Wikipedia afwiki https://af.wikipedia.org/wiki/Tuisblad MediaWiki 1.47.0-wmf.20 first-letter Media Spesiaal Bespreking Gebruiker Gebruikerbespreking Wikipedia Wikipediabespreking Lêer Lêerbespreking MediaWiki MediaWikibespreking Sjabloon Sjabloonbespreking Hulp Hulpbespreking Kategorie Kategoriebespreking Portaal Portaalbespreking Konsep Konsepbespreking TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk Lys van Afrikaanse skrywers 0 3 2968670 2966818 2026-09-19T15:25:39Z Iamniekie 214755 Nuwe artikel oor die Suid-Afrikaanse akteur, stemkunstenaar en skrywer Francois Stemmet, gebaseer op onafhanklike gepubliseerde bronne. 2968670 wikitext text/x-wiki [[Lêer:CJ Langenhoven.jpg|duimnael|200px|[[C. J. Langenhoven]] met Mev. Langenhoven by die kerk in Oudtshoorn op die huweliksdag van hul dogter, Engela, in 1926.]] [[Lêer:Eugenemarais.jpg|duimnael|200px|[[Eugène Marais]] – redakteur, skrywer, digter, juris en natuurkenner.]] [[Lêer:Sangiro.jpg|duimnael|200px|[[Sangiro]] wen die Hertzogprys in 1945 vir al sy prosawerk.]] [[Lêer:9.13.09BreytenBreytenbachByLuigiNovi1.jpg|duimnael|200px|[[Breyten Breytenbach]] by die 2009 Brooklyn Book Festival.]] [[Lêer:Roodt dan wiki.jpg|duimnael|200px|[[Dan Roodt]].]] [[Lêer:Deon Meyer01.jpg|duimnael|200px|[[Deon Meyer]].]] [[Beeld:Maria Elizabeth Rothmann MER.jpg|duimnael|200px|[[M.E.R.]].]] [[Lêer:Brink.jpg|duimnael|200px|[[André P. Brink]] in 1999.]] [[Beeld:Marlise Joubert 1968 3.jpg|200px|regs|duimnael|[[Marlise Joubert]], omstreeks 1967.]] Hier volg 'n '''lys van Afrikaanse skrywers''': {{indeks}} == A == * [[Berna Ackerman]] * [[Dirna Ackerman]] * [[Wilma Adamson]] * [[Wilna Adriaanse]] * [[Adriaan Louw Albertyn]] * [[Belinda Albrecht]] * [[Frieda Albrecht]] * [[Jaques Andres]] * [[Willem Anker]] * [[Len Anthony]] * [[Hennie Aucamp]] * [[Elza Augustyn]] == B == * [[Eleanor Baker]] * [[Margaret Bakkes]] * [[Christine Barkhuizen le Roux]] * [[Chris Barnard (skrywer)|Chris Barnard]] * [[Mark Behr]] * [[Pirow Bekker]] * [[Benjamin Selwyn Paulse|S.P. Benjamin]] * [[Dricky Beukes]] * [[Eugene Beukes]] * [[Gerhard Beukes]] * [[Lalie Beukes]] * [[C.F. Beyers-Boshoff]] * [[Helen Blackmore]] (mev. Bernard Lewis) * [[Albert Blake]] * [[Stella Blakemore]] (Stella Owen) * [[Audrey Blignault]] * [[Lynette Blignaut]] * [[François Bloemhof]] * [[Arnold Blumer]] * [[Boerneef]] (''Boplaas'', 1938) * [[Louie Boshoff]] * [[F.C.L. Bosman]] * [[Herman Charles Bosman]] * [[Annelie Botes]] * Dina Botha * [[Jaco Botha]] * [[Lien Botha]] * [[Susan Botha]] * [[Tertia Botha]] * [[Alba Bouwer]] * [[Hendrik Brand]] (dr. S.H. Skaife) * [[Johanna Brandt]] * [[Lulu Brewis]] (''Marietjie'', 1932) * [[Breyten Breytenbach]] * [[Kerneels Breytenbach]] * [[André P. Brink]] * [[Melt Brink]] * Tania Brink ([[Jaco Jacobs]]) * Jana Brits * [[N.J. Brummer]] * Sannie Bruwer (''Bodemvas'', 1929) * [[Willie Burger]] == C == * [[Jan Lion Cachet]] (1854-1912) * [[Analise Carstens]] * [[Wannie Carstens]] * [[Jan F.E. Celliers]] * [[J.D. Cilliers]] * [[Abel Coetzee]] (''Waarheen Vader?'' 1940) * [[Christoffel Coetzee]] * [[John Coetzee]] * [[Nico Coetzee]] * A.L. (Anna) Conradie (''Laura'', 1942) * [[Dawie Couzyn]] (1925–2010) * [[Elna Crouse]] * [[Henk Crouse]] == D == * [[Thomas Deacon]] * [[D'Arbez]] (J.F. van Oordt) * [[Phillip de Bruyn]] * [[Ferdinand Deist]] * [[W.A. de Klerk]] (''Die Grenslose'', 1946) * [[Helene de Kock]] * [[Anna de Villiers]] (''Die wit kraai'', 1938) * [[Helene de Villiers]] * [[Herna de Villiers]] * [[Leon de Villiers]] * [[P.V. Pistorius|P. de Villiers]] (dr. P.V. Pistorius) (''Die Predikantsvrou'', 1940) * [[Ina de Villiers|S.J.A. de Villiers]] * [[Philip de Vos]] * [[Abraham H. de Vries]] * [[J.H.H. de Waal]] (''Oupa en sy kleindogters'', 1923) * [[Manie de Waal]] * [[Reza de Wet]] * [[E.K.M. Dido]] * [[Cor Dirks]] * [[Anton Döckel]] * [[Hermien Dommisse]] * [[Werner Dorfling]] * [[Tom Dreyer]] * [[Albert du Biel|A. du Biel]] * [[Hans du Plessis]] * [[Johannes du Plessis Scholtz]] * [[I.D. du Plessis]] * [[PG du Plessis]] * [[D.F. du Toit]] (Oom Lokomotief) * [[Daniël Francois du Toit]] (Dokter) * [[S.J. du Toit]] (1847-1911) * [[Tryna du Toit]] == E == * [[Eitemal]] * [[Ella Eloff-van der Walt]] (''Tersia'', 1939 en ''Die anker van die lewe'', 1941) * [[B.P.J. Erasmus]] * [[Marion Erskine]] * [[Chris Euvrard]] == F == * [[Henry Fagan|H.A. Fagan]] * [[Engemi Ferreira]] * [[Jeanette Ferreira]] * [[Corlia Fourie]] * [[Jan Fourie]] * [[Pierre Fourie]] * [[S.D. Fourie]] == G == * [[G.B.A. Gerdener]] * [[J.M. Gilfillan]] * [[Hermann Giliomee]] * [[Sidney Gilroy]] * [[Jeanne Goosen]] * [[Tersia Gouws]] * [[Rachelle Greeff]] * [[Franci Greyling]] * [[Pieter W. Grobbelaar]] * [[Piet Grobler]] * [[C.A. Groenewald|Coenrad Groenewald]] * [[J.J. Groeneweg]] * [[A.S. Grosskopf]] * [[E.B. Grosskopf]] * [[J.F.W. Grosskopf]] (''Ou Leeumelker'', 1942) * [[Santie Grosskopf]] * [[Henriette Grové]] == H == * [[T.J. Haarhoff]] * [[P.J. Haasbroek]] * [[Joan Hambidge]] * [[M.J. Harris]] (''Bruisende waters'', 1939) * [[Hester Heese]] * Dr. [[J.A. Heese]] * [[Japie Heese]] * [[Anna-Louize Heiberg]] * [[P.G. Hendriks]] (Pieter Pistorius, 19 September 1920) (''Roep van die tsetlo'', 1979) * [[A.J. Herholdt]] (1831-1901) * Anel Heydenrych * [[Bonaventure Hinwood]] * [[G.C. en S.B. Hobson|Hobson-broers]] (G.C. en S.B.) (''Kalahari-kaskenades'', 1929) * [[Tienie Holloway]] * [[C.P. Hoogenhout]] (oom Jan wat versies maak) * [[Barrie Hough]] * [[Trisa Hugo]] == I == * [[Doc Immelman]] (1928-2013) == J == * [[Jaco Jacobs]] * [[E.G. Jansen]] ([[1881]]-[[1959]]) * [[M.M. Jansen]] (''Sommerso'' en ''Erfenis''. 1940) * [[Valda Jansen]] * [[Holmer Johanssen]] (J.F. Holleman) (''Gety'', 1938 en ''Die Onterfdes'', 1944) * [[Abraham Jonker]] (1905-1966) * [[Christa Jonker-Jordaan]] * [[Ingrid Jonker]] * [[Helm Jooste]] * [[Elsa Joubert]] * [[Gideon Joubert]] * [[Irma Joubert]] * [[Marlise Joubert]] == K == * [[Harry Kalmer]] * Konstant Kamelring (J. Wapenaar) * [[Ronelda Kamfer]] * [[Willem Kamp]] (Onze Wim) * [[J.C. Kannemeyer]] * [[Sophia Kapp]] * [[Karin]] (C.M. Marais) * [[Rosa Keet]] * [[Regina Kemp (Coetzee)|Regina Kemp]] * [[Karl Kielblock]] * [[Koos Kombuis]] * Isa Konrad * [[Uys Krige]] * [[Louis Krüger]] * [[W.O. Kunhe]] == L == * [[C.J. Langenhoven]] * [[André le Roux]] * [[Braam le Roux (skrywer)|Braam le Roux]] (''Die geheim van Njabela'', 1949) * [[Etienne Leroux]] * [[Johnita le Roux]] * [[Marlene le Roux]] * [[Marzanne Leroux-Van der Boon]] * [[Ben Lindemann]] * [[Freda Linde]] * [[Marie Linde]] * [[Helena Lochner]] * [[Francois Loots]] * [[Sonja Loots]] * [[Daniël Lötter]] * [[Anna M. Louw]] * [[Miemie Louw-Theron]] * [[N.P. van Wyk Louw]] * [[W.E.G. Louw]] == M == * [[Maretha Maartens]] * [[D.F. Malherbe]] * Marie Malherbe (''Kringe'', 1939) * W.M.R. Malherbe (red. ''Brandwag'') * [[Eugene Marais]] * [[Leon Maré]] * [[Wille Martin]] * [[Dalene Matthee]] * [[Petrovna Metelerkamp]] * [[M.E.R.]] * L.H. Meurant (1811-1893) * [[Deon Meyer]] * [[Mikro]] * [[John Miles]] * [[S. Ignatius Mocke]] (''Die Belofte'', 1941) * [[Annelize Morgan]] * [[Dirk Mostert]] (''Uit my ou Vrystaat'', 1938; ook skepper van ''Oom Bart'') * [[Elise Muller]] * [[Petra Müller]] * T.B. Muller * [[Ena Murray]] * [[Erika Murray-Theron]] * [[M.I. Murray]] (''Die Gerf'', 1940) == N == * [[Nataniël]] * [[Jackie Nagtegaal]] * [[Reinet Nagtegaal]] * [[Bettie Naudé]], skuilnaam van [[Topsy Smith]] * [[Thijs Nel]] * [[Christien Neser]] * M.H. Neser * [[Dolf van Niekerk]] * [[Louise van Niekerk]] * [[Marlene van Niekerk]] * [[P.J. Nienaber]] * [[P.H. Nortjé]] == O == * M.A. Oberholzer (''Nietige mense'', 1941) * [[Fanie Olivier]] * [[D.J. Opperman]] * [[Janie Oosthuysen]] == P == * [[Arnoldus Pannevis]] (1838-1884) * [[Gerrit Pasch]] (''Erfgrond'', 1944) * [[Chanette Paul]] * [[Chris Pelser]] * [[S.V. Petersen]] * E.C. Pienaar * [[P. de V. Pienaar]] (''Skakels van die ketting'', 1929) * T.C. Pienaar * [[Emily Pieterse]] * [[Henning Pieterse]] * [[Pieter Pieterse]] * [[Hilda Postma]] * [[Willem Postma]] (Dr. O'kulis) * [[Elma Potgieter]] * [[Kasha Potgieter]] * [[Nic Potgieter]] * [[Gustav Preller]] * [[Anton Prinsloo]] == Q == == R == * [[Jan Rabie]] * [[Henk Rall]] * [[Joan Rankin]] * [[Louis Rautenbach]] * [[Reenen J. van Reenen]] (''Die Agterstevoortrekkers'', 1917) * [[F.W. Reitz]] * [[Linda Rode]] * [[Dan Roodt]] * [[P.H. Roodt]] * [[Zuretha Roos]] * [[Ina Rousseau]] * [[Leon Rousseau]] * [[Sophie Roux]] * [[Rona Rupert]] == S == * [[Sangiro]] (A.A. Pienaar) * [[Riana Scheepers]] * [[Karel Schoeman]] * [[P.J. Schoeman]] * [[A.H.M. Scholtz]] * [[G.D. Scholtz]] * [[Johannes du Plessis Scholtz]] * [[Merwe Scholtz]] * [[P.C. Schoonees]] (''Jannie'', 1926) * Scriba (A.J. Pienaar) (''Onverwag'', 1941) * [[E. Serfontein]] * [[Sita]] (S.S. de Kock) * [[Dan Sleigh]] * [[Adam Small]] * [[Bartho Smit]] * [[Berta Smit]] * [[Hettie Smit]] * J.J. Smith (red. ''Huisgenoot'', 1916) * [[Topsy Smith]] * [[Evert Snyman]] * [[Ela Spence]] * [[Jan Spies]] * [[Lina Spies]] * [[Carina Stander]] * [[Nicol Stassen]] * [[Elsabe Steenberg]] * Deborah Steinmair * [[Francois Stemmet]] * Aletta Steyn (''Die jare daarna'', 1939) * [[Elmar Steyn]] * [[Fritz Steyn]] (''Die laaste passasier'', 1941) * [[Jaap Steyn]] * [[Malan Steyn]] * [[Martin Steyn]] * [[Klaas Steytler]] * [[Wilma Stockenström]] * [[Alexander Strachan]] * [[Peter Snyders]] * [[Adriaan Snyman]] * [[Annette Snyman]] * [[Dana Snyman]] * [[Loit Sols]] * [[Pieter Strauss]] * [[Leon Strydom]] * [[Lize Swart]] == T == * [[Sanet te Groen]] * [[Totius]] (J.D. du Toit) == U == == V == * [[Madeleine van Biljon]] * [[Hendrik van Blerk‎]] * [[Petra van Blerk]] * [[Jochem van Bruggen]] * [[Jan van Bruggen|J.R.L. (Jan) van Bruggen (Kleinjan)]] (''Japie'', 1922 en ''Marta'', 1940) * [[Kas van den Bergh]] * [[Zirk van den Berg]] * [[C.M. van den Heever]] * [[Kootjie van den Heever]] <u>(</u>''Danie se droom'', 1940) * [[Willem van der Berg]] (''Reisigers na nerens'', 1946) * [[Carel van der Merwe]] * [[Christo van der Merwe]] * [[Boerneef|Izak van der Merwe (Boerneef)]] * [[Kirby van der Merwe]] * [[Ella van der Mescht]] * [[Jan J. van der Post|Jan Jakobus van der Post]] * [[Sep Smidt|Johan van der Post (S.G. Smidt)]] * [[J.W. van der Rijst]] (Oom Willem) * [[Cecil van der Spuy]] * [[Marita van der Vyver]] * [[Ernst van Heerden]] * [[Etienne van Heerden]] * Iz. van Heerden (Vaalswaer) * [[Johannes van Melle]] * [[Dolf van Niekerk]] * [[Leon van Nierop]] * [[Rudie van Rensburg]] * [[Engela van Rooyen]] * [[Nanette van Rooyen]] * [[Piet van Rooyen]] * [[M.C.E. van Schoor|Tienie van Schoor]] * [[Jan van Tonder]] * [[Dine van Zyl]] * [[Marinda van Zyl]] * [[Verna Vels]] * [[Eben Venter]] * [[F.A. Venter]] * [[Irma Venter]] * [[Fanie Viljoen]] * J.D. Voigt * [[Hannes Visser]] * [[Anoeschka von Meck]] == W == * [[Herman Wasserman]] * [[G.A. Watermeyer]] * [[George Weideman]] * Albert Wessels (''Tog seker'', 1942) * [[Ingrid Winterbach]] * [[Bettina Wyngaard]] == X == == Y == == Z == == Sien ook == * [[Lys van Afrikaanse digters]] * [[Lys van Suid-Afrikaanse digters]] * [[Lys van Suid-Afrikaanse skrywers]] {{indeks}} [[Kategorie:Afrikaanse skrywers| ]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse lyste|Afrikaanse skrywers]] nyh1mis570p4bvlfq9okfevh2qr0bfr Fat Man 0 88 2968752 2959082 2026-09-19T17:40:10Z Oesjaar 7467 /* Sien ook */ Verbeter 2968752 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Fat Man (replica of nuclear bomb).jpg|duimnael|regs|250px|Fat Man]] Die [[kernwapen]] met die kodenaam '''Fat Man''' is op [[9 Augustus]] [[1945]] oor [[Nagasaki]], [[Japan]], deur die Verenigde State van Amerika laat ontplof. Dit was die tweede en laaste kernwapen wat ooit in [[oorlog]] aangewend is, en die ontploffing was die derde mensgemaakte kernontploffing in die geskiedenis. Dit is gebou deur wetenskaplikes en ingenieurs by die Los Alamos Laboratorium met [[plutonium]] van die Hanfordterrein as deel van die [[Manhattan-projek]]. Die naam Fat Man verwys gewoonlik na die ontwerp van die bom, want dit het 'n wye, ronde vorm. Dit was ook bekend as die Merk III. Fat Man was 'n ineenploftipe kernwapen met 'n soliede plutoniumkern. Dit was 3,25 meter lank, het 'n omtrek van 1,52 meter gehad, het 4 545 kilogram geweeg en is op 'n hoogte van 1&nbsp;800 voet bo die stad laat ontplof. Dit is laat val uit die [[Boeing B-29 Superfortress]]-[[bomwerper]] ''Bockscar'' onder bevel van Frederick C. Bock. Vir die Fat Man missie is Bockscar geloods deur majoor Charles W. Sweeney. Die bom het 'n lading van ongeveer [[TNT-ekwivalent|20 kiloton]] of 8,4 x 1013 joule = 84 TJ (terajoule) gehad. Dit was bietjie meer as die bom [[Little Boy]] wat 3 dae tevore op [[Hirosjima]] laat val is. Ongeveer 40 000 mense het in die ontploffing omgekom. Daar was effens minder skade as in Hirosjima omdat Nagasaki ietwat heuwelagtiger is. Twee verdere Fat Man-bomme is tydens ''Operation Crossroads''-kerntoetse by die [[Bikini-ringeiland|Bikini-atol]] in 1946 ontplof. Ongeveer 120 Fat Man-eenhede is tussen 1947 en 1949 geproduseer, toe dit vervang is deur die [[Merk 4 kernbom]]. Produksie van die Fat Man is in 1950 gestaak. == Konstruksie == [[Lêer:Fatman principle1.jpg|links|duimnael|Die belangrikste komponente van Fat Man. Verklaring van die nommers is in die artikelteks.]] Die plofbare deel van die bom het bestaan uit 'n sferiese struktuur, wat (van buite na binne) uit die volgende komponente bestaan: 'n paar lae konvensionele plofstof met sorgvuldig ontwerpte vorm en samestelling. Daaronder 'n aluminium drukstuk met die volgende laag 'n dik dop uraan wat weens die massa bedoel was om die kernreaksie lank genoeg terug te hou om die doeltreffendheid van die plutonium inplofing te verhoog. In die middel van die bom was die plutoniumput met 'n [[berillium]]-[[polonium]]-ontsteker wat deur die inploffing 'n groot hoeveelheid [[neutron|neutrone]] opgelewer het om die kernkettingreaksie te begin. == Werking == Die ontwerp het daarop gefokus om die kernlading met 'n "gevormde lading" (hol lading) saam te pers, sodat 'n doeltreffende kern[[kettingreaksie]] in die bomkern ('n plutoniumput met 'n berillium-polonium-ontsteker) kan ontstaan. Daarby was die buitekant van die bom so bolvormig en simmetries as moontlik, waarop vyf- en seshoekige blokke plofbare materiaal aangebring is ('''2'''). Op die vooraf-ingestelde hoogte bo [[seespieël]] word elkeen van die blokke deur 'n eie elektriese ontsteker ('''1''') tegelyk tot 'n ontploffing gebring. Die ontbranding versprei dan aanvanklik vanuit elke blok, sferies,('''3'''), waarna dit die laag onder dit en die stadiger gevormde plofstof bereik waar die drukpuls konkaaf (hol) word vanweë die vorm en samestelling ('''4''') van hierdie dieper laag plofstof. Hierna in die laag daaronder ('''5''') is die ontsteking dus voldoende bolsimmetries, waarna die aluminiumwand ('''6''') die drukpuls na die uraansfeer ('''7''') laat beweeg, wat daardeur na binne versnel. Die [[plutonium]]bol ('''7''') (die 'pit') word saamgepers en die polonium-berilliumneutronbron ('''8''') ontbrand as gevolg van die hoë kompressie. Dit veroorsaak 'n kernontploffing waarin aanvanklik die swaar uraanlaag ('''7''') wat steeds na binne beweeg, die 'pit' lank genoeg bymekaar hou om 'n groot neutronvermenigvuldiging te bewerkstellig (die ontsluiting van die kettingreaksie deur middel van die binnewaartsgerigte impuls van die uraanwand). Die bom het ook die volgende elemente bevat: ('''9'''): [[Aërodinamika|aërodinamiese]] vin, ('''10'''): instrumentplatform (radar, drukskakelaars vir hoogtemeting en tydnemers), ('''11'''): ophangpunte vir hegting aan die vliegtuig, ('''12'''): batterye en elektriese ontsteking, ('''13'''): radarantenna, ('''14'''): kontakontsteking. Die bomomhulsel en uiteindelike bom het bekend gestaan as 'n [[pampoenbom]]. Die naam was die werklike verwysingsterm wat gebruik is in amptelike dokumente, die gevolg van die groot, vet ellipsoïdale vorm van die omhulsel, bedoel om die Fat Man se sferiese "fisikapakket" (die plutonium inploffingskernwapen se kern) in te sluit, in plaas van die meer gewone silindriese vorm van ander bomme. == Ontwerpgeskiedenis == Die oorspronklike ontwerp van die plutoniumbom is ook gebaseer op die vroeëre en eenvoudiger kanonloopontwerp, soos die Hiroshima-bom. Die plutonium van die Hanford-kernreaktor was egter nie suiwer genoeg nie en het plutonium-240 bevat, die kerne wat 40 000 keer vinniger opsplit as die van plutonium-239. Die opsplitting sou te stadig wees om die kritieke massa te bereik in 'n kanonloop; die laaste sentimeter moet in minder as 40 mikrosekondes afgelê word om 'n verminderde ontploffing te voorkom. Seth Neddermeyer (Los Alamos) het vorendag gekom met die idee van die samestelling van die plutonium-sfeer om die kritieke massa op 'n optimale manier te realiseer. 'n Veiligheidsaspek van hierdie bomkonsep word ook genoem, wat 'n rol gespeel het in die besluit om oor te skakel na hierdie meer ingewikkelde bomtipe. As een of meer ontstekers per ongeluk met hierdie soort bom afgaan, sou die ontploffing baie minder intens wees. Dit is in teenstelling met die ontwerp van die kanonloop-ontwerp. == Spioenasie == [[Klaus Fuchs]] het vir die [[Sowjetunie]] gespioeneer en hulle inligting gegee oor Fat Man. Die eerste Sowjet-atoombom RDS-1, wat in die Weste bekend staan onder die kodenaam "Joe 1", was gebaseer op die Fat Man-ontwerp. Die oorspronklike Fat Man-ontwerp is steeds 'n geheim. Wat bekend is, is hoofsaaklik gebaseer op gegewens wat deur [[Spioenasie|spioene]] in Los Alamos aan die Sowjetunie gestuur is en in 1992 deur die Russiese regering vrygestel is. == Sien ook == * [[Little Boy]], die atoombom wat 3 dae tevore oor [[Hirosjima]] laat ontplof is. * [[Third Shot]], die derde atoombom wat oor Japan gegooi sou word. == Bronnelys == {{refbegin}} *{{cite book |last=Baker |first=Richard D. |last2=Hecker |first2=Siegfried S. |last3=Harbur |first3=Delbert R.|title=Plutonium: A Wartime Nightmare but a Metallurgist's Dream |url=http://library.lanl.gov/cgi-bin/getfile?07-16.pdf |journal=Los Alamos Science |issue=Winter/Spring |year=1983 |pages=142–151 |accessdate=22 November 2010|ref=harv}} *{{cite book |last=Campbell |first=Richard H. |year=2005 |title=The Silverplate Bombers: A History and Registry of the Enola Gay and Other B-29s Configured to Carry Atomic Bombs |location=Jefferson, North Carolina |publisher=McFarland & Company |isbn= 978-0-7864-2139-8 |oclc=58554961 |ref=harv}} *{{cite book |last=Coster-Mullen |first=John |title=Atom Bombs: The Top Secret Inside Story of Little Boy and Fat Man |location=Waukesha, Wisconsin |publisher=J. Coster-Mullen |year=2012 |oclc=298514167 |ref=harv}} *{{cite book |editor-last= Craven |editor-first= Wesley |editor2-last= Cate |editor2-first= James |title= The Pacific: Matterhorn to Nagasaki |publisher= The University of Chicago Press |location= Chicago |year= 1953 |series= The Army Air Forces in World War II |url=http://www.ibiblio.org/hyperwar/AAF/V/index.html |oclc=256469807 |ref= harv}} *{{cite book |last = [[Leslie Groves|Groves]] |first = Leslie |title = Now It Can Be Told: The Story of the Manhattan Project |url = https://archive.org/details/nowitcanbetolds00grov |url-access = registration |location = New York |publisher = Harper |year = 1962 |isbn = 0-306-70738-1 |oclc = 537684 |ref = harv }} *{{cite book |last=Hansen |first=Chuck |series=Swords of Armageddon: US Nuclear Weapons Development since 1945 |title=Volume V: US Nuclear Weapons Histories |location=Sunnyvale, California |publisher=Chukelea Publications |year= 1995 |isbn=978-0-9791915-0-3|oclc=231585284 |ref=harv}} *{{cite book |last=Hewlett |first=Richard G.|last2=Anderson |first2=Oscar E. |title=The New World, 1939–1946 |location=University Park|publisher=Pennsylvania State University Press |year=1962 |url=https://www.governmentattic.org/5docs/TheNewWorld1939-1946.pdf|accessdate=26 March 2013|isbn=978-0-520-07186-5|oclc=637004643 |ref=harv}} *{{cite book |last=Hoddeson |first=Lillian |first2=Paul W. |last2=Henriksen |first3=Roger A. |last3=Meade |first4=Catherine L. |last4=Westfall |title=Critical Assembly: A Technical History of Los Alamos During the Oppenheimer Years, 1943–1945 |location=New York |publisher=Cambridge University Press |year=1993 |isbn=978-0-521-44132-2 |oclc=26764320 |ref=harv |url-access=registration |url=https://archive.org/details/criticalassembly0000unse }} *{{cite book |last=Jones |first=Vincent |title=Manhattan: The Army and the Atomic Bomb |publisher=United States Army Center of Military History |location=Washington, D.C. |year=1985 |url=http://www.history.army.mil/html/books/011/11-10/CMH_Pub_11-10.pdf |accessdate=25 August 2013 |oclc=10913875 |ref=harv |archive-date= 7 Oktober 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141007074359/http://www.history.army.mil/html/books/011/11-10/CMH_Pub_11-10.pdf |url-status=dead }} *{{cite web |last=Malik |first=John |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080227053729/http://www.mbe.doe.gov/me70/manhattan/publications/LANLHiroshimaNagasakiYields.pdf |archivedate=27 February 2008 |publisher=Los Alamos National Laboratory |id=LA-8819 |page=16 |title=The yields of the Hiroshima and Nagasaki nuclear explosions |date=2 September 1985 |url=http://www.mbe.doe.gov/me70/manhattan/publications/LANLHiroshimaNagasakiYields.pdf |accessdate=27 February 2008 |ref= harv}} *{{cite book |last= Nichols |first= Kenneth D.|title= The Road to Trinity |url= https://archive.org/details/roadtotrinity0000nich |year= 1987 |publisher= William Morrow and Company |location= New York |isbn= 978-0-688-06910-0 |oclc= 15223648 |ref= harv}} *{{cite book |last=Rhodes |first=Richard |year=1986 |title=The Making of the Atomic Bomb |url=https://archive.org/details/makingofatomicbo00rhod |url-access=registration |location=New York |publisher=Simon & Schuster |isbn=978-0-684-81378-3 |oclc=13793436 |ref=harv}} *{{cite book |last=Serber |first=Robert|first2=Robert P. |last2=Crease |title=Peace & War: Reminiscences of a Life on the Frontiers of Science |location=New York |publisher=Columbia University Press |year=1998 |isbn=9780231105460 |oclc=37631186 |ref=harv |url=https://archive.org/details/peacewarreminisc00serb }} *{{cite book |last= Sweeney |first= Charles |first2= James A. |last2= Antonucci |first3= Marion K. |last3= Antonucci |title= War's End: An Eyewitness Account of America's Last Atomic Mission |url= https://archive.org/details/warsendeyewitnes00swee |publisher= Quill Publishing |year= 1997 |isbn= 978-0-380-78874-3 |ref= harv}} *{{cite book |last=Teller |first=Edward |title=Memoirs: A Twentieth-Century Journey in Science and Politics |location=Cambridge, Massachusetts |publisher=Perseus Publishing |year=2001 |isbn=9780738205328 |oclc=48150267 |ref=harv |url=https://archive.org/details/memoirstwentieth0000tell }} {{refend}} {{Manhattan-projek}} {{Normdata}} [[Kategorie:Manhattan-projek]] [[Kategorie:Bomme]] [[Kategorie:Geskiedenis van Japan]] [[Kategorie:Tweede Wêreldoorlog]] 5z7syflfjnm7pgd4gtrm609cam1meay Japan 0 160 2968770 2968454 2026-09-19T19:00:49Z SpesBona 2720 /* Sport en ontspanning */ Rugby hersien 2968770 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Land |noem_naam = Japan |volle_naam = <small>日本国 ([[Japannees]])</small> |algemene_naam = Japan |beeld_vlag = Flag of Japan.svg |beeld_wapen = Imperial Seal of Japan.svg |simbool_tipe = Keiserlike Seël |beeld_kaart = Japan (orthographic projection).svg |leuse = |volkslied = {{nihongo|''[[Kimi ga Yo]]''|君が代|}}<br /><center>[[Lêer:Kimi ga Yo instrumental.ogg]]</center> |amptelike_tale = ''Geen op federale vlak nie''<ref>{{ja}} {{cite web |url=http://houseikyoku.sangiin.go.jp/column/column068.htm |title=法制執務コラム集「法律と国語・日本語」 |publisher=Legislative Bureau of the House of Councillors |accessdate=18 Mei 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200517195131/https://houseikyoku.sangiin.go.jp/column/column068.htm |archive-date=17 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><br />[[Japannees]] (''[[de facto]]'') |hoofstad = [[Tokio]] {{Koördinate|35|41|N|139|46|O}} |latd = 35 |latm = 41 |latNS = N |longd = 139 |longm = 46 |longEW = O |grootste_stad = [[Tokio]]{{smallsup|a}} |regeringsvorm = Unitêre parlementêre<br />[[grondwetlike monargie]] |leiertitels = <br />• [[Keiser van Japan|Keiser]]<br />• [[Eerste minister van Japan|Eerste minister]] |leiername = [[Naruhito]]<br />[[Sanae Takaichi]] |oppervlak_rang = 63<sup>ste</sup> |oppervlak_grootte = |oppervlak = 377&nbsp;915<ref name="CIA">{{en}} {{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/japan|title=Japan|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=22 Oktober 2025|archive-date=10 Desember 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231210112703/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/japan/|url-status=dead}}</ref> |oppervlakmi² = 145&nbsp;914 |persent_water = 1,4 (2015)<ref>{{en}} {{cite web|url=https://stats.oecd.org/Index.aspx?DataSetCode=SURFACE_WATER#|title=Surface water and surface water change|publisher=[[OESO]]|accessdate=22 Oktober 2025}}</ref> |bevolking_skatting = 123&nbsp;201&nbsp;945<ref name="CIA" /> |bevolking_skatting_jaar = 2024 |bevolking_rang = 11<sup>de</sup> |bevolking_sensus = 126&nbsp;146&nbsp;099<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.e-stat.go.jp/en/dbview?sid=0003445154 |title=2020 Population Census |publisher=Japannese Statistiekkantoor |accessdate=22 Oktober 2025}}</ref> |bevolking_sensus_jaar = 2020 |bevolkingsdigtheid = 326 |bevolkingsdigtheidmi² = 844,3 |bevolkingsdigtheidrang = 44<sup>ste</sup> |BBP_PPP = $6&nbsp;741&nbsp;miljard<ref name=imf2>{{en}} {{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2025/april/weo-report?c=158,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2023&ey=2030&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |title=Japan |publisher=[[Internasionale Monetêre Fonds]] |date=April 2025 |accessdate=22 Oktober 2025}}</ref> |BBP_PPP_rang = 5<sup>de</sup> |BBP_PPP_jaar = 2025 |BBP_PPP_per_kapita = $54&nbsp;677<ref name="imf2" /> |BBP_PPP_per_kapita_rang = 39<sup>ste</sup> |BBP = $4&nbsp;186&nbsp;miljard<ref name="imf2" /> |BBP_rang = 4<sup>de</sup> |BBP_jaar = 2025 |BBP_per_kapita = $33&nbsp;956<ref name="imf2" /> |BBP_per_kapita_rang = 36<sup>ste</sup> |onafhanklikheidstipe = Vorming |onafhanklikheidsgebeure = • Nasionale Stigtingsdag<br />• Meiji-grondwet<br />• Huidige grondwet<br />• San Francisco-verdrag |onafhanklikheidsdatums = <br /><br />[[11 Februarie]] [[660 v.C.]]{{smallsup|b}}<br />[[29 November]] [[1890]]<br />[[3 Mei]] [[1947]]<br />[[28 April]] [[1952]] |MOI = {{wins}} 0,925<ref>{{en}} {{cite web |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf |title=Human Development Report 2025 |publisher=United Nations Development Programme |date=6 Mei 2025 |accessdate=22 Oktober 2025}}</ref> |MOI_rang = 23<sup>ste</sup> |MOI_jaar = 2023 |MOI_kategorie = {{kleur|#090|baie hoog}} |Gini = 32,3<ref>{{en}} {{cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=JP |title=Gini Index – Japan |publisher=[[Wêreldbank]] |accessdate=22 Oktober 2025}}</ref> |Gini_rang = 76<sup>ste</sup> |Gini_jaar = 2020 |Gini_kategorie = {{kleur|#fc0|medium}} |geldeenheid = Internasionale Simbool<br />'''¥''' ''Uitgespreek'' ([[Japannese jen|'''Jen''']])<br />Japannese Simbool {{lang|ja|'''円'''}}<br />''Uitgespreek'' {{transl|ja|([[Japannese jen|'''En''']])}} |geldeenheid_kode = JPY |land_kode = JP |tydsone = [[Japan Standaardtyd|JST]] |utc_afwyking = [[UTC+09:00|+9]] |tydsone_somer = nie toegepas nie |utc_afwyking_DST = [[UTC+09:00|+9]] |internet_domein = [[.jp]] |skakelkode = 81 |voetskrif = a. [[Jokohama]] is die grootste ingelyfde stad.<br />b. Volgens legende is Japan op die dag gestig deur Keiser Jimmu, eerste keiser van Japan; dit word as hoofsaaklik simbolies beskou. }} '''Japan''' ([[Japannees]]: 日本, '''''Nippon''''', [ɲip̚poɴ], {{Audio|Ja-nippon(日本).ogg|luister}}, of '''''Nihon''''', [ɲihoɴ], {{Audio|Ja-nihon(日本).ogg|luister}}; amptelik: 日本国, '''''Nippon-koku''''' of '''''Nihon-koku''''', {{Audio|Ja-nippon nihonkoku.ogg|luister}}, letterlik: "Staat Japan") is 'n [[eilandstaat]] in [[Oos-Asië]]. Dit is geleë tussen die [[Stille Oseaan]] en die [[See van Japan]], oos van die [[Korea|Koreaanse Skiereiland]], [[Volksrepubliek China|China]] en [[Rusland]], en strek van die [[See van Ochotsk]] in die noordooste tot by die [[Oos-Chinese See]] in die suidweste. Die [[kanji|karakters]] waaruit Japan se naam bestaan beteken "son-oorsprong" wat aanleiding gee tot die naam "land van die opkomende son", en wat verwys na Japan se oostelike posisie relatief tot die Asiatiese vasteland. Japan bestaan uit meer as 3&nbsp;000 [[eiland]]e;<ref>{{ja}} {{cite web |title=''Nihon Rettō'' |url=http://dic.yahoo.co.jp/dsearch?enc=UTF-8&p=%E3%81%AB%E3%81%BB%E3%82%93%E3%82%8C%E3%81%A3%E3%81%A8%E3%81%86&dtype=0&stype=1&dname=0ss |publisher=Daijirin / Yahoo Japan dictionary |accessdate=7 Mei 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090804061906/http://dic.yahoo.co.jp/dsearch?enc=UTF-8 |archive-date= 4 Augustus 2009 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> die grootstes daarvan, van suid na noord is [[Kioesjoe]], [[Sjikokoe]], [[Honsjoe]], die grootste eiland, en [[Hokkaido]] wat saam 97% van die land se grondoppervlak beslaan. Die meeste van die eilande is bergagtig en baie [[vulkaan|vulkanies]]. Japan se hoogste bergpiek, berg [[Foedji]], is byvoorbeeld 'n vulkaan. Japan het met ongeveer 123&nbsp;miljoen inwoners die wêreld se elfde grootste bevolking. Die Groter-Tokiogebied, wat die hoofstad [[Tokio]] en verskeie omliggende [[Prefekture van Japan|prefekture]] insluit, is die grootste metropolitaanse gebied ter wêreld met meer as 30 miljoen inwoners. [[Argeologie]]se navorsing dui daarop dat die eilande van Japan reeds in die Jong-paleolitikumtydperk deur mense bewoon is. Die eerste geskrewe verwysing na Japan begin met vlugtige verwysings in Chinese geskiedkundige tekste van ongeveer die eerste eeu n.C. Invloede van buite gevolg deur lang tydperke van isolasie, is kenmerkend van Japan se geskiedenis. Sedert die aanvaarding van sy [[grondwet]] in 1947 handhaaf Japan 'n unitêre [[grondwetlike monargie]] met 'n [[Keiser van Japan|keiser]] en 'n verkose parlement, die ''Kokkai''. Japan is 'n reuse ekonomiese moondheid<ref name="cia" /> en was met die eerste kwartaal van 2010 nog die wêreld se tweede grootste ekonomie, volgens nominale [[bruto binnelandse produk]], totdat dit deur China ingehaal is.<ref>{{af}} http://qa.www.sake24.com/Markte/JSE-bestendig-toe-China-Japan-verbysteek-20100817{{Dooie skakel|date=Oktober 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{en}} http://www.businessweek.com/news/2010-08-16/china-gdp-surpasses-japan-capping-three-decade-rise.html</ref> Japan is 'n lid van die [[Verenigde Nasies]], [[G8]], G4 en ESASOG, met die wêreld se vyfde grootste verdedigingsbegroting. Dit is ook die vierde grootste uitvoerder ter wêreld en die vierde grootste invoerder asook 'n wêreldleier in [[tegnologie]] en masjinerie. == Naam == In [[Japannees]] is die land se naam {{lang|ja|日本}} Nihon of Nippon, amptelik {{lang|ja|日本国}} {{Audio|Ja-nippon nihonkoku.ogg|Nippon-koku}} of Nihon-koku. Voordat Japan verhoudinge met China gehad het, het dit bekendgestaan as '''Wa''' (倭) of '''Yamato''' (大和). Die [[Japannees|Japannese]] naam ''Nippon'' word gebruik vir meeste amptelike doeleindes, insluitende geld, [[posseël]]s, en internasionale [[sport]]byeenkomste. ''Nihon'' is ook 'n gewilde term in Japan. Die naam "Japan" is afgelei uit die Chinese weergawe van die naam. Die vroeë [[Mandaryns]]-Chinese woord vir Japan is opgeteken deur [[Marco Polo]] as ''Cipangu''. In [[Afrikaans]] word die land eenvoudig "Japan" genoem. Die amptelike Japannese titel is ''Nihon-koku'' (日本国), letterlik "Staat Japan." == Geskiedenis == {{Hoofartikel|Geskiedenis van Japan}} [[Lêer:Jomon Vessel with Flame-like Ornamentation, attributed provenance Umataka, Nagaoka-shi, Niigata, Jomon period, 3000-2000 BC - Tokyo National Museum - DSC05620.JPG|duimnael|links|'n Houer uit die Middel-Jōmon-periode (3000 tot 2000&nbsp;v.C.)]] [[Lêer:Byodo-in in Uji.jpg|duimnael|links|Byodoin (1052)]] [[Lêer:Mōko Shūrai Ekotoba.jpg|duimnael|Samoerai konfronteer [[Mongole]] tydens die Mongoolse invalle van Japan in 1293]] [[Lêer:Japanese Red Seal Ship Shuinsen 1634.png|duimnael|links|Een van Japan se Rooiseëlskepe (1634), wat vir handel oral in Asië gebruik is]] [[Lêer:Ch5 wakamurasaki.jpg|duimnael|Murasaki Shikibu se ''Verhaal van Genji'']] [[Lêer:KenkadoMap.jpg|duimnael|links|Kaart van Japan in 1790]] [[Lêer:Nagasakibomb.jpg|duimnael|Die atoombomaanval in 1945 op [[Nagasaki]]]] [[Lêer:Satsuma-samurai-during-boshin-war-period.jpg|duimnael|links|Samoerai van die Satsuma-stam gedurende die Bosjinoorlog, ca. 1867]] Die eerste tekens van menslike vestiging in die [[Japanse Argipel]] het verskyn met 'n Paleolitiese kultuur in ongeveer 30&nbsp;000&nbsp;v.C, gevolg van ongeveer 14&nbsp;000&nbsp;v.C. deur die Jōmon-tydperk, 'n Mesolitiese tot Neolitiese halfgesette jagter-versamelaar kultuur van kuilwonings en 'n rudimentêre vorm van [[landbou]]. Versierde kleihouers uit die tydperk, baie keer met gevlegte patrone, is van die oudste oorblywende voorbeelde van pottebakkery ter wêreld.<ref>{{en}} [http://web-japan.org/trends00/honbun/tj990615.html][http://www.jomon.or.jp/ebulletin11.html Habu Jinko, "Ancient Jomon of Japan", Cambridge Press, 2004] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080316225317/http://www.jomon.or.jp/ebulletin11.html |date=16 Maart 2008}}</ref> Die [[Yayoi-tydperk]], wat in omtrent die 3de eeu v.C. begin het, het nuwe gebruike ingevoer, soos nat-[[rys]]verbouing, [[yster]]- en [[brons]]vervaardiging en 'n nuwe pottebakkerstyl, ingevoer deur handelaars uit China of [[Korea]]. Met die ontwikkeling van die Yayoi-kultuur het hoofsaaklik 'n landbougemeenskap in Japan ontwikkel.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.britannica.com/eb/article-23121 |title=The Yayoi period (c.250 BC – c.AD 250) |publisher=[[Encyclopædia Britannica]] |date=2006 |accessdate=28 Desember 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071230164612/http://www.britannica.com/eb/article-23121 |archive-date=30 Desember 2007 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref><ref>{{en}} {{cite journal |author = Jared Diamond |title= Japanese Roots | journal = Discover Magazine Vol. 19 No. 6 |date=Junie 1998 | url=http://discovermagazine.com/1998/jun/japaneseroots1455}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761568150_4/Pottery.html#p26 |title=Pottery |publisher=MSN Encarta |accessdate=28 Desember 2006 |archive-date=29 Oktober 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091029161656/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761568150_4/Pottery.html#p26 |url-status=dead }}</ref><ref>{{en}} {{cite book |last=De Bary |first=William Theodore |title=Sources of Japanese Tradition |publisher=Columbia University Press |date=2005 |pages=1304 | isbn = 0-231-12984-X |url=http://books.google.com/books?vid=ISBN023112984X&id=6wS_ijD6DSgC&pg=RA1-PA1304&lpg=RA1-PA1304&ots=MxkZKlTRlU&dq=%22Chinese+mainland%22+%22Korean+peninsula%22+%22Japanese+archipelago%22&sig=hc4ew2p4cGdppzY6O_b0zWgaB6E#PRA1-PA1304,M1 | accessdate=29 Januarie 2007}}</ref> Die [[Japanners|Japannese]] verskyn vir die eerste keer in geskrewe geskiedenis in China se ''Boek van Han''. Volgens die Chinese ''Kronieke van die Drie Koninkryke'' was die naam van die magtigste koninkryk op die Japanse Argipel gedurende die derde eeu "Yamataikoku". [[Asuka-kyō]] en [[Fujiwara-kyō]] het gedien as hoofstede van die Yamatostaat.<ref>{{en}} [http://www.mnsu.edu/ Minnesota State University], [http://www.mnsu.edu/emuseum/prehistory/japan/japanese_history.html Timeline of Japanese History] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080131175027/http://www.mnsu.edu/emuseum/prehistory/japan/japanese_history.html |date=31 Januarie 2008 }}, [http://www.mnsu.edu/emuseum/prehistory/japan/asuka/asuka-period.html Asuka Period] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060206230116/http://www.mnsu.edu/emuseum/prehistory/japan/asuka/asuka-period.html |date=6 Februarie 2006 }}, besoek op 3 Februarie 2008</ref> Japan is vir die eerste keer aan [[Boeddhisme]] bekendgestel uit Baekje op die Koreaanse Skiereiland, maar die ontwikkeling van Japannese Boeddhisme en Boeddhistiese beelde is hoofsaaklik deur China beïnvloed.<ref>{{en}} {{cite book |author=Delmer M. Brown |year=1993 |title=The Cambridge History of Japan |publisher=Cambridge University Press |pages=140–149}}</ref> Ondanks vroeë weerstand is Boeddhisme deur die heersende klas aangemoedig en dit het uiteindelik in die Asuka-tydperk inslag gevind.<ref>{{en}} {{cite book |title=The Japanese Experience: A Short History of Japan |author=William Gerald Beasley |publisher=University of California Press |year=1999 |url=http://books.google.com/books?vid=ISBN0520225600&id=9AivK7yMICgC&pg=PA42&lpg=PA42&dq=Soga+Buddhism+intitle:History+intitle:of+intitle:Japan&sig=V65JQ4OzTFCopEoFVb8DWh5BD4Q#PPA42,M1 |pages=42 |isbn=0-520-22560-0 |accessdate=27 Maart 2007}}</ref> Die [[Nara-tydperk]] van die 8ste eeu het die opkoms van die eerste sterk sentrale Japannese staat aangedui wat gesentreer was om die keiserlike hof in die stad [[Heijō-paleis|Heijō-kyō]], of die hedendaagse [[Nara, Nara|Nara]]. Benewens die volgehoue aanneming van Chinese administratiewe gebruike, word die [[Nara-tydperk]] gekenmerk deur die verskyning van ontluikend geskrewe letterkunde met die voltooiing van die massiewe kronieke ''Kojiki'' (712) en ''Nihonshoki'' (720).<ref>{{en}} {{cite book |author=Conrad Totman |year=2002 |title=A History of Japan |publisher=Blackwell |pages=64–79 | isbn=978-1-4051-2359-4}}</ref> Nara was egter nie die eerste hoofstad in Japan nie. In [[784]] het keiser Kammu die hoofstad vlugtig vir tien jaar van Nara na Nagaokakyō geskuif voor dit na Heian-kyō (die hedendaagse [[Kioto]]) geskuif is in 794, waar dit vir meer as 'n millennium gebly het.<ref>{{en}} {{cite book |author=Conrad Totman |year=2002 |title=A History of Japan |publisher=Blackwell |pages=79–87 | isbn=978-1-4051-2359-4}}</ref> Dit het die begin van die Heian-tydperk aangedui, waartydens 'n bepaalde inheemse Japannese kultuur verskyn het wat welbekend is vir sy [[kuns]], [[poësie]] en [[letterkunde]]. Murasaki Shikibu se ''Verhaal van Genji'' en die lirieke van moderne Japan se nasionale volkslied, ''[[Kimi ga Yo]]'', is in die tydperk geskryf.<ref>{{en}} {{cite book |author=Conrad Totman |year=2002 |title=A History of Japan |publisher=Blackwell |pages=122–123 | isbn=978-1-4051-2359-4}}</ref> Japan se feudale era is gekenmerk deur die opkoms van 'n heersende klas van soldate, die [[samoerai]]. In 1185, na die omverwerping van die mededingende Taira-familiegroep, is Minamoto no Joritomo aangestel as [[Sjogoen]] en het hy 'n magsbasis in [[Kamakura, Kanagawa|Kamakura]] gevestig. Ná Joritomo se dood het dit uitgewerk dat die Hōjō-familiegroep as regente van die sjogoens regeer het. [[Zen]]-Boeddhisme is in die Kamakura-periode (1185–1333) uit China ingevoer waarna dit gewild geword het onder die samoerai-klas. Die Kamakura-sjogoenaat het in 1274 en 1281 daarin geslaag om die [[Mongoolse Ryk|Mongoolse]] invalle af te weer, bygestaan deur 'n storm wat die Japannese as 'n kamikaze, of "Goddelike Wind" geïnterpreteer het. Die Kamakura-sjogoenaat is uiteindelik deur keiser Go-Daigo afgeset, wat weer spoedig daarna in 1336 deur Ashikaga Takauji verslaan is.<ref>{{en}} {{cite book |author=George Sansom |year=1961 |title=A History of Japan: 1334–1615 |publisher=Stanford |pages=42 | isbn=0-8047-0525-9}}</ref> Die Ashikaga-sjogoenaat wat daarop gevolg het kon nie daarin slaag om die feudale oorlogshere (''daimyo'') onder bedwang te bring nie, en 'n [[burgeroorlog]] (die Ōnin-oorlog) het in 1467 uitgebreek wat 'n eeu-lange Sengoku-tydperk ingelui het.<ref>{{en}} {{cite book |author=George Sansom |year=1961 |title=A History of Japan: 1334–1615 |publisher=Stanford |pages=217 | isbn=0-8047-0525-9}}</ref> Gedurende die 16de eeu het handelaars en [[Jesuïet]]sendelinge uit [[Portugal]] Japan vir die eerste keer bereik en aktiewe kommersiële en kulturele bande tussen Japan en die [[Weste]] (''Nanban-handel'') gevestig. [[Oda Nobunaga]] het talle ander ''daimyo'' verower deur Europese vuurwapens en ander tegnologie te gebruik en het byna daarin geslaag om die nasie te verenig voor hy in 1582 vermoor is. [[Toyotomi Hideyoshi]] het Nobunaga opgevolg en die nasie in 1590 verenig. Hideyoshi het Korea twee keer binne geval, maar na verskeie nederlae deur Koreaanse en [[Ming-dinastie|Ming]]-Chinese magte en Hideyoshi se dood, is Japannese troepe in 1598 onttrek.<ref>{{en}} {{cite book |author=Stephen Turnbull |year=2002 |title=Samurai Invasion: Japan's Korean War |url=https://archive.org/details/samuraiinvasionj0000turn |publisher=Cassel |pages=[https://archive.org/details/samuraiinvasionj0000turn/page/227 227]| isbn=978-0-304-35948-6}}</ref> Na Hideyoshi se dood het Tokugawa Ieyasu sy posisie as regent vir Hideyoshi se seun, Toyotomi Hideyori, gebruik om politieke beheer en militêre ondersteuning te bewerkstellig. Toe oorlog openlik uitgebreek het, het hy verskeie mededingende clans in die Slag van Sekigahara in 1600 verslaan. Ieyasu is in 1603 as sjogoen aangestel en het die Tokugawa-sjogoenaat by Edo (moderne [[Tokio]]) gevestig. Die Tokugawa-sjogoenaat het 'n verskeidenheid maatstawwe soos ''Buke sjohatto'' in plek gestel om die outonome daimio te beheer. In 1639 het die sjogoenaat die isolasionistiese ''[[sakoku]]'' ("geslote land") beleid aangeneem, wat gestrek het oor die twee en 'n half eeue van tenger politiese eenheid wat bekendstaan as die Edo-tydperk. Die studie van Westerse wetenskap, wat as ''rangaku'' bekend staan, het in die tydperk voortgeduur deur kontak met die [[Nederland]]se [[enklawe]] by [[Dejima]] in [[Nagasaki]]. Die Edo-tydperk het ook aanleiding gegee tot ''kokugaku'', of letterlik "nasionale studies", die studie van Japan deur die Japannese self.<ref>{{en}} {{cite web |last=Hooker |first=Richard |url=http://www.wsu.edu/~dee/GLOSSARY/KOKUGAKU.HTM |title=Japan Glossary; Kokugaku |publisher=Washington State University |date=14 Julie 1999 |accessdate=28 Desember 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110103212153/http://www.wsu.edu/~dee/GLOSSARY/KOKUGAKU.HTM |archive-date=3 Januarie 2011 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Op 31 Maart 1854 het Kommodoor Matthew Perry en die "Swartskepe" van die [[Amerikaanse Vloot]] die opening van Japan tot die buitewêreld afgedwing met die Konvensie van Kanagawa. Soortgelyke verdrae wat daarop gevolg het met die Westerse lande in die laat Tokugawa-sjogoenaat het Japan in 'n ekonomiese en politiese krisis gedompel. Die oormag van die prerogatief en die bedanking van die sjogoenaat het gelei tot die Bosjin-oorlog en die vestiging van 'n gesentraliseerde staat onder die naam van [[Mutsuhito|Keiser Meiji]] (Meiji-Herstelling). Met die aanneming van Westerse politiese, geregtelike en militêre instellings het die Kabinet die Geheime Raad ingestel, die Meiji-grondwet ingevoer en die Ryksdag van Japan gevestig. Die [[Meiji-Herstelling]] het die [[Japannese Keiserryk]] in 'n geïndustrialiseerde wêreldmoondheid omskep wat 'n reeks militêre konflikte van stapel gestuur het om die nasie se invloedsfeer uit te brei. Na oorwinnings in die eerste Chinees-Japannese oorlog (1894–1895) en die Russies-Japannese Oorlog (1904–1905), het Japan beheer van [[Taiwan (eiland)|Taiwan]], Korea en die suidelike helfte van [[Sachalin]] bewerkstellig.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://filebox.vt.edu/users/jearnol2/MeijiRestoration/imperial_japan.htm |title=Japan: The Making of a World Superpower (Imperial Japan) |author=Jesse Arnold |publisher=vt.edu/users/jearnol2 |accessdate=27 Maart 2007 |archive-date= 9 April 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070409113749/http://filebox.vt.edu/users/jearnol2/MeijiRestoration/imperial_japan.htm |url-status=dead }}</ref> Die vroeë 20ste eeu het 'n kort tydperk van "Taishō-demokrasie" (genoem na die regeringstyd van [[Yoshihito|Keiser Taishō]]) gesien wat oorskadu is deur die opkoms van Japannese [[ekspansionisme]] en militarisasie. Die [[Eerste Wêreldoorlog]] het Japan, wat by die seëvierende [[Geallieerdes van die Eerste Wêreldoorlog|Geallieerdes]] aangesluit het, toegelaat om sy invloed en territoriale besittings uit te brei. Japan het sy ekspansionistiese beleid voortgesit deur [[Mantsjoerye]] in 1931 in te val. As gevolg van internasionale veroordeling van die besetting het Japan twee jaar later uit die [[Volkebond]] bedank. In 1936 het Japan die [[Anti-Kominternpakt]] met [[Nazi-Duitsland]] se [[Nasionaal-Sosialisme|Nasionaalsosialistiese]] regering gesluit en in 1941 by die [[Spilmoondhede]] aangesluit.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.friesian.com/pearl.htm |title=The Pearl Harbor Strike Force |author=Kelley L. Ross |publisher=friesian.com |accessdate=27 Maart 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191002122624/http://friesian.com/pearl.htm |archive-date= 2 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> In 1937 het Japan ander dele van China ingeval wat gelei het tot die [[Tweede Chinees-Japannese Oorlog]] (1937–1945), waarna die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] 'n olieboikot teen Japan ingestel het.<ref>{{en}} {{cite book |author=Roland H. Worth jr. |title=No Choice But War: the United States Embargo Against Japan and the Eruption of War in the Pacific |publisher=McFarland |date=1995 |isbn=0-7864-0141-9}}</ref> Op 7 Desember 1941 het Japan die [[Amerikaanse Vloot]]basis in [[Pearl Harbor]] aangeval en oorlog teen die VSA, die [[Verenigde Koninkryk]] en [[Nederland]] verklaar. Die optrede het Japan in die [[Tweede Wêreldoorlog]] betrek. Na die atoombomaanvalle op [[Hirosjima]] en [[Nagasaki]] in 1945, tesame met die [[Sowjetunie]] se aansluiting by die oorlog teen die land, het Japan ingestem tot 'n onvoorwaardelike oorgawe op 15 Augustus.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://library.educationworld.net/txt15/surrend1.html |title=Japanese Instrument of Surrender |publisher=educationworld.net |accessdate=28 Desember 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200517195654/http://library.educationworld.net/txt15/surrend1.html |archive-date=17 Mei 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die oorlog het Japan miljoene lewens gekos en groot dele van die land se [[Nywerheid|nywerhede]] en [[infrastruktuur]] in puin gelaat. Die Internasionale Militêre Tribunaal van die Verre-Ooste is byeen geroep deur die [[Geallieerdes van die Tweede Wêreldoorlog]] (op 3 Mei 1946) om Japannese leiers vir oorlogsmisdade soos die "[[Bloedbad van Nanjing]]" te vervolg.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.geocities.com/nankingatrocities/Tribunals/imtfe_01.htm |title=The Nanking Atrocities: The Postwar Judgment |publisher=University of Missouri-Columbia |accessdate=27 Maart 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060306015306/http://www.geocities.com/nankingatrocities/Tribunals/imtfe_01.htm |archivedate= 6 Maart 2006 |url-status=live }}</ref> In 1947 het Japan 'n nuwe pasifistiese grondwet aanvaar wat klem gelê het op liberaaldemokratiese beginsels. Die Geallieerde besetting is in 1952 met die ''Verdrag van San Francisco'' beëindig<ref>{{en}} {{cite web |url=http://search.japantimes.co.jp/cgi-bin/nn20070306f3.html |title='52 coup plot bid to rearm Japan: CIA |author=Joseph Coleman |date=6 Maart 2006 |publisher=The Japan Times |accessdate=3 April 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110606160441/http://search.japantimes.co.jp/cgi-bin/nn20070306f3.html |archive-date=6 Junie 2011 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> en Japan is in 1956 lidmaatskap van die [[Verenigde Nasies]] toegeken. Japan het later skouspelagtige ekonomiese groei behaal om die tweede grootste ekonomie ter wêreld te word met 'n jaarlikse groeikoers wat vir vier dekades gemiddeld 10% was. Dit het eers in die middel-1990's tot 'n einde gekom toe Japan 'n groot [[resessie]] beleef het. Positiewe groei in die vroeë 21ste eeu dui op 'n geleidelike herstel in die groei.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/business/5178822.stm |title=Japan scraps zero interest rates |publisher=BBC News Online |date=14 Julie 2006 |accessdate=28 Desember 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200429081338/http://news.bbc.co.uk/1/hi/business/5178822.stm |archive-date=29 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> [[Akihito|Keiser Heisei]] is op 12 November 1990 as [[Keiser van Japan]] gekroon, nadat sy pa, [[Hirohito]], op 7 Januarie 1989 oorlede is. Akihito was die 125ste ''tennō''<ref>{{en}} {{cite book |author=Louis-Frédéric Nussbaum |year=2002 |title=Traditional order of Tennō |publisher=Japan encyclopedia |pages=962–963}}</ref> van Japan en sy regeringstyd het bekend gestaan as ''Heisei'' (平成, "vrede oral"). Akihito het op 8 Augustus 2016 sy abdikasie vir 30 April 2019 aangekondig. Vervolgens is Naruhito, Akihito se oudste seun, op 1 Mei 2019 ingehuldig. Naruhito se bewind staan bekend as ''Reiwa'' (令和, "mooi harmonie"). Naruhito is Japan se eerste keiser wat na die [[Tweede Wêreldoorlog]] gebore is.<ref>{{en}} {{cite web |last=Enjoji |first=Kaori |url=https://edition.cnn.com/2017/11/30/asia/japan-emperor-akihito-abdication-intl/index.html |title=Japan Emperor Akihito to abdicate on April 30, 2019 |publisher=[[CNN]] |location=Tokio |date=1 Desember 2017 |accessdate=22 Oktober 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200502120632/https://edition.cnn.com/2017/11/30/asia/japan-emperor-akihito-abdication-intl/index.html |archive-date=2 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |last=Kyodo |first=Jiji |url=https://www.japantimes.co.jp/news/2017/12/03/business/economy-business/japanese-firms-preparing-new-calendar-era-following-emperors-abdication-2019/#.W8MXB9l1O71 |title=Japan’s publishers wait in suspense for next era name |publisher=The Japan Times |date=3 Desember 2017 |accessdate=22 Oktober 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190923121556/https://www.japantimes.co.jp/news/2017/12/03/business/economy-business/japanese-firms-preparing-new-calendar-era-following-emperors-abdication-2019/ |archive-date=23 September 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die kroningseremonie volgens [[Sjintoïsme]] (即位の礼, ''Sokui no Rei'') het op 22 Oktober 2019 plaasgevind.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www3.nhk.or.jp/nhkworld/en/news/backstories/718/ |title=What to watch at the Emperor's enthronement ceremonies |publisher=NHK |date=18 Oktober 2019 |accessdate=22 Oktober 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191020173638/https://www3.nhk.or.jp/nhkworld/en/news/backstories/718/ |archive-date=20 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Regering en politiek == [[Lêer:Crown Prince Naruhito (2018).jpg|duimnael|links|upright|Keiser [[Naruhito]] van Japan]] [[Lêer:Diet of Japan Kokkai 2009.jpg|duimnael|Die Nasionale Ryksdaggebou (国会, ''Kokkai'') in Nagatachō, [[Tokio]]]] [[Lêer:Chamber of the House of Representatives of Japan.jpg|duimnael|Die Laerhuis of Huis van Verteenwoordigers (衆議院, ''Shūgiin'')]] [[Lêer:Shigeru Ishiba and Sanae Takaichi 20241211 (cropped).jpg|duimnael|links|upright|[[Sanae Takaichi]], die huidige eerste minister van Japan]] [[Lêer:Japanese diet inside.jpg|duimnael|Die Hoërhuis of Huis van Raadslede (参議院, ''Sangiin'')]] Japan is 'n grondwetlike monargie waar die mag van die keiser baie beperk is. As 'n seremoniële figurant word hy deur die grondwet gedefinieer as "die simbool van die staat en van die eenheid van die volk". Mag word hoofsaaklik gehou deur die Eerste Minister van Japan en ander verkose lede van die ''[[Kokkai]]'' (Ryksdag van Japan), terwyl soewereiniteit gesetel is in die mense van Japan.<ref name="Constitution">{{en}} {{cite web |url=http://www.sangiin.go.jp/eng/law/index.htm |title=The Constitution of Japan |publisher=House of Councillors of the National Diet of Japan |date=3 November 1946 |accessdate=10 Maart 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130806214140/http://www.sangiin.go.jp/eng/law/index.htm |archive-date=6 Augustus 2013 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die Keiser tree in effek by diplomatieke geleenthede op as die [[staatshoof]]. [[Naruhito]] is die huidige Keiser van Japan. Japan se wetgewende orgaan is die Kokkai of Nasionale Ryksdag, 'n tweekamerparlement. Die Ryksdag bestaan uit die ''Shūgiin'' of Huis van Verteenwoordigers en die parlement se laerhuis, met 465 setels, wat verkies word deur algemene verkiesings elke vier jaar of wanneer dit ontbind word, en die ''Sangiin'' of hoërhuis met 242 setels, wie se algemeen verkose lede 'n ses jaar termyn dien. Daar is algemene stemreg vir volwassenes oor 20-jaar,<ref name="cia">{{en}} {{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ja.html |title=World Factbook; Japan |publisher=CIA |date=15 Maart 2007 |accessdate=27 Maart 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200517200935/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ja.html |archive-date=17 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> met 'n geheime stem vir alle verkose ampte.<ref name="Constitution" /> Die liberaal-konserwatiewe [[Liberaaldemokratiese Party]] (LDP) was tussen 1955 en 2009 aan bewind, behalwe vir 'n kortstondige koalisieregering wat in 1993 deur opposisiepartye gevorm is.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.jimin.jp/jimin/english/history/index.html |title=A History of the Liberal Democratic Party |publisher=[[Liberaaldemokratiese Party]] |accessdate=27 Maart 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090924001336/http://www.jimin.jp/jimin/english/history/index.html |archive-date=24 September 2009 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> In die algemene verkiesing, wat op 30 Augustus 2009 gehou is, het die sentrum-linkse [[Demokratiese Party (Japan)|Demokratiese Party]] 'n historiese oorwinning behaal. Die Eerste Minister van Japan is die regeringshoof. Die posisie word aangestel deur die Keiser van Japan ná aanwysing deur die Ryksdag van uit sy geledere en moet die vertroue van die Huis van Verteenwoordigers behou om sy amp te hou. Die Eerste Minister is die hoof van die Kabinet (die letterlike vertaling van sy Japannese titel is "Eerste Minister van die Kabinet") en stel die Ministers, waarvan die meerderheid Ryksdaglede moet wees, aan en dank hulle af. [[Sanae Takaichi]] van die Liberaaldemokratiese Party dien tans as Eerste Minister van Japan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.japantimes.co.jp/news/2025/10/21/japan/politics/sanae-takaichi-elected-japan-prime-minister |title=Takaichi makes history as Japan’s first female prime minister |publisher=The Japan Times |author=Gabriele Ninivaggi |date=21 Oktober 2025 |accessdate=22 Oktober 2025}}</ref> Die Japannese Reg, wat histories deur Chinese reg beïnvloed is, het in die [[Edo-periode]] onafhanklik ontwikkel deur tekste soos ''Kujikata Osadamegaki''. Sedert die laat 19de eeu is die regstelsel egter grootliks op die siviele reg van [[Europa]] gegrond, veral dié van [[Frankryk]] en [[Duitsland]]. In 1896 het die Japannese regering byvoorbeeld 'n burgerlike wetboek saamgestel gegrond op die Duitse model. Met na-Tweede Wêreldoorlogse aanpassing, bly die wetboek steeds in hedendaagse Japan in plek.<ref name="civilcode">{{en}} {{cite web |url=http://www.britannica.com/eb/article-9043364?hook=6804 |title="Japanese Civil Code" |publisher=[[Encyclopædia Britannica]] |date=2006 |accessdate=28 Desember 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071217185610/http://www.britannica.com/eb/article-9043364?hook=6804 |archive-date=17 Desember 2007 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> Wettereg vind sy oorsprong in Japan se wetgewer, die Nasionale Ryksdag van Japan, met outomatiese goedkeuring deur die Keiser. Die huidige grondwet vereis dat die Keiser wetgewing wat deur die Ryksdag aanvaar word uitvaardig, sonder dat hy spesifiek die mag het om die aanvaarding van wetgewing teë te staan.<ref name="Constitution" /> Japan se howe word in vier basiese vlakke verdeel: die Hooggeregshof en drie vlakke van laerhowe.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.kantei.go.jp/foreign/judiciary/0620system.html |publisher=Office of the Prime Minister of Japan |title=The Japanese Judicial System |accessdate=27 Maart 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130813005215/http://www.kantei.go.jp/foreign/judiciary/0620system.html |archive-date=13 Augustus 2013 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die hoofdeel van Japannese wettereg is 'n versameling wat bekend staan as die ''roppō'' of "Ses kodes".<ref name="civilcode" /> == Buitelandse betrekkinge en verdedigingsbeleid == [[Lêer:Japanese sailors jmsdf.jpg|duimnael|Matrose aan boord die JMSDF opleidingsvaartuig JDS Kashima]] [[Lêer:Flag at half-mast at South African Embassy in Tokyo.jpg|duimnael|Die [[Vlag van Suid-Afrika|Suid-Afrikaanse vlag]] wapper halfstok by die woning van die [[Suid-Afrika]]anse ambassadeur in Tokio ná die dood van [[Winnie Madikizela-Mandela]] op 2 April 2018]] Japan se nasionale belang word in sy buitelandse beleid weerspieël. Die belangrikste hiervan is Japan se vermoë om vrede en sekuriteit te handhaaf, tweedens om die vryehandelstelsel te ondersteun, derdens om vryheid, demokrasie en menseregte te beskerm en vierdens om mens tot mens interaksie en ontwikkeling van menslike hulpbronne te ondersteun in gebiede soos [[akademie]], [[kultuur]] en [[opvoeding]]. Die land se huidige beleid plaas ook klem op 'n groter betrokkenheid by wêreldaangeleenthede.<ref name=kantei>{{en}} [http://www.kantei.go.jp/foreign/index-e.html Prime Minister of Japan and his Cabinet], [http://www.kantei.go.jp/foreign/policy/2002/1128tf_e.html Basic Strategies for Japan's Foreign Policy in the 21st Century New Era, New Vision, New Diplomacy], besoek op 22 Januarie 2008</ref> Japan handhaaf tradisioneel noue ekonomiese en militêre bande met die land se sleutelbondgenoot, die Verenigde State, en die VSA-Japan sekuriteitsalliansie dien as die hoeksteen van die land se buitelandse beleid.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.realclearpolitics.com/articles/2007/03/japan_is_back_why_tokyos_new_a.html |title=Japan Is Back: Why Tokyo's New Assertiveness Is Good for Washington |author=Michael Green |publisher=Real Clear Politics |accessdate=28 Maart 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200517200259/https://www.realclearpolitics.com/articles/2007/03/japan_is_back_why_tokyos_new_a.html |archive-date=17 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Japan, wat sedert 1956 'n lid van die Verenigde Nasies is, het as nie-permanente lid van die Veiligheidsraad reeds vir altesaam 22 jaar as verkose lid gedien, mees onlangs in 2016–2017. Japan is ook 'n lid van die G4-nasies wat hulle vir permanente lidmaatskap van die [[Veiligheidsraad]] beywer.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.centralchronicle.com/20070111/1101194.htm |title=UK backs Japan for UNSC bid |publisher=Cenral Chronicle |accessdate=28 Maart 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071013130223/http://www.centralchronicle.com/20070111/1101194.htm |archive-date=13 Oktober 2007 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> As 'n lid van die G8, ESASOG, die "VSAN Plus Drie" en 'n lid van die Oos-Asië Vergadering, neem Japan aktief aan internasionale aangeleenthede deel. Dit is ook die tweede grootste skenker van amptelike ontwikkelingshulpverlening en het in 2004 VSA$8,86 miljard geskenk.<ref>{{en}} {{PDFlink|[http://www.oecd.org/dataoecd/40/3/35389786.pdf Table: Net Official Development Assistance In 2004 (PDF).]|32.9&nbsp;Kibibytes}} Organisation for Economic Co-operation and Development (11 April 2005). Besoek op 28 Desember 2006.</ref> Japan het nievegtende troepe aan die [[Irakse Oorlog]] toegewys, maar het sedertdien sy troepe onttrek uit [[Irak]].<ref name="Iraq deployment">{{en}} {{cite web |url=http://www.iht.com/articles/2006/06/20/news/japan.php |title=Tokyo says it will bring troops home from Iraq |publisher=International Herald Tribune |date=20 Junie 2006 |accessdate=28 Maart 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090202185236/http://www.iht.com/articles/2006/06/20/news/japan.php |archive-date= 2 Februarie 2009 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> [[Afrika]] is histories die minsbelangrike wêreldstreek vir Japan. Japan het min historiese ondervinding met Afrika en beperkte ekonomiese belang wat hoofsaaklik gefokus is op roumateriaalbronne. Japan se grootste handelsvennoot in Afrika is [[Suid-Afrika]]. As gevolg van sanksies teen Suid-Afrika deur die VSA en ander lande het Japan in die 1980's as Suid-Afrika se grootste handelsvennoot ontwikkel. Dit het Japan internasionaal in 'n onbenydenswaardige posisie geplaas wat gelei het tot die afgradering van diplomatiese en ekonomiese betrekkinge met Suid-Afrika. Met die einde van [[apartheid]] en die normalisering van internasionale betrekking het Japan se spesiale rol in Suid-Afrika na 1994 geëindig. Vandag is Japan se buitelandse beleid teenoor Afrika daarop gevestig om demokrasie en gesonde regering te vestig ter wille van wêreldstabiliteit en vooruitgang. Hulpverlening aan die kontinent is nie gemik op korttermyn opbrengste nie, maar word eerder gesien as deel van internasionale pogings om orde te handhaaf.<ref name="kantei" /> Japan is betrokke by verskeie gebiedsgeskille met sy buurlande: met [[Rusland]] oor die Suid-[[Koerile]]-eilande, met [[Suid-Korea]] oor die [[Rotse van Liancourt|Liancourtrotse]], met die [[Volksrepubliek China]] en [[Republiek China|Taiwan]] oor die [[Senkaku-eilande]] en die EES oor Okinotorishima. Japan is ook in 'n voortslepende geskil met [[Noord-Korea]] betrokke oor die land se ontvoering van Japannese burgers en kern- en missielprogramme. Japan se militêre magte word beperk deur Artikel 9 van die Japannese Grondwet, wat Japan se reg om oorlog te verklaar of militêre mag te gebruik om internasionale geskille te besleg opsê. Daar word egter 'n debat gevoer oor die moontlike wysiging van die grondwet, wat deur die Amerikaanse besettingsowerheid opgestel is na die Tweede Wêreldoorlog, om die grondwet deur 'n referendum aan te pas.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/asia-pacific/6652809.stm |title=Japan approves constitution steps |publisher=[[BBC]] News |accessdate=15 Mei 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170903081754/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/asia-pacific/6652809.stm |archive-date=3 September 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Japan se weermag word deur die Ministerie van Verdediging bestuur en bestaan hoofsaaklik uit die Japan Land-selfverdedigingsmag, die Japan Maritieme-selfverdedigingsmag en die Japan Lug-selfverdedigingsmag. Die magte is onlangs in vredebewaringsoperasies en in die ontplooiing van Japannese troepe in Irak gebruik, wat die eerste oorsese gebruik van die land se militêre magte was sedert die Tweede Wêreldoorlog.<ref name="Iraq deployment" /> == Administratiewe onderafdelings == === Prefekture === [[Lêer:Regions and Prefectures of Japan 2.svg|duimnael|Japan se prefekture en streke]] Japan bestaan administratiefgewys uit [[Prefekture van Japan|sewe-en-veertig prefekture]] wat elkeen deur 'n verkose goewerneur, wetgewer en administratiewe burokrasie bestuur word. Prefekture wissel in grootte van die Hokkaido-prefektuur wat die hele eiland [[Hokkaido]] beslaan tot die stad [[Tokio]], wat op sigself 'n prefektuur is. Die Tokio-prefektuur word verder verdeel in drie-en-twintig spesiale wyke wat elkeen dieselfde magte as 'n stad het. Verder bestaan daar agt algemeen aanvaarde gebiede van Japan. {|style="margin:auto;" |style="padding-right:1em; padding-left:2em; vertical-align:top;"| <div class="center">{{kleurkas|#EF7979}} '''[[Hokkaido]]'''</div> ---- 1.&nbsp;[[Hokkaido]] |style="padding-right:1em; vertical-align:top;"| <div class="center">'''{{kleurkas|#EFE979}} [[Tohoku]]'''</div> ---- 2.&nbsp;[[Aomori-prefektuur|Aomori]]<br /> 3.&nbsp;[[Iwate-prefektuur|Iwate]]<br /> 4.&nbsp;[[Miyagi-prefektuur|Miyagi]]<br /> 5.&nbsp;[[Akita-prefektuur|Akita]]<br /> 6.&nbsp;[[Yamagata-prefektuur|Yamagata]]<br /> 7.&nbsp;[[Fukushima-prefektuur|Fukushima]] |style="padding-right:1em; vertical-align:top;"| <div class="center">'''{{kleurkas|#87EF79}} [[Kanto (streek)|Kanto]]'''</div> ---- 8.&nbsp;[[Ibaraki-prefektuur|Ibaraki]]<br /> 9.&nbsp;[[Tochigi-prefektuur|Tochigi]]<br /> 10.&nbsp;[[Gunma-prefektuur|Gunma]]<br /> 11.&nbsp;[[Saitama-prefektuur|Saitama]]<br /> 12.&nbsp;[[Chiba-prefektuur|Chiba]]<br /> 13.&nbsp;[[Tokio]]<br /> 14.&nbsp;[[Kanagawa-prefektuur|Kanagawa]] |style="padding-right:1em; vertical-align:top;"| <div class="center">'''{{kleurkas|#79EFDB}} [[Chubu]]'''</div> ---- 15.&nbsp;[[Niigata-prefektuur|Niigata]]<br /> 16.&nbsp;[[Toyama-prefektuur|Toyama]]<br /> 17.&nbsp;[[Ishikawa-prefektuur|Ishikawa]]<br /> 18.&nbsp;[[Fukui-prefektuur|Fukui]]<br /> 19.&nbsp;[[Yamanashi-prefektuur|Yamanashi]]<br /> 20.&nbsp;[[Nagano-prefektuur|Nagano]]<br /> 21.&nbsp;[[Gifu-prefektuur|Gifu]]<br /> 22.&nbsp;[[Shizuoka-prefektuur|Shizuoka]]<br /> 23.&nbsp;[[Aichi-prefektuur|Aichi]] |- |style="padding-right:1em; padding-left:2em; vertical-align:top;"| <div class="center">'''{{kleurkas|#9579EF}} [[Kansai]]'''</div> ---- 24.&nbsp;[[Mie-prefektuur|Mie]]<br /> 25.&nbsp;[[Shiga-prefektuur|Shiga]]<br /> 26.&nbsp;[[Kioto-prefektuur|Kioto]]<br /> 27.&nbsp;[[Osaka-prefektuur|Osaka]]<br /> 28.&nbsp;[[Hyogo-prefektuur|Hyogo]]<br /> 29.&nbsp;[[Nara-prefektuur|Nara]]<br /> 30.&nbsp;[[Wakayama-prefektuur|Wakayama]] |style="padding-right:1em; vertical-align:top;"| <div class="center">'''{{kleurkas|#EFB179}} [[Chugoku]]'''</div> ---- 31.&nbsp;[[Tottori-prefektuur|Tottori]]<br /> 32.&nbsp;[[Shimane-prefektuur|Shimane]]<br /> 33.&nbsp;[[Okayama-prefektuur|Okayama]]<br /> 34.&nbsp;[[Hiroshima-prefektuur|Hiroshima]]<br /> 35.&nbsp;[[Yamaguchi-prefektuur|Yamaguchi]] |style="padding-right:1em; vertical-align:top;"| <div class="center">'''{{kleurkas|#CC79EF}} [[Sjikokoe]]'''</div> ---- 36.&nbsp;[[Tokushima-prefektuur|Tokushima]]<br /> 37.&nbsp;[[Kagawa-prefektuur|Kagawa]]<br /> 38.&nbsp;[[Ehime-prefektuur|Ehime]]<br /> 39.&nbsp;[[Kochi-prefektuur|Kochi]] |style="padding-right:1em; vertical-align:top;"| <div class="center">'''{{kleurkas|#B4B4B4}} [[Kioesjoe]]'''</div> ---- 40.&nbsp;[[Fukuoka-prefektuur|Fukuoka]]<br /> 41.&nbsp;[[Saga-prefektuur|Saga]]<br /> 42.&nbsp;[[Nagasaki-prefektuur|Nagasaki]]<br /> 43.&nbsp;[[Kumamoto-prefektuur|Kumamoto]]<br /> 44.&nbsp;[[Oita-prefektuur|Oita]]<br /> 45.&nbsp;[[Miyazaki-prefektuur|Miyazaki]]<br /> 46.&nbsp;[[Kagoshima-prefektuur|Kagoshima]]<br /> 47.&nbsp;[[Okinawa-prefektuur|Okinawa]] |} === Stede === [[Lêer:Ordinance designed Cities English.png|duimnael|links|Die 20 "groot stede volgens regeringsbesluit"]] [[Lêer:Tokyo from the top of the SkyTree.JPG|duimnael|[[Tokio]]]] [[Lêer:Osaka Castle 02bs3200.jpg|duimnael|[[Osaka]]]] [[Lêer:Shinkansen in Downtown Nagoya.jpg|duimnael|[[Nagoja]]]] Japan ondergaan tans 'n administratiewe herorganisering wat die samesmelting van baie stede en dorpe behels. Hierdie proses sal lei tot die vermindering van sub-prefektuur administratiewe gebiede en daar word verwag dat dit tot besnoeiings in administratiewe koste sal lei.<ref>{{en}} {{cite web |last=Mabuchi |first=Masaru |url=http://siteresources.worldbank.org/WBI/Resources/wbi37175.pdf |title=''Municipal Amalgamation in Japan'' (PDF) |publisher=World Bank |date=Mei 2001 | accessdate=28 Desember 2006}}</ref> Japan het dosyne groot stede wat 'n belangrike rol in die land se kultuur, erfenis en ekonomie speel. Dié wat hieronder gelys word verteenwoordig die twaalf met die grootste bevolking en is almal prefekturale hoofstede en deur-die-staat-ingestelde stede: {| class="wikitable" ! !! Stad !! Prefektuur !! Bevolking<ref name="population">{{en}} {{cite web |url=http://www.citypopulation.de/Japan-Cities.html#Stadt_gross |title=Japan—City Population |publisher=citypopulation.de |accessdate=1 Februarie 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200408214405/http://citypopulation.de/Japan-Cities.html |archive-date=8 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |- | 1 || '''[[Tokio]]'''<sup>a</sup>{{spaces|2}} || [[Tokio]] || 8&nbsp;949&nbsp;447</tr> | 2 || '''[[Jokohama]]''' || [[Kanagawa-prefektuur|Kanagawa]]{{spaces|2}} || 3&nbsp;689&nbsp;603</tr> | 3 || '''[[Osaka]]''' || [[Osaka-prefektuur|Osaka]] || 2&nbsp;666&nbsp;371</tr> | 4 || '''[[Nagoja]]''' || [[Aichi-prefektuur|Aichi]] || 2&nbsp;263&nbsp;907</tr> | 5 || '''[[Sapporo]]''' || [[Hokkaido]] || 1&nbsp;914&nbsp;434</tr> | 6 || '''[[Kobe]]''' || [[Hyogo-prefektuur|Hyogo]] || 1&nbsp;544&nbsp;873</tr> | 7 || '''[[Kioto]]''' || [[Kioto-prefektuur|Kioto]] || 1&nbsp;474&nbsp;473</tr> | 8 || '''[[Fukuoka]]''' || [[Fukuoka-prefektuur|Fukuoka]] || 1&nbsp;463&nbsp;826</tr> | 9 || '''[[Kawasaki]]'''<sup>b</sup> || [[Kanagawa-prefektuur|Kanagawa]] || 1&nbsp;425&nbsp;678</tr> | 10 || '''[[Saitama]]''' || [[Saitama-prefektuur|Saitama]]|| 1&nbsp;222&nbsp;910</tr> | 11 || '''[[Hirosjima]]''' || [[Hiroshima-prefektuur|Hiroshima]]|| 1&nbsp;174&nbsp;209</tr> | 12 || '''[[Sendai]]''' || [[Miyagi-prefektuur|Miyagi]]|| 1&nbsp;045&nbsp;903</tr> |} <small><sup>a</sup> 23 munisipaliteite. Ook die hoofstad van Japan.<br /><sup>b</sup> Slegs 'n staatsingestelde stad.</small> == Geografie == [[Lêer:Satellite image of Japan in May 2003.jpg|duimnael|links|Japan vanuit die ruimte gesien, Mei 2003]] [[Lêer:Mt.Yarigatake from Enzansou.jpg|duimnael|Berg Yari, [[Nagano-prefektuur]] in Augustus]] [[Lêer:Minnajima beach, Okinawa.jpg|duimnael|Strand in Minnajima in Motobu, [[Okinawa-prefektuur|Okinawa]] in September]] [[Lêer:Japan map of Köppen climate classification.svg|duimnael|links|Klimaatsones in Japan volgens die [[Köppen-klimaatklassifikasie]]]] [[Lêer:Chuurei-tou Fujiyoshida 17025277650 c59733d6ba o.jpg|duimnael|Berg [[Foedji]]]] Japan is 'n land wat uit meer as drieduisend [[eiland]]e langs die [[Stille Oseaan]]se kus van [[Asië]] bestaan. Die hoofeilande, van noord na suid, is [[Hokkaido]], [[Honsjoe]] (die hoofeiland), [[Sjikokoe]] en [[Kioesjoe]]. Die [[Ryukyu-eilande]], insluitend die [[Okinawa-eilande]], is 'n reeks eilande suid van Kioesjoe. Tesame vorm die eilande die [[Japanse Argipel]]. Saam met [[Foedji]] vorm die [[Japannese Alpe]] die belangrikste gebergtes van die Japanse Argipel. Ongeveer 70% tot 80% van die land is bebos, bergagtig<ref>{{en}} {{en}} {{cite web |url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761566679/Japan.html |title="Japan" |publisher=Microsoft® Encarta® Online Encyclopedia |date=2006 |accessdate=28 Desember 2006 |archive-date=16 Desember 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081216122527/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761566679/Japan.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.worldinfozone.com/country.php?country=Japan |title=Japan Information—Page 1 |publisher=WorldInfoZone.com |accessdate=28 Desember 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200517195901/http://www.worldinfozone.com/country.php?country=Japan |archive-date=17 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> en ongeskik vir [[landbou]], industriële of residensiële gebruik. Dit is as gevolg van die styl hellings, [[klimaat]] en die gevaar wat [[aardbewing]]s, sagtegrond en swaar [[reën]] inhou. Dit het daartoe gelei dat die bewoonbare gebiede naby die kus geweldige hoë bevolkingsdigthede het. Japan is die dertigste mees digbevolkte land ter wêreld.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://esa.un.org/unpp/ |title=World Population Prospects |publisher=UN Department of Economic and Social Affairs |accessdate=27 Maart 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110511162049/http://esa.un.org/unpp/ |archive-date=11 Mei 2011 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die land se ligging op die Pasifiese [[Ring van Vuur]], by die samekoms van drie [[Plaattektoniek|tektoniese plate]], veroorsaak dat Japan gereelde lae-intensiteit-aardskuddings en van tyd tot tyd vulkaniese uitbarstings beleef. Vernietigende aardbewings, wat baie keer tot [[tsoenami]]s lei, kom elke eeu verskeie kere voor.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://volcano.und.edu/vwdocs/volc_images/north_asia/japan_tec.html |title=Tectonics and Volcanoes of Japan |publisher=Oregon State University |accessdate=27 Maart 2007 |archive-date= 4 Februarie 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070204064754/http://volcano.und.edu/vwdocs/volc_images/north_asia/japan_tec.html |url-status=dead }}</ref> Die mees onlangse aardbewings was die Tōhoku-aardbewing van 2011 en die [[Groot Hanshin-aardbewing van 1995]]. Talle warmwaterbronne word aangetref en baie hiervan is tot ontspanningsoorde ontwikkel.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.jnto.go.jp/eng/arrange/attractions/hotSprings.html |title=Attractions: Hot Springs |publisher=JNTO |accessdate=1 April 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110615125708/http://www.jnto.go.jp/eng/arrange/attractions/hotSprings.html |archive-date=15 Junie 2011 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die klimaat van Japan is hoofsaaklik gematig, maar dit verskil skerp tussen die noordelike en suidelike punte van die land.<ref name="climate">{{en}} {{cite web |url=http://www.jnto.go.jp/eng/arrange/essential/climate.html |title=Essential Info: Climate |publisher=JNTO |accessdate=1 April 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180727084935/https://www.jnto.go.jp/eng/arrange/essential/climate.html |archive-date=27 Julie 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Japan se geografiese eienskappe verdeel dit in ses hoofklimaatsones: * [[Hokkaido]]: Die noordwestelike sone het 'n gematigde klimaat met lang, koue [[winter]]s en koel [[somer]]s. Neerslag is nie swaar nie, maar die eilande ontwikkel gewoonlik diep [[sneeu]]banke in die winter. * [[See van Japan]]: Aan Honsjoe se weskus bring die noordwestewind in die winter swaar sneeuval. In die somer is die gebied koeler as die Stille Oseaan-gebied. Dit beleef egter soms uiterste warm temperature as gevolg van die Föhn-windverskynsel. * Sentrale Hoogland: 'n Tipies binnelandse klimaat met groot temperatuurverskille tussen somer en winter, en tussen nag en dag. Neerslag is lig. * Seto Binnelandse See: Berge van die Chūgoku- en [[Sjikokoe]]-gebiede beskut die gebied van die seisoenale wind en bring gematigde weer deur die hele jaar mee. * [[Stille Oseaan]]: Die ooskus ondervind koue winters met min sneeuval en baie warm vogtige somers as gevolg van die suidoostelike seisoenale wind. * [[Ryukyu-eilande]]: Die Ryukyu-eilande het 'n subtropiese klimaat met warm winters en baie warm somers. Neerslag is swaar, veral gedurende die reënseisoen. [[Tropiese sikloon|Tifone]] kom algemeen voor. Die warmste temperatuur wat nog ooit in Japan aangeteken is — 41,1 grade Celsius — was op 23 Julie 2018 in Kumagaya<ref>{{en}} [http://ajw.asahi.com/article/behind_news/social_affairs/AJ201308120105 Kochi Prefecture sees highest temperature ever recorded in Japan – 41] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130813031959/http://ajw.asahi.com/article/behind_news/social_affairs/AJ201308120105 |date=13 Augustus 2013 }} - [http://ajw.asahi.com/article/behind_news/social_affairs/AJ201308120105 Asahi Shimbun] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130813031959/http://ajw.asahi.com/article/behind_news/social_affairs/AJ201308120105 |date=13 Augustus 2013 }}</ref> en die koudste temperatuur nog in Japan was −41,0&nbsp;°C op 25 Januarie 1902 in Asahikawa, Hokkaidō. Die hoofreënseisoen begin vroeg in Mei in Okinawa en die stilstaande reënfront wat daarvoor verantwoordelik is beweeg stadig noord totdat dit in noordelike Japan verswak raak voor dit Hokkaidō in laat Julie bereik. In die grootste deel van Honsjoe begin die reënseisoen voor die middel van Junie en hou dit aan vir omtrent ses weke. In die laat-somer en vroeë lente bring tifone baie keer swaar reën.<ref name="climate" /> Japan beskik oor nege woud-ekogebiede wat die klimaat en geografie van die eilande weerspieël. Hulle wissel van subtropiese nat breëblaarwoude in die Ryūkyū- en Bonin-eilande, tot gematigde breëblaar en gemengde woude in die gematigde klimaatdele van die eilande tot matige naaldeboomwoude in die koue wintergedeeltes van die noordelike eilande.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.us.emb-japan.go.jp/jicc/spotflora.htm |title=Flora and Fauna: Diversity and regional uniqueness |publisher=Embassy of Japan in the USA |accessdate=1 April 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080113074253/http://www.us.emb-japan.go.jp/jicc/spotflora.htm |archive-date=13 Januarie 2008 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> == Omgewing == [[Lêer:Kongobuji Koyasan07n3200.jpg|duimnael|links|Herfskleure (momiji) by Kongōbu-ji op Berg Kōya, 'n [[Unesco]]-[[wêrelderfenisgebied]]]] [[Lêer:Cherry blossoms at Yoshinoyama 01.jpg|duimnael|Die kersieblomme van Berg Yoshino is die onderwerp van baie toneelstukke en waka-gedigte]] Japan se omgewingsbeleid en geskiedenis weerspieël 'n tenger balans tussen ontwikkeling en modernisasie aan die een kant en omgewingsbewaring aan die ander kant. Japan is waarskynlik een van die wêreld se leiers in die ontwikkeling van omgewingsgunstige tegnologie. [[Honda]] en [[Toyota]] is aangewys as die motorvervaardigers met die beste brandstofverbruik en die laagste vlakke van nadelige uitlaatgasse.<ref>{{en}} [http://www.ucsusa.org/clean_vehicles/vehicles_health/automaker-rankings-2007.html Automaker Rankings 2007: The Environmental Performance of Car Companies], Union of Concerned Scientists, 10/15/07.</ref> Dit is as gevolg van gevorderde tegnologie in hibriede-stelsels, biobrandstof, die gebruik van liggewigmateriale en beter ingenieurswese. Japan neem ook sake soos [[klimaatverandering]] en [[aardverwarming]] ernstig op. As 'n ondertekenaar van die [[Kioto-protokol]], en gasheer van die 1997-kongres waar dit opgestel is, is Japan onderhewig aan verdragsverpligtinge om sy koolstofdioksiedemissies te verminder en om ander stappe te doen wat verband hou met die teëwerk van klimaatverandering. Die ''Cool biz''-veldtog wat onder die voormalige eerste minister Junichiro Koizumi ingevoer is, was daarop gemik om energieverbruik te verminder deur vermindering in die gebruik van lugversorging in regeringskantore. Japan het egter ook 'n lang geskiedenis met die opoffering van natuurlike hulpbronne en die vernietiging van die natuur ter wille van vooruitgang. Reeds in die 18de eeu het Japan so te sê al sy natuurlike [[goud]] en [[silwer]] voorrade opgebruik. Beduidende ontbossing het oor al die eilande plaasgevind wat tot erosie en rivierbesoedeling gelei het. Moerasse en ander natuurgebiede is herwin vir landbou-doeleindes en talle spesies is tot uitsterwing gedryf, insluitend die inheemse [[wolf]]spesie wat as 'n bedreiging gesien is.<ref>{{en}} Totman, Conrad. [http://links.jstor.org/sici?sici=0027-0741%28198624%2941%3A4%3C457%3ATPWLOD%3E2.0.CO%3B2-K "Tokugawa Peasants: Win, Lose, or Draw?"] ''Monumenta Nipponica'' 41:4 (Winter 1986), bl. 457–476.</ref> Die massiewe landswye heropbouingsprogramme na die Tweede Wêreldoorlog en die ontwikkeling in die dekades daarna het tot verdere verstedeliking en konstruksie gelei. Die boubedryf in Japan is een van die grootste nywerhede in die land en hoewel Japan baie natuurlike parke en ander natuurlike gebiede in stand hou, self in die middel van die land se stede, is daar min belangrike beperkings op waar en hoe bouwerk onderneem mag word.<ref>{{en}} Lost Japan: {{ISBN|0-86442-370-5}}; Dogs & Demons: {{ISBN|0-14-101000-2}}</ref> Verder is oorbevissing reeds lank 'n probleem binne Japan; in die moderne era het Japannese vissersvlote 'n ernstige bedreiging tot die handhawing van volhoubare vis en skulpdiere oral ter wêreld geword.<ref>{{en}} {{cite web |title=Unprecedented Summit in Japan Aims to Tackle Overfishing of Dwindling Tuna Stock |date=24 Januarie 2007 |publisher=Associated Press |url=http://www.foxnews.com/story/0,2933,246383,00.html?sPage=fnc.scitech/naturalscience |accessdate=14 Januarie 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101018063933/http://www.foxnews.com/story/0,2933,246383,00.html?sPage=fnc.scitech%2Fnaturalscience |archive-date=18 Oktober 2010 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> Japan is ook een van die laaste lande ter wêreld wat steeds kommersiële [[walvis]]vangs beoefen. Japan word die 30ste beste ter wêreld gelys in die Omgewingsvolhoubaarheidindeks.<ref>{{en}} [http://www.yale.edu/esi/ESI2005_Main_Report.pdf 2005 Environmental Sustainability Index Benchmarking National Environmental Stewardship] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160116135055/http://www.yale.edu/esi/ESI2005_Main_Report.pdf |date=16 Januarie 2016 }}, Yale Center for Environmental Law and Policy, Yale University en Center for International Earth Science Information Network, Columbia University, 2005.</ref> == Ekonomie == === Globale ekonomiese moondheid === [[Lêer:2007 Lexus LX 570 01.jpg|duimnael|Die motorindustrie is een van die hoofelemente van Japan se ekonomie en uitvoere]] [[Lêer:Tōkaidō Shinkansen 700 & 300 001.JPG|duimnael|Tōkaidō Shinkansen 700 & 300, by die Tokio-stasie]] Japan is met 'n aandeel van 3,5 persent van wêrelduitvoere en 4,3 persent van wêreldinvoere in 2015 een van die vier grootste handelsnasies, al het die land se belangrikheid vir die wêreldhandel sy hoogtepunt reeds oorskry. Die buitengewoon snelle groei ná die Tweede Wêreldoorlog het voortgeduur tot 1993 toe die Japanse ekonomie ten opsigte van sy buitelandse handel 'n periode van stagnasie en krimpende aandele betree het. Sy aandele op die wêreldmark het afgeneem teen die agtergrond van China en ander nuut geïndustrialiseerde lande se groeiende buitehandel, maar ook as gevolg van swakker mededingendheid teenoor ander uitvoerlande. So het Japan sy vroeëre posisie as die wêreld se grootste invoerder van onverwerkte natuurlike hulpbronne, grondstowwe en landbouprodukte intussen ingeboet.<ref>{{de}} [https://www.swp-berlin.org/fileadmin/contents/products/studien/2017S15_hlp.pdf www.swp-berlin.org] Hanns Günther Hilpert: ''Japans multiple Handelspolitik. Die Chancen des europäisch-japanischen Freihandelsabkommens''. Berlin: Stiftung Wissenschaft und Politik (SWP) 2017, bl. 17</ref> === Ekonomiese struktuur === Noue regering-nywerheid-samewerking, 'n sterk werksetiek, gevorderde tegnologie en 'n relatief klein verdedigingsbegroting het onder andere Japan gehelp om die tweede grootste ekonomie ter wêreld te word,<ref name="imf">{{en}} {{cite web |url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2006/02/data/weorept.aspx?sy=2005&ey=2005&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=512%2C446%2C914%2C666%2C612%2C668%2C614%2C672%2C311%2C946%2C213%2C137%2C911%2C962%2C193%2C674%2C122%2C676%2C912%2C548%2C313%2C556%2C419%2C678%2C513%2C181%2C316%2C682%2C913%2C684%2C124%2C273%2C339%2C921%2C638%2C948%2C514%2C686%2C218%2C688%2C963%2C518%2C616%2C728%2C223%2C558%2C516%2C138%2C918%2C353%2C748%2C196%2C618%2C278%2C522%2C692%2C622%2C694%2C156%2C142%2C624%2C449%2C626%2C564%2C628%2C283%2C228%2C853%2C924%2C288%2C233%2C293%2C632%2C566%2C636%2C964%2C634%2C182%2C238%2C453%2C662%2C968%2C960%2C922%2C423%2C714%2C935%2C862%2C128%2C716%2C611%2C456%2C321%2C722%2C243%2C965%2C248%2C718%2C469%2C724%2C253%2C576%2C642%2C936%2C643%2C961%2C939%2C813%2C644%2C199%2C819%2C184%2C172%2C524%2C132%2C361%2C646%2C362%2C648%2C364%2C915%2C732%2C134%2C366%2C652%2C734%2C174%2C144%2C328%2C146%2C258%2C463%2C656%2C528%2C654%2C923%2C336%2C738%2C263%2C578%2C268%2C537%2C532%2C742%2C944%2C866%2C176%2C369%2C534%2C744%2C536%2C186%2C429%2C925%2C178%2C746%2C436%2C926%2C136%2C466%2C343%2C112%2C158%2C111%2C439%2C298%2C916%2C927%2C664%2C846%2C826%2C299%2C542%2C582%2C443%2C474%2C917%2C754%2C544%2C698%2C941&s=NGDPD&grp=0&a=&pr1.x=64&pr1.y=9 |title=World Economic Outlook Database; country comparisons |publisher=IMF |date=1 September 2006 |accessdate=14 Maart 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180611090333/http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2006/02/data/weorept.aspx?sy=2005 |archive-date=11 Junie 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> na die VSA, teen ongeveer US$4,5 miljard in terme van nominale [[bruto binnelandse produk]]<ref name="imf" /> en derde na die VSA en die Volksrepubliek China in terme van koopkragpariteit.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.nationmaster.com/graph/eco_gdp_ppp-economy-gdp-ppp |title=NationMaster; Economy Statistics |publisher=NationMaster |accessdate=26 Maart 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140122032003/http://www.nationmaster.com/graph/eco_gdp_ppp-economy-gdp-ppp |archive-date=22 Januarie 2014 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Bankwese, versekering, eiendom, kleinhandel, vervoer en telekommunikasie is almal belangrike sektore. Japan het 'n reuse industriële vermoë en is die tuiste van sommige van die wêreld se grootste, leidende en mees tegnologies gevorderde vervaardigers van motorvoertuie, elektroniese toerusting, werktuigmasjinerie, staal en nieystermetale, skepe, chemikalieë, tekstiele en verwerkte voedsel.<ref name="cia" /> Konstruksie is reeds lank een van Japan se grootste industrieë, aangehelp deur multi-miljard dollar regeringskontrakte in die siviele sektor. Onderskeidende eienskappe van die Japannese ekonomie het tradisioneel samewerking tussen vervaardigers, verskaffers, verspreiders en banke in hegte groepe genaamd ''keiretsu'' en die waarborg van lewenslange indiensneming in groot maatskappye ingesluit.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7193984 |title=Japan's Economy: Free at last |publisher=The Economist |date=20 Julie 2006 |accessdate=29 Maart 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100310215303/http://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7193984 |archive-date=10 Maart 2010 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Meer onlangs het Japannese maatskappye begin om van die norme te laat vaar in 'n poging om winsgewendheid te verbeter.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.moneyweek.com/file/26181/why-germanys-economy-will-outshine-japan.html |title=Why Germany's economy will outshine Japan |publisher=MoneyWeek |date=28 Februarie 2007 |accessdate=28 Maart 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080415194401/http://www.moneyweek.com/file/26181/why-germanys-economy-will-outshine-japan.html |archive-date=15 April 2008 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Japan huisves ook sommige van die wêreld se grootste finansiële dienstemaatskappye, banke en sakegroepe soos Sony, Sumitomo, Honda, Mitsubishi, Nissan en Toyota. Dit beskik ook oor die wêreld se grootste bank, volgens bates, die Japan Post Bank Co., Ltd (VS$3.2 miljard)<ref>{{en}} [http://www.jp-bank.japanpost.jp/en/aboutus/company/en_abt_cmp_profile.html Corporate Profile], Japan Post Bank Co., Ltd.</ref> en ander soos Mitsubishi UFJ Finansiële Groep (VS$1,2 miljard)<ref>{{en}} [http://www.mufg.jp/english/profile/overview/ Company Overview], Mitsubishi UFJ Financial Group, Inc.</ref>), Mizuho Finansiële Groep (US$1,4 miljard<ref>{{en}} [http://www.mizuho-fg.co.jp/english/company/about/info.html Company Information] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071023114237/http://www.mizuho-fg.co.jp/english/company/about/info.html |date=23 Oktober 2007 }}, Mizuho Financial Group.</ref>) en Sumitomo Mitsui Finansiële Groep (VS$1,3 miljard<ref>{{en}} [http://www.smfg.co.jp/english/aboutus/profile/smfg.html Company Profile], Sumitomo Mitsui Financial Group.</ref>). Die Tokio Effektebeurs is met 'n markkapitalisasie van meer as VS-$5120 miljard (5,12 biljoen) tans die derde grootste ter wêreld.<ref>{{en}} [https://www.stockmarketclock.com/exchanges/jpx ''StockMarketClock.com: Tokyo Stock Exchange. Besoek op 3 Augustus 2017'']</ref> === Ekonomiese ontwikkeling === [[Lêer:The Tokyo Stock Exchange - main room 3.jpg|duimnael|Met markkapitalisasie van meer as VS-$5 biljoen, is die Tokio Effektebeurs die derde grootste ter wêreld]] Die algehele reële ekonomiese groei van die 1960's tot die 1980's staan bekend as 'n "wonderwerk": gemiddeld 10% in die 1960's, 5% in die 1970's en 4% in die 1980's.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.country-data.com/cgi-bin/query/r-7176.html |title=Japan: Patterns of Development |publisher=country-data.com |date=Januarie 1994 |accessdate=28 Desember 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200517200533/http://www.country-data.com/cgi-bin/query/r-7176.html |archive-date=17 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Groei het dramaties afgeneem in die 1990's, hoofsaaklik as gevolg van die nagevolge van oorinvestering in die laat 1980's en binnelandse beleid wat daarop gemik was om die spekulatiewe oordadigheid van die eiendoms- en effektemarkte in toom te hou. Regeringspogings om ekonomiese groei te laat herleef was nie juis suksesvol nie en is verder belemmer deur die verlangsaming van die globale ekonomie van 2000 tot 2001.<ref name="cia" /> Die ekonomie het na 2005 tekens van herstel vertoon met BBP vir daardie jaar wat op 2,8% gestaan het.<ref>{{en}} Masake, Hisane. [http://www.atimes.com/atimes/Japan/HC02Dh01.html A farewell to zero] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061120013846/http://www.atimes.com/atimes/Japan/HC02Dh01.html |date=20 November 2006 }}. ''Asia Times Online'' (2 Maart 2006). Besoek op 28 Desember 2006.</ref> === Landbousektor === Omdat slegs 15% van Japan se grondgebied vir landbouverbouing geskik is<ref>{{en}} Kingshuk Roy. {{PDFlink|[http://www.nourin.tsukuba.ac.jp/~tasae/Japan.pdf Water Resources in relation to Major Agro-Environmental Issues in Japan]|111&nbsp;kibigreep<!-- application/pdf, 114636 bytes -->}}. College of Bioresource Sciences, Nihon University (2006). Besoek op 21 Februarie 2007.</ref> word 'n stelsel van terraslandbou gebruik om klein gebiede optimaal te benut. Dit het gelei tot een van die wêreld se hoogste gewasopbrengste per oppervlakeenheid. Japan se klein landbousektor is ook swaar gesubsidieer en beskerm. Japan moet ongeveer 50%<ref>{{en}} {{cite web |url=http://strategis.ic.gc.ca/epic/site/ibi-iai.nsf/en/bi18701e.html |title=Japan: Country Information |publisher=Strategis |accessdate=1 April 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080329210854/http://strategis.ic.gc.ca/epic/site/ibi-iai.nsf/en/bi18701e.html |archive-date=29 Maart 2008 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> van sy graanbehoeftes en ander voergewasse behalwe [[rys]] uit invoere bevredig en die land is van invoere afhanklik vir meeste van sy [[vleis]]verskaffing. In [[vissery]] is Japan tweede ter wêreld na China in tonnemaat en vir wat gevang word. Japan handhaaf een van die wêreld se grootste vissersvlote en dra byna 15% van die globale vangs by.<ref name="cia" /> Japan steun op ander lande vir byna al sy olie en kos. === Vervoer === Japan se vervoerstelsel is hoogs ontwikkel. Teen 2004 het die land oor 1&nbsp;177&nbsp;278&nbsp;[[Kilometer|km]] geteerde paaie, 173 lughawens en 23&nbsp;577&nbsp;km spoorlyne beskik.<ref name="cia" /> Lugverkeer word hoofsaaklik deur [[All Nippon Airways]] (ANA) en [[Japan Airlines]] (JAL) bedryf. Spoorweë word onder andere deur Japan Railways Group bedryf. Daar is uitgebreide internasionale vlugte uit talle stede van en na Japan. Die [[Shinkansen]] (新幹線) sneltrein is 'n simbool van Japan se tegnologiese vooruitstrewenheid. Die aanvanklike Tōkaidō Shinkansen, wat teen 210&nbsp;km/h geloop het, is in 1964 in gebruik gestel. Vandag verbind die netwerk met 'n totale lengte van 2&nbsp;459&nbsp;km meeste groot stede op die [[Honsjoe]]- en [[Kioesjoe]]-eilande teen werksnelhede van 300&nbsp;km/h. Toetslopies is al teen 443&nbsp;km/h op gewone spore uitgevoer (1996) en in 2003 is 'n landspoedrekord van 581&nbsp;km/h met 'n magnetiese sweeftrein opgestel. === Handelsvennote === [[Lêer:Japan Exclusive Economic Zones.png|duimnael|Die eksklusiewe ekonomiese sone van Japan]] Japan se hoofuitvoervennote is die VSA 19,4%, die Volksrepubliek China 19,0%, Suid-Korea 7,6%, [[Hongkong]] 5,1% en [[Thailand]] 4,2% (vir 2017). Japan se hoofuitvoere is vervoertoerusting, motorvoertuie, elektronika, elektriese masjinerie en chemikalië.<ref name="cia" /> Met weinig natuurlike hulpbronne om ekonomiese ontwikkeling te onderhou steun Japan op ander lande vir meeste van sy grondstowwe; die land voer dus 'n verskeidenheid goedere in. Die land se hoof-invoervennote is die Volksrepubliek China 24,5%, die VSA 11,0%, [[Australië]] 5,8%, Suid-Korea 4,2% en [[Saoedi-Arabië]] 4,1% (vir 2017). Japan se hoof invoere is masjinerie en toerusting, brandstof, voedsel (veral [[beesvleis]]), chemikalieë, tekstiele en ander grondstowwe vir sy industrieë. Japan se algehele grootste handelsvennote is China en die VSA.<ref>{{en}} Blustein, Paul. [http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A40192-2005Jan26.html "China Passes U.S. In Trade With Japan: 2004 Figures Show Asian Giant's Muscle".] ''The Washington Post'' (27 Januarie 2005). Afgelaai op 28 Desember 2006.</ref> == Wetenskap en tegnologie == [[Lêer:Honda ASIMO Walking Stairs.JPG|duimnael|Nuusbekendstelling van die mees onlangse ASIMO-model]] Japan is een van die voorste lande in wetenskaplike navorsing, veral in tegnologie, masjinerie en mediese navorsing. Byna 700&nbsp;000 navorsers deel 'n navorsings- en ontwikkelingsbegroting van VS$130 miljard, die derde grootste ter wêreld.<ref>{{en}} McDonald, Joe. "China to spend $136 billion on R&D." ''BusinessWeek'' (4 Desember 2006).</ref> Van Japan se vernaamste tegnologiese bydraes word aangetref in elektronika, motorvoertuie, masjinerie, industriële [[robotika]], [[optika]], chemikalië, [[halfgeleier]]s en [[metaal|metale]]. Japan lei die wêreld se vervaardiging en gebruik van robotika en beskik oor meer as die helfte (402&nbsp;200 van 742&nbsp;500) van die wêreld se industriële robotte wat vir vervaardiging gebruik word.<ref>{{en}} [http://www.unece.org/press/pr2000/00stat10e.htm The Boom in Robot Investment Continues—900,000 Industrial Robots by 2003.] and United Nations Economic Commission for Europe, Press release 17 Oktober 2000. Afgelaai op 28 Desember 2006.</ref> Van die robotte wat in die land ontwikkel is sluit in QRIO, ASIMO en Aibo. Japan is ook die wêreld se grootste vervaardiger van motorvoertuie<ref>{{en}} {{cite web |title=World Motor Vehicle Production by Country |publisher=oica.net |date=2006 |url=http://www.oica.net/htdocs/statistics/tableaux2006/worldprod_country-2.pdf |accessdate=30 Julie 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070808181556/http://www.oica.net/htdocs/statistics/tableaux2006/worldprod_country-2.pdf |archive-date=8 Augustus 2007 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> en die tuiste van ses van die wêreld se vyftien grootste motorvervaardigers en sewe van die wêreld se twintig grootste halfgeleier-verkopers. Japan het planne in ruimteverkenning, insluitend die bou van 'n [[maanbasis]] teen 2030.<ref>{{en}} {{cite web |title=Japan Plans Moon Base by 2030 |publisher=MoonDaily |date=3 Augustus 2006 |url=http://www.moondaily.com/reports/Japan_Plans_Moon_Base_By_2030_999.html |accessdate=27 Maart 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200510113547/https://www.moondaily.com/reports/Japan_Plans_Moon_Base_By_2030_999.html |archive-date=10 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die Japan Aerospace Exploration Agency ([[JAXA]]) voer ruimte- en plantêre navorsing, lugvaartnavorsing, en ontwikkeling van vuurpyle en satelliete uit. Japan is 'n deelnemer aan die [[Internasionale Ruimtestasie]] en die Japannese Eksperimentmodule (Kibo) is in 2008 tot die stasie toegevoeg as deel van die [[Ruimtependeltuig]]-vlugte.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.japantimes.co.jp/news/2009/06/30/news/japan-a-low-key-player-in-space-race/#.Wv6Vfh6saUk |title=Japan a low-key player in space race |publisher=Japan Times |date=30 Junie 2009 |accessdate=18 Mei 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170926042309/https://www.japantimes.co.jp/news/2009/06/30/news/japan-a-low-key-player-in-space-race/ |archive-date=26 September 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Demografie == [[Lêer:Population of Japan since 1872.svg|duimnael|links|Japan se bevolkingsontwikkeling sedert 1872; vanaf 2010 geprojekteerde bevolking]] [[Lêer:KyotoFushimiInariLarge.jpg|duimnael|[[Sjintoïsme|Sjinto]] torii by Fushimi Inari-taisha, Kioto]] [[Lêer:Bdrates of Japan since 1950.svg|duimnael|links|Geboortes- en sterftesyfers van Japan sedert 1950]] [[Lêer:Shibuya tokyo.jpg|duimnael|'n Uitsig oor die Shibuya-kruising, 'n voorbeeld van Tokio se dikwels besige strate]] Japan se bevolking word op ongeveer 127,1 miljoen geskat.<ref>{{en}} [http://www.bbc.com/news/world-asia-35666274 ''BBC Nuus, 26 Februarie 2016: Japan population shrinks by one million census confirms. Besoek op 28 Februarie 2016'']</ref> Die Japannese samelewing is taalkundig en kultureel grootliks homogeen met slegs klein bevolkings buitelandse werkers, Zainichi [[Koreane]], Zainichi Chinese, Filippyne, Brasiliane en ander. Die mees dominante etniese groep is die Yamato; die hoofminderheidsgroepe sluit die inheemse [[Ainoe]] en Ryūkyūane, sowel as sosiale minderheidsgroepe soos die ''burakumin'' in. Japan het een van die hoogste lewensverwagtingkoerse ter wêreld teen 81,25 jaar (soos in 2006).<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2102rank.html |title=The World Factbook: Rank order—Life expectancy at birth |publisher=[[Central Intelligence Agency]] |date=19 Desember 2006 |accessdate=28 Desember 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200517132755/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2102rank.html |archive-date=17 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die Japannese bevolking verouder egter spoedig, die gevolg van 'n naoorlogse geboortegolf gevolg deur 'n daling in geboortes in die latere gedeelte van die 20ste eeu. Teen 2004 was ongeveer 19,5% van die bevolking ouer as 65 jaar.<ref name="handbook">{{en}} {{cite web |url=http://www.stat.go.jp/English/data/handbook/c02cont.htm |title=Statistical Handbook of Japan: Chapter 2—Population |publisher=Japan Ministry of Internal Affairs and Communications |accessdate=28 Desember 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130802030338/http://www.stat.go.jp/english/data/handbook/c02cont.htm |archive-date=2 Augustus 2013 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die verandering in demografiese struktuur het 'n aantal maatskaplike probleme veroorsaak, veral 'n potensiële krimping van die arbeidsmag en stygings in die koste van maatskaplike veiligheidsvoordele, soos die openbare pensioenplan. Baie van die Japannese jeug verkies ook al hoe meer om nie te trou of gesinne te hê nie.<ref name="Ogawa" /> Japan se bevolking sal na verwagting teen 2050 tot 100 miljoen daal en tot 64 miljoen teen 2100.<ref name="handbook" /> Demograwe en regeringsbeplanners is tans in hewige debat gewikkel oor hoe om die probleem op te los.<ref name="Ogawa">{{en}} Ogawa, Naohiro.[http://www.mofa.go.jp/j_info/japan/socsec/ogawa.html "Demographic Trends and Their Implications for Japan's Future"] The Ministry of Foreign Affairs of Japan. Transkripsie van toespraak op 7 Maart 1997 gelewer. Besoek op 14 Mei 2006.</ref> Immigrasie en geboorteaansporings word soms voorgestel as 'n oplossing om jonger werkers te verskaf om die land se verouderende bevolking te ondersteun.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://jipi.gr.jp/english/message.html |title=Japan Immigration Policy Institute: Director's message |author=Hidenori Sakanaka |publisher=Japan Immigration Policy Institute |date=5 Oktober 2005 |accessdate=5 Januarie 2007 |archive-date=29 September 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070929222250/http://jipi.gr.jp/english/message.html |url-status=dead }}</ref> Immigrasie is egter nie 'n gewilde oplossing nie.<ref>{{en}} French, Howard.[http://www.nytimes.com/2003/07/24/international/asia/24JAPA.html?ei=5007&en=53c7315175389e69&ex=1374379200&partner=USERLAND&pagewanted=all&position= "Insular Japan Needs, but Resists, Immigration".] "[[The New York Times]]" (24 Julie 2003). Besoek op 21 Februarie 2007.</ref> Die hoogste skattings vir die aantal [[Boeddhisme|Boeddhiste]] en [[Sjintoïsme|Sjintoïste]] in Japan is 84–96%, wat 'n groot aantal volgelinge in 'n sinkretisme van beide gelowe verteenwoordig.<ref name="cia" /><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2006/71342.htm |title=International Religious Freedom Report 2006 |authors=Bureau of Democracy, Human Rights, and Labor |publisher=U.S. Department of State |date=15 September 2006 |accessdate=4 Desember 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120123041804/http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2006/71342.htm |archive-date=23 Januarie 2012 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Sommige skattings meen egter dat slegs 30 persent van die bevolking hulleself identifiseer as deel van 'n godsdiens.<ref name="Kisala">{{en}} Kisala, Robert (2005). in Robert Wargo: The Logic Of Nothingness: A Study of Nishida Kitarō. University of Hawaii Press, 3–4. {{ISBN|0-8248-2284-6}}.</ref> [[Taoïsme]] en [[Konfusianisme]] uit China het Japannese geloof en mitologie beduidend beïnvloed. Godsdiens in Japan neig om sinkreties van aard te wees en dit lei tot 'n verskeidenheid van gebruike soos ouers en kinders wat Sjinto-rituele beoefen, studente wat voor eksamens bid en paartjies wat huwelike in [[Christendom|Christelike]] [[kerk]]e hou en begrafnisse by Boeddhiste tempels hou. 'n Klein minderheid Japannese (0,7%) beskou hulself as [[Christene]]. Verder het daar sedert die middel van die 19de eeu talle sektes (''Shinshūkyō'') in Japan ontstaan soos Tenrikyo en [[Aum Shinrikyo]]/Aleph. Ongeveer 99% van die bevolking praat Japannees as hulle eerste taal. Dit is 'n agglutinatiewe taal wat onderskei word deur 'n stelsel van beleefdheidsvorme wat die hiërargiese aard van die Japannese samelewing weerspieël, met werkwoordvorme en besondere woordeskat wat die relatiewe status van die spreker en luisteraar weerspieël. Japannees het groot dele van sy woordeskat uit Chinees geleen of afgelei. Sedert die Tweede Wêreldoorlog is baie woorde ook uit [[Engels]] ontleen. Die [[Japannese skryfstelsel]] gebruik [[kanji]] ([[Chinese karakter]]s) en twee versamelings [[kana]] (lettergreepskrifte) gegrond op [[vereenvoudigde Chinese karakters]], sowel as die [[Latynse alfabet]] en [[Arabiese syfers]]. Die [[Ryukyu-tale]], wat ook deel vorm van die [[Japannese tale|Japannese taalfamilie]] waartoe Japannees behoort, word in [[Okinawa]] gepraat, maar min kinders leer vandag hierdie tale.<ref>{{ja}} 言語学大辞典セレクション：日本列島の言語 (''Selection from the Encyclopædia of Linguistics: The Languages of the Japanese Archipelago''). "琉球列島の言語" (''The Languages of the Ryukyu Islands''). 三省堂 1997</ref> Die [[Ainoe (taal)|Ainoe-taal]] staan op die randjie van uitsterwing met slegs 'n paar ou eerste taalsprekers wat in [[Hokkaido]] oorbly.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.un.org/works/culture/japan_story.html |title=15 families keep ancient language alive in Japan |publisher=UN |accessdate=27 Maart 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080106062419/http://www.un.org/works/culture/japan_story.html |archive-date= 6 Januarie 2008 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> Meeste openbare en privaatskole vereis dat leerlinge kursusse in beide Japannees en Engels neem.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.indiana.edu/~japan/digest5.html |title=Japan Digest: Japanese Education |date=1 September 2005 |author=Lucien Ellington |publisher=Indiana University |accessdate=27 April 2006 |archive-date=27 April 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060427225148/http://www.indiana.edu/~japan/digest5.html |url-status=dead}}</ref> == Onderwys en gesondheid == [[Lêer:Yasuda Auditorium, Tokyo University - Nov 2005.JPG|duimnael|Yasuda Ouditorium, Tokio-universiteit]] Primêre, sekondêre skole en universiteite is in Japan ingevoer in 1872 as 'n gevolg van die Meiji-Herstelling.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.fpri.org/footnotes/087.200312.ellington.japaneseeducation.html |title=Beyond the Rhetoric: Essential Questions About Japanese Education |author=Lucien Ellington |publisher=Foreign Policy Research Institute |date=1 Desember 2003 |accessdate=1 April 2007 |archive-date= 5 April 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070405075716/http://www.fpri.org/footnotes/087.200312.ellington.japaneseeducation.html |url-status=dead }}</ref> Sedert 1947 bestaan verpligte onderwys in Japan uit basisskool en middelskool, wat nege jaar duur (van die ouderdom van 6 tot 15). Byna al die kinders sit hulle onderwys voort by 'n drie-jaar hoërskool, ongeveer 75,9% van die skoolverlaters woon universiteit, junior kollege, vakskool, of ander vorme van tersiêre onderwys by.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.mext.go.jp/english/statist/05101901/005.pdf |title=School Education |publisher=MEXT |format=PDF |accessdate=10 Maart 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101206083431/http://www.mext.go.jp/english/statist/05101901/005.pdf |archive-date=6 Desember 2010 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Japan se onderwys is uiters mededingend<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.usyd.edu.au/news/international/226.html?newsstoryid=1568 |title=Rethinking Japanese education |author=Kate Rossmanith |publisher=The University of Sydney |date=5 Februarie 2007 |accessdate=1 April 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110304184033/http://www.usyd.edu.au/news/international/226.html?newsstoryid=1568 |archive-date=4 Maart 2011 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> veral vir toelating tot hoëronderwysinrigtings. Die twee mees hoogsaangeskrewe universiteite in Japan is die [[Universiteit van Tokio]] en Kioto Universiteit.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.alnaja7.org/success/Education/times_world_ranking_2005.pdf |title=The Times Higher Education Supplement World University Rankings |date=28 Oktober 2005 |publisher=TSL Education Ltd. |format=PDF |accessdate=27 Maart 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150109034911/http://www.alnaja7.org/success/Education/times_world_ranking_2005.pdf |archive-date=9 Januarie 2015 |url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> Die Program vir Internasionale Studentebeoordeling, wat deur [[OESO]] gekoördineer word, plaas Japannese kennis en vermoëns van 15-jariges as die sesde beste ter wêreld.<ref>{{en}} [http://www.oecd.org/document/22/0,3343,en_2649_201185_39713238_1_1_1_1,00.html OECD’s PISA survey shows some countries making significant gains in learning outcomes], OECD, 04/12/2007. [http://www.oecd.org/dataoecd/42/8/39700724.pdf Range of rank on the PISA 2006 science scale]</ref> In Japan word gesondheidsdienste deur die nasionale regering en plaaslike owerhede verskaf deur 'n universele gesondheidssorg- en versekeringstelsel wat relatiewe gelyke toegang bied, met tariewe wat deur 'n regeringskomitee bepaal word. Inwoners sonder versekering deur hulle werkgewers kan aan die nasionale gesondheidsversekeringprogram deelneem wat deur plaaslike owerhede geadministreer word. Sedert 1973 word alle bejaardes deur regeringsgeborgde versekering gedek.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.nyu.edu/projects/rodwin/lessons.html |author=Victor Rodwin |title=Health Care in Japan |publisher=New York University |accessdate=10 Maart 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200517201410/http://www.nyu.edu/projects/rodwin/lessons.html |archive-date=17 Mei 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Pasiënte mag van die geneeskundige of gesondheidsfasiliteit van hulle keuse gebruik maak.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.ipss.go.jp/s-info/e/Jasos/Health.html |title=Health Insurance: General Characteristics |publisher=National Institute of Population and Social Security Research |accessdate=28 Maart 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200517201416/http://www.ipss.go.jp/s-info/e/Jasos/Health.html |archive-date=17 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Kuns en kultuur == {{Sien ook|Japannese letterkunde|Die Verhaal van Genji}} [[Lêer:The Great Wave off Kanagawa.jpg|duimnael|''[[Groot Golf van Kanagawa]]'' (1832), 'n ''ukiyo-e'' uit ''36 Aansigte van Berg Foedji'' deur Hokusai]] [[Lêer:Museum für Ostasiatische Kunst Dahlem Berlin Mai 2006 017.jpg|duimnael|'n Tradisionele Japannese teehuis]] [[Lêer:Genji emaki 01003 001.jpg|duimnael|12de eeuse geïllustreerde [[boekrol]] van ''Die Verhaal van Genji'', 'n nasionale skat]] Japannese kultuur het oor baie jare ontwikkel, van die land se oorspronklike Jōmon-kultuur tot sy huidige kultuur, wat invloede uit [[Asië]], [[Europa]] en [[Noord-Amerika]] kombineer. Histories is Japan gekenmerk deur skielike invoering van vreemde idees gevolg deur lang tydperke van minimale kontak met die buitewêreld. In die proses het die Japannese die vermoë ontwikkel om elemente van buitelandse kulture te absorbeer, na te volg en uiteindelik elemente van die vreemde kultuur te assimileer en deel te maak van die eiesoortige inheemse Japannese kultuur. Tradisionele [[Japannese kuns]] sluit in kunsvlyt (ikebana, [[origami]], ukiyo-e, poppe, lakwerk, pottebakkery), opvoerings (bunraku, dans, kabuki, noh, rakugo), tradisies (spele, teeseremonie, budō, argitektuur, tuinbou, swaarde) en kookkuns. Die versmelting van tradisionele houtblokdrukwerk en Westerse kuns het gelei tot die skep van [[manga]], 'n tipies Japannese [[strokiesverhaal]]formaat wat nou ook buite Japan gewildheid verwerf het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.dnp.co.jp/museum/nmp/nmp_i/articles/manga/manga1.html |title=A History of Manga |publisher=NMP International |accessdate=27 Maart 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120905163434/http://www.dnp.co.jp/museum/nmp/nmp_i/articles/manga/manga1.html |archive-date= 5 September 2012 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> [[Animasie]] vir [[televisie]] en [[film]] wat deur Manga beïnvloed is, word [[anime]] genoem. Japannese videospeletjietoestelle het sedert die 1980's opgang gemaak.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://uk.gamespot.com/gamespot/features/video/hov/index.html |title=The History of Video Games |authors=Leonard Herman, Jer Horwitz, Steve Kent en Skyler Miller |publisher=Gamespot |accessdate=1 April 2007 |archive-date=29 September 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070929122934/http://uk.gamespot.com/gamespot/features/video/hov/index.html |url-status=dead }}</ref> Japannese musiek is eklekties met instrumente, skale en style wat van buurlande geleen is. Baie instrumente, soos die koto, is in die 9de en 10de eeue ingevoer. Die gepaardgaande, verhalende Noh-drama dateer uit die 14de eeu en die gewilde volksmusiek, met die ghitaaragtige shamisen, uit die 16de eeu.<ref>{{en}} Japanese Culture, The Concise Columbia Encyclopedia, 1983 edition, © Columbia University Press {{ISBN|0-380-63396-5}}</ref> Westerse musiek, wat in die laat 19de eeu ingevoer is, vorm nou 'n integrale deel van die kultuur. Naoorlogse Japan is hewig deur Amerikaanse en Europese moderne musiek beïnvloed, wat gelei het tot die ontwikkeling van 'n popmusiek-vorm wat as "J-Pop" bekend staan.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://observer.guardian.co.uk/omm/story/0,,1550807,00.html |title=J-Pop History |publisher=The Observer |accessdate=1 April 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080112235231/http://observer.guardian.co.uk/omm/story/0,,1550807,00.html |archive-date=12 Januarie 2008 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Karaoke is die kulturele aktiwiteit wat die meeste beoefen word.<ref>{{en}} Kelly, Bill. (1998). "Japan's Empty Orchestras: Echoes of Japanese culture in the performance of karaoke", ''The Worlds of Japanese Popular Culture: Gender, Shifting Boundaries and Global Cultures'', bl. 76. Cambridge University Press.</ref> Die vroegste Japannese letterkundige werke sluit in twee historiese boeke, die ''Kojiki'' en die ''Nihon Shoki'' en die 8ste eeuse digbundel, ''Man'yōshū'', wat almal in Chinese karakters geskryf is.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.meijigakuin.ac.jp/~ascj/2000/200015.htm |title=Asian Studies Conference, Japan (2000) |publisher=Meiji Gakuin University |accessdate=1 April 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200509034328/http://www.meijigakuin.ac.jp/~ascj/2000/200015.htm |archive-date=9 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> In die vroeë jare van die Heian-tydperk het die ''[[kana]]''-transkripsiestelsel, [[Hiragana]] en [[Katakana]], ontwikkel. ''Die verhaal van die bamboessnyer'' word as die oudste Japannese verhaal beskou.<ref name="ispmsu">{{en}} {{cite web |url=http://www.isp.msu.edu/AsianStudies/wbwoa/eastasia/Japan/literature.html |title=Windows on Asia—Literature : Antiquity to Middle Ages: Recent Past |publisher=Michigan State University, Office of International Studies and Programs |accessdate=28 Desember 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20051203034125/http://www.isp.msu.edu/asianstudies/wbwoa/eastasia/Japan/literature.html |archive-date= 3 Desember 2005 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> 'n Mededeling van Heian-hoflewe word deur ''Makura no Sōshi'' ("kussingboek") weergegee en is deur Sei Shōnagon geskryf, terwyl ''Die Verhaal van Genji'' deur Murasaki Shikibu baie keer as die wêreld se eerste roman beskryf word. Tydens die Edo-tydperk het letterkunde deel geword van die chōnin, die gewone mense, se lewe en is dit nie meer beperk tot die [[samoerai]]-aristokrasie nie. Yomihon het byvoorbeeld gewild geword en dui op die diepgaande verandering in leser- en outeurskap.<ref name="ispmsu" /> In die Meiji-tydperk het tradisionele letterkundige vorms begin taan soos wat Japannese letterkunde Westerse invloede opgeneem het. Natsume Sōseki en Mori Ogai was die eerste "moderne" romanskrywers van Japan, gevolg deur Akutagawa Ryūnosuke, Tanizaki Jun'ichirō, Kawabata Yasunari, Mishima Yukio en meer onlangs, Murakami Haruki. Japan het twee Nobelprysbekroonde outeurs — [[Yasunari Kawabata]] (1968) en [[Kenzaburō Ōe]] (1994).<ref name="ispmsu" /> Japannese beeldende kuns dek 'n wye verskeidenheid style en media insluitend pottebakkery, beeldhou in hout en brons, inkverf op sy en papier en talle ander tipies kunswerke. Skilder is die gewildste vorm van kunsinigge uitdrukking in Japan. Die Japannese het tot met die aanbreek van die moderne era met 'n borsel geskryf eerder as 'n pen wat waarskynlik bygedra het tot die waardering van skilder en skildertegniek. Met die opkoms van populêre kultuur in die Edo-tydperk het die ''ukiyo-e'' houtdruk style ontwikkel. Beeldhou word meestal met godsdiens geassosieer en is aan die taan met die verminderde klem op tradisionele Boeddhisme. Japannese keramiekware word as van die gevorderdste ter wêreld beskou. In argitektuur word Japannese voorkeur vir natuurlike materiale en 'n interaksie tussen buite- en binneruimtes duidelik uitgedruk. Japannese [[modernisme|moderne kuns]] neem talle vorms aan en druk net soveel idees soos moderne kuns in die algemeen uit. Dit wissel van advertensie, anime, videospeletjies en die meer tradisionele argitektuur, beeldhou, skilder en skets. Een van Japan se mees bekende eietydse Japannese kunstenaars is Takashi Murakami wat werke skep waarvan die styl deur anime geïnspireer is en wat as "superflat" beskryf word. Die geskiedenis van Japannese film strek meer as 'n honderd jaar terug en het begin met die stilprente ''Bake Jizo'' ("Jizo die Spook") en ''Shinin no sosei'' ("Heropstanding van 'n Lyk"), beide uit 1898.<ref>{{en}} [http://www.seekjapan.jp/article-1/765/J-Horror:+An+Alternative+Guide Seek Japan | J-Horror: An Alternative Guide]</ref> In Japan is stilprente tot laat in die 1930's gemaak. In die aanloop tot die Tweede Wêreldoorlog het vermeerderde sensorskap tot veroordeling van linksleunende filmregisseurs soos Daisuke Ito gelei. Een van Japan se bekendste regisseurs, [[Akira Kurosawa]], het sy eerste film, Sugata Sanshiro, in 1943 gemaak. Na die oorlog het die westerse besetting van Japan daartoe gelei dat Japan vir 'n dekade lank blootgestel is aan Amerikaanse animasie wat tydens die oorlog verban is. Die bloeitydperk van Japannese film is in die 1950's bereik met films soos Kurosawa se Rashomon en Sewe Samoerai en Yasujiro Ozu se Tokio Storie, wat as onder die beste films ooit gereken word.<ref>{{en}} [http://www.bfi.org.uk/sightandsound/topten/poll/ BFI | Sight & Sound | Top Ten Poll 2002] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20021222042917/http://www.bfi.org.uk/sightandsound/topten/poll/ |date=22 Desember 2002 }}</ref> Meer onlangs het Shohei Imamura die [[Palme d'Or]] (ook soms na verwys as die "Goue Palm") vir 'n tweede keer gewen vir sy en die [[Iran]]ese regisseur Abbas Kiarostami se ''The Eel'' (1997). [[Hayao Miyazaki]] se ''Porco Rosso'' (1992) en ''Prinses Mononoke'' het (1997) nuwe rekords by die loket gestel wat slegs deur die Amerikaanse [[Titanic (rolprent)|Titanic]] geklop is. Nuwe anime-regisseurs het ook in die 1990's op die toneel verskyn met Hideaki Anno se Neon Genesis Evangelion, wat algemeen as een van die mees invloedryke anime van alle tye beskou word. In die 21ste eeu het ''Battle Royale'' kultusstatus Japan en in die Verenigde Koninkryk verwerf en Hayao Miyazaki se ''Spirited Away'' (2001) Japannese loketrekords gebreek en 'n [[Oscar]] vir beste geanimeerde film gewen. == Sport en ontspanning == [[Lêer:Asashoryu fight Jan08.JPG|duimnael|links|[[Soemo]], 'n tradisionele Japannese sport]] [[Lêer:Japan national team anthem vs Paraguay.jpg|duimnael|Die [[Japannese nasionale sokkerspan]] tydens 'n wedstryd teen [[Paraguay]] in 2008]] [[Lêer:Japan National Rugby Union Team (A5N 20140525).jpg|duimnael|Die [[Japannese nasionale rugbyspan]] nadat hulle die Asiatiese Vyfnasies-toernooi in 2014 gewen en sodoende vir die [[Rugbywêreldbeker 2015]] gekwalifiseer het]] [[Lêer:Baseball game in Beijing 2008 Japan Vs Holland 02.jpg|duimnael|links|[[Bofbal]]wedstryd tussen Japan en Nederland tydens die [[Olimpiese Somerspele 2008]] in [[Beijing]]]] Tradisioneel word [[soemo]] as Japan se nasionale [[sport]] beskou en dit is een van die gewildste toeskouersportsoorte in Japan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.pbs.org/independentlens/sumoeastandwest/sumo.html |title=Sumo: East and West |publisher=PBS |accessdate=18 Mei 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200517201434/https://www.pbs.org/independentlens/sumoeastandwest/sumo.html |archive-date=17 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> [[Vegkuns]]te soos [[judo]], [[karate]] en kendō word ook wydverspreid beoefen en deur toeskouers geniet. Na die Meiji-Herstelling is talle Westerse sportsoorte na Japan ingevoer en het dit deur die onderwysstelsel versprei.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.uk.emb-japan.go.jp/en/facts/culture_dailylife.html#sports |title=Culture and Daily Life |publisher=Embassy of Japan in the UK |accessdate=27 Maart 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200517201450/https://www.uk.emb-japan.go.jp/en/facts/culture_dailylife.html |archive-date=17 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Gelyktydig het die Japannese vegkunste in Westerse lande gewild geword en word nou wêreldwyd beoefen. [[Sokker]] en [[bofbal]] word tradisioneel as die gewildste sportsoorte in Japan beskou. Die Japannese Bofballiga is in 1936 gestig en is een van die gewildste bofballigas wêreldwyd.<ref>{{en}} {{cite book |authors=Yoichi Nagata en John B. Holway |title=Total Baseball |edition=4th |year=1995 |publisher=Viking Press |location=New York |pages=547 |chapter=Japanese Baseball}}</ref> Sedert die vestiging van die Japannese Professionele Voetballiga in 1992 het sokker ook 'n beduidende gevolgskap verkry.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.tjf.or.jp/takarabako/PDF/TB09_JCN.pdf |title=Soccer as a Popular Sport: Putting Down Roots in Japan |publisher=The Japan Forum |format=[[PDF]] |accessdate=1 April 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200517201500/https://www.tjf.or.jp/takarabako/PDF/TB09_JCN.pdf |archive-date=17 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Japan was 'n gasheer vir die ''Intercontinental Cup'' van 1981 tot 2004 en het saam met [[Suid-Korea]] die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2002]] aangebied, die eerste [[FIFA]] [[Sokker-Wêreldbeker]] in Asië. Die [[Japannese nasionale sokkerspan]] is een van die suksesvolste spanne in Asië en het die Asiatiese Beker al vier keer gewen (in 1992, 2000, 2004 en 2011). Hulle kon tot dusver sewe keer vir die Sokker-Wêreldbeker kwalifiseer en drie keer die agtste eindrondte haal (in 2002, [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2010|2010]] en [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2022|2022]]). Daarbenewens het hulle vyf keer aan die FIFA [[Sokker-Konfederasiebeker]] deelgeneem en tydens die [[FIFA Sokker-Konfederasiebeker in 2001]] as naaswenner geëindig. In vrouesokker vaar Japan heelwat beter en hulle het die [[Vrouesokkerwêreldbeker 2011]] beklink. Die [[Japannese nasionale rugbyspan]] is tradisioneel die beste [[rugby]]span in [[Asië]], maar het oor die jare gemengde resultate teen nie-Asiatiese spanne gehad. Die span neem jaarliks deel aan die [[Stille Oseaan-nasiesbeker]]. Die span het ook aan elke [[rugbywêreldbeker]]toernooi deelgeneem en tydens die [[Rugbywêreldbeker 2019]] tuis – die eerste in Asië – het die gasheer hul beste prestasie opgelewer en die kwarteindrondte gehaal. Van 2016 tot 2020 het met die [[Sunwolves (Superrugbyspan)|Sunwolves]] ’n Japannese span aan die [[Superrugby]]toernooi deelgeneem, die [[Suidelike Halfrond]] se internasionale rugbyliga. Die [[Japannese nasionale vrouerugbyspan|vrouerugbyspan]] kwalifiseer ook gereeld vir [[vrouerugbywêreldbeker]]toernooie. [[Gholf]] is ook gewild in Japan<ref>{{en}} {{cite web |url=http://metropolis.co.jp/tokyo/604/sports.asp |title=Japanese Golf Gets Friendly |publisher=Metropolis |author=Fred Varcoe |accessdate=1 April 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090706023954/http://metropolis.co.jp/tokyo/604/sports.asp |archive-date= 6 Julie 2009 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> en so ook motorresies, die Super GT sportmotorreeks en Formule Nippon.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://metropolis.co.jp/tokyo/623/sports.asp |title=Japanese Omnibus: Sports |publisher=Metropolis |author=Len Clarke |accessdate=1 April 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090715065940/http://metropolis.co.jp/tokyo/623/sports.asp |archive-date=15 Julie 2009 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> [[Krieket]] word ook in Japan beoefen, die nasionale krieketspan spel egter slegs teen "kleiner" nasionale spanne en kon tot dusver nog nie vir 'n internasionale kriekettoernooi kwalifiseer nie. Hulle kon wel vir die [[o/19-krieketwêreldbeker]] 2020 kwalifiseer.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/japan-qualify-for-2020-u-19-world-cup-after-papua-new-guinea-forfeiture-1187775 |title=Japan qualify for 2020 U-19 World Cup after Papua New Guinea forfeiture |publisher=ESPNcricinfo |date=8 Junie 2019 |accessdate=9 April 2025}}</ref> Ander ontspanningsaktiwiteite sluit ook die bordspeletjies [[Go]] en [[Shogi]] in. Albei spele het omtrent 10 miljoen amateurspelers en 'n paar honderd professionele spelers.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.britgo.org/intro/history |title=History of Go |date=4 Mei 2014 |publisher=British Go Association |accessdate=30 Mei 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200425115224/https://www.britgo.org/intro/history |archive-date=25 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://ticc.uvt.nl/icga/games/shogi/ |title=Shogi Information |publisher=International Computer Games Association |accessdate=30 Mei 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101110035742/http://ticc.uvt.nl/icga/games/shogi/ |archive-date=10 November 2010 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> Die [[Olimpiese Spele]] het verskeie kere in Japan plaasgevind: [[Olimpiese Somerspele 1964|Somerspele in 1964]] in Tokio, Winterspele in [[Sapporo]] ([[Olimpiese Winterspele 1972|1972]]) en [[Nagano]] ([[Olimpiese Winterspele 1998|1998]]). Daarbenewens was beide die [[Olimpiese Somerspele 1940|Olimpiese Somerspele]] en [[Olimpiese Winterspele 1940|Olimpiese Winterspele van 1940]] onderskeidelik in Tokio en Sapporo beplan, maar hulle is weens die Tweede Wêreldoorlog gekanselleer. Met die aanbied van die [[Olimpiese Somerspele 2020|Olimpiese Somerspele in 2020]] het Tokio vir 'n tweede keer as gasheerstad van die [[Olimpiese Somerspele]] opgetree. Dié spele is as gevolg van die wêreldwye [[Covid-19-pandemie]] met een jaar uitgestel en is in 2021 gehou, maar steeds die Olimpiese Somerspele van 2020 genoem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/sport/olympics/52091224 |title=Tokyo Olympics and Paralympics: New dates confirmed for 2021 |publisher=[[BBC]] |date=30 Maart 2020 |accessdate=22 Oktober 2025}}</ref> Sedert 1976 vorm die [[Japannese Grand Prix]] deel van die [[Formule Een]]-kalender en word oorwegend op die [[Suzuka Internasionale Renbaan]] beslis. == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronnelys == ; Algemeen * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Japan|title=Japan|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=22 Oktober 2025}} * {{en}} {{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/japan|title=Japan|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=22 Oktober 2025}} * {{en}} A South African looks at Japan. In: Lantern. Tydskrif vir Kennis en Kultuur. Jaargang 10, nr. 4, Julie 1961 == Eksterne skakels == === Amptelik === * {{en}} [https://www.japan.go.jp/ Amptelike webwerf van die Japannese regering] * {{en}} [http://www.mofa.go.jp/ Amptelike webwerf van die Japannese Ministerie van Buitelandse sake]- Gedetaileerde dokumente oor Japan se buitelandse beleid, opvoedingsprogramme, kultuur en lewe * {{en}} [https://japan.kantei.go.jp/ Amptelike webwerf van die eerste minister] * {{en}} [http://www.sangiin.go.jp/ Amptelike webwerf van die Huis van Raadslede] * {{en}} [http://www.shugiin.go.jp/ Amptelike webwerf van die Huis van Verteenwoordigers] * {{en}} [http://courtdomino2.courts.go.jp/ Amptelike webwerf van die Japannese Hooggeregshof] * {{en}} [http://www.kunaicho.go.jp/ Amptelike webwerf van die Keiserlike familie] === Ander === {{CommonsKategorie}} {{Wikt|Japan}} * {{en}} {{Wikivoyage}} * {{en}} [http://www.newspaperindex.com/en/newspapers/Japan Newspapers Japan] koerante in Japan * {{en}} [http://www.hanamiweb.com/ Hanami Web -Japan] * {{en}} [https://japanbased.com/ Japanbased] – Webtydskrif oor Japan * {{en}} [http://www.cia.gov/cia/publications/factbook/geos/ja.html ''CIA World Factbook -- Japan''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040906074816/http://www.cia.gov/cia/publications/factbook/geos/ja.html |date= 6 September 2004 }} * {{en}} [http://home.kyodo.co.jp/ Kyodo Japan News Wire Service] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080423043359/http://home.kyodo.co.jp/ |date=23 April 2008 }} * {{en}} [http://newslink.org/nonusajap.html ''AJR Newslink''] – Databasis van Engelse koerante in Japan * {{en}} [http://www.thejapanfaq.com/ ''The Japan FAQ: Know Before You Go''] * {{en}} [http://www.businessweek.com/chapter/katz.htm ''Business Week – Japan: The System That Soured''] * {{en}} [http://www.japan-zone.com/index.shtml ''Japan Zone''] – Japan toergids, Japannese populêre kultuur, geskiedenis en Japannese etiket * {{en}} [http://www.dmoz.org/Regional/Asia/Japan/ ''Open Directory Project''] – Gids van Japan * {{en}} [http://www.lookjapan.com/ lookjapan.com]—Web-tydskrif oor Japan * {{en}} [http://www.japaneselifestyle.com.au/ japaneselifestyle.com.au]—Web-bron vir Japannese kultuur en kimono * {{en}} [http://www.pricechecktokyo.com/ ''Price Check Tokyo''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050602005841/http://www.pricechecktokyo.com/ |date= 2 Junie 2005 }} – 'n Nieamptelike pryslys van alledaagse items in Tokio * {{en}} [http://www3.tky.3web.ne.jp/~edjacob/saq.html ''Japan SAQ (Seldom Asked Questions)''] * {{en}} [http://www.jpop.com/ J-Pop.com] 'n Web-poort na Japannese ''pop culture'' * {{en}} [http://www.radiolequios.com.br/ Lequios Radio] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080905212026/http://www.radiolequios.com.br/ |date= 5 September 2008 }} 'n Web-radio na Japannese ''Okinawan Music'' {{Geografiese ligging | Senter = {{vlagland|Japan}} | Noord = [[See van Japan]] • {{vlagland|Rusland}} | Noordoos = [[See van Ochotsk]] • {{vlagland|Rusland}} | Oos = [[Stille Oseaan]] • {{vlagland|Hawaii}} ({{vlagland|Verenigde State}}) | Suidoos = [[Stille Oseaan]] | Suid = [[Filippynse See]] • {{vlagland|Filippyne}} • {{vlagland|Noordelike Mariana-eilande}} | Suidwes = {{vlagland|Volksrepubliek China}} • {{vlagland|Republiek China}} • [[Oos-Chinese See]] | Wes = {{vlagland|Suid-Korea}} • [[Straat van Korea]] | Noordwes = {{vlagland|Noord-Korea}} • {{vlagland|Rusland}} • [[See van Japan]] }} {{Lande van Asië}} {{G7}} {{G20}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Japan| ]] 1rldxsgop5fed7f25fym7hc0vz8ltou 1967 0 419 2968828 2908719 2026-09-19T21:37:32Z ~2026-50833-88 214782 /* Geboortes */ 10 Oktober: Gavin Newsom: gouverneu van Kalifornië, VS. 2968828 wikitext text/x-wiki {{jare|beeld=View of Old Main Building of Groote Schuur Hospital.jpg|teks=[[Groote Schuur-hospitaal]], waar die eerste menslike hartoorplanting gedoen is.}} Die '''jaar 1967''' was 'n [[gewone jaar]] wat volgens die [[Gregoriaanse kalender]] op 'n [[Sondag]] begin het. Dit was die 67ste jaar van die [[20ste eeu]] n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad. == Gebeure == * [[27 Januarie]] – Die [[Apollo 1]]-ruimtetuig word deur ’n brand vernietig by die [[Kennedy-ruimtesentrum]]. [[Ruimtevaarder]]s [[Gus Grissom]], [[Edward Higgins White]] en [[Roger B. Chaffee]] sterf in die voorval. * [[2 Februarie]] – Aleksei Kosygin besoek die [[Verenigde Koninkryk]]. * [[5 Februarie]] – [[Lunar Orbiter 3]] word gelanseer. * [[5 Februarie]] – Generaal Anastasio Somoza Debayle word president van [[Nicaragua]]. * [[7 Februarie]] – Groot bosbrande in [[Tasmanië]] eis die lewe van 62 mense. * [[22 Februarie]] – [[Suharto]] neem die bewind oor van [[Sukarno]] in [[Indonesië]]. * [[27 Februarie]] – [[Dominica]] verkry onafhanklikheid van die [[Verenigde Koninkryk]]. * [[13 Maart]] – [[Indira Gandhi]] word Eerste Minister van [[Indië]]. * 13 Maart – Die [[Rietbok (vliegtuig)|Rietbok]], 'n vliegtuig van die [[Suid-Afrikaanse Lugdiens]], verdwyn. * [[23 April]] – [[Sojoes 1]] word gelanseer in ’n [[wentelbaan]] en vervoer ’n enkele [[ruimtevaarder]], kolonel [[Wladimir Komarof]], wat sterf toe die ruimtetuig val tydens sy terugkeer na die aarde. * [[5 Junie]] – Die [[Sesdaagse Oorlog]] begin. * [[7 Junie]] – Sesdaagse Oorlog: [[Israel]] val die [[Golanhoogland]] binne. * [[10 Junie]] – Sesdaagse Oorlog: Israeliese magte beëindig hulle opmars in [[Sirië]] en hou hulle by 'n [[Verenigde Nasies|VN-skietstaking]] en bring daarmee 'n einde aan ses dae se gevegte op drie fronte. * 10 Junie – [[MiG-23]], 'n Sowjetvegvliegtuig, se nooiensvlug. * [[13 Junie]] – Thurgood Marshall genomineer as regter vir die Hooggeregshof in die [[VSA]] deur president [[Lyndon B. Johnson]]. * [[14 Junie]] – [[Mariner-program]]: [[Mariner 5]] word gelanseer. * [[27 Junie]] – Wêreld se eerste [[Outomatiese tellermasjien|OTM]] geïnstalleer in Enfield, [[Londen]]. * [[28 Junie]] – [[Israel]] annekseer Oos-[[Jerusalem]]. * [[10 Julie]] – [[Nieu-Seeland]] se geldeenheid word gedesimaliseer. * [[17 Julie]] – Die onbemande [[ruimtetuig]] [[Surveyor 4]] stort op die maan neer. * [[8 Augustus]] – [[Thailand]], [[Indonesië]], [[Maleisië]], [[Filippyne]] en [[Singapoer]] stig die [[ASEAN]] in [[Bangkok]], Thailand. * [[3 September]] – [[Swede]] skakel amptelik oor na bestuur aan die regterkant van die pad. (Sien ''[[Dagen H]]''.) * [[30 November]] – Suid-Jemen word van die Verenigde Koninkryk onafhanklik. * [[3 Desember]] – Eerste [[hartoorplanting]] wêreldwyd onder leiding van dr. [[Christiaan Barnard|Chris Barnard]] in die [[Groote Schuur-hospitaal]], [[Kaapstad]]. * [[17 Desember]] – Harold Holt, die Eerste Minister van [[Australië]] verdwyn terwyl hy naby Portsea, [[Victoria]] swem. == Geboortes == * [[2 Januarie]] – [[Francois Pienaar]], Suid-Afrika se twee-en-veertigste [[Springbokkaptein]]. * [[7 Januarie]] – [[Irrfan Khan]], Indiese akteur († [[2020]]). * [[9 Januarie]] – [[Dave Matthews]], Suid-Afrikaansgebore sanger en liedjieskrywer (Dave Matthews Band). * 9 Januarie – [[Gary Teichmann]], Suid-Afrika se vyf-en-veertigste [[Springbokkaptein]]. * [[13 Januarie]] – [[Annie Jones (aktrise)|Annie Jones]], Australiese aktrise. * [[19 Januarie]] – [[Javier Cámara]], Spaanse akteur. * [[23 Januarie]] – [[Nathi Mthethwa]], Suid-Afrikaanse ANC-politikus en kabinetsminister († [[2025]]). * [[28 Januarie]] – [[Bongani Mayosi]], Suid-Afrikaanse professor († [[2018]]). * [[10 Februarie]] – [[Laura Dern]], [[Amerikaanse]] aktrise. * [[18 Februarie]] – [[Roberto Baggio]], Italiaanse [[sokker]]speler. * [[20 Februarie]] – [[Kurt Cobain]], Amerikaanse sanger en kitaarspeler (Nirvana) († [[1994]]). * [[21 Februarie]] – [[Neil Oliver]], Britse televisie-aanbieder, argeoloog, omgewingsbewaarder en skrywer. * [[25 Maart]] – [[Doug Stanhope]], Amerikaanse komediant. * [[9 April]] – [[Barnaby Kay]], Engelse akteur. * [[16 April]] – [[Bart de Graaff]], invloedryke Nederlandse TV-aanbieder, komediant en programvervaardiger († [[2002]]). * [[27 April]] – Koning [[Willem-Alexander van die Nederlande]]. * [[14 Mei]] – [[Vuyu Mbuli]], Suid-Afrikaanse radio- en TV-aanbieder († [[2013]]). * [[15 Mei]] – [[Madhuri Dixit]], beroemde [[Indië|Indiese]] aktrise in [[Bollywood]]rolprente. * [[18 Mei]] – [[Heinz-Harald Frentzen]], [[Duitsers|Duitse]] professionele renjaer. * [[19 Junie]] – [[Mia Sara]], Amerikaanse aktrise. * [[20 Junie]] – [[Nicole Kidman]], Amerikaans-Australiese aktrise. * 20 Junie – [[Sjors Fröhlich]], Nederlandse joernalis en aanbieder. * 20 Junie – [[Mo Gawdat]], Egiptiese entrepreneur en skrywer. * [[27 Junie]] – [[Samantha Newark]], Engelse [[akteur]] en komponis. * [[1 Julie]] – [[Pamela Anderson]], Amerikaanse aktrise, fotomodel en vervaardiger. * [[5 Julie]] – [[Mustafa Al-Kadhimi]], Irakse politikus, [[Eerste Minister]] van [[Irak]] tot Oktober 2022. * [[10 Julie]] – [[Hennie le Roux]], voormalige Suid-Afrikaanse rugbyspeler. * [[18 Julie]] – [[Vin Diesel]], Amerikaanse akteur. * [[25 Julie]] – [[Matt LeBlanc]], Amerikaanse akteur. * [[23 Augustus]] – [[Andrius Mamontovas]], Litause rock-musikus, liedjieskrywer, akteur en musiekvervaardiger. * [[22 September]] – [[Michelle Ruff]], Amerikaanse aktrise. * [[28 September]] – [[Mira Sorvino]], Amerikaanse aktrise. * 28 September – [[Moon Zappa]], Amerikaanse aktrise en sangeres. * [[3 Oktober]] – [[Denis Villeneuve]], Frans-Kanadese rolprentregisseur en skrywer. * [[7 Oktober]] – [[María Corina Machado]], Venezolaanse politikus en wenner van die [[Nobelprys vir Vrede]]. * [[10 Oktober]]: ** [[Saara Kuugongelwa]], [[Namibië|Namibiese]] politikus en vyfde eerste minister van Namibië (2015–''hede''). ** Gavin Newsom, gouverneur van [[Kalifornië]], [[Verenigde State]]. * [[11 Oktober]] – [[Peter Thiel]], Duits-Amerikaanse miljardêr-entrepreneur, waagkapitalis en politieke aktivis. * [[28 Oktober]] – [[Julia Roberts]], Amerikaanse aktrise. * [[16 November]] – [[Lisa Bonet]], Amerikaanse aktrise. * [[22 November]] – [[Boris Becker]], Duitse [[tennis]]speler. * [[28 November]] – [[Anna Nicole Smith]], Amerikaanse model en aktrise († [[2007]]). * [[29 November]] – [[Jaco Fouché]], Afrikaanse skrywer. * [[9 Desember]] – [[Joshua Bell]], Amerikaanse [[violis]]. * [[21 Desember]] – [[Micheil Saakasjwili]], [[Georgië|Georgiese]] politikus en staatsman, President van [[Georgië]]. == Sterftes == * [[27 Januarie]] – [[Edward Higgins White]], Amerikaanse [[ruimtevaarder]] (* [[1930]]) * 27 Januarie – [[Gus Grissom]], Amerikaanse ruimtevaarder (* [[1926]]) * 27 Januarie – [[Roger B. Chaffee]], Amerikaanse ruimtevaarder (* [[1935]]) * [[4 Februarie]] – [[Herman Teirlinck]], Vlaamse skrywer (* [[1879]]) * [[18 Februarie]] – [[Robert Oppenheimer]], Amerikaanse teoretiese fisikus (* [[1904]]). * [[6 Maart]] – [[Zoltán Kodály]], Hongaarse komponis (* [[1882]]) * 6 Maart – [[Nelson Eddy]], Amerikaanse sanger en akteur (* [[1901]]) * [[11 Maart]] – [[Hanns Lothar]], Duitse toneelspeler (* [[1929]]). * [[15 Maart]] – [[Paddy Carolin]], [[Suid-Afrika]] se agtse [[Springbokkaptein]] (* [[1881]]). * [[19 April]] – [[Konrad Adenauer]], Duitse politikus en staatsman, Kanselier van Duitsland (* [[1876]]). * [[24 April]] – [[Wladimir Komarof]], Russiese ruimtevaarder aanboord [[Sojoes 1]] (* [[1927]]). * [[14 Mei]] – [[Osvaldo Moles]], [[Brasilië|Brasiliaanse]] radio-gasheer en [[joernalis]] (* [[1913]]). * [[27 Mei]] – [[Paul Henckels]], Duitse akteur (* [[1885]]). * [[30 Mei]] – [[Claude Rains]], Amerikaanse akteur (* [[1889]]). * [[10 Junie]] – [[Spencer Tracy]], Amerikaanse akteur (* [[1900]]). * [[17 Junie]] – [[Tienie Holloway]], 'n Afrikaanse skrywer van kinderliteratuur (* [[1888]]). * [[22 Junie]] – [[William Nicol]], predikant, teoloog, opvoedkundige en staatsman, goewerneur van die Transvaal (* [[1887]]). * [[29 Junie]] – [[Jayne Mansfield]], Amerikaanse aktrise (* [[1933]]). * [[1 Julie]] – [[Frans Erasmus]], Suid-Afrikaanse politikus (* [[1896]]). * [[2 Julie]] – [[Boerneef]], Suid-Afrikaanse skrywer, digter, [[leksikograaf]] en akademikus (* [[1897]]). * [[7 Julie]] – [[Vivien Leigh]], Britse aktrise (* [[1913]]). * [[16 Julie]] – [[Frederik Burgers|Oom Frikkie Burgers]], Suid-Afrikaanse vermaakkunstenaar, radio- en rolprentpersoonlikheid en orrelis. (* [[1907]]). * [[21 Julie]] – [[Pierre Kemp]], Nederlandse [[digter]] (* [[1886]]). * [[21 Julie]] – [[Basil Rathbone]], Suid-Afrikaanse akteur (* [[1892]]). * [[22 Julie]] – [[Carl Sandburg]], Amerikaanse digter (* [[1878]]). * 22 Julie – [[Albert Luthuli]], President van die [[ANC]] (* [[1898]]). * [[1 Augustus]] – [[Herman van den Bergh]], Joodse en Nederlandse digter, joernalis en uitgewer (* [[1897]]). * [[9 Augustus]] – [[Joe Orton]], Engelse dramaturg, skrywer en dagboekskrywer (* [[1933]]). * [[15 Augustus]] – [[G.B.A. Gerdener]], Suid-Afrikaanse teoloog, hoogleraar en geskiedskrywer (* [[1881]]).). * [[25 Augustus]] – [[George Lincoln Rockwell]], stigter en leier van die Amerikaanse Naziparty (* [[1918]]). * [[1 September]] – [[Siegfried Sassoon]], Engelse digter, skrywer en soldaat (* [[1886]]). * 1 September – [[Ilse Koch]], die vrou van [[Karl-Otto Koch]] en bekend as die ''Heks van [[Buchenwald-konsentrasiekamp|Buchenwald]]'' (* [[1906]]). * [[3 Oktober]] – [[Malcolm Sargent]], [[VK|Britse]] [[dirigent]] (* [[1895]]). * [[8 Oktober]] – [[Clement Attlee]], [[Eerste minister van die Verenigde Koninkryk]] (* [[1883]]). * [[9 Oktober]] – [[Che Guevara]], Argentynse kommunistiese revolusionêr (* [[1928]]). * [[17 Oktober]] – [[Puyi|Ai-xin-jue-luo Pu-yi]] of Henry Pu Yi, laaste keiser van Qing China (* [[1906]]). * 17 Oktober – [[Jan Jonathan Serfontein]], Suid-Afrikaanse politikus, kabinetsminister 1954–1966 (* [[1898]]). * [[3 Desember]] – [[Denise Darvall]], hartskenker vir die eerste menslike hartoorplanting (* [[1942]]). * [[10 Desember]] – [[Otis Redding]], Amerikaanse sanger (* [[1941]]). * [[21 Desember]] – [[Louis Washkansky]], wêreld se eerste hartoorplantingspasiënt (* [[1913]]). == [[Nobelprys]]e == * [[Fisika]] – [[Hans Bethe]] * [[Nobelprys vir Chemie|Chemie]] – Manfred Eigen, Ronald George Wreyford Norrish, George Porter * [[Geneeskunde|Medisyne]] – Ragnar Granit, Haldan Keffer Hartline, George Wald * [[Nobelprys vir Letterkunde|Letterkunde]] – Miguel Angel Asturias * [[Nobelprys vir Vrede|Vrede]] – Nie toegeken nie. [[Kategorie:1967| ]] [[Kategorie:20ste eeu]] nb61yolc9mn4hy9d4z8pytz5ry6u559 2968830 2968828 2026-09-19T21:51:45Z Pynappel 70858 AWS 11 2968830 wikitext text/x-wiki {{jare|beeld=View of Old Main Building of Groote Schuur Hospital.jpg|teks=[[Groote Schuur-hospitaal]], waar die eerste menslike hartoorplanting gedoen is.}} Die '''jaar 1967''' was 'n [[gewone jaar]] wat volgens die [[Gregoriaanse kalender]] op 'n [[Sondag]] begin het. Dit was die 67ste jaar van die [[20ste eeu]] n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad. == Gebeure == * [[27 Januarie]] – Die [[Apollo 1]]-ruimtetuig word deur ’n brand vernietig by die [[Kennedy-ruimtesentrum]]. [[Ruimtevaarder]]s [[Gus Grissom]], [[Edward Higgins White]] en [[Roger B. Chaffee]] sterf in die voorval. * [[2 Februarie]] – Aleksei Kosygin besoek die [[Verenigde Koninkryk]]. * [[5 Februarie]] – [[Lunar Orbiter 3]] word gelanseer. * [[5 Februarie]] – Generaal Anastasio Somoza Debayle word president van [[Nicaragua]]. * [[7 Februarie]] – Groot bosbrande in [[Tasmanië]] eis die lewe van 62 mense. * [[22 Februarie]] – [[Suharto]] neem die bewind oor van [[Sukarno]] in [[Indonesië]]. * [[27 Februarie]] – [[Dominica]] verkry onafhanklikheid van die [[Verenigde Koninkryk]]. * [[13 Maart]] – [[Indira Gandhi]] word Eerste Minister van [[Indië]]. * 13 Maart – Die [[Rietbok (vliegtuig)|Rietbok]], 'n vliegtuig van die [[Suid-Afrikaanse Lugdiens]], verdwyn. * [[23 April]] – [[Sojoes 1]] word gelanseer in ’n [[wentelbaan]] en vervoer ’n enkele [[ruimtevaarder]], kolonel [[Wladimir Komarof]], wat sterf toe die ruimtetuig val tydens sy terugkeer na die aarde. * [[5 Junie]] – Die [[Sesdaagse Oorlog]] begin. * [[7 Junie]] – Sesdaagse Oorlog: [[Israel]] val die [[Golanhoogland]] binne. * [[10 Junie]] – Sesdaagse Oorlog: Israeliese magte beëindig hulle opmars in [[Sirië]] en hou hulle by 'n [[Verenigde Nasies|VN-skietstaking]] en bring daarmee 'n einde aan ses dae se gevegte op drie fronte. * 10 Junie – [[MiG-23]], 'n Sowjetvegvliegtuig, se nooiensvlug. * [[13 Junie]] – Thurgood Marshall genomineer as regter vir die Hooggeregshof in die [[VSA]] deur president [[Lyndon B. Johnson]]. * [[14 Junie]] – [[Mariner-program]]: [[Mariner 5]] word gelanseer. * [[27 Junie]] – Wêreld se eerste [[Outomatiese tellermasjien|OTM]] geïnstalleer in Enfield, [[Londen]]. * [[28 Junie]] – [[Israel]] annekseer Oos-[[Jerusalem]]. * [[10 Julie]] – [[Nieu-Seeland]] se geldeenheid word gedesimaliseer. * [[17 Julie]] – Die onbemande [[ruimtetuig]] [[Surveyor 4]] stort op die maan neer. * [[8 Augustus]] – [[Thailand]], [[Indonesië]], [[Maleisië]], [[Filippyne]] en [[Singapoer]] stig die [[ASEAN]] in [[Bangkok]], Thailand. * [[3 September]] – [[Swede]] skakel amptelik oor na bestuur aan die regterkant van die pad. (Sien ''[[Dagen H]]''.) * [[30 November]] – Suid-Jemen word van die Verenigde Koninkryk onafhanklik. * [[3 Desember]] – Eerste [[hartoorplanting]] wêreldwyd onder leiding van dr. [[Christiaan Barnard|Chris Barnard]] in die [[Groote Schuur-hospitaal]], [[Kaapstad]]. * [[17 Desember]] – Harold Holt, die Eerste Minister van [[Australië]] verdwyn terwyl hy naby Portsea, [[Victoria]] swem. == Geboortes == * [[2 Januarie]] – [[Francois Pienaar]], Suid-Afrika se twee-en-veertigste [[Springbokkaptein]]. * [[7 Januarie]] – [[Irrfan Khan]], Indiese akteur († [[2020]]). * [[9 Januarie]] – [[Dave Matthews]], Suid-Afrikaansgebore sanger en liedjieskrywer (Dave Matthews Band). * 9 Januarie – [[Gary Teichmann]], Suid-Afrika se vyf-en-veertigste [[Springbokkaptein]]. * [[13 Januarie]] – [[Annie Jones (aktrise)|Annie Jones]], Australiese aktrise. * [[19 Januarie]] – [[Javier Cámara]], Spaanse akteur. * [[23 Januarie]] – [[Nathi Mthethwa]], Suid-Afrikaanse ANC-politikus en kabinetsminister († [[2025]]). * [[28 Januarie]] – [[Bongani Mayosi]], Suid-Afrikaanse professor († [[2018]]). * [[10 Februarie]] – [[Laura Dern]], [[Amerikaanse]] aktrise. * [[18 Februarie]] – [[Roberto Baggio]], Italiaanse [[sokker]]speler. * [[20 Februarie]] – [[Kurt Cobain]], Amerikaanse sanger en kitaarspeler (Nirvana) († [[1994]]). * [[21 Februarie]] – [[Neil Oliver]], Britse televisie-aanbieder, argeoloog, omgewingsbewaarder en skrywer. * [[25 Maart]] – [[Doug Stanhope]], Amerikaanse komediant. * [[9 April]] – [[Barnaby Kay]], Engelse akteur. * [[16 April]] – [[Bart de Graaff]], invloedryke Nederlandse TV-aanbieder, komediant en programvervaardiger († [[2002]]). * [[27 April]] – Koning [[Willem-Alexander van die Nederlande]]. * [[14 Mei]] – [[Vuyu Mbuli]], Suid-Afrikaanse radio- en TV-aanbieder († [[2013]]). * [[15 Mei]] – [[Madhuri Dixit]], beroemde [[Indië|Indiese]] aktrise in [[Bollywood]]rolprente. * [[18 Mei]] – [[Heinz-Harald Frentzen]], [[Duitsers|Duitse]] professionele renjaer. * [[19 Junie]] – [[Mia Sara]], Amerikaanse aktrise. * [[20 Junie]] – [[Nicole Kidman]], Amerikaans-Australiese aktrise. * 20 Junie – [[Sjors Fröhlich]], Nederlandse joernalis en aanbieder. * 20 Junie – [[Mo Gawdat]], Egiptiese entrepreneur en skrywer. * [[27 Junie]] – [[Samantha Newark]], Engelse [[akteur]] en komponis. * [[1 Julie]] – [[Pamela Anderson]], Amerikaanse aktrise, fotomodel en vervaardiger. * [[5 Julie]] – [[Mustafa Al-Kadhimi]], Irakse politikus, [[Eerste Minister]] van [[Irak]] tot Oktober 2022. * [[10 Julie]] – [[Hennie le Roux]], voormalige Suid-Afrikaanse rugbyspeler. * [[18 Julie]] – [[Vin Diesel]], Amerikaanse akteur. * [[25 Julie]] – [[Matt LeBlanc]], Amerikaanse akteur. * [[23 Augustus]] – [[Andrius Mamontovas]], Litause rock-musikus, liedjieskrywer, akteur en musiekvervaardiger. * [[22 September]] – [[Michelle Ruff]], Amerikaanse aktrise. * [[28 September]] – [[Mira Sorvino]], Amerikaanse aktrise. * 28 September – [[Moon Zappa]], Amerikaanse aktrise en sangeres. * [[3 Oktober]] – [[Denis Villeneuve]], Frans-Kanadese rolprentregisseur en skrywer. * [[7 Oktober]] – [[María Corina Machado]], Venezolaanse politikus en wenner van die [[Nobelprys vir Vrede]]. * [[10 Oktober]]: ** [[Saara Kuugongelwa]], [[Namibië|Namibiese]] politikus en vyfde eerste minister van Namibië (2015-hede). ** Gavin Newsom, gouverneur van [[Kalifornië]], [[Verenigde State]]. * [[11 Oktober]] – [[Peter Thiel]], Duits-Amerikaanse miljardêr-entrepreneur, waagkapitalis en politieke aktivis. * [[28 Oktober]] – [[Julia Roberts]], Amerikaanse aktrise. * [[16 November]] – [[Lisa Bonet]], Amerikaanse aktrise. * [[22 November]] – [[Boris Becker]], Duitse [[tennis]]speler. * [[28 November]] – [[Anna Nicole Smith]], Amerikaanse model en aktrise († [[2007]]). * [[29 November]] – [[Jaco Fouché]], Afrikaanse skrywer. * [[9 Desember]] – [[Joshua Bell]], Amerikaanse [[violis]]. * [[21 Desember]] – [[Micheil Saakasjwili]], [[Georgië|Georgiese]] politikus en staatsman, President van [[Georgië]]. == Sterftes == * [[27 Januarie]] – [[Edward Higgins White]], Amerikaanse [[ruimtevaarder]] (* [[1930]]) * 27 Januarie – [[Gus Grissom]], Amerikaanse ruimtevaarder (* [[1926]]) * 27 Januarie – [[Roger B. Chaffee]], Amerikaanse ruimtevaarder (* [[1935]]) * [[4 Februarie]] – [[Herman Teirlinck]], Vlaamse skrywer (* [[1879]]) * [[18 Februarie]] – [[Robert Oppenheimer]], Amerikaanse teoretiese fisikus (* [[1904]]). * [[6 Maart]] – [[Zoltán Kodály]], Hongaarse komponis (* [[1882]]) * 6 Maart – [[Nelson Eddy]], Amerikaanse sanger en akteur (* [[1901]]) * [[11 Maart]] – [[Hanns Lothar]], Duitse toneelspeler (* [[1929]]). * [[15 Maart]] – [[Paddy Carolin]], [[Suid-Afrika]] se agtse [[Springbokkaptein]] (* [[1881]]). * [[19 April]] – [[Konrad Adenauer]], Duitse politikus en staatsman, Kanselier van Duitsland (* [[1876]]). * [[24 April]] – [[Wladimir Komarof]], Russiese ruimtevaarder aanboord [[Sojoes 1]] (* [[1927]]). * [[14 Mei]] – [[Osvaldo Moles]], [[Brasilië|Brasiliaanse]] radio-gasheer en [[joernalis]] (* [[1913]]). * [[27 Mei]] – [[Paul Henckels]], Duitse akteur (* [[1885]]). * [[30 Mei]] – [[Claude Rains]], Amerikaanse akteur (* [[1889]]). * [[10 Junie]] – [[Spencer Tracy]], Amerikaanse akteur (* [[1900]]). * [[17 Junie]] – [[Tienie Holloway]], 'n Afrikaanse skrywer van kinderliteratuur (* [[1888]]). * [[22 Junie]] – [[William Nicol]], predikant, teoloog, opvoedkundige en staatsman, goewerneur van die Transvaal (* [[1887]]). * [[29 Junie]] – [[Jayne Mansfield]], Amerikaanse aktrise (* [[1933]]). * [[1 Julie]] – [[Frans Erasmus]], Suid-Afrikaanse politikus (* [[1896]]). * [[2 Julie]] – [[Boerneef]], Suid-Afrikaanse skrywer, digter, [[leksikograaf]] en akademikus (* [[1897]]). * [[7 Julie]] – [[Vivien Leigh]], Britse aktrise (* [[1913]]). * [[16 Julie]] – [[Frederik Burgers|Oom Frikkie Burgers]], Suid-Afrikaanse vermaakkunstenaar, radio- en rolprentpersoonlikheid en orrelis. (* [[1907]]). * [[21 Julie]] – [[Pierre Kemp]], Nederlandse [[digter]] (* [[1886]]). * [[21 Julie]] – [[Basil Rathbone]], Suid-Afrikaanse akteur (* [[1892]]). * [[22 Julie]] – [[Carl Sandburg]], Amerikaanse digter (* [[1878]]). * 22 Julie – [[Albert Luthuli]], President van die [[ANC]] (* [[1898]]). * [[1 Augustus]] – [[Herman van den Bergh]], Joodse en Nederlandse digter, joernalis en uitgewer (* [[1897]]). * [[9 Augustus]] – [[Joe Orton]], Engelse dramaturg, skrywer en dagboekskrywer (* [[1933]]). * [[15 Augustus]] – [[G.B.A. Gerdener]], Suid-Afrikaanse teoloog, hoogleraar en geskiedskrywer (* [[1881]]).). * [[25 Augustus]] – [[George Lincoln Rockwell]], stigter en leier van die Amerikaanse Naziparty (* [[1918]]). * [[1 September]] – [[Siegfried Sassoon]], Engelse digter, skrywer en soldaat (* [[1886]]). * 1 September – [[Ilse Koch]], die vrou van [[Karl-Otto Koch]] en bekend as die ''Heks van [[Buchenwald-konsentrasiekamp|Buchenwald]]'' (* [[1906]]). * [[3 Oktober]] – [[Malcolm Sargent]], [[VK|Britse]] [[dirigent]] (* [[1895]]). * [[8 Oktober]] – [[Clement Attlee]], [[Eerste minister van die Verenigde Koninkryk]] (* [[1883]]). * [[9 Oktober]] – [[Che Guevara]], Argentynse kommunistiese revolusionêr (* [[1928]]). * [[17 Oktober]] – [[Puyi|Ai-xin-jue-luo Pu-yi]] of Henry Pu Yi, laaste keiser van Qing China (* [[1906]]). * 17 Oktober – [[Jan Jonathan Serfontein]], Suid-Afrikaanse politikus, kabinetsminister 1954–1966 (* [[1898]]). * [[3 Desember]] – [[Denise Darvall]], hartskenker vir die eerste menslike hartoorplanting (* [[1942]]). * [[10 Desember]] – [[Otis Redding]], Amerikaanse sanger (* [[1941]]). * [[21 Desember]] – [[Louis Washkansky]], wêreld se eerste hartoorplantingspasiënt (* [[1913]]). == [[Nobelprys]]e == * [[Fisika]] – [[Hans Bethe]] * [[Nobelprys vir Chemie|Chemie]] – Manfred Eigen, Ronald George Wreyford Norrish, George Porter * [[Geneeskunde|Medisyne]] – Ragnar Granit, Haldan Keffer Hartline, George Wald * [[Nobelprys vir Letterkunde|Letterkunde]] – Miguel Angel Asturias * [[Nobelprys vir Vrede|Vrede]] – Nie toegeken nie. [[Kategorie:1967| ]] [[Kategorie:20ste eeu]] 84572x1fxya6v0nccgp1tycxnpefoxb 1953 0 471 2968815 2920016 2026-09-19T20:40:10Z ~2026-50833-88 214782 /* Geboortes */ 3 Oktober: Karen Bass, burgemeester van Los Angeles, CA. 2968815 wikitext text/x-wiki {{jare|beeld=Watersnoodramp 1953 dijkdoorbraak Papendrecht.jpg|teks=Watersnood in Nederland, [[Alblasserwaard]] ([[Papendrecht]])}} Die '''jaar 1953''' was 'n [[gewone jaar]] wat volgens die [[Gregoriaanse kalender]] op 'n [[Donderdag]] begin het. Dit was die 53ste jaar van die [[20ste eeu]] n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad. == Gebeure == * [[5 Januarie]] – Die toneelstuk [[Waiting for Godot]] deur [[Samuel Beckett]] word vir die eerste keer opgevoer. * [[1 Februarie]] – Die [[watersnoodramp]] vind plaas in [[Nederland]]. * [[12 Februarie]] – [[Denemarke]], [[Ysland]], [[Noorweë]] en [[Swede]] stig die [[Nordiese Raad]]. * [[26 Maart]] – [[Jonas Salk]], kondig sy uitvinding van 'n [[polio]]-entstof aan. * [[21 April]] – Twee van senator Joseph McCarthy se hoofadjudante, Roy Cohn en David Schine, beveel aan dat 30 000 boeke in VSA inligtingsdiensposte in [[Europa]] verwyder word, insluitende werke deur Dashiell Hammett, W.E.B. du Bois, [[Herman Melville]], [[John Steinbeck]] en [[Henry David Thoreau]], omdat dit pro-kommunisties is. * [[25 April]] – [[Francis Crick]] en [[James Watson]] publiseer "Molecular structure of nucleic acids: a structure for deoxyribose nucleic acid" wat die dubbele-heliksstruktuur van [[DNS]] inhou. * [[9 Mei]] – Die [[Liberale Party]] word in [[Kaapstad]] gestig met [[Margaret Ballinger]] as eerste leier. * [[18 Mei]] – Rogers Dry Lake, [[Kalifornië]]: [[Jacqueline Cochran]] word die eerste vrou wat deur die [[klankgrens]] breek (sy het in 'n [[North American F-86 Sabre]] teen ’n gemiddelde spoed van 652,337 m.p.u. gevlieg). * [[29 Mei]] – Sir [[Edmund Hillary]] en [[sjerpa]] [[Tenzing Norgay]] word die eerste mense wat die piek van [[Berg Everest]] bereik. * [[2 Junie]] – [[Elizabeth II van die Verenigde Koninkryk|Koningin Elizabeth II]] van die [[Verenigde Koninkryk]] word gekroon. * [[17 Junie]] – Die Volksopstand in die [[Duitse Demokratiese Republiek|DDR]] word bloedig deur [[Sowjetunie|Sowjettroepe]] onderdruk. * [[27 Junie]] – Joseph Laniel word eerste minister van [[Frankryk]]. * [[27 Julie]] – 'n [[Skietstilstand]] beëindig die driejarige [[Korea-oorlog]], wat tot die verdeling van die [[Korea|Koreaanse Skiereiland]] in [[Noord-Korea|Noord-]] en [[Suid-Korea]] lei. * [[29 Julie]] – Dit sneeu vir die eerste keer sedert 1927 in [[Springbok, Noord-Kaap]].<ref>{{cite journal |author=<!--Staff writer(s)--> |date=Desember 1991 |title='n Geskiedenis van besondere Weergebeurtenisse in Suid-Afrika: 1500-1990 |url= |journal=CAELUM |pages=49 }}</ref> * [[12 September]] – [[John F. Kennedy]] trou met [[Jacqueline Kennedy Onassis|Jacky Lee Bouvier]]. * [[22 Oktober]] – [[Laos]] word van Frankryk onafhanklik. * [[9 November]] – [[Kambodja]] word van Frankryk onafhanklik. * [[7 Desember]] – [[David Ben-Gurion]] bedank as premier van [[Israel]]. == Geboortes == * ''onbekende dag'' – [[Richard van der Westhuizen]], Suid-Afrikaanse [[akteur]]. * ''onbekende dag'' – [[Ciarán Hinds]], Ierse akteur. * [[3 Januarie]] – [[Cora Marie]], Suid-Afrikaanse countrysangeres († [[1994]]). * [[13 Januarie]] – [[Derek Hanekom]], oud-ANC-kabinetsminister. * [[14 Januarie]] – [[Janusz Waluś]], Poolse immigrant wat die SAKP-leier, [[Chris Hani]], op 10 April 1993 vermoor het. * [[20 Januarie]] – [[Jeffrey Epstein]], Amerikaanse multimiljoenêr († [[2019]]). * [[21 Januarie]] – [[Paul Allen]], Amerikaanse sakeman en medestigter van [[Microsoft]] († [[2018]]). * [[22 Januarie]] – [[Piet de Jager]], [[Afrikaans]]e regsgeleerde, ook rolprentmaker en [[digter]] († [[2023]]). * [[24 Januarie]] – [[Juri Bashmet]], [[Russiese]] [[dirigent]], [[violis]] en altviolis. * [[15 Februarie]] – Prinses Mantfombi Dlamini, eggenote van wyle koning [[Goodwill Zwelithini]] († [[2021]]). * [[15 Februarie]] – [[Edwin Cameron]], Regter van die [[Konstitusionele Hof]] en menseregte-aktivis. * [[17 Februarie]] – [[Paul O’Sullivan]], Ierse en Suid-Afrikaanse forensiese ondersoeker en sekuriteitskonsultant. * [[18 Februarie]] – [[Leon van Nierop]], Afrikaanse vervaardiger, skrywer en rolprentresensent. * [[19 Februarie]] – [[Cristina Fernández de Kirchner]], president van [[Argentinië]] van 2007 tot 2015. * 19 Februarie – [[Ernst van Jaarsveld]], Suid-Afrikaanse plantkundige. * [[25 Februarie]] – [[José María Aznar]], Spaanse politikus, van 1996 tot 2004 premier van [[Spanje]]. * [[27 Februarie]] – [[Ian Khama]], politikus van [[Botswana]] en vierde president van Botswana (2008–2018). * [[1 Maart]] – [[Marietjie de Jongh]], Suid-Afrikaanse en Afrikaanse skryfster. * [[5 Maart]] – [[Tokyo Sexwale]], Suid-Afrikaanse sakeman en voomalige politikus. * [[11 April]] – [[Guy Verhofstadt]], [[Eerste Minister]] van [[België]]. * [[16 April]] – [[Anthony Wilson (akteur)|Anthony Wilson]], Afrikaanse kleurlingakteur. * [[24 April]] – [[Kallie Knoetze]], Suid-Afrikaanse swaargewig-[[boks]]er. * [[30 April]] – [[Elkarien Fourie]], Suid-Afrikaanse vryskutjoernalis en skrywer. * [[6 Mei]] – [[Tony Blair]], voomalige [[Eerste Minister van die Verenigde Koninkryk]]. * [[16 Mei]] – [[Pierce Brosnan]], Ierse akteur. * [[18 Mei]] – [[David Deutsch]], Britse fisikus. * [[19 Mei]] – [[Victoria Wood]], Britse aktrise († [[2016]]). * [[26 Mei]] – [[Michael Portillo]], Britse konserwatiewe politikus, joernalis en mediapersoonlikheid. * [[1 Junie]] – [[Diana Canova]], Amerikaanse aktrise en skyfster. * [[7 Junie]] – [[Johnny Clegg]], Britsgebore Suid-Afrikaanse musikant († [[2019]]). * [[15 Junie]] – [[Xi Jinping]], president van die [[Volksrepubliek China]], Sekretaris-generaal van die [[Kommunistiese Party van China]]. * [[21 Junie]] – [[Benazir Bhutto]], [[Pakistan]]se politikus en voormalige premier († [[2007]]). * [[22 Junie]] – [[Cyndi Lauper]], Amerikaanse sangeres. * [[21 Julie]] – [[Thomas Friedman]], Amerikaanse politieke kommentator en skrywer. * [[9 Augustus]] – [[Luuk Gruwez]], Vlaamse [[digter]], prosaïs en essayis. * [[14 Augustus]] – [[James Horner]], Amerikaanse komponis en dirigent van orkestrale en rolprentmusiek († [[2015]]). * [[29 Augustus]] – [[Diana Ferrus]], Afrikaanse digter en skrywer († [[2026]]). * [[2 September]] – [[Achmed Sjah Massoed]], Afghaanse militêre leier († [[2001]]). * [[10 September]] – [[Michael Schønwandt]], Deense dirigent. * [[19 September]] – [[Jessie Duarte]], Suid-Afrikaanse ANC-politikus († [[2022]]). * [[22 September]] – [[Ségolène Royal|Marie-Ségolène Royal]], Franse politikus. * 22 September – [[Rhoda Kadalie]], [[Suid-Afrika]]anse menseregteaktivis († [[2022]]). * [[24 September]] – [[Dorah Sitole]], corden bleu-sjef en eerste swart vrou wat 'n kookboek gepubliseer het († [[2021]]). * [[30 September]] – [[Jack Goldstone]], 'n Amerikaanse [[sosioloog]], politieke wetenskaplike en [[historikus]]. * [[3 Oktober]] - Karen Bass, burgemeester van [[Los Angeles]], [[Kalifornië|CA]]. * [[18 Oktober]] – [[Russel Botman]], rektor en visekanselier van die [[Universiteit Stellenbosch]] in die [[Wes-Kaap]] († [[2014]]). * [[28 Oktober]] – [[Kupido (sanger)|Kupido]], Suid-Afrikaanse sanger en liedjieskrywer († [[2016]]). * [[3 November]] – [[Kate Capshaw]], Amerikaanse aktrise. * [[18 November]] – [[Lana Marks]], Amerikaanse diplomaat. * [[23 November]] – [[Francis Cabrel]], Franse sanger en liedjieskrywer. * [[26 November]] – [[Sinikka Nopola]], Finse skrywer van kinderstories († [[2021]]). * [[5 Desember]] – [[Gwen Lister]], Namibiese redakteur. * [[15 Desember]] – [[Randy Parton]], Amerikaanse akteur († [[2021]]). == Sterftes == * [[19 Februarie]] – [[Nobutake Kondō]], admiraal van die [[Japannese Keiserlike Vloot]] in die [[Tweede Wêreldoorlog]] (* [[1886]]). * [[24 Februarie]] – [[Gerd von Rundstedt]], Nazi-Duitse veldmaarskalk tydens die Tweede Wêreldoorlog (* [[1875]]). * [[5 Maart]] – [[Josef Stalin]], sekretaris van die Kommunistiese Party van die [[Sowjetunie]] se sentrale komitee (* [[1878]]). * 5 Maart – [[Sergei Prokofiëf]], Russiese komponis (* [[1891]]). * [[19 Maart]] – [[Manie Bredell]], lyfwag en privaatsekretaris van pres. [[Paul Kruger]] (* [[1865]]). * [[28 Maart]] – [[Jim Thorpe]], Amerikaanse atleet, (* [[1887]]) * [[23 Maart]] – [[Raoul Dufy]], Franse [[waterverf]]skilder (* [[1877]]). * [[27 April]] – [[Maud Gonne]], Ierse rewolusionêr, kampvegter vir vroueregte en aktrise (* [[1866]]). * [[1 Julie]] – [[Totius]], Suid-Afrikaanse digter, predikant en hoogleraar aan die [[Teologiese Skool Potchefstroom|Teologiese Skool]] van die [[Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika|Gereformeerde Kerk]] (* [[1877]]). * [[18 Julie]] – [[Karl Bremer]], eertydse Suid-Afrikaanse minister van gesondheid (* [[1885]]). * [[4 Augustus]] – [[Herman van Broekhuizen]], Suid-Afrikaanse predikant en Volksraadslid (* [[1871]]). * [[1 September]] – [[Jacques Thibaud]], Franse violis (* [[1880]]). * [[28 September]] – [[Edwin Hubble]], Amerikaanse sterrekundige (* [[1889]]). * [[11 Oktober]] – [[Pieter Hamersma]], lid van die Kaapse Provinsiale Raad en vooruitstrewende Karooboer (* [[1892]]). * [[18 Oktober]] – [[W.A. Hofmeyr]], Afrikaanse kultuurleier en sakeman. Die [[W.A. Hofmeyr-prys]] is na hom vernoem (* [[1869]]). * [[8 November]] – [[Johannes van Melle]], [[Nederland]]sgebore [[Afrikaans]]e skrywer van onder meer ''Bart Nel'' (* [[1887]]). * [[11 Desember]] – [[Albert Coates]], Britse komponis (* [[1882]]). * [[13 Desember]] – [[Coit Albertson]], Amerikaanse akteur (* [[1880]]). == Verwysings == {{verwysings}} [[Kategorie:1953| ]] [[Kategorie:20ste eeu]] s9iaov0fgne1azkiqtn2ro19wuz76yr Leeu 0 3625 2968846 2963420 2026-09-20T03:14:52Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2968846 wikitext text/x-wiki : ''Hierdie artikel handel oor die soogdier van die familie ''Felidae'', vir ander gebruike sien [[Leeu (dubbelsinnig)]].'' {{Taksoboks | name = Leeu | fossil_range = Sedert vroeë Pleistoseen | status = VU | trend = down | status_system = iucn3.1 | status_ref = <ref name="iucn">{{en}} {{IUCN2010.2|assessors=Bauer, H., Nowell, K. & Packer, C.|year=2008|id=15951|title=Panthera leo|downloaded=28 Augustus 2010}}</ref> | image=Lion waiting in Namibia.jpg | image_caption=Rustende [[mannetjie]] in [[Namibië]] | image2=Okonjima Lioness.jpg | image2_caption=[[Wyfie]] (leeuin) by die Okonjima Lodge, Namibië | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Mammalia]] | ordo = [[Carnivora]] | familia = [[Felidae]] | genus = ''[[Panthera]]'' | species = '''''P. leo''''' | binomial = ''Panthera leo'' | binomial_authority = ([[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], [[1758]]) | synonyms='''''Felis leo '''''<br /><small>([[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], [[1758]]<ref name="Linn1758" />)</small> | range_map = Lion distribution.svg | range_map_caption = {{legend0|#9fdd93|border=1px solid #bea158|&nbsp;verspreiding van leeus in [[Afrika]]}} | range_map2=Map Guj Nat Parks Sanctuary.png | range_map2_caption= {{legend0|#bfba2a|&nbsp;Die Gir-woud in [[Gujarat]], [[Indië]], is die laaste natuurlike habitat van ongeveer 300 Asiatiese leeus. Sommige kan in Palpur-Kuno-reservaat van naburige [[Madhya Pradesj]] hervestig word.}} }} Die '''leeu''' (''Panthera leo'') ([[Internasionale Fonetiese Alfabet|IFA]]: ♂: 'le:u 'le:ou 'liu ♀: le:'uən le:'vən / le:uvəifi) is 'n [[soogdier]] van die [[Familie (biologie)|familie]] [[Felidae]] en een van die vier "groot katte" in die [[genus]] ''[[Panthera]]''. Dit is die naasgrootste katspesie ná die [[tier]]. [[Mannetjie]]s kan maklik herken word aan hulle maanhare en weeg tussen 150 en 250&nbsp;[[kilogram|kg]],<ref name="nowak" /> terwyl [[wyfie]]s tussen 120 en 150&nbsp;kg weeg.<ref>{{en}} [https://web.archive.org/web/20090209052819/http://www.bbc.co.uk/nature/wildfacts/factfiles/14.shtml ''Science & Nature – Wildfacts – Lion'']. URL besoek op 24 Oktober 2006.</ref> Leeus kom in hul natuurlike omgewing tans in [[Afrika suid van die Sahara]] en in [[Asië]] voor. In Asië word ’n kritieke bedreigde oorblywende bevolking in die Gir-woud Nasionale Park gehou, waar hulle reeds vroeër in [[Noord-Afrika]] en [[Suidwes-Asië]] uitgesterf het. Tot en met die laat [[Pleistoseen]]tydperk, omstreeks 12&nbsp;000 jaar gelede, was die leeu die mees wydverspreide groot landsoogdier ná die [[mens]]. Hulle was oor die meeste dele van Afrika versprei, regoor [[Eurasië]], wat vanaf [[Wes-Europa]] tot [[Indië]] gestrek het, sowel as in die [[Amerikas]] tussen [[Yukon]] en [[Peru]].<ref name=Harington69 /> In die natuur word leeus tussen 10 en 14 jaar oud, terwyl dié in gevangenskap tot oor die 20 jaar oud kan word. In die natuur sal leeumannetjies selde ouer as tien jaar word, weens die beserings wat hulle gedurig in gevegte met mekaar opdoen en wat hul lewensduur verkort.<ref>{{en}} {{cite book|last=Smuts |first=G.L. |year=1982 |title=Lion|publisher=Macmillian South Africa (Publishers)(Pty.) Ltd.|location=Johannesburg |page=231|isbn= 0-86954-122-6}}</ref> Leeus geniet 'n warm klimaat en jag in groepe. Hul tipiese habitat is die savanne en [[grasveld]]e, hoewel hulle ook na die bosse en [[woud]]e kan wend. Wat ongewoon van leeus is, in vergelyking met ander katsoorte, is dat hulle ’n sosiale spesie is. ’n Trop leeus bestaan uit bloedverwante wyfies en nakomelinge en ’n klein aantal [[volwassene|volwasse]] leeumannetjies. Troppe leeuinne sal gewoonlik saam jag en groot hoefdiere as prooi aanval. Leeus is as [[roofdier]]e heel boaan die voedselketting, maar sal by geleentheid ook aas. Hoewel dit nie in leeus se aard is om mense te jag nie, is enkele gevalle opgeteken waar dit wel gebeur het. Die leeu is ’n [[kwesbare spesie]], aangesien ’n moontlik onherroeplike bevolkingsafname van tussen 30 en 50 persent die afgelope twee dekades slegs op die Afrika-vasteland plaasgevind het.<ref name=IUCN>{{en}} {{IUCN2006|assessors=Nowell & Bauer|year=2004|id=15951|title=Panthera leo|downloaded=11 Mei 2006}} Database entry includes a lengthy justification of why this species is vulnerable.</ref> Die leeubevolking is onvolhoubaar buite aangewese reservate en nasionale parke. Hoewel die oorsaak van die afname nie ten volle begryp kan word nie, speel habitatsverlies en botsings met die mens na bewering tans die grootste rol. Leeus is sedert die [[antieke Rome]]inse tyd al in dieretuine aangehou en bly vanaf die laat agtiende eeu van oraloor ’n groot aantrekkingskrag. Dieretuine span oor die wêreld heen saam om teelprogramme daar te stel met die oogmerk om die bedreigde Asiatiese subspesies van uitwissing te red. == Identifikasie == By die eerste blik is die leeumannetjie hoogs onderskeibaar en maklik herkenbaar aan sy maanhare. Die leeu, veral die gesig van die mannetjie s’n, is een van die mees herkenbare diersimbole in die kultuur van die mens. Afbeeldings van leeus is deur feitlik elke antieke en Middeleeuse beskawing waar hulle teëgekom is gemaak; dit het alreeds vanaf die Bo-Paleolitiese tydperk bestaan, soos die rotstekeninge in die Lascaux- en Chauvetgrotte getuig. Leeus word grootskaals deur beeldhoukuns, snywerk, skilderye, tekeninge, op nasionale vlae en in die eietydse rolprente en letterkunde uitgebeeld. == Woordherkoms == Die benaming “leeu”, soortgelyk met vele [[Germaanse tale|Germaanse]] en [[Romaanse tale]], is afgelei van die [[Latyn]]se ''leo''<ref>{{en}} {{cite book| author=Simpson DP | title=Cassell's Latin Dictionary | url=https://archive.org/details/cassellslatineng0000unse_w6a1 | publisher=Cassell Ltd. | year=1979 | edition=5th | location=London | page=342 | isbn=0-304-52257-0}}</ref> en die [[Antieke Griekeland|antieke Griekse]] λέων (leon).<ref name="Liddell 1980">{{en}} {{cite book| author1=Liddell, Henry George |author2= Scott, Robert | year=1980 | title=A Greek-English Lexicon (Abridged Edition)|page=411 | publisher=[[Oxford University Press]] | location=United Kingdom | isbn=0-19-910207-4}}</ref> Die [[Hebreeus]]e לָבִיא (''lavi'') kan ook verwant wees,<ref>{{en}} {{cite encyclopedia| title=Lion|encyclopedia=Oxford English Dictionary|editor=Simpson, J., Weiner, E. (eds)| year=1989 |edition= 2nd edition| location=Oxford |publisher=Clarendon Press|id={{ISBN|0-19-861186-2}}}}</ref> sowel as die [[Antieke Egipte|antieke Egiptiese]] ''rw''.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.yourdictionary.com/ahd/l/l0190400.html |title=yourdictionary.com |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070826092840/http://www.yourdictionary.com/ahd/l/l0190400.html |archivedate=26 Augustus 2007 |access-date=28 November 2010 |url-status=live }}. Soos in die ander antieke geskrifte word slegs die medeklinkers in die antieke Egiptiese taal neergepen. Daar was geen verskil tussen die 'l' en 'r' nie.</ref> Dit was een van die verskeie spesies wat oorspronklik, as ''Felis leo '', deur Carl Linnaeus in sy agtiende-eeuse werk, ''System Naturae'' omskryf is.<ref name="Linn1758">{{en}} {{cite book|last=Linnaeus |first=Carolus |authorlink=Carl Linnaeus |title=Systema naturae per regna tria naturae :secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. |publisher=Holmiae (Laurentii Salvii) |year=1758 |page=41 |url=http://www.biodiversitylibrary.org/page/726936 |accessdate=8 September 2008 |language=la |volume=1 |edition=10th}}</ref> Die genus-aspek van die wetenskaplike benaming, ''Panthera leo'', word dikwels toegeskryf aan [[Grieks]]e herkoms, ''pan''- (''alles'') en ''ther'' (''gedierte''), wat as [[etimologie|volksetimologie]] beskou kan word. Hoewel die benaming se herkoms glo van die klassieke tale afkomstig is, is daar ’n duidelike ooreenkoms met die [[Sanskrit]]se ''pundarikam '' “tier”, wat op sy beurt weer afkomstig is van ''pandarah'' “wit-gelerig”.<ref>{{cite web |url=http://www.etymonline.com/index.php?term=panther |title=Panther |work=Online Etymology Dictionary |publisher=Douglas Harper |access-date=5 Julie 2007 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170702055630/http://www.etymonline.com/index.php?term=panther |archive-date=2 Julie 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die plaaslike name wat in [[Suider-Afrika]] gebruik word sluit in: ''bubesi'' of ''ngonyama'' in [[Zoeloe]], ''tau'' in [[Suid-Sotho]], ''shumba'' in [[Shona (taal)|Shona]] en ''simba'' in [[Swahili]]. == Bevolking en verspreiding == [[Lêer:Lion distribution.png|duimnael|links|Verspreiding van ''Panthera leo'' in Afrika en Eurasië, in die verlede en hede]] In historiese tye het die leeu se habitat tot in die suidelike dele van [[Eurasië]] gestrek, van [[Portugal]] tot [[Indië]] en die grootste deel van Afrika, buiten die sentrale [[reënwoud]]gebiede en die [[Sahara]]-woestyn. Aan die begin van die Christelike tydperk het hulle in [[Wes-Europa]] uitgesterf en teen 100 n.C. in [[Griekeland]]. In die [[Kaukasus]], hulle laaste Europese habitat, het leeus tot ongeveer die 10de eeu oorleef. Tussen die laat 19de en vroeë 20ste eeu het hulle ook uitgesterf in Noord-Afrika en die [[Midde-Ooste]]. Tans kom die meeste leeus voor in [[Oos-Afrika|Oos]]- en Suider-Afrika en hulle getalle is besig om drasties te daal. Huidige beramings van die Afrika-leeu se getalle is tussen 16&nbsp;000 en 30&nbsp;000 in die natuur, 'n daling van die beraamde 100&nbsp;000 in die 1990's; toenemende kontak met die mens word as die hoofrede vir hierdie afname beskou.<ref>{{en}} [http://www.pbs.org/wnet/nature/vanishinglions/index.html ''The Vanishing Lions''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070611090203/http://www.pbs.org/wnet/nature/vanishinglions/index.html |date=11 Junie 2007 }} by die ''PBS''-webwerf. URL besoek op 28 Maart 2007.</ref> Die oorblywende bevolkings is geografies van mekaar geskei, wat tot [[inteling]] kan lei en, as gevolg daarvan, 'n gebrek aan genetiese diversiteit. Die [[Asiatiese leeu]] (''Panthera leo persica''), wat in historiese tye van [[Turkye]] tot by Indië en van die Kaukasus tot by [[Jemen]] verspreid was, was teen die [[Middeleeue]] in [[Palestina]] uitgeroei en na die ontwikkeling van maklik verkrygbare vuurwapens in die 18de eeu in die grootste deel van die res van Asië. Die laaste leeu in [[Iran]] is in [[1942]] geskiet. Die subspesie oorleef tans slegs in en om die Gir-woud in Noordwes-Indië. Ongeveer 300 leeus kom voor in dié reservaat van 1&nbsp;412&nbsp;km² in die staat Gujarat, wat die grootste deel van die woud beslaan. Hulle getalle is op die oomblik stabiel. == Klassifisering en aanpassing == Die leeu is ’n spesie wat onder die ''Panthera''-[[genus]] ingedeel is en die naaste aan die ander grootkatspesies verwant is: die tier, die jaguar en die luiperd. ''Panthera leo'' het sy oorsprong sowat 800&nbsp;000 tot 1 miljoen jaar gelede in Afrika gehad, waarna hierdie spesie na die Holarktiese gebied versprei het.<ref>{{en}} {{cite journal|last1= Yamaguchi |first1=Nobuyuki| last2=Cooper|first2=Alan| last3= Werdelin |first3=Lars | first4=David W.| last4=Macdonald|date=Augustus 2004|title= Evolution of the mane and group-living in the lion (Panthera leo): a review|journal=Journal of Zoology |volume=263 |issue=4 |pages=329–342 |doi=10.1017/S0952836904005242 |issn = 0952-8369 }}</ref> Dit het sy eerste verskyning in Europa sowat 700&nbsp;000 jaar gelede gemaak deur die subspesie ''Panthera leo fossilis'' wat by Isernië te Italië aangeland het. Uit hierdie leeu se lendene het die latere grotleeu (''Panthera leo spelaea'') voortgespruit, wat ongeveer 300 000 jaar gelede te voorskyn gekom het. Gedurende die Bo-Pleistoseentydperk het die leeu Noord- en Suid-Amerika bereik en tot die ''Panthera leo atrox'', oftewel die Amerikaanse leeu, ontwikkel.<ref>{{en}} {{cite book|last=Turner |first=Allen |year=1997 |title=The big cats and their fossil relatives : an illustrated guide to their evolution and natural history |url=https://archive.org/details/bigcatstheirfoss0000turn |location=New York |publisher=Columbia University Press |isbn=0-231-10229-1 |pages=}}</ref> Leeus het in Noord-Eurasië en Amerika teen die einde van die laaste ystydperk, omtrent 10 000 jaar gelede, uitgesterf;<ref name="BurgerJ-Molecular-phylogeny" /> dit kon gevolg het net ná die massa-uitwissing van die Pleistoseen se megadiere.<ref>{{cite web |last=Harington |first=CR |title=American Lion |work=Yukon Beringia Interpretive Centre website |publisher=Yukon Beringia Interpretive Centre |year=1996 |url=http://www.beringia.com/research/lion.html |access-date=8 Maart 2010 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160119133852/http://www.beringia.com/research/lion.html |archive-date=19 Januarie 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> === Subspesies === [[Lêer:Panthera leo subspecies late 20th century.png|duimnael|Verspreiding van die leeu se algemeen aanvaarde subspesies in die laat twintigste eeu]] Volgens oorlewering is twaalf onlangse leeusubspesies erken, waarvan die Berberleeu die grootste was.<ref>{{en}} [http://www.tigerhomes.org/animal/barbary-lion.cfm Barbary Lion—Panthera leo leo—Largest Lion Subspecies] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110825122936/http://www.tigerhomes.org/animal/barbary-lion.cfm |date=25 Augustus 2011 }} Laaste besoek op 19 September 2007</ref> Die kenmerkende verskille wat hulle van mekaar onderskei het, was die habitatligging, maanhaarvoorkoms, grootte en verspreiding. Met dié dat hierdie eienskappe so ’n geringe betekenis dra en van individu tot individu verskil, het die meeste van hierdie diere klaarblyklik nie aan egte, onafhanklike subspesies behoort nie. Dikwels is sulke onjuiste klassifiserings gemaak op grond van die leeus in dieretuine waarvan hul herkoms onbekend is en “opvallende, maar abnormale” liggaamlike kenmerke gehad het.<ref name="zoos_encyclopedia">{{en}} {{cite encyclopedia |last=Grisham |first=Jack |editor=Catherine E. Bell |title=Lion |encyclopedia=Encyclopedia of the World's Zoos |volume=2: G–P |year=2001 |publisher=Fitzroy Dearborn |location=Chofago |id={{ISBN|1-57958-174-9}} |pages=733–739 }}</ref> Tans word slegs agt subspesies as eg beskou,<ref name="BurgerJ-Molecular-phylogeny">{{en}} {{cite journal |author=Burger, Joachim |date=Maart 2004 |title=Molecular phylogeny of the extinct cave lion ''Panthera leo spelaea'' |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |pmid=15012963 |volume=30 |issue=3 |pages=841–849 |doi=10.1016/j.ympev.2003.07.020 |url=http://www.uni-mainz.de/FB/Biologie/Anthropologie/MolA/Download/Burger%202004.pdf |accessdate=20 September 2007 |format=PDF |archive-date=25 September 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070925204424/http://www.uni-mainz.de/FB/Biologie/Anthropologie/MolA/Download/Burger%202004.pdf |url-status=dead }}</ref><ref name="Conservation-Genetics:Preserving-Genetic-Diversity" /> hoewel een (die Kaapse leeu, vroeër as ''Panthera leo melanochaita'' benoem) waarskynlik ongeldig is.<ref name="Conservation-Genetics:Preserving-Genetic-Diversity" /> Party taksonome reken die Kaapse leeu (wat uitgesterf het), die Kalaharileeu en die Krugerwildtuinleeu as onderskeie subspesies. Daar is egter nie genoeg getuienis wat hierdie onderskeidingsteorie kan staaf nie; alle leeus behoort dus aan een enkele spesie. Die Kaapse leeu het na bewering oor ’n groter maanhaar as dié van die Transvaalse leeu beskik, terwyl die Kalaharileeu ’n ligter pelskleur het as die Krugerwildtuinleeu. Diere wat aan soortgelyke spesies en subspesies behoort, kan meer hare ontwikkel indien hul habitat binne ’n kouer streek geleë is of kan ligter word sodra hulle binne ’n warmer en droë klimaat gevestig word. ’n Nuwe subspesie kan dus nie geskep word gegrond op hierdie fisiese eienskappe nie.<ref name="Nasionale KrugerwildtuinV&A">{{af}} {{cite book|last=Fourie |first=Pieter Frederick |title=Nasionale Krugerwildtuin Vrae en Antwoorde. |publisher=SA Country Life |year=1983 |page=227 |url= |accessdate= |volume=1 |edition=1ste}}</ref> Maar selfs die oorblywende sewe subspesies kan oorskat wees. Mitochondriese afwykings onder Afrikaleeus is maar skraal, wat aan die hand doen dat alle leeus suid van die Sahara aan ’n enkele subspesie behoort, wat moontlik in twee hoofgroepe verdeel is: die een aan die weste van die Groot Skeurvallei en die ander aan die ooste. Die leeus van Tsavo in Oos-Kenia is baie meer geneties aan die leeus in die Transvaal (Suid-Afrika) verwant as dié in die Aberdare-tuisgebied in Wes-Kenia.<ref>{{en}} {{cite journal |last=Barnett |first=Ross |year=2006 |title=The origin, current diversity and future conservation of the modern lion (''Panthera leo'') |journal=Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences |pmid=16901830 |volume=273 |issue=1598 |pmc=1635511 |pages=2119–2125 |doi=10.1098/rspb.2006.3555 |url=http://www.adelaide.edu.au/acad/publications/papers/Barnett%20PRS%20lions.pdf |format=PDF |accessdate=4 September 2007 |archive-date= 8 Augustus 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070808182526/http://www.adelaide.edu.au/acad/publications/papers/Barnett%20PRS%20lions.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>{{en}} {{cite journal|last=Dubach |first=Jean|date=Januarie 2005|title=Molecular genetic variation across the southern and eastern geographic ranges of the African lion, ''Panthera leo'' |journal=Conservation Genetics |volume=6 |issue=1 |pages=15–24 |doi=10.1007/s10592-004-7729-6}}</ref> ==== Onlangse klassifiserings ==== [[Lêer:Wild Barbary lion in 1925.tif|duimnael|‘n Foto deur Marcelin Flandrin in 1925 is die laaste visuele rekord van ‘n Berberleeu in die natuur. Die foto is geneem gedurende ‘n vlug tussen [[Casablanca]] en [[Dakar]] oor die [[Atlasgebergte]]]] Agt hedendaagse (Holoseen) subspesies word tans erken: * ''Panthera leo persica'', bekend as die Asiatiese leeu of die Suid-Asiatiese, Persiese of Indiese leeu wat eens vanaf Turkye oor Suidwes-Asië tot in Pakistan, Indië en selfs Bangladesj wydverspreid was. Groot troppe en bedrywighede gedurende die dag het dit vir stropers makliker gemaak om op die Asiatiese leeu jag te maak as op tiere en luiperd; daar is nou omtrent 300 leeus binne of naby die Gir-woud oor.<ref name="Asiaticweb">{{cite web |author=Wildlife Conservation Trust of India |title=Asiatic Lion—History |work=Asiatic Lion Information Centre |publisher=Wildlife Conservation Trust of India |year=2006 |url=http://www.asiaticlion.org/asiatic-lion-history.htm |access-date=15 September 2007 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191022175741/http://www.asiaticlion.org/asiatic-lion-history.htm |archive-date=22 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> * ''Panthera leo leo'', bekend as die Berberleeu, het in die natuur uitgesterf as gevolg van buitensporige jagtogte, hoewel indiwidue in gevangenskap steeds mag bestaan. Die Marokkaanse Koninklike Leeus word deur party [[Wetenskaplike klassifikasie|taksonome]] beskryf as 'n "voordiehandliggende oorblyfsel van die oorspronklike Berberleeu genepoel". Dit was een van die grootste leeusubspesies, met lengtes van tussen 3 tot 3,3 meter en massas onder die mannetjies van meer as 200&nbsp;kg. Hulle het vanaf [[Marokko]] tot [[Egipte]] voorgekom. Die laaste gedokumenteerde bespieding van 'n Berberleeu in die natuur, het plaasgevind in 1942 in die [[Atlasgebergte|Groot-Atlasgebergte]] van Marokko.<ref>{{fr}} [http://www.carnivoreconservation.org/files/thesis/cuzin_2003_phd.pdf LES GRANDS MAMMIFERES DU MAROC MERIDIONAL] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221006022530/https://www.carnivoreconservation.org/files/thesis/cuzin_2003_phd.pdf |date= 6 Oktober 2022 }}</ref> Deur middel van ‘n kwantitatiewe uitsterwings-tydlyn analise, postuleer sommige kenners dat die laaste Berberleeu waarskynlik uitgesterf het in 1958 tydens die woudsverwoesting noord van [[Sétif]], [[Algerië]], gedurende die Algerynse Onafhanklikheidsoorlog.<ref>{{en}} [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3616087/ Examining the Extinction of the Barbary Lion and Its Implications for Felid Conservation]</ref> * ''Panthera leo senegalensis'', bekend as die Wes-Afrikaleeu, word in Wes-Afrika, vanaf Sengeal tot Nigerië, aangetref. * ''Panthera leo azandica'', bekend as die Noordoos-Kongoleeu, word in die noordoostelike gedeeltes van die [[Demokratiese Republiek van die Kongo|Kongo]] aangetref. * ''Panthera leo nubica'', bekend as die Oos-Afrika of Masaileeu, word in Oos-Afrika vanaf Etiopië en Kenia tot Tanzanië en Mosambiek aangetref. * ''Panthera leo bleyenberghi'', bekend as die Suidwes-Afrika- of Katangaleeu, word in suidwestelike Afrika, Namibië, Botswana, Angola, Katanga (DRK), Zambië en Zimbabwe aangetref. * ''Panthera leo krugeri'' bekend as die Suidoos-Afrikaleeu of Transvaalse leeu, word in die Transvaalstreek of Suidoos-Afrika aangetref wat die Nasionale Krugerwildtuin insluit. * ''Panthera leo melanochaita'', bekend as die Kaapse leeu, het omstreeks 1860 in sy natuurlike omgewing uitgesterf. Mitochondriese DNS-toetse staaf nie die teorie dat dit ’n onderskeie subspesie was nie. Dit klink meer aanneemlik dat die Kaapse leeu slegs die mees suidelike bevolking van die ''Panthera leo krugeri'' was.<ref name="Conservation-Genetics:Preserving-Genetic-Diversity" /> * ''Panthera leo nubica'', bekend as die Oos-Afrika of Tsavoleeu word in Oos-Afrika, by Kenia en die Tsavo Nasionale Park aangetref. ==== Pleistoseen ==== [[Lêer:Lascaux-diverticule-félins.jpg|duimnael|Grotleeus, Kamer van die Katagtiges, Lasauxgrotte]] [[Lêer:Hoehlenloewe CaveLion hharder.jpg|duimnael|Europese grotleeu (''Panthera leo spelaea'') in 'n rekonstruksie rondom 1920]] Etlike bykomende leeusubspesies het in die prehistoriese tydperk bestaan. * ''Panthera leo atrox'', bekend as die Amerikaanse leeu of Amerikaanse grotleeu, was gedurende Pleistoseentydperk tot om en by 10 000 jaar gelede talryk in die Amerikas – vanaf Kanada tot Peru. Hierdie tipe sowel as die grotleeu word beskou as twee onderskeie ''spesies'', maar die jongste stamgeskiedenisnavorsing dui dat al twee ''subspesies'' van die leeu, ''Panthera leo'', is.<ref name="BurgerJ-Molecular-phylogeny" /><ref>{{en}} Barnett, Ross ''et al.'' (2009): [http://www.clas.ufl.edu/users/mbinford/GEOXXXX_Biogeography/Literature_reports_by_students/Sixth%20Report/Townsend_2009_BarnettEtAl_Pleistocene_Lion_Phylogeography.pdf Phylogeography of lions (Panthera leo ssp.) reveals three distinct taxa and a late Pleistocene reduction in genetic diversity] Molecular Ecology Vol.18, bl. 1668–1677.</ref> ''Panthera leo atrox'' was een van die grootste leeuspesies in die geskiedenis; hy was na raming tussen 1,6 tot 2,5&nbsp;m lank.<ref name="Quaternary extinctions">{{en}} {{cite book |last=Martin |first=P.S. |title=Quaternary Extinctions |year=1984 |publisher=University of Arizona Press |location=Tucson, Arizona |url=http://books.google.com/?id=O8SgPwAACAAJ |isbn=0-8165-1100-4 }}{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Die Amerikaanse grotleeu moet egter nie met die [[poema]], ''Puma concolor'', ook bekend as die bergleeu, verwar word nie. * ''Panthera leo fossilis'', bekend as die Vroeë Middel-Pleistoseen Europese grotleeu, het omstreeks 500&nbsp;000 jaar gelede floreer; fossiele is in Duitsland en Italië opgediep. Dit was groter as die huidige Afrikaleeu, want dit was net so groot soos die Amerikaanse grotleeu.<ref name="BurgerJ-Molecular-phylogeny" /><ref>{{en}} Ernst Probst: Deutschland in der Urzeit. Orbis Verlag, 1999. {{ISBN|3-572-01057-8}}</ref> * ''Panthera leo spelaea'', bekend as die Europese grotleeu, Eurasiese grotleeu of Bo-Pleistoseense Europese grotleeu, het in Eurasië tussen 300&nbsp;000 en 10&nbsp;000 jaar gelede geleef.<ref name="BurgerJ-Molecular-phylogeny" /> Hierdie spesies se jare lange verborge aansyn is ontsluit deur die ontdekking van Paleolitiese [[rotskuns]] (soos die regterkantse voorbeeld), ivoorsnywerk en kleibeeldjies.<ref name="Packer00">{{en}} {{cite journal | last1=Packer | first1=Craig | last2=Clottes | first2=Jean | title=When Lions Ruled France | journal=Natural History | volume= | issue= | pages=52–57 | date=November 2000 | url=http://www.lionresearch.org/current_docs/m_pdf/36.pdf | format=PDF | accessdate=27 Augustus 2007 | archive-date=25 September 2007 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070925204423/http://www.lionresearch.org/current_docs/m_pdf/36.pdf | url-status=dead }}</ref> Hierdie kunswerke beeld die leeu met uitsteekore, gekwaste sterte en straks dowwe tierstrepe uit, met ten minste ’n paar mannetjies wat ’n geplooide halskraag of primitiewe maanhare het.<ref name="Koenigswald02" /> Die afbeelding hier langsaan skets ’n jagtoneel wat waarskynlik leeuwyfies toon wat dieselfde jagstrategie as moderne leeus gebruik, waarby die mannetjies nie soseer betrokke is nie. ==== Betwyfelbare indelings ==== * ''Panthera leo sinhaleyus'', bekend as die Sri Lankaanse leeu, het blykbaar sowat 39 000 jaar gelede uitgesterf. Twee tande, wat by Kuruwita gevind is, is die enigste tasbare bewysstuk dat hierdie dier geleef het. P. Deraniyagala het in 1939 op grond van hierdie tande ’n nuwe subspesie aangeteken.<ref>{{en}} {{cite journal |author=Kelum Manamendra-Arachchi, Rohan Pethiyagoda, Rajith Dissanayake, Madhava Meegaskumbura |year=2005 |title=A second extinct big cat from the late Quaternary of Sri Lanka. |journal=The Raffles Bulletin of Zoology Supplement |volume=12 |pages=423–434 |id= |url=http://rmbr.nus.edu.sg/rbz/biblio/s12/s12rbz423-434.pdf |publisher=National University of Singapore |accessdate=31 Julie 2007 |format=PDF |archive-date= 7 Augustus 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070807215533/http://rmbr.nus.edu.sg/rbz/biblio/s12/s12rbz423-434.pdf |url-status=dead }}</ref> * ''Panthera leo europaea'', bekend as die Europese leeu, was skynbaar identies teen ''Panthera leo persica'' of ''Panthera leo spelaea''; sy klassifisering as ’n subspesie is ongestaaf. Dit het in omstreeks 100 n.C. uitgesterf vanweë vervolging, buitensporige jag en oorbenutting. Dit was woonagtig in die Balkan, die Italiaanse skiereiland, die suide van Frankryk en die Iberiese skiereiland, en was ’n baie gewilde jagtrofee onder die antieke Romeine en Grieke. * ''Panthera leo youngi'' of ''Panthera youngi'' het 350 000 jaar gelede in groot getalle voorgekom.<ref name=Harington69>{{en}} {{cite journal|last=Harington |first=CR |year=1969 |title=Pleistocene remains of the lion-like cat (''Panthera atrox'') from the Yukon Territory and northern Alaska |journal=Canadian Journal Earth Sciences |volume=6 |issue=5 |pages=1277–1288 }}</ref> Die verhouding teenoor die bestaande leeusubspesies is duister; dit stel dalk ’n onderskeie diersoort voor. ''Panthera leo maculatus'', bekend as die Marozi of Gespikkelde leeu, word óf ’n afsonderlike subspesie gesien óf as bloot ’n volwasse leeu wat die gespikkelde patroon van sy welpiejare nie ontgroei het nie. Sou dit ’n spesie op sigself, eerder as ’n paar afwykende gekleurde indiwidue, wees, het dit sedert 1931 uitgesterf. Dit is minder aanneemlik dat hierdie dier ’n natuurlike leeu-luiperdkruising, oftewel leeuperd, kon gewees het.<ref name="shuker">{{en}} {{cite book| last=Shuker | first=Karl P.N. | title=Mystery Cats of the World | url=https://archive.org/details/mysterycatsofwor0000shuk | publisher=Robert Hale | year=1989 | isbn=0-7090-3706-6}}</ref> === Kruisings === [[Lêer:Lion Cubs Phinda 2011.ogv|duimnael|Beeldmateriaal van leeuwelpies in die natuur, Suid-Afrika]] Leeus is al met tiers geteel (wat meestal die Siberiese en Bengaalse subspesies is) om kruisings genaamd liere of tierleeus voort te bring.<ref>{{en}} {{cite book|last=Guggisberg |first=C. A. W. |title=Wild Cats of the World |url=https://archive.org/details/wildcatsofworld00gugg |year=1975 |publisher=Taplinger Publishing |location=New York |isbn=0-8008-8324-1 }}</ref> Leeus is ook al met luiperds gekruis om leeuperds te welp<ref>{{en}} {{cite book|author=Doi H, Reynolds B |title=The Story of Leopons |year=1967 |publisher=Putnam |location=New York |oclc=469041 <!--Too old for ISBN-->}}</ref> en met jaguars om jagleeus in die wêreld te bring. Die marozi is na bewering ’n gespikkelde leeu of ’n leeuperd wat natuurlik voorkom, terwyl die Kongolese gespikkelde leeu ’n ingewikkelde jaguar-leeu-luiperd-kruising is, wat ’n jagleeuperd genoem word. Sulke kruisings was vroeër jare algemeen in dieretuine geteel, maar dit word nou afgeraai weens die beklemtoning op die bewaring van bestaande, egte diersoorte en subspesies. Kruisings word steeds in private en openbare dieretuine in Sjina geteel. Die lier is ’n kruising tussen ’n leeumannetjie en ’n tierwyfie.<ref name="liger">{{en}} {{cite book| last1=Markel |first1=Scott| last2= León |first2=Darryl| year= 2003 |title=Sequence Analysis in a Nutshell: a guide to common tools and databases | url=https://archive.org/details/sequenceanalysis0000mark | publisher= O'Reily |location=Sebastopol, California |isbn=0-596-00494-X}}</ref> Met dié dat die groei-inperkingsgeen van die tierwyfie afwesig is, word ’n groeiprikkelende geen oorgedra deur die leeumannetjie, wat daartoe lei dat die liere baie groter as iedere ouer word. Hul deel fisieke en gedragseienskappe van beide die moeder en vader (byvoorbeeld spikkels en/of strepe op ’n geelbruin pels). Liermannetjies is onvrugbaar, maar lierwyfies is wel dikwels vrugbaar. Die mannetjies het sowat 50 persent kans om maanhare te kweek; indien hulle wel een kweek, sal dit maar slegs die helfte so groot en ruig soos ’n leeumannetjie s’n word. Liere is tipies tussen 3,0 en 3,7&nbsp;m lank en weeg tussen 360 en 450&nbsp;kg.<ref name="liger" /> Die tierleeu, wat minder algemeen voorkom, is ’n kruising tussen ’n tiermannetjie en ’n leeuwyfie.<ref>{{cite web |url=http://www.britannica.com/eb/article-9001344/tigon |title=Tigon—Encyclopædia Britannica Article |access-date=12 September 2007 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20080410104210/http://www.britannica.com/eb/article-9001344/tigon |archive-date=10 April 2008 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> == Fisieke kenmerke == [[Lêer:Lion and eland.jpg|duimnael|’n Geraamtemodel van ’n Afrikaleeu wat ’n eland aanval, soos besigtig kan word by Die Museum van Beenkunde, te [[Oklahoma City]], Oklahoma, VSA]] [[Lêer:HansomeLion 002.jpg|duimnael|Gedurende konfrontasies laat die maanhare die leeu groter lyk]] Die leeu het die langste skouerhoogte uit al die katsoorte en is ook die tweede swaarste katspesie naas die tier. Toegerus met kragtige bene, ’n sterk kakebeen en 8cm-lange slagtande, kan ’n leeu groot prooidiere plattrek.<ref name=Honolulu>{{cite web |url=http://www.honoluluzoo.org/lion.htm |title=Lion |access-date=12 Julie 2007 |publisher=Honolulu Zoo |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20120717000423/http://www.honoluluzoo.org/lion.htm |archive-date=17 Julie 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die skedel van die leeu is baie soortgelyk aan dié van die tier s’n, hoewel die voorste gedeelte meer afgeplat is en die agterkop van die skedel effens korter is. Die leeu se kopbeen het groter neusopeninge as die tier s’n. Omrede die skedel onder die indiwidue van beide die leeu en tiere baie afwisselend is, kan slegs die onderkaak gewoonlik as ’n betroubare spesieaanduider gebruik word.<ref name="USSR">{{en}} {{cite book| author = V.G Heptner & A.A. Sludskii | title = Mammals of the Soviet Union, Volume II, Part 2 | year = 1992| pages = | isbn = 9004088768 | publisher = Brill | location = Leiden }}</ref> Die leeu se pelskleur wissel van ’n ligte dofgeel tot ’n gelerige, rooierige of donkerige okerbruinkleur. Die onderlyf is gewoonlik ligter en die stertkwas is swart. Leeuwelpies word met bruin rosette (spikkels) oor hul lyfies gebore, amper soos dié van ’n luiperd. Hoewel dit wegflets soos leeus was bereik , kan dowwe spikkels steeds by die onderlyf en bene opgemerk word, veral by leeuinne. Die leeu is die enigste katfamilielid wat [[geslagsdimorfie]] opsigtelik openbaar; met ander woorde, die mannetjie en wyfie se voorkoms lyk verskillend van mekaar. Elke geslag is ook aangepas om sy eie rol binne die trop te speel. Die leeuwyfie, wat die jagter is, het nie die mannetjie se dik, swaar en verhinderende maanhare nie. Dit bemoeilik die mannetjie se taak om gekamoefleerd sy prooi te bekruip en veroorsaak oorverhitting sodra die prooidier agternagesit word. Die kleur van die leeumannetjie se maanhare wissel tussen blond en swart, wat gewoonlik verdonker soos die leeu verouder. Volwasse leeus se massas wissel tussen 150 – 250&nbsp;kg vir mannetjies en 120 – 182&nbsp;kg vir wyfies.<ref name="nowak">{{en}} {{cite book|last=Nowak |first= Ronald M. |year=1999 |title=Walker's Mammals of the World |url=https://archive.org/details/walkersmammalsof0002nowa_d2q4 |location=Baltimore |publisher=Johns Hopkins University Press |isbn=0-8018-5789-9}}</ref> Nowell en Jackson berig dat die gemiddelde massa vir mannetjies 181&nbsp;kg is en vir die wyfies 126&nbsp;kg. ’n Mannetjie wat naby Berg Kenia geskiet is, het 272&nbsp;kg geweeg.<ref name="CAP">{{en}} {{cite book|author=Nowell K, Jackson P|title=Wild Cats: Status Survey and Conservation Action Plan|url=http://carnivoractionplans1.free.fr/wildcats.pdf|format=PDF|year=1996|publisher=IUCN/SSC Cat Specialist Group|location=Gland, Switzerland|isbn=2-8317-0045-0|pages=17–21|chapter=Panthera Leo}}</ref> Leeus se groottes wissel, afhangende van hul omgewing en gebied, wat ’n wye verspreiding van opgetekende massas teweegbring. Leeus in Suider-Afrika is byvoorbeeld geneig om oor die algemeen 5 persent swaarder as dié in Oos-Afrika te weeg.<ref>{{en}} Scott, Jonathon; Scott, Angela. (2002) ''Big Cat Diary: Lion'', bl. 80</ref> Die liggaamslengte is tussen 170 – 250&nbsp;cm by leeumannetjies en tussen 140 – 175&nbsp;cm by leeuwyfies; skouerhoogte is ongeveer 123&nbsp;cm by ’n mannetjie en 107&nbsp;cm in die geval van ’n wyfie. Die stert is 90 –105&nbsp;cm lank by mannetjies en 70–100&nbsp;cm by wyfies.<ref name="nowak" /> Die langste leeu wat opgeteken is was ’n swartmaanhaarmannetjie wat naby Mucsso, Suid-Angola in Oktober 1973 geskiet is; die swaarste leeu in die natuur was ’n mensvreter wat in 1936 buitekant [[Hectorspruit]] in Oos-Transvaal platgetrek is en 313&nbsp;kg geweeg het.<ref>{{en}} Wood, The Guinness Book of Animal Facts and Feats. Sterling Pub Co Inc (1983), {{ISBN|0-85112-235-3}}</ref> Leeus in gevangenskap is geneig om groter te wees as leeus wat in die natuur voorkom – die swaarste aangetekende leeu is ’n mannetjie, Simba, van die Colchester Dieretuin in Engeland wat 375&nbsp;kg in 1979 geweeg het.<ref>{{en}} [http://www.junglephotos.com/africa/afanimals/mammals/lionnathist.shtml Jungle Photos Africa Animals mammals—lion natural history] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110905135108/http://www.junglephotos.com/africa/afanimals/mammals/lionnathist.shtml |date= 5 September 2011 }} Wood, G. 1983. The Guinness book of animal facts and feats. Sterling Pub. Co. Inc. 3rd. edition. 256 bl.</ref> Wat mees beduidende kenmerk wat deur albei geslagte gedeel word, is dat die stert met ’n harige kwas eindig. By party leeus verberg die kwas die harde “ruggraat” of “werwelkolomuitloper”, wat omtrent 5&nbsp;mm lank is en bestaan uit die eindelike segmente van die stertbeen wat vasgegroei is. Die leeu is die enigste katsoort wat ’n kwasstert het; die doel daarvan is onbekend. Dit is afwesig by geboorte en begin teen 5½ maande ontwikkel. Teen 7&nbsp;maande is dit geredelik herkenbaar.<ref name="Schaller28">{{en}} Schaller, bl. 28</ref> === Maanhare === [[Lêer:Maneless lion from Tsavo East National Park.png|duimnael|’n Maanhaarlose leeumannetjie, met weinige kraaghare, by Tsavo Oos-Nasionale Park, Kenia]] Die maanhare van die volwasse leeumannetjie, wat uniek aan hierdie katsoort is, is een van die belangrikste onderskeibare kenmerke van hierdie spesie. Dit laat die leeu groter lyk, wat by uitstek as ’n intimiderende afskrikmiddel dien, wat veral goed te pas kom gedurende konfrontasies met ander leeus en met dié dierspesies se aartsmededinger in Afrika, die gevlekte hiëna.<ref>{{cite web |last=Trivedi |first=Bijal P. |title=Are Maneless Tsavo Lions Prone to Male Pattern Baldness? |publisher=National Geographic |year=2005 |url=http://news.nationalgeographic.com/news/2002/04/0412_020412_TVtsavolions.html |access-date=7 Julie 2007 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180712120016/https://news.nationalgeographic.com/news/2002/04/0412_020412_TVtsavolions.html |archive-date=12 Julie 2018 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die voorkoms, afwesigheid, kleur en grootte van die maanhare word gekoppel aan genetiese oordrag, geslagsrypheid, klimaat en voortbrenging van testosteroon; hoe donkerder en ruier die maanhare, hoe gesonder is die leeu. Wat teelkeuse betref, sal wyfies die mannetjies met die dikste en donkerste maanhare uitkies.<ref name="Trivedi02">{{cite web |last=Trivedi |first=Bijal P. |title=Female Lions Prefer Dark-Maned Males, Study Finds |work=National Geographic News |publisher=National Geographic |date=22 Augustus 2002 |url=http://news.nationalgeographic.com/news/2002/08/0822_020822_TVlion.html |access-date=1 September 2007 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180614194902/https://news.nationalgeographic.com/news/2002/08/0822_020822_TVlion.html |archive-date=14 Junie 2018 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Navorsing in Tanzanië bewys dat die lengte van die maanhare die oorwinning van gevegte onder mannetjies uitstraal. Hoewel die donkerkleurige maanhaar ’n langer voortplantingslewe kan hê en oorlewing van sy nakomelinge kan verseker, lei hulle dikwels die meeste gedurende die warmste maande van die jaar.<ref name=West>{{en}} {{cite journal|last1=West |first1=Peyton M. |last2=Packer |first2= Craig |date=Augustus 2002|title=Sexual Selection, Temperature, and the Lion's Mane |url=https://archive.org/details/sim_science_2002-08-23_297_5585/page/1339 |journal=Science |volume=297 |issue=5585 |pages= 1339–1343 |doi=10.1126/science.1073257 |pmid=12193785}}</ref> By troppe waar daar ’n koalisie van twee of drie mannetjies is, is dit moontlik dat die leeuwyfies die mannetjies met die swaarste maanhare vir paring sal uitlok.<ref name="Trivedi02" /> Wetenskaplikes het eens aangevoer dat die onderskeiding tussen subspesies gemaak kan word op grond van die liggaamsbou en fisieke eienskappe. Dit is vroeër gebruik om subspesies soos die Berberleeu en die Kaapse leeu te identifiseer. Navorsing het egter bewys dat omgewingsfaktore die kleurskakering en grootte van ’n leeu se maanhare beïnvloed, soos die omringende temperatuur.<ref name=West /> Die kouer omringende temperature in Europese en Noord-Amerikaanse dieretuine, byvoorbeeld, kan swaarder maanhare tot gevolg hê. Dus is die maanhare van ’n leeu nie ’n geskikte kenmerk om subspesies mee te identifiseer nie.<ref name="Conservation-Genetics:Preserving-Genetic-Diversity"> {{en}} {{cite journal|first1= Ross|last1= Barnett|first2= Nobuyuki|last2= Yamaguchi|first3= Ian|last3= Barnes|first4= Alan |last4=Cooper |date=Augustus 2006 |title=Lost populations and preserving genetic diversity in the lion ''Panthera leo'': Implications for its ''ex situ'' conservation |journal=Conservation Genetics |volume=7 |issue=4 |pages=507–514 |doi=10.1007/s10592-005-9062-0}} <!-- url not accessible at the moment http://abc.zoo.ox.ac.uk/Papers/consgen06_lion.pdf--></ref><ref name="yamaguchi-haddane">{{en}} {{cite journal|last1=Yamaguchi |first1=Nobuyuki |last2=B. Haddane |year=2002 |title=The North African Barbary lion and the Atlas Lion Project |journal=International Zoo News |volume=49 |pages=465–481}}</ref> Die mannetjie van die Asiatiese subspesies kan egter aan hul yler maanhare as dié van die gemiddelde Afrikaleeus uitgeken word.<ref name="Menon">{{en}} {{cite book|last=Menon |first=Vivek |year=2003 |title=A Field Guide to Indian Mammals |url=https://archive.org/details/fieldguidetoindi0000meno |location=Delhi |publisher=Dorling Kindersley India |isbn=0-14-302998-3| pages=}}</ref> Maanhaarlose leeumannetjies is al in Senegal en Tsavo-Oos Nasionale Park in Kenia aangemerk en die oorspronklike wit leeumannetjie van Timbavati was ook sonder maanhare. Testosteroon word gekoppel aan maanhaargroei – daarom sal ’n gekastreerde leeu dikwels weinig, indien enige, maanhare hê, omrede die verwydering van die teelkliere testosteroonvervaardiging verhinder.<ref>{{en}} {{cite journal| first = Linda | last = Munson | date = 3 Maart 2006 | title = Contraception in felids | url = https://archive.org/details/sim_theriogenology_2006-07-01_66_1/page/126 | journal = Theriogenology| pmid = 16626799 | volume = 66 | issue = 1 | pages = 126–134 | doi = 10.1016/j.theriogenology.2006.03.06 }}</ref> Die afwesigheid van maanhare kan ook soms onder ingeteelde leeubevolkings bemerk word; inteling lei tot powere vrugbaarheid.<ref>{{cite web |last=Trivedi |first=Bijal P. |title=To Boost Gene Pool, Lions Artificially Inseminated |work=National Geographic News |publisher=National Geographic |date=12 Junie 2002 |url=http://news.nationalgeographic.com/news/2002/06/0612_020612_TVlion.html |access-date=20 September 2007 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180620153032/https://news.nationalgeographic.com/news/2002/06/0612_020612_TVlion.html |archive-date=20 Junie 2018 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Grotrotstekeninge van die uitgestorwe Europese Grotleeus toon duidelik diere wat geen of slegs ’n titseltjie maanhare het, wat daarop sinspeel dat hierdie leeus nie maanhare gehad het nie.<ref name="Koenigswald02">{{de}} {{cite book|last=Koenigswald |first=Wighart von |year=2002 |title=Lebendige Eiszeit: Klima und Tierwelt im Wandel |location=Stuttgart |publisher=Theiss |isbn=3-8062-1734-3| pages=}}</ref> === Witleeus === [[Lêer:White Lion.jpg|duimnael|Witleeus se pelskleur kan aan ’n resessiewe geen toegeskryf word; hulle is ’n skaars afwyking van die subspesie ''Panthera leo krugeri'']] Dit witleeu is nie ’n onderskeie subspesie nie, maar ’n buitengewone vorm met ’n genetiese afwyking, leukisme,<ref name="zoos_encyclopedia" /> wat ’n witter pelskleur, soos dié van die wittier, tot gevolg het. Hierdie toestand is soortgelyk aan melanisme, wat swartluiperds tot gevolg het. Witleeus is nie albino’s nie, want die pigment van hul oë en vel is normaal. Die wit Transvaalse leeu (''Panthera leo krugeri'') indiwidue word so nou en dan in en rondom die Krugerwildtuin en die aangrensende Timbavati Private Natuurreservaat aan die oostelike Suid-Afrika teëgekom, maar kom meer dikwels in gevangenskap voor waar telers selektief te werk gaan. Die ongewone roomkleur van hul pelse is van die resessiewe geen afkomstig.<ref>{{en}} {{cite book|last=McBride |first=Chris |title=The White Lions of Timbavati |year=1977 |publisher=E. Stanton |location=Johannesburg |isbn= 0-949997-32-3 }}</ref> Na bewering word hulle binne Suid-Afrikaanse kampe vir geblikte trofeejag geteel.<ref>{{en}} {{cite book|last=Tucker|first=Linda |title=Mystery of the White Lions—Children of the Sun God|year=2003 |publisher=Npenvu Press|location=Mapumalanga |isbn= 0-620-31409-5}}</ref> Die bevestiging dat witleeus daadwerklik bestaan het, het eers in die laat 20ste eeu aan die lig gekom. Eeue tevore is die witleeu bloot as ’n legende afgemaak wat in Suid-Afrika in omloop was; die wit pels het glo die goedheid van alle wesens voorgestel. Waarnemings is die eerste keer gedurende die vroeë 1900's aangemeld en het sonderling vir bykans vyftig jaar voortgeduur, totdat daar in 1975 op ’n werpsel witleeus in die [[Timbavati-wildreservaat]] afgekom is.<ref name="whitelion">{{en}} [http://www.lairweb.org.nz/tiger/lions.html The rare white lions] Besoek op 20 September 2007.</ref> == Biologie en gedrag == Leeus rus meestal en is vir omtrent 20&nbsp;uur per dag onaktief.<ref name="Schaller122">{{en}} Schaller, bl. 122</ref> Hulle kan ter eniger tyd aktief wees, maar hul bedrywighede bereik ’n hoogtepunt teen skemeraand, wat gepaardgaan met sosialisering, reiniging en ontlasting. Afwisselende kort-kort uitbarstings van bedrywighede geskied regdeur die nagtelike ure tot met dagbreek, wanneer daar die meeste gejag word. Twee ure word gemiddeld per dag gestap en 50&nbsp;minute word daagliks vir eet opsy gesit.<ref name="Schaller120">{{en}} Schaller, bl. 120–121</ref> === Groeporganisering === [[Lêer:Pride leader.jpg|duimnael|Twee leeuwyfies en ’n volwasse leeumannetjie van trop, Noord-Serengeti]] [[Lêer:Serengeti Lion Running saturated.jpg|duimnael|’n Leeuwyfie nael tydens ’n jagtog in die Serengeti]] [[Lêer:Lions Etosha NP Fight for Prey.jpg|duimnael|Twee leeumannetjies veg vir prooi in die [[Nasionale Etoshawildtuin]], [[Namibië]]]] Leeus is roofdiere wat in twee soorte sosiale organisasie kan voorkom. Party is “residente”, wat in groepe saamleef wat as “troppe” bekend staan.<ref name="Schaller33">{{en}} Schaller, bl. 33</ref> Die trop bestaan gewoonlik uit vyf of ses bloedverwante wyfies, hul welpies (van beide geslagte) en een of twee mannetjies (wat ’n ''koalisie'' genoem word indien daar meer as een is) wat met die volwasse wyfies paar. Buitengewone groot troppe wat uit meer as 30 indiwidue bestaan het, is al waargeneem. Die aantal volwasse mannetjies binne ’n koalisie is gewoonlik twee, maak kan met verloop van tyd tot vier toeneem en dan weer afneem. Manlik leeuwelpies moet die moedertrop verlaat sodra hulle volwassenheid bereik. Die twee soort organisasie dra die benaming ''nomade'', wat (as enkellopende of as pare) van plek tot plek rondbeweeg en wie se tuisgebied oor ’n wye gebied strek.<ref name="Schaller33" /> Pare word dikwels onder die mannetjies gevorm wat van die geboortetrop verstoot is. Let op dat ’n leeu tussen lewenswyses kan wissel: nomades kan bewoners raak en omgekeerd. Leeumannetjies moet hierdie lewenswyse een of ander tyd handhaaf en party sal nie in staat wees om by ’n nuwe trop aan te sluit nie. ’n Wyfie wat nomadies geword het, sal sukkel om by ’n nuwe trop aan te sluit, omrede die wyfies in ’n trop almal nou aan mekaar verwant is en die meeste buitestaanders van hul familiegroep sal verwerp. Die gebied wat deur ’n trop bewoon word, word ’n ''tropgebied'' genoem, terwyl ’n nomadiese indiwidu s’n ’n ''tuisgebied '' is. Die mannetjies van ’n trop bly op die buitewyke om hul grondgebied te patrolleer. Waarom ’n gemeenskapsin – wat by die leeu as katsoort die duidelikste kenbaar is – by leeuwyfies ontwikkel het, is ’n onderwerp wat beredeneerbaar is. Die toename in jagsukses dien as die vanselfsprekende verklaring, maar onder die vergrootglas lyk hierdie standpunt minder seker; jag met samewerking bring meer geslaagde jagtogte, maar veroorsaak ook dat die troplede wat nie saamjag nie minder voedsel inkry, soos diegene wat welpies moet versorg en oor lang tydperke alleen agtergelaat word. Die troplede is geneig om telkens dieselfde rol by jagtogte te vervul. Dit welstand van die jagters is die nommer een prioriteit om die trop te laat oorleef, daarom geniet hulle die voorreg om eerste die prooi te eet op die plek waar dit neergetrek is. Ander voordele sluit in: familieseleksie (dit is beter om voedsel met ’n bloedverwante leeu te deel as met ’n vreemdeling), die beskerming van die welpies, verdediging en voortbestaan van die grondgebied en die indiwiduele versekering teen beserings en hongerte.<ref name=CAP /> Leeuwyfies doen die meeste jagwerk van hul trop, omrede hulle kleiner, vinniger en ratser as die mannetjies is en nie vertraag word deur swaar en opsigtige maanhare wat oorverhitting gedurende inspanning veroorsaak nie. Hulle span as ’n groep saam om ’n prooi te bekruip en geslaagd plat te trek. As die mannetjie naby die jagtog is, is hy geneig om die vangs te oorheers sodra die wyfies in hul doel geslaag het. Daar is ’n groter waarskynlikheid dat die leeumannetjie sy kos met die welpies sal deel as met die leeuwyfies, maar sal selde sy prooi deel wat hy self gevang het. Kleiner prooidiere word op die plek geëet waar dit gevang is en word slegs onder die jagters verdeel; by groter prooi word dit na die tropgebied gesleep waar die ander ook in die vreugde kan deel. Daar is dus ’n groter verdeling by groter prooi betrokke,<ref name="Schaller133">{{en}} Schaller, bl. 133</ref> hoewel die troplede dikwels aggressief teenoor mekaar optree soos elkeen probeer om soveel kos moontlik te verorber. Beide die mannetjies en wyfies verdedig die trop teen indringers. Party indiwidue lei steekhoudend die verdediging teen binnedringers, terwyl die res op die agtergrond bly.<ref>{{en}} {{cite journal|last=Heinsohn|first= R. |last2= Packer| first2=C.|year=1995 |title=Complex cooperative strategies in group-territorial African lions |url=https://archive.org/details/sim_science_1995-09-01_269_5228/page/1260|journal=Science |volume=269 |issue=5228 |pages=1260–1262 |doi=10.1126/science.7652573 |pmid=7652573}}</ref> Leeus is geneig om sekere rolle in die trop aan te neem. Dié wat op die agtergrond bly, lewer weer ander waardevolle diens aan die groep.<ref>{{en}} {{cite journal|last=Morell|first= V. |year=1995 |title=Cowardly lions confound cooperation theory |url=https://archive.org/details/sim_science_1995-09-01_269_5228/page/1216|journal=Science |volume=269 |issue=5228 |pages=1216–1217|doi=10.1126/science.7652566 |pmid=7652566}}</ref> ’n Ander veronderstelling is dat daar ’n sekere beloning met ’n leier wat die indringers afweer vereenselwig word en dat die rang van die leeuwyfies in die trop deur hierdie reaksies daarop weerspieël word.<ref>{{en}} {{cite journal|last=Jahn|first= Gary C. |year=1996 |title=Lioness Leadership |url=https://archive.org/details/sim_science_1996-03-01_271_5253/page/1215|journal=Science |volume=271 |issue=5253 |page=1215 |doi=10.1126/science.271.5253.1215a |pmid=17820922 }}</ref> Die mannetjie of mannetjies wat met die trop vereenselwig word moet hul verhouding met die trop teen die buitestaandermannetjies beskerm wat probeer om hul verhouding met die trop oor te neem. Die wyfies vorm ’n standvastige maatskaplike eenheid en duld nie indringerwyfies nie;<ref name="Schaller37">{{en}} Schaller, bl. 37</ref> slegs by geboortes en afsterwing sal veranderinge in die lidmaatskap plaasvind,<ref name="Schaller39">{{en}} Schaller, bl. 39</ref> hoewel party wyfies die trop verlaat en nomadies begin rondswerf.<ref name="Schaller44">{{en}} Schaller, bl. 44</ref> Jeugdige mannetjies word egter verplig om die trop te verlaat sodra volwassenheid op ’n twee- of driejarige ouderdom bereik is.<ref name="Schaller44" /> === Jag en dieet === [[Lêer:Female Lion.JPG|duimnael|links|upright|Hierdie leeuwyfie mag wel baie skerp tande hê, maar die prooi word gewoonlik doodgewurg]] [[Lêer:Lions taking down cape buffalo.jpg|duimnael|Vier leeus trek ’n buffel plat in die Serengeti, Tanzanië]] [[Lêer:Panthera leo yawn (Kgalagadi, 2012).jpg|duimnael|’n Gapende leeumannetjie in die [[Kgalagadi-vredespark]], [[Botswana]]]] [[Lêer:Panthera leo stretching (Etosha, 2012).jpg|duimnael|Volwasse leeumannetjie strek in die Nasionale Etoshawildtuin, Namibië]] Leeus is kragtige diere wat in gekoördineerde groepe te werk gaan en hul prooi bekruip. Hul uithouvermoë skiet egter te kort; ’n leeuwyfie se hart beslaan slegs ongeveer 0,57% van haar liggaamsmassa (’n mannetjie s’n is sowat 0,45% van sy liggaamsmassa) in vergeleke met ’n hiëna se hart wat om en by 1% van sy liggaamsmassa uitmaak.<ref name="Schaller248">{{en}} Schaller, bl. 248.</ref> Om hierdie rede kan hulle slegs oor kort afstande storm <ref name="Schaller2478">{{en}} Schaller, bl. 247–48.</ref> en moet eers naby hul prooi beweeg voor die aanval kan begin. Hul benut verswakte sigfaktore; die meeste aanvalle vind naby ’n soort potensiële wegkruipplek (soos lang gras) of saans plaas.<ref name="Schaller237">{{en}} Schaller, bl. 237.</ref> Leeus bekruip hul prooi tot op ’n afstand van min of meer 30 &nbsp;meter. Leeuwyfies sal kenmerkend saam ’n trop wild uit verskillende windrigtings omsingel en daarmee hul kanse op sukses verbeter. Sodra die prooidiere onraad vermoed, spat hulle uitmekaar, met een of meer wat in die rigting van die versteekte troplede hardloop. Die aanval is kort en kragtig; hulle probeer die dier deur ’n stormloop en ’n sprong, wat die hardlopende dier se balans versteur, te vang. Prooidiere vrek meestal van verwurging,<ref>{{en}} {{cite web |title=About lions—Ecology and behaviour |author=Dr Gus Mills |publisher=African Lion Working Group |url=http://www.african-lion.org/lions_e.htm |accessdate=20 Julie 2007 |archive-date=31 Maart 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140331141011/http://www.african-lion.org/lions_e.htm |url-status=dead }}</ref> wat bloedtoevoerbelemmering by die harsings tot gevolg het, versmoring (wat die suurstoftoevoer afsny), of bloedverlies. Die prooi kan ook versmoor word deur die dier se muil en neusopeninge toe te druk. Klein prooidiere word eenvoudig met die voorpoot platgeklap.<ref name="nowak" /> Groot prooidiere wat gevang word sluit wildebeeste, rooibokke, sebras, buffels en vlakvarke op die Afrika-vasteland in, terwyl die bloubul (nilghai), bosvark en enkele bokspesies in Indië op die leeu se prooilys voorkom. Beskikbaarheid van ander spesies speel ook ’n rol. Dit sluit hoefdiere in wat tussen 50 en 300&nbsp;kg is, soos die [[koedoe]], hartebees, [[gemsbok]] en [[eland]]. Soms sal hulle ook kleiner soorte, soos die springbok en Thomson se gasel, plattrek. Leeus jag in groepe, wat die vermoë bied om die meeste diere te vang, maar in die meeste dele van hul tuisgebied sal hulle selde baie groot prooi, soos volgroeide kameelperde, aanpak, weens die gevaar om beserings op te doen. Uitgebreide navorsing toon dat leeus normaalweg soogdiere eet waarvan die massa tussen 190 – 550&nbsp;kg is. In Afrika is die wildebees die voorkeurprooi (wat amper die helfte van al die leeuvangste van die [[Serengeti]] uitmaak), opgevolg deur die sebra.<ref>{{en}} ''The Art of Being a Lion'' bl. 186, Christine and Michel Denis-Huot, Friedman/Fairfax, 2002</ref> Die meeste volgroeide seekoeie, renosters, olifante en kleiner gaselle, rooibokke en ander ratse wildsboksoorte word gewoonlik uitgesluit. Kameelperde en buffels word soms in sekere gebiede aangedurf. In die Nasionale Krugerwildtuin, byvoorbeeld, word kameelperde gereeld gejag.<ref name="Pienaar69">{{en}} {{cite journal|author=Pienaar, U de V |year=1969 |title=Predator–prey relationships amongst the larger mammals of the Kruger National Park |journal=Koedoe |volume=12 |pages=108–76}}</ref> In die Manyarapark maak buffels tot 62% van die leeu se dieet uit,<ref>{{en}} "Among the Elephants", Iain and Oria Douglas-Hamilton, 1975</ref> vanweë die hoë digtheid van buffels binne die gebied. Partykeer sal seekoeie voorgekeer word, maar volgroeide renosters word meestal vermy. Indien hulle beskikbaar is, sal vlakvarke ook dikwels gevang word, selfs al is hulle ligter as 190&nbsp;kg.<ref>{{en}} {{cite journal|last=Hayward |first= Matt W. |last2=Kerley |first2= Graham| year=2005| title=Prey preferences of the lion (''Panthera leo'') |journal=Journal of Zoology |volume=267 |issue=3 |pages=309–22 |doi=10.1017/S0952836905007508}}</ref> In ander gebiede sal hierdie groot katte diere jag wat nie gewoonlik met hul verbind word nie. By die Savutirivier <ref>{{cite web |last=Kemp |first=Leigh |url=http://www.go2africa.com/africa-travel-articles/elephant-eaters-of-the-savuti |title=The Elephant Eaters of the Savuti |publisher=go2africa |access-date=8 Maart 2010 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20121126042116/http://www.go2africa.com/africa-travel-articles/elephant-eaters-of-the-savuti |archive-date=26 November 2012 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> berig gidse dat die leeus deur honger gedwing was om olifantkalwers te vang, wat opgevolg is deur halfvolwassenes en soms snags ook volgroeide olifante, wanneer hul sig swak is.<ref>{{cite news |title=King of the jungle defies nature with new quarry |first=Damien |last=Whitworth |date=9 Oktober 2006 |publisher=The Australian |url=http://www.news.com.au/story/0,23599,20547955-38195,00.html |access-date=20 Julie 2007 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20090627144915/http://www.news.com.au/story/0,23599,20547955-38195,00.html |archive-date=27 Junie 2009 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> Leeus vreet ook lewende hawe; in Indië maak beeste ’n aansienlike deel van hul dieet uit.<ref name="Menon" /> Leeus maak selde roofdiere soos luiperds, jagluiperds, hiënas en wildehonde dood om te vreet – hulle word eerder as mededingers uitgeskakel. Sou kos skaars raak, sal hul aas vreet van diere wat aan natuurlike oorsake (soos siektes) gevrek het of deur ander roofdiere se prooi af te neem. Hul sal gereeld op die uitkyk wees na aasvoëls wat dwarrelend in die lug sweef, wat ’n teken is dat êrens daar naby ’n dier is wat dood lê of in die moeilikheid verkeer.<ref name="Schaller213">{{en}} Schaller, bl. 213.</ref> ’n Leeu kan tot 30&nbsp;kg op ’n slag vreet.<ref name="simba">{{en}} {{cite book|last= Guggisberg|first=Charles Albert Walter |title=Simba: the life of the lion. |year=1961 |publisher=Howard Timmins |location=Cape Town |isbn= }}</ref> Sou hy nie daartoe in staat wees om die hele vangs te verorber nie, rus hy eers vir ’n paar ure voordat die vretery voortgesit word. Op ’n warm dag kan die trop in die koelte dut, terwyl een of twee mannetjies wag staan.<ref name="Schaller2706">{{en}} Schaller, bl. 270–76.</ref> ’n Gesonde volgroeide leeuwyfie benodig ongeveer 5&nbsp;kg en ’n mannetjie 7&nbsp;kg vleis per dag.<ref>{{en}} Schaller, bl. 276.</ref> Omdat leeuinne op die oop grasvlaktes jag, wat maklik hul teenwoordigheid verraai, verseker gesamentlike jag die kanse op ’n suksesvolle jagtog, wat veral die geval is by groter diersoorte. Spanwerk stel hul ook in staat om hul prooi te verweer teen ander groter roofdiere, soos hiënas, wat kilometers ver deur aasvoëls aangelok word. Leeuwyfies doen die meeste vangwerk; by groter prooi, soos kameelperde en buffels, sal die swaarder en sterker mannetjies die leidende rol oorneem. Tydens jagtogte het elke leeuwyfie haar eie spesiale plekkie in die groep, hetsy deur die prooi op die flank te bekruip en dan aan te val of om in die middel stadiger te beweeg en die prooi te vang wat van die ander wyfies probeer wegvlug.<ref>{{en}} {{cite journal|author=Stander, P. E.|title=Cooperative hunting in lions: the role of the individual|url=https://archive.org/details/sim_behavioral-ecology-and-sociobiology_1992-02_29_6/page/445|journal=Behavioral Ecology and Sociobiology|volume=29|issue=6|pages=445–54|year=1992|doi=10.1007/BF00170175}}</ref> Jong leeus vertoon die eerste bekruipgedrag op ’n ouderdom van 3 maande, maar sal eers in jagtogte mag deelneem wanneer hulle amper ’n jaar oud is. Eers op omtrent tweejarige ouderdom sal hulle goed kan jag.<ref name="Schaller153">{{en}} Schaller, bl. 153.</ref> ==== Mededinging tussen ander roofdiere ==== Leeus en gevlekte hiënas deel dieselfde nis en tree dus as mededingers teenoor mekaar op. Die prooidiere wat hulle jag stem 58,6% ooreen.<ref name="prey">{{en}} {{cite journal|url=http://www.zbs.bialowieza.pl/g2/pdf/1598.pdf|title=Prey preferences of the spotted hyaena (''Crocuta crocuta'') and degree of dietary overlap with the lion (''Panthera leo'')|author=Hayward, Matt W.|journal=Journal of Zoology|year=2006|volume=270|pages=606–14|doi=10.1111/j.1469-7998.2006.00183|access-date= 1 Junie 2011|archive-date= 5 Augustus 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110805042424/http://www.zbs.bialowieza.pl/g2/pdf/1598.pdf|url-status=dead}}</ref> Leeus sal kenmerkend hiënas ignoreer, tensy hul op jag is of deur die hiënas lastig geval word, terwyl laasgenoemde geneig is om openlik op die teenwoordigheid van leeus te reageer, of daar nou voedsel betrokke is, al dan nie. Leeus neem ook dikwels prooi van hiënas af; by die Ngorongorokrater is dit niks vreemds dat leeus op die prooi van hiënas teer nie. Dit veroorsaak weer dat hiënas net meer moet jag. Leeus sal vinnig die geluide van hiënas wat vreet probeer naspoor, soos Dr. Hans Kruuk bevind het deur telkemale ’n bandopname terug te speel.<ref name="Kruuk21">{{en}} ''Interactions between Hyenas and other Carnivorous Animals'' from Hans Kruuk’s ''The Spotted Hyena: A Study of Predation and Social Behaviour'' The University of Chicago Press, Chicago 60637, 1972</ref> Sou ’n hiëna van sy prooi verjaag word, sal hy óf padgee óf 30 – 100&nbsp;m verder weg geduldig gaan sit en wag tot hul klaar gevreet het.<ref name="schaller272">{{en}} Schaller, bl. 272.</ref> Soms is hiënas waaghalsig genoeg om sommer saam met die leeus te eet, wat partykeer die leeus laat padgee. Dié twee spesies kan aggressief teenoor mekaar te staan kom, selfs al is daar geen kos ter sake nie. Leeus sal soms sonder rede op hiënas afpyl en hulle aan stukke skeur: ’n Leeu is verfilm wat twee matriarge op verskillende geleenthede doodgemaak het sonder om hulle te eet.<ref name="enemies">{{en}} {{cite video|people=Dereck and Beverley Joubert |title= Eternal Enemies: Lions and Hyenas |medium=[[DVD]]|publisher=[[National Geographic]]|date=1992}}</ref> 71% van hiënasterftes in die Etosha kan toegeskryf word aan leeupredasie. Leeus is geneig om die kleiner katsoorte, soos luiperds en jagluiperds, te oordonder, hul prooi af te neem en hul kleintjies om te lewe te bring indien hulle die kans sou kry. Die jagluiperd het ’n 50% kans om sy prooi aan leeus of roofdiere af te staan.<ref>{{en}} {{cite journal|author=O'Brien, Stephen J.; Wildt, David E.; Bush, Mitchell|year=1986|title=The Cheetah in Genetic Peril|journal=Scientific American|issue=254|pages=68–76|url=http://www.catsg.org/cheetah/05_library/5_3_publications/N_and_O/OBrien_et_al_1986_Cheetah_in_genetic_peril.pdf|access-date= 1 Junie 2011|archive-date=30 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180930022126/http://www.catsg.org/cheetah/05_library/5_3_publications/N_and_O/OBrien_et_al_1986_Cheetah_in_genetic_peril.pdf|url-status=dead}}</ref> Leeus is die grootste slagters onder jagluiperdwelpies – tot 90% van die welpies sterf binne die eerste paar weke weens roofdieraanvalle. Jagluiperds vermy mededinging deur op verskillende tye van die dag te jag en versteek hul welpe onder digte struike. Luiperds maak ook so, maar kan langer met kleiner prooidiere oorleef as leeus of jagluiperds. Anders as jagluiperds kan luiperds ook boom klim en hul welpies en die karkasse sodoende teen leeus beskerm. Hoe dit ook al sy, soms slaag leeuwyfies daarin om ’n boom te klim en die karkas af te haal.<ref name="Schaller293">{{en}} Schaller, bl. 293.</ref> Leeus is ook dominant oor wildehonde, nie alleen deur hul kos af te neem nie, maar ook deurdat die kleintjies en (selde) die volgroeide wildehonde ten prooi geval word. Wildehondbevolkingsdigthede is laag in gebiede waar leeus volop voorkom.<ref>{{en}} {{cite journal |title=Conserving the African wild dog ''Lycaon pictus''. I. Diagnosing and treating causes of decline |author=Woodroffe, Rosie; Ginsberg, Joshua R. |year=1999| journal =Oryx|volume=33|pages=132–42|doi=10.1046/j.1365-3008.1999.00052.x}}</ref><!-- cites two previous refs --> Die krokodil is die enigste roofdier wat in dieselfde gebied voorkom wat op eie houtjie ’n leeu kan bedreig. Afhangende van die grootte van die krokodil of leeu kan albei van hul vangste of aas deur die ander party afgeransel word. Dit is bekend dat leeus krokodille doodmaak wat die land sou betree,<ref>{{cite web |url=http://www.pbs.org/wgbh/nova/transcripts/2509crocs.html |title=Crocodiles!—PBS Nova transcript |publisher=Pbs.org |date=28 April 1998 |access-date=21 November 2010 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20181106191529/https://www.pbs.org/wgbh/nova/transcripts/2509crocs.html |archive-date=6 November 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> maar die teenoorgestelde is ook waar van leeus wat die rivier inloop, soos die leeukloue getuig wat elke nou en dan in krokodille se mae gevind is.<ref name="Guggisberg">{{en}} {{cite book| author = Guggisberg, Charles Albert Walter| title = Crocodiles: Their Natural History, Folklore, and Conservation| year = 1972 | page = 195 | isbn = 0-7153-5272-5 | publisher = David & Charles | location = Newton Abbot}}</ref> === Voortplanting en lewensiklus === [[Lêer:Panthera leo -Ngorongoro Conservation Area, Tanzania -mating-8.jpg|duimnael|Leeus paar in die Ngorongoro Bewarea, Tanzanië]] [[Lêer:PregnantLioness.jpg|duimnael|’n Dragtige leeuwyfie (regs)]] [[Lêer:Male Lion and Cub Chitwa South Africa Luca Galuzzi 2004.JPG|duimnael|Daar is geen vaste reël hoe leeumannetjies teenoor die welpies sal optree nie, maar hul sal eerder hul kos met die welpies deel as met die wyfies]] Jong leeuwyfies raak normaalweg op drie jaar geslagsryp en sal so teen vierjarige ouderdom aan haar eerste werpsel die lewe skenk.<ref name="Schaller29">{{en}} Schaller, bl. 29.</ref> Leeus se vrugbaarheid is nie seisoensgebonde nie en die wyfies is poliëstrus.<ref name="Schaller174">{{en}} Schaller, bl. 174.</ref> Soos die ander katsoorte is die leeumannetjies se penis bedek met stekeltjies wat terugwaarts wys (of, weerhakies). Sodra die fallus onttrek word, skraap dit die vaginale wande wat ovulasie kan prikkel.<ref>{{en}} {{cite book|last=Asdell |first=Sydney A. |title=Patterns of mammalian reproduction |year=1993|origyear= 1964 |publisher=Cornell University Press|location=Ithaca |isbn=978-0-8014-1753-5}}</ref> ’n Bronstige tropwyfie kan met meer as een mannetjie paar.<ref name="Schaller142">{{en}} Schaller, bl. 142.</ref> Gedurende paring, wat enkele dae kan duur, vind vier-en-twintig kopulasies per dag plaas en die parende leeus sal waarskynlik etes oorslaan. Leeus plant goed in gevangenskap voort. Die gemiddelde draagtyd duur ongeveer 110&nbsp;dae.<ref name="Schaller174" /> Die wyfie skenk geboorte aan haar werpsel, wat wissel van een tot vier, binne ’n versteekte lêplek (wat miskien ’n ruigte, rietbedding, grot of enige plek kan wees wat skuiling kan bied) wat gewoonlik van die trop verwyderd is. Sy sal dikwels self moet gaan jag terwyl die worp nog hulpeloos is, maar probeer om betreklik naby die beskutting te bly waar die kleintjies skuil.<ref name="Scott">{{en}} Scott, Jonathon; Scott, Angela. (2002), ''Big Cat Diary: Lion'', bl. 45</ref> Die welpies word blind gebore en hul ogies gaan eers na ’n week oop. By geboorte weeg hulle 1,2 kg–2,1&nbsp;kg. ’n Dag of twee na hul geboorte begin hulle rondkruip en ná drie weke begin hul te loop.<ref name="Schaller143">{{en}} Schaller, bl. 143.</ref> Deur hul aan die agternek rond te dra, verskuif die leeuwyfie etlike kere per maand haar kleintjies na ’n nuwe tuiste om te voorkom dat die reuk van die kleintjies by een lêplek opbou en gevaarlike roofdiere sal lok wat die welpies leed sal aandoen.<ref name="Scott" /> Die wyfie sluit met haar welpe eers by die trop aan wanneer die leeuwelpe tussen ses tot agt weke oud is.<ref>{{en}} Scott, Jonathon; Scott, Angela. bl. 45</ref> Soms sal die heraansluiting by die trop bespoedig word, veral as ander wyfies ook gedurende dieselfde tyd gewelp het. So sal leeuwyfies byvoorbeeld probeer om hul voortplantingsiklusse te laat saamval om te help om mekaar se welpies groot te maak. Sodra die aanvanklike isolasiestadium verby is, laat die lakterende wyfies welpe van enige ander werpsel van die trop toe om sonder enige diskriminasie aan hulle te soog. Behalwe die beter beskerming wat hieruit voortspruit, bied die sinkronisering van geboortes ook die voordeel dat die welpies op die ou end dieselfde grootte is en ’n gelyke kans op oorlewing gegun word. Sou ’n leeuwyfie ’n paar maande later eers haar werpsel in die wêreld bring, sal die jonger en baie kleiner welpies deur die groter en oueres tydens etenstyd gedomineer word. As gevolg hiervan is ’n hongerdood baie algemener onder die jonger welpies. Hulle word ook deur roofdiere, soos jakkalse, hiënas, luiperds, breëkoparende en slange gevang. Selfs buffels sal, indien hulle die reuk van die leeuwelpies bemerk, die ruigte of lêplek bestorm, die wyfies verjaag en hul beste poging aanwend om die kleintjies dood te trap. Waar een of meer nuwe mannetjie(s) die ou dominante mannetjie uit ’n trop verdryf, sal die oorwinnaar(s) dikwels die bestaande jong welpies doodmaak,<ref name="Packpus83">{{en}} {{cite journal|author=Packer, C., Pusey, A. E. |date=Mei 1983 |title= Adaptations of female lions to infanticide by incoming males|url=https://archive.org/details/sim_american-naturalist_1983-05_121_5/page/716 |journal= American Naturalist |volume=121 |issue=5 |pages=716–28 |doi= 10.1086/284097}}</ref> moontlik omrede die wyfies nie vrugbaar kan raak voor hul kleintjies volwasse is of sterf nie. Alles in ag genome sterf 80% van die welpies voor tweejarige ouderdom.<ref>{{en}} {{cite book|last=Macdonald |first=David |year=1984 |title=The Encyclopedia of Mammals|url=https://archive.org/details/encyclopediaofma00mals_0 |publisher=Facts on File|location=New York |page=[https://archive.org/details/encyclopediaofma00mals_0/page/32 31]|isbn= 0-87196-871-1}}</ref> Wanneer die kleintjies by die trop ingelyf word, is hulle maar aanvanklik sku as hulle deur die ander volwasse leeus gekonfronteer word. Sodra hulle eers by die troplewe aangepas het, sal hulle onder mekaar of met die volwasse leeus probeer speel. Leeuwyfies wat self welpies het is meer geduldig met die ander leeuwyfies s’n as dié wat nie het nie. Daar is geen vaste reël hoe leeumannetjies teenoor die welpies sal optree nie; die een mannetjie sal hulle ewe gelate met sy stert of maanhare laat voortspeel, terwyl ’n ander sal grom en hul wegklap.<ref>{{en}} Scott, Jonathon; Scott, Angela; bl. 46</ref> Die leeuwelpe word na die verloop van ses tot sewe maande gespeen. Leeumannetjies raak op ongeveer driejarige ouderdom selfstandig en kan op vier- tot vyfjarige ouderdom die volgroeide mannetjie van ’n ander trop se leierskap ontsetel. Die mannetjies se gesondheid sal op die ouderdom tussen 10 en 15 jaar begin agteruitgaan,<ref>{{en}} {{cite book|last=Crandall |first=Lee S. |title=The management of wild animals in captivity |year=1964 |publisher=University of Chicago Press |location=Chicago |oclc=557916}}</ref> indien hulle nie vroeër dalk reeds ernstig beseer was deur hul trop te verdedig nie (as ’n leeumannetjie eers uit ’n trop deur sy teenstanders onttroon is, sal hy selde ’n ander trop kan oorneem). Die tydperk om hul eie nakomelinge te verwek en groot te maak is dus beperk. As ’n leeumannetjie dus onmiddellik begin voortplant sodra hy ’n trop oorgevat het, is die kanse groter dat daar meer van sy welpe volwassenheid sal bereik voordat hy self die aftog moet blaas. ’n Leeuwyfie sal onverskrokke haar welpies van ’n oorweldigende en verdringende mannetjie probeer beskerm, maar dit slaag selde. Gewoonlik maak hy al die welpies dood wat jonger as twee jaar oud is. Een leeuwyfie is swakker en ligter as ’n mannetjie gebou, maar ’n groter kans op sukses word gewaarborg as drie of vier tropmoeders kragte teen een mannetjie saamspan.<ref name="Packpus83" /> Dit is nie alleen mannetjies wat verdryf is wat nomadies word nie. Hoewel die meeste leeuwyfies binne hul geboortetrop sal bly solank die tropgrootte dit kan volhou, sal ’n nuwe geslag welpies gedwing word om hul eie tuisgebied te gaan soek. As ’n nuwe leeumannetjie die baasskap van ’n trop oorneem kan beide die halfvolwasse leeumannetjies en –wyfies uitgewerp word.<ref>{{en}} Scott, Jonathon; Scott, Angela. bl. 68</ref> ’n Nomadiese wyfie voer ’n bitter moeilike bestaan. Sonder enige beskerming en ondersteuning van ander troplede sal sy selde daarin slaag om haar welpies groot te maak. Een wetenskaplike studie berig dat beide leeumannetjies en -wyfies soms homoseksueel kan optree.<ref>{{en}} {{cite book|last=Bagemihl |first=Bruce |year=1999 |title=Biological Exuberance: Animal Homosexuality and Natural Diversity |url=https://archive.org/details/biologicalexuber00bage |location=New York |publisher=St. Martin's Press |isbn=0-312-19239-8| pages=[https://archive.org/details/biologicalexuber00bage/page/302 302]–05}}</ref><ref>{{en}} {{cite web | last=Srivastav | first=Suvira | title=Lion, Without Lioness | work=TerraGreen: News to Save the Earth | publisher=Terragreen | date=15 Desember 2001 | url=http://www.teri.res.in/teriin/terragreen/issue3/feature.htm | archiveurl=https://web.archive.org/web/20080514155635/http://www.teri.res.in/teriin/terragreen/issue3/feature.htm | archivedate=14 Mei 2008 | accessdate=21 Julie 2010 | url-status=live }}</ref> === Gesondheid === [[Lêer:Lion female in tree, Serengeti.jpg|duimnael|’n Leeu wat boomklim in die Serengeti, Tanzanië]] Behalwe die mens en ander leeus het volwasse leeus nie vyande wat hulle gewelddadig aanval nie.<ref name="Schaller183">{{en}} Schaller, bl. 183.</ref> Ernstige beserings word toegedien tussen troplede van verskillende groepe wat om tuisgebiedgrense meeding, of tussen troplede oor kos.<ref name="Schaller1889">{{en}} Schaller, bl. 188–89.</ref> Manke leeus en leeuwelpies kan deur hiënas of luiperds oorval word of deur buffels of olifante vertrap word. Agterlosige leeus kan tydens jagtogte vermink word.<ref name="Schaller1890">{{en}} Schaller, bl. 189–90.</ref> Die meeste leeus se ore, nek en liesstreek is oortrek van verskeie bosluissoorte.<ref name="Schaller184">{{en}} Schaller, bl. 184.</ref><ref>{{en}} {{cite book|last1=Yeoman |first1=Guy Henry|last2= Walker|first2= Jane Brotherton |title=The ixodid ticks of Tanzania|year=1967 |publisher=Commonwealth Institute of Entomology |location=London |oclc=955970}}</ref> Volgroeide lintwurms van die ''Taenia''-genus is in die ingewande van leeus gevind wat deur die vreet van larwebesmette wildsvleis oorgedra is.<ref>{{de}} {{cite journal|last=Sachs |first=R |year=1969|title=Untersuchungen zur Artbestimmung und Differenzierung der Muskelfinnen ostafrikanischer Wildtiere [Differentiation and species determination of muscle-cysticerci in East African game animals] |journal=Zeitschrift für tropenmedizin und Parasitologie |volume=20 |issue=1 |pages=39–50 |pmid=5393325}}</ref> Leeus by die Ngorongoro-krater is in 1962 deur die uitbreek van stalvlieg (''Stomoxys calcitrans'') geraak; hierdeur is leeus met bloederige oop letsels oortrek en het later uitgeteer. Leeus het tevergeefs probeer om die vlieë te ontwyk deur in bome te klim of in hiënagate weg te kruip. Menige het gevrek of weggetrek, wat die bevolking van sewentig tot vyftien indiwidue laat afneem het.<ref>{{en}} {{cite journal|last=Fosbrooke |first=Henry |year=1963 |title=The stomoxys plague in Ngorongoro |url=http://jstor.org/stable/1781718 |journal=East African Wildlife Journal |volume=1 |issue=6|pages=124–26 |doi=10.2307/1781718}}</ref> ’n Onlangse uitbreking in 2001 het ses leeus laat vrek.<ref name="Nkwame06">{{en}} {{cite news | last=Nkwame | first=Valentine M | title=King of the jungle in jeopardy | publisher=The Arusha Times | date=9 September 2006 | url=http://www.arushatimes.co.tz/2006/36/features_10.htm | accessdate=4 September 2007 | archive-date=25 Desember 2018 | archive-url=https://web.archive.org/web/20181225033132/http://www.arushatimes.co.tz/2006/36/features_10.htm | url-status=dead }}</ref> Leeus, veral dié in gevangenskap, is kwesbaar vir hondesiekte (Engels: Canine Distemper Virus (CDV)), katagtige immuniteitsgebrekvirus/kat-vigs (Engels: Feline Immunodeficiency Virus (FIV)) en peritonitis.<ref name="zoos_encyclopedia" /> Hondesiekte is deur honde en ander roofdiere versprei – in 1994 het hierdie uitbreking in die Serengeti Nasionale Park veroorsaak dat vele leeus senuweesiektes, soos epileptiese aanvalle, ontwikkel het. Tydens hierdie uitbreking het ’n aantal leeus ook van [[longontsteking]] en [[enkefalitis|harsingontsteking]] omgekom.<ref>{{en}} {{cite journal|author=M.E. Roelke-Parker |date=Februarie 1996|title=A canine distemper epidemic in Serengeti lions (''Panthera leo'') |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_1996-02-01_379_6564/page/441 |journal= Nature|volume=379 |issue= 6564|pages=441–45 |doi=10.1038/379441a0|pmid=8559247}}</ref> Kat-vigs (wat soortgelyk aan M.I.V. is, maar nie daarvoor bekend is dat dit leeus affekteer nie) se uitwerking op huiskatte is kommerwekkend genoeg dat die Species Survival Plan genoop was om stelselmatige toetse op leeus in gevangenskap aan te beveel. Dit kom in hoë tot endemiese frekwensies by talle wilde leeubevolkings voor, maar is meestal onder Asiatiese en Namibiese leeus afwesig.<ref name="zoos_encyclopedia" /> === Kommunikasie === [[Lêer:Lion cub with mother.jpg|duimnael|Om koppe teen mekaar te skuur en mekaar te lek is deel van die algemene sosiale gedrag binne ’n trop]] Wanneer leeus rus of ontspanne verkeer vind sosialisering deur hoogs ontwikkelde uitdrukkingbewegings en gedrag plaas. Die mees algemene vreedsame en tasbare gebaar is om koppe teen mekaar te skuur en om mekaar te lek,<ref name="Schaller85">{{en}} Schaller, bl. 85.</ref> wat vergelyk kan word met die wyse hoe aapsoorte mekaar versorg.<ref>{{en}} {{cite book|editor=Desmond Morris|last=Sparks |first=J |title=Primate Ethology |chapter=Allogrooming in primates: a review |year=1967 |publisher=Aldine |location=Chicago |isbn=0-297-74828-9}} (2007 edition: 0-202-30826-X)</ref> Om mekaar se koppe teen mekaar te skuur (deur die voorkop, gesig en nek teen die ander leeu s’n te vly) kan as ’n soort “groet” dien,<ref>{{de}} {{cite book|last=Leyhausen |first=Paul |title=Verhaltensstudien an Katzen|edition= 2nd |year=1960 |publisher=Paul Parey |location=Berlin |isbn=3-489-71836-4 }}</ref> soos dit dikwels opgemerk word ná ’n dier lank van die ander weg was, of ná ’n geveg of konfrontasie. Leeumannetjies is geneig om ander mannetjies te benader, terwyl die welpies en wyfies teen ander leeuwyfies skuur.<ref name="Schaller858">{{en}} Schaller, bl. 85–88.</ref> Die lek gaan dikwels gepaard met die wederkerige kopskuur en dit wil voorkom of die ontvangers plesier hieruit put. Die kop en nek is die liggaamsdele wat die meeste gelek word, wat moontlik om die nut daarvan ontstaan het, aangesien ’n leeu hierdie plekke nie self kan bykom nie.<ref name="Schaller8891">{{en}} Schaller, bl. 88–91.</ref> Leeus het ’n stel gesigsuitdrukkings en liggaamshoudings wat as liggaamstaal/visuele gebare dien.<ref name="Schaller92102">{{en}} Schaller, bl. 92–102.</ref> Hul verskeidenheid geluide is ook groot in aantal, met afwisseling in sterkte en toonhoogte, eerder as diskrete seine, wat sentraal aan kommunikasie staan. Leeus kan brul, sowel as grom-, spin-, spoeg-, hoes-, miaau- en blafgeluide maak. Hul brul op ’n baie kenmerkende wyse, deur eerste met ’n paar diep lang brulle te begin wat dan in ’n reeks kleineres wegsterf. Leeus brul saans die meeste en kan tot 8&nbsp;km ver gehoor word. Die brul kondig die dier se teenwoordigheid aan.<ref name="Schaller10313">{{en}} Schaller, bl. 103–113.</ref> Uit al die katsoorte brul leeus die hardste. == Verspreiding en habitat == [[Lêer:India Animals.jpg|duimnael|Twee Asiatiese leeumannetjies binne die Sanjay Gandhi Nasionale Park, Moembaai, Indië. Die bevolking bedreigde wilde Asiatiese leeus is beperk tot die Girwildreservaat in Wes-Indië<ref>{{en}} {{cite book |last = Miller |first = Brian |title = Endangered animals: a reference guide to conflicting issues |year = 2000 |url = https://archive.org/details/endangeredanimal0000unse_m4q9 |publisher = Greenwood Publishing Group, 2000 |isbn = 0-313-30816-0}}</ref>]] In Afrika kom leeus in savannes met verspreide skadugewende Akasiabome voor;<ref>{{en}} {{cite book|last=Rudnai|first= Judith A. |title=The social life of the lion |year=1973 |location=Wallingford |isbn=0-85200-053-7 }}</ref> hul Indiese habitat is ’n versmelting van droë savanne en baie droë bladwisselende struikgewaswoude.<ref>{{cite web |title=The Gir—Floristic |work=Asiatic Lion Information Centre |publisher=Wildlife Conservation Trust of India |year=2006 |url=http://www.asiaticlion.org/gir-floristic.htm |access-date=14 September 2007 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009105722/http://www.asiaticlion.org/gir-floristic.htm |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Oorspronklik was leeus se habitat tot so ver as die suidelike dele van Eurasië verspreid. Dit het van Griekeland tot Indië gestrek en die oorgrote Afrika-vasteland (behalwe die sentrale reënwoud en Saharawoestyn) gedek. Herodotus het circa 480 v.C. oor leeus se algemene voorkoms in Griekeland geskryf; hulle het die vragkamele van die Persiese koning [[Ahasveros]] tydens sy reistog deur die land aangeval. Aristoteles beskou die leeus teen 300 n.C. as ’n seldsame spesie. Teen 100 n.C. was leeus amptelik in die geweste uitgeroei.<ref name="Schaller5">{{en}} Schaller, bl. 5.</ref> Tot met die 10de eeu het ’n bevolking Asiatiese leeus in Koukasië gehou – dit was hul laaste Europese tuisgebied.<ref>{{en}} {{cite book| last=Heptner| first= V.G.| last2=Sludskii|first2=A. A. | year=1989| title=Mammals of the Soviet Union: Volume 1, Part 2: Carnivora (Hyaenas and Cats)|publisher=Amerind| location=New York| isbn=90-04-08876-8}}</ref> Hierdie spesifieke spesie is in die Middeleeue binne Palestina verdelg. Tussen die laat-negentiende en die vroeë twintigste eeu het Turkye en die oorgrote meerderheid van Noord-Indië<ref name=zoos_encyclopedia /><ref>{{cite web |title=Past and present distribution of the lion in North Africa and Southwest Asia. |year=2001 |publisher=Asiatic Lion Information Centre |url=http://www.asiatic-lion.org/distrib.html |access-date=1 Junie 2006 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160115074110/http://www.asiatic-lion.org/distrib.html |archive-date=15 Januarie 2016 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> nie ’n enkele leeu meer oorgehad nie. Die laaste keer wat ’n lewendige Asiatiese leeu in Iran opgemerk is, was in 1941 (tussen Shīrāz en [[Jahrom]] in die Farsprovinsie), hoewel die karkas van ’n leeuwyfie in 1944 by die Kārūnrivieroewer binne die Khūzestānprovinsie gevind is. Daar was tot dusver geen soortgelyke geloofwaardige aanmeldings in Iran nie.<ref name="simba" /> Hierdie subspesie kom nou slegs binne en rondom die Girwildreservaat in Noordwes-Indië voor.<ref name="Asiaticweb" /> Ongeveer 300 leeus is in ’n 1&nbsp;412&nbsp;km² vryplaas in die Staat Goedjarat woonagtig, wat grotendeels deur woude bedek is. Hul getalle is stadig aan die toeneem.<ref>{{cite web |author=Wildlife Conservation Trust of India |title=Asiatic Lion—Population |work=Asiatic Lion Information Centre |publisher=Wildlife Conservation Trust of India |year=2006 |url=http://www.asiaticlion.org/population-gir-forests.htm |access-date=15 September 2007 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009105725/http://www.asiaticlion.org/population-gir-forests.htm |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Bevolking en bewaringstatus == [[Lêer:Lion Gir.jpg|duimnael|Die Asiatiese leeu kom vandag slegs in die Girwildreservaat in Goedjarat voor, wat eens volop was vanaf die Mediterreense streek tot die Noordwes-Indiese subkontinent. Slegs sowat 320 Asiatiese leeus het in die natuur oorgebly.<ref>{{cite web |url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?220509 |title=The Mane Don't Fit |author=Desai, Darshan |work=Outlook India Magazine |publisher=Outlookindia.com |date=23 Junie 2003 |access-date=21 November 2010 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20131110190202/http://www.outlookindia.com/article.aspx?220509 |archive-date=10 November 2013 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>]] [[Lêer:Panthera leo.jpg|duimnael|Jong leeumannetjie by Goaswatergat, Nasionale Etoshawildtuin, Namibië]] [[Lêer:Etosha panthera leo.jpg|duimnael|Leeuin in die Nasionale Etoshawildtuin, Namibië]] Die meeste leeus is vandag in Oostelike en Suider-Afrika woonagtig en hul getalle is vinnig aan die daal, met ’n geskatte 30 – 50% bevolkingsafname oor die afgelope twee dekades.<ref name=IUCN /> Die beraamde Afrikaleeubevolking wat tussen 2002–2004 in die natuur voorgekom het, was iewers tussen 16&nbsp;500 en 47&nbsp;000,<ref>{{en}} {{cite journal|author=Bauer, H.; Van Der Merwe, S. |year= 2002|title=The African lion database |journal=Cat news |volume=36 |issue= |pages=41–53}}</ref><ref>{{en}} {{cite book|author=Chardonnet, P. |year=2002|title=Conservation of African lion|publisher =International Foundation for the Conservation of Wildlife|location=Paris, France}}</ref> wat ’n daling is van die skattings van die vroeë 1990’s (tot 100&nbsp;000) en 1950 (400&nbsp;000). Die hoofoorsaak van die afname is siektes en versteurings wat deur die mens teweeg gebring word.<ref name=IUCN /> Habitatverlies en skermutselings met mense word as die kommerwekkendste bedreigings vir hierdie spesie beskou.<ref name="awf">{{cite web |title=AWF Wildlife: Lion |url=http://www.awf.org/content/wildlife/detail/lion |publisher=African Wildlife Foundation |access-date=29 Augustus 2007 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20130126201858/http://www.awf.org/content/wildlife/detail/lion |archive-date=26 Januarie 2013 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref><ref>{{cite web |title=NATURE. The Vanishing Lions |publisher=PBS |url=http://www.pbs.org/wnet/nature/episodes/the-vanishing-lions/introduction/545/ |access-date=25 Januarie 2011 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20141015111041/http://www.pbs.org/wnet/nature/episodes/the-vanishing-lions/introduction/545/ |archive-date=15 Oktober 2014 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Die oorblywende bevolkings is dikwels aardrykskundig van mekaar afgesonder, wat lei tot inteelt en die daaropvolgende verminderde genetiese diversiteit. Daarom word die leeu as ’n kwesbare spesie deur die [[Internasionale Unie vir die Bewaring van die Natuur]] erken, terwyl die Asiatiese subspesies weer as bedreigd aangemeld word.<ref>{{en}} {{IUCN2010.4|assessors=Breitenmoser, U., Mallon, D.P., Ahmad Khan, J. & Driscoll, C.|year=2008|id=15952|title=Panthera leo ssp. persica|downloaded=13 Desember 2010}}</ref> Die leeubevolking in die Wes-Afrika-streek is van die leeubevolking van Sentraal Afrika afgesonder; daar is min of geensins enige voortplantingswisselwerking tussen indiwidue nie. Die aantal volgroeide indiwidue in Wes-Afrika staan na raming, volgens twee verskillende onlangse opnames, op 850 – 1&nbsp;160 leeus. Daar is onenigheid oor die grootte van die grootste bevolkingsgroep in Wes-Afrika; die skatting van die Burkiniese Arly-Singou-ekostelsel kan dus enigiets tussen 100 tot 400 leeus wees.<ref name=IUCN /> Om beide die Afrika- en Asiatiese leeus te bewaar, vereis die stigting en instandhouding van Nasionale Parke en wildreservate. Van die bekendste bewaringsareas is die Etosha Nasionale Park in Namibië, Serengeti Nasionale Park in Tanzanië en die Kruger Wildtuin in Oos-Transvaal. Buitekant hierdie gebiede is daar gereeld probleme met vee en mense wat aangeval word; wat op die ou end lei tot die uitwissing van die probleemdier, die leeu.<ref>{{cite web |last=Roach |first=John |title=Lions Vs. Farmers: Peace Possible? |work=National Geographic News |publisher=National Geographic |date=16 Julie 2003 |url=http://news.nationalgeographic.com/news/2003/07/0716_030716_lions.html |access-date=1 September 2007 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180715235741/https://news.nationalgeographic.com/news/2003/07/0716_030716_lions.html |archive-date=15 Julie 2018 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In Wes-Indië is die 1&nbsp;412&nbsp;km² Girwildreservaat die laaste stukkie toevlugsoord vir die Asiatiese leeu. Vanaf April 2006 het dit sowat 359&nbsp;leeus. Talle menslike lewensruimtes is, soos in Afrika, rondom hierdie gebied, wat gevolglike vraagstukke tussen leeus, vee, plaaslike inwoners en veldwagters oplewer.<ref>{{en}} {{cite journal|last1= Saberwal|first1=Vasant K|last2=Gibbs| first2= James|last3= Chellam| first3= Ravi| last4 =Johnsingh|first4= A.J.T. |date=Junie 1994|title= Lion–Human Conflict in the Gir Forest, India|url= https://archive.org/details/sim_conservation-biology_1994-06_8_2/page/501|journal=Conservation Biology |volume=8 |issue=2 |pages=501–07 |doi=10.1046/j.1523-1739.1994.08020501.x}}</ref> Die Asiatiese Leeu Herinvoeringsprojek beplan om ’n tweede onafhanklike bevolking Asiatiese leeus by die Kuno Wildvryplaas by die Madja Pradesjstaat te stig.<ref>{{en}} {{cite journal |last=Johnsingh |first=A.J.T. |year=2004 |title=WII in the Field: Is Kuno Wildlife Sanctuary ready to play second home to Asiatic lions? |journal=Wildlife Institute of India Newsletter |volume=11 |issue=4 |url=http://www.wii.gov.in/publications/newsletter/winter04/wii%20in%20field.htm |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070927222341/http://www.wii.gov.in/publications/newsletter/winter04/wii+in+field.htm |archivedate=27 September 2007 |accessdate=6 November 2010 |url-status=dead }}</ref> Om hierdie spesie te laat oorleef, is dit belangrik om ’n tweede bevolking daar te stel om as genepoel vir die laaste oorblywende Asiatiese leeus te dien en om te help om genetiese diversiteit te ontwikkel en te handhaaf. Die vroeëre gewildheid van die Berberleeu in dieretuine beteken dat leeus in gevangenskap, wat vanuit een wêrelddeel regoor die wêreld heen verstrooid is, waarskynlik verwant aan mekaar kan wees. Dit sluit twaalf leeus by die Port Lympne Wild Animal Park te Kent, Engeland, in, wat afstammelinge is van die diere wat die eiendom van die Koning van Marokko was.<ref>{{cite web |url=http://www.bigcatrescue.org/barbary_lion_news.htm |title=Barbary Lion News |access-date=24 September 2007 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20110426202316/http://www.bigcatrescue.org/barbary_lion_news.htm |archive-date=26 April 2011 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die ander elf diere wat geglo word Berberleeus is, is weer in die Addis Ababa Dieretuin gevind, wat afstammelinge is van die diere wat die eiendom van Keiser [[Haile Selassie]] was. WildLink International, in samewerking met die [[Universiteit van Oxford]], het ’n grootse Internasionale Berberleeuprojek geloods, met die doel om Berberleeus in gevangenskap te eien en te teel, om hulle uiteindelik in die nasionale park in die Atlasgebergte van Marokko vry te laat.<ref name="yamaguchi-haddane" /> Ná die ontdekking van leeus se bevolkingsafname in Afrika, is verskeie gekoördineerde bewaringspogings aangewend om hierdie tendens te stuit. Die leeu is een van die spesies wat in die Species Survival Plan (’n gekoördineerde poging deur die Vereniging van Dieretuine en Akwariums om sy kans op oorlewing te verbeter) ingesluit is. Hierdie plan is oorspronklik in 1982 vir die Asiatiese leeu van stapel gestuur, maar is gestaak toe daar bevind is dat die meeste Asiatiese leeus in Noord-Amerikaanse dieretuine nie geneties suiwer was nie, omrede hul met Afrikaleeus gekruis was. Die Afrikaleeuplan is in 1993 begin (wat veral op die Suid-Afrikaanse subspesies toegespits is) hoewel daar struikelblokke op die pad lê om die genetiese diversiteit van leeus in gevangenskap te bepaal, omrede die meeste individue se oorsprong onbekend is. Dit maak die handhawing van genetiese diversiteit ’n taai tameletjie.<ref name="zoos_encyclopedia" /> === Mensvreters === Leeus sal in die reël nie mense jag nie, maar dit blyk dat sommige (gewoonlik mannetjies) mense vir prooi opsoek. Daar is al gevalle opgeteken, soos die Tsavomensvreters wat 28 Kenia-Ugandaspoorwerkers getakel het tydens die nege maande waar 'n brug gebou is oor die Tsavorivier, Kenia, in 1898. ’n Ander voorval was die 1991-Mfuwe-mensvreter, wat ses mense in die Laungwariviervallei in Zambië doodgemaak het.<ref name=fieldmuseum>{{cite web |author=Wayne Hosek |title=Man-eaters of the Field Museum: Lion of Mfuwe |work=Field Museum of Natural History |publisher=Field Museum of Natural History |year=2007 |url=http://www.fieldmuseum.org/exhibits/exhibit_sites/tsavo/mfuwe.html |access-date=16 September 2007 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20101230203848/http://www.fieldmuseum.org/exhibits/exhibit_sites/tsavo/mfuwe.html |archive-date=30 Desember 2010 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> In beide gevalle het die jagters wat die leeus van kant gemaak het in hul boeke die diere se roofdiergedrag omskryf. Die Mfuwe en Tsavovoorvalle deel sekere raakpunte: in albei voorvalle was die leeus buitengewoon groot, het geen maanhare gehad nie en het skynbaar ook aan [[tandbederf]] gely. Nie alle navorsers steun hierdie gebreklikheidteorie (wat tandbederf insluit) nie. ’n Tand- en kakebeenondersoek van mensvretende leeus in museumversamelings doen wel aan die hand dat tandbederf slegs in enkele voorvalle die aanvalle sal verklaar, maar dat die afname van prooi in plekke waar die mens oorheersend is meer waarskynlik die leeus tot mensejag sal aanspoor.<ref name=fieldmuseum /> Kerbis Peterhans en Gnoske erken in hul ontleding van die Tsavo-insident en mensvretery oor die algemeen dat siek of beseerde diere meer tot mensvretery geneig sal wees, maar dat hierdie gedrag nie ongewoon of noodwendig ’n afwyking sal wees as ’n geleentheid hom voordoen nie. As aanleidingsmediums aanwesig is, soos die toegang tot vee of menselyke, sal leeus dikwels mense probeer vang. Die outeurs noem dat hierdie verhouding tussen katagtiges en aapagtiges goed deur getuienis in die fossielkundige verslag gestaaf word.<ref>{{en}} {{cite journal |url=http://www.man-eater.info/gpage6.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071030031426/http://www.man-eater.info/gpage6.html |archivedate=30 Oktober 2007 |accessdate=7 Julie 2007 |last1=Peterhans |first1=Julian C. Kerbis |first2=Thomas Patrick |last2=Gnoske |title=The Science of Man-eating |journal=Journal of East African Natural History |volume=90 |issue=1&2 |year=2001 |pages=1–40 |doi=10.2982/0012-8317(2001)90[1:TSOMAL]2.0.CO;2 |url-status=live }}</ref> Die leeu se neiging tot mensvretery is stelselmatig ondersoek. Amerikaanse en Tanzaniese wetenskaplikes berig dat mensvretergedrag op die Tanzaniese platteland sedert 1990 tot 2005 aansienlik toegeneem het. Ten minste 563 dorpelinge is aangeval en baie gedurende hierdie tydperk geëet – ’n getal wat veel hoër as die bekende “Tsavovoorvalle” van ’n eeu tevore is. Die gebeurtenisse het naby die Selous Nasionale Park, in die Rufijidistrik, en in die Lindiprovinsie, naby die Mosambiekse grens, plaasgevind. Terwyl die dorpuitbreiding in die boslandskap rede tot kommer is, voer die skrywers aan dat die bewaringsbeleid aangepas moet word om gevaar te verminder, aangesien bewaring in hierdie geval regstreeks tot mensesterftes bydra. Daar is gevalle in Lindi opgeteken waar leeus mense al selfs in die middel van aansienlike groot dorpies gevang en weggesleep het.<ref name="Packer05">{{en}} {{cite journal|last1=Packer |first1=C. |last2=Ikanda| first2= D.|last3= Kissui|first3= B.|last4= Kushnir|first4= H. |date=Augustus 2005|title=Conservation biology: lion attacks on humans in Tanzania |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2005-08-18_436_7053/page/927 |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |volume=436 |issue=7053 |pages=927–28 |doi=10.1038/436927a| pmid=16107828}}</ref> [[Lêer:Lionsoftsavo2008.jpg|duimnael|Die Tsavo-mensvreters, soos uitgestal in die Field Museum of Natural History in Chicago, Illinois, VSA]] Pieter F. Fourie skryf in sy boek ''Nasionale Krugerwildtuin (Vrae en Antwoorde)'' (c) 1983, bl. 216, dat: {{cquote|Leeus vroeër heelwat mense in Afrika doodgemaak [het]. Minder as 20 mense is tot dusver in die Park deur leeus gevang en min van hierdie slagoffers is daadwerklik deur leeus gevreet. Mensvretery was en is steeds nie ’n probleem in die Park nie. Waar ’n leeu ’n mens aanval, word daar gepoog om hom so gou moontlik te vernietig. }} In ''The Man-eaters of Eden'' skryf Robert R. Frump dat Mosambiekse vlugtelinge wat gereeld saans die Krugerwildtuin deurkruis, deur leeus aangeval en opgevreet word. Parkbeamptes getuig dat mensvretery hier ’n probleem is. Frump glo dat duisende al op hierdie wyse gesterf het, nadat die Apartheidsregering die Park afgebaken het, wat die vlugtelinge indirek gedwing het om saans die Park oor te steek. Bykans ’n eeu tevore het Mosambiekers bedags klaarblyklik gereeld die Park met min gevaar oorgesteek.<ref>{{en}} {{cite book|last=Frump |first=RR |title=The Man-Eaters of Eden: Life and Death in Kruger National Park |url=https://archive.org/details/maneatersofedenl0000frum |year=2006 |publisher=The Lyons Press |location= |isbn=1-59228-892-8}}</ref> Parker skat dat meer as 200 Tanzaniërs jaarliks deur leeus, krokodille, olifante, seekoeie en slange doodgemaak word en dat die syfer selfs dubbeld soveel kan wees; leeus sal na bewering ten minste 70 mense uit hierdie getal se doodvonnis wees. Parker het tussen 1990 en 2004 opgeteken dat leeus 815 mense in Tanzanië aangeval en hiervan 563 mense doodgemaak het. Parker en Ikanda is van die min natuurbewaarders wat glo dat Westerse bewaringspogings hierdie kwessies in berekening moet bring, nie alleen omrede die etiek rondom die menselewens op die spel is nie, maar ook die langtermynsukses van bewaringspogings en om leeus vir die nageslag te behou.<ref name="Packer05" /> ’n Mensvreterleeu is in April 2004 in Suid-Tanzanië van kant gemaak. Daar word beweer dat hy ten minste 35&nbsp;mense om die lewe gebring en opgevreet het in ’n reeks voorvalle wat verskeie dorpies aan die Rufijideltakusgebied betrek het.<ref>{{cite news |title=Toothache 'made lion eat humans' |author=Daniel Dickinson |date=19 Oktober 2004 |publisher=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/3756180.stm |access-date=25 Januarie 2011 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190426182712/http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/3756180.stm |archive-date=26 April 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Dr. Rolf D. Baldus, die GTZ-natuurprogramkoördineerder, het gesê dat dit moontlik is dat die leeu van mense geleef het, omrede dit ’n groot etterbuil gehad het onder ’n maaltand wat op verskeie plekke gekraak was. Verder het hy gesê: “Hierdie leeu moes seker verskriklike pyn verduur het, veral wanneer hy gekou het”.<ref>{{en}} {{cite journal|last=Baldus |first=R |date=Maart 2006|title=A man-eating lion ''(Panthera leo)'' from Tanzania with a toothache |journal=European Journal of Wildlife Research |volume=52 |issue= 1 |pages= 59–62|doi=10.1007/s10344-005-0008-0}}</ref> (GTZ is die Duitse medewerkende ontwikkelingsagentskap wat vir amper twee dekades lank kragte met die Tanzaniese regering om natuurbewaringsdoeleindes saamspan.) Soos in die ander gevalle was hierdie leeu ook groot, het nie maanhare gehad nie en het ’n tandprobleem gehad. Die grootste opgetekende mensvretervoorval is nie Tsavo nie, maar eintlik die minder bekende voorvalle in die destydse Tanganjika gedurende die laat-1930’s wat tot die laat-1940’s voortgeduur het. George Rushby, ’n wildbewaarder en beroepsjagter, het uiteindelik die trop van kant gemaak. In die gebied wat vandag as die Njombedistrik bekend staan, is daar oor die drie geslagte heen glo tussen 1&nbsp;500 en 2&nbsp;000 mense gevang en opgevreet.<ref>{{en}} {{cite book|author=Rushby, George. G |title= No More the Tusker |year= 1965 |publisher=W. H. Allen |location=London}}</ref> === In gevangenskap === [[Lêer:MP-panthera leo krugeri 8.jpg|duimnael|’n Leeumannetjie van die Transvaalse subspesie (''P. l. krugeri'')]] [[Lêer:Albrecht Dürer - Two seated lions - Google Art Project.jpg|duimnael|Albert Dürer, Skets van Leeus, omstreeks 1520]] [[Lêer:Lion - melbourne zoo.jpg|duimnael|Leeu by Melbourne Dieretuin ontspan op ’n opgehewe grasperk met ’n bietjie beskutting onder ’n boom]] Leeus vorm deel van ’n groep eksotiese diere wat sedert die laat-agtiende eeu die sterre van ’n dieretuin uitmaak; hulle is sonder uitsondering groot werweldiere en sluit ook olifante, renosters, seekoeie, groot aapsoorte en ander groot katte in – dieretuine stel hul ten doel om soveel van hierdie spesies moontlik te bekom.<ref name="dc81">{{en}} de Courcy, bl. 81</ref> Hoewel vele moderne dieretuine meer kieskeurig met hul tentoonstellings te werk gaan,<ref>{{en}} de Courcy, bl. 82</ref> is daar meer as 1&nbsp;000 Afrika – en 100 Asiatiese leeus in dieretuine en parke regoor die wêreld verspreid. Hulle word as die hoofaantrekkingskrag van ’n dieretuin beskou en vir toerisme-, opvoedings- en bewaringsdoeleindes aangehou.<ref name="WAZA">{{cite web |author=Dollinger P, Geser S |title=Lion: In the Zoo (subpage) |work=Visit the Zoo |publisher=WAZA (World Association of Zoos and Aquariums) |url=http://www.waza.org/en/zoo/visit-the-zoo/cats-1254385523/panthera-leo |access-date=5 April 2011 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20181008234916/http://www.waza.org/en/zoo/visit-the-zoo/cats-1254385523/panthera-leo |archive-date=8 Oktober 2018 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Leeus kan ouer as 20 jaar in gevangeskap word. Apollo, ’n leeu van die Honolulu Dieretuin in Honolulu, Hawaii, het in Augustus 2007 op ’n 22-jarige ouderdom gesterf. Sy twee susters, gebore 1986, leef steeds (soos aangegee in Augustus 2007).<ref>{{en}} {{cite journal|last=Aguiar|first=Eloise|date=Augustus 2007|title=Honolulu zoo's old lion roars no more|journal=Honolulu Advertiser|url=http://the.honoluluadvertiser.com/article/2007/Aug/08/ln/hawaii708080394.html|accessdate=4 September 2007|archive-date=25 Desember 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225033236/http://the.honoluluadvertiser.com/article/2007/Aug/08/ln/hawaii708080394.html|url-status=dead}}</ref> Teelprogramme moet van die oorsprong van ’n leeu kennis neem om te voorkom dat verskillende subspesies gekruis word, anders sal hul genetiese bewaringswaarde daal.<ref>{{en}} {{cite book|url=http://books.google.com/?id=vLZKnsCk89wC&pg=PA437&dq=conservation+lion+breeding+captivity+subspecies+separate&q|accessdate=12 September 2010|author=Frankham, Richard; Ballou, Jonathan; Briscoe, David |title=Introduction to Conservation Genetics |page=437|publisher=Cambridge University Press|year=2009|isbn=0-521-70271-2}}</ref> Leeus is al vroeg in 850 v.C. deur Assiriese konings aangehou en geteel.<ref name="Schaller5" /> Alexander die Grote het volgens oorlewering mak leeus as geskenk van die Malhi van Noord-Indië gekry.<ref>{{en}} {{cite book|author=Smith, Vincent Arthur|authorlink=|title= The Early History of India|url=https://archive.org/details/dli.ministry.01787|year=1924|page=[https://archive.org/details/dli.ministry.01787/page/97 97]|publisher=Clarendon Press|location=Oxford|isbn=}}</ref> Gedurende die latere Romeinse era het die keisers leeus vir die swaardvegtersarenas aangehou.<ref>{{en}} Thomas Wiedemann, ''Emperors and Gladiators'', Routledge, 1995, bl. 60. {{ISBN|0-415-12164-7}}.</ref> Leeus is in die Ooste deur Indiese vorste makgemaak; Marco Polo het berig dat Kublai Kahn leeus aangehou het.<ref>{{en}} Baratay & Hardouin-Fugier, bl. 17.</ref> Die eerste Europese “dieretuine” het onder die adel en koninklikes in die 13de eeu ’n aanvang geneem – dit het tot die 17de eeu as “seraglios” bekend gestaan. Op daardie tydstip die benaming na “menageries” verander, soos die dieretuin se versameling uitgebrei het. Dit het gedurende die Renaissance vanuit Frankryk en Italië na die res van Europa versprei.<ref>{{en}} Baratay & Hardouin-Fugier, bl. 19–21, 42.</ref> Hoewel die seraglio-tradisie minder in Engeland ontwikkeld was, is leeus by die Toring van Londen in ’n seraglio aangehou wat deur Koning Jan in die 13de eeu gestig is.<ref>{{en}} Baratay & Hardouin-Fugier, bl. 20.</ref><ref>{{cite web |last=Owen |first=James |title=Medieval Lion Skulls Reveal Secrets of Tower of London "Zoo" |work=National Geographic Magazine |publisher=National Geographic |date=3 November 2005 |url=http://news.nationalgeographic.com/news/2005/11/1103_051103_tower_lions.html |access-date=5 September 2007 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180716053803/https://news.nationalgeographic.com/news/2005/11/1103_051103_tower_lions.html |archive-date=16 Julie 2018 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Dit het moontlik diere aangehou wat uit dié van ’n vroeëre dieretuin gespruit het; laasgenoemde dieretuin was in 1125 deur Hendrik I by sy paleis in Woodstock, naby Oxford begin (dit het leeus gehad wat deur Willem van Malmesbury aangebring is).<ref name="Blunt15">{{en}} Blunt, bl. 15.</ref> Seraglios was ’n simbool van die adel se rykdom en mag. Veral diere soos die groot katte en olifante het mag en krag versinnebeeld en is teen mekaar of mak diere aangehits om te baklei. Indirek was hierdie dieretuine eintlik maar net ’n vertoning van die mens se heerskappy oor die natuur. Hierdie gevegte het geleidelik gedurende die 17de eeu begin wegkwyn soos dieretuine meer algemeen begin word het en die diere deur die gewone burgers aangekoop kon word. Die tradisie om groot katte as troeteldiere aan te hou sou tot in die laat 19de eeu voortduur, hoewel dit as uiters buitenissig gereken is.<ref>{{en}} Baratay & Hardouin-Fugier, bl. 24–28.</ref> Leeus was afwisselend by die Toring van Londen teenwoordig – hulle is maar aangebring as ’n monarg of sy gemalin, soos Margareta van Anjou, die vrou van Hendrik VI, so versoek het of as hierdie diere as geskenke vir hulle gegee is. Volgens optekeninge was hierdie diere in haglike omstandighede gedurende die 17de eeu gehuisves, wat heeltemal in teenstelling is met Florence se ruimer blyplek gedurende dieselfde tydperk.<ref name="Blunt16">{{en}} Blunt, bl. 16.</ref> Die dieretuin was tot met die 18de eeu vir die publiek toeganklik; die toegangsgeld het drie halfpennies beloop, of ’n kat of ’n hond om die leeus mee te voer.<ref name="Blunt17">{{en}} Blunt, bl. 17.</ref> ’n Mededingende dieretuin by die Exeter Exchange het ook leeus tot met die vroeë 19de eeu ten toon gestel.<ref>{{en}} de Courcy, bl. 8–9.</ref> Die Toring-dieretuin is deur Willem IV gesluit,<ref name="Blunt17" /> waarna die diere na die Londense Dieretuin verskuif is. Die Londense Dieretuin is amptelik op 27 April 1828 geopen.<ref name="Blunt32">{{en}} Blunt, bl. 32.</ref> Die handel in wilde diere het saam met die verbeterde 19de eeuse koloniale handel floreer. Daar het die opvatting geheers dat leeus redelik bekombaar en boonop goedkoop is. Hoewel daar meer met leeus as tiere verhandel is, was hulle goedkoper as groot diere wat moeilik vervoer kon word (soos kameelperde en seekoeie) en nóg goedkoper as pandas.<ref>{{en}} Baratay & Hardouin-Fugier, bl. 122.</ref> Soos met die ander diere is leeus as ’n natuurlike, onuitputbare handelsproduk geag, wat genadeloos uitgebuit is. Baie is tydens hul vang en vervoer dood.<ref>{{en}} Baratay & Hardouin-Fugier, bl. 114, 117.</ref> Die denkbeeld van ’n heldhaftige jagter wat leeus agternasit sou ’n groot deel van die eeu die botoon voer.<ref>{{en}} Baratay & Hardouin-Fugier, bl. 113.</ref> Ontdekkers en jagters het die gewilde Manichese verdeling van diere as "goed" en "boos" uitgebuit om opwinding by hul avonture te voeg en om hulself tot helde te vereer. Dit het daartoe gelei dat die uitroei of vang van die groot katte, wat altyd van mensvretery verdink is, beide "die vrees vir die natuur en die bevrediging deur dit te oorwin" versinnebeeld het.<ref>{{en}} Baratay & Hardouin-Fugier, bl. 173, 180–83.</ref> Leeus is in ingeperkte en vuil omstandighede in die Londense Dieretuin aangehou totdat daar in die 1870’s ’n groter leeuhuis met ruimer hokke aangebou is.<ref name="Blunt208">{{en}} Blunt, bl. 208.</ref> Nog veranderinge het in die vroeë 20ste eeu plaasgevind, toe Carl Hagenbeck kampies ontwerp het wat nouliks met ’n natuurlike habitat ooreenstem, ene met betonrotse, meer ruimte en ’n grag, pleks van tralies. Hy het beide die leeukampe van die Melbourne Dieretuin en Sydney se Taronga Dieretuin saam met verskeie andere in die vroeë 21ste eeu ontwerp. Selfs al was sy ontwerpe baie gewild, was die ou tralies en hokke tot met die 1960’s in baie dieretuine nog van krag.<ref name="dc69">{{en}} de Courcy, bl. 69.</ref> Oor die latere dekades van die 20ste eeu het die groter en natuurliker kampe, tesame met die gebruik van maasdraad en lamelglas in stede van verlaagde lêplekke, die besoekers toegelaat om in nouer kontak met die diere te kom. Sekere besienswaardighede sal selfs die lêplek hoër as die grondvlak waarop die besoekers loop gelig wees, soos by Cat Forest/Lion Overlook van Oklahoma City Zoological Park.<ref name="zoos_encyclopedia" /> Vandag word leeus in veel groter, natuurlike omgewings aangehou; moderne aanbevole riglyne is spesifiek meer daarop ingestel om in die leeu se natuurlike behoeftes, soos in die wild, te voorsien. Daar word aangedring op verskillende skuilplekke, opgehewe lêplekke met beide son en skadu waarop die leeu kan sit, voldoende grondbedekking, dreinering sowel as genoeg leefruimte.<ref name="WAZA" /> Daar is al voorheen leeus privaat aangehou is, soos Elsa. Sy was ’n leeuwyfie wat deur George Adamson en sy vrou Joy Adamson grootgemaak is en wat veral met Joy ’n hegte band ontwikkel het. Die leeuin het later bekendheid verwerf en haar lewe is in ’n reeks boeke en rolprente verewig. === Koggeling en makmaak === [[Lêer:Lion tamer (LOC pga.03749).jpg|duimnael|Neëntiende-eeuse ets van ’n leeutemmer binne ’n leeuhok]] Die koggeling van leeus is ’n bloedsport waar leeus aangehits word om met ander diere, veral honde, te baklei. Omskrywings of verwysings hiervan strek vanuit die antieke eras regdeur tot met die 17de eeu. Dit is uiteindelik teen 1800 in Wene en teen 1825 in Engeland verbied.<ref>{{en}} {{cite book |last=Hone |first=William |editor=Kyle Grimes |title=The Every-Day Book |origyear=1825–1826 |url=http://www.uab.edu/english/hone/etexts/edb/day-pages/207-july26.html |accessdate=25 Januarie 2011 |year=2004 |publisher=University of Alabama at Birmingham |page=26 |chapter=July |archive-date=24 Junie 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080624080642/http://www.uab.edu/english/hone/etexts/edb/day-pages/207-july26.html |url-status=bot: unknown }}</ref><ref>{{en}} {{cite journal |last=Blaisdell |first=Warren H. |date=November 1997 |title=How A Lion Fight Caused England To Stop The Breeding Of Both Ring And Pit Bulldogs |journal=American Bulldog Review |volume=3 |issue=4 |url=http://www.american-bulldog.com/how_a_lion.htm |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080424001716/http://www.american-bulldog.com/how_a_lion.htm |archivedate=24 April 2008 |accessdate=5 September 2007 |url-status=dead }}</ref> “Leeutemming” behels die dressering van leeus vir die vermaaklikheidsbedryf, hetsy vir die sirkus of ’n individuele vertoning, soos Siegfried & Roy. Hierdie term word dikwels ook gebruik om na die dressering en vertoning van ander groot katte, soos tiere, luiperds en poemas te verwys. Baanbrekerswerk is teen die eerste helfte van die neëntiende eeu deur die Fransman Henri Martin en die Amerikaner Isaac van Amburgh verrig. Al twee het wyd en syd getoer en hul tegnieke is deur ’n aantal volgelinge nageboots.<ref name="baratay187" /> Van Amburgh het voor koningin [[Victoria van die Verenigde Koninkryk]] opgetree toe hy in 1838 deur Groot-Brittanje getoer het. Martin het ’n gebarespel (''Les Lions de Mysore'' ("Die Leeus van Mysore")) gekomponeer; ’n idee wat Amburgh vinnig nagevolg het. Hierdie vertonings het perdevertonings as die kern van die sitrusbedryf in die skadu gehul, maar het werklik teen die vroeë twintigste eeu eers by die publiek byval gevind met die koms van die bioskoop. Deur die onderdanigheid van die leeu teenoor die mens te demonstreer, het leeutemmery presies dieselfde doel as dieregevegte uit die vorige eeue vervul.<ref name="baratay187">{{en}} Baratay & Hardouin-Fugier, bl. 187.</ref> Die beslissende bewys van ’n dresseerder se dominansie en beheer oor ’n leeu is voorgestel deur sy kop in die leeu se bek te druk. Die tipiese leeutemmerstoertjie is moontlik die eerste keer deur die Amerikaner Clyde Beatty (1903–1965) gebruik.<ref>{{en}} {{cite book| first=David | last=Feldman | year=1993 | title=How Does Aspirin Find a Headache? | url=https://archive.org/details/howdoesaspirinfi0000feld_o6n6 | edition= | publisher=HarperCollins | location= | isbn= 0-06-016923-0 }}</ref> == Sien ook == * [[Lys van Suider-Afrikaanse soogdiere volgens alfabet]] * [[Lys van Suider-Afrikaanse soogdiere volgens wetenskaplike name]] * [[Suider-Afrikaanse soogdiere en hul ordes]] == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Verdere leeswerk == * {{en}} {{cite book|last1=Baratay |first1=Eric |last2=Hardouin-Fugier | first2=Elisabeth |title=Zoo : a history of zoological gardens in the West |url=https://archive.org/details/zoohistoryofzool0000bara |year=2002 |publisher=Reaktion Books |location=London |isbn=1-86189-111-3}} * {{en}} {{cite book|last=Blunt |first=Wilfred |title=The Ark in the Park: The Zoo in the Nineteenth Century |url=https://archive.org/details/isbn_241893313 |year=1975 |publisher=Hamish Hamilton |location=London |isbn=0-241-89331-3}} * {{en}} {{cite book|last=de Courcy |first=Catherine |title=The Zoo Story |year=1995 |publisher=Penguin Books |location=Ringwood, Victoria |isbn=0-14-023919-7}} * {{en}} {{cite book|last=Schaller |first=George B. |year=1972 |title= The Serengeti lion: A study of predator-prey relations|url=https://archive.org/details/serengetilionstu0000scha |publisher= University of Chicago Press|location=Chicago |isbn=0-226-73639-3}} == Eksterne skakels == {{wikt|leeu}} {{Commons-kategorie inlyn|Panthera leo}} {{Wikispecies-inlyn|Panthera leo}} {{en-vertaal|Lion}} {{Voorbladster}} {{Normdata}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Katagtiges]] [[Kategorie:Nasionale simbole van Suid-Afrika]] itmr3fp3onfqm2garnomm6tk1165sil Verenigde State van Amerika 0 4216 2968785 2968456 2026-09-19T19:30:36Z SpesBona 2720 /* Sport */ Rugby herbewoord 2968785 wikitext text/x-wiki : ''Hierdie artikel handel oor die land in Noord-Amerika. Vir ander gelyknamige state, sien [[Verenigde State (dubbelsinnig)]].'' {{Inligtingskas Land |noem_naam = Verenigde State van Amerika |volle_naam = <small>''United States of America'' ([[Engels]])</small> |algemene_naam = die Verenigde State |beeld_vlag = Flag of the United States.svg |beeld_wapen = Greater coat of arms of the United States.svg |simbool_tipe = Groot Seël |beeld_kaart = United States (orthographic projection).svg |leuse = ''In God We Trust''<br /><small>''(sedert 1956 amptelik)''</small><br />''Ander tradisionele leuses:''<br />''E Pluribus Unum''<br /><small>''([[Latyn]] vir: "Uit baie, een")''</small><br />''Annuit cœptis''<br /><small>''(Latyn vir: "[[God|Hy]] het ons ondernemings bevoordeel")''</small><br />''Novus ordo seclorum''<br /><small>''(Latyn vir: "Nuwe orde van die eeue")''</small> |volkslied = ''[[The Star-Spangled Banner]]''<br /><small>''(Engels vir: "Die sterbesaaide vaandel")''</small><br /><center>[[Lêer:Star Spangled Banner instrumental.ogg]]</center><br />''Mars: [[The Stars and Stripes Forever]]''<ref>{{en}} {{cite web |url=http://uscode.house.gov/statviewer.htm?volume=112&page=1263 |title=uscode.house.gov |date=12 Augustus 1999 |work=Public Law 105–225, 12 Augustus 1998 |publisher=uscode.house.gov |pages=112 Stat. 1263 |quote=Section 304. "The composition by John Philip Sousa entitled "The Stars and Stripes Forever" is the national march." |accessdate=11 Augustus 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210811194342/http://uscode.house.gov/statviewer.htm?volume=112&page=1263 |archive-date=11 Augustus 2021 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><br /><small>''(Engels vir: "Die sterre en bane vir altyd")''</small><br /><center>[[Lêer:March, "The Stars and Stripes Forever" · Colonel John R. Bourgeois, Director · John Philip Sousa · United States Marine Band.ogg]]</center> |amptelike_tale = Geen op federale vlak nie{{smallsup|1}}<br />[[Engels]] (''[[de facto]]''){{smallsup|2}} |hoofstad = [[Washington, D.C.]] {{Koördinate|38|53|N|77|01|W}} |latd = 38 |latm = 53 |latNS = N |longd = 77 |longm = 01 |longEW = W |grootste_stad = [[New York]] {{Koördinate|40|43|N|74|00|W}} |regeringsvorm = Federale presidensiële<br />grondwetlike [[republiek]] |leiertitels = <br />• [[President van die Verenigde State van Amerika|President]]<br />• Adjunkpresident<br />• [[Huis van Verteenwoordigers|Huis]]-spreker<br />• Hoofregter |leiername = [[Donald Trump]] ([[Republikeinse Party (Verenigde State)|R]])<br />[[James David Vance]] (R)<br />[[Mike Johnson]] (R)<br />[[John Roberts (Hoofregter)|John Roberts]] |oppervlak_rang = 4<sup>de</sup> |oppervlak_grootte = |oppervlak = 9&nbsp;833&nbsp;517<ref name="CIA">{{en}} {{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/united-states/|title=United States|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=20 Januarie 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260120133910/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/united-states/|archive-date=20 Januarie 2026|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> |oppervlakmi² = 3&nbsp;796&nbsp;742 |persent_water = 4,66 (2015)<ref>{{en}} {{cite web|url=https://stats.oecd.org/Index.aspx?DataSetCode=SURFACE_WATER#|title=Surface water and surface water change|publisher=[[OESO]]|accessdate=20 Januarie 2021}}</ref> |bevolking_skatting = 341&nbsp;963&nbsp;408<ref name="CIA" /> |bevolking_skatting_jaar = 2024 |bevolking_rang = 3<sup>de</sup> |bevolking_sensus = 331&nbsp;449&nbsp;281<ref name="Sensus2020">{{en}} {{cite web |url=https://www.census.gov/programs-surveys/decennial-census/decade.2020.html |title=Decennial Census by Decade |publisher=Amerikaanse Sensuskantoor |date=1 April 2020 |accessdate=22 Julie 2026}}</ref> |bevolking_sensus_jaar = 2020 |bevolkingsdigtheid = 34,8 |bevolkingsdigtheidmi² = 90,1 |bevolkingsdigtheidrang = 185<sup>ste</sup> |BBP_PPP = $31&nbsp;718&nbsp;miljard<ref name=imf2>{{en}} {{cite web |url=https://www.imf.org/en/publications/weo/weo-database/2025/april/weo-report?c=111&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC&sy=2025&ey=2027&ssm=0&scsm=1&ssd=1&scc=1&ssc=1&sic=0&sort=country&ds=.&br=0 |title=United States |publisher=[[Internasionale Monetêre Fonds]] |date=April 2025 |accessdate=22 Julie 2026}}</ref> |BBP_PPP_rang = 2<sup>de</sup> |BBP_PPP_jaar = 2026 |BBP_PPP_per_kapita = $92&nbsp;097<ref name=imf2 /> |BBP_PPP_per_kapita_rang = 10<sup>de</sup> |BBP = $31&nbsp;718&nbsp;miljard<ref name=imf2 /> |BBP_rang = 1<sup>ste</sup> |BBP_jaar = 2026 |BBP_per_kapita = $92&nbsp;097<ref name=imf2 /> |BBP_per_kapita_rang = 8<sup>ste</sup> |onafhanklikheidstipe = • Verklaar<br />• Konfederasie<br />• [[Vrede van Parys (1783)|Vrede van Parys]]<br />• Huidige grondwet<br />• Laaste kerkreg toegelaat |onafhanklikheidsgebeure = |onafhanklikheidsdatums = van [[Koninkryk van Groot-Brittanje|Groot-Brittanje]]<br />[[4 Julie]] [[1776]]<br />[[1 Maart]] [[1781]]<br />[[3 September]] [[1783]]<br />[[21 Junie]] [[1788]]<br />[[24 Maart]] [[1976]] |MOI = {{wins}} 0,938<ref>{{en}} {{cite web |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf |title=Human Development Report 2025 |publisher=United Nations Development Programme |date=6 Mei 2025 |accessdate=22 Julie 2026}}</ref> |MOI_rang = 17<sup>de</sup> |MOI_jaar = 2023 |MOI_kategorie = {{kleur|#090|baie hoog}} |Gini = 41,8<ref>{{en}} {{cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=US |title=Gini index – United States |publisher=[[Wêreldbank]] |accessdate=22 Julie 2026}}</ref> |Gini_rang = |Gini_jaar = 2024 |Gini_kategorie = {{kleur|#990000|hoog}} |geldeenheid = [[Amerikaanse dollar|Dollar]] ($) |geldeenheid_kode = USD |land_kode = USA |tydsone = |utc_afwyking = [[UTC-05:00|-05]] tot [[UTC-10:00|-10]] |tydsone_somer = |utc_afwyking_DST = [[UTC-04:00|-04]] tot [[UTC-10:00|-10]] |internet_domein = [[.us]] [[.gov]] [[.mil]] [[.edu]] |skakelkode = 1 |voetskrif = 1. Engels is die amptelike taal van 28 deelstate. Engels en Hawaiis is beide amptelike tale in die deelstaat Hawaii. Verder het Nieu-Meksiko en Louisiana wette wat die gebruik van onderskeidelik Spaans en Frans toelaat.<br />2. Engels is die ''de facto'' taal van die Amerikaanse regering en die enigste taal wat deur 82% Amerikaners ouer as vyf tuis gepraat word. Spaans is die tweede mees gesproke taal. }} Die '''Verenigde State van Amerika''' (dikwels afgekort tot '''Verenigde State''', '''VS''' of '''VSA'''; [[Engels]]: ''United States of America'' of ''USA''), in die omgangstaal ook net '''Amerika'''<ref group="n">Die gebruik van die woord 'Amerika' om te verwys na die VSA en 'Amerikaner' om te verwys na 'n VSA-burger word deur baie mense in die res van die [[Amerikas]] gesien as onakkuraat, maar is algemeen en word elders aanvaar.</ref> genoem,<ref>{{en}} Wilson, Kenneth G. (1993). ''The Columbia Guide to Standard American English''. New York: Columbia University Press, bl. 27–28. {{ISBN|0-231-06989-8}}.</ref> is 'n [[federale republiek]] in die [[Westelike Halfrond]] wat uit [[Deelstate van die Verenigde State van Amerika|vyftig deelstate]], 'n federale distrik, vyf groter selfregerende gebiede en enkele kleiner [[Eilandgebiede van die Verenigde State van Amerika|eilandbesittings]] in die [[Stille Oseaan]] en die [[Karibiese See]] bestaan. 48 van sy deelstate en die federale distrik lê in [[Noord-Amerika|Sentraal-Noord-Amerika]] tussen die Stille Oseaan in die weste en die [[Atlantiese Oseaan]] in die ooste en word in die noorde deur [[Kanada]] en in die suide deur [[Meksiko]] begrens. Die deelstaat [[Alaska]] lê in die noordweste van die Noord-Amerikaanse vasteland en grens in die ooste aan Kanada, terwyl dit in die weste deur die [[Beringstraat]] van die [[Russiese Federasie]] geskei word. Die deelstaat [[Hawaii]] is 'n eilandgroep in die middel van die Stille Oseaan. [[Lêer:Angled closeup of the US flag.jpg|duimnael|links|Die [[Vlag van die Verenigde State|vlag van die VSA]]. Die rooi en wit bane versinnebeeld die dertien oorspronklike kolonies en deelstate, die sterre die huidige vyftig deelstate]] Die Verenigde State beslaan altesaam veertig persent van die Noord-Amerikaanse vasteland. Met meer as 9,8 miljoen vierkante kilometer (byna 3,8 miljoen vierkante myl) is die VSA die vierde grootste land ter wêreld en met 'n bevolking van amper 342 miljoen die derde grootste land.<ref name="CIA" /> Sy grondgebied strek oor nege amptelike tydsones. Met 'n [[bruto binnelandse produk]] van meer as $30&nbsp;337 miljard in 2025 is die VSA naas die [[Volksrepubliek China]] die tweede grootste ekonomie ter wêreld.<ref name=imf2 /> Die Verenigde State van Amerika is 'n federale presidensiële grondwetlike [[republiek]] met 'n tweekamerparlement, die Kongres, wat uit die Senaat en die Huis van Verteenwoordigers bestaan. Die hoofstad van die VSA is [[Washington, D.C.]], wat nie deel uitmaak van een van die vyftig deelstate nie, maar in die federale Distrik Columbia geleë is. Die grondgebied van die Verenigde State is oorspronklik deur 'n verskeidenheid stamme van die Eerste Nasies bewoon. Met die Europese kolonisasie deur Britte, Franse en Spanjaarde en grootskaalse immigrasie van dwarsoor die wêreld het die VSA tot een van die etnies, sosiaal en [[godsdiens]]tig mees diverse lande ter wêreld ontwikkel.<ref name="DD">{{en}} Adams, J.Q., and Pearlie Strother-Adams (2001). ''Dealing with Diversity''. Chicago: Kendall/Hunt. {{ISBN|0-7872-8145-X}}.</ref> Die Verenigde State is deur dertien kolonies gestig, wat na aanleiding van die [[Amerikaanse Onafhanklikheidsoorlog]] hulle onafhanklikheid van [[Koninkryk van Groot-Brittanje|Groot-Brittanje]] op 4 Julie 1776 verklaar en hulle grondwet, die Artikels van die Konfederasie, op 1 Maart 1781 bekragtig het. Die huidige grondwet is op 17 September 1787 aangeneem.<ref>{{en}} Dull, Jonathan R. (2003). "Diplomacy of the Revolution, to 1783," bl. 352, chap. in ''A Companion to the American Revolution'', ed. Jack P. Greene and J. R. Pole. Maiden, Mass.: Blackwell, bl. 352–361. {{ISBN|1-4051-1674-9}}.</ref> Die oppervlakte van die VSA is gedurende die 19de eeu deur gebiede, wat van [[Frankryk]] en Meksiko gekoop is, aansienlik uitgebrei. Met die ekonomiese agteruitgang van die [[Sowjetunie]] in 1991 het die VSA die enigste oorblywende [[supermoondheid]] geword wat 'n oorheersende ekonomiese, politieke, kulturele en militêre invloed dwarsoor die wêreld uitoefen.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.foreignaffairs.org/20040701faessay83406/eliot-a-cohen/history-and-the-hyperpower.html |title=History and the Hyperpower |publisher=Foreign Affairs |author=Eliot A. Cohen |date=2004 |accessdate=23 Julie 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090723000051/http://www.foreignaffairs.com/articles/59919/eliot-a-cohen/history-and-the-hyperpower |archive-date=23 Julie 2009 |url-status=dead}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/country_profiles/1217752.stm |title=United States of America country profile |publisher=BBC News |date=22 April 2008 |accessdate=22 Julie 2026}}</ref> == Etimologie == Die eerste dokumentêre verskyning van die [[frase]] ''United States of America'' was in 'n brief op 2 Januarie 1776, geskryf deur Stephen Moylan, 'n Kontinentale Leër-assistent van generaal [[George Washington]], aan Joseph Reed, Washington se [[Adjudant (amp)|adjudant]]. Moylan het sy begeerte uitgespreek om te gaan "met volle en ruim magte van die Verenigde State van Amerika tot Spanje" om bystand in die [[Amerikaanse Onafhanklikheidsoorlog]] te verkry.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.csmonitor.com/USA/Politics/2013/0704/Who-coined-United-States-of-America-Mystery-might-have-intriguing-answer |title=Who coined 'United States of America'? Mystery might have intriguing answer. |publisher=Christian Science Monitor |author=Byron DeLear |location=Boston, MA |date=4 Julie 2013 |accessdate=4 Julie 2013}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://blog.nyhistory.org/coined-phrase-united-states-america-may-never-guess/ |title=Who Coined the Phrase 'United States of America'? You May Never Guess |publisher=New-York Historical Society Museum & Library |author=Mariam Touba |date=5 November 2014 |accessdate=5 November 2014}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.irishcentral.com/roots/history/The-forgotten-Irishman-who-named-the-United-States-of-America.html |title=The forgotten Irishman who named the 'United States of America'|publisher=Irish Central |author=John Fay |date=15 Julie 2016 |accessdate=15 Julie 2016}}</ref> Die eerste publikasie van die frase ''United States of America'' was in 'n anonieme [[essay]] in ''The Virginia Gazette'' in Williamsburg op 6 April 1776.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://research.history.org/DigitalLibrary/VirginiaGazette/VGIssueThumbs.cfm?IssueIDNo=76.DH.16 |title=''"To the inhabitants of Virginia", by A PLANTER''. Dixon and Hunter's. April 6, 1776, Williamsburg, Virginia. Letter is also included in Peter Force's ''American Archives'' |publisher=The Virginia Gazette |issue=1287 |volume=5 |accessdate=19 Desember 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141219053616/https://research.history.org/DigitalLibrary/VirginiaGazette/VGIssueThumbs.cfm?IssueIDNo=76.DH.16 |archive-date=19 Desember 2014 |url-status=dead}}</ref> Teen Junie 1776 het die naam ''United States of America'' verskyn in ontwerpe van die Artikels van Konfederasie en Ewige Unie, vervat deur John Dickinson, 'n stigtingsvader uit [[Pennsilvanië]],<ref name="Safire199">{{en}} {{cite book |author=William Safire |title=No Uncertain Terms: More Writing from the Popular "On Language" Column in The New York Times Magazine |url=https://archive.org/details/nouncertainterms00safi |page=[https://archive.org/details/nouncertainterms00safi/page/199 199] |year=2003 |publisher=Simon and Schuster |isbn=978-0-7432-4955-3}}</ref><ref>{{en}} {{cite book |author=Mary Mostert |title=The Threat of Anarchy Leads to the Constitution of the United States |url=https://books.google.com/books?id=jntSQ-yn66AC&pg=PA18 |year=2005 |publisher=CTR Publishing, Inc. |isbn=978-0-9753851-4-2 |page=18}}</ref> en in die Amerikaanse Onafhanklikheidsverklaring, hoofsaaklik geskryf deur [[Thomas Jefferson]] en goedgekeur deur die Tweede Kontinentale Kongres in [[Philadelphia]] op 4 Julie 1776.<ref name="Safire199" /> == Geografie == {{Hoofartikel|Geografie van die Verenigde State}} As die wêreld se derde grootste nasie (totale area), het die Verenigde State 'n baie wisselende landskap: gematigde woudland aan die ooskus, [[Wortelboommoeras|mangrovewoude]] in [[Florida]], die [[Great Plains]] in die middel van die land, die [[Mississippirivier|Mississippi]]-[[Missouririvier|Missouri]] rivierstelsel, die [[Rotsgebergte]] (Rocky Mountains) wes van die vlaktes, woestyne en gematigde kusgebiede wes van die Rotsgebergte en [[reënwoud]]e in die noord-weste. Die [[vulkaan|vulkaniese]] eilande van Hawaii en die pool-gebiede van Alaska maak die geografiese diversiteit net nog groter. Die naaste lande buite die Noord-Amerikaanse vasteland is die [[Britse oorsese gebiede|Britse oorsese gebied]] [[Bermuda]] in die ooste asook die onafhanklike [[Eilandstaat|eilandstate]] [[Bahamas]] en [[Kuba]] in die suidooste. === E Pluribus Unum – Uit Veelheid, Eenheid === Die Amerikaanse Onafhanklikheidsverklaring van 1776 het op sentrale waardes soos lewe, vryheid en strewe na geluk gefokus; om nuut verworwe gebiede tot die ondergeskikte status van kolonies te beperk was gevolglik buite die kwessie. Met die ''Northwest Ordinance'' van 1787 is die prosedures vasgelê waarvolgens nuwe deelstate op gelyke voet met die dertien stigterstate tot die Unie kon toetree. Die bou van 'n nasie uit 'n verskeidenheid deelstate was 'n nuwe benadering wat in die Federale Grondwet bekragtig is. Die stapsgewyse proses, waarvolgens nuut verworwe gebiede as deelstate selfregering en verteenwoordiging op federale vlak behaal het, word onder die Stigtingsvaders se belangrikste nalatenskappe gereken. Die Amerikaanse metode van staatsbou het twee belange, wat van vroeg af strydig was, met mekaar versoen – dié van vryheid (''liberty'') en dié van ryksgesag (''empire'') – en 'n politieke bestel verwesenlik wat deur Thomas Jefferson treffend beskryf is as 'n ''empire for liberty'' – 'n federale staat wat vryheid as sy hoofdoelwit nastreef. Die politieke bestel het oor 'n tydperk van meer as twee eeue onveranderd gebly, ongeag die ingrypende veranderinge wat die Unie sedert sy stigting ondergaan het. Die Verenigde State se geografiese uitgestrektheid en die groot verskeidenheid etniese, kulturele en godsdienstige agtergronde van sy bewoners was in die tyd van die Stigtingsvaders nog so onvoorspelbaar soos die land se ongekende ekonomiese en tegnologiese vordering van 'n agrariese staat tot 'n hoogs geïndustrialiseerde en verstedelikte supermoondheid.<ref>{{en}} Harry S. Ashmore: ''Arkansas. A History''. New York NY: W. W. Norton & Company | Nashville TN: American Association for State and Local History 1978, Invitation to the Reader</ref> === Politieke geografie === Die vastelandse Verenigde State (sonder Alaska en Hawaii) word in geografiese opsig in 'n aantal streke verdeel: * Die '''[[Nieu-Engeland]]-State''' met [[Maine]], [[New Hampshire]], [[Vermont]], [[Massachusetts]], [[Rhode Island]] en [[Connecticut]], * Die '''Middel-Atlantiese State''' met [[New York (deelstaat)|New York]], [[New Jersey]], [[Delaware]], [[Maryland]], [[Virginië]], [[Wes-Virginië]] en [[Pennsilvanië]], * Die '''Suidoostelike State''' met [[Noord-Carolina]], [[Suid-Carolina]], [[Georgia]], [[Arkansas]], [[Tennessee]], [[Kentucky]], [[Florida]], [[Alabama]], [[Mississippi]] en [[Louisiana]], * Die '''Midwes-State''' met [[Ohio]], [[Indiana]], [[Illinois]], [[Michigan]], [[Wisconsin]], [[Minnesota]], [[Iowa]] en [[Missouri]], * Die '''[[Groot Vlaktes|Groot-Vlaktes]]-State''' met [[Noord-Dakota]], [[Suid-Dakota]], [[Kansas]] en [[Nebraska]], * Die '''Bergstate''' met [[Idaho]], [[Montana]], [[Colorado]], [[Wyoming]] en [[Utah]], * Die '''Suidwestelike State''' met [[Oklahoma]], [[Texas]], [[Nieu-Meksiko]] en [[Arizona]], en * Die '''Verre-Weste-State''' met [[Washington (deelstaat)|Washington]], [[Oregon]], [[Kalifornië]] en [[Nevada]]. Die '''grootste''' deelstate is ten opsigte van * '''Oppervlak''': [[Alaska]] met 1&nbsp;723&nbsp;337 vierkante kilometer (665&nbsp;384 vierkante myl)<ref name="Oppervlak">{{en}} {{cite web |url=https://www.census.gov/geographies/reference-files/2010/geo/state-area.html |title=State Area Measurements and Internal Point Coordinates |publisher=Amerikaanse Sensuskantoor |date=Augustus 2010 |accessdate=22 Julie 2026}}</ref> en * '''Bevolking''': [[Kalifornië]] met 'n bevolking van 39&nbsp;538&nbsp;223 in 2020.<ref name="Sensus2020" /> Die '''kleinste''' deelstate is ten opsigte van * '''Oppervlak''': [[Rhode Island]] met 4&nbsp;001 vierkante kilometer (1&nbsp;545 vierkante myl)<ref name="Oppervlak" /> en * '''Bevolking''': [[Wyoming]] met 'n bevolking van 576&nbsp;851 in 2020.<ref name="Sensus2020" /> Die deelstate Nevada, Arizona, Florida, Colorado, Utah, Georgia en Texas het in die laaste dekades die grootste relatiewe bevolkingsgroei getoon, terwyl die deelstate Kalifornië, Texas, Florida, Georgia, Arizona en Noord-Carolina die grootste absolute bevolkingsgroei ervaar het. Die bevolking van Wes-Virginië, Noord-Dakota en die Distrik Columbia het afgeneem. Die grootste stede in die VSA is [[New York]], [[Los Angeles]], [[Chicago]], [[Houston]] en [[Philadelphia]]. Die volgende kaart toon die ses amptelike sensusgebiede (Pasifiese Streek [''Pacific'' – blou], Bergstreek [''Mountain'' – rooi], Midweste [''Midwest'' – oranje], Suide [''South'' – geel], Noord-Oos [''Northeast'' – violet] en Afhanklike Gebiede [''Territories'' – groen]), vyftig deelstate en afhanklike gebiede van die Verenigde State: [[Lêer:United States Administrative Divisions.png|550px|senter]] {| width="100%" |width="16.66%"| '''Deelstate''' <ol start=1> <li>[[Alabama]]</li> <li>[[Alaska]]</li> <li>[[Arizona]]</li> <li>[[Arkansas]]</li> <li>[[Kalifornië]]</li> <li>[[Colorado]]</li> <li>[[Connecticut]]</li> <li>[[Delaware]]</li> <li>[[Florida]]</li> <li>[[Georgia]]</li> </ol> |width="16.66%" valign="top"| &nbsp; <ol start=11> <li>[[Hawaii]]</li> <li>[[Idaho]]</li> <li>[[Illinois]]</li> <li>[[Indiana]]</li> <li>[[Iowa]]</li> <li>[[Kansas]]</li> <li>[[Kentucky]]</li> <li>[[Louisiana]]</li> <li>[[Maine]]</li> <li>[[Maryland]]</li> </ol> |width="16.66%" valign="top"| &nbsp; <ol start=21> <li>[[Massachusetts]]</li> <li>[[Michigan]]</li> <li>[[Minnesota]]</li> <li>[[Mississippi]]</li> <li>[[Missouri]]</li> <li>[[Montana]]</li> <li>[[Nebraska]]</li> <li>[[Nevada]]</li> <li>[[New Hampshire]]</li> <li>[[New Jersey]]</li> </ol> |width="16.66%" valign="top"| &nbsp; <ol start=31> <li>[[Nieu-Meksiko]]</li> <li>[[New York (deelstaat)|New York]]</li> <li>[[Noord-Carolina]]</li> <li>[[Noord-Dakota]]</li> <li>[[Ohio]]</li> <li>[[Oklahoma]]</li> <li>[[Oregon]]</li> <li>[[Pennsilvanië]]</li> <li>[[Rhode Island]]</li> <li>[[Suid-Carolina]]</li> </ol> |width="16.66%" valign="top"| &nbsp; <ol start=41> <li>[[Suid-Dakota]]</li> <li>[[Tennessee]]</li> <li>[[Texas]]</li> <li>[[Utah]]</li> <li>[[Vermont]]</li> <li>[[Virginië]]</li> <li>[[Washington (deelstaat)|Washington]]</li> <li>[[Wes-Virginië]]</li> <li>[[Wisconsin]]</li> <li>[[Wyoming]]</li> </ol> |width="16.66%" valign="top"| '''[[Eilandgebiede van die Verenigde State van Amerika|Afhanklike gebiede]]''' <ol start=51> <li>[[Amerikaans-Samoa]]</li> <li>[[Guam]]</li> <li>[[Noordelike Mariana-eilande]]</li> <li>[[Puerto Rico]]</li> <li>[[Amerikaanse Maagde-eilande]]</li> </ol> '''Nie getoon nie''' * [[Distrik Columbia]] |} === Fisiese geografie === [[Lêer:USA-satellite.jpg|duimnael|[[Nasa]]-Satellietbeeld van die vastelandse Verenigde State]] Die Noord-Amerikaanse vasteland word volgens fisiese besonderhede in vier groot streke verdeel: Die [[Kanadese Skild]] met die Laurentiese Plato, die [[Appalache]]streek, die Binnelandse Vlaktes en die bergagtige Weste. Vir die gebied van die Verenigde State word hierdie streke verder verdeel in sewe fisiografiese streke: Die Vlaktes van die Atlantiese Kus en die [[Golf van Meksiko]], die Appalachiese Hooglande, die Binnelandse Vlaktes, die Binnelandse Hooglande, die Rotsgebergte, Die Intermontane Streek met die Groot Bekken en die Pasifiese Bergreekse. 'n Verdere streek, die Laurentiese Plato, beslaan slegs 'n klein gedeelte van die VSA se oppervlak in die gebied van die [[Groot Mere]]. Die huidige terrein van die noordelike Verenigde State is deur [[gletser]]s gevorm, wat die noorde van die vasteland in die laaste [[Ystydperk]] bedek het. Die vroeëre suidelike kant van die yslaag word nog steeds deur 'n reeks eindmorenes gekenmerk, wat vanaf die eiland Long Island aan die Atlantiese ooskus in westelike rigting tot by die Rotsgebergte loop. Die gebiede noord van hierdie lyn is bedek met ou gletserafsettings. In die berggebiede van die noordweste en in Alaska het die berggletsers duidelike spore van erosie gelaat. Uitgestrekte gletsermere het groot gebiede in die weste bedek, waarvan die Groot Soutmeer in Utah net 'n oorblyfsel is. === Die oostelike en die Golfkusgebiede === [[Lêer:Chesapeakelandsat.jpeg|duimnael|'n ''Landsat''-foto van Chesapeakebaai]] Die kusvlaktes van die Atlantiese ooste en die Golf van Meksiko strek van Long Island tot by die [[Rio Grande]] aan die Texaans-Meksikaanse grens. Die kuslyn word deur talle eilande, riviermondings, baaie, sandtonge en strandmere oorheers. Eilande soos Long Island, Nantucket en Martha's Vineyard maak deel uit van die kusvlakte en is eers ná die Ystydperk as gevolg van die stygende seevlak tot eilande omskep. Die natuurlike hawens van die noordooste, soos New York- en Chesapeakebaai, het reeds in die koloniale tydperk die landing van setlaars en later seevervoer en handel met Europa vergemaklik. Suid van die groot kape van Noord-Carolina soos Kaap Fear, Kaap Hatteras en Kaap Lookout is groot natuurlike baaie en hawens skaars. Die kuslyn van die Golfgebied met sy strandmere word deur die uitgestrekte Mississippidelta oorheers. Wes van die Atlantiese kusvlakte verrys die heuwelagtige [[Piedmont (VSA)|Piedmontstreek]] met sy talle watervalle as 'n soort oorgangsgebied tussen die kusstreek en die Appalache-gebergte. Hierdie bergreeks was miljoene jare gelede nog 'n magtige gebergte, wat intussen deur erosie geslyp is. Die Appalagge loop vanuit die suidooste van Kanada in westelike rigting tot by die Golfkusvlaktes van Alabama. Slegs langs Nieu-Engeland se rotsige kuslyn strek die bergreeks plek-plek tot by die Atlantiese Oseaan. Die gebied van die Appalache en die [[Adirondack-gebergte]] van New York maak in geologiese opsig deel uit van die Kanadese Skild en behels die grootste hooglande van die oostelike Verenigde State. Die hoogste bergspits in die ooste is Mount Mitchell in die Swart Berge (''Black Mountains'') van Noord-Carolina met 'n hoogte van 2&nbsp;037 meter (6&nbsp;684 voet) bo seevlak. === Die Binnelandse Vlaktes en Hooglande === [[Lêer:Mississippi delta from space.jpg|duimnael|'n Ruimtefoto van die Mississippidelta]] Die Binnelandse Vlaktes strek oor 'n lengte van sowat 1&nbsp;600 kilometer (1&nbsp;000 myl) van die Appalache tot by die Rotsgebergte in die weste en van Kanada in die noorde tot by die kusvlaktes van die Golf van Meksiko. Hulle geologiese onderlaag van sedimentêre gesteentes verwys na die feit dat die vlaktes vroeër 'n groot binnelandse see was; die gesteentes se ryk olie- en gasvoorkomste het van die deelstate Texas en Oklahoma (en die Kanadese prairie-provinsies) die belangrikste olieprodusente in Noord-Amerika gemaak. Die gebied word deur die Mississippi-Missouri-rivierstelsel gedreineer – een van die grootstes ter wêreld. In geografiese opsig word die vlaktes in drie hoofstreke verdeel – die vrugbare sentrale vlaktes – wat tot die belangrikste landbougebied van die VSA ontwikkel het – met die Mississippivallei, die gebied van die Groot Mere en die [[Groot Vlaktes]], 'n boomlose plato van uitgestrekte grasvelde, wat geleidelik van die laer vlaktes tot by die voorgebergtes van die Rotsgebergte verrys. In die randgebied van die Rotsgebergte bereik hierdie gebied reeds 'n hoogte van sowat 1&nbsp;600 meter, en sy ekonomiese sentrum en hoofstad van die deelstaat [[Colorado]], [[Denver]], word weens sy ligging soms ook die ''Milehigh City'' genoem. Die Swart Berge of [[Black Hills]] in Suid-Dakota is die enigste hoër geleë gebied, wat midde-in die vlaktes verrys. Die Binnelandse Hooglande lê wes van die Mississippi tussen die Binnelandse Vlaktes en die kusvlaktes van die Golf van Meksiko en bestaan uit die Ozark-plato in die noorde en die Ouachita-berge in die ooste. Die Mississippi se dreineringsgebied strek oor sowat 3,3 miljoen vierkante kilometer, en met 'n lengte van meer as 4&nbsp;000 kilometer behoort die rivier, wat deur die [[Indiane]] ''Missi Sepe'' of "Vader van die Waters" genoem is, tot die langstes ter wêreld. Die [[Missouririvier]], wat in die Mississippi uitmond, bereik dieselfde lengte. Die Mississippi mond in 'n geweldige delta, wat jaarliks met meer as tagtig meter groei, en met talle syriviere, sogenaamde ''passes'', in die Golf van Meksiko uit. === Die Westelike Bergreekse, die Intermontane Streek en die Groot Bekken === [[Lêer:The Battleship - Flickr - brewbooks (1).jpg|duimnael|Die Grand Canyon. Die bergpiek op die voorgrond staan bekend as ''The Battleship'']] [[Lêer:Mount Whitney 2003-03-25.jpg|duimnael|Die oostelike kant van Mount Whitney, soos gesien vanuit die Whitney Portal]] Die Rotsgebergte is 'n magtige bergreeks wes van die Groot Vlaktes, wat vanaf Kanada tot by die noordwestelike Verenigde State en verder tot by Nieu-Meksiko in die suide strek en met talle hoë bergspitse pronk, waarvan Mount Elbert op 4&nbsp;399 meter (14&nbsp;433 voet) die hoogste is. Die gebergte maak deel uit van die Sirkumpasifiese Berggordel, wat vanaf [[Asië]] oor die [[Aleoetiese Eilande]] dwarsdeur die weste van die Noord- en [[Suid-Amerika]]anse vastelande tot by [[Antarktika]] loop. Die Noord-Amerikaanse waterskeiding loop langs die kruin van die Rotsgebergte; riviere oos van die bergreeks maak deel uit van die Mississippi-Missouri- en ander Atlantiese rivierstelsels, terwyl riviere wes van die Rotsgebergte in die Stille Oseaan uitmond. Die Rotsgebergte word onderverdeel in die Noordelike Rotsgebergte (''Northern Rockies''), die Sentrale Rotsgebergte (''Middle Rockies''), die Wyoming-Bekken en die Suidelike Rotsgebergte (''Southern Rockies''). Die Intermontane Streek, 'n droë gebied met platos, bekkens en kleiner bergreekse, lê tussen die Rotsgebergte en die westelike bergreekse. Die Columbia-plato in die noorde is deur vulkaniese lava gevorm, en die Columbiarivier, wat die gebied saam met sy takriviere dreineer, het diep ''canyons'' in die plato gesny. Die uitgestrekte Colorado-plato, wat deur die [[Coloradorivier]] en sy takriviere gedreineer word, pronk met die beroemde [[Grand Canyon]], wat deur die rivierwater in die sedimentêre gesteente gesny is en as een van die grootste natuurwonders ter wêreld beskou word. Die gebied wes van die platos is feitlik 'n halfwoestyn en word deur bekkens en kleiner bergreekse gekenmerk. Hier lê ook die laagste punt van Noord-Amerika, die ''[[Death Valley]]'' ("Doodsvallei"), sowat 86 meter (282 voet) benede seevlak. Die Groot Bekken is die grootste van sy soort in die gebied, met die Humboldt as sy belangrikste rivier en 'n groot aantal soutmere, waaronder ook die [[Groot Soutmeer]] van die deelstaat Utah. Die riviere in hierdie bekken mond nie in die oseane uit nie, maar binnelands. Die Groot Soutmeer is net 'n oorblyfsel van 'n magtige soetwatermeer uit die Ystydperk. Die Pasifiese Bergstelsel lê tussen die Intermontane Streek en die Stille Oseaan, met bergreekse, wat parallel met die kuslyn in noord-suidelike rigting loop en deur [[geologiese breuke]] en vulkanisme gevorm is. Die Kusgebergte met sy talle vulkaniese bergspitse strek van Suidwes-Kanada in suidelike rigting tot in Noord-Kalifornië, van waar die [[Sierra Nevada (Verenigde State)|Sierra Nevada-bergreeks]] verder suidwaarts loop. [[Mount Whitney]] is die hoogste bergpiek in dié reeks met 4&nbsp;418 meter (14&nbsp;495 voet). === Die Pasifiese Kusgebiede === Wes van die Kusgebergte en die Sierra Nevada lê 'n laer bergreeks, wat langs die Pasifiese kuslyn loop, en 'n aantal valleie sos die Sentrale Vallei van Kalifornië, Oregon se Willamettevallei en die vlaktes van die Puget Sound in die deelstaat Washington. Die Pasifiese kusvlaktes beslaan net 'n smal strook, en in baie plekke strek die bergreekse regstreeks tot by die see. Daar is min eilande of baaie en ander natuurlike hawens soos San Franciscobaai, Puget Sound of San Diegobaai langs die kuslyn. === Alaska en Hawaii === [[Lêer:Denali Mt McKinley.jpg|duimnael|[[Denali]] (Alaska)]] Alaska word gewoonlik in vier fisiografiese streke verdeel: die Arktiese Vlaktes in die noorde, die kusvlaktes van die Arktiese Oseaan, die Rotsgebergte met die Brooks Range-bergreeks as sy mees noordelike gedeelte, die gebied van die Sentrale Bekkens en Hooglande met die [[Yukonrivier]]bekken en die Pasifiese Gebergte, wat langs die suidelike kuslyn loop en die hoogste bergspits van Noord-Amerika behels, [[Denali]], wat 6&nbsp;194 meter (20&nbsp;320 voet) bo seevlak verrys. Die eilande langs die suidooskus van Alaska en die Aleoete-argipel maak deel uit van die Pasifiese Gebergte, wat hier gedeeltelik in die Stille Oseaan versink het. Vulkaniese werking en aardbewings is tipiese kenmerke van hierdie eilandgroepe. Die eilande self is net soos die Hawaii-eilandketting die bergspitse van vulkane, wat vanaf die Pasifiese seebodem verrys. Die Hawaii-argipel se enigste aktiewe vulkane is [[Mauna Kea]] en [[Mauna Loa]] op die hoofeiland [[Hawaii (eiland)|Hawaii]]. == Klimaat == [[Lêer:Chaparral Supercell 2.JPG|duimnael|links|'n Supersel-donderstormwolk beweeg oor Chaparral (Nieu-Meksiko)]] [[Lêer:Climatemapusa2.PNG|duimnael|Klimaatkaart van die Verenigde State]] [[Lêer:Winter Storm Grayson 2018 01 04 (38794877154).jpg|duimnael|Blizzards, hewige winterstorms in die sentrale en oostelike dele van die land, word deur swaar sneeuvalle gekenmerk. Die satellietfoto wys winterstorm ''Grayson'' op 4 Januarie 2018]] Net soos byvoorbeeld [[Sentraal-Europa]] word groot dele van die Noord-Amerikaanse vasteland oorheers deur westelike winde en 'n opeenvolging van laagdrukgebiede (siklone), wat in die gebied van die Aleüte-eilandgroep ontstaan en afwissel met hoëdrukgebiede. Net soos ander gebiede in die gemiddelde breedtegrade, word ook die Verenigde State deur onbestendige weer en 'n opeenvolging van koue en warmfronte gekenmerk. Die siklone of koue fronte, wat gewoonlik in westelike rigting oor die vasteland beweeg, verskil van sy Europese eweknieë soms deur hulle tregtervormige werwels of [[tornado]]s – atmosferiese versteurings, wat dikwels groot skade berokken. 'n Tweede belangrike verskil is die ligging van die grootste gebergtes. Terwyl die Europese [[Alpe]] in wes-oostelike rigting loop en die suide van Europa teen koue fronte uit die noorde beskerm, loop Noord-Amerika se grootste bergreekse, die Kusgebergte en die [[Rotsgebergte]], in noord-suidelike rigting en verhinder dus dat vogtige en gematigde lugmassas vanuit die Stille Oseaan na die binneland kan beweeg. Die hooglande tussen die Sierra Nevada en die Rotsgebergte lê gevolglik net soos die [[Groot Vlaktes]] in die reënskadu van hierdie bergreekse. Hierdie besonderse reliëf verklaar ook die feit dat groot woestyngebiede soos die Mojave- en Gilawoestyn net enkele honderd kilometer van die kus af lê. Die weskus van die VSA is 'n tipiese winterreënstreek, waarvan 'n klein gedelte in Kalifornië deur 'n Mediterreense klimaat gekenmerk word. Die koeler klimaatstreke van die noordelike deelstate Oregon en Washington is die natste in die land met 'n jaarlikse reën- en sneeuvalle van soms meer as 2&nbsp;500 millimeter. Die Verenigde State bestaan dus rofweg uit 'n droë gedeelte in die weste en 'n humiede gedeelte in die ooste. Die oostelike landsdele het hulle vogtige klimaat aan die invloed van die Golf van Meksiko en die Atlantiese Oseaan te danke. Die suidelike deelstate is baie vogtig en het hulle swaar reënvalle op tussen sewentig en tagtig dae per jaar aan donderstorms en 'n aantal orkane in die najaar te danke. Die weer in die suide is dikwels baie warm en bedompig. Die hitte en verstikkende bedompigheid van die somermaande was 'n belangrike rede vir die gebruik van slawearbeid op die plantasies van die suide. Die mees digbevolkte gebiede van die sogenaamde ''manufacturing belt'', die groot historiese nywerheidsgebiede, lê in die vogtige en gematigde klimaatstreke tussen die [[Mississippirivier]] in die ooste en die Atlantiese Oseaan in die weste. Die oostelike gedeelte was oorspronklik 'n gebied van uitgestrekte bosse, terwyl die Groot Vlaktes, die hartland van Amerika, deur grasvelde gekenmerk word. Hierdie vlaktes maak reeds deel uit van die droër westelike gebiede, maar is feitlik 'n soort oorgangsgebied met periodes van hoër en laer reënvalle. Die eerste verkennings van die gebied teen die middel van die 19de eeu het gedurende 'n vogtige periode plaasgevind en die oortuiging laat posvat dat die vlaktes 'n uiters geskikte gebied vir akkerbou en veeteelt sou wees. Die eerste setlaars het later egter besef dat reënvalle in die vlaktes wisselvallig is en die gebied deur periodieke droogtes geteister word. Die bergreekse van die weste kry baie reën en spog met uitgestrekte bosgebiede. Danksy besproeiing is daar 'n florerende landbousektor in 'n aantal valleie. Die gebrek aan 'n soort kontinentale versperring in die vorm van 'n bergreeks, wat dwarsoor die vasteland in oos-westelike rigting loop, lei daartoe dat koue fronte uit die poolgebiede en warm fronte met tropiese lugmassas uit die suide ongehinderd oor die Groot Vlaktes kan beweeg. Vogtige, warm lugmassas bereik soms selfs die suide van Kanada en bevorder die groot aantal donderstorms en bedompige weer in die Amerikaanse Midweste. Weerstoestande verander skielik, en met die sogenaamde ''Northers'' beweeg uitgestrekte koue fronte soms na die uiterste suide, waar hulle byvoorbeeld sitrusplantasies in [[Florida]] bedreig. Florida en ander deelstate in die suide lê daarnaas in 'n gebied, wat dikwels deur orkane getref word. == Geskiedenis == {{Hoofartikel|Geskiedenis van die Verenigde State van Amerika}} === Die Prekolumbiaanse tydperk === {{Hoofartikel|Indiane}} [[Lêer:Taospueblo002.jpg|duimnael|links|Taos Pueblo in Nieu-Meksiko, omstreeks 1920]] [[Lêer:Inuit Woman 1907 Crisco edit.jpg|duimnael|Inoeïet-vrou in Alaska (1907)]] Die geskiedenis van die Indiaanse kolonisasie van die Amerikaanse vasteland bly nog steeds die onderwerp van navorsing. Aangesien daar geen oorblyfsels van hoogs ontwikkelde mensape gevind is nie en die Eerste Nasies (Indiane) tipiese mongoloïede kenmerke het, woord daar vermoed dat die eerste menslike bewoners vanuit Asië gekom en vir hulle immigrasie 'n landbrug gebruik het, wat in die Ystydperke met hulle laer seespieël tussen die Asiatiese en Amerikaanse vastelande bestaan het. Die etnoloë verdeel die verskillende volke van die Eerste Nasies in twee hoofgroepe: Die vroegste immigrante wys kenmerkende lang skedels op en is later opgevolg deur 'n tweede groep met ronde skedels. Die langskedelgroep is na die westelike en oostelike randgebiede van die vasteland teruggedring, terwyl die rondskedelgroep, die sogenaamde Pueblo-Andiede groep, die sentrale gebiede bewoon het. Die Inoeïet of Eskimo's het as die derde en laaste groep na Amerika gekom. Die stamme van die oostelike beskawings was hoofsaaklik jagters en versamelaars, maar was gedeeltelik ook akkerboere, wat bone, mielies, pampoene en meloene verbou het. Hulle het in klein gemeenskappe van tussen vyfrig en tweehonderd mense saamgewoon en word vanweë die sakrale aardhope, wat hulle gebou het, in Engels ook ''mound builders'' genoem. Die noordwestelike beskawings was eweneens akkerboere en word vanweë hulle kookgereedskap, wat uit versierde korfskottels bestaan het, ook korfmakers (Engels: ''basket makers'') genoem. Daarnaas het hulle vir kookdoeleindes ook stene verhit en in water geplaas, sodat hulle die tweede bynaam steenkokers (''stone boilers''). Die noordelike stamme se [[stapelvoedsel]] was [[salm]], terwyl die suidelike Indiane veral eikels geëet het. Die belangrikste groep Indiane was die suidwestelike beskawings, wat in 'n aantal groepe verdeel word en onder meer Hopi, Sjosjone, Yuma, Navajo en Apaches behels. Die sogenaamde Pueblo-akkerboere was die mees ontwikkelde Indiaanse beskawing met 'n georganiseerde landboustelsel as hulle ekonomiese basis. Die Rancheria-beskawing het ook op landbou gesteun en eenvoudige damme in die oorstromingsvlaktes van die groot riviere soos Colorado opgerig, maar daarnaas ook plante in die riviervalleie en op die [[mesa]]-plato's versamel. Die Navajo en sommige Apache-stamme was net gedeeltelik akkerboere, terwyl die oostelike Apaches en Ute heeltemaal versamelaars was. Die behuisings van die jagters verskil volgens die diere, wat hulle oorwegend geëet het. Die visserstamme het eenvoudige hutte van bas gebou, die buffeljagters het huide en velle gebruik wat saamgenaai is. Hulle gereedskappe en voorwerpe was oorwegend van hout, huide, steen en erdewerk gemaak. Net 'n klein aantal stamme het metale soos [[koper]] gebruik. Die Cherokee in die huidige deelstate Georgia en Noord-Carolina het al boomstamme as boumateriaal vir hulle hutte gebruik. Die Pueblo-Indiane het selfs 'n soort stedelike kultuur met kubusvormige huise ontwikkel. Die huise het oor meer as twee verdiepings beskik en was slegs deur middel van [[leer (toestel)|lere]] en vanuit die dakke toeganklik. Hierdie stamme het onder sterk kulturele invloede vanuit Meksiko gekom, van waar hulle ook die katoenvervaardiging aangeleer het. Kalkoene en honde was hulle enigste huisdiere, mielies, maniok, pampoene, tamaties, kakao, coca, sisal en tabak hulle belangrikste landbouprodukte. Die Pueblo-Indiane was bekwame pottebakkers en staan ook bekend vir hulle rituele, waarin gemaskeerde dansers, wat hulle gode versinnebeeld, 'n groot rol speel. Die noorde en noordooste van die huidige VSA is deur die Algonkin-groep van stamme (waaronder onder meer die Delaware, Mohikaners, Illinois, Ottawa en ander), die Irokese (waaronder onder meer die Seneca en Mohawk) en die Dakota of Sioux (met onder meer die Winnebago, Iowa, Omaha en Kansas) bewoon. Die belangrikste stamme in die suidooste was die Cherokee en die Seminoles van Florida. === Europese nedersettings === ==== Spanje ==== {{Hoofartikel|Nieu-Spanje}} [[Lêer:MissionCarmelSEGL.jpg|duimnael|Die Spaanse sendingstasie in die huidige [[Carmel-by-the-Sea]] (Kalifornië) met sy kenmerkende [[campanile]] (kloktoring)]] [[Spanje]] was die eerste Europese groot moondheid wat die Noord-Amerikaanse vasteland vanuit die suide begin verken het. Die groot dryfkragte agter die Spaanse ekspedisies was van ekonomiese en godsdienstige aard: Hulle was enersyds op soek na goud en silwer, en andersyds het hulle weens hulle sendingbewussyn daarin belang gestel om die inheemse bevolking te kersten. Die goewerneur van die eiland [[Puerto Rico]], Juan Ponce de León, het op Paassondag van die jaar 1513 naby die huidige stad St. Augustine voet aan wal gesit en die gebied ''Pascua florida'' genoem, waarvan later ook die naam van die deelstaat Florida afgelei is. By sy terugkeer agt jaar later is Ponce de León deur Indiane aangeval en dodelik gewond. Die eerste Spaanse nedersetting, Fort St. Augustine, is eers in 1565 opgerig en het later die beginpunt van 'n Spaanse sendingpad geword, wat na [[Pensacola]] aan die Golfkus en verder weswaarts tot by [[San Diego]] aan die weskus geloop het. Ander ekspedisies is in die 1530's en 1540's vanuit Meksiko uitgestuur en het moontlik gebiede tot by die huidige Kansas in die noorde verken, maar alle kragte is tevergeefs ingespan – in teenstelling met hulle Suid-Amerikaanse kolonies het die [[Spanjaarde]] in die noorde geen [[edelmetaal|edelmetale]] ontdek nie. Die grotendeels woestynagtige terrein en Indiaanse aanvalle het verdere ekspedisies verhoed, en die Spanjaarde het liewer by die meer gevorderde Pueblo-Indiaanse beskawings in die suidweste met hulle sendingwerk begin. 'n Aantal huidige Amerikaanse stede is as Spaanse sendingstasies, handelsposte en administratiewe setels gestig: Villa Real de la Santa Fé de San Francisco (later verkort tot [[Santa Fe, Nieu-Meksiko|Santa Fé]]) in Nieu-Meksiko (1609), Fort San Carlos (die voorloper van die stad Pensacola in Florida, 1698) en die ''presidios'' (versterkte sendingstasies) in die omgewing van [[El Paso]] en [[San Antonio]] in Texas. In die uitgestrekte gebied het die Spanjaarde met hulle klein aantal nedersettings voorlopig net 'n swak posisie ingeneem. Eers toe die Britte en [[Franse]] hulle Noord-Amerikaanse besittings in die 18de eeu begin uitbrei het, het ook Spanje se aktiwiteite veral in Kalifornië versterk. Die Spanjaarde het op hierdie gebied aanspraak gemaak as deel van Columbus se ontdekkings, en hulle was verontrus toe die Deense seevaarder Vitus Bering die Noord-Pasifiese kusgebiede in 1741 in Russiese opdrag begin verken het. In 1763 is die Spaanse nedersetting San Diego aan die Pasifiese kus gestig. Die sterk noordoostelike passaatwinde in die gebied het egter die seevervoer van goedere uit Acapulco (Meksiko) na San Diego erg belemmer, en dit het skepe dikwels vyftig dae geneem om die relatief klein seereis te onderneem. Gevolglik is goedere vanuit Laredo op die skiereiland Baja California (Neder-Kalifornië) op paaie vervoer. Die Spanjaarde het strategies geleë plekke gekies om 'n aantal verdere Kaliforniese sendingstasies te stig, en in die tydperk tussen 1769 en 1823 het 25 stasies langs die sogenaamde ''Camino Real'' (Engels: ''Mission Trail'') tussen San Diego en San Francisco ontstaan. In teenstelling met die Pueblo-Indiane van Nieu-Meksiko was die Kaliforniese Eerste Nasies jagters, vissers en versamelaars en was dus nie in staat om die Spaanse stasies met landbouprodukte te voorsien nie. Die stasies was genoodsaak om selfversorgend te wees en het tot klein landbousentrums ontwikkel, wat naas veeteelt op die verbouing van inheemse wynsoorte, olywe, graan, groente en vrugte toegespits het. Droogtes en watertekorte het besproeiing van groente- en vrugtetuine steeds moeilik gemaak, en 'n aantal stasies is selfs na meer geskikte plekke verskuif. Die nomadiese Indiane van die gebied het hulle nouliks in die stasies gevestig, en daar was ook geen noemenswaardige immigrasie van Spaanse setlaars nie. Die stasies was deur half-feodale strukture gekenmerk, en min Indiane het op 'n vrywillige basis vir die Spanjaarde gewerk. Siektes en mishandelings het duisende menselewens geëis, en slegs die helfte van die oorspronklike 600&nbsp;000 inheemse bewoners het die Spaanse heerskappy oorleef. Nadat Meksiko ná die [[Meksikaanse Onafhanklikheidsoorlog|Onafhanklikheidsoorlog]] van Spanje onafhanklik geword het, het die stasies minder belangrik geword, en hulle is in 1836 volkome gesekulariseer. As gevolg van die [[Meksikaans-Amerikaanse Oorlog]] het Meksiko sy gebiede noord van die skiereiland [[Baja California]] en die Rio Grande in Texas in 1848 aan die Verenigde State afgestaan. In hierdie periode het met die goudstormloop van Kalifornië die Amerikaanse kolonisasie van die gebied begin. ==== Frankryk ==== {{Hoofartikel|Nieu-Frankryk}} [[Lêer:New Orleans - French Quarter - balcon.JPG|duimnael|'n Balkon in die Franse buurt van [[New Orleans]]]] Frankryk se koloniale aktiwiteite is steeds deur sy politieke betrokkenhede op die Europese vasteland belemmer, en die godsdienstige verdeeldheid in die 16de eeuse Frankryk is weerspieël deur die stigting van afsonderlike Protestantse en Rooms-Katolieke nedersettings in Noord-Amerika. Die [[Italië|Italiaanse]] seevaarder Giovanni da Verrazano het in 1524 in Franse opdrag onder meer die skiereiland Manhattan verken, terwyl [[Jacques Cartier]] in 1534 die huidige Quebec bereik het. Die erste Franse nedersettings het egter eers in die tydperk tussen 1562 en 1564 ontstaan, toe [[Hugenote]] 'n kolonie noord van die skiereiland Florida gestig het. Hierdie nedersetting is deur die Spanjaarde as 'n bedreiging vir hulle eie gebiede beskou en gevolglik vernietig. Die eerste permanente nedersettings is dus in die noorde gestig: Port Royal aan die suidoewer van die Fundybaai in die jaar 1605, en drie jaar later [[Quebecstad]]. Vanuit [[Nieu-Brunswick]], [[Nova Scotia]], [[Prins-Edward-eiland]] en die [[Sint-Laurensrivier]]gebied het die Franse 'n baie groot gebied in Noord-Amerika verken. Pelshandelaars het tot by die Groot Mere getrek en die sogenaamde ''portages'' ontdek – smal strepe land tussen twee rivierlope, waar bote maklik na die ander rivier gedra kon word. Die Franse het vinnig die boloop van die Mississippirivier bereik, en in 1682 het Sieur de la Salle danksy hierdie groot waterweg tot by die Mississippi-rivierdelta gevaar en die gebied ter ere van koning Lodewyk [[Louisiana]] genoem. Louisiana het die belangrikste Franse kolonie op die gebied van die huidige Verenigde State geword, en met [[New Orleans]] het die Franse hier ook 'n belangrike seehawe gestig. Die res van die kolonie was egter byna onbevolk, en in die volgende dekades het slegs klein ekspedisies vanaf New Orleans vertrek om nedersettings langs die Mississippi tot by die huidige deelstate Illinois en Wisconsin te stig. In die laasgenoemde gebiede is [[lood]] ontgin. Toe Frankryk sy kolonie Louisiana aan die Verenigde State verkoop het, was daar talle parogieë waar Frans as omgangs- en kerktaal gebesig is. In die laaste tweehonderd jaar het die gebruik van Frans egter sterk afgeneem. Maar stede soos Mobile en New Orleans pronk nog steeds met 'n ryk argitektoniese erfenis uit die Franse tydperk, veral in die ''Vieux carré'' of Franse kwartier. ==== Engeland ==== {{Hoofartikel|Nieu-Engeland}} [[Lêer:Philadelphia City Hall-zoom.JPG|duimnael|'n Bronsstandbeeld van William Penn op die Raadsaal van Philadelphia (Pennsilvanië)]] Engeland het tot die mees suksesvolle koloniale [[groot moondheid]] ontwikkel, aangesien sy beleid van ''splendid isolation'', sy posisie as leidende seemag sedert die tydperk van koningin Elizabeth I en die politieke en godsdienstige woelinge, wat die Noord-Amerikaanse kolonies van 'n bestendige stroom Britse immigrante verseker het. Seevaarders op soek na die Noordwestelike Deurvaart soos Martin Frobisher en Henry Hudson was die eerstes, wat die Noord-Amerikaanse vasteland teen die laat 16de en vroeë 17de eeu begin verken het. Sir Walter Raleigh se pogings om Engelse nedersettings in die huidige deelstate Virginië en Noord-Carolina te stig, het in die 1580's misluk. Die Londense Kompanjie, wat 'n oktrooi vir die gebiede tussen die 34ste en 38ste noordelike breedtegraad ontvang het, was in 1607 meer suksesvol en het onder die leiding van kaptein John Smith 'n fort in die Chesapeakebaai van Virginië laat oprig. Die klein aantal oorspronklike koloniste is deur hongersnood, malaria en aanvalle van Indiane geteister, en alhoewel nuwe setlaars hulle in 1607 en 1608 in die kolonie gevestig het, het van die geskatte bevolking van sewehonderd mense minder as tien persent oorleef. Die oorblywende koloniste was in 1610 reeds van plan om die kolonisasie van die gebied vir goed te staak. Dit het die vasberadenheid, moed en uithouvermoë van 'n leier soos Lord Delaware geverg, wat teen hierdie tydperk met 'n nuwe groep immigrante voet aan wal gesit het, om met die kolonisering voort te gaan. Aanvanklik is Jamestown as nuwe hoofstad van die kolonie gestig en in 1699 deur Williamsburg vervang. Die bekendste landing van setlaars was egter dié van die Puriteinse Pelgrimvaders, wat in 1620 op hulle skip ''[[Mayflower]]'' Bostonbaai in die huidige Massachusetts bereik het – 'n gebied, wat aan die destydse Plymouth-Kompanjie behoort het. Die eerste nedersetting, [[Plymouth, Massachusetts|New Plymouth]], was suid van die huidige [[Boston]] geleë en die beginpunt van 'n grootskaalse volksplanting in die gebied. In die volgende twintig jaar het die kolonies sowat 25&nbsp;000 [[Engelse]] immigrante gelok, en weens die godsdienstige en politieke verdeeldheid van die setlaars het voortdurend nuwe kolonies ontstaan. In die tyd van die Amerikaanse Rewolusie was daar reeds dertien kolonies. Die meeste van hulle was kroonkolonies, wat deur 'n koninklike goewerneur bestuur is. 'n Aantal kolonies het op die basis van 'n oktrooi ontstaan, en hierdie groep het naas Massachusetts ook Rhode Island en Connecticut ingesluit. 'n Derde groep was privaatbesittings, met Maryland, wat aan [[Lord Baltimore]] geskenk is, as 'n Rooms-Katolieke nedersetting, en Pennsilvanië, wat aan die Quaker-leier William Penn geskenk is. Naas die Quakers het ook ander godsdienstige groepe soos die Morawiërs en Mennoniete (of Pennsilvanië-Duitsers) kolonies in Pennsilvanië gestig. Laasgenoemde het in 1683 Germantown, 'n voorstad van Philadelphia, gestig. Weens die groot aantal Duitse setlaars het Duits selfs 'n mededinger van Engels as omgangstaal in die streek geword. ==== Nederland ==== {{Hoofartikel|Nieu-Nederland}} [[Lêer:Nieuw Nederland.png|duimnael|Deur die [[Nederlandse Wes-Indiese Kompanjie]] opgeëiste kuslyn en die belangrikste plekke van [[Nieu-Nederland]]]] Nederland was aanvanklik 'n groot mededinger vir Engeland, wat reeds in 1609 in Noord-Amerika geland het, en sy handelsmaatskappye – waaronder die [[Verenigde Oos-Indiese Kompanjie]], die [[Nederlandse Wes-Indiese Kompanjie]] en die Nieuw Nederland Compagnie het belang gestel in die pelshandel en die Noordwestelike Deurvaart. Die Wes-Indiese Kompanjie onder die leiding van die Duitse boorling Peter Minnewitt het in 1626 die skiereiland Manhattan van die plaaslike Indiane gekoop en 'n fort gestig, waaruit later die stad Nieu-Amsterdam en uiteindelik New York voortgespruit het. Danksy Nederland se finansiële steun het ook [[Swede]] in die gebied van die Delaware- en Schuylkillriviere 'n nedersetting gestig, maar weens sy Europese politieke betrokkenhede is hierdie kolonie in 1655 aan die Nederlanders afgestaan. Nadat ook die Nederlandse kolonie min aftrek van Hollandse burgers gekry het, is dit eweneens in 1664 aan die Britte oorhandig, en ter ere van die hertog van York is Nieu-Amsterdam se naam onmiddellik gewysig na New York. ==== Rusland ==== [[Lêer:1860-russian-america.jpg|duimnael|links|'n Kaart van Russies-Amerika (omtrent 1860)]] Rusland het veral belang gestel in die jag op sabeldiere, en jagters het dwarsdeur [[Siberië]] tot by die grense van Asië getrek. Die Deense seevaarder Vitus Bering het in Russiese opdrag die seegebied tussen Siberië en Alaska verken en sodoende die bewys opgelewer dat daar geen landverbinding tussen die Asiatiese en Amerikaanse vastelande bestaan nie. In 1741 het Bering vir die eerste keer in Amerika voet aan wal gesit. Jagters het weens die groot getalle otters en seekoeie na die gebied gekom om die huide op die Chinese mark winsgewend te verkoop, en seekoeie was as gevolg van die genadelose jag al in 1768 uitgeroei. Die pelshandel is deur die Russies-Amerikaanse Pelshandelkompanjie beheer, wat in 1799 met sy hoofkwartier in [[Sitka]] gestig is. Dit was veral offisiere wat die kompanjie bestuur het en die kompanjie het ook as politieke administrasie van Russies-Amerika gedien. Die Russe het hulle gebied tot by Kalifornië uitgebrei en in 1811 Fort Rossija (later Fort Ross) sowat 120 kilometer noord van die huidige San Francisco opgerig. Die Russiese tsaar het in 1823 gepoog om die Russiese aanspraak op die Stille Oseaan-gebied langs die Amerikaanse weskus met 'n ukas te bevestig, wat oorspronklik in 1821 uitgereik is. Sy beleid het egter skerp Amerikaanse reaksies uitgelok, en een jaar later is die sogenaamde Monroe-doktrine gepropageer, wat nie-Amerikaanse inmenging op die Amerikaanse vasteland afgekeur het. Rusland het sy gebiedsaansprake in 1824 beperk tot Alaska. Ná die [[Krimoorlog]] was Rusland in politieke en militêre opsig verswak. Dit was duidelik dat Alaska, wat om klimatiese en ander redes nooit tot 'n setlaarskolonie ontwikkel is nie, vir Rusland van ondergeskikte ekonomiese belang sou wees. So is die besluit geneem om die gebied in 1867 aan die VSA verkoop. === Die Britse koloniale tydperk === {{Hoofartikel|Dertien kolonies}} [[Lêer:George-Henry-Boughton-Pilgrims-Going-To-Church.jpg|duimnael|Pelgrimvaders op pad kerk toe. Skildery deur George Henry Boughton (1867)]] Die ekonomiese basis van die Britse kolonies in Noord-Amerika was landbou. Alhoewel baie graangewasse in Nieu-Engeland verbou is, het [[mielie]]s geleidelik tot die streek se stapelvoedsel ontwikkel. Die meeste plase was relatief klein. Die sentrale en suidelike kolonies was oorwegend deur 'n soort [[feodalisme]] gekenmerk, met kleiner plase en net 'n beperkte aantal groter landgoede, wat onder meer [[koring]] as hulle belangrikste graangewas verbou het. Die sentrale gebiede was daarnaas gekenmerk deur die vinnige ontwikkeling van groot dorpe soos [[Philadelphia]] en [[New York]]. Teen die laat 17de eeu is klein plase in die suidelike kusgebiede toenemend verdring deur groot plantasies, wat danksy die invoer van negerslawe vinnig gegroei en hulle oorwegend op die verbouing van tabak, rys en later ook die kleurstof indigo toegespits het. Aanvanklik het ook pelshandel en houtproduksie 'n belangrike rol gespeel. Die suide was in die koloniale tydperk die mees landelike streek in Amerika, en net 'n klein aantal groter dorpe het hier ontwikkel. Die kolonies het ook in godsdienstige opsig sterk van mekaar verskil. Terwyl [[Massachusetts]] nog deur 'n soort [[teokrasie]] gekenmerk was, wat deur die plaaslike Puriteinse oligargie beheer is, het die oorwegend Baptistiese [[Rhode Island]] net soos [[New Jersey]] en [[Suid-Carolina]] vir godsdiensvryheid voorsien. Ook [[Maryland]], wat oorspronklik as 'n Rooms-Katolieke kolonie gestig is, en [[Pennsilvanië]], waar groot getalle Quakers hulle gevestig het, was gekenmerk deur godsdienstige verdraagsaamheid en het binne enkele dekades talle Anglikaanse immigrante gelok. Anglikaners en Skots-Ierse Presbiterianers het hulle ook in die suidelike kolonies gevestig. In politieke opsig het die kolonies hul eie verteenwoordigende instelings ontwikkel, waaronder die koloniale vergaderings. Nogtans was deelname van die politieke lewe min of meer gekoppel aan 'n burger se rykdom. Veral in die kolonies, wat as persoonlike besittings gestig is, het setlaars in opstand teen die uitvoerende gesag gekom. Die belangrikste griewe was die ongelyke verdeling van land – die meeste landgoedere was die eiendom van 'n klein aantal welvarendes, wat oor die algemeen in Engeland woonagtig was-, en militêre en religieuse vraagstukke. Dikwels was die verskillende Christelike denominasies in 'n magstryd teen mekaar gewikkel, waarin kwessies soos oorheersing en konformiteit 'n groot rol gespeel het. Hierdie vraagstukke het naas Engeland se strewe om Frankryk se koloniale ambisies deur militêre paraatheid te bejeën en die Amerikaanse kolonies se ekonomieë te beheer daartoe gelei dat van korporatiewe en persoonlike kolonies nou eerder koninklike besittings gemaak is. Koninklike beheer is vereenselwig met 'n ordentlike bestuurstelsel en religieuse verdraagsaamheid, maar tegelykertyd is die setlaars se griewe nou op die Engelse moederland gefokuseer, en daar is nou dikwels kwaai teenstand teen die Engelse goewerneurs se beleid gebied. Belasting, wat die finansiële basis vir die koninklike bestuur gevorm het, was die grootste twispunt, en die koloniale vergaderings het finansiële en belastingvraagstukke gebruik om hul eie gesag en invloed te vergroot. Die Britse handelsregulasies, wat veral op die bevordering van die koloniale landbousektor gemik was, het die groei van die kolonies se handel en nywerhede in die 18de eeu beperk. Nogtans was daar ekonomiese en maatskaplike vooruitgang, wat geleidelik 'n soort nasionale bewussyn laat ontstaan het. Daarnaas het die Verligting en die vroeë tersiêre instellings – waaronder universiteite soos Harvard en King's College (tans die Columbia-universiteit) 'n groot invloed op die intellektuele lewe van die kolonies uitgeoefen. === Uniewording === {{Hoofartikel|Amerikaanse Rewolusie|Amerikaanse Onafhanklikheidsoorlog}} [[Lêer:Declaration of Independence (1819), by John Trumbull.jpg|duimnael|Die ontwerpskomitee lê die teks van die Amerikaanse Onafhanklikheidsverklaring aan die Tweede Kontinentale Kongres in Philadelphia voor. Skildery deur John Trumbull, 1817/19]] [[Lêer:US states by date of statehood3.gif|duimnael|Die deelstate se toelating tot die Unie en bekragtiging van die Amerikaanse Grondwet]] [[Lêer:United States Declaration of Independence.jpg|duimnael|Die Onafhanklikheidsverklaring van die Verenigde State van Amerika]] Ná die oorwinning van Groot-Brittanje in die Franse en Indiaanse Oorlog (1754 tot 1760), waarin Britse en koloniale troepe saam geveg het om die Franse uit Kanada en die gebied van die Groot Mere te verdryf, het die meeste setlaars die aanwesigheid van Britse troepe as oorbodig begin beskou. Maar dit was duidelik dat die kolonies vir hulle militêre beskerming moes betaal, en die Britse beleid wat nou in Amerika toegepas is was daarop gemik om die oorlogskoste tenminste gedeeltelik deur heffing van belastinggelde te herwin. Die nuwe belastings is deur die setlaars as ongewilde en selfs onwettige maatreëls ervaar, veral met die oog op die feit dat hulle oor geen verkose verteenwoordiging in die Britse parlement beskik het nie. Betogings in Boston is met militêre geweld uitmekaar gejaag, en die Amerikaanse setlaars het begin om hulle burgermag te mobiliseer. In die jaar 1775 het die eerste Brits-Amerikaanse gevegte uitgebreek. Alhoewel sowat 'n sesde of vyfde van die koloniale bevolking nog steeds lojaal teenoor die Britse koningshuis was, het die Amerikaanse Patriotte gedurende die Rewolusionêre Oorlog steeds sowat 90 persent van die Amerikaanse gebied beheer, terwyl die Britse magsgebied tot 'n klein aantal nedersettings langs die Atlantiese kus beperk was. In 1776 het verteenwoordigers van die dertien kolonies ten gunste van die Onafhanklikheidsverklaring gestem en sodoende die Verenigde State van Amerika gestig. Danksy 'n politieke en militêre verbond met Frankryk, wat in 1778 gesluit is, het die VSA uiteindelik hulle militêre slaankrag aansienlik verhoog. Groot Amerikaanse oorwinnings soos in die Slagte van [[Slag van Saratoga|Saratoga]] (1777) en Yorktown (1781), waarin twee groot Britse leërs gevange geneem is, het Groot-Brittanje gedwing om in 1783 die Vrede van Parys te onderteken, waardeur hulle die VSA amptelik as 'n onafhanklike staat erken het. Dit was Groot-Brittanje se eerste nederlaag sedert die [[Honderdjarige Oorlog]] met Frankryk wat tegelykertyd ook die ondergang van Groot-Brittanje se Atlantiese ryk bestempel het. Die Amerikaanse kolonies se samesluiting is deur inflasionêre tendense, ekonomiese moeilikhede en grensoorloë met Indiane-stamme bevorder, maar nogtans was daar aanvanklik groot verskille ten opsigte van die nuwe politieke bedeling. Alle deelstate het hul oorspronklike koloniale statute met grondwette vervang, tog was daar geen konsensus oor die nasionale regeringstelsel. Politici soos [[Alexander Hamilton]], [[John Adams]] en [[George Washington]] (die sogenaamde ''Federalists'') was ten gunste van federale eenheidsstaat, terwyl die federalistiese [[Republikeinse Party (Verenigde State)|Republikeine]] (en latere [[Demokratiese Party (Verenigde State)|Demokrate]]) onder leiding van [[Thomas Jefferson]] vir 'n losse konfederasie gepleit het. Danksy die bemiddeling van [[Benjamin Franklin]] en [[James Madison]] het die dertien deelstate se 55 verteenwoordigers tydens hulle vergadering in Philadelphia in 1787 die kompromis van 'n presidiale bondsrepubliek bereik. Die nuwe grondwet is slegs geleidelik deur alle deelstate goedgekeur, maar in 1789 uiteindelik bekragtig. Met die Amerikaanse Grondwet van 17 September 1787 is die eerste demokratiese staat van die moderne tydperk geskep wat voorsiening gemaak het vir volksoewereiniteit op die basis van demokratiese menseregte in Thomas Jefferson se ''Virginia Bill of Rights'' (1776), die skeiding van staat en kerk (''Virginia Statute of Religious Liberty'' uit die jaar 1785), die verdeling van mag tussen die wetgewende, uitvoerende en regsprekende gesag, 'n balans van mag en gesag tussen die federale regering en die deelstate (met dubbele burgerskap vir alle inwoners) en tussen die federale politieke instellings. Tydens die ampstermyn van president George Washington (1789–1797) het Alexander Hamilton (1757–1804) se program vir die ontwikkeling van nywerhede, handel en finansies 'n groot invloed op die Amerikaanse ekonomiese beleid uitgeoefen. Dit het nie net die stabiliteit van die jong staat verseker nie, maar was ook die basis van die Amerikaanse kapitalisme. Onder president John Adams (1797–1801) het [[Washington, DC|Washington]] in 1800 die setel van die Amerikaanse president en Kongres geword. Die federale regering se ''Alien and Sedition Acts'' – wetgewing aangaande die inburgering van vreemdelinge – het die aanleiding tot die eerste konflik met die suidelike state, veral Kentucky, gegee. Adams se opvolger Thomas Jefferson (1801–1809) se beleid was gevolglik daarop gemik om die invloed van die staat en regering op die burgers se lewe so ver moontlik te beperk. === Uitbreiding na die weste === [[Lêer:U.S. Territorial Acquisitions.png|duimnael|Die VSA se territoriale oornames – gedeeltes van elke gebied het sedert die 18de eeu deelstate geword]] [[Lêer:Warof1812.jpg|duimnael|Britse troepe verower Washington. Gravure uit die jaar 1814]] Die Verenigde State se binnelandse beleid het vervolgens op die weswaartse uitbreiding van die stadsgebied gekonsentreer wat deur binnelandse migrasie en immigrasie uit Wes-, Sentraal- en Noord-Europa bewerkstellig is. Die bevolking het in die twee dekades tussen 1790 en 1810 van 3,9 tot 7,2 miljoen gestyg, en die eerste setlaars het die Appalagge-bergreeks oorgesteek om die binneland te bereik. Grond is uiteindelik teen die amptelike minimumprys van 1,25 VSA-dollar per akker aan individuele setlaars en maatskappye verkoop. Die Eerste Nasies, wat tenminste teoreties dieselfde aanspraak op hierdie grond kon maak, is teruggedring en het dikwels met geweld teen setlaars in hul stamgebiede opgetre. In die Noordwes- en Mississippi-gebiede, waar setlaars hulle vanaf 1787 begin vestig het, is nuwe deelstate gestig: [[Kentucky]] (1792), [[Tennessee]] (1796), [[Ohio]] (1803), [[Louisiana]] (1812), [[Indiana]] (1816), [[Illinois]] (1818) en [[Alabama]] (1819). Die Franse keiser [[Napoleon]] se verkoop van Louisiana aan die Verenigde State word dikwels as die belangrikste handelstransaksie in die Amerikaanse geskiedenis beskryf. Die uitbreiding na die weste is nou ook bevorder deur die toegang tot die Mississippirivier. Die binnelandse uitbreiding het gepaard gegaan met die beleid van isolasionisme – die neiging van Amerikaanse regerings om hulle in politieke opsig eerder tot die Amerikaanse vasteland te beperk. Nieteenstaande die militêre en politieke ooreenkomste met hul bondgenoot Frankryk (1778) het die Verenigde State hulself reeds in 1793 tot 'n neutrale staat verklaar. President George Washington het in sy laaste amptelike toespraak in 1796, die sogenaamde ''Farewell Address'', gewaarsku teen permanente ooreenkomste met Europese moondhede. Die politieke spanninge tussen die Verenigde State en Groot-Brittanje, wat oorspronklik rondom gebiedseise ontstaan het, het tot die [[Anglo-Amerikaanse Oorlog van 1812|Tweede Onafhanklikheidsoorlog]] (1812–1814) gelei. President [[James Madison]] (1809–1817) se poging om Brits-Noord-Amerika (Kanada) te verower, was egter tevergeefs en is deur die Britte met aanvalle op Amerikaanse kusgebiede en die hoofstad Washington vergeld. Vanweë sy betrokkenheid in Europa het Groot-Brittanje en die VSA in 1814 uiteindelik in die "Ewige Vrede" van [[Gent]] ooreengekom om die vorige status quo te herstel en die gebied van die Groot Mere tot 'n neutrale sone te verklaar. In 1819 het die VSA [[Florida]] van Spanje gekoop, en in 1823 het president [[James Monroe]] met sy sogenaamde Monroe-doktrine Europese inmenging in die binnelandse aangeleenthede van Noord- en Suid-Amerika summier verbied. Met die toelating van [[Texas]] tot die Unie in 1845 en die inlywing van die Meksikaanse gebiede noord van die Rio Grande volgens die [[Verdrag van Guadalupe Hidalgo]] in 1848 ontwikkel die Verenigde State tot 'n Pasifiese moondheid. Die Amerikaanse bevolking het in die tydperk tussen 1820 en 1860 van 9,6 tot 31,3 miljoen mense gegroei, en naas Britte het ook steeds meer [[Iere]] en [[Duitsers]] 'n nuwe heenkome in Amerika gevind. Die weswaartse migrasie word deur die goudstormloop in [[Kalifornië]] (1848–1849) versterk; die tekort aan mannekrag het die ontwikkeling van landboumasjiene bevorder, en met die bou van paaie en spoorweglyne word die groot afstande tussen die wes- en ooskusgebiede oorbrug. Die eerste Pasifiese spoorweglyn het tussen 1862 en 1869 ontstaan. Die weswaartse verskuiwing van die bewoonde gebiede se grense, die ''frontiers'', die Amerikaanse mite van 'n "land van onbeperkte moontlikhede" vir almal en 'n smeltkroes (''melting pot'') vir alle immigrante oefen 'n sterk invloed op die lewensbeskouing, kultuur en selfbeeld van die Amerikaanse bevolking uit. === Die Amerikaanse Burgeroorlog (1861–1865) === {{Hoofartikel|Amerikaanse Burgeroorlog|Gekonfedereerde State van Amerika}} [[Lêer:US Secession map 1865.svg|duimnael|Amerikaanse grense in 1864/65: {{sleutel|#204A87|Deelstate van die noordelike Unie}} {{sleutel|#729FCF|Gebiede van die Unie}} {{sleutel|#D3D7CF|[[Kansas]] wat by die Unie aangesluit het}} {{sleutel|#EDD400|Noordelike grensstate wat slawerny toegestaan het}} {{sleutel|#CE5C00|Die Gekonfedereerde State}} {{sleutel|#E9B96E|Gebiede waarop die Gekonfedereerde State aanspraak gemaak het}}]] [[Lêer:Thure de Thulstrup - L. Prang and Co. - Battle of Gettysburg - Restoration by Adam Cuerden.jpg|duimnael|Die Slag van Gettysburg, Pennsilvanië, tydens die Amerikaanse Burgeroorlog]] In die 19de eeu het die politieke, ekonomiese en sosiale spanninge tussen die demokraties gesinde noordelike deelstate, waarvan die bewoners in die omgangstaal ''Yankees'' genoem is, en die suidelike deelstate met hulle aristokraties gesinde landeienaars steeds toegeneem. Die laasgenoemde was ten gunste van vryehandel en slawerny, terwyl die Yankees vir invoertariewe en die afskaffing van die slawerny op die plantasies van die suide gepleit het. In die konflik tussen [[Kansas]] en [[Nebraska]] het die teenstanders van die [[slawerny]] in 1854 die [[Republikeinse Party (Verenigde State)|Republikeinse Party]] gestig. Die Republikeinse oorwinning in die volgende verkiesing het tot die afstigting van Suid-Carolina en tien ander suidelike deelstate in 1861 gelei. Hulle het die [[Gekonfedereerde State van Amerika]] onder president [[Jefferson Davis]] (1808–1889) gevorm en [[Richmond, Virginië|Richmond]] as hulle hoofstad gekies. Die nuwe staat is deur [[Engeland]] en Frankryk erken, terwyl [[Rusland]] die noordelike deelstate gesteun het. Davis se teenstander in die noorde was [[Abraham Lincoln]], 'n voormalige houtkapper, wat later advokaat, verteenwoordiger van [[Illinois]] en uiteindelik in 1861 die 16de [[President van die Verenigde State van Amerika|president van die Verenigde State]] geword het. Hy was vasbeslote om die eenheid van die land te herstel. In die volgende burgeroorlog is aanvanklik vrywilligers en moderne wapentuig ingespan, terwyl Lincoln die Gekonfedereerde State se oorsese handel en veral die invoer van wapens deur 'n seeblokkade afgesny het. Ten spyte van hulle swak industriële en finansiële basis het die Gekonfedereerde State vasbeslote voortgegaan met hulle militêre weerstand. Danksy die stretegiese vernuf van generaal [[Robert E. Lee]] het die Konfederasie aanvanklik selfs oorwinnings in die [[Slag van Bull Run|slae van Bull Run]] (1861–1862), Fredericksburg (1862) en Chancellorsville (1863) behaal. Uiteindelik het hulle egter tevergeefs teen die oormag van die noordelike Unie geveg, en met die gekonfedereerde nederlaag in die Slag van Gettysburg (1863) het die burgeroorlog 'n beslissende wending geneem. In 1863 het president Lincoln die vrylating van alle slawe geproklameer, terwyl 'n noordelike leër onder generaal Sherman die deelstate Carolina en Georgia verwoes en anargie en hongersnode veroorsaak het. In 1865 het generaal Lee by Appomatox Court House [[gekapituleer]], en 'n kort tyd later het 'n fanatieke gekonfedereerde president Lincoln in Washington se Ford-teater vermoor. Die eenheid van die Unie was bewaar, maar die verlies aan menselewens (meer as 600&nbsp;000 soldate het as gevolg van epidemieë gesterf of op die slagvelde gesneuwel) en koste van die oorlog (meer as agt miljard VSA-$) was ontsaglik. Die suidelike deelstate was bankrot nadat sy politieke en ekonomiese invloed veral as gevolg van katoeninvoere uit Egipte afgeneem het, maar onder die leiding van die noorde het die VSA tot 'n beduidende nywerheidsland begin ontwikkel. Die slawerny was oorkom, alhoewel dit nou deur 'n raskwessie vervang is. === Heropbou ("''Reconstruction''") ná 1865 === [[Lêer:Carl-Schurz.jpg|duimnael|upright|Carl Schurz (1829–1906)]] President [[Andrew Johnson]] (1865–1869) het die kontinuïteit van Lincoln se gematigde beleid verseker, maar nadat radikale Republikeine hom tot 'n magstryd gedwing het, is hy selfs van hoogverraad aangekla. [[Afro-Amerikaners]] het in 1868 burger- en in 1870 stemreg gekry. Tydens die presidentskap van [[Ulysses S. Grant]] (1869–1877) is oorlogsveterane dikwels onregmatig bevoordeel, en korrupsie het in hierdie tydperk ongekende vlakke bereik. Onder die beskerming van 'n militêre bewind in die suide (wat tot by 1877 bestaan het) het sogenaamde ''carpetbaggers'' – politici en ander immigrante uit die noordelike deelstate – voordeel uit die moeilike situasie in die Suidstate probeer trek. Inheemse Swartes is teen plaaslike blankes opgehits en belastinggelde verkwis. Die planters, wat onder hoë belastingtariewe en skuldlaste gebuk gegaan het, het die reg in eie hand geneem en geheime organisasies soos die Ku-Klux-Klan gestig om die anargie teen te werk. Die wette, wat op die gelykberegtiging van Swartmense gemik was, is deur klousules omseil – die stemreg was byvoorbeeld aan intelligensietoetse gekoppel, en in die openbare lewe is 'n verpligte rasseskeiding ingevoer wat van Swartes weer 'n onderdrukte minderheid gemaak het. Die Liberale Republikeinse Party, wat van die moederparty afgestig is en onder meer deur die Duitsgebore politikus Carl Schurz (1829–1906) bekendheid verwerf het, het hom teen die vermenging van sake en politiek uitgespreek, maar die sogenaamde "prooistelsel" in die Amerikaanse suide is ook onder die presidente [[Rutherford B. Hayes|Hayes]], [[James Garfield|Garfield]], [[Chester A. Arthur|Arthur]] en [[Grover Cleveland|Cleveland]] (1877–1889) slegs geleidelik bestry. As gevolg van die ''Civil Service Act'' van 1883 is vir die eerste keer bekwaamheidstoetse vir amptenare in die staatsdiens ingevoer. === Ontwikkeling tot 'n ekonomiese groot moondheid === [[Lêer:J.P. Morgan striking photographer with cane LCCN99400614.jpg|duimnael|[[J.P. Morgan]] (1837–1913) is deur baie mense as die verpersoonliking van 'n ''robber baron'' ("roofbaron") beskou]] Die federale regering se beleid om die ekonomiese ontwikkeling nie regstreeks deur staatsintervensies te beïnvloed nie, het sedert die tweede helfte van die 19de eeu die vrye ondernemingsgees tot 'n steunpilaar van die Amerikaanse maatskappy gemaak, alhoewel dit aanvanklik ook met negatiewe gevolge soos die uitbreiding van georganiseerde misdaad en blatante winsbejag gepaard gegaan het. Ten spyte van die ekonomiese krisisse in die jare 1873 en 1907 het die land binne enkele dekades tot 'n ekonomiese grootmoondheid ontwikkel. In die periode tussen 1860 en 1914 het die bevolking danksy die natuurlike groei en die 21 miljoen immigrante van 31,3 tot 91,9 miljoen mense gestyg. Die aantal werkers het met 700 persent, die nywerheidsproduksie met 2000 en die totale beleggingskapitaal met 4000 persent gestyg.<ref name=kinder117>{{de}} Kinder, Hermann en Werner Hilgemann: ''dtv-Atlas zur Weltgeschichte. Karten und chronologischer Abriss. Boekdeel 2: Von der Französischen Revolution bis zur Gegenwart''. München: Deutscher Taschenbuch Verlag 1980, bl. 117</ref> Die Verenigde State het die belangrikste produsent van yster, steenkool, ruolie, koper en silwer geword. Stoomkrag is vinnig deur elektrisiteit vervang, terwyl proteksionistiese wetgewing die ontstaan van groot monopolies bevorder het. Klein ondernemings het sodoende onder die leiding van nywerheidsmagnate soos Astor (pelshandel), [[John D. Rockefeller]] (ruolie, ''Standard Oil''), [[Andrew Carnegie]] (yster en staal, ''Steel Corporation''), [[J.P. Morgan]], Cornelius Vanderbilt (spoorvervoer) en ander tot reusemaatskappye en -kartelle gegroei. In 1913 het twee persent van die Amerikaanse bevolking sestig persent van die nasionale inkomste verdien, terwyl Morgan en Rockefeller met hul 341 groot maatskappye en bates van VS$ 22 miljard oor twintig persent van die nasionale kapitaal beskik het.<ref name="kinder117" /> Ondanks die groot sosiale vraagstukke soos rassediskriminasie in die suidelike deelstate en die konsentrasie van nywerhede en kapitaal in die noorde is die demokratisering van die land deur die ekonomiese groei bevorder. [[Massaproduksie]] het verbruikersgoedere vir die grootste deel van die Amerikaanse bevolking bekostigbaar gemaak en die algemene lewenstandaard verhoog, terwyl die nywerheidsmagnate groot skenkings vir die stigting van universiteite, wetenskaplike instellings, musea, welsyns- en ander openbare instellings gemaak het. Werkers het by nasionale vakbonde soos die ''American Federation of Labor'' (A.F.L., 1886) en die ''Industrial Workers of the World'' (I.W.W., 1905) begin aansluit. Die vakbande het die misbruik van ekonomiese mag en uitbuiting met jaarliks sowat 1&nbsp;000 stakings teengewerk, terwyl die federale regering ook begin het om uitbuiting en monopolie met wetgewing te beperk. President [[Theodore Roosevelt]] (1901–1909) het met die hervorming van die administrasie en spoorwegtariewe begin; president [[William Howard Taft]] (1909–1913) het wette teen ekonomiese monopolieë ingestel; en president Woodrow Wilson het met sy politieke agenda van "Nuwe Vryheid" beskermende maatreëls opgehef, progressiewe belastingtariewe ingevoer en die invloed van kartelle verder beperk. === Toetrede tot die wêreldpolitiek === [[Lêer:1888 canal panama.JPG|duimnael|Die bou van die [[Panamakanaal]]]] Die Amerikaanse [[buitelandse beleid]] is sedert die middel van die 19de eeu dikwels sterk deur ekonomiese en finansiële krisisse beïnvloed. Die internasionale optrede as 'n nuwe grootmoondheid is vanweë die negatiewe gesindheid van die openbare mening as 'n morele verpligting teenoor ander nasies omskryf en was dikwels op ekonomiese invloed en druk gebaseer. Dit het gevolglik ook as "dollar-imperialisme" bekend gestaan.<ref name="kinder117" /> Gedurende die Kubaanse opstand teen die Spaanse koloniale bewind, wat deur talle Amerikaanse vrywilligers ondersteun is, het die Amerikaanse Pulitzer- en Hearst-pers die openbare mening suksesvol begin beïnvloed. Die sogenaamde "Maine-insident" – die ontploffing van 'n Amerikaanse oorlogskip in die hawe van die Kubaanse hoofstad Habana – is as 'n voorwendsel gebruik om Amerika se toetrede tot die konflik aan te wakker. Die Verenigde State het in 1898 [[Spaans-Amerikaanse Oorlog|oorlog teen Spanje]] verklaar en [[Kuba]] beset. In die vredesooreenkoms van Parys het Spanje Puerto Rico en Guam aan die Verenigde State afgestaan. Die geskil tussen Amerikaanse imperialiste en hul teenstanders – onder wie die Duits-gebore Carl Schurz – het verskerp toe die Amerikaanse buitelandse beleid op die [[Filippyne]] en Hawaii begin fokus het. President [[William McKinley|McKinley]] het aanvanklik geskroom om hierdie gebiede te annekseer, maar uiteindelik ingestem nadat [[Japan]], Rusland en die [[Duitse Keiserryk]] daarvan beskuldig is dat hulle soortgelyke planne sou hê.<ref name="kinder117" /> In teenstelling met McKinsey was sy opvolgers Theodore Roosevelt, Taft en [[Woodrow Wilson]] voorstanders van 'n imperiale buitelandse beleid. Die Amerikaanse beleid teenoor Sentraal- en Suid-Amerika was vervolgens daarop gemik om Amerikaanse beleggings te beskerm. Sakebelange in hierdie gebiede is geleidelik tot finansiële protektorate uitgebou om veral Europese mededingers uit te skakel ("Big-stick-beleid"). Die VSA het steeds met ingryping gedreig wanneer hul invloed bevraagteken of bedreig is, en die Panamerikaanse Konferensies, wat sedert 1889 gehou is, was eweneens daarop gemik om die VSA se oorheersende invloed in [[Latyns-Amerika]] te verseker. In 1910 is die Panamerikaanse Unie gestig. As gevolg van die geskil oor die Pasifiese eilandgroep Samoa in 1889 het die oorspronklik goeie betrekkinge, wat met die Duitse Ryk bestaan het, begin verswak. Samoa is in 1899 in 'n Duitse en 'n Amerikaanse kolonie verdeel. Duitsers en Amerikaners was daarnaas ook strawwe mededingers op die wêreldmark. Die betrekkinge met Rusland het verswak nadat die Verenigde State hul invloed in [[Oos-Asië]] begin verstewig het. Die Amerikaanse betrekkinge met Groot-Brittanje het daarenteen verbeter. Die Britte het in 1901 ingestem om die omstrede bou van die [[Panamakanaal]] aan die Amerikaners oor te dra en in 1903 'n oplossing vir die Alaskaanse grensgeskil tussen die VSA en Kanada onderteken. In 1910 het die VSA 'n rewolusie in [[Panama]] aangewakker om die land se onafhanklikheid van [[Colombia]] te bevorder. Vier jaar later is die Panamakanaal ingewy. === Die Eerste Wêreldoorlog === {{Hoofartikel|Eerste Wêreldoorlog}} [[Lêer:President Woodrow Wilson portrait December 2 1912.jpg|duimnael|Woodrow Wilson, Amerikaanse president in die periode tussen 1913 en 1921]] Die bewaring van die wêreldvrede het 'n sentrale rol in die Amerikaanse buitelandse beleid gespeel, soos byvoorbeeld uit die land se deelname aan die Haagse Konferensies geblyk het. Toe die Eerste Wêreldoorlog in Europa uitgebreek het, het president [[Woodrow Wilson]] (1913–1921) aanvanklik sy neutrale houding volgehou en sy herverkiesing in 1916 met 'n politieke program verseker waarin sy vredesbeleid bevestig is. In die praktyk was die Amerikaners nogtans simpatiek teenoor die geallieerde magte, veral die Verenigde Koninkryk en Frankryk, en alhoewel die Britte net soos die Duitse Ryk die Amerikaanse neutraliteit op see nie eerbiedig het nie, is aanvalle deur Duitse [[duikboot|duikbote]] as 'n ernstiger bedreiging beskou. In reaksie op die Duitse aankondiging van 'n "totale duikbootoorlog" het die VSA in Februarie 1917 hul diplomatieke bande met Berlyn verbreek. Die politieke spanning tussen die twee lande het verder toegeneem nadat die Britse regering 'n Duitse telegram van 19 Januarie 1917 gepubliseer het waarin Berlyn probeer het om Meksiko tot 'n toetreding tot die oorlog te oorreed. Op 6 April 1917 het die VSA openlik die geallieerdes se kant gekies en tot die oorlog toegetree. Hierdie besluit het danksy die VSA se groot mannekrag en sy vermoë om vir enorme hoeveelhede oorlogsmateriaal te sorg 'n beslissende wending in die oorlog veroorsaak. Met sy beroemde Veertien Punte, 'n visie van vreedsame naasbestaan en demokrasie in Europa (daar was selfs sprake van 'n "demokratiese wêreldrewolusie" as Amerika se hoofoorlogsdoelwit), het president Wilson 'n belangrike bydrae gelewer om 'n wapenstilstand met die Duitse Ryk te bereik. Maar uiteindelik is die verwagtings, wat hy in Europa gewek het, nie vervul nie, en gedurende die Paryse Vredeskonferensie, wat ná die oorlog gehou is, het die Europese geallieerdes Frankryk en Engeland alle pogings om Wilson se voorstelle ten volle te implementeer gedwarsboom: Die Europese ''Entente'' se oorlogsdoelwitte was al vooraf in geheime ooreenkomste vasgelê.<ref>{{de}} Kinder/Hilgemann (1980), bl. 133</ref> In die VSA het isolasionistiese neigings toegeneem. Die Amerikaanse deelname aan die Volkebond, 'n integrale deel van die [[Verdrag van Versailles]], is deur senatore soos William E. Borah en ander "onversoenbares" ernstig bevraagteken. Die meerderheid van Republikeinse senatore onder leiding van Henry Cabot Lodge het op wysigings aangedring wat die soewereiniteit van die VSA sou bekragtig, en uiteindelik is Wilson se voorstelle verwerp. Die VSA se besluit om nie 'n lidstaat van die Volkebond te word nie, het die organisasie van die begin af verswak. Die Verenigde State het wél 'n beduidende rol by die konferensies oor ontwapening op see en die totstandkoming van die Kellogg-Briand-ooreenkoms gespeel wat oorlogvoering verdoem het, maar oor die algemeen het isolasionistiese gevoelens die buitelandse beleid oorheers. Die land het min belang gestel in internasionale belange, 'n neiging wat in sy nasionalistiese ekonomiese beleid – soos die geforseerde terugbetaling van oorlogskuldlaste deur Europese lande en wetgewing ten gunste van diskriminerende invoertariewe soos dié van Hawley-Smoot – weerspieël is. === Die periode tussen 1919 en 1929: ''Red Scare'' en ''Big Business'' === [[Lêer:5 Prohibition Disposal(9).jpg|duimnael|links|Prohibisie-agente, besig om vate met alkohol te vernietig (Chicago 1921)]] [[Lêer:Come unto me, ye opprest.jpg|duimnael|''Red Scare: Come unto me, ye opprest...'' 'n Europese anargis is besig om die Vryheidstandbeeld in New York in die lug te blaas. Spotprent uit die jaar 1919]] Die beleid van die Republikeinse presidente [[Warren G. Harding]] (1921–1923) en [[Calvin Coolidge]] (1923–1929) was veral 'n reaksie op die Demokratiese bewind van Wilson en sy moralistiese hervormingsbeweging ("''Progressive Movement''") wat deur die Republikeinse Party verwerp is en daarnaas ook gekenmerk deur isolasionisme ten opsigte van die buitelandse beleid (die VSA-regering was teleurgesteld oor die uitkoms van die Vredesverdrag van Versailles) en 'n maatskaplike konflik tussen die plattelandse, merendeels Angelsaksies-Protestantse bevolking en die moderne industrieel-stedelike bevolking met intellektueles, tegnici en wetenskaplikes as sy vernaamste verteenwoordigers.<ref>{{de}} Kinder/Hilgemann (1980), bl. 145</ref> Grootskaalse stakings, bomaanvalle en politieke geweldpleging het daarnaas net soos die rewolusionêre gebeure in Europese lande soos Rusland 'n algemene vrees vir 'n radikale omwenteling in die VSA ("''Red scare''") aangewakker en tot deursoekings, aanhoudings en deportasies van verdagte elemente gelei. Op ekonomiese gebied was die Republikeinse presidente geneig om so min moontlik by sake in te gryp, alhoewel korrupsieskandale nou 'n brandende kwessie geword het. Die ekonomiese en politieke ontwikkeling is sodoende oorheers deur die sogenaamde ''Big Business'', met die miljoenêr Andrew W. Mellon, wat tussen 1921 en 1932 die amp van Minister van Finansies beklee het, as sy hoofverteenwoordiger. Mellon het die regering se ekonomiese aktiwiteite beperk en met sy belastingbeleid veral welvarendes bevoordeel. Die stroom immigrante is in 1921 en 1924 drasties beperk met wetgewing, wat onder die invloed van "Nordiese" rasteorieë geformuleer is. In 1920 is 'n algemene verbod op alkohol geplaas wat eers op 5 Desember 1933 opgehef is. Die Amerikaanse bevolking was oor hierdie wetgewing verdeeld in twee kampe, die "droës" en die "nattes", terwyl die verbod smokkelary, die ontstaan van kriminele bendes en wetteloosheid bevorder het. Die geheimbond Ku-Klux-Klan, wat in 1915 gestig is, het in 1924 met 'n nasionale ledetal van sowat vyf miljoen mense tot 'n invloedryke beweging ontwikkel wat veral tussen 1924 en 1926 onder die vaandel van "morele waardes" openlik opgetree het teen Swart burgers, Rooms-Katolieke, [[Jode]], intellektueles en teenstanders van die prohibisie-wetgewing, die sogenaamde "nattes". Die tradisionele Republikeinse proteksionisme het sy uitdrukking in die doeanewette van die jare 1921, 1922 en 1930 gevind. Terwyl die Amerikaanse boere min politieke aandag gekry het, en as gevolg van landbou-oorproduksie en grootskaalse erosie op die [[Groot Vlaktes]] ("''Dust bowl''") onder 'n skuldlas gebuk gegaan het, het die industriële sektor 'n groot opswaai beleef. Die produksie is danksy nuwe werkprosesse en tegnologieë soos die lopende monteerband aansienlik vergroot tot massavervaardiging. Die Amerikaanse nywerheidsektor het sy produksie van onder meer verbruiksgoedere, boumateriale en motors sodoende tussen 1921 en 1929 verdubbel – die aantal motors in 'n jaar vervaardig het tussen 1913 en 1929 van 15 tot 29 miljoen gestyg. Die ekonomiese opbloei het met 'n groot konsentrasie gepaardgaan, en veral sektore soos motors, banke, verbruiksgoedere en kleinhandel is deur 'n klein aantal maatskappye oorheers. Die ekonomiese ontwikkeling het ook die tradisionele rol van vroue in die maatskappy ingrypend verander. Danksy die nuwe beginsel van gelyke regte vir mans en vroue is vrouestemreg reeds in 1920 ingevoer. Vroue het daarnaas 'n steeds belangriker rol op die arbeidsmark begin speel waar die aantal aktiewe vroue tussen 1914 en 1930 van twee tot tien miljoen aangegroei het. === Die Groot Depressie tussen 1929 en 1932 === [[Lêer:American union bank.gif|duimnael|Die vroeë stadium van die Groot Depressie was onder meer deur 'n krisis in die banksektor gekenmerk: Klante staan tou voor New York se ''American Union Bank''-gebou]] In die periode tussen 1929 en 1933 het die Republikein [[Herbert Hoover|Herbert C. Hoover]] (1874–1964) die presidentsamp beklee, maar nog in sy eerste ampsjaar het 'n wanbalans op die Amerikaanse kredietmark tot die grootste finansiële krisis van die 20ste eeu gelei. Die ineenstorting van die New Yorkse effektebeurs tussen 23 en 29 Oktober 1929 (25 Oktober het later as die "Swart Vrydag" bekend gestaan) het aan die begin van die Groot Depressie gestaan. Nywerheidseffekte het tussen 1929 en 1932 van 452 tot slegs 58 punte gedaal, terwyl die nywerheidsproduksie in dieselfde periode met 54 persent gekrimp het. Die sakewêreld het min belang in Hoover se politieke en ekonomiese maatreëls gestel. Die landbousektor was deur groeiende voorrade katoen en graan gekenmerk, terwyl die landbouoppervlakte gekrimp het. Die regering het invoertariewe verhoog en die ''Reconstruction Finance Corporation (RFC)'' as teengewig teen die bankesektor se deflasionistiese beleid gestig. Uiteindelik is die RFC nogtans net misbruik om groot bankmaatskappye te konsolideer. Die ekonomiese krisis is sodoende nie doeltreffend hanteer nie en was ook nie meer tot die VSA beperk nie: ook in Europa het die internasionale betalingsverkeer ineengestort. In die VSA het die aantal werkloses tot vyftien miljoen toegeneem – in 'n tydperk toe daar nog geen noemenswaardige werkloosheidsuitkerings beskikbaar was nie. Belangrike prestasies van Hoover se buitelandse beleid was die Vlootkonferensie, wat tussen Januarie en Februarie 1930 met die VSA, die Verenigde Koninkryk, Japan, Frankryk en Italië as deelnemers in Londen gehou is en die aantal nuwe duikbote beperk en die bou van nuwe oorlogskepe tot in die jaar 1936 uitgestel het. Op 20 Junie 1931 het die Amerikaanse regering die sogenaamde Hoover-moratorium op Europese regerings se oorlogskuldlaste in die VSA afgekondig. === Die Roosevelt-era (1933–1945) === [[Lêer:WPA Adult Education - DPLA - 22235050c3dec4dc0eaf4d753c6f43c3.gif|duimnael|links|upright|Sommige van die ''WPA'' se programme het ook die opleiding van volwassenes behels]] [[Lêer:Roosevelt signing TVA Act (1933).jpg|duimnael|President Roosevelt onderteken die wet oor die ''Tennessee Valley Authority (TVA)'' (1933)]] [[Lêer:USS Arizona sinking 2a.jpg|duimnael|Die Amerikaanse oorlogskip ''USS Arizona'' sink ná die Japannese lugaanval op die vlootbasis [[Pearl Harbor]] (deelstaat Hawaii) in Desember 1941]] President [[Franklin D. Roosevelt]] (1882–1945) het as gevolg van die ekonomiese krisis 'n nasionale noodtoestand verklaar en met omvangryke hervormings begin. Die maatreëls van sy ''New Deal'' (letterlik "herverdeling van speelkaarte") is deur 'n span wetenskaplike medewerkers (die sogenaamde ''brain trust'') beplan, tog is die beginsels van 'n vryemarkekonomie nie aangetas nie. Die eerste "Honderd Dae" van die ''New Deal'' tussen 9 Maart en 16 Junie 1933 was daarop gemik om die ergste nood te verlig en ekonomiese herstel te bevorder. Handelsbanke is gesluit, en slegs finansiële instellings wat by die ''Federal Reserve System'' aangesluit het (75 persent van alle banke) en as ekonomies gesond geag is, is toestemming verleen om te heropen. Die regering het die uitvoer van en bevoorrading met buitelandse valuta en goud summier verbied, terwyl die Amerikaanse dollar met tot 50 persent gedevalueer is. Nuwe wette is afgekondig om die enorme skuldlas van boere en huiseienaars te verlig. Die kernpunte van die ''New Deal''-beleid was: * die hervorming van die landboubedryf volgens die'' Agricultural Adjustment Act (AAA)'' – boere kon premies verdien sodra hulle die produksie van hooflandbougoedere soos katoen en tabak verminder het; * die ''Tennessee Valley Authority (TVA)'' onder leiding van David E. Lilienthal met sy ambisieuse streekplan wat die bou van waterkragsentrales en nywerheidskomplekse, die wysiging van rivierlope en bou van besproeiingskanale en die bestryding van erosie deur middel van bosaanplanting behels het; en * die heropbou van die nywerheidsektor volgens die ''National Industrial Recovery Act (NIRA)'' waarby die regering die belange van sowel werkgewers (soos byvoorbeeld beperkings op produksie) asook werknemers (bepaling van maksimum-werkure en minimumlone) behartig het (hierdie maatreëls is in 1935 as onversoenbaar met die Amerikaanse grondwet verklaar en nie meer verleng nie). Daarnaas is 'n vrywillige arbeidsdiens (''Civilian Conservation Corps, CCC'') daargestel. Die tweede fase van die ''New Deal'' het in 1935 begin en was veral daarop gemik om die posisie van werkers en boere te versterk, maar ook om teenstanders van die beleid uit te skakel (waarvan sommige vir meer radikale maatreëls gepleit het). Grootskaalse openbare bouprojekte van die ''Works Progress Administration (WPA)'' onder leiding van H.L. Hopkins (1890–1946) het die werkloosheidsyfer aansienlik verminder. Die betrekkinge tussen werkgewers en werknemers is deur die ''National Labor Relations Act'' gereël. Volgens die nuwe wetgewing is 'n administrasie in die lewe geroep wat oor dié betrekkinge toesig gehou en geskille besleg het. Werkers het die reg gehad om hul eie organisasies te stig, onderhandelinge met werkgewers te voer en om te staak. Met die ''Social Security Act'' is staatsfondse vir werkloses, invalides, afgetrede persone en weduwees en weeskinders in die lewe geroep, terwyl ander wette die bou van wonings bevorder asook veilige en gesonde werksomstandighede vir werknemers verseker het. Met sy eerste herverkiesing as president in November 1936 het Roosevelt die hervorming van die Hoogste Federale Geregshof in die ''Judiciary Reorganization Bill'' probeer aanpak en ook pogings onderneem om opponente in sy eie Demokratiese Party uit te skakel. As gevolg van hierdie beleid en die ekonomiese resessie wat die VSA vanaf Augustus 1937 geleef het, het die Republikeinse Party in die tussenverkiesings van November 1938 80 addisionele setels in die Huis van Verteenwoordigers en sewe in die Senaat gewen. Alhoewel president Roosevelt baie teenkanting van isolasioniste ontvang het (wat wél die VSA se toetrede tot die Internasionale Arbeidsorganisasie in 1934 gesteun, maar in die volgende jaar die Amerikaanse lidmaatskap in die Internasionale Geregshof teengestaan het), was sy buitelandse beleid op internasionale samewerking gebaseer. In reaksie op Japan se ekspansionistiese beleid in Oos-Asië is diplomatieke betrekkinge met die Sowjetunie in 1934 herstel. In plaas van regstreekse ingryping in Latyns-Amerika is Sentraal- en Suid-Amerikaanse state nou as goeie bure beskou. Die VSA het nie meer aanspraak op hulle voorregte in Kuba en hulle protektoraat oor [[Haïti]] gemaak nie. Tydens die VIIIste Panamerikaanse Konferensie in Lima in 1938 is die Amerikaanse solidariteit bevestig. Aan die Filippyne is nasionale onafhanklikheid binne 'n tydperk van tien jaar toegestaan. Die ''Neutrality Act'' van 1935 het die VSA se neutraliteit verder beklemtoon en die verkoop en lewering van wapens aan oorlogvoerende lande verbied, tog het nuwe wetgewing in 1937 die verkoop van wapentuig teen kontant ook aan state moontlik gemaak wat by militêre konflikte betrokke was. Roosevelt het daarop gewys dat die demokratiese wêreld in 'n bestaanstryd met diktatoriese state gewikkel sou wees. Diktature sou die wêreld volgens hom met 'n "bewind van terreur en regteloosheid" bedreig. In sy sogenaamde "Kwarantyn-toespraak" in Chicago op 5 Oktober 1937 het Roosevelt beklemtoon dat neutraliteit teen die "epidemie van regteloosheid" nie meer moontlik sou wees nie. Sedert die München-ooreenkoms van 1938 tussen [[Nazi-Duitsland]] en Westerse moondhede het die VSA hul bewapening versnel en sy neutraliteitswetgewing ten gunste van nouer samewerking met die Verenigde Koninkryk en sy geallieerdes aangepas. Roosevelt het ná sy tweede herverkiesing in 1940 die Nasionale Verdedigingsraad gevorm en in Januarie 1941 die sogenaamde "Vier Vryhede" verkondig – vryheid van spraak en mening, geloofsvryheid en vryheid van nood en vrees. Met die ''Land en Lease Act'' van Maart 1941 is wapenverkope ook aan geallieerde magte sonder betaling gemagtig. Ná die Japannese aanval op [[Pearl Harbor]] op 7 Desember 1941 was 'n meerderheid van die Amerikaanse bevolking ten gunste van 'n Amerikaanse toetrede tot die Tweede Wêreldoorlog. Die Amerikaanse oorlogsverklaring teen Japan op 8 Desember is deur Nazi-Duitsland en Italië op 12 Desember met 'n oorlogsverklaring teen die VSA beantwoord. [[Amerikaanse Gewapende Magte|Amerikaanse weermaggetalle]] is van net twee tot twaalf miljoen in 1946 aangevul, en die land het tussen 1940 en 1946 altesaam VS$ 370 miljard aan sy oorlogvoering bestee.<ref>{{de}} Kinder/Hilgemann (1980), bl. 187</ref> Die Amerikaanse oorwinning was te danke aan deeglike beplanning, bestuur en koördinasie van produksie, verbruik en navorsing asook die uitbreiding van landbouaktiwiteite. President Roosevelt is in November 1944 vir nog 'n vierde ampstermyn verkies, maar hy is op 12 April 1945 oorlede. === Die Tweede Wêreldoorlog === {{Hoofartikel|Tweede Wêreldoorlog}} [[Lêer:Approaching Omaha.jpg|duimnael|Die Geallieerde landings in Normandië, Junie 1944]] [[Lêer:L to R, British Prime Minister Winston Churchill, President Harry S. Truman, and Soviet leader Josef Stalin in the... - NARA - 198958.jpg|duimnael|Die "Groot Drie" tydens die konferensie in die Cecilienhof-kasteel te [[Potsdam]], [[Duitsland]], in Julie 1945: v.l.n.r. die Britse eerste minister [[Winston Churchill]], president [[Harry S. Truman]] en generaal [[Josef Stalin]]]] Die moeilike internasionale politiek het grootliks bygedra tot Roosevelt se herverkiesing as president. In die laat 1930's was dit duidelik dat die sogenaamde Spilmoondhede (Duitsland en Italië in Europa, Japan in Oos-Asië) 'n steeds groter bedreiging vir die wêreldvrede sou vorm. Toe die [[Tweede Chinees-Japannese Oorlog|oorloë in China]] en [[Ethiopië]] en die [[Spaanse Burgeroorlog|burgeroorlog in Spanje]] uitgebreek het, was die Amerikaanse beleid nog daarop gemik om die land se neutraliteit volgens die ''Neutrality Act''-wetgewing te handhaaf. Selfs toe die aggressiewe beleid van die Spilmoondhede teenoor sy buurlande in September 1939 tot oorlog in Europa gelei het, het die Verenigde State – ondanks hul simpatie vir die geallieerde saak – alles in hul vermoë gedoen om nie hierby betrokke te raak nie. Eers met die val van Frankryk in Junie 1940 het die prentjie begin verander, en die Amerikaanse regering het toe begin om openlik bystand aan die beleërde Verenigde Koninkryk te verleen. Vanaf Maart 1941 is dringend benodigde militêre goedere op leen- en huurbasis aan die Britte en vanaf November van daardie jaar ook aan die Russiese regering verskaf. Vanweë die militêre bedreiging het Amerika destyds reeds tot selektiewe diensplig oorgegaan om sy gewapende magte te versterk. Met die ''Atlantic Charter'' is nouer bande met die Verenigde Koninkryk gesmee. In Asië het die Roosevelt-regering sterk teen Japan se aggressiewe beleid van verowering en die skepping van 'n sogenaamde "Groot Oos-Asiatiese Welstandsfeer" te velde getrek. Ná die Japannese verowering van Frans-Indo-China in Julie 1941, wat 'n militêre bedreiging vir die Filippyne ingehou het, het die VSA-regering alle Japannese bates in die land bevries. Ondanks die gespanne betrekkinge tussen Tokio en Washington was diplomatieke onderhandelinge nog aan die gang toe Japan op 7 Desember 1941 'n blitsaanval op die [[Amerikaanse Vloot]]basis [[Pearl Harbor]] op Hawaii geloods het. Die Amerikaanse regering het onmiddellik oorlog teen Japan verklaar. Vier dae later het Duitsland en Italië oorlog teen die VSA verklaar. Die Verenigde State het sy groot hulpbronne met sukses begin mobiliseer en 'n groot aantal nywerhede in fabrieke vir wapentuig omskep, terwyl sy menslike hulpbronne – miljoene jong mans en vroue – die vorming van 'n groot weermag moontlik gemaak het. Die stigting van talle regeringsagentskappe, wat die vervaardiging en vervoer van militêre goedere en die beheer oor die land se gewapende magte gekoördineer het, het 'n ongekende vlak van regeringsinmenging in Amerika se alledaagse lewe saamgebring. Om inflasie en ander versteurings in die nasionale ekonomie te keer, is rantsoenering, prysbeheer en ander maatreëls toegepas. Die oorlog het die belangrikheid van Amerika se hulpbronne en sy status as 'n grootmoondheid op wêreldvlak bevestig. Saam met die leiers van die Verenigde Koninkryk en die Sowjetunie, [[Winston Churchill]] en [[Josef Stalin]], het Roosevelt in 'n reeks spitsberade in [[Moskou]], [[Casablanca]], [[Kaïro]], [[Teheran]] en Jalta die geallieerde oorlogsbeleid en programme vir die tyd ná die oorwining oor die Spilmoondhede vasgelê. Die Amerikaanse president was daarnaas een van die sleutelfigure by die beplanning van die Verenigde Nasies as die nuwe wêreldorganisasie. Ná Roosevelt se skielike afsterwe in April 1945 het [[Harry S. Truman]] hom opgevolg. Net een maand later het die oorlog in Europa met Duitsland se kapitulasie op 7 Mei 1945 tot 'n einde gekom. Truman het na [[Potsdam]] in Duitsland gereis waar tydens 'n konferensie in Julie en Augustus voorlopige reëlings vir die administrasie van Europa getref is. Voor die kapitulasie van Japan het die VSA met die lugaanvalle op Nagasaki en Hiroshima die vernietigende krag van kernwapens gedemonstreer. Japan het op 14 Augustus 1945 oorgegee. Met die amptelike ondertekening van sy kapitulasie op 2 September het die oorlog finaal tot 'n einde gekom. === Tydvak ná die oorlog: 1945–1960 === {{Hoofartikel|Koue Oorlog|Korea-oorlog}} [[Lêer:Is this tomorrow.jpg|duimnael|links|Hierdie strokiesverhaalalbum, wat in 1947 deur die ''Catechetical Guild Educational Society'' gepubliseer is, waarsku teen die gevare van 'n kommunistiese magsoorname in Amerika]] [[Lêer:Marshall Plan poster.JPG|duimnael|'n Advertensieplakkaat van 'n VSA-agentskap bevorder bewustheid van die Marshall-plan]] [[Lêer:Little Rock integration protest.jpg|duimnael|Wit mense betoog in 1959 teen die integrasie van [[Afro-Amerikaners]] by die ''Little Rock Central High School'' en bestempel rasvermenging as "[[Kommunisme]]"]] Ná die einde van die oorlog was die Verenigde State 'n ekonomiese supermoondheid wat 50 persent tot die wêreld se brutoproduk bygedra het.<ref>{{de}} bpb: ''Informationen zur politischen Bildung 268. USA – Geschichte, Wirtschaft, Gesellschaft''. Hersiene uitgawe 2013. Bonn: Bundeszentrale fr politische Bildung 2013, bl. 29</ref> Miljoene van oorlogsveterane het voordeel getrek uit 'n nuwe wet wat hulle toegang tot 'n tersiêre kollege-opleiding verleen het. Belastingverlagings, hoë korporatiewe winste en omvangryke beleggings het die basis gevorm vir die ontstaan van 'n welvarende samelewing. Vir die meeste waarnemers – en die breë publiek – het hierdie ''affluent society'' regstreeks voortgespruit uit die Amerikaanse model van 'n kapitalistiese ekonomie waarin vrye burgers hul lot selfs kan bepaal. Amerika se ekonomiese suksesverhaal is in die openbare debatvoering daarnaas ook as bewys vir die superioriteit van 'n vrye markekonomie bo die Sowjetunie se sentraal beplande stelsel aangehaal. Die aanvanklike monopolie op kernwapens het van die Verenigde State ook 'n eersterangse militêre supermoondheid gemaak. Die Amerikaanse buitelandse beleid was nou daarop gemik om 'n nuwe wêreldorde met die Verenigde Nasies (VN) se Atlantiese Verdrag as grondbeginsel in te lui. Tegelykertyd het die vreedsame samewerking met die Sowjetunie tot 'n einde gekom – vanweë die toenemende geskille met Moskou het die VSA-regering hom daarop toegespits om die kommunistiese invloed in die wêreld te beperk. Met die Truman-doktrine van 1947 het die VSA aan alle lande, wat op militêre of ekonomiese gebied deur ander moondhede bedreig sou word, Amerikaanse steun toegesê – 'n bewuste wegkeer van die voor-oorlogse Amerikaanse isolasionisme en die 19de eeuse Monroe-doktrine. So het die besluit om Amerikaanse hulp aan lande soos Griekeland en Turkye te verleen net soos die Marshall-plan vir die heropbou van Europa, die [[Berlynse Lugbrug]], die stigting van 'n Nasionale Veiligheidsraad en die Noord-Amerikaanse Verdragsorganisasie (NAVO) uit hierdie nuwe buitelandse beleid voortgespruit. Om die kommunistiese invloed in Asië te beperk, is in 1946 onafhanklikheid aan die Filippyne verleen en in 1949 'n ekonomiese program vir die stabilisering van Japan in werking gestel. Ná sy verkiesing het president Truman met sy sogenaamde Punt-vier-program die VSA se wêreldwye verantwoordelikheid aanvaar. So het die VSA 'n leidende rol gespeel by die VN se militêre optrede teen Noord-Korea tydens die Korea-krisis (1950–1953), alhoewel Washington sy politieke en militêre doelwitte in Korea in die "Agt-punt-program" van 1950 doelbewus beperk het. In 'n radiotoespraak het generaal Eisenhower daarop gewys dat die VSA besig was om 'n "kruistog vir vryheid" te voer. Op militêre gebied het Washington 'n "nasionale noodtoestand" afgekondig, siende dat die Amerikaanse ontwapening ná die oorlog in teenspraak met die nuwe beleid was. Die VSA-strydmagte is heropgebou en uitgebrei om te verseker dat hulle 'n doelmatige militêre opsie sou kon uitoefen, indien nodig. Die militêre ANZUS-verdrag met [[Australië]] en [[Nieu-Seeland]] en die vredesooreenkoms met Japan in 1951 het die VSA se leidende rol in Asië bevestig. Die terugdrywing van kommunisme was steeds een van die hoofbeginsels van die Amerikaanse buitelandse beleid in die regeringstyd van president [[Dwight D. Eisenhower]] (1953–1961). Die ministers van buitelandse sake, [[John Foster Dulles]] (1888–1859) en Chris Herter (1895–1966), het hierdie doelwit met militêre ooreenkomste en finansiële hulp probeer bereik. Dulles het die Sowjetunie se voorgestelde beleid van vreedsame naasbestaan tussen Moskou en die VSA aanvaar, maar bilaterale verhoudinge met Kuba het nietemin versleg. Die binnelandse beleid is deur politieke optrede teen vakbonde en linkse intellektueles oorheers. Met die Taft-Hartley-wet van 1947, wat deur die president geveto is, is 'n verbod op verpligte lidmaatskap in vakbonde geplaas (ondernemings, waarin alle personeel by 'n bepaalde vakbond moes aansluit, het as ''closed shops'' bekend gestaan). Vakbonde is daarnaas die reg ontneem om politieke partye te ondersteun, terwyl die president die reg gekry het om 'n moratorium (of sogenaamde "afkoelperiode") op enige staking te plaas. Ondanks die felle kritiek van konserwatiewe Republikeine en Demokrate uit die suidelike deelstate het president Truman in 1949 met die sogenaamde ''Fair Deal'' 'n suksesvolle poging onderneem om die ekonomiese vordering binne die ''New Deal''-program te kon voortsit en die belang van die sosiale komponent van die Amerikaanse ekonomiese stelsel te benadruk. Met die val van Nasionale China en die Sowjetunie se vordering tot kernwapenmoondheid het die besorgdheid oor die uitbreiding van kommunisme in die VSA histeriese afmetings aangeneem. Hofsake teen die leierskap van die Amerikaanse Kommunistiese Party en bekende linkse intellektueles, spioenasie-onthullings en senator Joseph McCarthy se veldtog teen beweerde anti-Amerikaanse aktiwiteite het 'n klimaat van vrees geskep. Die kwessie van gelyke regte vir die swart bevolking van veral die suidelike deelstate was in die vroeë 1950's steeds onopgelos. Dit was duidelik dat die beleid van rasseskeiding wat in die onderwys- en openbare vervoerstelsel van die suide toegepas is, onaanvaarbaar was – veral met die oog op die goeie ervaringe van Amerikaanse strydmagte met gemengde eenhede in die [[Korea-oorlog]]. Die eenparige besluit van die Hoogste Federale Geregshof dat segregasie onwetlik was, is aanvanklik deur owerhede in die suidelike deelstate geïgnoreer. Weens die uitbreek van rasonluste in suidelike stede – onder meer in 1957 in Little Rock in Arkansas – het die regering federale troepe ontplooi. In 1957 het Amerikaanse Senaat met 72 teen 18 stemme die "Wet vir die beskerming van die kiesreg van Swartes" (''Civil Bill of Rights'') aanvaar. === Die stryd om burgerregte en internasionale krisisse: 1961–1965 === {{Hoofartikel|Rassisme in die Verenigde State}} [[Lêer:President Kennedy addresses nation on Civil Rights, 11 June 1963.jpg|duimnael|links|In sy toespraak op 11 Junie 1963 het president John F. Kennedy burgerregte vir alle Amerikaners bepleit]] [[Lêer:Martin Luther King - March on Washington.jpg|duimnael|[[Martin Luther King jr.]] tydens 'n Burgerregte-optog in Washington, D.C., in 1963]] Met die oorwinning van die Demokratiese presidentskapskandidaat John F. Kennedy, wat in 1960 met 50,1 persent van die uitgebragte stemme tot president verkies is, is in die volgende jaar 'n nuwe politieke styl in die [[Withuis]] ingebring – die ''Executive Office'' is tot 'n soort beplanningskantoor omgeskep waar presidensiële raadgewers onder president Kennedy se voorsitterskap belangrike politieke besluite geneem het. Opvallend was die benoeming van ervare deskundiges soos wetenskaplikes as raadgewers. In die Kennedy-administrasie se begroting is heelwat groter bedrae aan ontwikkelingshulp, ruimtevaartprogramme en verdediging bestee, terwyl industriële groei ter finansiering van hierdie programme deur politieke maatreëls bevorder is. So het die president self voorstelle gemaak oor hoe die Amerikaanse ekonomie se mededingendheid op internasionale vlak verbeter sou kon word. Daarnaas is invoertariewe vir goedere uit die destydse Europese Ekonomiese Gemeenskap verlaag, stakings en staalprysverhogings voorkom en die ekonomiese situasie van Amerikaanse boere verbeter. Tydens die presidentskap van [[John F. Kennedy]] het die [[Koue Oorlog]] sy warmste oomblikke tydens die Kubaanse krisis beleef waarin 'n [[atoomoorlog]] rakelings vermy is toe die Sowjetunie onder swaar druk offensiewe kernmissiele uit Kuba teruggetrek het. === Viëtnamoorlog en studenteproteste === {{Hoofartikel|Viëtnamoorlog}} [[Lêer:My Lai massacre.jpg|duimnael|Oorlog en ontmensliking: Slagogffers van die opspraakwekkende [[My Lai-menseslagting]] in 1968. My Lai sou volgens berigte van burgerlikes ontruim en deur vyandelike troepe beset wees. Die teendeel was waar. Die bemanning van 'n helikopter het ingegryp. Dertig jaar later is hulle as helde vereer<ref>{{en}} [https://www.npr.org/2018/03/16/594364462/my-lai-massacre-of-1968-continues-to-resonate-in-america ''NPR, 16 Maart 2018: 50 Years On, My Lai Massacre Remains A Gaping Wound. Besoek op 15 Julie 2020'']</ref>]] [[Lêer:A Man on the Moon, AS11-40-5903 (cropped).jpg|duimnael|[[Buzz Aldrin]] poseer op die maan op 21 Julie 1969]] President Johnson was net soos sy voorgangers daarvan oortuig dat die uitbreiding van die kommunistiese ideologie slegs deur militêre druk ingedam kon word. Toe in Augustus 1967 twee Amerikaanse oorlogskepe deur Noord-Viëtnamese torpedobote aangeval is (die presiese omstandighede van dié voorval is tot vandag toe onbekend), het Johnson die bevel gegee om Noord-Viëtnamese vlootbasisse te bombardeer. Met die sogenaamde Golf van Tonkin-resolusie het die Amerikaanse Kongres kort daarna 'n blanko-tjek vir enige militêre optrede teen Noord-Viëtnam aan Johnson oorhandig. Dié besluit, wat as hoogtepunt van die sogenaamde imperiale presidentskap met onbeperkte bevoegdhede vir die staatshoof beskou word, het fatale gevolge vir die Amerikaanse beleid teenoor Viëtnam ingehou. Johnson het nou self oor die Verenigde State se militêre optrede besluit en min belang daarin gestel om die publiek oor die skaal van oorlogvoering in te lig. Die aantal Amerikaanse soldate in Viëtnam is van slegs 23&nbsp;000 in 1964 verhoog tot 475&nbsp;000 in laat 1967. Maar nòg grootskaalse offensiewe operasies nòg die mees gevorderde wapentegnologie kon die Noord-Viëtnamese weerstand verbreek, ongeag alle optimistiese verslaggewing van Amerikaanse militêre bevelhebbers. Parallel met die burgerregtebeweging het Amerikaanse studente vanaf die vroeë 1960's protes aangeteken teen die heersende politieke klimaat wat deur die Koue Oorlog met die Sowjetunie, die oorlogvoering in Viëtnam en modernisties-tegnokratiese strominge oorheers is. Hierdie protesbeweging het sy voorbeeld in die strategie van burgerlike ongehoorsaamheid gevind wat deur [[Mahatma Gandhi]] en [[Martin Luther King jr.]] gevolg is. Nadat in 1967 besluit is om studente nie langer van nasionale diensplig vry te stel nie, het die veldtog in Oktober van dié jaar 'n eerste groot hoogtepunt bereik toe meer as 100&nbsp;000 mense voor die Pentagon betoog het.<ref>{{de}} Peter Lösche en Anja Ostermann (reds.): ''Länderbericht USA. Geschichte • Politik • Wirtschaft • Gesellschaft • Kultur''. Bonn: Bundeszentrale für politische Bildung 2008, bl. 81</ref> Die grootste studente-organisasie binne die breë protesbeweging was die ''Students for a Democratic Society (SDS)'' met 'n ledetal van meer as 100&nbsp;000 in die laat sestigerjare. Hul politieke aksies, soos die openbare verbranding van oproepe tot diensplig en die organisasie van betogings ten gunste van Noord-Viëtnam en Derde Wêreldlande se politieke doelwitte, is deur televisie-kanale gebeeldsaai en het die aandag van miljoene Amerikaners getrek, net soos daaglikse verslae oor die stygende aantal gesneuweldes wie se liggame terug na die VSA vervoer is. Tot en met 1969 het omstreeks 23&nbsp;000 Amerikaanse soldate in Viëtnam gesneuwel. Terwyl president Johnson die publiek verseker het dat 'n militêre oorwinning oor die korttermyn behaal sou kon word, het die werklike gebeure sy geloofwaardigheid ondermyn. Gedurende hul sogenaamde Tet-offensief het kommunistiese magte op 30 Januarie 1968 die Suid-Viëtnamese hoofstad Saigon binnegedring en net voor die Amerikaanse ambassade te staan gekom. Die Amerikaanse regering het vervolgens ingestem om in Parys regstreeks met Noord-Viëtnam te onderhandel. In Maart 1968 het president Johnson aangekondig dat Amerikaanse lugaanvalle op Noord-Viëtnamese teikens gestaak sou word en dat hy nie vir 'n verdere ampstermyn kandidaat sou staan nie. === Maatskaplike en ekonomiese krisis in die 1970's === [[Lêer:Mao Zedong, Zhang Yufeng et Richard Nixon.jpg|duimnael|[[Richard Nixon]] ontmoet [[Mao Zedong]] in 1972]] In die sewentigerjare het die VSA gebuk gegaan onder moeilike ekonomiese omstandighede wat deur 'n ongewone kombinasie van ekonomiese stilstand en versnelde inflasie, 'n verskynsel waarna as "stagflasie" verwys is. Openbare vertroue in politiek is in 1974 deur die [[Watergate-skandaal]] en die bedanking van president [[Richard Nixon]] geknou – die eerste – en tot nou toe enigste – ampsneerlegging van 'n president in die geskiedenis van die Verenigde State, terwyl die internasionale politieke toneel deur die opkoms van internasionale terrorisme oorheers is. Nixon se opvolger [[Gerald Ford]] kon geen naam vir homself maak nie en in 1976 word Jimmy Carter tot president verkies. Die VSA het 'n toenemede gebrek aan selfvertroue ervaar tydens die Ford en Carter jare en die ''Misery-indeks'', 'n aanduier van die ekonomiese toestand, het dié indruk beklemtoon. Kritici van die VSA het hierdie tydperk gesien as 'n teken dat die VSA tanend was, met haar belange en ideale verlore. In 1980 word daar 'n oud-[[Hollywood]]akteur en Goewerneur van [[Kalifornië]], [[Ronald Reagan]] tot president verkies. === Rol as supermoondheid, 1980–1988 === [[Lêer:President Reagan and Prime Minister Margaret Thatcher at Camp David 1986.jpg|duimnael|[[Margaret Thatcher]] en [[Ronald Reagan]] in 1986]] President Reagan het aan die Amerikaanse volk sy selfvertroue terugbesorg. Die president, deur sy teenstanders as 'n ''Cowboy'' voorgehou, het oor 'n ongetemperde [[optimisme]] en vertroue in die VSA beskik, wat hy as 'n helderskynende stad op 'n heuweltop voorgehou het. Na 'n stadige begin het die ekonomie sterk herstel danksy Reagan se belastingmaatreëls. Aan die negatiewe kant van sy beleid was wel die begrotingstekort wat tot rekordhoogtes gestyg het. In die buitelandse politiek was Reagan kragdadig en, volgens sy kritici, roekeloos. Hy was 'n stoere anti-kommunis en het nie teruggedeins om harde taal teenoor die Sowjetunie te gebruik nie. Ook het hy die wapenwedloop versnel om sodoende die Sowjetunie finansieel uit te put. Saam met sy geesgenoot en goeie vriendin [[Margaret Thatcher]], die premier van die [[Verenigde Koninkryk]], het hy in gesprek getree met die Sowjetleier [[Michail Gorbatsjof]], wat in 1985 aan bewind gekom het. Toe die Sowjetunie uiteindelik val en die Oosblok bevry word, groei die welvaart van die Verenigde State tot ongekende hoogtes, net soos sy skuldlas en internasionale verpligtinge. Sosiale veranderinge volg hierop, alhoewel langsamer as in die sestigerjare, terwyl die ''baby boomers'' die rewolusie voltooi. === Geskiedenis sedert 1988 === [[Lêer:F-117 Night hawk.jpg|duimnael|'n [[Lockheed F-117 Nighthawk]] van die [[Amerikaanse Lugmag]], soortgelyk aan dié tydens die Eerste Golf-oorlog ontplooi]] Ná die verbrokkeling van die Sowjetunie se magsgreep was die Verenigde State van hul grootste vyand ontslae. Die nuwe tydperk wat aangebreek het, kan as 'n nuwe hoogtepunt in die Pax Americana gesien word. Reagan se opvolger, [[George H. W. Bush]], word gekonfronteer met 'n inval in [[Koeweit]] deur [[Saddam Hussein]] uit Irak; die begin van die Golfoorlog van 1990–1991. In 1991 vind die Amerikaansgeleide ''Operasie Desert Storm'' plaas, wat Irak uit Koeweit verdryf. In 1992 het die Demokratiese presidentskandidaat [[Bill Clinton]] die verkiesing gewen. Met sy leuse ''It's the economy, stupid'' slaag hy, met die histories laagste stempersentasie vir 'n wenkandidaat, naamlik 43%, om president van die Verenigde State te word. Onder sy bewind sit die VSA-ekononomie die hoë groei voort wat in die Reagan-era begin het. Ook die Europese ekonomie doen mee in hierdie groei. Irak hou Clinton dikwels besig, en die konflikte in die Balkan en [[Somalië]] vereis die ontplooiing van Amerikaanse troepe. Die betrokkenheid in die Balkan word veral buite die [[Verenigde Nasies]] gereël, by name deur [[NAVO]]. Die ''Dayton-vredesooreenkoms'' bring 'n einde aan die konflik in [[Bosnië-Herzegowina]], maar spoedig is die VSA en NAVO in 'n konflik gewikkel teen [[Serwië]] oor [[Kosowo]]. In 1996 wen Clinton weer die verkiesing. Sy leiersposisie het morele terugslae ondervind weens verskeie skandale wat sy bewind geteister het. In 1999 word Clinton die tweede president ooit om aan 'n afsettingsprosedure (''verdagmaking'') onderhewig te wees, nadat hy meineed sou gepleeg het in 'n saak betreffende seksuele kontak met [[Monica Lewinsky]], 'n leerlingpersoneellid in die [[Withuis]]. Clinton het egter 'n skuldigbevinding in die Senaat vrygespring. === Terreuraanvalle op 11 September 2001 === {{Hoofartikel|Aanvalle op 11 September 2001}} [[Lêer:National Park Service 9-11 Statue of Liberty and WTC fire.jpg|duimnael|links|Die 11 September-aanval]] In 2000 wen [[George W. Bush]] die presidentskap met 'n klein kiesersmeerderheid. Vroeg in sy eerste termyn is die Verenigde State die skrik op die lyf gejaag deur die 11 September-terreuraanvalle, die ernstigste sedert die Japannese aanval op [[Pearl Harbor]] in 1941. Die twee torings van die [[Wêreldhandelsentrum]] in [[New York]], asook 'n deel van die [[Pentagon]] naby Washington, is verwoes deur [[Islam]]itiese terroriste in gekaapte passasierstralers. 'n Vierde straler verongeluk in [[Pennsilvanië]] kort nadat passasiers die kapers oorweldig. Die gevolg van hierdie aanval was Bush se sogenaamde "Oorlog teen terrorisme". Teen einde 2001 het die Amerikaanse leër die [[Taliban]]regering van [[Afghanistan]] met breë internasionale steun omvêrgewerp. In 2003 val die VSA Irak binne tydens die Irakoorlog. Hy is hierin gesteun deur meer as 30 lande. Die rede vir hierdie kleiner steun was die feit dat die Verenigde Nasies nie eenstemmigheid gehad het oor die inval in Irak nie, sodat baie lande onbetrokke gebly het. Na vinnige welslae deur die Amerikaanse troepe, was [[Bagdad]] onder Amerikaanse beheer. In Desember 2003 kon Amerikaanse troepe ook Saddam Hussein gevange neem. Daar breek dan in Irak 'n groeiende teenstand uit wat baie lewens geëis het. Intussen het fel internasionale kritiek oor die Amerikaanse optrede ontstaan. Nadat Irak in 2005 weer formeel aan die Irakkese oorhandig is, blyk rustigheid vir 'n wyle te heers. 'n Onderneming is gegee dat die Amerikaanse troepe in 2006 sou begin met 'n algehele onttrekking. Dit is later weer uitgestel, veral as gevolg van voorslepende sektariese geweld. In 2007 word president Bush se greep op die Iraksituasie bedreig deur die sogenaamde ''surge''. Die aantal Amerikaanse troepe in Irak is vinnig uitgebrei om sodoende die land groter stabiliteit te besorg, wat dan grotendeels verwesentlik is. === Ekonomiese krisis === [[Lêer:US President Barack Obama taking his Oath of Office - 2009Jan20.jpg|duimnael|links|[[Barack Obama]], die eerste [[Afro-Amerikaners|Afro-Amerikaner]] wat die amp van president beklee het, lê op 20 Januarie 2009 die ampseed af, beheer deur Hoofregter John G. Roberts Jr by die Capitol]] [[Lêer:Lehman Brothers Times Square by David Shankbone.jpg|duimnael|Hoofsetel van Lehman Brothers]] Aan die einde van die Bush-era beleef die wêreldekonomie 'n skerp insinking, en diep resessie word 'n realiteit. In die Verenigde State is rekordhoeveelhede geld gespandeer om die ekonomie te stimuleer. In 2008, tydens hierdie ekonomies woelige tyd, word in die presidentsverkiesing vir die eerste maal 'n Afro-Amerikaner as president verkies, senator [[Barack Obama]]. By hierdie verkiesing behaal sy partygenote van die Demokratiese Party ook oorwinnings in die Kongres en in plaaslike verkiesings. Aanvanklik geniet Obama breë steun in beide die binne- as buiteland. Gaandeweg neem sy populariteit in 2009 egter radikaal af, deels weens die aanneem van 'n wet in die Kongres wat die Amerikaanse sorgstelsel hervorm, asook die steeds gedyende rekorduitgawes en nasionale skuldlas. Hierdie tanende gewildheid is onderstreep deur enkele verkiesingsnederlae van die Demokrate in distrikte waar hulle gewoonlik 'n groot meerderheid sou behaal. Daar ontstaan 'n konserwatiewe protesstroming wat as die ''tee-party beweging'' bekend geword het. Ook onder onafhanklike kiesers het sy populariteit afgeneem. Obama se presidentskap is internasionaal gekenmerk deur 'n meer gematigde beleid jeens tradisioneel onvriendskaplike lande soos [[Rusland]] en [[Iran]], benewens 'n toenadering tot Islamitiese lande en groepe, terwyl daar egter 'n ongenaakbare houding teenoor bondgenote gehandhaaf word. == Politiek == [[Lêer:Capitol Building Full View.jpg|duimnael|Die Kapitool is die setel van die Kongres]] [[Lêer:WhiteHouseSouthFacade.JPG|duimnael|links|Die Withuis is die setel van die President]] [[Lêer:111th US Senate class photo.jpg|duimnael|Die Kongres se senaat]] [[Lêer:Donald Trump official portrait.jpg|duimnael|links|upright|[[Donald Trump]] dien sedert 20 Januarie 2025 as die 47ste president van die VSA]] [[Lêer:Obama Health Care Speech to Joint Session of Congress.jpg|duimnael|Die Kongres se Huis van Verteenwoordigers]] Die Verenigde State van Amerika is 'n grondwetgebaseerde federale republiek met 'n sterk demokratiese tradisie. Elke vier jaar word daar 'n presidentsverkiesing gehou. Die president van die Verenigde State word nie direk nie, maar wel deur stapsgewyse verkiesings aangewys. Dit behels die volgende proses: * Eerstens word voorverkiesings gehou, waarby die presidensiële kandidate van elke party aangewys moet word (daar is slegs twee partye van betekenis: die Republikeine en die Demokrate). * By die eintlike verkiesings word die stemme per staat getel. Elke staat beskik oor 'n getal kiesers in die kieskollege wat op die inwonertal gebaseer is. Wie in 'n staat die meeste stemme verwerf, verkry in beginsel ook al die kiesers van die staat; die beginsel van die distriktestelsel. Wie oor die meeste kiesers beskik, wen die verkiesing en word president. Kiesers kan egter ook aanstellings newens die president bepaal. In 1988 het 'n Demokratiese kieser byvoorbeeld nie vir Michael Dukakis, die amptelike kandidaat, gestem nie, maar wel vir Lloyd Bentsen, die kandidaat vir vise-president. In 1876, 1888 en 2000 het die kandidaat met die meeste stemme wel nié oor die grootste getal kiesers beskik nie. 'n Verkose president kan tot twee termyne dien (agt jaar). Die presidensiële kandidate kies reeds voor die verkiesing hul onderskeie ''running mates'' uit, wat as adjunkpresident beoog word. Die huidige president van die Verenigde State van Amerika is [[Donald Trump]]. Hy is op 20 Januarie 2025 ingehuldig. Die Kongres (''US Congress'') is die volksverteenwoordiging en bestaan uit die Senaat en die Huis van Verteenwoordigers. == Kultuur == [[Lêer:Hollywood Sign (Zuschnitt).jpg|duimnael|Die [[Hollywood]]-kenteken op die Hollywood-heuwels word beskou as 'n simbool van die Amerikaanse rolprentbedryf, een van die oudste in die wêreld]] [[Lêer:Coca-Cola Glas mit Eis.jpg|duimnael|Coca-Cola word as kulturele uitvoer van die VSA beskou]] Hoewel algemeen beskou as verskillend van die Europese kultuur moet die Amerikaanse kultuur beskou word as behorende tot die Westerse beskawing, net soos die dominante kulture van ander immigrasielande soos Kanada, Australië en Nieu-Seeland. Die kulturele erfenis van die verskillende groepe setlaars is gewoonlik nog duidelik herkenbaar in dit wat Europeërs en Latyns-Amerikaners nou as "tipies Amerikaans" of "Anglo-Amerikaans" erken, al is dit wel omgeskakel. Dit blyk byvoorbeeld uit die vele vorme van die [[Christendom]] wat in die Verenigde State van Amerika beoefen word: die teologiese grondslae is dikwels herkenbaar in Engels, maar die [[Anglikaanse Kerk]] het met weinig van hierdie genootskappe nog 'n band. Die Afro-Amerikaanse kultuur het veral in musiek en vermaak sy stempel op die Amerikaanse erfenis afgedruk. Die kulturele indrukke wat deur die oorspronklike inwoners, die Indiane, agtergelaat is, het later vergete en verwaarloos geraak. Vandag kom slegs in topografiese name nog ou Indiaanse woorde voor. Die Amerikaanse kultuur het 'n groot invloed op die res van die wêreld, veral die Westerse wêreld, nie net deur TV en film nie, maar ook via literatuur en lewenstyl. Jeans, T-hemde en bofbalpette is almal van Amerikaanse oorsprong. Popmusiek uit die VSA word oor die hele wêreld gehoor; dit is grotendeels gebaseer op musiekvorme van country en western, blues en jazz. Heelwat groot musici en belangrike orkeste in die Westerse klassieke musiek is of was in die VSA gevestig. Daar is wêreldwyd herkenbare ikone van die Amerikaanse populêre kultuur: [[Walt Disney]], [[John Wayne]], [[Elvis Presley]] en [[Marilyn Monroe]]. Onlangse voorbeelde is [[Madonna]] en [[Michael Jackson]]. New York word gesien as 'n sentrum van opera en instrumentale musiek en het die befaamde Broadway-teaterdistrik waar onder andere vele musiekblyspele te sien is. New York en [[San Francisco]] is die wêreldwye leiers in grafiese ontwerp en New York en [[Los Angeles]] kompeteer met die Europese modesentra van [[Londen]], [[Parys]] en [[Milaan]] in die modebedryf. Amerikaanse rolprente (hoofsaaklik in [[Hollywood]] geskiet) en televisieprogramme is in groot dele van die wêreld te sien. Filmindustrieë in ander wêrelddele verbind hulself aan Hollywood deur 'n klankverwante naam aan te neem, soos [[Bollywood]] in [[Moembaai]] en [[Nollywood]] in [[Nigerië]]. Amerikaanse kitskos[[restaurant]]e, waarvoor daar graag "franchises" toegestaan word, het wêreldwyd soos paddastoele opgeskiet. Hierby moet opgemerk word dat Amerikaanse kapitaalintensiewe kultuurprodukte, via sterk mediablootstelling, die voordeel van 'n enorme binnelandse mark geniet in vergelyking met ander wêrelddele. Hulle kan dus, indien hulle in Amerika suksesvol was, vir mededingende pryse wêreldwyd versprei word. == Demografie == [[Lêer:American Ancestrial Plurality (2010).png|duimnael|Etnografiese kaart van die Verenigde State van Amerika volgens die Sensus van 2010]] Die Verenigde State se Sensusburo het die VSA se bevolking in April 2020 op 331,4 miljoen beraam.Die vyf volkrykste deelstate was Kalifornië (39,5 miljoen), Texas (29,1 miljoen), Florida (21,5 miljoen), New York (20,2 miljoen) en Pennsilvanië (13,0 miljoen).<ref name="Sensus2020" /> Volgens die sensus van 2000 was daar 281,4 miljoen Amerikaners, waarvan 75,1 persent Blankes, 12,5 persent ''Hispanics'' (mense van Latyns-Amerikaanse afkoms), 12,3 persent Swartes, 0,9 persent Indiane, Inoeït en Aleoete, en 8 persent van ander afkoms. Die meeste Blankes is van Duitse, Ierse en Britse afkoms. Volgens die sensus van 2010 is die Amerikaanse bevolking op 308,7 miljoen beraam – 'n styging van 9,7 persent teenoor 2000.<ref>{{en}} [https://www.census.gov/programs-surveys/decennial-census/decade.2010.html ''United States Census Bureau: Decennial Census By Decade. Besoek op 25 Junie 2020'']</ref> In 2020 was daar 7,6 miljoen Joodse Amerikaners, of 2,4% van die bevolking, wat op diverse wyses by die data ingesluit word.<ref>{{en}} Ron Kampeas, [https://www.jta.org/2020/04/08/united-states/a-census-question-poses-a-dilemma-for-american-jews-are-you-white-and-if-so-what-are-your-origins A census question poses a dilemma for American Jews — are you white, and if so, what are your ‘origins’?], Jewish Telegraphic Agency, 8 April 2020</ref> Die jaarlikse bevolkingsgroei van 0,8 persent is tans hoër as dié van die [[Europese Unie]] met 0,16 persent. In 2006 het 1,27 miljoen wettige immigrante (veral uit Meksiko, China, [[Indië]] en die Filippyne) 'n verblyfpermit gekry, en die VSA is tans die enigste nywerheidsland waar daar ook in die toekoms 'n aansienlike bevolkingsaanwas verwag word. Volgens die Sensusburo was in 2001 50,9 miljoene Amerikaners Rooms-Katolieke, 33,8 miljoen Baptiste, 2,8 miljoen [[Mormone]], 72,0 lede van ander Christelike kerke en groeperings, 2,8 miljoen [[Judaïsme|Judaïste]], 1,1 miljoen [[Moslem]]s, 0,8 miljoen [[Hindoeïsme|Hindoes]], 3 miljoen aanhangers van ander religieë en godsdienste, en 11,2 miljoen het geen inligting verstrek nie. In 2020 is 'n nuwe sensus gehou.<ref>{{en}} [https://www.usa.gov/statistics ''USA.gov: Data and Statistics about the U.S. Besoek op 25 Junie 2020'']</ref><ref>{{en}} [https://www.census.gov/ ''United States Census Bureau – The 2020 Census is Happening Now. Besoek op 25 Junie 2020'']</ref> Volgens dié sensus beloop die totale Amerikaanse bevolking 331&nbsp;449&nbsp;281, 'n toename van 7,4%, die naaslaagste groeikoers in die Amerikaanse geskiedenis.<ref name="Sensus2020" /> == Ekonomie == === Algemene oorsig === [[Lêer:NYC NYSE (2).jpg|duimnael|Die New Yorkse Effektebeurs (''New York Stock Exchange, NYSE'') in Wall Street]] Die Verenigde State se status as die magtigste ekonomie ter wêreld (wat 'n vyfde van die wêreldinkomste verteenwordig) is gegrond op die groot oppervlakte van die land, sy rykdom aan grondstowwe, die groot binnelandse mark met meer as 300 miljoen verbruikers en 'n ekonomiese stelsel wat op die beginsels van private besit en inisiatief asook vrye handel baseer. Die VSA se bruto geografiese produk (BGP) het in 2006 VSA-$ 13&nbsp;195 miljard beloop.<ref>{{de}} {{cite web |url=http://www.auswaertiges-amt.de/diplo/de/Laenderinformationen/UsaVereinigteStaaten/Wirtschaft.html |title=Verenigde State – Ekonomie |publisher=Duitse Departement van Buitelandse Sake |accessdate=4 Oktober 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061004234746/http://www.auswaertiges-amt.de/diplo/de/Laenderinformationen/UsaVereinigteStaaten/Wirtschaft.html |archive-date= 4 Oktober 2006 |url-status=dead }}</ref> Die tersiêre of dienstesektor se bydrae tot die BGP het in 2006 sowat 79 persent beloop, dié van die nywerheidsektor 20 persent en dié van die landbou 1 persent. Die ekonomie van die Verenigde State word oor die algemeen gekenmerk deur konstante groei, lae werkloosheid en inflasie, 'n groot begrotingstekort en vinnige vooruitgang in tegnologie. Sy ekonomie word beskou as die belangrikste in die wêreld. Verskeie ander lande se geldeenhede is gekoppel aan die [[Amerikaanse dollar|dollar]], of gebruik dit as geldeenheid. Die V.S. [[effektebeurs]] word beskou as 'n aanduiding van die wêreldekonomie. Die land het ryk [[mineraal|minerale]] hulpbronne, met heelwat [[goud]], [[ruolie]], [[steenkool]] en [[uraan]]. In [[landbou]] is die V.S.A. een van die vernaamste verskaffers van [[mielie]]s, [[koring]], [[suiker]] en [[tabak]]. Die VSA vervaardig [[motor]]s, [[vliegtuig|vliegtuie]] en [[elektronika]]. Die grootste sektor is die dienssektor waarin omtrent 'n driekwart van die V.S. se inwoners werk. Die grootste handelsvennoot van die Verenigde State is sy noordelike buurstaat Kanada. Ander belangrike handelsvennote is Meksiko, die Europese Unie en ander industriële lande in Asië, soos Japan, Indië, [[Suid-Korea]] en die Volksrepubliek China. Die Verenigde State se buitelandse handel word deur 'n chroniese handelstekort gekenmerk. In 2006 het die VSA goedere ter waarde van VSA-$ 1&nbsp;037 miljard uitgevoer, terwyl die invoere $ 1&nbsp;919 miljard beloop het. Die hoofsaaklike uitvoere is motorvoertuie en -onderdele (14 persent), mineraliese brandstowwe (12 persent), rekenaars en rekenaarkomponente (8 persent), masjiene (6 persent), telekommunikasie-toerusting (3 persent), chemiese produkte (3 persent) en oudiovisuele tegnologie (3 persent). === Invloed op die wêreldekonomie === [[Lêer:Territorial waters - United States.svg|duimnael|Die eksklusiewe ekonomiese sone van die Verenigde State en sy oorsese gebiede]] Die Verenigde State is verreweg die grootste ekonomie en ook die grootste invoerder ter wêreld – 14 persent van alle produkte, wat wêreldwyd verhandel word, word na die VSA uitgevoer. Deskundiges verskil oor die land se rol in die huidige wêreldekonomie. Terwyl die land in die 1990's die langste ekonomiese groeifase in sy geskiedenis ervaar het en in die vroeë 21ste eeu steeds die tweede grootste binnemark na die Europese Unie vorm asook 'n kwart van die wêreld se totale produksie oplewer, verwys kritici na die groot handelstekort wat onder meer deur stygende loonkoste en die Amerikaanse nywerheidsektor se laer mededingendheid op internasionale markte veroorsaak word. In 2018 het die handelstekort met $621 miljard die hoogste vlak in tien jaar bereik. Gaandeweg het die land ook sy rol as tegnologiese leier kwytgeraak en word hoëtegnologieprodukte soos rekenaars al lank in die buiteland vervaardig. {| |----- bgcolor=#DDDDDD ! &nbsp;Land&nbsp; ! BBP in 2007 in miljarde VSA-$ ! BBP in 2018<ref>{{de}} [https://de.statista.com/statistik/daten/studie/157841/umfrage/ranking-der-20-laender-mit-dem-groessten-bruttoinlandsprodukt/ Statista.com: Die 20 Länder mit dem größten Bruttoinlandsprodukt (BIP) im Jahr 2018 (in Milliarden US-Dollar). Besoek op 25 Junie 2020]</ref> |----- bgcolor=#EEEEEE | &nbsp; &nbsp;Verenigde State || 13&nbsp;808 || 20&nbsp;580 |----- bgcolor=#EEEEEE | &nbsp; &nbsp;Japan || 4&nbsp;382 || 4&nbsp;972 |----- bgcolor=#EEEEEE | &nbsp; &nbsp;VR China || 3&nbsp;380 || 13&nbsp;368 |----- bgcolor=#EEEEEE | &nbsp; &nbsp;Duitsland || 3&nbsp;321 || 3&nbsp;951 |----- bgcolor=#EEEEEE | &nbsp; &nbsp;Verenigde Koninkryk || 2&nbsp;804 || 2&nbsp;829 |----- bgcolor=#EEEEEE | &nbsp; &nbsp;Frankryk || 2&nbsp;594 || 2&nbsp;780 |} === Ekonomiese krisis === In Oktober 2011 was 9 persent van die ekonomies aktiewe bevolking werkloos<ref>{{en}} [http://www.washingtonpost.com/business?wpisrc=al_comboNE ''The Washington Post with Bloomberg: Sluggish job growth continues'', 4 November 2011]</ref> – ondanks die feit dat die Amerikaanse ekonomie sy groeikoers ná die finansiële krisis van 2008/09 hervat het. Terwyl Amerikaanse politici veral die Volksrepubliek China daarvan beskuldig dat dit sy geldeenheid, die renminbi, onderwaardeer, word dit duidelik dat die VSA op baie terreine nie meer met ander nywerheidslande kan meeding nie. Die agteruitgang van die Amerikaanse motornywerheid is simptomaties van hierdie ontwikkeling. Deskundiges wys daarop dat die land meer in sy infrastruktuur en onderwysstelsel moet belê.<ref>{{de}} [http://www.welt.de/debatte/kommentare/article10199167/Die-USA-muessen-ihre-Wirtschaft-reformieren.html?wtmc=RSS.Debatte.Kommentare ''www.welt.de: Die USA müssen ihre Wirtschaft reformieren, 5 Oktober 2010'']</ref> === Nywerheidsektor === In 2019 het die industriële sektor waardegewys 18,2 persent van alle nywerheidsgoedere, wat wêreldwyd vevaardig is, opgelewer. Die Verenigde State beskik sodoende oor die grootste nywerheidsektor op aarde. Ná dekades van agteruitgang en krimpende produksiesyfers het die industriële sektor in 2017 vir die eerste keer begin stabiliseer. Industriële groei bly een van die sentrale doelwitte van die Trump-administrasie. Die inheemse nywerheidsektor word deur 'n hele reeks maatreëls bevorder, waaronder belastingverlagings, uitgebreide waardevermindering vir ondernemings (wat gelykstaan aan bykomende belastingbesparende effekte), beleggingstoelaes, 'n verhoging van invoertariewe, 'n offensiewe handelsbeleid om vir Amerikaanse ondernemings toegang tot buitelandse markte te verseker, en voorkeurbehandeling van inheemse onderneming ten opsigte van openbare projekte. Die bruto beleggings van alle ondernemings in die S&P 500-indeks van die VSA se top 500 genoteerde aandele het in die derde kwartaal van 2019 slegs met 0,8 persent of 1,38 miljard gestyg teenoor die vorige kwartaal. Sonde die beleggings wat deur slegs twee multinasionale ondernemings, Amazon en Apple, gemaak is (hul beleggings het met $1,9 miljard toegeneem), sou die balans vir die derde kwartaal negatief gewees het. S&P 500-ondernemings uit die nywerheidsektor het hulle beleggings met tien persent verminder, maatskappye uit die finansiële sektor met agt persent. Ondernemings uit die telekommunikasiebedryf was 'n uitsondering – hul beleggings was 4,5 persent hoër. Hierdie toename weerspieël die tegnologiese verandering in die bedryf – die oorgang tot en uitbou van 5G-netwerke.<ref>{{de}} {{cite web |url=https://www.gtai.de/gtai-de/trade/wirtschaftsumfeld/wirtschaftsausblick/usa/wirtschaftsausblick-usa-204708 |title=Wirtschaftsausblick – USA. |publisher=Germany Trade and Invest (GTAI) |author=Lennart Classen |date=18 Desember 2019 |accessdate=20 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200720052558/https://www.gtai.de/gtai-de/trade/wirtschaftsumfeld/wirtschaftsausblick/usa/wirtschaftsausblick-usa-204708 |archive-date=20 Julie 2020 |url-status=dead }}</ref> === Herindustrialisering === [[Lêer:Above Gotham.jpg|duimnael|links|[[New York]], die finansiële sentrum van die Verenigde State van Amerika.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.longfinance.net/images/GFCI18_23Sep2015.pdf |title=The Global Financial Centres Index 18 |date=September 2015 |accessdate=27 Februarie 2017 |publisher=Long Finance |archive-url=https://web.archive.org/web/20170227131528/http://www.longfinance.net/images/GFCI18_23Sep2015.pdf |archive-date=27 Februarie 2017 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref>]] [[Lêer:FTAs with the United States.svg|duimnael|400px|Lande wat met die Verenigde State van Amerika vryhandelsverdrae gesluit het: {{sleutel|#000|Verenigde State van Amerika}} {{sleutel|#393|Vryhandelsverdrae}}]] In 2012 het die Internasionale Energieagentskap 'n studie gepubliseer waarvolgens die Verenigde State, tans nog een van die wêreld se grootste energie-invoerders, in die nabye toekoms tot een van die grootste uitvoerders van [[ru-olie]] en [[aardgas]] sal kan ontwikkel. Nuwe boortegnologieë sal die ontginning van olie- en gasreserwes moontlik maak wat tot dusver as nie-konvensioneel geklassifiseer is, soos dié wat in [[skalie]] voorkom. Laer energiepryse – in 2012 het gaspryse in die VSA net 'n vyfde van dié in Europa en 'n agtste van dié in Asië beloop – sal die land meer aantreklik vir energie-intensiewe bedrywe maak sodat die VSA moontlik op die drempel van 'n nuwe ekonomiese groeifase en herindustrialisering staan.<ref>{{de}} [http://www.welt.de/wirtschaft/article110968371/In-den-USA-beginnt-eine-Aera-der-billigen-Energie.html?icid=maing-grid7%7Cgermany-alice%7Cdl1%7Csec3_lnk1%26pLid%3D136707 ''In den USA beginnt eine Ära der billigen Energie''. In: ''Die Welt Online'', 12 November 2012]</ref> In die ooste van die VSA het innovatiewe nywerheidsones begin ontwikkel wat op hoëtegnologie steun soos die ''Route 128 Corridor'' wat – danksy die invloed van die Massachusetts Institute of Technology (MIT) in Cambridge vanaf die middel van die 1970's langs die Route 128-snelweg oos van Boston gegroei het. Hier word veral sagteware en biotegnologieprodukte ontwikkel. Naby Washington, DC het anderkant die Potomacrivier in Noord-Virginië die sogenaamde ''Dulles Technology Corridor'' rondom kommunikasiereuse soos MCI en America Online (AOL) ontwikkel. Hier is baie van meer as 12&nbsp;000 hoëtegnologie-ondernemings in die metropolitaanse gebied van die Amerikaanse hoofstad saamgetrek. Veral ondernemings wat hulle op die ontwikkeling van databanke en kommunikasienetwerke toespits, kon hier danksy die ekonomiese invloed van die Amerikaanse Departement van Verdediging floreer. In die uiterste suide strek die ''Florida High Tech Corridor'', wat rondom die Universiteit van Suid-Florida en die Universiteit van Sentraal-Florida gegroei het, vanaf Tampabaai in die weste oor die metropolitaanse gebied van Orlando tot by die sogenaamde ''Space Coast'' aan die deelstaat se Atlantiese kus. Hier is meer as 4&nbsp;000 ondernemings uit die ruimte- en lugvaartbedryf saamgetrek. === Landbou === Al dra die landbousektor minder as een persent tot die bruto binnelandse produk by, is produsente van soja, mielies, graan, kaas, eiers en melk net soos boere, wat op hoender-, vark- en beesteelt fokus, goed georganiseer en sodoende in staat om aktief by politieke besluitnemingsprosesse betrokke te wees. Amerikaanse boerderye is hoogs doeltreffend, waarby die meeste plase as grootskaalse boerderye bewerk of besit word en deur 'n hoë graad van industrialisering gekenmerk word, maar gelyktydig met die uitdagings van oorproduksie gekonfronteer word. Die verhoging van landbou-uitvoere staan derhalwe boaan die agenda van die Amerikaanse regering se handelsbeleid, onder meer in onderhandelinge met die Europese Unie. Organiese landbou verteenwoordig 'n potensiaal vir toekomstige groei.<ref>{{de}} [https://www.gtai.de/gtai-de/trade/wirtschaftsumfeld/wirtschaftsstruktur/usa/wirtschaftsstruktur-usa-23592 ''Germany Trade & Invest (GTAI), 8 Maart 2019: Wirtschaftsstruktur USA. Besoek op 25 Junie 2020''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200625231215/https://www.gtai.de/gtai-de/trade/wirtschaftsumfeld/wirtschaftsstruktur/usa/wirtschaftsstruktur-usa-23592 |date=25 Junie 2020 }}</ref> === Federale en deelstaatvlak === [[Lêer:Fourth Ward, Charlotte, NC, USA - panoramio.jpg|duimnael|[[Charlotte, Noord-Carolina|Charlotte]], die grootste nedersetting in Noord-Carolina, het tot die VSA se tweede belangrikste finansiële sentrum ná New York ontwikkel]] Die Verenigde State se federale struktuur vind sy uitdrukking ook in die ekonomiese en sosiale beleid wat deur elke deelstaatregering onafhanklik van die regering in Washington, DC en ander deelstate vasgelê word. So is daar mededinging tussen die vyftig deelstate op basis van plaaslike potensiale soos klimaat, natuurlike hulpbronne, landbougrond, toeriste-antreklikhede of toegang tot waterweë en oseane. Van belang vir kennisgebaseerde bedrywe is die aanwesigheid van eersterangse akademiese en navorsingsinstellings sowel as die beskikbaarheid van aansporings vir beleggings soos lenings teen lae rentekoerse, 'n aangename werkatmosfeer en 'n hoë lewensgehalte vir hoogs gekwalifiseerde personeel, wat wêreldwyd aangewerf word. Die ekonomies kragtigste deelstate se bruto binnelandse produk is groter as dié van groot nywerheidslande. Kalifornië se BBP is, ondanks sy kleiner bevolking, met $2,9 biljoen groter as die Verenigde Koninkryk s'n ($2,8 biljoen). Texas, wat die tweede kragtigste ekonomie het, het 'n BBP wat met $1,8 biljoen effens hoër is as dié van Kanada. Die deelstaat New York se BBP is met $1,6 biljoen so groot soos dié van Suid-Korea. {| class="wikitable" ! Deelstate !! Aandeel aan die nasionale BBP in 2017 in % !! Per capita-BBP in 2017 (in $) !! Bevolking in 2018 (in miljoene) |- | VSA || 100,0 || 59.418 || 328,1 |- | Kalifornië || 14,4 || 65.160 || 39,6 |- | Texas || 8,4 || 57.077 || 28,7 |- | New York || 8,2 || 71.252 || 19,5 |- | Florida || 5,0 || 42.085 || 21,3 |- | Illinois || 4,2 || 58.217 || 12,7 |- | Pennsilvanië || 3,9 || 54.725 || 12,8 |- | Ohio || 3,3 || 50.666 || 11,7 |- | New Jersey || 3,1 || 60.684 || 8,9 |- | Georgia || 2,9 || 48.979 || 10,5 |- | Noord-Carolina || 2,8 || 47.142 || 10,4 |} <small>Bronne: ''U.S. Department of Commerce, Bureau of Economic Analysis; U.S. Census Bureau;'' [https://www.gtai.de/gtai-de/trade/wirtschaftsumfeld/wirtschaftsstruktur/usa/wirtschaftsstruktur-usa-23592 ''gtai.de: Wirtschaftsstruktur – USA'']</small> == Sport == [[Lêer:Austria vs. USA 2013-11-19 (003).jpg|duimnael|Die [[Verenigde State se nasionale sokkerspan]] in 2013]] [[Lêer:USA Rugby Sevens Team 2014.jpg|duimnael|Die Verenigde State se nasionale sewesrugbyspan in 2014]] [[Lêer:USA Squad Photo 2017.jpg|duimnael|Die [[Verenigde State se nasionale krieketspan]] in 2017]] [[Lêer:Ims aerial.jpg|duimnael|[[Indianapolis Motor Speedway]], waar die [[Verenigde State Grand Prix]] plaasgevind het tot en met 2007. Sedert 2012 word die Verenigde State Grand Prix by [[Circuit of the Americas]] in [[Austin, Texas|Austin]], [[Texas]] aangebied]] [[Bofbal]]<ref>{{en}} {{cite book|url=https://books.google.de/books?id=uGiD4LrT6coC&pg=PA104&vq=pastime&dq=national+pastime&redir_esc=y&hl=de#v=onepage&q=pastime&f=false |title=Regulating the National Pastime: Baseball and Antitrust |accessdate=20 Januarie 2021 |quote=Baseball justified its privileged legal status by citing the special nature and cultural significance of America's national pastime. |first=Jerold J. |last=Duquette |isbn=0-275-96535-X |year=1999 |publisher=Greenwood Publishing Group |page=104 }}</ref><ref>{{en}} {{cite book|url=https://books.google.de/books?id=e6RfXqIcY3kC&pg=PA140&lpg=PA140&dq=#v=onepage&q&f=false |title=Baseball/literature/culture: Essays, 1995–2001 |first=Myles |last=Schrag |accessdate=20 Januarie 2021 |year=2003 |isbn=0-7864-1643-2 |page=Chp.13 p.140 |editor=Peter Carino |chapter=Baseball as National Pastime Revisted: And a Little Town Shall Lead Them |publisher=McFarland & Company |quote=Tradition – that quality so instrumental in elevating baseball to its century-old status as national pastime— has become less important}}</ref><ref>{{en}} {{cite book |last=Gmelch|first=George |date=1 Januarie 2006 |title= Baseball Without Borders: The International Pastime|page=308|accessdate=20 Januarie 2021 |url=https://books.google.de/books?id=Y7tqTcVaawwC&pg=PA308&lpg=PA308&dq=venezuela+national+pastime&source=bl&ots=HUxzQJ78KE&sig=aeegslVKJoevPJ_edAAe_eZPEMg&hl=en&sa=X&ei=uGK9U5LKIY707AakyIGACg&redir_esc=y#v=onepage&q=venezuela%20national%20pastime&f=false}}</ref> en [[Amerikaanse voetbal]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espn.com/nfl/story/_/id/10354114/harris-poll-nfl-most-popular-mlb-2nd |title=NFL most popular for 30th year in row |publisher=ESPN |author=Darren Rovell |date=26 Januarie 2014 |accessdate=22 Julie 2026}}</ref> word as nasionale [[sport]]soorte van die Verenigde State beskou en geniet die grootste aandag. Die National Football League (NFL) het die hoogste gemiddelde bywoning van enige sportliga in die wêreld en die Super Bowl word wêreldwyd deur miljoene gekyk. In bofbal is die [[Major League Baseball]] (MLB) die hoogste liga. [[Basketbal]] en [[yshokkie]] is die land se volgende twee voorste professionele spansporte, met die [[National Basketball Association]] (NBA) en die [[National Hockey League]] (NHL) as hoogste ligas. Hierdie vier groot sportsoorte, wanneer hulle professioneel gespeel word, beslaan elke jaar 'n seisoen op verskillende maar oorvleuelende tye van die jaar. [[Sokker]] het in onlangse jare baie gewild geword en die Verenigde State het die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1994]] gehuisves. Daar is sowat 13 miljoen mense wat gereeld sokker beoefen, wat van dié sport die derde belangrikste sportsoort maak wat beoefen word, meer nog as yshokkie en Amerikaanse voetbal. Die [[Verenigde State se nasionale sokkerspan]] het tot dusver aan twaalf [[FIFA]] [[Sokker-Wêreldbeker]]toernooie deelgeneem, met hul beste prestasie tydens die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1930]] (derde plek). Aan die [[CONCACAF]] Kampioenskap & Goue-beker het die VSA 19 keer deelgeneem en die toernooi ses keer gewen (in 1991, 2002, 2005, 2007, 2013, 2017 en 2021). Die Suid-Amerikaanse [[CONMEBOL]] het die VSA vir vyf Copa Américas uitgenooi en hulle het twee keer in die vierde plek geëindig (in 1995 en 2016). Vir die FIFA se [[Sokker-Konfederasiebeker]] kon die VSA vier keer kwalifiseer en het tydens dié [[FIFA Sokker-Konfederasiebeker in 1999|1999-toernooi]] as naaswenner afgesluit. Die Verenigde State se hoogste sokkerliga is die [[Major League Soccer]] (MLS) wat uit 26 Amerikaanse en 3 Kanadese spanne bestaan. In 2018 is die Verenigde State deur FIFA saam met Kanada en Meksiko as gashere vir die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2026]] aangewys; dit was die vierde toernooi in Noord-Amerika en die tweede in die Verenigde State.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nytimes.com/2018/06/13/sports/world-cup/fifa-2026-vote-north-america-morocco.html |title=World Cup 2026: United States, Canada and Mexico Win FIFA Vote |publisher=[[The New York Times]] |date=13 Junie 2018 |accessdate=22 Julie 2026}}</ref> Vir die eerste keer het 48 spanne aan 'n Sokker-Wêreldbekertoernooi deelgeneem en altesaam 104 wedstryde beslis.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nytimes.com/athletic/live-blogs/world-cup-2026-schedule-announcement-live-updates-final/r7oDr4oG9qK4/ |title=World Cup 2026 schedule announcement live updates: Latest as FIFA selects host city for final |publisher=[[The New York Times]] |author=Dominski Michael |date=4 Februarie 2024 |accessdate=22 Julie 2026}}</ref> In vrouesokker vaar die Verenigde State heelwat beter en hulle is met vier titels die rekordwenner (in [[Vrouesokkerwêreldbeker 1991|1991]], [[Vrouesokkerwêreldbeker 1999|1999]], [[Vrouesokkerwêreldbeker 2015|2015]] en [[Vrouesokkerwêreldbeker 2019|2019]]); hulle het ook die toernooie in 1999 en [[Vrouesokkerwêreldbeker 2003|2003]] gehuisves. [[Rugby]] is die vinnigste groeiende sportsoort met meer as 115&nbsp;000 geregistreerde spelers en 'n bykomende 1,2 miljoen deelnemers.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://edition.cnn.com/2016/03/04/sport/usa-rugby-nigel-melville/index.html |title=Will U.S. learn to love rugby? |publisher=[[CNN]] |author=Rob Hodgetts |date=4 Maart 2016 |accessdate=22 Julie 2026}}</ref> Die [[Verenigde State se nasionale rugbyspan]] word as die Amerikas se naasbeste span ná [[Argentynse nasionale rugbyspan|Argentinië]] beskou<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/tournaments/rankings/mru |title=World Rugby Men’s Rankings |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=20 November 2022}}</ref> en hulle ding gereeld met ander opkomende rugbyspanne in beide die Amerikaanse Rugbykampioenskap en die [[Stille Oseaan-nasiesbeker]] mee. Die Verenigde State het tot dusver aan agt van die tien [[rugbywêreldbeker]]toernooie deelgeneem en die [[Rugbywêreldbeker 1995]] in [[Suid-Afrika]] asook die [[Rugbywêreldbeker 2023]] in [[Frankryk]] misgeloop. Die Verenigde State sal beide die [[Rugbywêreldbeker 2031]] en die [[Vrouerugbywêreldbeker 2033]] aanbied.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/news/714742/rugby-world-cup-host-locations-confirmed-through-to-2033 |title=Rugby World Cup host locations confirmed through to 2033 |publisher=[[Wêreldrugby]] |date=12 Mei 2022 |accessdate=22 Julie 2026}}</ref> In 2018 is die Major League Rugby van stapel gestuur, die hoogste rugbyliga in die Verenigde State.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2017/nov/17/major-league-rugby-conor-mcgregor |title=Major League Rugby nears kick-off as next attempt to make US a union power |publisher=[[The Guardian]] |author=Martin Pengelly |date=17 November 2017 |accessdate=22 Julie 2026}}</ref> Die Verenigde State is meer suksesvol in vrouerugby en behoort tot die wêreld se bestes. Die [[Verenigde State se nasionale vrouerugbyspan|vrouerugbyspan]] het vir al die [[vrouerugbywêreldbeker]]toernooie gekwalifiseer en tydens die heel eerste [[Vrouerugbywêreldbeker 1991|1991-toernooi]] sy eerste titel ingepalm. [[Krieket]] word sedert die Britse koloniale tydperk beoefen, maar dit is nie só 'n gewilde sportsoort soos dit in die meeste van die [[Britse Statebond]]lande die geval is nie, veral weens die sterk mededinging deur bofbal. Die eerste internasionale krieketwedstryd ooit is op 24 September 1844 tussen die [[Kanadese nasionale krieketspan]] en die [[Verenigde State se nasionale krieketspan]] in [[New York]] beslis.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/the-oldest-international-contest-of-them-all-141170 |title=The oldest international contest of them all |publisher=ESPNcricinfo |author=Martin Williamson |date=9 November 2007 |accessdate=22 Julie 2026}}</ref> Sedert die tweede helfte van die 20ste eeu toon krieket 'n toenemende gewildheid, veral weens die groeiende bevolking van immigrante uit krieketspelende lande.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.smithsonianmag.com/people-places/cricket.html/?c=y&page=1 |title=Cricket, Anyone? |date=Oktober 2006 |publisher=Smithsonian |author=Simon Worrall |accessdate=16 Junie 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080616195309/http://www.smithsonianmag.com/people-places/cricket.html?c=y&page=1 |archive-date=16 Junie 2008 |url-status=dead}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://mlb.mlb.com/news/article.jsp?ymd=20060608&content_id=1495668&vkey=news_mlb&fext=.jsp&c_id=mlb |title=Cricket, anyone? Obvious similarities make baseball, cricket sibling sports |publisher=Major League Baseball |author=Josh Chetwynd |accessdate=3 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121103044556/http://mlb.mlb.com/news/article.jsp?ymd=20060608&content_id=1495668&vkey=news_mlb&fext=.jsp&c_id=mlb |archive-date=3 November 2012 |url-status=dead}}</ref> Met die oog op die [[Krieketwêreldbeker 2007]] het die Verenigde State voorgestel dat wedstryde in die nuut opgerigte [[Sentrale Browardpark]] van [[Fort Lauderdale]], [[Florida]], beslis word, maar die [[Internasionale Krieketraad]] (IKR) het dié aansoek verwerp en al die wedstryde aan Karibiese lande toegeken. Die krieketstadion is in 2007 opgerig en een van twee met EDI-status in die Verenigde State.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/moosa-stadium-texas-usa-s-newest-odi-venue-a-texas-sized-dream-come-true-1313116 |title=Moosa Stadium: USA's newest ODI venue a Texas-sized dream come true |publisher=ESPNcricinfo |author=Peter Della Penna |date=1 Mei 2022 |accessdate=22 Julie 2026}}</ref> Die Verenigde State se nasionale krieketspan kon tot dusver nog nie vir 'n [[krieketwêreldbeker]]toernooi kwalifiseer nie en die Amerikaanse krieketbeheerliggaam is op 22 Junie 2017 om bestuurlike en finansiële redes deur die IKR opgeskort.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/usaca-expelled-by-the-icc-1105349 |title=USACA expelled by the ICC |publisher=ESPNcricinfo |author=Peter Della Penna |date=22 Junie 2017 |accessdate=22 Julie 2026}}</ref> Op 24 September 2017 is die stigting van 'n nuwe beheerliggaam vir Amerikaanse krieket, [[VSA Krieket]], wat sy werk in 2018 begin het, aangekondig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/new-american-governing-body-branded-as-usa-cricket-1121772 |title=New American governing body branded as USA Cricket |publisher=ESPNcricinfo |author=Peter Della Penna |date=24 September 2017 |accessdate=22 Julie 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/481375 |title=USA Cricket launch brand on historic day |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=24 September 2017 |accessdate=22 Julie 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/news/usa-cricket-getting-closer-to-becoming-a-new-federation/articleshow/60843288.cms |title=USA Cricket getting closer to becoming a new federation |publisher=[[The Times of India]] |author=J.A.C. Gladson |date=26 September 2017 |accessdate=22 Julie 2026}}</ref> In Januarie 2019 het VSA Cricket die IKR se 105de lid geword.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/969917 |title=USA Cricket announced as the ICC's 105th member |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=8 Januarie 2019 |accessdate=22 Julie 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/usa-formally-approved-to-rejoin-icc-as-associate-member-under-usa-cricket-1171092 |title=USA formally approved to rejoin ICC as Associate Member under USA Cricket |publisher=ESPNcricinfo |author=Peter Della Penna |date=8 Januarie 2019 |accessdate=22 Julie 2026}}</ref> In 2023 is die Major League Cricket vir die eerste keer beslis, die hoogste krieketliga in die Verenigde State.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/127397/crickets-american-dream-takes-flight-cricbuzzcom |title=Cricket's American dream takes flight |publisher=Cricbuzz |author=Nicholas Brookes |accessdate=22 Julie 2026}}</ref> Die Verenigde State het saam met Wes-Indië die [[T20I-wêreldbeker 2024]] aangebied,<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/usa-co-hosts-for-2024-t20-wc-pakistan-gets-2025-champions-trophy-india-and-bangladesh-2031-world-cup-1289589 |title=USA co-hosts for 2024 T20 WC, Pakistan gets 2025 Champions Trophy, India and Bangladesh 2031 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |author=Nagraj Gollapudi |date=16 November 2021 |accessdate=22 Julie 2026}}</ref> vir die Amerikaanse nasionale krieketspan was dit sy eerste [[T20I-wêreldbeker]]toernooideelname ooit en hulle kon in die tweede wedstryd die groot gunsteling [[Pakistanse nasionale krieketspan|Pakistan]] in die Superboulbeurt klop.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nytimes.com/athletic/5547020/2024/06/06/usa-pakistan-t20-world-cup-result/ |title=USA upsets Pakistan in T20 Cricket World Cup with stunning super over win |publisher=[[The New York Times]] |author=Joseph Bentley |date=6 Junie 2024 |accessdate=26 Junie 2024}}</ref> Die span kon die Super Agt haal, waarmee hulle regstreeks vir die [[T20I-wêreldbeker 2026]] gekwalifiseer het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://edition.cnn.com/2024/06/14/sport/usa-ireland-2024-t20-cricket-world-cup-spt-intl/index.html |title=USA makes history in advancing to next stage of men’s T20 Cricket World Cup after game against Ireland is abandoned |publisher=[[CNN]] |author=Ben Morse |date=14 Junie 2024 |accessdate=26 Junie 2024}}</ref> In die Super Agt is die Verenigde State egter ná nederlae teen [[Proteas|Suid-Afrika]], [[Wes-Indiese nasionale krieketspan|Wes-Indië]] en [[Engelse nasionale krieketspan|Engeland]] uit die toernooi geskakel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://edition.cnn.com/2024/06/23/sport/usa-lose-england-t20-cricket-world-cup-spt-intl/index.html |title=USA crashes out of T20 Cricket World Cup with defeat against England, ending historic run |publisher=[[CNN]] |author=Issy Ronald |date=23 Junie 2024 |accessdate=26 Junie 2024}}</ref> Tydens die 2026-toernooi is hulle in die eerste rondte uitgeskakel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://uk.sports.yahoo.com/news/united-states-eliminated-2026-t20-130834167.html |title=United States eliminated from 2026 T20 World Cup. USA stats, results |publisher=[[Yahoo!]] |author=Ehsan Kassim |date=18 Februarie 2026 |accessdate=24 Februarie 2026 }}{{Dooie skakel|date=Mei 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Die Verenigde State het tot dusver agt keer [[Olimpiese Spele]] gehuisves, meer as enige ander land, waarvan vier [[Olimpiese Somerspele]] en vier [[Olimpiese Winterspele]]: * die [[Olimpiese Somerspele 1904]] in [[St. Louis]], [[Olimpiese Somerspele 1932]] en [[Olimpiese Somerspele 1984]] in Los Angeles en die [[Olimpiese Somerspele 1996]] in [[Atlanta]]; * die [[Olimpiese Winterspele 1932]] en [[Olimpiese Winterspele 1980]] in [[Lake Placid]], New York; die [[Olimpiese Winterspele 1960]] in [[Squaw Valley]], Kalifornië, en die [[Olimpiese Winterspele 2002]] in [[Salt Lake City]], Utah. Los Angeles sal die [[Olimpiese Somerspele 2028|Olimpiese Somerspele in 2028]] vir 'n derde keer aanbied, waarna die [[Olimpiese Winterspele 2034|Olimpiese Winterspele in 2034]] vir 'n tweede keer in Salt Lake City sal plaasvind, die onderskeidelik negende en tiende Olimpiese Spele in die Verenigde State. Die Verenigde State het sedert 1896 op elke moderne Olimpiese Spele deelgeneem, behalwe vir die [[Moskou]]se [[Olimpiese Somerspele 1980|Olimpiese Somerspele in 1980]], wat weens die Sowjetse inval in Afghanistan geboikot is. Die Verenigde State het op elke [[Olimpiade]] waar hulle deelgeneem het goud gewen, meer goud en algehele medaljes as enige ander land op Olimpiese Somerspele en het ook die tweede meeste goue en algehele medaljes op Olimpiese Winterspele gewen, net ná [[Noorweë]]. Vanaf die middel-20ste eeu tot die laat 1980's het die Verenigde State hoofsaaklik met die Sowjetunie op Olimpiese Somerspele meegeding, asook met die Sowjetunie, Noorweë en Oos-Duitsland op Olimpiese Winterspele. Sedert die [[ontbinding van die Sowjetunie]] en die Duitse hereniging ding hulle egter met die Volksrepubliek China en die Verenigde Koninkryk op die Olimpiese Somerspele en met Noorweë op Olimpiese Winterspele mee. Sedert 1959 vorm die [[Verenigde State Grand Prix]] deel van die [[Formule Een]]-kalender en is op verskeie renbane soos [[Watkins Glen Internasionale Renbaan|Watkins Glen]], [[Phoenix, Arizona|Phoenix]], [[Indianapolis Motor Speedway|Indianapolis]] en [[Circuit of the Americas|Indianapolis]] beslis. Die [[VSA Ope (tennis)|VSA Ope]] behoort tot die vier [[Grand Slam (tennis)|Grand Slam]]-toernooie in [[tennis]] en Amerikaanse tennisspelers wat dit kon wen sluit in [[Andre Agassi]], [[Arthur Ashe]], [[Maureen Connolly]], [[Pete Sampras]], [[Sloane Stephens]], [[Serena Williams]] en [[Venus Williams]]. In [[gholf]] word drie van die vier [[Grand Slam (gholf)|Grand Slam]]-toernooie in die VSA beslis: Die [[Meesterstoernooi]], die [[PGA-kampioenskap]] en die [[VSA Ope (gholf)|VSA Ope]]; net die [[Britse Ope]] word buite die land beslis. == Notas == <references group="n" /> == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronnelys == ; Algemeen ---- * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/United-States|title=United States|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=22 Julie 2026}} * {{en}} {{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/united-states/|title=United States|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=22 Julie 2026}} ; Geskiedenis ---- * {{en}} Thomas Bender: ''A Nation Among Nations. America's Place in World History'', New York 2006. * {{en}} Ian Tyrrell: ''Transnational Nation. United States History in Global Perspective since 1789'', Houndmills 2007 == Eksterne skakels == ; Wiki-webtuistes ---- {{CommonsKategorie|United States|Verenigde State van Amerika}} * {{en}} {{Wikivoyage|United_States_of_America|Verenigde State van Amerika}} ; Regeringswebtuistes ---- * {{en}} [http://www.usa.gov/ Amptelike tuisblad van die Amerikaanse regering] * {{en}} [http://www.house.gov/ Amptelike tuisblad van die Huis van Verteenwoordigers] * {{en}} [http://www.senate.gov/ Amptelike tuisblad van die Senaat] * {{en}} [http://www.whitehouse.gov/ Amptelike tuisblad van die Withuis] * {{en}} [https://share.america.gov/ ''ShareAmerica – Bureau of Global Public Affairs: Nuus aangaande die VSA se buitelandse beleid''] ; Webtuiste van die Hooggeregshof ---- * {{en}} [http://www.supremecourt.gov/ Amptelike tuisblad van die Supreme Court] ; Amerikaanse grondwet ---- * {{en}} [https://www.annenbergclassroom.org/constitution/ ''The Annenberg Guide to the United States Constitution''] ; Toerisme ---- * {{en}} [https://www.selectusa.gov/travel-tourism-and-hospitality-industry-united-states ''SelectUSA: The Travel, Tourism and Hospitality Industry in the United States – Overview''] * {{en}} [https://www.visittheusa.com/ ''Visit the USA''] ; Kultuur ---- * {{en}} [http://www.bbc.com/storyworks/specials/moving-to-america/americas-culture-and-customs.html ''BBC.com: American Culture and Customs''] * {{en}} [http://www.wiu.edu/global_education/activities/americanculture.php ''Western Illinois University: Basics of American Culture''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201021190608/http://wiu.edu/global_education/activities/americanculture.php |date=21 Oktober 2020 }} * {{en}} [https://www.history.com/topics/native-american-history/native-american-cultures ''History.com: Native American Cultures''] * {{en}} [https://storymaps.arcgis.com/stories/45a53ef286224de89b9cd752e7d698eb ''Food in American Culture: The United Foods of America''] * {{en}} [https://edition.cnn.com/travel/article/american-food-dishes/index.html ''CNN Travel – American food: The 50 greatest dishes''] {{Geografiese ligging | Senter = {{vlagland|Verenigde State}} | Noord = {{vlagland|Kanada}} | Noordoos = {{vlagland|Kanada}} | Oos = [[Atlantiese Oseaan]] • {{vlagland|Bermuda}} | Suidoos = {{vlagland|Kuba}} • {{vlagland|Bahamas}} | Suid = {{vlagland|Meksiko}} • [[Golf van Meksiko]] | Suidwes = [[Stille Oseaan]] | Wes = [[Stille Oseaan]] | Noordwes = [[Stille Oseaan]] }} {{Navigasie indeling Verenigde State}} {{Lande van Noord-Amerika}} {{NAVA}} {{NAVO-lande}} {{G7}} {{G20}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Verenigde State van Amerika| ]] [[Kategorie:Voormalige Britse kolonies]] sb76q6j153bc4geeigcy8nnbfg51p6f 23 Mei 0 4320 2968816 2890947 2026-09-19T20:44:21Z ~2026-50833-88 214782 /* Geboortes */ Akteur. 2968816 wikitext text/x-wiki {{MeiKalender}} '''23 Mei''' is die 143ste dag van die jaar in die [[Gregoriaanse kalender]] (144ste in[[skrikkeljaar|skrikkeljare]]). Daar volg nog 222 dae. == Gebeure == * [[1430]] – [[Johanna van Arkel]] word deur die [[Boergondië|Boergondiërs]] gevange geneem. * [[1474]] – [[Giuliano della Rovere]] (later [[Pous Julius II]]) word aartsbiskop van [[Avignon]]. * [[1498]] – Die hervormer Girolamo Savonarola word in [[Florence]] tereggestel. * [[1533]] – Die [[huwelik]] van [[Catharina van Aragon]] en [[Henry VIII van Engeland]] word nietig verklaar. * [[1555]] – [[Pous Paulus IV]] volg [[Pous Marcellus II]] op as [[pous]] van die [[Rooms-Katolieke Kerk]]. * [[1568]] – Die [[Tagtigjarige Oorlog]] breek uit toe [[Nederland]]se rebelle onder leiding van Lodewyk van Nassau [[Friesland]] in die Slag van Heiligerlee binneval. * [[1697]] – Die [[Oosterland]] strand in [[Kaapstad]]. * [[1788]] – [[Suid-Carolina]] word die 8ste [[Deelstate van die Verenigde State van Amerika|deelstaat]] van die [[Verenigde State]]. * [[1842]] – Die [[Beleg van Congella]] begin. * [[1844]] – [[Samuel Morse]] stuur die eerste [[telegram]] via sy elektriese [[telegraaf]]. * [[1895]] – Die [[Republiek van Formosa]] word gestig. * [[1934]] – Die [[VSA|Amerikaanse]] bankrowers [[Bonnie en Clyde]] word deur die polisie in 'n lokval gelei en doodgeskiet in Black Lake, [[Louisiana]]. * [[1949]] – Stigting van die [[Deutschland|Bondsrepubliek Duitsland]]. * [[1960]] – Die stadjie [[Hilo]], aan die ooskus van [[Hawaii]], word deur 'n [[aardbewing]] getref. * [[1969]] – [[Verenigde Koninkryk|Britse]] rockgroep, [[The Who]], stel die rockopera ''Tommy'' vry. * [[1995]] – Die [[Java (programmeertaal)|Java]]-[[programmeertaal]] word amptelik deur die ontwikkelaar James Gosling en sy kollegas aangekondig. * [[2007]] – [[Johanna Stoffels]], voormalige ANC-burgemeester van [[Saldanhabaai]] verslaan haar voormalige party in 'n tussenverkiesing op [[Hopefield]] en die raad word deur die opposisie oorgeneem. * [[2021]] – [[Irvette van Zyl]] stel 'n nuwe wêreldrekord op in 'n 50km wedloop in [[Gqeberha]] met 'n tyd van 3:07:26. == Geboortes == * [[1707]] – [[Carolus Linnaeus]], [[Swede|Sweedse]] dokter, plantkundige en bioloog († [[1778]]). * [[1827]] – Lord [[Henry Loch]], Britse goewerneur van die [[Kaapkolonie]] († [[1900]]). * [[1848]] – [[Otto Lilienthal]], Duitse lugvaartpionier († [[1896]]). * [[1888]] – [[Adriaan Roland Holst]], [[Nederlands]]e [[digter]] († [[1976]]). * [[1896]] – [[Felix Steiner]], [[Duitsland|Duitse]] generaal († [[1966]]). * [[1910]] – [[Artie Shaw]], Amerikaanse jazzmusikant en -komponis († [[2004]]) * [[1923]] – [[Alicia de Larrocha]], [[Spanje|Spaanse]] [[pianis]] en [[komponis]] († [[2009]]). * [[1926]] – [[Joe Slovo]], Suid-Afrikaanse politikus, leier van die [[Suid-Afrikaanse Kommunistiese Party]] en lid van die [[African National Congress|ANC]] († [[1995]]). * [[1929]] – [[Joe Modise]], Suid-Afrikaanse ANC-politikus en kabinetsminster († [[2001]]). * [[1933]] – [[Joan Collins]], [[Engeland|Engelse]] [[aktrise]] en rolprentvervaardiger. * [[1935]] – [[Francois van Heyningen]], Suid-Afrikaanse akteur, sanger, skrywer en radio-omroeper († [[2015]]). * [[1939]] – [[Evelyn Dalberg]], Suid-Afrikaanse operasangeres († [[2025]]). * [[1949]] – [[Estian Calitz]], Suid-Afrikaanse ekonoom en emeritus professor van die Universiteit Stellenbosch. * [[1950]] – [[Martin McGuinness]], Noord-Ierse republikeinse politikus († [[2017]]). * [[1958]] - Drew Carey, Amerikaanse akteur en komediant. * [[1969]] – [[Kobie van Rensburg]], Suid-Afrikaanse tenoor en operadirekteur. * [[1972]] – [[Rubens Barrichello]], [[Brasilië|Brasiliaanse]] [[Formule Een]]-renjaer. == Sterftes == * [[230]] – [[Pous Urbanus I]], sewentiende pous van die Rooms-Katolieke Kerk (* onbekend). * [[1423]] – [[Teenpous Benedictus XIII]] (* [[1328]]). * [[1498]] – [[Girolamo Savonarola]], Florentynse Dominikaanse hervormer (* [[1452]]). * [[1699]] – [[Abadin Tadia Tjoessoep]], Indonesiese Moslem van adellike afkoms wat [[Islam]] aan die [[Kaapkolonie|Kaap]] gevestig het (* [[1626]]). * [[1838]] – [[Jan Willem Janssens]], laaste [[Nederland]]se goewerneur van die Kaap (* [[1762]]). * [[1857]] – [[Augustin Louis Cauchy]], Franse wis- en natuurkundige (* [[1789]]). * [[1906]] – [[Henrik Ibsen]], Noorse dramaturg en kritikus (* [[1828]]). * [[1926]] – [[Hans von Koessler]], Duitse komponis, dirigent en musiekonderwyser (* [[1853]]). * [[1944]] – [[Grete Berger]], [[Duitsland|Duitse]] aktrise (* [[1883]]). * [[1992]] – [[Joyce Barker]], Suid-Afrikaanse sopraan (* [[1931]]). * [[2017]] – [[Roger Moore]], Engelse akteur (* [[1927]]). * [[2021]] – [[Lorrae Desmond]], [[Australië|Australiese]] aktrise (* [[1929]]). == Vakansiedae == {{commonskat|23 May}} [[Kategorie:Mei]] 1u8op5mi7vcztbb0dcku3q9zmieln49 Internet 0 5227 2968633 2967751 2026-09-19T11:59:12Z Mikidon37 214752 2968633 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Internet map 1024.jpg|duimnael|Visualisering van 'n gedeelte van die Internet]] [[Lêer:InternetUsersWorldMap 2013.svg|duimnael|400px|Getal internetgebruikers volgens lande in 2012]] [[Lêer:InternetPenetrationWorldMap.svg|duimnael|400px|Persentasie internetgebruikers volgens lande in 2015]] [[Lêer:Internet Censorship and Surveillance World Map.svg|duimnael|400px|Internetsensuur en toesig volgens lande in 2017: {{Legend|#F9D|miki96491@gmail.com sensuur en/of toesig}} {{Legend|#FDD|Aansienlike sensuur en/of toesig}} {{Legend|#FFD|Selektiewe sensuur en/of toesig}} {{Legend|#98FB98|Min of geen sensuur en/of toesig}} {{Legend|#e0e0e0|Nie geklassifiseer nie/geen data nie}}]] Die '''Internet''' is die wêreldwye stelsel van [[rekenaarnetwerk]]e wat met mekaar verbind is en wat die internetprotokolsuite ([[TCP/IP]]) gebruik om tussen netwerke en toestelle te kommunikeer. Dit is 'n netwerk van netwerke wat uit privaat, openbare, akademiese, sake- en regeringsnetwerke van plaaslike tot wêreldwye omvang bestaan, verbind deur elektroniese, kabellose en optiese tegnologie. Die Internet dra 'n groot verskeidenheid inligtingsdienste en hulpbronne, soos die onderling geskakelde hiperteksdokumente en toepassings van die [[Wêreldwye web]], [[e-pos]], besprekingsgroepe, internettelefonie, stroommedia en lêerdeling.<ref name="Britannica">{{en}} {{cite encyclopedia |title=Internet |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |url=https://www.britannica.com/technology/Internet |access-date=24 Augustus 2026}}</ref> Die meeste tradisionele kommunikasiemedia – die [[telefoon]], [[radio]], [[televisie]], [[Posstelsel|papierpos]], [[Koerant|koerante]] en die [[Drukpers|drukwese]] – is deur die Internet omvorm, wat tot nuwe media soos e-pos, aanlynmusiek, digitale koerante, nuusversamelaars en klank- en videostrome gelei het. Die Internet het ook nuwe vorme van persoonlike omgang deur kitsboodskappe, internetforums en [[sosiale media]] moontlik gemaak en versnel, en aanlynwinkels beslaan vandag 'n beduidende deel van die kleinhandelmark oor verskeie bedrywe heen, wat maatskappye in staat stel om hul fisiese winkels na groter markte uit te brei. Sake-tot-sake- en finansiële dienste op die Internet raak die [[verskaffingsketting]]s van hele bedrywe.<ref name="Britannica" /> Die oorsprong van die Internet lê in navorsing wat die gelyktydige gebruik van rekenaarhulpbronne moontlik gemaak het, in die ontwikkeling van pakkieskakeling en in die ontwerp van rekenaarnetwerke vir datakommunikasie.<ref name="WashingtonPost">{{en}} {{cite news |date=30 Mei 2015 |title=A Flaw in the Design |url=https://www.washingtonpost.com/sf/business/2015/05/30/net-of-insecurity-part-1/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20201108111512/https://www.washingtonpost.com/sf/business/2015/05/30/net-of-insecurity-part-1/ |archive-date=8 November 2020 |access-date=24 Augustus 2026 |newspaper=The Washington Post}}</ref><ref name="Yates1997">{{en}} {{cite book |last=Yates |first=David M. |title=Turing's Legacy: A History of Computing at the National Physical Laboratory 1945–1995 |date=1997 |publisher=National Museum of Science and Industry |isbn=978-0-901805-94-2 |pages=132–134}}</ref> Die stel kommunikasieprotokolle wat internetwerking moontlik maak, het voortgekom uit navorsing wat in die 1970's deur die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] se [[DARPA|Defense Advanced Research Projects Agency]] in samewerking met universiteite en navorsers in die Verenigde State, die [[Verenigde Koninkryk]] en [[Frankryk]] aangevra is.<ref name="Leiner2009">{{en}} {{cite journal |last1=Leiner |first1=Barry M. |last2=Cerf |first2=Vinton G. |last3=Clark |first3=David D. |last4=Kahn |first4=Robert E. |title=A brief history of the internet |journal=ACM SIGCOMM Computer Communication Review |volume=39 |issue=5 |pages=22–31 |year=2009 |doi=10.1145/1629607.1629613}}</ref><ref name="Abbate1999">{{en}} {{cite book |last=Abbate |first=Janet |title=Inventing the Internet |url=https://archive.org/details/inventinginterne00jane |publisher=MIT Press |location=Cambridge, Massachusetts |year=1999 |isbn=978-0-262-51115-5}}</ref> Die Internet het geen enkele sentrale gesag nie, nóg vir sy tegniese implementering, nóg vir beleid oor toegang en gebruik; elke samestellende netwerk bepaal sy eie beleid.<ref name="Strickland2008">{{en}} {{cite web |first=Jonathan |last=Strickland |title=How Stuff Works: Who owns the Internet? |url=http://computer.howstuffworks.com/internet/basics/who-owns-internet.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20140619070159/http://computer.howstuffworks.com/internet/basics/who-owns-internet.htm |archive-date=19 Junie 2014 |date=3 Maart 2008 |access-date=24 Augustus 2026}}</ref> Die oorkoepelende omskrywing van die twee vernaamste naamruimtes op die Internet – die [[IP-adres]]ruimte en die [[Domeinnaamstelsel]] – word deur een instandhoudingsorganisasie gerig, die Internet Corporation for Assigned Names and Numbers (ICANN), terwyl die tegniese grondslag en standaardisering van die kernprotokolle die werk van die Internet Engineering Task Force (IETF) is.<ref name="Britannica" /> Die naam "Internet" word gewoonlik in spreektaal gebruik om na die [[Wêreldwye web]] te verwys, maar laasgenoemde is slegs een van die talle dienste wat deur die Internet beskikbaar is.<ref name="PewWWW">{{en}} {{cite web |date=11 Maart 2014 |title=World Wide Web Timeline |url=http://www.pewinternet.org/2014/03/11/world-wide-web-timeline/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20150729162322/http://www.pewinternet.org/2014/03/11/world-wide-web-timeline/ |archive-date=29 Julie 2015 |access-date=24 Augustus 2026 |publisher=Pew Research Center}}</ref> Ander sluit in [[e-pos]], lêeroordrag ([[File Transfer Protocol|FTP]]), geselsdienste en aanlynspeletjies. == Terminologie == Die [[Engelse]] woord ''internetted'' is reeds in 1849 in die betekenis "onderling verbind" of "deurvleg" gebruik.<ref name="OEDinternetted">{{en}} {{cite encyclopedia |title=internetted |encyclopedia=[[Oxford English Dictionary]] |publisher=Oxford University Press}}</ref> Die woord ''Internet'' is in 1945 deur die Amerikaanse Departement van Oorlog in 'n radio-operateur se handleiding gebruik,<ref name="FM24-6">{{en}} {{cite web |title=United States Army Field Manual FM 24-6 Radio Operator's Manual Army Ground Forces June 1945 |date=18 September 2023 |url=https://archive.org/details/Fm24-6/mode/2up |publisher=United States War Department |access-date=24 Augustus 2026}}</ref> en in 1974 as verkorte vorm van ''internetwork'' toe Vint Cerf en sy studente dit in ''RFC 675'' so ingespan het.<ref name="RFC675">{{en}} {{cite report |title=Specification of Internet Transmission Control Protocol |url=https://www.rfc-editor.org/rfc/rfc675 |last1=Cerf |first1=Vint |last2=Dalal |first2=Yogen |last3=Sunshine |first3=Carl |date=Desember 1974 |publisher=Internet Engineering Task Force |id=RFC 675}}</ref><ref name="CerfKahn1974">{{en}} {{cite journal |last1=Cerf |first1=Vinton |last2=Kahn |first2=Robert |date=1974 |title=A Protocol for Packet Network Intercommunication |url=https://www.cs.princeton.edu/courses/archive/fall06/cos561/papers/cerf74.pdf |journal=IEEE Transactions on Communications |volume=22 |issue=5 |pages=637–648 |doi=10.1109/TCOM.1974.1092259 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060913213037/https://www.cs.princeton.edu/courses/archive/fall06/cos561/papers/cerf74.pdf |archive-date=13 September 2006}}</ref> Vandag verwys die term meestal na die wêreldwye stelsel van onderling verbonde rekenaarnetwerke, hoewel dit ook na enige groep kleiner netwerke kan verwys.<ref name="NYTCorbett">{{en}} {{cite news |last=Corbett |first=Philip B. |date=1 Junie 2016 |title=It's Official: The 'Internet' Is Over |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2016/06/02/insider/now-it-is-official-the-internet-is-over.html |access-date=24 Augustus 2026 |issn=0362-4331 |archive-date=14 Oktober 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201014142148/https://www.nytimes.com/2016/06/02/insider/now-it-is-official-the-internet-is-over.html}}</ref> Die woord word in Engels soms met 'n hoofletter as eienaam geskryf, hoewel dit al minder algemeen word: dit weerspieël die neiging om nuwe terme met 'n hoofletter te skryf en hulle later in kleinletters te skryf soos hulle bekend raak.<ref name="NYTCorbett" /><ref name="WiredHerring">{{en}} {{cite magazine |last=Herring |first=Susan C. |date=19 Oktober 2015 |title=Should You Be Capitalizing the Word 'Internet'? |magazine=Wired |url=https://www.wired.com/2015/10/should-you-be-capitalizing-the-word-internet/ |access-date=24 Augustus 2026 |issn=1059-1028 |archive-date=31 Oktober 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201031024342/https://www.wired.com/2015/10/should-you-be-capitalizing-the-word-internet/}}</ref> Verskeie publikasies, waaronder die ''AP Stylebook'' sedert 2016, beveel die kleinletter in alle gevalle aan. Die hoofletter word soms nog gebruik om die wêreldwye internet van kleiner netwerke te onderskei.<ref name="NYTCorbett" /> In 2016 het die [[Oxford English Dictionary]] op grond van 'n ondersoek na sowat 2,5&nbsp;miljard gedrukte en aanlynbronne bevind dat "Internet" in 54&nbsp;% van die gevalle met 'n hoofletter geskryf word.<ref name="Coren2016">{{en}} {{cite web |last=Coren |first=Michael J. |title=One of the internet's inventors thinks it should still be capitalized |url=https://qz.com/698175/one-of-the-internets-inventors-thinks-it-should-still-be-capitalized/ |access-date=24 Augustus 2026 |website=Quartz |date=2 Junie 2016 |archive-date=27 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200927102759/https://qz.com/698175/one-of-the-internets-inventors-thinks-it-should-still-be-capitalized/}}</ref> == Die ontstaan == Die voorloper tot die Internet was [[ARPANET]] – 'n eksperimentele navorsingsnetwerk wat deur die Amerikaanse verdedigingsagentskap ARPA befonds is en waarvan die eerste knope by universiteite was. Dit het in 1969 in die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] ontstaan. Op 1 Januarie 1983 het ARPANET van die ou NCP-protokol na TCP/IP oorgeskakel en so die weg vir die ontstaan van die moderne Internet gebaan. Dit was egter eers in die negentigerjare dat die publiek die Internet "ontdek" het. In Augustus 1991 het [[Tim Berners-Lee]] en Robert Cailliau die [[Wêreldwye web]]-projek gepubliseer nadat hulle 'n paar jaar aan [[HTTP]] en [[HTML]] gewerk het. Die eerste webbladsye het verskyn by [[CERN]] in [[Switserland]], waar hulle albei gewerk het. Met die uitvinding van bladsye wat aan mekaar verbind word deur klikbare skakels (HTML/WWW) het Tim Berners-Lee die Internet inderwaarheid vir die groter publiek beskikbaar gestel. Hy word as die uitvinder van die Wêreldwye web beskou; die Internet self het uit die werk van baie navorsers oor twee dekades ontwikkel en bestaan reeds meer as twintig jaar voor die Web. Sedertdien het dit 'n wêreldwye fenomeen geword met die karakter van 'n massamedium. Dit is die mees gebruikte kommunikasiemiddel ooit. Een van die bydraende faktore tot die Internet se sukses is waarskynlik dat dit in sy geheel aan niemand behoort nie en kommunikasie daarop feitlik onbeperk is. === Die 1960's === [[Lêer:A sketch of the ARPANET in December 1969.png|duimnael|'n Skets van [[ARPANET]] in Desember 1969. Knope 1 tot 4 was onderskeidelik die SDS Sigma 7 by UCLA, die SDS 940 by die Stanford-navorsingsinstituut, die IBM 360/75 by UCSB en die PDP-10 by die Universiteit van Utah.<ref name="Waldrop2015">{{en}} {{cite web |last=Waldrop |first=Mitch |date=2015 |title=DARPA and the Internet Revolution |url=https://www.darpa.mil/attachments/(2O15)%20Global%20Nav%20-%20About%20Us%20-%20History%20-%20Resources%20-%2050th%20-%20Internet%20(Approved).pdf |access-date=24 Augustus 2026 |website=darpa.mil |archive-url=https://web.archive.org/web/20151010142709/https://www.darpa.mil/attachments/(2O15)%20Global%20Nav%20-%20About%20Us%20-%20History%20-%20Resources%20-%2050th%20-%20Internet%20(Approved).pdf |archive-date=10 Oktober 2015}}</ref>]] In die 1960's het rekenaarwetenskaplikes stelsels begin ontwikkel waarmee rekenaarhulpbronne gelyktydig deur verskeie gebruikers benut kon word.<ref name="Corbato1963">{{en}} {{cite book |last1=Corbató |first1=F. J. |title=The Compatible Time-Sharing System: A Programmer's Guide |url=http://www.bitsavers.org/pdf/mit/ctss/CTSS_ProgrammersGuide.pdf |publisher=MIT Press |year=1963 |isbn=978-0-262-03008-3}}</ref><ref name="Lee1992">{{en}} {{cite journal |last1=Lee |first1=J.A.N. |title=Claims to the term 'time-sharing' |journal=IEEE Annals of the History of Computing |date=1992 |volume=14 |issue=1 |pages=16–54 |doi=10.1109/85.145316}}</ref> J.C.R. Licklider het die gedagte van 'n universele netwerk voorgestel terwyl hy by Bolt Beranek & Newman gewerk het en later die Information Processing Techniques Office by die Amerikaanse Advanced Research Projects Agency gelei het.<ref name="Hauben1997">{{en}} {{cite book |last1=Hauben |first1=Michael |last2=Hauben |first2=Ronda |url=http://www.columbia.edu/~hauben/book-pdf/CHAPTER%205.pdf |title=Netizens: On the History and Impact of Usenet and the Internet |date=1997 |publisher=Wiley |isbn=978-0-8186-7706-9 |chapter=5. The Vision of Interactive Computing and the Future |access-date=24 Augustus 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210103184558/http://www.columbia.edu/~hauben/book-pdf/CHAPTER%205.pdf |archive-date=3 Januarie 2021}}</ref> Navorsing oor pakkieskakeling – een van die grondliggende tegnologieë van die Internet, waarby boodskappe in klein stukkies of pakkies opgedeel word wat afsonderlik deur die netwerk gestuur en by die bestemming weer saamgevoeg word – het in die vroeë 1960's met die werk van Paul Baran by RAND begin, en onafhanklik daarvan met dié van Donald Davies by die Britse National Physical Laboratory in 1965.<ref name="NIHF2007">{{en}} {{cite web |url=http://www.invent.org/honor/inductees/inductee-detail/?IID=316 |title=Inductee Details – Paul Baran |publisher=National Inventors Hall of Fame |archive-url=https://web.archive.org/web/20170906091231/http://www.invent.org/honor/inductees/inductee-detail/?IID=316 |archive-date=6 September 2017 |access-date=24 Augustus 2026}}</ref><ref name="Pelkey2022">{{en}} {{cite book |last1=Pelkey |first1=James L. |last2=Russell |first2=Andrew L. |last3=Robbins |first3=Loring G. |title=Circuits, Packets, and Protocols: Entrepreneurs and Computer Communications, 1968–1988 |date=2022 |publisher=Morgan & Claypool |isbn=978-1-4503-9729-2 |page=4}}</ref> Ná die Symposium on Operating Systems Principles van 1967 is pakkieskakeling uit die voorgestelde NPL-netwerk in die ontwerp van [[ARPANET]] opgeneem, 'n eksperimentele netwerk vir die gedeelde gebruik van hulpbronne wat deur ARPA voorgestel is.<ref name="Abbate1999" /> Die ontwikkeling daarvan het op 29 Oktober 1969 met twee netwerkknope begin, tussen die Universiteit van Kalifornië in Los Angeles en die Stanford-navorsingsinstituut.<ref name="Gromov1995">{{en}} {{cite web |last=Gromov |first=Gregory |year=1995 |title=Roads and Crossroads of Internet History |url=http://www.netvalley.com/intval.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20160127082435/http://www.netvalley.com/intval.html |archive-date=27 Januarie 2016 |access-date=24 Augustus 2026}}</ref> Die derde plek op die ARPANET was die Culler-Fried Interactive Mathematics Center by die Universiteit van Kalifornië in Santa Barbara en die vierde die grafikadepartement van die Universiteit van Utah.<ref name="Abbate1999" /> === Die 1970's === Teen die einde van 1971 was vyftien plekke aan die jong ARPANET verbind, hoofsaaklik in die stadsgebiede van Los Angeles, San Francisco en Boston.<ref name="Hafner1998">{{en}} {{cite book |last=Hafner |first=Katie |title=Where Wizards Stay Up Late: The Origins of the Internet |publisher=Simon & Schuster |year=1998 |isbn=978-0-684-83267-8}}</ref> Daarna het die ARPANET geleidelik in 'n gedesentraliseerde kommunikasienetwerk ontwikkel wat afgeleë sentrums en militêre basisse in die Verenigde State verbind het.<ref name="Townsend2001">{{en}} {{cite journal |last1=Townsend |first1=Anthony M. |title=The Internet and the Rise of the New Network Cities, 1969–1999 |journal=Environment and Planning B: Planning and Design |date=Februarie 2001 |volume=28 |issue=1 |pages=39–58 |doi=10.1068/b2688}}</ref> Ander gebruikers- en navorsingsnetwerke, soos die Merit Network en CYCLADES, is in die laat 1960's en vroeë 1970's ontwikkel.<ref name="Kim2005">{{en}} {{cite book |last1=Kim |first1=Byung-Keun |title=Internationalising the Internet: The Co-evolution of Influence and Technology |date=2005 |publisher=Edward Elgar |isbn=978-1-84542-675-0 |pages=51–55}}</ref> Vroeë internasionale verbindings was skaars: in 1973 is verbindings na Noorweë en na Peter Kirstein se navorsingsgroep by University College London gemaak, wat 'n deurgang na die Britse akademiese netwerke verskaf het en die eerste internetwerk vir die gedeelde gebruik van hulpbronne was.<ref name="Kirstein1999">{{en}} {{cite journal |last1=Kirstein |first1=P. T. |title=Early experiences with the Arpanet and Internet in the United Kingdom |journal=IEEE Annals of the History of Computing |date=1999 |volume=21 |issue=1 |pages=38–44 |doi=10.1109/85.759368}}</ref> miki96491@gmail.com own ARPA-projekte, die International Network Working Group en kommersiële inisiatiewe het tot verskeie protokolle en standaarde gelei waarmee verskeie afsonderlike netwerke een netwerk – 'n netwerk van netwerke – kon word.<ref name="LeinerISOC">{{en}} {{cite web |url=http://www.internetsociety.org/internet/what-internet/history-internet/brief-history-internet |title=Brief History of the Internet: The Initial Internetting Concepts |first=Barry M. |last=Leiner |website=Internet Society |archive-url=https://web.archive.org/web/20160409105511/http://www.internetsociety.org/internet/what-internet/history-internet/brief-history-internet |archive-date=9 April 2016 |access-date=24 Augustus 2026}}</ref> In 1974 het Vint Cerf aan die Stanford-universiteit en Bob Kahn by DARPA 'n voorstel getitel "A Protocol for Packet Network Intercommunication" gepubliseer, waaruit die protokolle ontwikkel het waarmee verskeie afsonderlike netwerke een netwerk kon word.<ref name="CerfKahn1974" /> Die werk van Louis Pouzin en Robert Metcalfe het 'n belangrike invloed op die uiteindelike TCP/IP-ontwerp gehad,<ref name="Economist2013">{{en}} {{cite news |date=30 November 2013 |title=The internet's fifth man |url=https://www.economist.com/news/technology-quarterly/21590765-louis-pouzin-helped-create-internet-now-he-campaigning-ensure-its |archive-url=https://web.archive.org/web/20200419230318/https://www.economist.com/news/technology-quarterly/21590765-louis-pouzin-helped-create-internet-now-he-campaigning-ensure-its |archive-date=19 April 2020 |access-date=24 Augustus 2026 |newspaper=The Economist}}</ref> terwyl nasionale telekommunikasiediensverskaffers en kommersiële verskaffers die X.25-standaard ontwikkel en op openbare datanetwerke ontplooi het.<ref name="Schatt1991">{{en}} {{cite book |last=Schatt |first=Stan |title=Linking LANs: A Micro Manager's Guide |publisher=McGraw-Hill |year=1991 |isbn=0-8306-3755-9 |page=200}}</ref> === Die 1980's === Die ARPANET het aanvanklik as ruggraat gedien vir die verbinding van streeksgebonde akademiese en militêre netwerke in die Verenigde State sodat hulpbronne gedeel kon word. Toegang is in 1981 uitgebrei toe die National Science Foundation die Computer Science Network gefinansier het.<ref name="Stewart2000">{{en}} {{cite web |last=Stewart |first=Bill |date=Januarie 2000 |title=Internet History – One Page Summary |url=http://www.livinginternet.com/i/ii_summary.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20140702210150/http://www.livinginternet.com/i/ii_summary.htm |archive-date=2 Julie 2014 |website=The Living Internet |access-date=16 September 2026}}</ref> In 1982 is die internetprotokolsuite gestandaardiseer, wat die wêreldwye verspreiding van onderling verbonde netwerke moontlik gemaak het, en in 1986 het die NSFNET toegang tot superrekenaars in die Verenigde State verskaf, eers teen 56&nbsp;kbit/s en later teen 1,5 en 45&nbsp;Mbit/s.<ref name="Leiner2009" /><ref name="Frazer1995">{{en}} {{cite web |last=Frazer |first=Karen D. |year=1995 |title=NSFNET: A Partnership for High-Speed Networking, Final Report 1987-1995 |url=http://www.merit.edu/about/history/pdf/NSFNET_final.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20150210181738/http://www.merit.edu/about/history/pdf/NSFNET_final.pdf |archive-date=10 Februarie 2015 |website=Merit Network |access-date=16 September 2026}}</ref> Die NSFNET het in 1988 en 1989 na akademiese en navorsingsorganisasies in Europa, Australië, Nieu-Seeland en Japan uitgebrei. Hoewel ander netwerkprotokolle soos UUCP en die openbare datanetwerke van die nasionale telekommunikasiediensverskaffers reeds lank voor dié tyd wêreldwye bereik gehad het, het dit die begin van die Internet as 'n interkontinentale netwerk gemerk. Kommersiële internetdiensverskaffers het in 1989 in die Verenigde State en Australië ontstaan, en die ARPANET self is in 1990 ontmantel.<ref name="Abbate1999" /><ref name="RFC2235">{{en}} {{cite report |last=Zakon |first=Robert |date=November 1997 |title=Hobbes' Internet Timeline |url=https://www.rfc-editor.org/rfc/rfc2235 |publisher=Internet Engineering Task Force |id=RFC 2235 |page=8}}</ref> === Die 1990's === [[Lêer:NSFNET-backbone-T3.png|duimnael|Die T3-ruggraat van die NSFNET, ca. 1992]] Die verbinding van kommersiële netwerke en ondernemings teen die vroeë 1990's, sowel as die koms van die [[Wêreldwye web]],<ref name="Wright2006">{{en}} {{cite book |editor-last=Wright |editor-first=Edmund |title=The Desk Encyclopedia of World History |publisher=Oxford University Press |location=New York |year=2006 |isbn=978-0-7394-7809-7 |page=312}}</ref> het die begin van die oorgang na die moderne Internet gemerk.<ref name="Vox2014">{{en}} {{cite web |last=Lee |first=Timothy B. |date=2 Junie 2014 |title=40 maps that explain the internet |url=https://www.vox.com/a/internet-maps |archive-url=https://web.archive.org/web/20170306161657/http://www.vox.com/a/internet-maps |archive-date=6 Maart 2017 |website=Vox |access-date=16 September 2026}}</ref> Gestadigde vooruitgang in [[halfgeleier]]tegnologie en optiese netwerke het nuwe ekonomiese geleenthede geskep, sowel vir kommersiële deelname aan die uitbreiding van die netwerk se kern as vir die lewering van dienste aan die publiek. In die middel van 1989 het MCI Mail en CompuServe verbindings met die Internet gevestig en so e-pos en produkte vir openbare toegang aan die half miljoen gebruikers van die Internet gelewer.<ref name="InfoWorld1989">{{en}} {{cite magazine |date=25 September 1989 |title=Compuserve to MCI Mail |magazine=InfoWorld |url=https://books.google.com/books?id=wDAEAAAAMBAJ&pg=PT31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170129225422/https://books.google.com/books?id=wDAEAAAAMBAJ&pg=PT31 |archive-date=29 Januarie 2017 |access-date=16 September 2026}}</ref> Enkele maande later, op 1 Januarie 1990, het PSInet 'n alternatiewe internetruggraat vir kommersiële gebruik in bedryf gestel – een van die netwerke wat later deel van die kern van die kommersiële Internet geword het. In Maart 1990 is die eerste snel T1-verbinding (1,5&nbsp;Mbit/s) tussen die NSFNET en Europa tussen die [[Cornell-universiteit]] en [[CERN]] geïnstalleer, wat veel robuuster kommunikasie moontlik gemaak het as wat met satelliete haalbaar was.<ref name="IMR1990">{{en}} {{cite web |date=Februarie 1990 |title=Internet Monthly Reports |url=http://ftp.cuhk.edu.hk/pub/doc/internet/Internet.Monthly.Report/imr9002.txt |archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20170525080041/ftp://ftp.cuhk.edu.hk/pub/doc/internet/Internet.Monthly.Report/imr9002.txt |archive-date=25 Mei 2017 |access-date=16 September 2026}}</ref> Laat in 1990 het [[Tim Berners-Lee]] die eerste webblaaier, WorldWideWeb, begin skryf ná twee jaar se pleitwerk by die bestuur van [[CERN]]. Teen Kersfees 1990 het hy al die gereedskap gebou wat vir 'n werkende web nodig was: [[HTTP]] weergawe 0,9,<ref name="BernersLeeHTTP">{{en}} {{cite web |last=Berners-Lee |first=Tim |title=The Original HTTP as defined in 1991 |url=http://www.w3.org/Protocols/HTTP/AsImplemented.html |archive-url=https://web.archive.org/web/19970605071155/http://www.w3.org/Protocols/HTTP/AsImplemented.html |archive-date=5 Junie 1997 |work=W3C.org |access-date=16 September 2026}}</ref> die opmaaktaal [[HTML]], die eerste webblaaier (wat ook 'n HTML-redigeerder was en Usenet-nuusgroepe sowel as [[File Transfer Protocol|FTP]]-lêers kon oopmaak), die eerste bedienerprogrammatuur vir HTTP (later as CERN httpd bekend), die eerste [[webbediener]]<ref name="InfoCERN">{{en}} {{cite web |title=The website of the world's first-ever web server |url=http://info.cern.ch/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20100105103513/http://info.cern.ch/ |archive-date=5 Januarie 2010 |website=info.cern.ch |access-date=16 September 2026}}</ref> en die eerste webbladsye, wat die projek self beskryf het.<ref name="Leiner2009" /> In 1991 is die Commercial Internet eXchange gestig, wat PSInet in staat gestel het om met die ander kommersiële netwerke CERFnet en Alternet te kommunikeer. Die Stanford Federal Credit Union was in Oktober 1994 die eerste finansiële instelling wat aanlyn internetbankdienste aan al sy lede gebied het,<ref name="SFCU1995">{{en}} {{cite press release |date=21 Junie 1995 |title=Stanford Federal Credit Union Pioneers Online Financial Services |url=http://www.thefreelibrary.com/Stanford+Federal+Credit+Union+Pioneers+Online+Financial+Services.-a017104850 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181221041632/https://www.thefreelibrary.com/Stanford+Federal+Credit+Union+Pioneers+Online+Financial+Services.-a017104850 |archive-date=21 Desember 2018 |access-date=16 September 2026}}</ref> en in 1996 het die OP Financial Group, eweneens 'n koöperatiewe bank, die tweede aanlynbank ter wêreld en die eerste in Europa geword.<ref name="OPGroup">{{en}} {{cite web |title=History – About us – OP Group |url=https://www.op.fi/op-financial-group/about-us/op-financial-group-in-brief/history |archive-url=https://web.archive.org/web/20181221041413/https://www.op.fi/op-financial-group/about-us/op-financial-group-in-brief/history |archive-date=21 Desember 2018 |access-date=16 September 2026}}</ref> Teen 1995 was die Internet in die Verenigde State volledig gekommersialiseer toe die NSFNET ontmantel is en die laaste beperkings op kommersiële verkeer verval het.<ref name="Harris1996">{{en}} {{cite journal |last1=Harris |first1=Susan R. |last2=Gerich |first2=Elise |date=April 1996 |title=Retiring the NSFNET Backbone Service: Chronicling the End of an Era |journal=ConneXions |volume=10 |issue=4 |url=http://www.merit.edu/research/nsfnet_article.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20130817124939/http://merit.edu/research/nsfnet_article.php |archive-date=17 Augustus 2013}}</ref> Gedurende die laat 1990's is beraam dat die verkeer op die openbare Internet met 100&nbsp;% per jaar toegeneem het, terwyl die gemiddelde jaarlikse groei in die aantal gebruikers tussen 20 en 50&nbsp;% was.<ref name="Coffman1998">{{en}} {{cite web |last1=Coffman |first1=K. G. |last2=Odlyzko |first2=A. M. |date=2 Oktober 1998 |title=The size and growth rate of the Internet |url=http://www.dtc.umn.edu/~odlyzko/doc/internet.size.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20070614012344/http://www.dtc.umn.edu/~odlyzko/doc/internet.size.pdf |archive-date=14 Junie 2007 |publisher=AT&T Labs |access-date=16 September 2026}}</ref> Dié groei word dikwels toegeskryf aan die gebrek aan sentrale administrasie, wat organiese groei toelaat, en aan die feit dat die protokolle nie in privaat besit is nie, wat onderlinge werkbaarheid tussen verskaffers aanmoedig en verhoed dat een maatskappy te veel beheer oor die netwerk uitoefen.<ref name="Leiner2009" /><ref name="Comer2006">{{en}} {{cite book |last=Comer |first=Douglas |title=The Internet Book |url=https://archive.org/details/internetbookever00come_0/page/64 |publisher=Prentice Hall |year=2006 |isbn=978-0-13-233553-9 |page=[https://archive.org/details/internetbookever00come_0/page/64 64]}}</ref> Namate die tegnologie gevorder het en kommersiële geleenthede wedersydse groei aangevuur het, het die volume internetverkeer soortgelyke eienskappe begin toon as die skaalvergroting van MOS-[[transistor]]s, soos deur [[Moore se wet]] beskryf, met 'n verdubbeling elke 18 maande. Dié groei, wat as Edholm se wet geformuleer is, is deur vooruitgang in MOS-tegnologie, [[laser]]ligstelsels en ruisprestasie aangehelp.<ref name="Jindal2009">{{en}} {{cite book |last=Jindal |first=R. P. |chapter=From millibits to terabits per second and beyond – over 60 years of innovation |title=2009 2nd International Workshop on Electron Devices and Semiconductor Technology |date=2009 |pages=1–6 |doi=10.1109/EDST.2009.5166093 |isbn=978-1-4244-3831-0}}</ref> === Die 21ste eeu === Sedert 1995 het die Internet die kultuur en die handel ingrypend geraak, onder andere deur die opkoms van byna onmiddellike kommunikasie met e-pos, kitsboodskappe, internettelefonie en tweerigtingvideogesprekke.<ref name="Ward2006">{{en}} {{cite news |last=Ward |first=Mark |date=3 Augustus 2006 |title=How the web went world wide |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/5242252.stm |archive-url=https://web.archive.org/web/20111121092636/http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/5242252.stm |archive-date=21 November 2011 |publisher=BBC News |access-date=16 September 2026}}</ref> Al hoe groter hoeveelhede data word teen al hoër snelhede oor optieseveselnetwerke gestuur, wat teen 1&nbsp;Gbit/s, 10&nbsp;Gbit/s en meer werk, en die Internet groei steeds, gedryf deur al hoe groter hoeveelhede aanlyninligting en kennis, handel, vermaak en sosialenetwerkdienste.<ref name="Clickz2008">{{en}} {{cite web |title=Brazil, Russia, India and China to Lead Internet Growth Through 2011 |url=http://clickz.com/showPage.html?page=3626274 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081004000237/http://www.clickz.com/showPage.html?page=3626274 |archive-date=4 Oktober 2008 |publisher=ClickZ |access-date=16 September 2026}}</ref> In November 2006 is die Internet op ''[[USA Today]]'' se lys van die nuwe sewe wonders van die wêreld ingesluit.<ref name="USAToday2006">{{en}} {{cite news |date=27 Oktober 2006 |title=New Seven Wonders panel |url=https://www.usatoday.com/travel/news/2006-10-26-seven-wonders-experts_x.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20100715032114/http://www.usatoday.com/travel/news/2006-10-26-seven-wonders-experts_x.htm |archive-date=15 Julie 2010 |work=USA Today |access-date=16 September 2026}}</ref> Daar is beraam dat die Internet in 1993 slegs 1&nbsp;% van die inligting gedra het wat deur tweerigtingtelekommunikasie gevloei het; teen 2000 was dié syfer 51&nbsp;% en teen 2007 meer as 97&nbsp;%.<ref name="Hilbert2011">{{en}} {{cite journal |last1=Hilbert |first1=Martin |last2=López |first2=Priscila |date=April 2011 |title=The World's Technological Capacity to Store, Communicate, and Compute Information |journal=Science |volume=332 |issue=6025 |pages=60–65 |doi=10.1126/science.1200970 |pmid=21310967}}</ref> Moderne [[slimfoon|slimfone]] kan deur selfoonnetwerke tot die Internet toegang kry, en die gebruik van die Internet met selfone en tabletrekenaars het dié van tafelrekenaars in Oktober 2016 vir die eerste keer wêreldwyd oortref.<ref name="StatCounter2016">{{en}} {{cite web |date=1 November 2016 |title=Mobile and Tablet Internet Usage Exceeds Desktop for First Time Worldwide |url=http://gs.statcounter.com/press/mobile-and-tablet-internet-usage-exceeds-desktop-for-first-time-worldwide |archive-url=https://web.archive.org/web/20161101170640/http://gs.statcounter.com/press/mobile-and-tablet-internet-usage-exceeds-desktop-for-first-time-worldwide |archive-date=1 November 2016 |website=StatCounter Global Stats |access-date=16 September 2026}}</ref><ref name="Britannica" /> Die Internasionale Telekommunikasie-unie het beraam dat 6&nbsp;miljard mense, of 74&nbsp;% van die wêreld se bevolking, in 2025 die Internet gebruik het, terwyl 2,2&nbsp;miljard mense steeds daarsonder was.<ref name="ITU2025">{{en}} {{cite report |author=Internasionale Telekommunikasie-unie |title=Measuring digital development: Facts and Figures 2025 |publisher=ITU |location=Genève |year=2025 |url=https://www.itu.int/itu-d/reports/statistics/facts-figures-2025/}}</ref> Mobiele verbindings het 'n belangrike rol in die uitbreiding van toegang gespeel, veral in Asië, die Stille Oseaan-gebied en Afrika.<ref name="Unesco2018">{{en}} {{cite book |url=http://unesdoc.unesco.org/images/0026/002610/261065e.pdf |title=World Trends in Freedom of Expression and Media Development: Global Report 2017/2018 |publisher=Unesco |year=2018 |access-date=24 Augustus 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180920181419/http://unesdoc.unesco.org/images/0026/002610/261065e.pdf |archive-date=20 September 2018}}</ref> === Mobiele kommunikasie === [[Lêer:Number of mobile cellular subscriptions 2012-2016.svg|duimnael|Getal mobiele selfoonintekeninge, 2012–2016]] Die Internasionale Telekommunikasie-unie het beraam dat 48&nbsp;% van individuele gebruikers teen die einde van 2017 gereeld met die Internet verbind was, teenoor 34&nbsp;% in 2012.<ref name="ITU-WTID">{{en}} {{cite web |date=2017 |title=World Telecommunication/ICT Indicators Database |url=https://www.itu.int/en/ITU-D/Statistics/Pages/publications/wtid.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20190421072228/https://www.itu.int/en/ITU-D/Statistics/Pages/publications/wtid.aspx |archive-date=21 April 2019 |website=Internasionale Telekommunikasie-unie |access-date=24 Augustus 2026}}</ref> Die getal unieke mobiele selfoonintekeninge het van 3,9&nbsp;miljard in 2012 tot 4,8&nbsp;miljard in 2016 gestyg – twee derdes van die wêreldbevolking – met meer as die helfte van die intekeninge in Asië en die Stille Oseaan-gebied, en teen 2018 was 80&nbsp;% van die wêreldbevolking deur 'n 4G-netwerk gedek.<ref name="GSMA2019">{{en}} {{cite web |date=11 Maart 2019 |title=The Mobile Economy 2019 |url=https://www.gsma.com/r/mobileeconomy/ |publisher=GSMA |archive-url=https://web.archive.org/web/20190311062226/https://www.gsma.com/r/mobileeconomy/ |archive-date=11 Maart 2019 |access-date=24 Augustus 2026}}</ref> Die beperkings wat gebruikers ondervind wanneer hulle inligting deur mobiele toepassings bekom, val saam met 'n breër proses waarin die Internet gefragmenteer word. Fragmentasie beperk die toegang tot media-inhoud en raak juis die armste gebruikers die swaarste.<ref name="Unesco2018" /> == Bestuur == [[Lêer:Icannheadquartersplayavista.jpg|duimnael|ICANN se hoofkwartier in die Playa Vista-buurt van Los Angeles]] Die Internet is 'n wêreldwye netwerk wat uit baie vrywillig verbonde, outonome netwerke bestaan en dit werk sonder 'n sentrale beheerliggaam.<ref name="Britannica" /> Die tegniese grondslag en die standaardisering van die kernprotokolle (IPv4 en IPv6) is die werk van die Internet Engineering Task Force (IETF), 'n organisasie sonder winsbejag van losweg verbonde internasionale deelnemers waarby enigeen kan aansluit deur tegniese kundigheid by te dra.<ref name="RFC4677">{{en}} {{cite report |title=The Tao of IETF: A Novice's Guide to the Internet Engineering Task Force |url=https://www.rfc-editor.org/rfc/rfc4677 |last1=Hoffman |first1=Paul |last2=Harris |first2=Susan |date=September 2006 |publisher=Internet Engineering Task Force |id=RFC 4677}}</ref> Hoewel die apparatuur van die internetinfrastruktuur dikwels ook ander programmatuurstelsels kan ondersteun, is dit die ontwerp en die standaardiseringsproses van die programmatuur wat die Internet kenmerk en die grondslag van sy skaalbaarheid en sukses vorm. Die IETF het die verantwoordelikheid vir die argitektoniese ontwerp van die Internet se programmatuurstelsels op hom geneem.<ref name="IETFhome">{{en}} {{cite web |title=IETF Home Page |url=http://www.ietf.org/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20090618032558/http://www.ietf.org/ |archive-date=18 Junie 2009 |access-date=24 Augustus 2026 |publisher=IETF}}</ref> Die IETF bestuur standaardwerkgroepe wat vir enige individu oop is, en die bydraes en standaarde word as ''Request for Comments''-dokumente (RFC's) op die IETF se webwerf gepubliseer. Die belangrikste netwerkmetodes wat die Internet moontlik maak, staan in spesiaal aangewese RFC's wat die internetstandaarde uitmaak. Ander, minder streng dokumente is bloot inligtend, eksperimenteel of geskiedkundig van aard, of hulle teken die beste huidige praktyke vir die implementering van internettegnologie aan.<ref name="Leiner2009" /> Om onderlinge werkbaarheid te handhaaf, word die hoofnaamruimtes van die Internet deur die Internet Corporation for Assigned Names and Numbers (ICANN) beheer. ICANN word deur 'n internasionale direksie bestuur wat uit die tegniese, sake-, akademiese en ander niekommersiële gemeenskappe kom, en dit koördineer die toekenning van unieke identifiseerders soos [[Domeinnaamstelsel|domeinname]], [[IP-adres]]se en poortnommers in die vervoerprotokolle. Wêreldwyd eenvormige naamruimtes is noodsaaklik om die Internet se wêreldwye bereik te behou, en dié rol maak ICANN waarskynlik die enigste sentrale koördineringsliggaam vir die wêreldwye Internet.<ref name="Klein2004">{{en}} {{cite web |last=Klein |first=Hans |year=2004 |url=http://www.ip3.gatech.edu/research/KLEIN_ICANN%2BSovereignty.doc |title=ICANN and Non-Territorial Sovereignty: Government Without the Nation State |archive-url=https://web.archive.org/web/20130524035251/http://www.ip3.gatech.edu/research/KLEIN_ICANN%2BSovereignty.doc |archive-date=24 Mei 2013 |website=Internet and Public Policy Project |publisher=Georgia Institute of Technology |access-date=24 Augustus 2026}}</ref> Die National Telecommunications and Information Administration, 'n agentskap van die Amerikaanse Departement van Handel, het finale goedkeuring oor veranderinge aan die DNS-wortelsone gehad tot die oordrag van dié rol aan die Internet Assigned Numbers Authority op 1 Oktober 2016.<ref name="Packard2010">{{en}} {{cite book |last=Packard |first=Ashley |title=Digital Media Law |url=https://archive.org/details/digitalmedialaw0000pack_x5j6 |publisher=Wiley-Blackwell |year=2010 |isbn=978-1-4051-8169-3 |page=[https://archive.org/details/digitalmedialaw0000pack_x5j6/page/65 65]}}</ref><ref name="Mueller2010">{{en}} {{cite book |last=Mueller |first=Milton L. |title=Networks and States: The Global Politics of Internet Governance |url=https://archive.org/details/networksstatesgl0000muel |publisher=MIT Press |year=2010 |isbn=978-0-262-01459-5 |page=[https://archive.org/details/networksstatesgl0000muel/page/61 61]}}</ref><ref name="ICG2016">{{en}} {{cite web |title=ICG Applauds Transfer of IANA Stewardship |url=https://www.ianacg.org/icg-applauds-transfer-of-iana-stewardship/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20170712190131/https://www.ianacg.org/icg-applauds-transfer-of-iana-stewardship/ |archive-date=12 Julie 2017 |access-date=24 Augustus 2026 |website=IANA Stewardship Transition Coordination Group}}</ref> Streekregisters ken IP-adresblokke en ander internetparameters aan plaaslike registers soos internetdiensverskaffers toe, elkeen uit 'n poel adresse wat vir sy streek opsy gesit is. Daar is vyf sodanige registers: AfriNIC vir [[Afrika]], ARIN vir Noord-Amerika, APNIC vir Asië en die Stille Oseaan-gebied, LACNIC vir Latyns-Amerika en die [[Karibiese gebied|Karibiese streek]], en die RIPE NCC vir [[Europa]], die [[Midde-Ooste]] en [[Sentraal-Asië]].<ref name="Britannica" /> Die Internet Society is in 1992 gestig met die doel om "die oop ontwikkeling, evolusie en gebruik van die Internet tot voordeel van alle mense oor die hele wêreld te verseker".<ref name="ISOChistory">{{en}} {{cite web |url=http://www.isoc.org/internet/history/isochistory.shtml |title=Internet Society (ISOC) All About The Internet: History of the Internet |publisher=Internet Society |access-date=24 Augustus 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111127114016/http://www.isoc.org/internet/history/isochistory.shtml |archive-date=27 November 2011}}</ref> Sy lede is individue sowel as maatskappye, organisasies, regerings en universiteite. Die Internet Society verskaf onder meer 'n administratiewe tuiste aan 'n aantal minder formeel georganiseerde groepe wat by die ontwikkeling en bestuur van die Internet betrokke is, waaronder die IETF self, die Internet Architecture Board, die Internet Engineering Steering Group, die Internet Research Task Force en die Internet Research Steering Group. Op 16 November 2005 het die Wêreldberaad oor die Inligtingsamelewing in Tunis, onder die beskerming van die [[Verenigde Nasies]], die Internetbestuursforum gestig om internetverwante kwessies te bespreek.<ref name="UNWSIS2005">{{en}} {{cite web |date=16 November 2005 |title=At UN information summit, agreement reached on Internet management |url=https://news.un.org/en/story/2005/11/160232 |access-date=24 Augustus 2026 |website=UN News}}</ref> == Infrastruktuur == [[Lêer:World map of submarine cables.png|duimnael|400px|'n Kaart van 2007 wat die onderseese optieseveselkabels om die wêreld aandui]] Die kommunikasie-infrastruktuur van die Internet bestaan uit sy fisiese onderdele en 'n stelsel van programmatuurlae wat verskillende aspekte van die argitektuur beheer. Soos by enige rekenaarnetwerk bestaan die Internet fisies uit roeteerders, media soos kabels en radioverbindings, herhalers en modems. Baie van die netwerkknope is egter nie noodwendig internettoerusting as sodanig nie: internetpakkies word deur ander volwaardige netwerkprotokolle vervoer, met die Internet as 'n eenvormige netwerkstandaard wat oor heterogene apparatuur loop en met IP-roeteerders wat die pakkies na hul bestemmings lei.<ref name="Britannica" /> === Diensvlakke === [[Lêer:Internet Connectivity Distribution & Core.svg|duimnael|Die roetering van pakkies oor die Internet betrek verskeie vlakke van internetdiensverskaffers.]] Internetdiensverskaffers vestig wêreldwye verbindings tussen individuele netwerke op verskillende vlakke van omvang. Aan die bopunt van die roeteringshiërargie is die vlak 1-netwerke, groot telekommunikasiemaatskappye wat verkeer regstreeks met mekaar oor baie snelle optieseveselkabels uitruil ingevolge saamlêooreenkomste. Vlak 2- en laer netwerke koop internetdeurvoer by ander verskaffers om ten minste sommige partye op die wêreldwye Internet te bereik, hoewel hulle ook onderling kan saamlê. Eindgebruikers wat slegs toegang kry wanneer hulle 'n taak wil verrig of inligting wil bekom, vorm die onderkant van die roeteringshiërargie.<ref name="Britannica" /> 'n Diensverskaffer kan 'n enkele stroomop-verskaffer vir verbinding gebruik, of veelvuldige verbindings inspan om oortolligheid en lasverdeling te bewerkstellig. Internetuitruilpunte is groot verkeersuitruilings met fisiese verbindings na verskeie diensverskaffers. Groot organisasies soos akademiese instellings, groot ondernemings en regerings kan dieselfde funksie as diensverskaffers verrig deur namens hul interne netwerke saam te lê en deurvoer te koop. Navorsingsnetwerke is geneig om met groot subnetwerke soos GÉANT, GLORIAD, Internet2 en die Britse JANET te koppel.<ref name="Britannica" /> === Datasentrums en onderseese kabels === Die meeste bedieners wat internetdienste verskaf, word vandag in datasentrums gehuisves, en inhoud word dikwels deur inhoudafleweringsnetwerke van hoë werkverrigting verkry. Saamlêsentrums huisves dikwels privaat saamlêverbindings tussen hul kliënte, verskaffers van internetdeurvoer en wolkdiensverskaffers,<ref name="DCD2023">{{en}} {{cite web |last=Swinhoe |first=Dan |date=6 Oktober 2023 |title=The rise and rebirth of carrier hotels |url=https://www.datacenterdynamics.com/en/analysis/the-rise-and-rebirth-of-carrier-hotels/ |website=Data Center Dynamics |access-date=24 Augustus 2026}}</ref> sogenaamde ontmoetkamers waar kliënte aan mekaar gekoppel word,<ref name="Wired2008MMR">{{en}} {{cite magazine |author=Dave Bullock |date=3 April 2008 |title=A Lesson in Internet Anatomy: The World's Densest Meet-Me Room |url=https://www.wired.com/2008/04/gallery-one-wilshire/ |access-date=24 Augustus 2026 |magazine=Wired}}</ref> internetuitruilpunte, en die landingspunte en eindtoerusting vir onderseese optieseveselkabels, wat die vastelande met mekaar verbind.<ref name="ArsCables2016">{{en}} {{cite web |author=Ars Staff |date=26 Mei 2016 |title=How the Internet works: Submarine fiber, brains in jars, and coaxial cables |url=https://arstechnica.com/information-technology/2016/05/how-the-internet-works-submarine-cables-data-centres-last-mile/ |website=Ars Technica |access-date=24 Augustus 2026}}</ref> == Die internetprotokolsuite == [[Lêer:UDP encapsulation.svg|duimnael|Soos gebruikersdata deur die protokolstapel verwerk word, voeg elke abstraksielaag by die senderrekenaar inkapselingsinligting by. Die ontvanger verwyder die inkapseling weer, terwyl tussenliggende aanstuurpunte die skakelinkapseling by elke stap bywerk en die IP-laag vir roeteringsdoeleindes nagaan.]] Die internetstandaarde beskryf 'n raamwerk wat as die internetprotokolsuite of TCP/IP bekend staan: 'n stel protokolle wat in vier begripslae georden word volgens die omvang van hul werking, oorspronklik in ''RFC 1122'' en ''RFC 1123'' gedokumenteer.<ref name="Leiner2009" /> * Aan die bokant is die '''toepassingslaag''', waar kommunikasie in terme van die objekte of datastrukture beskryf word wat vir elke toepassing die geskikste is. 'n Webblaaier werk byvoorbeeld in 'n [[kliënt-bediener]]-model en ruil inligting met HTTP en HTML uit. * Onder dié laag verbind die '''vervoerlaag''' toepassings op verskillende gasheerrekenaars met 'n logiese kanaal deur die netwerk. Dit verskaf dié diens met verskeie moontlike eienskappe, soos geordende, betroubare aflewering (TCP) en 'n onbetroubare datagramdiens (UDP). * Die '''internetlaag''' implementeer die [[Internetprotokol|internetprotokol]] (IP), wat rekenaars in staat stel om mekaar aan die hand van hul IP-adres te identifiseer en op te spoor en hul verkeer deur tussenliggende netwerke te roeteer. Die kode van dié laag is onafhanklik van die soort netwerk waaroor dit fisies loop. * Aan die onderkant is die '''skakellaag''', wat knope op dieselfde fisiese skakel verbind en protokolle bevat wat nie roeteerders nodig het nie. Die protokolsuite skryf nie self apparatuurmetodes voor om bisse oor te dra nie, maar neem aan dat geskikte tegnologie beskikbaar is. Voorbeelde van sulke tegnologie is [[Wi-Fi]], [[Ethernet]] en DSL. === Die internetprotokol === [[Lêer:IP stack connections.svg|duimnael|Begripsmatige datavloei in 'n eenvoudige netwerktopologie van twee gasheerrekenaars (''A'' en ''B'') wat deur 'n skakel tussen hul onderskeie roeteerders verbind word. Die toepassing op elke rekenaar lees en skryf asof die prosesse regstreeks deur 'n soort datapyp aan mekaar verbind is.]] Die opvallendste onderdeel van die internetmodel is die internetprotokol, wat internetwerking moontlik maak en so die Internet self tot stand bring. Daar bestaan twee weergawes daarvan, IPv4 en IPv6. Buiten die ingewikkelde stel fisiese verbindings wat sy infrastruktuur uitmaak, word die Internet ook deur twee- of veelsydige kommersiële kontrakte soos saamlêooreenkomste in stand gehou, en deur tegniese spesifikasies of protokolle wat die uitruil van data oor die netwerk beskryf.<ref name="Britannica" /> === IP-adresse, IPv4 en IPv6 === [[Lêer:An example of theoretical DNS recursion.svg|duimnael|'n DNS-oplosser raadpleeg drie naambedieners om die domeinnaam "www.wikipedia.org" na 'n IPv4-adres om te skakel.]] Om individuele rekenaars op die netwerk op te spoor, verskaf die Internet [[IP-adres]]se: getalle van vaste lengte binne die pakkie wat die infrastruktuur gebruik om pakkies na hul bestemming te stuur. Adresse word gewoonlik outomaties deur die Dynamic Host Configuration Protocol aan toerusting toegeken, of hulle word met die hand opgestel. Die [[Domeinnaamstelsel]] skakel domeinname wat mense intik, soos "af.wikipedia.org", na IP-adresse om.<ref name="RFC1034">{{en}} {{cite report |title=Domain Names – Concepts and Facilities |url=https://www.rfc-editor.org/rfc/rfc1034 |editor=Paul Mockapetris |date=November 1987 |publisher=Internet Engineering Task Force |id=RFC 1034}}</ref> Weergawe 4 van die internetprotokol (IPv4) definieer 'n IP-adres as 'n 32-bis-getal.<ref name="RFC791">{{en}} {{cite report |title=Internet Protocol |url=https://www.rfc-editor.org/rfc/rfc791 |editor=Jon Postel |date=September 1981 |publisher=Internet Engineering Task Force |id=RFC 791}}</ref> IPv4 is die aanvanklike weergawe wat op die eerste geslag van die Internet gebruik is en dit is steeds oorheersend in gebruik. Dit is in 1981 ontwerp om tot ongeveer 4,3&nbsp;miljard gasheerrekenaars te kan adresseer, maar die plofbare groei van die Internet het tot die uitputting van IPv4-adresse gelei, wat in 2011 sy finale stadium bereik het toe die wêreldwye poel van IPv4-adresse opgebruik is.<ref name="Huston">{{en}} {{cite web |last=Huston |first=Geoff |title=IPv4 Address Report |url=http://www.potaroo.net/tools/ipv4/index.html |access-date=24 Augustus 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090401001902/http://www.potaroo.net/tools/ipv4/index.html |archive-date=1 April 2009}}</ref> Weens dié uitputting is 'n nuwe weergawe, IPv6, in die middel-1990's ontwikkel en in 1998 gestandaardiseer. Dit gebruik 128 bisse vir die adres en verskaf dus veel groter adresseringsvermoë en doeltreffender roetering.<ref name="RFC2460">{{en}} {{cite report |title=Internet Protocol, Version 6 (IPv6) Specification |url=https://www.rfc-editor.org/rfc/rfc2460 |last1=Deering |first1=Stephen |last2=Hinden |first2=Robert |date=Desember 1998 |publisher=Network Working Group |id=RFC 2460}}</ref><ref name="RFC8200">{{en}} {{cite report |title=Internet Protocol, Version 6 (IPv6) Specification |url=https://www.rfc-editor.org/rfc/rfc8200 |last1=Deering |first1=Stephen |last2=Hinden |first2=Robert |date=Julie 2017 |publisher=Internet Engineering Task Force |id=RFC 8200}}</ref> Die ontplooiing van IPv6 is sedert die middel-2000's aan die gang en brei steeds wêreldwyd uit nadat die adresregisters alle hulpbronbestuurders begin aanmoedig het om vinnige oorskakeling te beplan.<ref name="ARINdepletion">{{en}} {{cite web |url=https://www.arin.net/knowledge/about_resources/ceo_letter.pdf |title=Notice of Internet Protocol version 4 (IPv4) Address Depletion |publisher=ARIN |access-date=24 Augustus 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100107095025/https://www.arin.net/knowledge/about_resources/ceo_letter.pdf |archive-date=7 Januarie 2010}}</ref> IPv6 is per ontwerp nie regstreeks met IPv4 versoenbaar nie en vestig eerder 'n parallelle weergawe van die Internet, sodat vertaalfasiliteite vir internetwerking bestaan en sommige knope die netwerkprogrammatuur vir albei netwerke bevat.<ref name="Punithavathani2014">{{en}} {{cite journal |last1=Punithavathani |first1=D. Shalini |last2=Radley |first2=Sheryl |date=2014 |title=Performance analysis for wireless networks: an analytical approach by multifarious Sym Teredo |journal=The Scientific World Journal |volume=2014 |doi=10.1155/2014/304914 |pmid=25506611 |pmc=4260372}}</ref> Feitlik alle moderne bedryfstelsels ondersteun albei weergawes van die internetprotokol, hoewel die netwerkinfrastruktuur in dié opsig agterweë gebly het. === Subnette === [[Lêer:Subnetting Concept-en.svg|duimnael|300px|Die skep van 'n subnet deur die gasheeridentifiseerder te verdeel]] 'n Subnet of subnetwerk is 'n logiese onderverdeling van 'n IP-netwerk.<ref name="RFC950">{{en}} {{cite report |title=Internet Standard Subnetting Procedure |url=https://www.rfc-editor.org/rfc/rfc950 |last1=Mogul |first1=Jeffrey |last2=Postel |first2=Jon |date=Augustus 1985 |publisher=Internet Engineering Task Force |id=RFC 950}}</ref> Rekenaars wat aan 'n subnet behoort, word met 'n identiese groep beduidendste bisse in hul IP-adresse geadresseer. Dit lei tot die logiese verdeling van 'n IP-adres in twee velde: die netwerknommer of roeteringsvoorvoegsel, en die res, wat 'n bepaalde gasheerrekenaar of netwerkkoppelvlak identifiseer. Die roeteringsvoorvoegsel kan in CIDR-notasie uitgedruk word: die eerste adres van 'n netwerk, gevolg deur 'n skuinsstreep en die bislengte van die voorvoegsel. Byvoorbeeld, <code>198.51.100.0/24</code> is die voorvoegsel van die IPv4-netwerk wat by daardie adres begin, met 24 bisse vir die netwerkvoorvoegsel en die oorblywende 8 bisse vir gasheeradressering; die adresse van <code>198.51.100.0</code> tot <code>198.51.100.255</code> behoort dus aan dié netwerk. Die IPv6-spesifikasie <code>2001:db8::/32</code> is 'n groot adresblok met 2<sup>96</sup> adresse en 'n 32-bis-roeteringsvoorvoegsel. By IPv4 kan 'n netwerk ook deur sy ''subnetmasker'' gekenmerk word, die bismasker wat die roeteringsvoorvoegsel lewer wanneer dit met 'n bisgewyse EN-bewerking op enige IP-adres in die netwerk toegepas word. Subnetmaskers word net soos adresse in punt-desimale notasie geskryf: <code>255.255.255.0</code> is byvoorbeeld die subnetmasker vir die voorvoegsel <code>198.51.100.0/24</code>. === Roetering === Rekenaars en roeteerders gebruik roeteringstabelle in hul bedryfstelsel om IP-pakkies aan te stuur na 'n knoop op 'n ander subnetwerk. Roeteringstabelle word met die hand opgestel of outomaties deur roeteringsprotokolle onderhou. Eindknope gebruik gewoonlik 'n verstekroete wat na 'n diensverskaffer wys wat deurvoer verskaf, terwyl die roeteerders van diensverskaffers die Border Gateway Protocol gebruik om die doeltreffendste roetering oor die ingewikkelde verbindings van die wêreldwye Internet te bepaal. Die verstekdeurgang is die knoop wat as aanstuurrekenaar na ander netwerke dien wanneer geen ander roetespesifikasie by die bestemmings-IP-adres van 'n pakkie pas nie.<ref name="Fisher2019">{{en}} {{cite web |url=https://www.lifewire.com/how-to-find-your-default-gateway-ip-address-2626072 |title=How to Find Your Default Gateway IP Address |last=Fisher |first=Tim |website=Lifewire |access-date=24 Augustus 2026 |archive-date=25 Februarie 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190225162425/https://www.lifewire.com/how-to-find-your-default-gateway-ip-address-2626072}}</ref> == Toegang == Daar is verskeie metodes om toegang tot die Internet te kry, soos inbelverbindings, breëband (oor 'n koaksiale, optiese vesel- of koperkabel), [[Wi-Fi]], [[satelliet]] en selfoonnetwerke. Inbelverbindings en [[3G]] is grotendeels deur veselverbindings na die huis en deur 4G- en 5G-selfoonnetwerke vervang. Inisiatiewe van onder af het tot draadlose gemeenskapsnetwerke gelei, en kommersiële Wi-Fi-dienste wat groot gebiede dek, is in baie stede beskikbaar, waaronder New York, Londen, Wene, Toronto, San Francisco, Philadelphia, Chicago en Pittsburgh.<ref name="Bloomberg2006">{{en}} {{cite news |last=Pasternak |first=Sean B. |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=10000082&sid=aQ0ZfhMa4XGQ |title=Toronto Hydro to Install Wireless Network in Downtown Toronto |publisher=Bloomberg |date=7 Maart 2006 |access-date=24 Augustus 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060410104717/http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=10000082&sid=aQ0ZfhMa4XGQ |archive-date=10 April 2006}}</ref> == Taal == [[Lêer:InternetUsersByLanguagePieChart.svg|duimnael|Internetgebruikers volgens taal]] [[Lêer:WebsitesByLanguagePieChart.svg|duimnael|Die tale van webwerwe se inhoud<ref name="W3Techs2013">{{en}} {{cite web |title=Usage of content languages for websites |url=http://w3techs.com/technologies/overview/content_language/all |work=W3Techs |access-date=16 September 2026}}</ref>]] Vroeë rekenaarstelsels was beperk tot die karakters van die American Standard Code for Information Interchange (ASCII), 'n deelversameling van die [[Latynse alfabet]]. Engels is die oorheersende taal op die Internet. Volgens syfers van 2008 was 30 % van die gebruikers Engelssprekend, gevolg deur [[Chinees]] (17 %), [[Spaans]] (9 %), [[Japannees]] (7 %), [[Frans]] (5 %) en [[Duits]] (5 %). Latere skattings gee Engels op sowat 26 % van die gebruikers en Chinees op sowat 20 %, terwyl Engels steeds omtrent die helfte van alle webinhoud uitmaak.<ref>[http://www.internetworldstats.com/stats7.htm Internet World Stats], besoek op 31 Maart 2008</ref> Ná Engels (27 %) is die tale waarin die meeste inhoud op die [[Wêreldwye web]] aangevra word [[Chinees]] (25 %), [[Spaans]] (8 %), [[Japannees]] (5 %), [[Portugees]] en [[Duits]] (elk 4 %), [[Arabies]], [[Frans]] en [[Russies]] (elk 3 %), en [[Koreaans]] (2 %).<ref name="IWSTaal">{{en}} {{cite web |date=18 Maart 2012 |title=Top Ten Internet Languages |url=http://www.internetworldstats.com/stats7.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20120426122721/http://www.internetworldstats.com/stats7.htm |archive-date=26 April 2012 |access-date=24 Augustus 2026 |website=Internet World Stats, Miniwatts Marketing Group}}</ref> Internettegnologie het in die laaste jare so goed ontwikkel, veral in die gebruik van moderne karakterkoderingstandaarde soos [[Unicode]], dat daar tans in feitlik enige taal gekommunikeer kan word, selfs dié wat ander skryfstelsels as die [[Latynse alfabet]] gebruik. Foute soos ''mojibake'' – die verkeerde vertoning van sommige tale se karakters – kom egter steeds voor. == Wêreldwye web == {{Hoofartikel|Wêreldwye web}} [[Lêer:First Web Server.jpg|duimnael|Die NeXT-rekenaar wat [[Tim Berners-Lee]] by [[CERN]] gebruik het en wat die wêreld se eerste [[webbediener]] geword het.]] [[Lêer:WorldWideWebAroundWikipedia.png|duimnael|links|Grafiese voorstelling van 'n baie klein deeltjie van die [[Wêreldwye web]] om hiperskakels te demonstreer.]] Soos reeds genoem, is die terme "Internet" en "Wêreldwye web" (soms net die Web genoem) nie sinonieme nie, hoewel dit dikwels so gebruik word. Die Wêreldwye web is 'n groot stelsel dokumente, [[beeld]]e, multimedia, toepassings en ander bronne wat logies deur hiperskakels en [[URL]]'s – meer algemeen ''Uniform Resource Identifiers'' (URI's) – aan mekaar verbind word en so 'n wêreldwye stelsel van benoemde verwysings vorm. URI's identifiseer dienste, [[webbediener]]s, databasisse en die dokumente en hulpbronne wat hulle kan lewer, simbolies.<ref name="W3CLinks">{{en}} {{cite web |title=HTML 4.01 Specification |url=http://www.w3.org/TR/html401/struct/links.html#h-12.1 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081006131915/http://www.w3.org/TR/html401/struct/links.html |archive-date=6 Oktober 2008 |publisher=World Wide Web Consortium |access-date=16 September 2026}}</ref><ref name="Webopedia2010">{{en}} {{cite web |date=24 Junie 2010 |title=The Difference Between the Internet and the World Wide Web |url=http://www.webopedia.com/DidYouKnow/Internet/Web_vs_Internet.asp |archive-url=https://web.archive.org/web/20140502001005/http://www.webopedia.com/DidYouKnow/Internet/Web_vs_Internet.asp |archive-date=2 Mei 2014 |access-date=24 Augustus 2026 |work=Webopedia |publisher=QuinStreet}}</ref> Hierdie skakels en URL's stel [[webbediener]]s en ander masjiene waarop die oorspronklikes data gestoor word, in staat om die data te stuur met behulp van [[HTTP]] (Hypertext Transfer Protocol). HTTP is die hoofprotokol vir toegang tot die Wêreldwye web, maar slegs een van die kommunikasieprotokolle op die Internet; webdienste gebruik dit ook vir kommunikasie tussen programmatuurstelsels om inligting, sakedata en logistiek oor te dra en uit te ruil.<ref name="Webopedia2010" /> Met behulp van [[webblaaier]]s soos [[Google Chrome]], [[Safari (webblaaier)|Safari]], [[Firefox|Mozilla Firefox]], Microsoft Edge en [[Opera (webblaaier)|Opera]] kan Internetgebruikers toegang kry tot webbladsye. Internet Explorer, wat lank die mees gebruikte blaaier was, is in 2022 gestaak. Hulle kan ook tussen webbladsye of webwerwe navigeer met behulp van hiperskakels. Webdokumente kan feitlik enige kombinasie van rekenaardata bevat, onder andere grafika, klank, video's, gewone teks, multimedia en interaktiewe inhoud soos webspeletjies, sagteware en demonstrasies. Skrifte wat aan die kliëntkant loop, kan animasies, speletjies, kantoortoepassings en wetenskaplike demonstrasies insluit. Deur sleutelwoord-soektogte met [[soekenjin]]s soos [[Google]], Bing en [[Yahoo!]] het miljoene mense vinnige, maklike toegang tot 'n oneindige verskeidenheid aanlyninligting. In vergelyking met gedrukte [[ensiklopedie]]ë en tradisionele [[biblioteek|biblioteke]] het die Wêreldwye web 'n skielike en geweldige desentralisasie van inligting en data tot gevolg gehad. Buiten webwerwe waarmee individue, organisasies en adverteerders 'n ontsaglike hoeveelheid mense kan bereik, word belangstelling in die Web ook aangevuur deur verskynsels soos webjoernale of blogs, asook versamelings persoonlike webbladsye en sosialenetwerkprofiele. Vroeë voorbeelde soos GeoCities (gesluit in 2009) en [[Myspace]] is later deur platforms soos [[Facebook]], Instagram, TikTok en X verdring. So word miljoene mense in staat gestel om op die Internet te kommunikeer sonder 'n groot kennis van onder andere [[HTML]]-teks. Met meer moderne stelsels soos [[wiki]]-sagteware kan mense ook met behulp van vooraf ontwerpte bladsye bydra tot 'n gemeenskaplike doel soos die skep van 'n ensiklopedie soos [[Wikipedia]]. == Ander dienste == Benewens die Wêreldwye web dra die Internet 'n groot verskeidenheid ander dienste. [[E-pos]] is een van die oudste en steeds een van die mees gebruikte, en werk met die SMTP-protokol vir versending en met IMAP of POP vir aflewering. Die gedagte om elektroniese teksboodskappe tussen partye te stuur, na analogie van briewe of memorandums, is ouer as die Internet self.<ref name="NewScientist1972">{{en}} {{cite journal |last=Brown |first=Ron |date=26 Oktober 1972 |title=Fax invades the mail market |journal=New Scientist |volume=56 |issue=817 |pages=218–221}}</ref><ref name="PopSci1973">{{en}} {{cite journal |last=Luckett |first=Herbert P. |date=Maart 1973 |title=What's News: Electronic-mail delivery gets started |journal=Popular Science |volume=202 |issue=3 |page=85}}</ref> Internettelefonie of VoIP stuur spraak as pakkies oor die netwerk in plaas van oor die geskakelde telefoonnetwerk, en dié tegnologie onderlê ook videogesprekke. VoIP-stelsels oorheers vandag baie markte omdat hulle so maklik en gerieflik soos 'n gewone telefoon is, met aansienlike kostebesparings, veral oor lang afstande.<ref name="Booth2010">{{en}} {{cite journal |last=Booth |first=C. |year=2010 |title=Chapter 2: IP Phones, Software VoIP, and Integrated and Mobile VoIP |journal=Library Technology Reports |volume=46 |issue=5 |pages=11–19}}</ref> Kitsboodskapdienste en later sosiale netwerke het van tekskletsdienste ontwikkel tot platforms wat teks, klank, beeld en video kombineer.<ref name="Britannica" /> Lêerdeling is die praktyk waarby groot hoeveelhede data as rekenaarlêers oor die Internet oorgedra word, byvoorbeeld deur lêerbedieners. Dit laat gebruikers toe om lêers na 'n bediener op te laai of, in die geval van eweknie-tot-eweknie-netwerke, regstreeks tussen gebruikersrekenaars uit te ruil sonder 'n sentrale bediener; die las van grootmaataflaaie na baie gebruikers kan so met spieëlbedieners of eweknie-netwerke verlig word. Toegang tot 'n lêer kan deur gebruikersverifikasie beheer word, die oordrag daarvan kan met [[versleuteling]] verberg word, en daar kan vir toegang betaal word – gewoonlik met kredietkaartbesonderhede wat self ten volle versleuteld oor die Internet gestuur word. Die oorsprong en egtheid van 'n ontvangde lêer kan met 'n digitale handtekening nagegaan word.<ref name="CISA2021">{{en}} {{cite web |title=Understanding Digital Signatures |url=https://www.cisa.gov/news-events/news/understanding-digital-signatures |publisher=Cybersecurity and Infrastructure Security Agency |date=2021 |access-date=24 Augustus 2026}}</ref> Stroommedia lewer klank en video wat afgespeel word terwyl dit afgelaai word eerder as ná die tyd, en dié tegnologie het die verspreiding van musiek, films en televisie ingrypend verander.<ref name="Britannica" /> == Sekuriteit == Die hulpbronne, apparatuur en programmatuur van die Internet is die teiken van kriminele of kwaadwillige pogings om onregmatige beheer te verkry, onderbrekings te veroorsaak, bedrog te pleeg, af te pers of privaat inligting te bekom.<ref name="Gralla2007">{{en}} {{cite book |last=Gralla |first=Preston |title=How the Internet Works |url=https://archive.org/details/howinternetworks00gral |year=2007 |publisher=Que |location=Indianapolis |isbn=978-0-7897-2132-7}}</ref> === Wanware === Die grootskaalse gebruik van die Internet het dit ook 'n doelwit vir misbruik gemaak. Wanware – programmatuur wat kwaadwillig ontwerp is, waaronder [[rekenaarvirus]]se, wurms wat hulself outomaties kopieer, [[losprysware]], [[botnet]]te en spioenware wat oor gebruikers se bedrywighede en tikwerk verslag doen – versprei deur e-pos-aanhegsels, kwaadwillige webwerwe en ongelapte programmatuur. Uitvissing lei gebruikers om vertroulike inligting soos wagwoorde en bankbesonderhede aan bedrieërs te gee deur voor te gee dat 'n boodskap van 'n vertroude instansie kom, en botnette – groot netwerke van besmette rekenaars – word gebruik om diensweieringsaanvalle uit te voer.<ref name="Britannica" /> Sulke bedrywighede maak gewoonlik [[kubermisdaad]] uit, en verdedigingsteoretici het ook oor die moontlikheid van kuberoorlogvoering op groot skaal met soortgelyke metodes bespiegel.<ref name="Andriole2020">{{en}} {{cite web |last=Andriole |first=Steve |title=Cyberwarfare Will Explode In 2020 (Because It's Cheap, Easy And Effective) |url=https://www.forbes.com/sites/steveandriole/2020/01/14/cyberwarfare-will-explode-in-2020-because-its-cheap-easy--effective/ |date=14 Januarie 2020 |access-date=24 Augustus 2026 |website=Forbes}}</ref> Wanware skep ernstige probleme vir individue en ondernemings op die Internet.<ref name="Razak2016">{{en}} {{cite journal |last1=Razak |first1=Mohd Faizal Ab |last2=Anuar |first2=Nor Badrul |last3=Salleh |first3=Rosli |last4=Firdaus |first4=Ahmad |title=The rise of 'malware': Bibliometric analysis of malware study |journal=Journal of Network and Computer Applications |date=November 2016 |volume=75 |pages=58–76 |doi=10.1016/j.jnca.2016.08.022}}</ref> Volgens Symantec se ''Internet Security Threat Report'' van 2018 het die getal wanwarevariante in 2017 tot 669&nbsp;947&nbsp;865 gestyg, twee keer soveel as in 2016.<ref name="Xiao2020">{{en}} {{cite journal |last1=Xiao |first1=Fei |last2=Sun |first2=Yi |last3=Du |first3=Donggao |last4=Li |first4=Xuelei |last5=Luo |first5=Min |date=21 Maart 2020 |title=A Novel Malware Classification Method Based on Crucial Behavior |journal=Mathematical Problems in Engineering |volume=2020 |pages=1–12 |doi=10.1155/2020/6804290}}</ref> Daar is voorspel dat kubermisdaad – wat wanware-aanvalle sowel as ander misdade met rekenaars insluit – die wêreldekonomie in 2021 sowat 6&nbsp;biljoen Amerikaanse dollar sou kos, en dat dit teen 15&nbsp;% per jaar toeneem.<ref name="Morgan2020">{{en}} {{cite web |last=Morgan |first=Steve |date=13 November 2020 |title=Cybercrime To Cost The World $10.5 Trillion Annually By 2025 |url=https://cybersecurityventures.com/hackerpocalypse-cybercrime-report-2016/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20220305072352/https://cybersecurityventures.com/hackerpocalypse-cybercrime-report-2016/ |archive-date=5 Maart 2022 |access-date=24 Augustus 2026 |work=Cybercrime Magazine |publisher=Cybersecurity Ventures}}</ref> Sedert 2021 word wanware ook ontwerp om rekenaarstelsels te tref wat kritieke infrastruktuur soos die elektrisiteitsverspreidingsnetwerk bedryf,<ref name="EderNeuhauser2019">{{en}} {{cite journal |last1=Eder-Neuhauser |first1=Peter |last2=Zseby |first2=Tanja |last3=Fabini |first3=Joachim |title=Malware propagation in smart grid networks: metrics, simulation and comparison of three malware types |journal=Journal of Computer Virology and Hacking Techniques |date=Junie 2019 |volume=15 |issue=2 |pages=109–125 |doi=10.1007/s11416-018-0325-y}}</ref> en wanware kan so ontwerp word dat dit die opsporingsalgoritmes van teenvirusprogrammatuur ontduik.<ref name="Spring2023">{{en}} {{cite web |last=Spring |first=Tom |date=12 Junie 2023 |title=Obfuscation tool 'BatCloak' can evade 80% of AV engines |url=https://www.scmagazine.com/news/obfuscation-batcloak-80-percent-av-engines |access-date=24 Augustus 2026 |website=SC Media}}</ref> === Toesig === Die argitektuur van die Internet maak grootskaalse toesig ook moontlik. Verkeer beweeg deur 'n beperkte aantal ruggraatverbindings en uitruilpunte, waar dit afgetap kan word, en diensverskaffers en platforms hou groot hoeveelhede data oor hul gebruikers aan. Versleuteling – veral die algemene gebruik van [[HTTPS]] vir webverkeer – het die inhoud van kommunikasie moeiliker om af te luister gemaak, hoewel metadata soos wie met wie kommunikeer dikwels steeds sigbaar bly.<ref name="Britannica" /> Die oorgrote meerderheid rekenaartoesig behels die monitering van data en verkeer op die Internet.<ref name="Diffie2008">{{en}} {{cite news |url=http://www.sciam.com/article.cfm?id=internet-eavesdropping |title=Internet Eavesdropping: A Brave New World of Wiretapping |last1=Diffie |first1=Whitfield |last2=Landau |first2=Susan |date=Augustus 2008 |work=Scientific American |access-date=24 Augustus 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081113212137/http://www.sciam.com/article.cfm?id=internet-eavesdropping |archive-date=13 November 2008}}</ref> In die Verenigde State moet alle telefoonoproepe en breëbandinternetverkeer ingevolge die Communications Assistance for Law Enforcement Act byvoorbeeld beskikbaar wees vir onbelemmerde intydse monitering deur federale wetstoepassingsagentskappe,<ref name="EFFCALEA">{{en}} {{cite web |url=https://www.eff.org/issues/calea |title=CALEA: The Perils of Wiretapping the Internet |work=Electronic Frontier Foundation |access-date=24 Augustus 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090316041313/http://www.eff.org/issues/calea |archive-date=16 Maart 2009}}</ref> en moet alle Amerikaanse telekommunikasieverskaffers pakkiesnuffeltegnologie installeer waarmee federale wetstoepassings- en intelligensieagentskappe al hul kliënte se breëband- en VoIP-verkeer kan onderskep.<ref name="ACEvFCC">{{en}} {{cite web |date=9 Junie 2006 |title=American Council on Education v. FCC, United States Court of Appeals for the District of Columbia Circuit |url=http://www.baller.com/pdfs/ACE.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20120907032500/http://www.baller.com/pdfs/ACE.pdf |archive-date=7 September 2012 |access-date=24 Augustus 2026}}</ref> Die groot hoeveelheid data wat so ingesamel word, verg toesigprogrammatuur wat die tersaaklike inligting filtreer en aanmeld, soos die gebruik van bepaalde woorde of frases, die besoek van bepaalde soorte webwerwe, of kommunikasie per e-pos of klets met bepaalde partye.<ref name="Hill2004">{{en}} {{cite news |url=https://www.usatoday.com/tech/news/surveillance/2004-10-11-chatroom-surv_x.htm |title=Government funds chat room surveillance research |last=Hill |first=Michael |date=11 Oktober 2004 |agency=Associated Press |newspaper=USA Today |access-date=24 Augustus 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100511220550/http://www.usatoday.com/tech/news/surveillance/2004-10-11-chatroom-surv_x.htm |archive-date=11 Mei 2010}}</ref> Agentskappe soos die Information Awareness Office, die Amerikaanse Nasionale Veiligheidsagentskap, die Britse GCHQ en die [[FBI]] bestee jaarliks miljarde dollar om stelsels vir die onderskepping en ontleding van data te ontwikkel, aan te koop en te bedryf.<ref name="McCullagh2007">{{en}} {{cite news |url=http://news.zdnet.com/2100-9595_22-151059.html |title=FBI turns to broad new wiretap method |last=McCullagh |first=Declan |date=30 Januarie 2007 |work=ZDNet News |access-date=24 Augustus 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100407040227/http://news.zdnet.com/2100-9595_22-151059.html |archive-date=7 April 2010}}</ref> Soortgelyke stelsels word deur die Iranse geheime polisie bedryf om andersdenkendes te identifiseer en te onderdruk; die nodige apparatuur en programmatuur is na bewering deur die Duitse [[Siemens]] en die Finse [[Nokia]] geïnstalleer.<ref name="Debka2009">{{en}} {{cite web |url=http://www.debka.com/article/3509/ |title=First round in Internet war goes to Iranian intelligence |website=Debkafile |date=28 Junie 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131221173608/http://www.debka.com/article/3509/ |archive-date=21 Desember 2013 |access-date=24 Augustus 2026}}</ref> === Sensuur === Sommige regerings beperk of monitor watter inligting hul burgers oor die Internet kan bekom. Dit word bewerkstellig deur die blokkering van domeinname of IP-adresse, die filtrering van soekresultate, die vereiste dat diensverskaffers bepaalde inhoud verwyder, en in uiterste gevalle die algehele afsluiting van internettoegang tydens verkiesings of onrus. Organisasies wat internetvryheid monitor, klassifiseer lande op 'n skaal van min of geen sensuur tot deurlopende sensuur en toesig.<ref name="Britannica" /> Regerings soos dié van [[Myanmar]], [[Iran]], [[Noord-Korea]], die vasteland van [[Volksrepubliek China|China]], [[Saoedi-Arabië]] en die [[Verenigde Arabiese Emirate]] beperk toegang tot inhoud op die Internet binne hul gebiede, veral tot politieke en godsdienstige inhoud, met filters op domeinname en sleutelwoorde.<ref name="Deibert2010">{{en}} {{cite book |last1=Deibert |first1=Ronald J. |last2=Palfrey |first2=John G. |last3=Rohozinski |first3=Rafal |last4=Zittrain |first4=Jonathan |title=Access Controlled: The Shaping of Power, Rights, and Rule in Cyberspace |publisher=MIT Press |year=2010 |isbn=978-0-262-51435-4}}</ref> In [[Noorweë]], [[Denemarke]], [[Finland]] en [[Swede]] het die groot internetdiensverskaffers vrywillig ingestem om toegang tot werwe op 'n amptelike lys te beperk. Hoewel dié lys van verbode hulpbronne veronderstel is om slegs bekende kinderpornografiewerwe te bevat, is die inhoud daarvan geheim.<ref name="Register2008">{{en}} {{cite web |title=Finland censors anti-censorship site |work=The Register |url=https://www.theregister.co.uk/2008/02/18/finnish_policy_censor_activist/ |date=18 Februarie 2008 |access-date=24 Augustus 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080220075300/https://www.theregister.co.uk/2008/02/18/finnish_policy_censor_activist/ |archive-date=20 Februarie 2008}}</ref> Baie lande, waaronder die Verenigde State, het wette teen die besit of verspreiding van bepaalde materiaal soos kinderpornografie oor die Internet ingestel, maar hulle skryf nie filterprogrammatuur voor nie. Talle gratis of kommersieel verkrygbare programme, bekend as inhoudbeheerprogrammatuur, is vir gebruikers beskikbaar om aanstootlike inhoud op individuele rekenaars of netwerke te blokkeer en so kinders se toegang tot pornografiese materiaal of gewelduitbeelding te beperk. == Maatskaplike uitwerking == Die Internet het nuwe vorme van maatskaplike omgang, bedrywighede en verenigings moontlik gemaak, wat tot die wetenskaplike studie van die [[Sosiologie|sosiologie]] van die Internet gelei het. === Gebruikers === [[Lêer:Internet users per 100 inhabitants ITU.svg|duimnael|Internetgebruikers per 100 inwoners. Bron: Internasionale Telekommunikasie-unie.]] Tussen 2000 en 2009 het die aantal internetgebruikers wêreldwyd van 390&nbsp;miljoen tot 1,9&nbsp;miljard gestyg,<ref name="ITUgrafieke">{{en}} {{cite web |title=Internet users graphs |url=https://www.itu.int/en/ITU-D/Statistics/Pages/stat/ |publisher=Internasionale Telekommunikasie-unie |archive-url=https://web.archive.org/web/20200509175322/https://www.itu.int/en/ITU-D/Statistics/Pages/stat/default.aspx |archive-date=9 Mei 2020 |access-date=24 Augustus 2026}}</ref> en in 2014 het dit drie miljard of 44&nbsp;% van die wêreldbevolking oortref, hoewel twee derdes daarvan uit die rykste lande gekom het: 78&nbsp;% van Europeërs het die Internet gebruik, gevolg deur 57&nbsp;% van die inwoners van Noord- en Suid-Amerika.<ref name="Dent2014">{{en}} {{cite web |author=Steve Dent |date=25 November 2014 |title=There are now 3 billion Internet users, mostly in rich countries |url=https://www.engadget.com/2014/11/25/3-billion-internet-users/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20141128020032/http://www.engadget.com/2014/11/25/3-billion-internet-users/ |archive-date=28 November 2014 |access-date=24 Augustus 2026}}</ref> Teen 2010 het 22&nbsp;% van die wêreldbevolking toegang tot rekenaars gehad, met 'n miljard [[Google]]-soektogte per dag, 300&nbsp;miljoen gebruikers wat blogs gelees het en twee miljard video's wat daagliks op [[YouTube]] gekyk is, en op 31 Maart 2011 was die geraamde totale getal internetgebruikers 2,095&nbsp;miljard, of 30&nbsp;% van die wêreldbevolking.<ref name="inetstats" /><ref name="Antara2011">{{en}} {{cite web |date=26 Mei 2011 |title=Google Earth demonstrates how technology benefits RI's civil society, govt |url=http://www.antaranews.com/en/news/71940/google-earth-demonstrates-how-technology-benefits-ris-civil-society-govt |archive-url=https://web.archive.org/web/20121029074528/http://www.antaranews.com/en/news/71940/google-earth-demonstrates-how-technology-benefits-ris-civil-society-govt |archive-date=29 Oktober 2012 |access-date=24 Augustus 2026 |publisher=Antara News}}</ref> Die meeste Internetgebruikers was in 2008 in [[Asië]] (40 %), gevolg deur [[Europa]] (26 %), [[Noord-Amerika]] (17 %), [[Latyns-Amerika]] (10 %), [[Afrika]] (4 %), die [[Midde-Ooste]] (3 %) en [[Australië]] (1 %); sedertdien het Afrika se aandeel sterk gegroei.<ref name="inetstats">[http://www.internetworldstats.com/stats.htm World Internet Usage Statistics News and Population Stats] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110623200007/http://www.internetworldstats.com/stats.htm |date=23 Junie 2011 }}, besoek op 30 Junie 2008</ref> Teen 2018 was Asië alleen verantwoordelik vir 51&nbsp;% van alle internetgebruikers, met 2,2&nbsp;miljard van die wêreld se 4,3&nbsp;miljard gebruikers. [[Volksrepubliek China|China]] het in 2018 'n belangrike mylpyl oortref toe die land se internetregulerende owerheid, die China Internet Network Information Centre, aangekondig het dat China 802&nbsp;miljoen gebruikers het,<ref name="CNNIC2018">{{en}} {{cite web |date=Januarie 2018 |title=Statistical Report on Internet Development in China |url=https://cnnic.com.cn/IDR/ReportDownloads/201807/P020180711391069195909.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20190412062935/https://cnnic.com.cn/IDR/ReportDownloads/201807/P020180711391069195909.pdf |archive-date=12 April 2019 |publisher=China Internet Network Information Centre |access-date=24 Augustus 2026}}</ref> gevolg deur [[Indië]] met sowat 700&nbsp;miljoen en die Verenigde State met 275&nbsp;miljoen. Gemeet aan deurdringing het China in 2022 egter 'n koers van 70&nbsp;% gehad, teenoor Indië se 60&nbsp;% en die Verenigde State se 90&nbsp;%.<ref name="IWS2019">{{en}} {{cite web |title=World Internet Users Statistics and 2019 World Population Stats |url=https://www.internetworldstats.com/stats.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20171124192836/http://www.internetworldstats.com/stats.htm |archive-date=24 November 2017 |access-date=24 Augustus 2026 |website=internetworldstats.com}}</ref> Die groei is sedertdien deur die ontwikkelende wêreld gedryf: in 2022 was 54&nbsp;% van die wêreld se gebruikers in Asië, 14&nbsp;% in Europa, 11&nbsp;% in Afrika, 10&nbsp;% in Latyns-Amerika en die [[Karibiese gebied|Karibiese streek]], 7&nbsp;% in Noord-Amerika, 4&nbsp;% in die Midde-Ooste en 1&nbsp;% in [[Oseanië]].<ref name="IWS2023">{{en}} {{cite web |date=30 Junie 2023 |title=World Internet Usage Statistics News and Population Stats |url=http://www.internetworldstats.com/stats.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20170319013935/http://www.internetworldstats.com/stats.htm |archive-date=19 Maart 2017 |access-date=24 Augustus 2026 |website=Internet World Stats}}</ref> In 2019 het [[Koeweit]], [[Katar]], die [[Falklandeilande]], [[Bermuda]] en [[Ysland]] die hoogste internetdeurdringing gehad, met 93&nbsp;% of meer van die bevolking wat toegang het.<ref name="ITUIndividuals">{{en}} {{cite web |title=Percentage of Individuals using the Internet 2000–2012 |url=http://www.itu.int/en/ITU-D/Statistics/Documents/statistics/2013/Individuals_Internet_2000-2012.xls |publisher=Internasionale Telekommunikasie-unie |location=Genève |date=Junie 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140209141641/http://www.itu.int/en/ITU-D/Statistics/Documents/statistics/2013/Individuals_Internet_2000-2012.xls |archive-date=9 Februarie 2014 |access-date=24 Augustus 2026}}</ref> Verskeie nuutskeppinge verwys na internetgebruikers. 'n ''Netizen'' – "burger van die net" – is iemand wat aktief betrokke is by die verbetering van aanlyngemeenskappe, van die Internet in die algemeen, of van politieke aangeleenthede en regte soos die [[vryheid van spraak]].<ref name="Seese2009">{{en}} {{cite book |last=Seese |first=Michael |title=Scrappy Information Security |url=https://archive.org/details/scrappyinformati0000sees |publisher=Happy About |year=2009 |isbn=978-1-60005-132-6 |page=[https://archive.org/details/scrappyinformati0000sees/page/130 130]}}</ref><ref name="HaubenNet1996">{{en}} {{cite web |last=Hauben |first=Michael |date=5 Junie 1996 |title=The Net and Netizens |url=http://www.columbia.edu/~rh120/ch106.x01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604214312/http://www.columbia.edu/~rh120/ch106.x01 |archive-date=4 Junie 2011 |publisher=Columbia-universiteit |access-date=24 Augustus 2026}}</ref> 'n ''Internaut'' is 'n operateur of tegnies hoogs bekwame gebruiker van die Internet,<ref name="LeinerISOCbrief">{{en}} {{cite web |last1=Leiner |first1=Barry M. |last2=Cerf |first2=Vinton G. |last3=Clark |first3=David D. |last4=Kahn |first4=Robert E. |date=10 Desember 2003 |title=A Brief History of the Internet |url=http://www.isoc.org/internet/history/brief.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20070604153304/http://www.isoc.org/internet/history/brief.shtml |archive-date=4 Junie 2007 |website=Internet Society |access-date=24 Augustus 2026 |display-authors=3}}</ref> en 'n digitale burger is iemand wat die Internet gebruik om aan die samelewing, die politiek en die regering deel te neem.<ref name="Mossberger2011">{{en}} {{cite book |last1=Mossberger |first1=Karen |last2=Tolbert |first2=Caroline J. |last3=McNeal |first3=Ramona S. |title=Digital Citizenship: The Internet, Society and Participation |url=https://archive.org/details/digitalcitizensh0000moss |publisher=MIT Press |year=2007}}</ref> === Gebruik === [[Lêer:Share of individuals using the internet.png|duimnael|360px|Internetgebruikers in 2021 as 'n persentasie van elke land se bevolking. Bron: Our World in Data.]] Die Internet laat groter buigsaamheid in werkure en werkplek toe, veral met die verspreiding van ongemeterde snelverbindings. Toegang is met talle middele feitlik oral moontlik, en selfone, datakaarte, handrekenaarspeletjiekonsoles en selroeteerders stel gebruikers in staat om draadloos te verbind. ==== Inligting en onderwys ==== Opvoedkundige materiaal op alle vlakke, van voorskoolse programme tot navorsingsliteratuur wat deur Google Scholar bekom word, is op webwerwe beskikbaar. Die Internet het die ontwikkeling van virtuele universiteite en afstandsonderrig moontlik gemaak en so sowel formele as informele onderwys bevorder. Dit stel navorsers ook in staat om navorsing op afstand deur virtuele laboratoriums te doen, met ingrypende veranderinge in die bereik en algemene geldigheid van bevindings sowel as in die kommunikasie tussen wetenskaplikes en die publikasie van resultate.<ref name="Reips2008">{{en}} {{cite book |last=Reips |first=Ulf-Dietrich |title=Psychological Aspects of Cyberspace: Theory, Research, Applications |publisher=Cambridge University Press |year=2008 |isbn=978-0-521-69464-3 |location=Cambridge |pages=268–294 |chapter=How Internet-mediated research changes science}}</ref> Teen die laat 2010's is die Internet beskryf as die hoofbron van wetenskaplike inligting vir die meerderheid van die bevolking van die globale noorde.<ref name="Jemielniak2020">{{en}} {{cite book |last1=Jemielniak |first1=Dariusz |last2=Przegalinska |first2=Aleksandra |title=Collaborative Society |url=https://archive.org/details/collaborativesoc0000jemi |publisher=MIT Press |year=2020 |isbn=978-0-262-35645-9 |page=[https://archive.org/details/collaborativesoc0000jemi/page/111 111]}}</ref> [[Wiki]]'s word ook in die akademiese wêreld gebruik om inligting oor institusionele en internasionale grense heen te deel en te versprei.<ref name="Wanderley2006">{{en}} {{cite book |last1=Wanderley |first1=Marcelo M. |last2=Birnbaum |first2=David |last3=Malloch |first3=Joseph |title=New Interfaces for Musical Expression |publisher=IRCAM – Centre Pompidou |year=2006 |isbn=978-2-84426-314-8 |page=180}}</ref> Hulle is in dié omgewings nuttig bevind vir samewerking aan toekenningsaansoeke, strategiese beplanning, departementele dokumentasie en komiteewerk.<ref name="Lombardo2008">{{en}} {{cite journal |last1=Lombardo |first1=Nancy T. |last2=Mower |first2=Allyson |last3=McFarland |first3=Mary M. |title=Putting Wikis to Work in Libraries |journal=Medical Reference Services Quarterly |date=2 Junie 2008 |volume=27 |issue=2 |pages=129–145 |doi=10.1080/02763860802114223 |pmid=18844087}}</ref> Die Amerikaanse [[Patent|patent]]- en handelsmerkkantoor gebruik 'n wiki waarmee die publiek kan saamwerk om die stand van die tegniek vir hangende patentaansoeke te vind, en Queens in New York het 'n wiki gebruik waarmee burgers aan die ontwerp en beplanning van 'n plaaslike park kon meewerk.<ref name="Noveck2007">{{en}} {{cite journal |last=Noveck |first=Beth Simone |title=Wikipedia and the Future of Legal Education |journal=Journal of Legal Education |date=2007 |volume=57 |issue=1 |pages=3–9 |jstor=42894005}}</ref> Die [[Engelse Wikipedia]] het die grootste gebruikersbasis van al die wiki's op die Wêreldwye web<ref name="WikiStats2008">{{en}} {{cite web |date=3 April 2008 |title=WikiStats by S23 |url=http://s23.org/wikistats/largest_html.php?sort=users_desc&th=8000&lines=500 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140825164715/http://s23.org/wikistats/largest_html.php?sort=users_desc&th=8000&lines=500 |archive-date=25 Augustus 2014 |access-date=24 Augustus 2026 |publisher=S23Wiki}}</ref> en dit staan onder die tien werwe met die meeste verkeer.<ref name="Alexa2015">{{en}} {{cite web |title=Alexa Web Search – Top 500 |url=http://www.alexa.com/topsites |archive-url=https://web.archive.org/web/20150302173920/http://www.alexa.com/topsites |archive-date=2 Maart 2015 |access-date=24 Augustus 2026 |publisher=Alexa Internet}}</ref> ==== Vermaak ==== Die Internet is van sy ontstaan af 'n belangrike uitlaat vir ontspanning, met vermaaklike maatskaplike eksperimente soos MUD's en MOO's wat op universiteitsbedieners bedryf is en humoristiese Usenet-groepe wat baie verkeer ontvang het. Baie internetforums het afdelings wat aan speletjies en humoristiese video's afgestaan word.<ref name="StudFiles">{{In taal|ru}} {{cite web |title=Communication in our life |url=https://studfile.net/preview/2987063/ |access-date=24 Augustus 2026 |website=StudFiles}}</ref> 'n Verdere ontspanningsgebied op die Internet is multispelerspeletjies.<ref name="Spohn2009">{{en}} {{cite web |last=Spohn |first=Dave |date=15 Desember 2009 |title=Top Online Game Trends of the Decade |url=http://internetgames.about.com/od/gamingnews/a/trendsdecade.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20110929074221/http://internetgames.about.com/od/gamingnews/a/trendsdecade.htm |archive-date=29 September 2011 |website=About.com |access-date=24 Augustus 2026}}</ref> Dié vorm van vermaak skep gemeenskappe waarin mense van alle ouderdomme en herkomste die snelbewegende wêreld van multispelerspeletjies geniet, van massiewe multispeler-aanlynrolspele tot eerstepersoonskieters, en van rolspeletjies tot aanlyndobbelary. Hoewel aanlynspeletjies al sedert die 1970's bestaan, het die moderne vorme daarvan met intekendienste soos GameSpy en MPlayer begin.<ref name="Spohn2011">{{en}} {{cite web |last=Spohn |first=Dave |date=2 Junie 2011 |title=Internet Game Timeline: 1963–2004 |url=http://internetgames.about.com/od/gamingnews/a/timeline.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20060425091409/http://internetgames.about.com/od/gamingnews/a/timeline.htm |archive-date=25 April 2006 |website=About.com |access-date=24 Augustus 2026}}</ref> Stroommedia is die intydse aflewering van digitale media vir onmiddellike gebruik deur eindgebruikers. Stroommaatskappye soos [[Netflix]], Disney+, Amazon se Prime Video, Mubi, [[Hulu]] en Apple TV+ oorheers vandag die vermaakbedryf en oorskadu die tradisionele uitsaaiers.<ref name="Bajarin2024">{{en}} {{cite web |last=Bajarin |first=Tim |date=26 November 2024 |title=The Future Of Media: Streaming Dominates |url=https://www.forbes.com/sites/timbajarin/2024/11/26/the-future-of-media-streaming-dominance-and-the-data-revolution/ |access-date=24 Augustus 2026 |website=Forbes}}</ref> Klankstroomdienste soos [[Spotify]] en [[Apple Music]] het eweneens 'n aansienlike markaandeel in die klankvermaakmark. Werwe vir die deel van video's is ook 'n belangrike faktor in die vermaakstelsel. [[YouTube]] is op 15 Februarie 2005 gestig en is vandag die voorste werf vir gratis stroomvideo, met meer as twee miljard gebruikers.<ref name="YouTubePress">{{en}} {{cite web |title=Press |url=https://www.youtube.com/about/press/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20171111094352/https://www.youtube.com/yt/about/press/ |archive-date=11 November 2017 |access-date=24 Augustus 2026 |website=YouTube}}</ref> Dit gebruik 'n webspeler om videolêers te stroom en te vertoon.<ref name="YouTubeHTML5">{{en}} {{cite web |title=YouTube now defaults to HTML5 |url=https://youtube-eng.googleblog.com/2015/01/youtube-now-defaults-to-html5_27.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20180910204225/https://youtube-eng.googleblog.com/2015/01/youtube-now-defaults-to-html5_27.html |archive-date=10 September 2018 |access-date=24 Augustus 2026 |work=YouTube Engineering and Developers Blog}}</ref> YouTube-gebruikers kyk honderde miljoene video's per dag en laai honderdduisende op. Ander werwe vir die deel van video's is onder meer [[Vimeo]], [[Instagram]] en [[TikTok]].<ref name="Patwa2026">{{en}} {{cite web |last1=Patwa |first1=Nitish |title=Vimeo's Massive Layoffs Are a Sign of Something Much Darker for the Internet |url=https://slate.com/technology/2026/01/vimeo-layoffs-youtube-video-internet.html |website=Slate |date=23 Januarie 2026 |access-date=24 Augustus 2026}}</ref> ==== Pornografie ==== Hoewel baie regerings probeer het om sowel internetpornografie as aanlyndobbelary te beperk, het dit oor die algemeen nie hul wye gewildheid gestuit nie.<ref name="Goldman2008">{{en}} {{cite web |last=Goldman |first=Russell |date=22 Januarie 2008 |title=Do It Yourself! Amateur Porn Stars Make Bank |url=https://abcnews.go.com/Business/SmallBiz/story?id=4151592 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111230075056/https://abcnews.go.com/Business/SmallBiz/story?id=4151592 |archive-date=30 Desember 2011 |website=ABC News |access-date=24 Augustus 2026}}</ref> 'n Aantal advertensiebefondsde werwe wat oënskynlik vir die deel van video's bedoel is – bekend as "tube-werwe" – is geskep om gedeelde pornografiese video-inhoud te huisves. Weens wette wat dokumentasie van die herkoms van pornografie vereis, werk dié werwe deesdae grootliks saam met pornografiese filmateljees en hul eie onafhanklike netwerke van vervaardigers, en tree hulle dus feitlik as stroomvideodienste op. Groot rolspelers in dié veld is onder meer die markleier Aylo, wat PornHub en talle ander handelsnaamwerwe bedryf, sowel as onafhanklike bedryfsmaatskappye soos xHamster en Xvideos. In 2023 was die internetverkeer na pornografiese videowerwe vergelykbaar met dié na die hoofstroomdienste vir stroomvideo en die deel van video's.<ref name="Wright2023">{{en}} {{cite journal |last1=Wright |first1=Paul J. |last2=Tokunaga |first2=Robert |last3=Herbenick |first3=Debby |title=But Do Porn Sites Get More Traffic than TikTok, OpenAI, and Zoom? |journal=The Journal of Sex Research |date=24 Julie 2023 |volume=60 |issue=6 |pages=763–767 |doi=10.1080/00224499.2023.2220690 |pmid=37273178}}</ref> ==== Werk op afstand ==== Werk op afstand word deur hulpmiddels soos samewerkingsprogrammatuur, virtuele privaat netwerke, konferensie-oproepe, videotelefonie en VoIP moontlik gemaak, sodat werk van enige plek af verrig kan word, soos van die werker se huis.<ref name="ILOtelework">{{en}} {{cite web |title=Challenges and opportunities of teleworking for workers and employers in the ICTS and financial services sectors |url=https://www.ilo.org/sites/default/files/wcmsp5/groups/public/%40ed_dialogue/%40sector/documents/publication/wcms_531111.pdf |publisher=Internasionale Arbeidsorganisasie |access-date=16 September 2026}}</ref> ==== Filantropie ==== Die verspreiding van goedkoop internettoegang in ontwikkelende lande het nuwe moontlikhede vir eweknie-tot-eweknie-liefdadigheid geopen, waar individue klein bedrae tot liefdadigheidsprojekte vir ander individue kan bydra. Werwe soos DonorsChoose en GlobalGiving stel klein skenkers in staat om geld na individuele projekte van hul keuse te kanaliseer. 'n Gewilde variasie op internetgebaseerde filantropie is die gebruik van eweknie-tot-eweknie-lenings vir liefdadigheidsdoeleindes; Kiva het dié gedagte in 2005 gebaan met die eerste webgebaseerde diens wat individuele leningsprofiele vir befondsing gepubliseer het.<ref name="Roodman2009">{{en}} {{cite web |last=Roodman |first=David |date=2 Oktober 2009 |title=Kiva Is Not Quite What It Seems |url=http://blogs.cgdev.org/open_book/2009/10/kiva-is-not-quite-what-it-seems.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20100210045011/http://blogs.cgdev.org/open_book/2009/10/kiva-is-not-quite-what-it-seems.php |archive-date=10 Februarie 2010 |access-date=24 Augustus 2026 |website=Center for Global Development}}</ref><ref name="Strom2009">{{en}} {{cite news |last=Strom |first=Stephanie |date=9 November 2009 |title=Confusion on Where Money Lent via Kiva Goes |url=https://www.nytimes.com/2009/11/09/business/global/09kiva.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20170129225155/http://www.nytimes.com/2009/11/09/business/global/09kiva.html |archive-date=29 Januarie 2017 |work=The New York Times |page=6 |access-date=24 Augustus 2026}}</ref> === Programmatuur === Die lae koste en byna oombliklike deel van idees, kennis en vaardighede het samewerking dramaties vergemaklik met die hulp van samewerkingsprogrammatuur waarmee groepe maklik kan vorm, goedkoop kan kommunikeer en idees kan deel. 'n Voorbeeld daarvan is die beweging vir [[vrye sagteware]], wat onder meer [[Linux]], [[Mozilla Firefox]] en [[OpenOffice.org]] – waaruit [[LibreOffice]] later ontstaan het – opgelewer het. Inhoudbestuurstelsels laat samewerkende spanne toe om gelyktydig aan gedeelde dokumentversamelings te werk sonder om mekaar se werk per ongeluk te vernietig. Die Internet maak ook wolkbewerking, virtuele privaat netwerke, afgeleë werkskerms en werk op afstand moontlik. === Sielkunde === Die ontremmingseffek van aanlyn wees beskryf die neiging van baie mense om aanlyn feller of aanstootliker op te tree as wat hulle van aangesig tot aangesig sou doen. 'n Beduidende aantal feministiese vroue was die teiken van verskillende vorme van teistering, van beledigings en haatspraak tot, in uiterste gevalle, dreigemente van verkragting en dood, in reaksie op wat hulle op sosiale media geplaas het. Die maatskappye agter sosiale media is in die verlede gekritiseer omdat hulle nie genoeg gedoen het om slagoffers van aanlynmisbruik by te staan nie.<ref name="Moore2013">{{en}} {{cite news |last=Moore |first=Keith |date=27 Julie 2013 |title=Twitter 'report abuse' button calls after rape threats |url=https://www.bbc.co.uk/news/technology-23477130 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140904014545/http://www.bbc.co.uk/news/technology-23477130 |archive-date=4 September 2014 |access-date=24 Augustus 2026 |work=BBC News}}</ref> Kinders loop aanlyn ook gevare soos kuberafknouery en toenaderings deur seksuele roofdiere wat hulle soms as kinders voordoen. Uit naïwiteit plaas hulle soms persoonlike inligting oor hulself aanlyn, wat hulle of hul gesinne in gevaar kan stel as hulle nie daarteen gewaarsku word nie. Baie ouers verkies om internetfiltrering in te stel of hul kinders se aanlynbedrywighede te bewaak in 'n poging om hulle teen [[pornografie]] of geweldadige inhoud te beskerm. Die gewildste sosialenetwerkdienste verbied gewoonlik gebruikers onder die ouderdom van 13, maar dié beleid kan omseil word deur 'n rekening met 'n valse geboortedatum te registreer, en 'n beduidende aantal kinders onder 13 sluit by sulke werwe aan. Daar bestaan ook sosialenetwerkdienste vir jonger kinders wat beweer dat hulle beter beskerming bied.<ref name="Kessler2010">{{en}} {{cite web |last=Kessler |first=Sarah |date=11 Oktober 2010 |title=5 Fun and Safe Social Networks for Children |url=http://mashable.com/2010/10/11/social-networks-children/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20141220082237/http://mashable.com/2010/10/11/social-networks-children/ |archive-date=20 Desember 2014 |access-date=24 Augustus 2026 |website=Mashable}}</ref> Internetgebruik is met eensaamheid onder gebruikers in verband gebring.<ref name="Hughes">{{en}} {{cite web |author1=Carole Hughes |title=The Relationship Between Internet Use and Loneliness Among College Students |url=https://www2.bc.edu/~hughesc/abstract.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20151107031736/https://www2.bc.edu/~hughesc/abstract.html |archive-date=7 November 2015 |access-date=24 Augustus 2026 |publisher=Boston College}}</ref> Eensame mense is geneig om die Internet as uitlaat vir hul gevoelens te gebruik en hul verhale met ander te deel. Kuberluiheid kan 'n las op 'n onderneming se hulpbronne word wanneer werknemers baie tyd by die werk aan die web bestee,<ref name="Scotsman2003">{{en}} {{cite news |date=11 September 2003 |title=Net abuse hits small city firms |url=http://www.scotsman.com/news/net-abuse-hits-small-city-firms-1-892163 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121020041820/http://www.scotsman.com/news/net-abuse-hits-small-city-firms-1-892163 |archive-date=20 Oktober 2012 |access-date=24 Augustus 2026 |work=The Scotsman |location=Edinburgh}}</ref> en internetverslawing is oormatige rekenaargebruik wat die daaglikse lewe belemmer. Nicholas Carr meen internetgebruik het ook ander uitwerkings op individue, byvoorbeeld dat dit die vaardigheid om vinnig te lees verbeter maar die diep denke belemmer wat tot ware kreatiwiteit lei.<ref name="Carr2010">{{en}} {{cite book |last=Carr |first=Nicholas G. |title=The Shallows: What the Internet Is Doing to Our Brains |url=https://archive.org/details/shallowswhatinte0000carr_r4d5 |publisher=W.W. Norton |year=2010 |isbn=978-0-393-07222-8 |page=[https://archive.org/details/shallowswhatinte0000carr_r4d5/page/276 276]}}</ref> === Sake === Elektroniese sakebedryf omvat sakeprosesse oor die hele [[waardeketting]]: aankope, verskaffingsketting-bestuur, [[bemarking]], verkope, kliëntediens en sakeverhoudings. [[E-handel]] poog om inkomstestrome by te voeg deur die Internet te gebruik om verhoudings met kliënte en vennote te bou en te versterk. Volgens die International Data Corporation was die omvang van wêreldwye e-handel in 2013 gelyk aan 16&nbsp;biljoen Amerikaanse dollar wanneer sake-tot-sake- en sake-tot-verbruiker-transaksies gekombineer word; 'n verslag deur Oxford Economics het die totale omvang van die digitale ekonomie op 20,4&nbsp;biljoen dollar beraam, gelykstaande aan sowat 13,8&nbsp;% van wêreldwye verkope.<ref name="Oxford2011">{{en}} {{cite web |date=2 Julie 2011 |title=The New Digital Economy: How it will transform business |url=http://www.myclouddoor.com/web/documents/The%20New%20Digital%20Economy.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20140706101452/http://www.myclouddoor.com/web/documents/The%20New%20Digital%20Economy.pdf |archive-date=6 Julie 2014 |website=Oxford Economics |access-date=24 Augustus 2026}}</ref> Hoewel daar baie oor die ekonomiese voordele van internetgedrewe handel geskryf is, is daar ook aanduidings dat sommige aspekte van die Internet, soos kaarte en plekbewuste dienste, [[ekonomiese ongelykheid]] en die digitale skeiding kan versterk.<ref name="Badger2013">{{en}} {{cite web |author=Emily Badger |date=6 Februarie 2013 |title=How the Internet Reinforces Inequality in the Real World |url=http://www.theatlanticcities.com/technology/2013/02/how-internet-reinforces-inequality-real-world/4602/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20130211095334/http://www.theatlanticcities.com/technology/2013/02/how-internet-reinforces-inequality-real-world/4602/ |archive-date=11 Februarie 2013 |access-date=24 Augustus 2026 |work=The Atlantic}}</ref> Elektroniese handel kan verantwoordelik wees vir konsolidasie en die agteruitgang van klein familiewinkels met fisiese perseel, wat weer tot groter inkomste-ongelykheid lei.<ref name="ZDNet2013">{{en}} {{cite web |date=17 Januarie 2013 |title=E-commerce will make the shopping mall a retail wasteland |url=https://www.zdnet.com/article/e-commerce-will-make-the-shopping-mall-a-retail-wasteland/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20130219011301/http://www.zdnet.com/e-commerce-will-make-the-shopping-mall-a-retail-wasteland-7000009960/ |archive-date=19 Februarie 2013 |website=ZDNet |access-date=24 Augustus 2026}}</ref> 'n Verslag van 2013 deur die Institute for Local Self-Reliance het bevind dat kleinhandelaars met fisiese persele 47 mense in diens neem vir elke 10&nbsp;miljoen dollar se verkope, terwyl Amazon slegs 14 in diens neem. Net so is die kamerhuurondernemer [[Airbnb]] met sy 700 werknemers in 2014 op 10&nbsp;miljard dollar gewaardeer, ongeveer die helfte van Hilton Worldwide, wat 152&nbsp;000 mense in diens het. [[Uber]] het destyds 1&nbsp;000 voltydse werknemers gehad en is op 18,2&nbsp;miljard dollar gewaardeer, omtrent dieselfde waardasie as Avis Rent a Car en die Hertz Corporation gesamentlik, wat saam bykans 60&nbsp;000 mense in diens gehad het.<ref name="Harris2015">{{en}} {{cite news |last1=Harris |first1=Michael |date=2 Januarie 2015 |title=Book review: 'The Internet Is Not the Answer' by Andrew Keen |url=https://www.washingtonpost.com/opinions/book-review-the-internet-is-not-the-answer-by-andrew-keen/2015/01/02/8627999a-7973-11e4-9a27-6fdbc612bff8_story.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20150120000258/https://www.washingtonpost.com/opinions/book-review-the-internet-is-not-the-answer-by-andrew-keen/2015/01/02/8627999a-7973-11e4-9a27-6fdbc612bff8_story.html |archive-date=20 Januarie 2015 |access-date=24 Augustus 2026 |newspaper=The Washington Post}}</ref> Advertensies op gewilde webbladsye kan winsgewend wees. Aanlyn advertensies is 'n vorm van bemarking wat die Internet gebruik om promosieboodskappe aan verbruikers te lewer, en dit sluit e-posbemarking, soekenjinbemarking, bemarking op sosiale media, verskeie soorte vertoonadvertensies (waaronder webbanieradvertensies) en mobiele advertensies in. In 2011 het die inkomste uit internetadvertensies in die Verenigde State dié van kabeltelevisie oortref en dié van uitsaaitelevisie byna oortref.<ref name="IAB2012">{{en}} {{cite web |date=April 2013 |title=IAB Internet Advertising Revenue Report: 2012 Full Year Results |url=http://www.iab.net/media/file/IAB_Internet_Advertising_Revenue_Report_FY_2012_rev.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20141004001439/http://www.iab.net/media/file/IAB_Internet_Advertising_Revenue_Report_FY_2012_rev.pdf |archive-date=4 Oktober 2014 |access-date=24 Augustus 2026 |publisher=PricewaterhouseCoopers, Internet Advertising Bureau |page=19}}</ref> Baie algemene praktyke in aanlyn advertensies is omstrede en word toenemend gereguleer. === Politiek === [[Lêer:Thai-coup-detat-2014-social-media-banner.jpg|duimnael|'n Banier in [[Bangkok]] tydens die staatsgreep van 2014 in [[Thailand]] wat die publiek meedeel dat om iets op sosiale media te "hou" of te deel tot gevangenisstraf kan lei.]] Die Internet het nuwe belang as politieke instrument gekry. Howard Dean se presidensiële veldtog van 2004 in die Verenigde State was opvallend vir sy sukses met die insameling van skenkings oor die Internet. Baie politieke groepe gebruik die Internet as 'n nuwe manier om hulle vir hul saak te organiseer, wat tot internetaktivisme gelei het.<ref name="Cascading2011">{{en}} {{cite web |date=23 Februarie 2011 |title=The Arab Uprising's Cascading Effects |url=http://www.miller-mccune.com/politics/the-cascading-effects-of-the-arab-spring-28575/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20110227051329/http://www.miller-mccune.com/politics/the-cascading-effects-of-the-arab-spring-28575/ |archive-date=27 Februarie 2011 |access-date=24 Augustus 2026 |publisher=Miller-McCune}}</ref> Werwe vir [[sosiale media]] soos [[Facebook]] en [[Twitter]] het mense gehelp om die [[Arabiese Lente]] te organiseer deur aktiviste in staat te stel om betogings te reël, griewe oor te dra en inligting te versprei.<ref name="Kirkpatrick2011">{{en}} {{cite news |last=Kirkpatrick |first=David D. |date=9 Februarie 2011 |title=Wired and Shrewd, Young Egyptians Guide Revolt |url=https://www.nytimes.com/2011/02/10/world/middleeast/10youth.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20170129225903/http://www.nytimes.com/2011/02/10/world/middleeast/10youth.html |archive-date=29 Januarie 2017 |work=The New York Times |access-date=24 Augustus 2026}}</ref> Baie mense verstaan die Internet as 'n uitbreiding van [[Jürgen Habermas]] se begrip van die openbare sfeer en merk op hoe netwerkkommunikasietegnologie iets soos 'n wêreldwye burgerlike forum verskaf. Gevalle van polities gemotiveerde internetsensuur is egter inmiddels in baie lande aangeteken, ook in Westerse demokrasieë.<ref name="Deibert2008">{{en}} {{cite book |last1=Deibert |first1=Ronald |last2=Palfrey |first2=John |last3=Rohozinski |first3=Rafal |last4=Zittrain |first4=Jonathan |title=Access Denied: The Practice and Policy of Global Internet Filtering |publisher=MIT Press |year=2008 |isbn=978-0-262-29072-2}}</ref><ref name="Diamond2012">{{en}} {{cite book |last1=Diamond |first1=Larry |last2=Plattner |first2=Marc F. |title=Liberation Technology: Social Media and the Struggle for Democracy |url=https://archive.org/details/liberationtechno0000unse |publisher=JHU Press |year=2012 |isbn=978-1-4214-0568-1}}</ref> [[E-regering]] is die gebruik van kommunikasietegnologie soos die Internet om openbare dienste aan burgers en ander persone in 'n land of streek te lewer. Dit bied geleenthede vir meer regstreekse en geriefliker toegang van burgers tot die regering<ref name="Manoharan2022">{{en}} {{cite journal |last1=Manoharan |first1=Aroon P. |last2=Melitski |first2=James |last3=Holzer |first3=Marc |date=20 Januarie 2022 |title=Digital Governance: An Assessment of Performance and Best Practices |journal=Public Organization Review |volume=23 |issue=1 |pages=265–283 |doi=10.1007/s11115-021-00584-8 |pmc=8769785}}</ref> en vir die lewering van dienste deur die regering regstreeks aan burgers.<ref name="Caves2004">{{en}} {{cite book |last=Caves |first=R. W. |title=Encyclopedia of the City |publisher=Routledge |year=2004 |page=180}}</ref> === Godsdiens en terrorisme === Kubersektarisme is 'n nuwe organisasievorm wat, volgens die navorser Patricia Thornton, bestaan uit {{Blockquote|text=hoogs verspreide klein groepies aanhangers wat binne die groter maatskaplike verband grootliks anoniem kan bly en in betreklike geheimhouding werk, terwyl hulle steeds van ver verbind is aan 'n groter netwerk van gelowiges wat 'n stel praktyke en tekste deel, en dikwels 'n gemeenskaplike toewyding aan 'n bepaalde leier. Ondersteuners in die buiteland verskaf befondsing en steun; aanhangers in die land self versprei traktate, neem aan verset deel en deel inligting oor die binnelandse toestand met buitestanders. Gesamentlik bou die lede en aanhangers van sulke sektes lewensvatbare virtuele geloofsgemeenskappe op, ruil hulle persoonlike getuienisse uit en studeer hulle gesamentlik per e-pos, in aanlynkletskamers en op webgebaseerde boodskapborde.|sign=Patricia M. Thornton<ref name="Thornton2003">{{en}} {{cite book |last=Thornton |first=Patricia M. |title=Chinese Society: Change, Conflict and Resistance |url=https://archive.org/details/chinesesocietych0000unse_d5r1 |publisher=Routledge |year=2003 |isbn=978-0-415-56074-0 |editor1-last=Perry |editor1-first=Elizabeth |edition=2 |location=Londen en New York |pages=[https://archive.org/details/chinesesocietych0000unse_d5r1/page/149 149]–150 |chapter=The New Cybersects: Resistance and Repression in the Reform Era |editor2-last=Selden |editor2-first=Mark}}</ref>}} Die Britse regering het in die besonder kommer uitgespreek oor die vooruitsig dat jong Britse Moslems deur materiaal op die Internet in Islamitiese ekstremisme geïndoktrineer word, oorreed word om by terreurgroepe soos die sogenaamde "[[Islamitiese Staat]]" aan te sluit, en dan moontlik terreurdade pleeg wanneer hulle ná gevegte in [[Sirië]] of [[Irak]] na Brittanje terugkeer. === Die digitale skeiding === Die verskil tussen dié wat toegang tot die Internet het en dié wat nie het nie, word die digitale skeiding genoem. Dit hang saam met inkomste, opvoeding, geslag en die verskil tussen stad en platteland, en dit is die grootste in die minsontwikkelde lande.<ref name="Unesco2018" /> Een omstrede oplossing is nultarifering, waar internetdiensverskaffers gebruikers gratis toegang tot bepaalde inhoud of toepassings gee; kritici voer aan dat dit die Internet fragmenteer en juis die armste gebruikers tot 'n klein deel daarvan beperk.<ref name="Berkman2017">{{en}} {{cite web |last1=Bates |first1=Samantha |last2=Bavitz |first2=Christopher |last3=Hessekiel |first3=Kira |date=5 Oktober 2017 |title=Zero Rating & Internet Adoption |url=https://cyber.harvard.edu/publications/2017/10/zerorating |archive-url=https://web.archive.org/web/20171208221600/https://cyber.harvard.edu/publications/2017/10/zerorating |archive-date=8 Desember 2017 |access-date=24 Augustus 2026 |website=cyber.harvard.edu |publisher=Berkman Klein Center for Internet & Society}}</ref> == Werkverrigting en onderbrekings == Omdat die Internet 'n heterogene netwerk is, wissel sy fisiese eienskappe – waaronder die dataoordragsnelhede van verbindings – baie wyd, en dit toon opkomende verskynsels wat van sy grootskaalse ordening afhang.<ref name="Albert1999">{{en}} {{cite journal |last1=Albert |first1=Réka |last2=Jeong |first2=Hawoong |last3=Barabási |first3=Albert-László |title=Diameter of the World-Wide Web |journal=Nature |date=September 1999 |volume=401 |issue=6749 |pages=130–131 |doi=10.1038/43601}}</ref> Die volume internetverkeer is moeilik om te meet omdat daar geen enkele meetpunt in die veelvlakkige, niehiërargiese topologie bestaan nie: verkeersdata kan uit die gesamentlike volume by die saamlêpunte van die vlak 1-verskaffers beraam word, maar verkeer wat binne groot verskaffernetwerke bly, word nie noodwendig getel nie.<ref name="Britannica" /> 'n Internetonderbreking kan deur plaaslike seinonderbrekings veroorsaak word, maar die ontwrigting van onderseese kommunikasiekabels kan groot gebiede raak, soos met die kabelbreuke van 2008. Minder ontwikkelde lande is kwesbaarder omdat hulle oor min verbindings met groot kapasiteit beskik. Kabels op land is eweneens kwesbaar: in 2011 het 'n vrou wat na skrootmetaal gegrawe het, byna die hele [[Armenië]] se verbinding afgesny.<ref name="Guardian2011">{{en}} {{cite news |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/2011/apr/06/georgian-woman-cuts-web-access |title=Georgian woman cuts off web access to whole of Armenia |date=6 April 2011 |access-date=24 Augustus 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130825075603/http://www.theguardian.com/world/2011/apr/06/georgian-woman-cuts-web-access |archive-date=25 Augustus 2013}}</ref> Onderbrekings wat feitlik hele lande raak, kan ook deur regerings as 'n vorm van sensuur bewerkstellig word: in 2011 was sowat 93&nbsp;% van [[Egipte]] se netwerke sonder toegang in 'n poging om die mobilisering vir antiregeringsbetogings te stuit.<ref name="Renesys2011">{{en}} {{cite web |last=Cowie |first=James |title=Egypt Leaves the Internet |publisher=Renesys |url=http://www.renesys.com/blog/2011/01/egypt-leaves-the-internet.shtml |access-date=24 Augustus 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110128080518/http://www.renesys.com/blog/2011/01/egypt-leaves-the-internet.shtml |archive-date=28 Januarie 2011}}</ref><ref name="BBCEgipte2011">{{en}} {{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/news/technology-12306041 |work=BBC News |title=Egypt severs internet connection amid growing unrest |date=28 Januarie 2011 |access-date=24 Augustus 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120123164134/http://www.bbc.co.uk/news/technology-12306041 |archive-date=23 Januarie 2012}}</ref> === Energiegebruik === Skattings van die Internet se elektrisiteitsgebruik verskil sterk van mekaar. 'n Eweknie-beoordeelde artikel van 2014 het bevind dat aansprake in die literatuur van die voorafgaande dekade met 'n faktor van 20 000 verskil het, van 0,0064 tot 136 kilowatt-uur per gigagreep wat oorgedra word. Die navorsers het dié verskille hoofsaaklik toegeskryf aan die verwysingsjaar – dus of doeltreffendheidswinste oor tyd in ag geneem is – en aan die vraag of eindtoestelle soos persoonlike rekenaars en bedieners by die ontleding ingesluit is.<ref name="Coroama2014">{{en}} {{cite journal |last1=Coroamă |first1=Vlad C. |last2=Hilty |first2=Lorenz M. |title=Assessing Internet energy intensity: A review of methods and results |journal=Environmental Impact Assessment Review |volume=45 |pages=63–68 |year=2014 |doi=10.1016/j.eiar.2013.12.004}}</ref> Akademiese navorsers het die algehele energiegebruik van die Internet in 2011 op tussen 170 en 307&nbsp;gigawatt beraam, minder as twee persent van die energie wat die mensdom gebruik. Dié skatting het die energie ingesluit wat nodig is om die geraamde 750&nbsp;miljoen [[skootrekenaar]]s, 'n miljard [[slimfoon|slimfone]] en 100&nbsp;miljoen bedieners wêreldwyd te bou, te bedryf en gereeld te vervang, sowel as die energie wat roeteerders, seltorings, optiese skakelaars, Wi-Fi-senders en wolkbergingstoestelle gebruik wanneer hulle verkeer oordra.<ref name="Giles2011">{{en}} {{cite web |first=Jim |last=Giles |title=Internet responsible for 2 per cent of global energy usage |website=New Scientist |date=26 Oktober 2011 |url=http://www.newscientist.com/blogs/onepercent/2011/10/307-gw-the-maximum-energy-the.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20141001113334/http://www.newscientist.com/blogs/onepercent/2011/10/307-gw-the-maximum-energy-the.html |archive-date=1 Oktober 2014 |access-date=24 Augustus 2026}}</ref><ref name="Raghavan2011">{{en}} {{cite book |last1=Raghavan |first1=Barath |last2=Ma |first2=Justin |title=Proceedings of the 10th ACM Workshop on Hot Topics in Networks |chapter=The energy and emergy of the internet |date=2011 |pages=1–6 |doi=10.1145/2070562.2070571 |isbn=978-1-4503-1059-8}}</ref> Volgens 'n studie wat in 2018 deur The Shift Project – 'n Franse dinkskrum wat deur korporatiewe borge befonds word – gepubliseer is en nie eweknie-beoordeel is nie, kan byna 4&nbsp;% van die wêreld se [[koolstofdioksied]]uitlate aan wêreldwye dataoordrag en die nodige infrastruktuur toegeskryf word.<ref name="DW2019">{{en}} {{cite web |url=https://www.dw.com/en/is-netflix-bad-for-the-environment-how-streaming-video-contributes-to-climate-change/a-49556716 |title=Is Netflix bad for the environment? How streaming video contributes to climate change |last=Cwienk |first=Jeannette |date=11 Julie 2019 |publisher=Deutsche Welle |access-date=24 Augustus 2026 |archive-date=12 Julie 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190712203905/https://www.dw.com/en/is-netflix-bad-for-the-environment-how-streaming-video-contributes-to-climate-change/a-49556716}}</ref> Die studie het ook gesê dat aanlyn stroomvideo alleen 60&nbsp;% van dié dataoordrag uitmaak en dus tot meer as 300&nbsp;miljoen ton koolstofdioksieduitlate per jaar bydra, en dit het vir nuwe regulasies van "digitale soberheid" gepleit wat die gebruik en grootte van videolêers sou beperk.<ref name="ShiftProject2019">{{en}} {{cite web |url=https://theshiftproject.org/en/article/unsustainable-use-online-video/ |title=Climate Crisis: The Unsustainable Use of Online Video |date=10 Julie 2019 |website=The Shift Project |access-date=24 Augustus 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190721144259/https://theshiftproject.org/en/article/unsustainable-use-online-video/ |archive-date=21 Julie 2019}}</ref> == Die internet in Suid-Afrika == Suid-Afrika was een van die eerste lande in Afrika met volwaardige internetverbinding. Ná vroeëre pogings met die akademiese netwerk UNINET is die eerste TCP/IP-verbinding op 12 November 1991 uit die rekenaarsentrum van die [[Rhodes-universiteit]] in [[Grahamstad]] tot stand gebring, toe 'n datapakkie oor 'n gehuurde lyn van [[Telkom]] en die Amerikaanse maatskappy Sprint na Randy Bush in Portland, Oregon, gestuur is. Mike Lawrie het die Rhodes-span gelei, met Alan Barrett van die Universiteit van Natal en Chris Pinkham van die [[Universiteit van Kaapstad]] wat ook meegewerk het.<ref name="TechCentral">{{en}} {{cite news |title=The incredible story of how the internet came to South Africa |work=TechCentral |url=https://techcentral.co.za/the-incredible-story-of-how-the-internet-came-to-south-africa/219102/ |access-date=24 Augustus 2026}}</ref> Lawrie het die [[.za]]-domeinnaamruimte daarna in 'n persoonlike hoedanigheid beheer totdat die .za-domeinnaamowerheid ZADNA ingevolge die Wet op Elektroniese Kommunikasie en Transaksies van 2002 as die amptelike beheerliggaam aangewys is.<ref name="TechCentral" /> Die koste en spoed van internettoegang in Suid-Afrika is lank deur die beperkte internasionale bandwydte gekortwiek, wat aanvanklik van die SAT-2- en later die [[SAT-3/WASC|SAT-3]]-onderseekabels afgehang het. Die aankoms van die [[SEACOM|Seacom]]-kabel aan die ooskus in 2009, gevolg deur [[EASSy-kabel|EASSy]] en die Wes-Afrikaanse [[WACS]]-kabel, het die beskikbare bandwydte vermeerder en pryse skerp laat daal. Latere kabels soos Equiano en 2Africa het die kapasiteit verder verhoog.<ref name="TechCentral" /> == Sien ook == * [[Wêreldwye web]] * [[Rekenaarnetwerk]] * [[Domeinnaamstelsel]] * [[.za]] * [[Donker web]] * [[Diep web]] * [[Massiewe oop aanlynkursus]] * [[Internetprotokol]] * [[Roetering]] * [[E-regering]] * [[E-handel]] == Verwysings == {{Verwysings|30em}} == Verdere leesstof == * {{en}} [http://www.firstmonday.org/ ''First Monday''], 'n eweknie-beoordeelde vaktydskrif oor die Internet van die universiteitsbiblioteek van die Universiteit van Illinois in Chicago, {{ISSN|1396-0466}} * {{en}} {{cite book |last=Castells |first=Manuel |title=The Rise of the Network Society |publisher=Wiley |year=2010 |isbn=978-1-4051-9686-4}} * {{en}} {{cite book |last=Yeo |first=ShinJoung |title=Behind the Search Box: Google and the Global Internet Industry |publisher=University of Illinois Press |year=2023 |isbn=978-0-252-04499-1}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie}} {{wikt|Internet}} * [http://www.worldofends.com/ ''World of Ends, What the Internet Is and How to Stop Mistaking It for Something Else''] deur Doc Searls en David Weinberger * [http://www.isoc.org/ The Internet Society (ISOC)] * [https://livinginternet.com/ Living Internet] – die geskiedenis van die Internet en verwante inligting, ook van baie van sy skeppers * [http://research.lumeta.com/ches/map/ Internet Mapping Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060106055420/http://research.lumeta.com/ches/map/ |date= 6 Januarie 2006 }} * [http://www.faqs.org/rfcs/rfc801.html RFC 801, planning the TCP/IP switchover] * [http://www.peepo.co.uk/ peepo a graphic portal for people with low literacy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160109181041/http://peepo.co.uk/ |date= 9 Januarie 2016 }} * [http://www.netz-tipp.de/languages.html Web content by language] * Statistieke oor Internettoegang en -gebruik: [http://cyberatlas.internet.com/big_picture/geographics/article/0,,5911_151151,00.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20030608084145/http://www.cyberatlas.internet.com/big_picture/geographics/article/0,,5911_151151,00.html |date= 8 Junie 2003 }}, [http://cyberatlas.internet.com/big_picture/traffic_patterns/article/0,,5931_3099471,00.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170319024203/http://cyberatlas.internet.com/big_picture/traffic_patterns/article/0,,5931_3099471,00.html |date=19 Maart 2017 }}, [http://news.earthweb.com/stats/print.php/3096031] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040603054853/http://news.earthweb.com/stats/print.php/3096031 |date= 3 Junie 2004 }}, [http://banners.noticiasdot.com/termometro/boletines/docs/consultoras/idate/2003/idate_244.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140407230419/http://banners.noticiasdot.com/termometro/boletines/docs/consultoras/idate/2003/idate_244.pdf |date= 7 April 2014 }} (pdf) * [http://www.glreach.com/globstats/index.php3 Access at home, by native language] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050205021355/http://www.glreach.com/globstats/index.php3 |date= 5 Februarie 2005 }} * [http://www.dmoz.org/Computers/Internet/ Internet Directory] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160208215410/http://www.dmoz.org/Computers/Internet/ |date= 8 Februarie 2016 }} * [http://www.fourmilab.ch/documents/digital-imprimatur/ John Walker: The Digital Imprimatur] * [http://www.addressingtheworld.info/ addressingtheworld.info] – website accompanying a book ({{ISBN|0-7425-2810-3}}) on the history of DNS * [http://ip-number.com/ Show your IP address] : ''Hierdie artikel is merendeels vertaal vanaf die Engelse Wikipedia-artikel [[:en:Internet]]'' {{Normdata}} [[Kategorie:Internet| ]] 6lsl822bppw70kbp1by1js6ygialihr 2968634 2968633 2026-09-19T12:03:06Z Dumbassman 62009 Rol weergawe [[Special:Diff/2968633|2968633]] deur [[Special:Contributions/Mikidon37|Mikidon37]] ([[User talk:Mikidon37|bespreek]]) terug. 2968634 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Internet map 1024.jpg|duimnael|Visualisering van 'n gedeelte van die Internet]] [[Lêer:InternetUsersWorldMap 2013.svg|duimnael|400px|Getal internetgebruikers volgens lande in 2012]] [[Lêer:InternetPenetrationWorldMap.svg|duimnael|400px|Persentasie internetgebruikers volgens lande in 2015]] [[Lêer:Internet Censorship and Surveillance World Map.svg|duimnael|400px|Internetsensuur en toesig volgens lande in 2017: {{Legend|#F9D|Deurlopende sensuur en/of toesig}} {{Legend|#FDD|Aansienlike sensuur en/of toesig}} {{Legend|#FFD|Selektiewe sensuur en/of toesig}} {{Legend|#98FB98|Min of geen sensuur en/of toesig}} {{Legend|#e0e0e0|Nie geklassifiseer nie/geen data nie}}]] Die '''Internet''' is die wêreldwye stelsel van [[rekenaarnetwerk]]e wat met mekaar verbind is en wat die internetprotokolsuite ([[TCP/IP]]) gebruik om tussen netwerke en toestelle te kommunikeer. Dit is 'n netwerk van netwerke wat uit privaat, openbare, akademiese, sake- en regeringsnetwerke van plaaslike tot wêreldwye omvang bestaan, verbind deur elektroniese, kabellose en optiese tegnologie. Die Internet dra 'n groot verskeidenheid inligtingsdienste en hulpbronne, soos die onderling geskakelde hiperteksdokumente en toepassings van die [[Wêreldwye web]], [[e-pos]], besprekingsgroepe, internettelefonie, stroommedia en lêerdeling.<ref name="Britannica">{{en}} {{cite encyclopedia |title=Internet |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |url=https://www.britannica.com/technology/Internet |access-date=24 Augustus 2026}}</ref> Die meeste tradisionele kommunikasiemedia – die [[telefoon]], [[radio]], [[televisie]], [[Posstelsel|papierpos]], [[Koerant|koerante]] en die [[Drukpers|drukwese]] – is deur die Internet omvorm, wat tot nuwe media soos e-pos, aanlynmusiek, digitale koerante, nuusversamelaars en klank- en videostrome gelei het. Die Internet het ook nuwe vorme van persoonlike omgang deur kitsboodskappe, internetforums en [[sosiale media]] moontlik gemaak en versnel, en aanlynwinkels beslaan vandag 'n beduidende deel van die kleinhandelmark oor verskeie bedrywe heen, wat maatskappye in staat stel om hul fisiese winkels na groter markte uit te brei. Sake-tot-sake- en finansiële dienste op die Internet raak die [[verskaffingsketting]]s van hele bedrywe.<ref name="Britannica" /> Die oorsprong van die Internet lê in navorsing wat die gelyktydige gebruik van rekenaarhulpbronne moontlik gemaak het, in die ontwikkeling van pakkieskakeling en in die ontwerp van rekenaarnetwerke vir datakommunikasie.<ref name="WashingtonPost">{{en}} {{cite news |date=30 Mei 2015 |title=A Flaw in the Design |url=https://www.washingtonpost.com/sf/business/2015/05/30/net-of-insecurity-part-1/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20201108111512/https://www.washingtonpost.com/sf/business/2015/05/30/net-of-insecurity-part-1/ |archive-date=8 November 2020 |access-date=24 Augustus 2026 |newspaper=The Washington Post}}</ref><ref name="Yates1997">{{en}} {{cite book |last=Yates |first=David M. |title=Turing's Legacy: A History of Computing at the National Physical Laboratory 1945–1995 |date=1997 |publisher=National Museum of Science and Industry |isbn=978-0-901805-94-2 |pages=132–134}}</ref> Die stel kommunikasieprotokolle wat internetwerking moontlik maak, het voortgekom uit navorsing wat in die 1970's deur die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] se [[DARPA|Defense Advanced Research Projects Agency]] in samewerking met universiteite en navorsers in die Verenigde State, die [[Verenigde Koninkryk]] en [[Frankryk]] aangevra is.<ref name="Leiner2009">{{en}} {{cite journal |last1=Leiner |first1=Barry M. |last2=Cerf |first2=Vinton G. |last3=Clark |first3=David D. |last4=Kahn |first4=Robert E. |title=A brief history of the internet |journal=ACM SIGCOMM Computer Communication Review |volume=39 |issue=5 |pages=22–31 |year=2009 |doi=10.1145/1629607.1629613}}</ref><ref name="Abbate1999">{{en}} {{cite book |last=Abbate |first=Janet |title=Inventing the Internet |url=https://archive.org/details/inventinginterne00jane |publisher=MIT Press |location=Cambridge, Massachusetts |year=1999 |isbn=978-0-262-51115-5}}</ref> Die Internet het geen enkele sentrale gesag nie, nóg vir sy tegniese implementering, nóg vir beleid oor toegang en gebruik; elke samestellende netwerk bepaal sy eie beleid.<ref name="Strickland2008">{{en}} {{cite web |first=Jonathan |last=Strickland |title=How Stuff Works: Who owns the Internet? |url=http://computer.howstuffworks.com/internet/basics/who-owns-internet.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20140619070159/http://computer.howstuffworks.com/internet/basics/who-owns-internet.htm |archive-date=19 Junie 2014 |date=3 Maart 2008 |access-date=24 Augustus 2026}}</ref> Die oorkoepelende omskrywing van die twee vernaamste naamruimtes op die Internet – die [[IP-adres]]ruimte en die [[Domeinnaamstelsel]] – word deur een instandhoudingsorganisasie gerig, die Internet Corporation for Assigned Names and Numbers (ICANN), terwyl die tegniese grondslag en standaardisering van die kernprotokolle die werk van die Internet Engineering Task Force (IETF) is.<ref name="Britannica" /> Die naam "Internet" word gewoonlik in spreektaal gebruik om na die [[Wêreldwye web]] te verwys, maar laasgenoemde is slegs een van die talle dienste wat deur die Internet beskikbaar is.<ref name="PewWWW">{{en}} {{cite web |date=11 Maart 2014 |title=World Wide Web Timeline |url=http://www.pewinternet.org/2014/03/11/world-wide-web-timeline/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20150729162322/http://www.pewinternet.org/2014/03/11/world-wide-web-timeline/ |archive-date=29 Julie 2015 |access-date=24 Augustus 2026 |publisher=Pew Research Center}}</ref> Ander sluit in [[e-pos]], lêeroordrag ([[File Transfer Protocol|FTP]]), geselsdienste en aanlynspeletjies. == Terminologie == Die [[Engelse]] woord ''internetted'' is reeds in 1849 in die betekenis "onderling verbind" of "deurvleg" gebruik.<ref name="OEDinternetted">{{en}} {{cite encyclopedia |title=internetted |encyclopedia=[[Oxford English Dictionary]] |publisher=Oxford University Press}}</ref> Die woord ''Internet'' is in 1945 deur die Amerikaanse Departement van Oorlog in 'n radio-operateur se handleiding gebruik,<ref name="FM24-6">{{en}} {{cite web |title=United States Army Field Manual FM 24-6 Radio Operator's Manual Army Ground Forces June 1945 |date=18 September 2023 |url=https://archive.org/details/Fm24-6/mode/2up |publisher=United States War Department |access-date=24 Augustus 2026}}</ref> en in 1974 as verkorte vorm van ''internetwork'' toe Vint Cerf en sy studente dit in ''RFC 675'' so ingespan het.<ref name="RFC675">{{en}} {{cite report |title=Specification of Internet Transmission Control Protocol |url=https://www.rfc-editor.org/rfc/rfc675 |last1=Cerf |first1=Vint |last2=Dalal |first2=Yogen |last3=Sunshine |first3=Carl |date=Desember 1974 |publisher=Internet Engineering Task Force |id=RFC 675}}</ref><ref name="CerfKahn1974">{{en}} {{cite journal |last1=Cerf |first1=Vinton |last2=Kahn |first2=Robert |date=1974 |title=A Protocol for Packet Network Intercommunication |url=https://www.cs.princeton.edu/courses/archive/fall06/cos561/papers/cerf74.pdf |journal=IEEE Transactions on Communications |volume=22 |issue=5 |pages=637–648 |doi=10.1109/TCOM.1974.1092259 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060913213037/https://www.cs.princeton.edu/courses/archive/fall06/cos561/papers/cerf74.pdf |archive-date=13 September 2006}}</ref> Vandag verwys die term meestal na die wêreldwye stelsel van onderling verbonde rekenaarnetwerke, hoewel dit ook na enige groep kleiner netwerke kan verwys.<ref name="NYTCorbett">{{en}} {{cite news |last=Corbett |first=Philip B. |date=1 Junie 2016 |title=It's Official: The 'Internet' Is Over |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2016/06/02/insider/now-it-is-official-the-internet-is-over.html |access-date=24 Augustus 2026 |issn=0362-4331 |archive-date=14 Oktober 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201014142148/https://www.nytimes.com/2016/06/02/insider/now-it-is-official-the-internet-is-over.html}}</ref> Die woord word in Engels soms met 'n hoofletter as eienaam geskryf, hoewel dit al minder algemeen word: dit weerspieël die neiging om nuwe terme met 'n hoofletter te skryf en hulle later in kleinletters te skryf soos hulle bekend raak.<ref name="NYTCorbett" /><ref name="WiredHerring">{{en}} {{cite magazine |last=Herring |first=Susan C. |date=19 Oktober 2015 |title=Should You Be Capitalizing the Word 'Internet'? |magazine=Wired |url=https://www.wired.com/2015/10/should-you-be-capitalizing-the-word-internet/ |access-date=24 Augustus 2026 |issn=1059-1028 |archive-date=31 Oktober 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201031024342/https://www.wired.com/2015/10/should-you-be-capitalizing-the-word-internet/}}</ref> Verskeie publikasies, waaronder die ''AP Stylebook'' sedert 2016, beveel die kleinletter in alle gevalle aan. Die hoofletter word soms nog gebruik om die wêreldwye internet van kleiner netwerke te onderskei.<ref name="NYTCorbett" /> In 2016 het die [[Oxford English Dictionary]] op grond van 'n ondersoek na sowat 2,5&nbsp;miljard gedrukte en aanlynbronne bevind dat "Internet" in 54&nbsp;% van die gevalle met 'n hoofletter geskryf word.<ref name="Coren2016">{{en}} {{cite web |last=Coren |first=Michael J. |title=One of the internet's inventors thinks it should still be capitalized |url=https://qz.com/698175/one-of-the-internets-inventors-thinks-it-should-still-be-capitalized/ |access-date=24 Augustus 2026 |website=Quartz |date=2 Junie 2016 |archive-date=27 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200927102759/https://qz.com/698175/one-of-the-internets-inventors-thinks-it-should-still-be-capitalized/}}</ref> == Die ontstaan == Die voorloper tot die Internet was [[ARPANET]] – 'n eksperimentele navorsingsnetwerk wat deur die Amerikaanse verdedigingsagentskap ARPA befonds is en waarvan die eerste knope by universiteite was. Dit het in 1969 in die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] ontstaan. Op 1 Januarie 1983 het ARPANET van die ou NCP-protokol na TCP/IP oorgeskakel en so die weg vir die ontstaan van die moderne Internet gebaan. Dit was egter eers in die negentigerjare dat die publiek die Internet "ontdek" het. In Augustus 1991 het [[Tim Berners-Lee]] en Robert Cailliau die [[Wêreldwye web]]-projek gepubliseer nadat hulle 'n paar jaar aan [[HTTP]] en [[HTML]] gewerk het. Die eerste webbladsye het verskyn by [[CERN]] in [[Switserland]], waar hulle albei gewerk het. Met die uitvinding van bladsye wat aan mekaar verbind word deur klikbare skakels (HTML/WWW) het Tim Berners-Lee die Internet inderwaarheid vir die groter publiek beskikbaar gestel. Hy word as die uitvinder van die Wêreldwye web beskou; die Internet self het uit die werk van baie navorsers oor twee dekades ontwikkel en bestaan reeds meer as twintig jaar voor die Web. Sedertdien het dit 'n wêreldwye fenomeen geword met die karakter van 'n massamedium. Dit is die mees gebruikte kommunikasiemiddel ooit. Een van die bydraende faktore tot die Internet se sukses is waarskynlik dat dit in sy geheel aan niemand behoort nie en kommunikasie daarop feitlik onbeperk is. === Die 1960's === [[Lêer:A sketch of the ARPANET in December 1969.png|duimnael|'n Skets van [[ARPANET]] in Desember 1969. Knope 1 tot 4 was onderskeidelik die SDS Sigma 7 by UCLA, die SDS 940 by die Stanford-navorsingsinstituut, die IBM 360/75 by UCSB en die PDP-10 by die Universiteit van Utah.<ref name="Waldrop2015">{{en}} {{cite web |last=Waldrop |first=Mitch |date=2015 |title=DARPA and the Internet Revolution |url=https://www.darpa.mil/attachments/(2O15)%20Global%20Nav%20-%20About%20Us%20-%20History%20-%20Resources%20-%2050th%20-%20Internet%20(Approved).pdf |access-date=24 Augustus 2026 |website=darpa.mil |archive-url=https://web.archive.org/web/20151010142709/https://www.darpa.mil/attachments/(2O15)%20Global%20Nav%20-%20About%20Us%20-%20History%20-%20Resources%20-%2050th%20-%20Internet%20(Approved).pdf |archive-date=10 Oktober 2015}}</ref>]] In die 1960's het rekenaarwetenskaplikes stelsels begin ontwikkel waarmee rekenaarhulpbronne gelyktydig deur verskeie gebruikers benut kon word.<ref name="Corbato1963">{{en}} {{cite book |last1=Corbató |first1=F. J. |title=The Compatible Time-Sharing System: A Programmer's Guide |url=http://www.bitsavers.org/pdf/mit/ctss/CTSS_ProgrammersGuide.pdf |publisher=MIT Press |year=1963 |isbn=978-0-262-03008-3}}</ref><ref name="Lee1992">{{en}} {{cite journal |last1=Lee |first1=J.A.N. |title=Claims to the term 'time-sharing' |journal=IEEE Annals of the History of Computing |date=1992 |volume=14 |issue=1 |pages=16–54 |doi=10.1109/85.145316}}</ref> J.C.R. Licklider het die gedagte van 'n universele netwerk voorgestel terwyl hy by Bolt Beranek & Newman gewerk het en later die Information Processing Techniques Office by die Amerikaanse Advanced Research Projects Agency gelei het.<ref name="Hauben1997">{{en}} {{cite book |last1=Hauben |first1=Michael |last2=Hauben |first2=Ronda |url=http://www.columbia.edu/~hauben/book-pdf/CHAPTER%205.pdf |title=Netizens: On the History and Impact of Usenet and the Internet |date=1997 |publisher=Wiley |isbn=978-0-8186-7706-9 |chapter=5. The Vision of Interactive Computing and the Future |access-date=24 Augustus 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210103184558/http://www.columbia.edu/~hauben/book-pdf/CHAPTER%205.pdf |archive-date=3 Januarie 2021}}</ref> Navorsing oor pakkieskakeling – een van die grondliggende tegnologieë van die Internet, waarby boodskappe in klein stukkies of pakkies opgedeel word wat afsonderlik deur die netwerk gestuur en by die bestemming weer saamgevoeg word – het in die vroeë 1960's met die werk van Paul Baran by RAND begin, en onafhanklik daarvan met dié van Donald Davies by die Britse National Physical Laboratory in 1965.<ref name="NIHF2007">{{en}} {{cite web |url=http://www.invent.org/honor/inductees/inductee-detail/?IID=316 |title=Inductee Details – Paul Baran |publisher=National Inventors Hall of Fame |archive-url=https://web.archive.org/web/20170906091231/http://www.invent.org/honor/inductees/inductee-detail/?IID=316 |archive-date=6 September 2017 |access-date=24 Augustus 2026}}</ref><ref name="Pelkey2022">{{en}} {{cite book |last1=Pelkey |first1=James L. |last2=Russell |first2=Andrew L. |last3=Robbins |first3=Loring G. |title=Circuits, Packets, and Protocols: Entrepreneurs and Computer Communications, 1968–1988 |date=2022 |publisher=Morgan & Claypool |isbn=978-1-4503-9729-2 |page=4}}</ref> Ná die Symposium on Operating Systems Principles van 1967 is pakkieskakeling uit die voorgestelde NPL-netwerk in die ontwerp van [[ARPANET]] opgeneem, 'n eksperimentele netwerk vir die gedeelde gebruik van hulpbronne wat deur ARPA voorgestel is.<ref name="Abbate1999" /> Die ontwikkeling daarvan het op 29 Oktober 1969 met twee netwerkknope begin, tussen die Universiteit van Kalifornië in Los Angeles en die Stanford-navorsingsinstituut.<ref name="Gromov1995">{{en}} {{cite web |last=Gromov |first=Gregory |year=1995 |title=Roads and Crossroads of Internet History |url=http://www.netvalley.com/intval.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20160127082435/http://www.netvalley.com/intval.html |archive-date=27 Januarie 2016 |access-date=24 Augustus 2026}}</ref> Die derde plek op die ARPANET was die Culler-Fried Interactive Mathematics Center by die Universiteit van Kalifornië in Santa Barbara en die vierde die grafikadepartement van die Universiteit van Utah.<ref name="Abbate1999" /> === Die 1970's === Teen die einde van 1971 was vyftien plekke aan die jong ARPANET verbind, hoofsaaklik in die stadsgebiede van Los Angeles, San Francisco en Boston.<ref name="Hafner1998">{{en}} {{cite book |last=Hafner |first=Katie |title=Where Wizards Stay Up Late: The Origins of the Internet |publisher=Simon & Schuster |year=1998 |isbn=978-0-684-83267-8}}</ref> Daarna het die ARPANET geleidelik in 'n gedesentraliseerde kommunikasienetwerk ontwikkel wat afgeleë sentrums en militêre basisse in die Verenigde State verbind het.<ref name="Townsend2001">{{en}} {{cite journal |last1=Townsend |first1=Anthony M. |title=The Internet and the Rise of the New Network Cities, 1969–1999 |journal=Environment and Planning B: Planning and Design |date=Februarie 2001 |volume=28 |issue=1 |pages=39–58 |doi=10.1068/b2688}}</ref> Ander gebruikers- en navorsingsnetwerke, soos die Merit Network en CYCLADES, is in die laat 1960's en vroeë 1970's ontwikkel.<ref name="Kim2005">{{en}} {{cite book |last1=Kim |first1=Byung-Keun |title=Internationalising the Internet: The Co-evolution of Influence and Technology |date=2005 |publisher=Edward Elgar |isbn=978-1-84542-675-0 |pages=51–55}}</ref> Vroeë internasionale verbindings was skaars: in 1973 is verbindings na Noorweë en na Peter Kirstein se navorsingsgroep by University College London gemaak, wat 'n deurgang na die Britse akademiese netwerke verskaf het en die eerste internetwerk vir die gedeelde gebruik van hulpbronne was.<ref name="Kirstein1999">{{en}} {{cite journal |last1=Kirstein |first1=P. T. |title=Early experiences with the Arpanet and Internet in the United Kingdom |journal=IEEE Annals of the History of Computing |date=1999 |volume=21 |issue=1 |pages=38–44 |doi=10.1109/85.759368}}</ref> ARPA-projekte, die International Network Working Group en kommersiële inisiatiewe het tot verskeie protokolle en standaarde gelei waarmee verskeie afsonderlike netwerke een netwerk – 'n netwerk van netwerke – kon word.<ref name="LeinerISOC">{{en}} {{cite web |url=http://www.internetsociety.org/internet/what-internet/history-internet/brief-history-internet |title=Brief History of the Internet: The Initial Internetting Concepts |first=Barry M. |last=Leiner |website=Internet Society |archive-url=https://web.archive.org/web/20160409105511/http://www.internetsociety.org/internet/what-internet/history-internet/brief-history-internet |archive-date=9 April 2016 |access-date=24 Augustus 2026}}</ref> In 1974 het Vint Cerf aan die Stanford-universiteit en Bob Kahn by DARPA 'n voorstel getitel "A Protocol for Packet Network Intercommunication" gepubliseer, waaruit die protokolle ontwikkel het waarmee verskeie afsonderlike netwerke een netwerk kon word.<ref name="CerfKahn1974" /> Die werk van Louis Pouzin en Robert Metcalfe het 'n belangrike invloed op die uiteindelike TCP/IP-ontwerp gehad,<ref name="Economist2013">{{en}} {{cite news |date=30 November 2013 |title=The internet's fifth man |url=https://www.economist.com/news/technology-quarterly/21590765-louis-pouzin-helped-create-internet-now-he-campaigning-ensure-its |archive-url=https://web.archive.org/web/20200419230318/https://www.economist.com/news/technology-quarterly/21590765-louis-pouzin-helped-create-internet-now-he-campaigning-ensure-its |archive-date=19 April 2020 |access-date=24 Augustus 2026 |newspaper=The Economist}}</ref> terwyl nasionale telekommunikasiediensverskaffers en kommersiële verskaffers die X.25-standaard ontwikkel en op openbare datanetwerke ontplooi het.<ref name="Schatt1991">{{en}} {{cite book |last=Schatt |first=Stan |title=Linking LANs: A Micro Manager's Guide |publisher=McGraw-Hill |year=1991 |isbn=0-8306-3755-9 |page=200}}</ref> === Die 1980's === Die ARPANET het aanvanklik as ruggraat gedien vir die verbinding van streeksgebonde akademiese en militêre netwerke in die Verenigde State sodat hulpbronne gedeel kon word. Toegang is in 1981 uitgebrei toe die National Science Foundation die Computer Science Network gefinansier het.<ref name="Stewart2000">{{en}} {{cite web |last=Stewart |first=Bill |date=Januarie 2000 |title=Internet History – One Page Summary |url=http://www.livinginternet.com/i/ii_summary.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20140702210150/http://www.livinginternet.com/i/ii_summary.htm |archive-date=2 Julie 2014 |website=The Living Internet |access-date=16 September 2026}}</ref> In 1982 is die internetprotokolsuite gestandaardiseer, wat die wêreldwye verspreiding van onderling verbonde netwerke moontlik gemaak het, en in 1986 het die NSFNET toegang tot superrekenaars in die Verenigde State verskaf, eers teen 56&nbsp;kbit/s en later teen 1,5 en 45&nbsp;Mbit/s.<ref name="Leiner2009" /><ref name="Frazer1995">{{en}} {{cite web |last=Frazer |first=Karen D. |year=1995 |title=NSFNET: A Partnership for High-Speed Networking, Final Report 1987-1995 |url=http://www.merit.edu/about/history/pdf/NSFNET_final.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20150210181738/http://www.merit.edu/about/history/pdf/NSFNET_final.pdf |archive-date=10 Februarie 2015 |website=Merit Network |access-date=16 September 2026}}</ref> Die NSFNET het in 1988 en 1989 na akademiese en navorsingsorganisasies in Europa, Australië, Nieu-Seeland en Japan uitgebrei. Hoewel ander netwerkprotokolle soos UUCP en die openbare datanetwerke van die nasionale telekommunikasiediensverskaffers reeds lank voor dié tyd wêreldwye bereik gehad het, het dit die begin van die Internet as 'n interkontinentale netwerk gemerk. Kommersiële internetdiensverskaffers het in 1989 in die Verenigde State en Australië ontstaan, en die ARPANET self is in 1990 ontmantel.<ref name="Abbate1999" /><ref name="RFC2235">{{en}} {{cite report |last=Zakon |first=Robert |date=November 1997 |title=Hobbes' Internet Timeline |url=https://www.rfc-editor.org/rfc/rfc2235 |publisher=Internet Engineering Task Force |id=RFC 2235 |page=8}}</ref> === Die 1990's === [[Lêer:NSFNET-backbone-T3.png|duimnael|Die T3-ruggraat van die NSFNET, ca. 1992]] Die verbinding van kommersiële netwerke en ondernemings teen die vroeë 1990's, sowel as die koms van die [[Wêreldwye web]],<ref name="Wright2006">{{en}} {{cite book |editor-last=Wright |editor-first=Edmund |title=The Desk Encyclopedia of World History |publisher=Oxford University Press |location=New York |year=2006 |isbn=978-0-7394-7809-7 |page=312}}</ref> het die begin van die oorgang na die moderne Internet gemerk.<ref name="Vox2014">{{en}} {{cite web |last=Lee |first=Timothy B. |date=2 Junie 2014 |title=40 maps that explain the internet |url=https://www.vox.com/a/internet-maps |archive-url=https://web.archive.org/web/20170306161657/http://www.vox.com/a/internet-maps |archive-date=6 Maart 2017 |website=Vox |access-date=16 September 2026}}</ref> Gestadigde vooruitgang in [[halfgeleier]]tegnologie en optiese netwerke het nuwe ekonomiese geleenthede geskep, sowel vir kommersiële deelname aan die uitbreiding van die netwerk se kern as vir die lewering van dienste aan die publiek. In die middel van 1989 het MCI Mail en CompuServe verbindings met die Internet gevestig en so e-pos en produkte vir openbare toegang aan die half miljoen gebruikers van die Internet gelewer.<ref name="InfoWorld1989">{{en}} {{cite magazine |date=25 September 1989 |title=Compuserve to MCI Mail |magazine=InfoWorld |url=https://books.google.com/books?id=wDAEAAAAMBAJ&pg=PT31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170129225422/https://books.google.com/books?id=wDAEAAAAMBAJ&pg=PT31 |archive-date=29 Januarie 2017 |access-date=16 September 2026}}</ref> Enkele maande later, op 1 Januarie 1990, het PSInet 'n alternatiewe internetruggraat vir kommersiële gebruik in bedryf gestel – een van die netwerke wat later deel van die kern van die kommersiële Internet geword het. In Maart 1990 is die eerste snel T1-verbinding (1,5&nbsp;Mbit/s) tussen die NSFNET en Europa tussen die [[Cornell-universiteit]] en [[CERN]] geïnstalleer, wat veel robuuster kommunikasie moontlik gemaak het as wat met satelliete haalbaar was.<ref name="IMR1990">{{en}} {{cite web |date=Februarie 1990 |title=Internet Monthly Reports |url=http://ftp.cuhk.edu.hk/pub/doc/internet/Internet.Monthly.Report/imr9002.txt |archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20170525080041/ftp://ftp.cuhk.edu.hk/pub/doc/internet/Internet.Monthly.Report/imr9002.txt |archive-date=25 Mei 2017 |access-date=16 September 2026}}</ref> Laat in 1990 het [[Tim Berners-Lee]] die eerste webblaaier, WorldWideWeb, begin skryf ná twee jaar se pleitwerk by die bestuur van [[CERN]]. Teen Kersfees 1990 het hy al die gereedskap gebou wat vir 'n werkende web nodig was: [[HTTP]] weergawe 0,9,<ref name="BernersLeeHTTP">{{en}} {{cite web |last=Berners-Lee |first=Tim |title=The Original HTTP as defined in 1991 |url=http://www.w3.org/Protocols/HTTP/AsImplemented.html |archive-url=https://web.archive.org/web/19970605071155/http://www.w3.org/Protocols/HTTP/AsImplemented.html |archive-date=5 Junie 1997 |work=W3C.org |access-date=16 September 2026}}</ref> die opmaaktaal [[HTML]], die eerste webblaaier (wat ook 'n HTML-redigeerder was en Usenet-nuusgroepe sowel as [[File Transfer Protocol|FTP]]-lêers kon oopmaak), die eerste bedienerprogrammatuur vir HTTP (later as CERN httpd bekend), die eerste [[webbediener]]<ref name="InfoCERN">{{en}} {{cite web |title=The website of the world's first-ever web server |url=http://info.cern.ch/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20100105103513/http://info.cern.ch/ |archive-date=5 Januarie 2010 |website=info.cern.ch |access-date=16 September 2026}}</ref> en die eerste webbladsye, wat die projek self beskryf het.<ref name="Leiner2009" /> In 1991 is die Commercial Internet eXchange gestig, wat PSInet in staat gestel het om met die ander kommersiële netwerke CERFnet en Alternet te kommunikeer. Die Stanford Federal Credit Union was in Oktober 1994 die eerste finansiële instelling wat aanlyn internetbankdienste aan al sy lede gebied het,<ref name="SFCU1995">{{en}} {{cite press release |date=21 Junie 1995 |title=Stanford Federal Credit Union Pioneers Online Financial Services |url=http://www.thefreelibrary.com/Stanford+Federal+Credit+Union+Pioneers+Online+Financial+Services.-a017104850 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181221041632/https://www.thefreelibrary.com/Stanford+Federal+Credit+Union+Pioneers+Online+Financial+Services.-a017104850 |archive-date=21 Desember 2018 |access-date=16 September 2026}}</ref> en in 1996 het die OP Financial Group, eweneens 'n koöperatiewe bank, die tweede aanlynbank ter wêreld en die eerste in Europa geword.<ref name="OPGroup">{{en}} {{cite web |title=History – About us – OP Group |url=https://www.op.fi/op-financial-group/about-us/op-financial-group-in-brief/history |archive-url=https://web.archive.org/web/20181221041413/https://www.op.fi/op-financial-group/about-us/op-financial-group-in-brief/history |archive-date=21 Desember 2018 |access-date=16 September 2026}}</ref> Teen 1995 was die Internet in die Verenigde State volledig gekommersialiseer toe die NSFNET ontmantel is en die laaste beperkings op kommersiële verkeer verval het.<ref name="Harris1996">{{en}} {{cite journal |last1=Harris |first1=Susan R. |last2=Gerich |first2=Elise |date=April 1996 |title=Retiring the NSFNET Backbone Service: Chronicling the End of an Era |journal=ConneXions |volume=10 |issue=4 |url=http://www.merit.edu/research/nsfnet_article.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20130817124939/http://merit.edu/research/nsfnet_article.php |archive-date=17 Augustus 2013}}</ref> Gedurende die laat 1990's is beraam dat die verkeer op die openbare Internet met 100&nbsp;% per jaar toegeneem het, terwyl die gemiddelde jaarlikse groei in die aantal gebruikers tussen 20 en 50&nbsp;% was.<ref name="Coffman1998">{{en}} {{cite web |last1=Coffman |first1=K. G. |last2=Odlyzko |first2=A. M. |date=2 Oktober 1998 |title=The size and growth rate of the Internet |url=http://www.dtc.umn.edu/~odlyzko/doc/internet.size.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20070614012344/http://www.dtc.umn.edu/~odlyzko/doc/internet.size.pdf |archive-date=14 Junie 2007 |publisher=AT&T Labs |access-date=16 September 2026}}</ref> Dié groei word dikwels toegeskryf aan die gebrek aan sentrale administrasie, wat organiese groei toelaat, en aan die feit dat die protokolle nie in privaat besit is nie, wat onderlinge werkbaarheid tussen verskaffers aanmoedig en verhoed dat een maatskappy te veel beheer oor die netwerk uitoefen.<ref name="Leiner2009" /><ref name="Comer2006">{{en}} {{cite book |last=Comer |first=Douglas |title=The Internet Book |url=https://archive.org/details/internetbookever00come_0/page/64 |publisher=Prentice Hall |year=2006 |isbn=978-0-13-233553-9 |page=[https://archive.org/details/internetbookever00come_0/page/64 64]}}</ref> Namate die tegnologie gevorder het en kommersiële geleenthede wedersydse groei aangevuur het, het die volume internetverkeer soortgelyke eienskappe begin toon as die skaalvergroting van MOS-[[transistor]]s, soos deur [[Moore se wet]] beskryf, met 'n verdubbeling elke 18 maande. Dié groei, wat as Edholm se wet geformuleer is, is deur vooruitgang in MOS-tegnologie, [[laser]]ligstelsels en ruisprestasie aangehelp.<ref name="Jindal2009">{{en}} {{cite book |last=Jindal |first=R. P. |chapter=From millibits to terabits per second and beyond – over 60 years of innovation |title=2009 2nd International Workshop on Electron Devices and Semiconductor Technology |date=2009 |pages=1–6 |doi=10.1109/EDST.2009.5166093 |isbn=978-1-4244-3831-0}}</ref> === Die 21ste eeu === Sedert 1995 het die Internet die kultuur en die handel ingrypend geraak, onder andere deur die opkoms van byna onmiddellike kommunikasie met e-pos, kitsboodskappe, internettelefonie en tweerigtingvideogesprekke.<ref name="Ward2006">{{en}} {{cite news |last=Ward |first=Mark |date=3 Augustus 2006 |title=How the web went world wide |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/5242252.stm |archive-url=https://web.archive.org/web/20111121092636/http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/5242252.stm |archive-date=21 November 2011 |publisher=BBC News |access-date=16 September 2026}}</ref> Al hoe groter hoeveelhede data word teen al hoër snelhede oor optieseveselnetwerke gestuur, wat teen 1&nbsp;Gbit/s, 10&nbsp;Gbit/s en meer werk, en die Internet groei steeds, gedryf deur al hoe groter hoeveelhede aanlyninligting en kennis, handel, vermaak en sosialenetwerkdienste.<ref name="Clickz2008">{{en}} {{cite web |title=Brazil, Russia, India and China to Lead Internet Growth Through 2011 |url=http://clickz.com/showPage.html?page=3626274 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081004000237/http://www.clickz.com/showPage.html?page=3626274 |archive-date=4 Oktober 2008 |publisher=ClickZ |access-date=16 September 2026}}</ref> In November 2006 is die Internet op ''[[USA Today]]'' se lys van die nuwe sewe wonders van die wêreld ingesluit.<ref name="USAToday2006">{{en}} {{cite news |date=27 Oktober 2006 |title=New Seven Wonders panel |url=https://www.usatoday.com/travel/news/2006-10-26-seven-wonders-experts_x.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20100715032114/http://www.usatoday.com/travel/news/2006-10-26-seven-wonders-experts_x.htm |archive-date=15 Julie 2010 |work=USA Today |access-date=16 September 2026}}</ref> Daar is beraam dat die Internet in 1993 slegs 1&nbsp;% van die inligting gedra het wat deur tweerigtingtelekommunikasie gevloei het; teen 2000 was dié syfer 51&nbsp;% en teen 2007 meer as 97&nbsp;%.<ref name="Hilbert2011">{{en}} {{cite journal |last1=Hilbert |first1=Martin |last2=López |first2=Priscila |date=April 2011 |title=The World's Technological Capacity to Store, Communicate, and Compute Information |journal=Science |volume=332 |issue=6025 |pages=60–65 |doi=10.1126/science.1200970 |pmid=21310967}}</ref> Moderne [[slimfoon|slimfone]] kan deur selfoonnetwerke tot die Internet toegang kry, en die gebruik van die Internet met selfone en tabletrekenaars het dié van tafelrekenaars in Oktober 2016 vir die eerste keer wêreldwyd oortref.<ref name="StatCounter2016">{{en}} {{cite web |date=1 November 2016 |title=Mobile and Tablet Internet Usage Exceeds Desktop for First Time Worldwide |url=http://gs.statcounter.com/press/mobile-and-tablet-internet-usage-exceeds-desktop-for-first-time-worldwide |archive-url=https://web.archive.org/web/20161101170640/http://gs.statcounter.com/press/mobile-and-tablet-internet-usage-exceeds-desktop-for-first-time-worldwide |archive-date=1 November 2016 |website=StatCounter Global Stats |access-date=16 September 2026}}</ref><ref name="Britannica" /> Die Internasionale Telekommunikasie-unie het beraam dat 6&nbsp;miljard mense, of 74&nbsp;% van die wêreld se bevolking, in 2025 die Internet gebruik het, terwyl 2,2&nbsp;miljard mense steeds daarsonder was.<ref name="ITU2025">{{en}} {{cite report |author=Internasionale Telekommunikasie-unie |title=Measuring digital development: Facts and Figures 2025 |publisher=ITU |location=Genève |year=2025 |url=https://www.itu.int/itu-d/reports/statistics/facts-figures-2025/}}</ref> Mobiele verbindings het 'n belangrike rol in die uitbreiding van toegang gespeel, veral in Asië, die Stille Oseaan-gebied en Afrika.<ref name="Unesco2018">{{en}} {{cite book |url=http://unesdoc.unesco.org/images/0026/002610/261065e.pdf |title=World Trends in Freedom of Expression and Media Development: Global Report 2017/2018 |publisher=Unesco |year=2018 |access-date=24 Augustus 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180920181419/http://unesdoc.unesco.org/images/0026/002610/261065e.pdf |archive-date=20 September 2018}}</ref> === Mobiele kommunikasie === [[Lêer:Number of mobile cellular subscriptions 2012-2016.svg|duimnael|Getal mobiele selfoonintekeninge, 2012–2016]] Die Internasionale Telekommunikasie-unie het beraam dat 48&nbsp;% van individuele gebruikers teen die einde van 2017 gereeld met die Internet verbind was, teenoor 34&nbsp;% in 2012.<ref name="ITU-WTID">{{en}} {{cite web |date=2017 |title=World Telecommunication/ICT Indicators Database |url=https://www.itu.int/en/ITU-D/Statistics/Pages/publications/wtid.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20190421072228/https://www.itu.int/en/ITU-D/Statistics/Pages/publications/wtid.aspx |archive-date=21 April 2019 |website=Internasionale Telekommunikasie-unie |access-date=24 Augustus 2026}}</ref> Die getal unieke mobiele selfoonintekeninge het van 3,9&nbsp;miljard in 2012 tot 4,8&nbsp;miljard in 2016 gestyg – twee derdes van die wêreldbevolking – met meer as die helfte van die intekeninge in Asië en die Stille Oseaan-gebied, en teen 2018 was 80&nbsp;% van die wêreldbevolking deur 'n 4G-netwerk gedek.<ref name="GSMA2019">{{en}} {{cite web |date=11 Maart 2019 |title=The Mobile Economy 2019 |url=https://www.gsma.com/r/mobileeconomy/ |publisher=GSMA |archive-url=https://web.archive.org/web/20190311062226/https://www.gsma.com/r/mobileeconomy/ |archive-date=11 Maart 2019 |access-date=24 Augustus 2026}}</ref> Die beperkings wat gebruikers ondervind wanneer hulle inligting deur mobiele toepassings bekom, val saam met 'n breër proses waarin die Internet gefragmenteer word. Fragmentasie beperk die toegang tot media-inhoud en raak juis die armste gebruikers die swaarste.<ref name="Unesco2018" /> == Bestuur == [[Lêer:Icannheadquartersplayavista.jpg|duimnael|ICANN se hoofkwartier in die Playa Vista-buurt van Los Angeles]] Die Internet is 'n wêreldwye netwerk wat uit baie vrywillig verbonde, outonome netwerke bestaan en dit werk sonder 'n sentrale beheerliggaam.<ref name="Britannica" /> Die tegniese grondslag en die standaardisering van die kernprotokolle (IPv4 en IPv6) is die werk van die Internet Engineering Task Force (IETF), 'n organisasie sonder winsbejag van losweg verbonde internasionale deelnemers waarby enigeen kan aansluit deur tegniese kundigheid by te dra.<ref name="RFC4677">{{en}} {{cite report |title=The Tao of IETF: A Novice's Guide to the Internet Engineering Task Force |url=https://www.rfc-editor.org/rfc/rfc4677 |last1=Hoffman |first1=Paul |last2=Harris |first2=Susan |date=September 2006 |publisher=Internet Engineering Task Force |id=RFC 4677}}</ref> Hoewel die apparatuur van die internetinfrastruktuur dikwels ook ander programmatuurstelsels kan ondersteun, is dit die ontwerp en die standaardiseringsproses van die programmatuur wat die Internet kenmerk en die grondslag van sy skaalbaarheid en sukses vorm. Die IETF het die verantwoordelikheid vir die argitektoniese ontwerp van die Internet se programmatuurstelsels op hom geneem.<ref name="IETFhome">{{en}} {{cite web |title=IETF Home Page |url=http://www.ietf.org/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20090618032558/http://www.ietf.org/ |archive-date=18 Junie 2009 |access-date=24 Augustus 2026 |publisher=IETF}}</ref> Die IETF bestuur standaardwerkgroepe wat vir enige individu oop is, en die bydraes en standaarde word as ''Request for Comments''-dokumente (RFC's) op die IETF se webwerf gepubliseer. Die belangrikste netwerkmetodes wat die Internet moontlik maak, staan in spesiaal aangewese RFC's wat die internetstandaarde uitmaak. Ander, minder streng dokumente is bloot inligtend, eksperimenteel of geskiedkundig van aard, of hulle teken die beste huidige praktyke vir die implementering van internettegnologie aan.<ref name="Leiner2009" /> Om onderlinge werkbaarheid te handhaaf, word die hoofnaamruimtes van die Internet deur die Internet Corporation for Assigned Names and Numbers (ICANN) beheer. ICANN word deur 'n internasionale direksie bestuur wat uit die tegniese, sake-, akademiese en ander niekommersiële gemeenskappe kom, en dit koördineer die toekenning van unieke identifiseerders soos [[Domeinnaamstelsel|domeinname]], [[IP-adres]]se en poortnommers in die vervoerprotokolle. Wêreldwyd eenvormige naamruimtes is noodsaaklik om die Internet se wêreldwye bereik te behou, en dié rol maak ICANN waarskynlik die enigste sentrale koördineringsliggaam vir die wêreldwye Internet.<ref name="Klein2004">{{en}} {{cite web |last=Klein |first=Hans |year=2004 |url=http://www.ip3.gatech.edu/research/KLEIN_ICANN%2BSovereignty.doc |title=ICANN and Non-Territorial Sovereignty: Government Without the Nation State |archive-url=https://web.archive.org/web/20130524035251/http://www.ip3.gatech.edu/research/KLEIN_ICANN%2BSovereignty.doc |archive-date=24 Mei 2013 |website=Internet and Public Policy Project |publisher=Georgia Institute of Technology |access-date=24 Augustus 2026}}</ref> Die National Telecommunications and Information Administration, 'n agentskap van die Amerikaanse Departement van Handel, het finale goedkeuring oor veranderinge aan die DNS-wortelsone gehad tot die oordrag van dié rol aan die Internet Assigned Numbers Authority op 1 Oktober 2016.<ref name="Packard2010">{{en}} {{cite book |last=Packard |first=Ashley |title=Digital Media Law |url=https://archive.org/details/digitalmedialaw0000pack_x5j6 |publisher=Wiley-Blackwell |year=2010 |isbn=978-1-4051-8169-3 |page=[https://archive.org/details/digitalmedialaw0000pack_x5j6/page/65 65]}}</ref><ref name="Mueller2010">{{en}} {{cite book |last=Mueller |first=Milton L. |title=Networks and States: The Global Politics of Internet Governance |url=https://archive.org/details/networksstatesgl0000muel |publisher=MIT Press |year=2010 |isbn=978-0-262-01459-5 |page=[https://archive.org/details/networksstatesgl0000muel/page/61 61]}}</ref><ref name="ICG2016">{{en}} {{cite web |title=ICG Applauds Transfer of IANA Stewardship |url=https://www.ianacg.org/icg-applauds-transfer-of-iana-stewardship/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20170712190131/https://www.ianacg.org/icg-applauds-transfer-of-iana-stewardship/ |archive-date=12 Julie 2017 |access-date=24 Augustus 2026 |website=IANA Stewardship Transition Coordination Group}}</ref> Streekregisters ken IP-adresblokke en ander internetparameters aan plaaslike registers soos internetdiensverskaffers toe, elkeen uit 'n poel adresse wat vir sy streek opsy gesit is. Daar is vyf sodanige registers: AfriNIC vir [[Afrika]], ARIN vir Noord-Amerika, APNIC vir Asië en die Stille Oseaan-gebied, LACNIC vir Latyns-Amerika en die [[Karibiese gebied|Karibiese streek]], en die RIPE NCC vir [[Europa]], die [[Midde-Ooste]] en [[Sentraal-Asië]].<ref name="Britannica" /> Die Internet Society is in 1992 gestig met die doel om "die oop ontwikkeling, evolusie en gebruik van die Internet tot voordeel van alle mense oor die hele wêreld te verseker".<ref name="ISOChistory">{{en}} {{cite web |url=http://www.isoc.org/internet/history/isochistory.shtml |title=Internet Society (ISOC) All About The Internet: History of the Internet |publisher=Internet Society |access-date=24 Augustus 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111127114016/http://www.isoc.org/internet/history/isochistory.shtml |archive-date=27 November 2011}}</ref> Sy lede is individue sowel as maatskappye, organisasies, regerings en universiteite. Die Internet Society verskaf onder meer 'n administratiewe tuiste aan 'n aantal minder formeel georganiseerde groepe wat by die ontwikkeling en bestuur van die Internet betrokke is, waaronder die IETF self, die Internet Architecture Board, die Internet Engineering Steering Group, die Internet Research Task Force en die Internet Research Steering Group. Op 16 November 2005 het die Wêreldberaad oor die Inligtingsamelewing in Tunis, onder die beskerming van die [[Verenigde Nasies]], die Internetbestuursforum gestig om internetverwante kwessies te bespreek.<ref name="UNWSIS2005">{{en}} {{cite web |date=16 November 2005 |title=At UN information summit, agreement reached on Internet management |url=https://news.un.org/en/story/2005/11/160232 |access-date=24 Augustus 2026 |website=UN News}}</ref> == Infrastruktuur == [[Lêer:World map of submarine cables.png|duimnael|400px|'n Kaart van 2007 wat die onderseese optieseveselkabels om die wêreld aandui]] Die kommunikasie-infrastruktuur van die Internet bestaan uit sy fisiese onderdele en 'n stelsel van programmatuurlae wat verskillende aspekte van die argitektuur beheer. Soos by enige rekenaarnetwerk bestaan die Internet fisies uit roeteerders, media soos kabels en radioverbindings, herhalers en modems. Baie van die netwerkknope is egter nie noodwendig internettoerusting as sodanig nie: internetpakkies word deur ander volwaardige netwerkprotokolle vervoer, met die Internet as 'n eenvormige netwerkstandaard wat oor heterogene apparatuur loop en met IP-roeteerders wat die pakkies na hul bestemmings lei.<ref name="Britannica" /> === Diensvlakke === [[Lêer:Internet Connectivity Distribution & Core.svg|duimnael|Die roetering van pakkies oor die Internet betrek verskeie vlakke van internetdiensverskaffers.]] Internetdiensverskaffers vestig wêreldwye verbindings tussen individuele netwerke op verskillende vlakke van omvang. Aan die bopunt van die roeteringshiërargie is die vlak 1-netwerke, groot telekommunikasiemaatskappye wat verkeer regstreeks met mekaar oor baie snelle optieseveselkabels uitruil ingevolge saamlêooreenkomste. Vlak 2- en laer netwerke koop internetdeurvoer by ander verskaffers om ten minste sommige partye op die wêreldwye Internet te bereik, hoewel hulle ook onderling kan saamlê. Eindgebruikers wat slegs toegang kry wanneer hulle 'n taak wil verrig of inligting wil bekom, vorm die onderkant van die roeteringshiërargie.<ref name="Britannica" /> 'n Diensverskaffer kan 'n enkele stroomop-verskaffer vir verbinding gebruik, of veelvuldige verbindings inspan om oortolligheid en lasverdeling te bewerkstellig. Internetuitruilpunte is groot verkeersuitruilings met fisiese verbindings na verskeie diensverskaffers. Groot organisasies soos akademiese instellings, groot ondernemings en regerings kan dieselfde funksie as diensverskaffers verrig deur namens hul interne netwerke saam te lê en deurvoer te koop. Navorsingsnetwerke is geneig om met groot subnetwerke soos GÉANT, GLORIAD, Internet2 en die Britse JANET te koppel.<ref name="Britannica" /> === Datasentrums en onderseese kabels === Die meeste bedieners wat internetdienste verskaf, word vandag in datasentrums gehuisves, en inhoud word dikwels deur inhoudafleweringsnetwerke van hoë werkverrigting verkry. Saamlêsentrums huisves dikwels privaat saamlêverbindings tussen hul kliënte, verskaffers van internetdeurvoer en wolkdiensverskaffers,<ref name="DCD2023">{{en}} {{cite web |last=Swinhoe |first=Dan |date=6 Oktober 2023 |title=The rise and rebirth of carrier hotels |url=https://www.datacenterdynamics.com/en/analysis/the-rise-and-rebirth-of-carrier-hotels/ |website=Data Center Dynamics |access-date=24 Augustus 2026}}</ref> sogenaamde ontmoetkamers waar kliënte aan mekaar gekoppel word,<ref name="Wired2008MMR">{{en}} {{cite magazine |author=Dave Bullock |date=3 April 2008 |title=A Lesson in Internet Anatomy: The World's Densest Meet-Me Room |url=https://www.wired.com/2008/04/gallery-one-wilshire/ |access-date=24 Augustus 2026 |magazine=Wired}}</ref> internetuitruilpunte, en die landingspunte en eindtoerusting vir onderseese optieseveselkabels, wat die vastelande met mekaar verbind.<ref name="ArsCables2016">{{en}} {{cite web |author=Ars Staff |date=26 Mei 2016 |title=How the Internet works: Submarine fiber, brains in jars, and coaxial cables |url=https://arstechnica.com/information-technology/2016/05/how-the-internet-works-submarine-cables-data-centres-last-mile/ |website=Ars Technica |access-date=24 Augustus 2026}}</ref> == Die internetprotokolsuite == [[Lêer:UDP encapsulation.svg|duimnael|Soos gebruikersdata deur die protokolstapel verwerk word, voeg elke abstraksielaag by die senderrekenaar inkapselingsinligting by. Die ontvanger verwyder die inkapseling weer, terwyl tussenliggende aanstuurpunte die skakelinkapseling by elke stap bywerk en die IP-laag vir roeteringsdoeleindes nagaan.]] Die internetstandaarde beskryf 'n raamwerk wat as die internetprotokolsuite of TCP/IP bekend staan: 'n stel protokolle wat in vier begripslae georden word volgens die omvang van hul werking, oorspronklik in ''RFC 1122'' en ''RFC 1123'' gedokumenteer.<ref name="Leiner2009" /> * Aan die bokant is die '''toepassingslaag''', waar kommunikasie in terme van die objekte of datastrukture beskryf word wat vir elke toepassing die geskikste is. 'n Webblaaier werk byvoorbeeld in 'n [[kliënt-bediener]]-model en ruil inligting met HTTP en HTML uit. * Onder dié laag verbind die '''vervoerlaag''' toepassings op verskillende gasheerrekenaars met 'n logiese kanaal deur die netwerk. Dit verskaf dié diens met verskeie moontlike eienskappe, soos geordende, betroubare aflewering (TCP) en 'n onbetroubare datagramdiens (UDP). * Die '''internetlaag''' implementeer die [[Internetprotokol|internetprotokol]] (IP), wat rekenaars in staat stel om mekaar aan die hand van hul IP-adres te identifiseer en op te spoor en hul verkeer deur tussenliggende netwerke te roeteer. Die kode van dié laag is onafhanklik van die soort netwerk waaroor dit fisies loop. * Aan die onderkant is die '''skakellaag''', wat knope op dieselfde fisiese skakel verbind en protokolle bevat wat nie roeteerders nodig het nie. Die protokolsuite skryf nie self apparatuurmetodes voor om bisse oor te dra nie, maar neem aan dat geskikte tegnologie beskikbaar is. Voorbeelde van sulke tegnologie is [[Wi-Fi]], [[Ethernet]] en DSL. === Die internetprotokol === [[Lêer:IP stack connections.svg|duimnael|Begripsmatige datavloei in 'n eenvoudige netwerktopologie van twee gasheerrekenaars (''A'' en ''B'') wat deur 'n skakel tussen hul onderskeie roeteerders verbind word. Die toepassing op elke rekenaar lees en skryf asof die prosesse regstreeks deur 'n soort datapyp aan mekaar verbind is.]] Die opvallendste onderdeel van die internetmodel is die internetprotokol, wat internetwerking moontlik maak en so die Internet self tot stand bring. Daar bestaan twee weergawes daarvan, IPv4 en IPv6. Buiten die ingewikkelde stel fisiese verbindings wat sy infrastruktuur uitmaak, word die Internet ook deur twee- of veelsydige kommersiële kontrakte soos saamlêooreenkomste in stand gehou, en deur tegniese spesifikasies of protokolle wat die uitruil van data oor die netwerk beskryf.<ref name="Britannica" /> === IP-adresse, IPv4 en IPv6 === [[Lêer:An example of theoretical DNS recursion.svg|duimnael|'n DNS-oplosser raadpleeg drie naambedieners om die domeinnaam "www.wikipedia.org" na 'n IPv4-adres om te skakel.]] Om individuele rekenaars op die netwerk op te spoor, verskaf die Internet [[IP-adres]]se: getalle van vaste lengte binne die pakkie wat die infrastruktuur gebruik om pakkies na hul bestemming te stuur. Adresse word gewoonlik outomaties deur die Dynamic Host Configuration Protocol aan toerusting toegeken, of hulle word met die hand opgestel. Die [[Domeinnaamstelsel]] skakel domeinname wat mense intik, soos "af.wikipedia.org", na IP-adresse om.<ref name="RFC1034">{{en}} {{cite report |title=Domain Names – Concepts and Facilities |url=https://www.rfc-editor.org/rfc/rfc1034 |editor=Paul Mockapetris |date=November 1987 |publisher=Internet Engineering Task Force |id=RFC 1034}}</ref> Weergawe 4 van die internetprotokol (IPv4) definieer 'n IP-adres as 'n 32-bis-getal.<ref name="RFC791">{{en}} {{cite report |title=Internet Protocol |url=https://www.rfc-editor.org/rfc/rfc791 |editor=Jon Postel |date=September 1981 |publisher=Internet Engineering Task Force |id=RFC 791}}</ref> IPv4 is die aanvanklike weergawe wat op die eerste geslag van die Internet gebruik is en dit is steeds oorheersend in gebruik. Dit is in 1981 ontwerp om tot ongeveer 4,3&nbsp;miljard gasheerrekenaars te kan adresseer, maar die plofbare groei van die Internet het tot die uitputting van IPv4-adresse gelei, wat in 2011 sy finale stadium bereik het toe die wêreldwye poel van IPv4-adresse opgebruik is.<ref name="Huston">{{en}} {{cite web |last=Huston |first=Geoff |title=IPv4 Address Report |url=http://www.potaroo.net/tools/ipv4/index.html |access-date=24 Augustus 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090401001902/http://www.potaroo.net/tools/ipv4/index.html |archive-date=1 April 2009}}</ref> Weens dié uitputting is 'n nuwe weergawe, IPv6, in die middel-1990's ontwikkel en in 1998 gestandaardiseer. Dit gebruik 128 bisse vir die adres en verskaf dus veel groter adresseringsvermoë en doeltreffender roetering.<ref name="RFC2460">{{en}} {{cite report |title=Internet Protocol, Version 6 (IPv6) Specification |url=https://www.rfc-editor.org/rfc/rfc2460 |last1=Deering |first1=Stephen |last2=Hinden |first2=Robert |date=Desember 1998 |publisher=Network Working Group |id=RFC 2460}}</ref><ref name="RFC8200">{{en}} {{cite report |title=Internet Protocol, Version 6 (IPv6) Specification |url=https://www.rfc-editor.org/rfc/rfc8200 |last1=Deering |first1=Stephen |last2=Hinden |first2=Robert |date=Julie 2017 |publisher=Internet Engineering Task Force |id=RFC 8200}}</ref> Die ontplooiing van IPv6 is sedert die middel-2000's aan die gang en brei steeds wêreldwyd uit nadat die adresregisters alle hulpbronbestuurders begin aanmoedig het om vinnige oorskakeling te beplan.<ref name="ARINdepletion">{{en}} {{cite web |url=https://www.arin.net/knowledge/about_resources/ceo_letter.pdf |title=Notice of Internet Protocol version 4 (IPv4) Address Depletion |publisher=ARIN |access-date=24 Augustus 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100107095025/https://www.arin.net/knowledge/about_resources/ceo_letter.pdf |archive-date=7 Januarie 2010}}</ref> IPv6 is per ontwerp nie regstreeks met IPv4 versoenbaar nie en vestig eerder 'n parallelle weergawe van die Internet, sodat vertaalfasiliteite vir internetwerking bestaan en sommige knope die netwerkprogrammatuur vir albei netwerke bevat.<ref name="Punithavathani2014">{{en}} {{cite journal |last1=Punithavathani |first1=D. Shalini |last2=Radley |first2=Sheryl |date=2014 |title=Performance analysis for wireless networks: an analytical approach by multifarious Sym Teredo |journal=The Scientific World Journal |volume=2014 |doi=10.1155/2014/304914 |pmid=25506611 |pmc=4260372}}</ref> Feitlik alle moderne bedryfstelsels ondersteun albei weergawes van die internetprotokol, hoewel die netwerkinfrastruktuur in dié opsig agterweë gebly het. === Subnette === [[Lêer:Subnetting Concept-en.svg|duimnael|300px|Die skep van 'n subnet deur die gasheeridentifiseerder te verdeel]] 'n Subnet of subnetwerk is 'n logiese onderverdeling van 'n IP-netwerk.<ref name="RFC950">{{en}} {{cite report |title=Internet Standard Subnetting Procedure |url=https://www.rfc-editor.org/rfc/rfc950 |last1=Mogul |first1=Jeffrey |last2=Postel |first2=Jon |date=Augustus 1985 |publisher=Internet Engineering Task Force |id=RFC 950}}</ref> Rekenaars wat aan 'n subnet behoort, word met 'n identiese groep beduidendste bisse in hul IP-adresse geadresseer. Dit lei tot die logiese verdeling van 'n IP-adres in twee velde: die netwerknommer of roeteringsvoorvoegsel, en die res, wat 'n bepaalde gasheerrekenaar of netwerkkoppelvlak identifiseer. Die roeteringsvoorvoegsel kan in CIDR-notasie uitgedruk word: die eerste adres van 'n netwerk, gevolg deur 'n skuinsstreep en die bislengte van die voorvoegsel. Byvoorbeeld, <code>198.51.100.0/24</code> is die voorvoegsel van die IPv4-netwerk wat by daardie adres begin, met 24 bisse vir die netwerkvoorvoegsel en die oorblywende 8 bisse vir gasheeradressering; die adresse van <code>198.51.100.0</code> tot <code>198.51.100.255</code> behoort dus aan dié netwerk. Die IPv6-spesifikasie <code>2001:db8::/32</code> is 'n groot adresblok met 2<sup>96</sup> adresse en 'n 32-bis-roeteringsvoorvoegsel. By IPv4 kan 'n netwerk ook deur sy ''subnetmasker'' gekenmerk word, die bismasker wat die roeteringsvoorvoegsel lewer wanneer dit met 'n bisgewyse EN-bewerking op enige IP-adres in die netwerk toegepas word. Subnetmaskers word net soos adresse in punt-desimale notasie geskryf: <code>255.255.255.0</code> is byvoorbeeld die subnetmasker vir die voorvoegsel <code>198.51.100.0/24</code>. === Roetering === Rekenaars en roeteerders gebruik roeteringstabelle in hul bedryfstelsel om IP-pakkies aan te stuur na 'n knoop op 'n ander subnetwerk. Roeteringstabelle word met die hand opgestel of outomaties deur roeteringsprotokolle onderhou. Eindknope gebruik gewoonlik 'n verstekroete wat na 'n diensverskaffer wys wat deurvoer verskaf, terwyl die roeteerders van diensverskaffers die Border Gateway Protocol gebruik om die doeltreffendste roetering oor die ingewikkelde verbindings van die wêreldwye Internet te bepaal. Die verstekdeurgang is die knoop wat as aanstuurrekenaar na ander netwerke dien wanneer geen ander roetespesifikasie by die bestemmings-IP-adres van 'n pakkie pas nie.<ref name="Fisher2019">{{en}} {{cite web |url=https://www.lifewire.com/how-to-find-your-default-gateway-ip-address-2626072 |title=How to Find Your Default Gateway IP Address |last=Fisher |first=Tim |website=Lifewire |access-date=24 Augustus 2026 |archive-date=25 Februarie 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190225162425/https://www.lifewire.com/how-to-find-your-default-gateway-ip-address-2626072}}</ref> == Toegang == Daar is verskeie metodes om toegang tot die Internet te kry, soos inbelverbindings, breëband (oor 'n koaksiale, optiese vesel- of koperkabel), [[Wi-Fi]], [[satelliet]] en selfoonnetwerke. Inbelverbindings en [[3G]] is grotendeels deur veselverbindings na die huis en deur 4G- en 5G-selfoonnetwerke vervang. Inisiatiewe van onder af het tot draadlose gemeenskapsnetwerke gelei, en kommersiële Wi-Fi-dienste wat groot gebiede dek, is in baie stede beskikbaar, waaronder New York, Londen, Wene, Toronto, San Francisco, Philadelphia, Chicago en Pittsburgh.<ref name="Bloomberg2006">{{en}} {{cite news |last=Pasternak |first=Sean B. |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=10000082&sid=aQ0ZfhMa4XGQ |title=Toronto Hydro to Install Wireless Network in Downtown Toronto |publisher=Bloomberg |date=7 Maart 2006 |access-date=24 Augustus 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060410104717/http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=10000082&sid=aQ0ZfhMa4XGQ |archive-date=10 April 2006}}</ref> == Taal == [[Lêer:InternetUsersByLanguagePieChart.svg|duimnael|Internetgebruikers volgens taal]] [[Lêer:WebsitesByLanguagePieChart.svg|duimnael|Die tale van webwerwe se inhoud<ref name="W3Techs2013">{{en}} {{cite web |title=Usage of content languages for websites |url=http://w3techs.com/technologies/overview/content_language/all |work=W3Techs |access-date=16 September 2026}}</ref>]] Vroeë rekenaarstelsels was beperk tot die karakters van die American Standard Code for Information Interchange (ASCII), 'n deelversameling van die [[Latynse alfabet]]. Engels is die oorheersende taal op die Internet. Volgens syfers van 2008 was 30 % van die gebruikers Engelssprekend, gevolg deur [[Chinees]] (17 %), [[Spaans]] (9 %), [[Japannees]] (7 %), [[Frans]] (5 %) en [[Duits]] (5 %). Latere skattings gee Engels op sowat 26 % van die gebruikers en Chinees op sowat 20 %, terwyl Engels steeds omtrent die helfte van alle webinhoud uitmaak.<ref>[http://www.internetworldstats.com/stats7.htm Internet World Stats], besoek op 31 Maart 2008</ref> Ná Engels (27 %) is die tale waarin die meeste inhoud op die [[Wêreldwye web]] aangevra word [[Chinees]] (25 %), [[Spaans]] (8 %), [[Japannees]] (5 %), [[Portugees]] en [[Duits]] (elk 4 %), [[Arabies]], [[Frans]] en [[Russies]] (elk 3 %), en [[Koreaans]] (2 %).<ref name="IWSTaal">{{en}} {{cite web |date=18 Maart 2012 |title=Top Ten Internet Languages |url=http://www.internetworldstats.com/stats7.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20120426122721/http://www.internetworldstats.com/stats7.htm |archive-date=26 April 2012 |access-date=24 Augustus 2026 |website=Internet World Stats, Miniwatts Marketing Group}}</ref> Internettegnologie het in die laaste jare so goed ontwikkel, veral in die gebruik van moderne karakterkoderingstandaarde soos [[Unicode]], dat daar tans in feitlik enige taal gekommunikeer kan word, selfs dié wat ander skryfstelsels as die [[Latynse alfabet]] gebruik. Foute soos ''mojibake'' – die verkeerde vertoning van sommige tale se karakters – kom egter steeds voor. == Wêreldwye web == {{Hoofartikel|Wêreldwye web}} [[Lêer:First Web Server.jpg|duimnael|Die NeXT-rekenaar wat [[Tim Berners-Lee]] by [[CERN]] gebruik het en wat die wêreld se eerste [[webbediener]] geword het.]] [[Lêer:WorldWideWebAroundWikipedia.png|duimnael|links|Grafiese voorstelling van 'n baie klein deeltjie van die [[Wêreldwye web]] om hiperskakels te demonstreer.]] Soos reeds genoem, is die terme "Internet" en "Wêreldwye web" (soms net die Web genoem) nie sinonieme nie, hoewel dit dikwels so gebruik word. Die Wêreldwye web is 'n groot stelsel dokumente, [[beeld]]e, multimedia, toepassings en ander bronne wat logies deur hiperskakels en [[URL]]'s – meer algemeen ''Uniform Resource Identifiers'' (URI's) – aan mekaar verbind word en so 'n wêreldwye stelsel van benoemde verwysings vorm. URI's identifiseer dienste, [[webbediener]]s, databasisse en die dokumente en hulpbronne wat hulle kan lewer, simbolies.<ref name="W3CLinks">{{en}} {{cite web |title=HTML 4.01 Specification |url=http://www.w3.org/TR/html401/struct/links.html#h-12.1 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081006131915/http://www.w3.org/TR/html401/struct/links.html |archive-date=6 Oktober 2008 |publisher=World Wide Web Consortium |access-date=16 September 2026}}</ref><ref name="Webopedia2010">{{en}} {{cite web |date=24 Junie 2010 |title=The Difference Between the Internet and the World Wide Web |url=http://www.webopedia.com/DidYouKnow/Internet/Web_vs_Internet.asp |archive-url=https://web.archive.org/web/20140502001005/http://www.webopedia.com/DidYouKnow/Internet/Web_vs_Internet.asp |archive-date=2 Mei 2014 |access-date=24 Augustus 2026 |work=Webopedia |publisher=QuinStreet}}</ref> Hierdie skakels en URL's stel [[webbediener]]s en ander masjiene waarop die oorspronklikes data gestoor word, in staat om die data te stuur met behulp van [[HTTP]] (Hypertext Transfer Protocol). HTTP is die hoofprotokol vir toegang tot die Wêreldwye web, maar slegs een van die kommunikasieprotokolle op die Internet; webdienste gebruik dit ook vir kommunikasie tussen programmatuurstelsels om inligting, sakedata en logistiek oor te dra en uit te ruil.<ref name="Webopedia2010" /> Met behulp van [[webblaaier]]s soos [[Google Chrome]], [[Safari (webblaaier)|Safari]], [[Firefox|Mozilla Firefox]], Microsoft Edge en [[Opera (webblaaier)|Opera]] kan Internetgebruikers toegang kry tot webbladsye. Internet Explorer, wat lank die mees gebruikte blaaier was, is in 2022 gestaak. Hulle kan ook tussen webbladsye of webwerwe navigeer met behulp van hiperskakels. Webdokumente kan feitlik enige kombinasie van rekenaardata bevat, onder andere grafika, klank, video's, gewone teks, multimedia en interaktiewe inhoud soos webspeletjies, sagteware en demonstrasies. Skrifte wat aan die kliëntkant loop, kan animasies, speletjies, kantoortoepassings en wetenskaplike demonstrasies insluit. Deur sleutelwoord-soektogte met [[soekenjin]]s soos [[Google]], Bing en [[Yahoo!]] het miljoene mense vinnige, maklike toegang tot 'n oneindige verskeidenheid aanlyninligting. In vergelyking met gedrukte [[ensiklopedie]]ë en tradisionele [[biblioteek|biblioteke]] het die Wêreldwye web 'n skielike en geweldige desentralisasie van inligting en data tot gevolg gehad. Buiten webwerwe waarmee individue, organisasies en adverteerders 'n ontsaglike hoeveelheid mense kan bereik, word belangstelling in die Web ook aangevuur deur verskynsels soos webjoernale of blogs, asook versamelings persoonlike webbladsye en sosialenetwerkprofiele. Vroeë voorbeelde soos GeoCities (gesluit in 2009) en [[Myspace]] is later deur platforms soos [[Facebook]], Instagram, TikTok en X verdring. So word miljoene mense in staat gestel om op die Internet te kommunikeer sonder 'n groot kennis van onder andere [[HTML]]-teks. Met meer moderne stelsels soos [[wiki]]-sagteware kan mense ook met behulp van vooraf ontwerpte bladsye bydra tot 'n gemeenskaplike doel soos die skep van 'n ensiklopedie soos [[Wikipedia]]. == Ander dienste == Benewens die Wêreldwye web dra die Internet 'n groot verskeidenheid ander dienste. [[E-pos]] is een van die oudste en steeds een van die mees gebruikte, en werk met die SMTP-protokol vir versending en met IMAP of POP vir aflewering. Die gedagte om elektroniese teksboodskappe tussen partye te stuur, na analogie van briewe of memorandums, is ouer as die Internet self.<ref name="NewScientist1972">{{en}} {{cite journal |last=Brown |first=Ron |date=26 Oktober 1972 |title=Fax invades the mail market |journal=New Scientist |volume=56 |issue=817 |pages=218–221}}</ref><ref name="PopSci1973">{{en}} {{cite journal |last=Luckett |first=Herbert P. |date=Maart 1973 |title=What's News: Electronic-mail delivery gets started |journal=Popular Science |volume=202 |issue=3 |page=85}}</ref> Internettelefonie of VoIP stuur spraak as pakkies oor die netwerk in plaas van oor die geskakelde telefoonnetwerk, en dié tegnologie onderlê ook videogesprekke. VoIP-stelsels oorheers vandag baie markte omdat hulle so maklik en gerieflik soos 'n gewone telefoon is, met aansienlike kostebesparings, veral oor lang afstande.<ref name="Booth2010">{{en}} {{cite journal |last=Booth |first=C. |year=2010 |title=Chapter 2: IP Phones, Software VoIP, and Integrated and Mobile VoIP |journal=Library Technology Reports |volume=46 |issue=5 |pages=11–19}}</ref> Kitsboodskapdienste en later sosiale netwerke het van tekskletsdienste ontwikkel tot platforms wat teks, klank, beeld en video kombineer.<ref name="Britannica" /> Lêerdeling is die praktyk waarby groot hoeveelhede data as rekenaarlêers oor die Internet oorgedra word, byvoorbeeld deur lêerbedieners. Dit laat gebruikers toe om lêers na 'n bediener op te laai of, in die geval van eweknie-tot-eweknie-netwerke, regstreeks tussen gebruikersrekenaars uit te ruil sonder 'n sentrale bediener; die las van grootmaataflaaie na baie gebruikers kan so met spieëlbedieners of eweknie-netwerke verlig word. Toegang tot 'n lêer kan deur gebruikersverifikasie beheer word, die oordrag daarvan kan met [[versleuteling]] verberg word, en daar kan vir toegang betaal word – gewoonlik met kredietkaartbesonderhede wat self ten volle versleuteld oor die Internet gestuur word. Die oorsprong en egtheid van 'n ontvangde lêer kan met 'n digitale handtekening nagegaan word.<ref name="CISA2021">{{en}} {{cite web |title=Understanding Digital Signatures |url=https://www.cisa.gov/news-events/news/understanding-digital-signatures |publisher=Cybersecurity and Infrastructure Security Agency |date=2021 |access-date=24 Augustus 2026}}</ref> Stroommedia lewer klank en video wat afgespeel word terwyl dit afgelaai word eerder as ná die tyd, en dié tegnologie het die verspreiding van musiek, films en televisie ingrypend verander.<ref name="Britannica" /> == Sekuriteit == Die hulpbronne, apparatuur en programmatuur van die Internet is die teiken van kriminele of kwaadwillige pogings om onregmatige beheer te verkry, onderbrekings te veroorsaak, bedrog te pleeg, af te pers of privaat inligting te bekom.<ref name="Gralla2007">{{en}} {{cite book |last=Gralla |first=Preston |title=How the Internet Works |url=https://archive.org/details/howinternetworks00gral |year=2007 |publisher=Que |location=Indianapolis |isbn=978-0-7897-2132-7}}</ref> === Wanware === Die grootskaalse gebruik van die Internet het dit ook 'n doelwit vir misbruik gemaak. Wanware – programmatuur wat kwaadwillig ontwerp is, waaronder [[rekenaarvirus]]se, wurms wat hulself outomaties kopieer, [[losprysware]], [[botnet]]te en spioenware wat oor gebruikers se bedrywighede en tikwerk verslag doen – versprei deur e-pos-aanhegsels, kwaadwillige webwerwe en ongelapte programmatuur. Uitvissing lei gebruikers om vertroulike inligting soos wagwoorde en bankbesonderhede aan bedrieërs te gee deur voor te gee dat 'n boodskap van 'n vertroude instansie kom, en botnette – groot netwerke van besmette rekenaars – word gebruik om diensweieringsaanvalle uit te voer.<ref name="Britannica" /> Sulke bedrywighede maak gewoonlik [[kubermisdaad]] uit, en verdedigingsteoretici het ook oor die moontlikheid van kuberoorlogvoering op groot skaal met soortgelyke metodes bespiegel.<ref name="Andriole2020">{{en}} {{cite web |last=Andriole |first=Steve |title=Cyberwarfare Will Explode In 2020 (Because It's Cheap, Easy And Effective) |url=https://www.forbes.com/sites/steveandriole/2020/01/14/cyberwarfare-will-explode-in-2020-because-its-cheap-easy--effective/ |date=14 Januarie 2020 |access-date=24 Augustus 2026 |website=Forbes}}</ref> Wanware skep ernstige probleme vir individue en ondernemings op die Internet.<ref name="Razak2016">{{en}} {{cite journal |last1=Razak |first1=Mohd Faizal Ab |last2=Anuar |first2=Nor Badrul |last3=Salleh |first3=Rosli |last4=Firdaus |first4=Ahmad |title=The rise of 'malware': Bibliometric analysis of malware study |journal=Journal of Network and Computer Applications |date=November 2016 |volume=75 |pages=58–76 |doi=10.1016/j.jnca.2016.08.022}}</ref> Volgens Symantec se ''Internet Security Threat Report'' van 2018 het die getal wanwarevariante in 2017 tot 669&nbsp;947&nbsp;865 gestyg, twee keer soveel as in 2016.<ref name="Xiao2020">{{en}} {{cite journal |last1=Xiao |first1=Fei |last2=Sun |first2=Yi |last3=Du |first3=Donggao |last4=Li |first4=Xuelei |last5=Luo |first5=Min |date=21 Maart 2020 |title=A Novel Malware Classification Method Based on Crucial Behavior |journal=Mathematical Problems in Engineering |volume=2020 |pages=1–12 |doi=10.1155/2020/6804290}}</ref> Daar is voorspel dat kubermisdaad – wat wanware-aanvalle sowel as ander misdade met rekenaars insluit – die wêreldekonomie in 2021 sowat 6&nbsp;biljoen Amerikaanse dollar sou kos, en dat dit teen 15&nbsp;% per jaar toeneem.<ref name="Morgan2020">{{en}} {{cite web |last=Morgan |first=Steve |date=13 November 2020 |title=Cybercrime To Cost The World $10.5 Trillion Annually By 2025 |url=https://cybersecurityventures.com/hackerpocalypse-cybercrime-report-2016/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20220305072352/https://cybersecurityventures.com/hackerpocalypse-cybercrime-report-2016/ |archive-date=5 Maart 2022 |access-date=24 Augustus 2026 |work=Cybercrime Magazine |publisher=Cybersecurity Ventures}}</ref> Sedert 2021 word wanware ook ontwerp om rekenaarstelsels te tref wat kritieke infrastruktuur soos die elektrisiteitsverspreidingsnetwerk bedryf,<ref name="EderNeuhauser2019">{{en}} {{cite journal |last1=Eder-Neuhauser |first1=Peter |last2=Zseby |first2=Tanja |last3=Fabini |first3=Joachim |title=Malware propagation in smart grid networks: metrics, simulation and comparison of three malware types |journal=Journal of Computer Virology and Hacking Techniques |date=Junie 2019 |volume=15 |issue=2 |pages=109–125 |doi=10.1007/s11416-018-0325-y}}</ref> en wanware kan so ontwerp word dat dit die opsporingsalgoritmes van teenvirusprogrammatuur ontduik.<ref name="Spring2023">{{en}} {{cite web |last=Spring |first=Tom |date=12 Junie 2023 |title=Obfuscation tool 'BatCloak' can evade 80% of AV engines |url=https://www.scmagazine.com/news/obfuscation-batcloak-80-percent-av-engines |access-date=24 Augustus 2026 |website=SC Media}}</ref> === Toesig === Die argitektuur van die Internet maak grootskaalse toesig ook moontlik. Verkeer beweeg deur 'n beperkte aantal ruggraatverbindings en uitruilpunte, waar dit afgetap kan word, en diensverskaffers en platforms hou groot hoeveelhede data oor hul gebruikers aan. Versleuteling – veral die algemene gebruik van [[HTTPS]] vir webverkeer – het die inhoud van kommunikasie moeiliker om af te luister gemaak, hoewel metadata soos wie met wie kommunikeer dikwels steeds sigbaar bly.<ref name="Britannica" /> Die oorgrote meerderheid rekenaartoesig behels die monitering van data en verkeer op die Internet.<ref name="Diffie2008">{{en}} {{cite news |url=http://www.sciam.com/article.cfm?id=internet-eavesdropping |title=Internet Eavesdropping: A Brave New World of Wiretapping |last1=Diffie |first1=Whitfield |last2=Landau |first2=Susan |date=Augustus 2008 |work=Scientific American |access-date=24 Augustus 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081113212137/http://www.sciam.com/article.cfm?id=internet-eavesdropping |archive-date=13 November 2008}}</ref> In die Verenigde State moet alle telefoonoproepe en breëbandinternetverkeer ingevolge die Communications Assistance for Law Enforcement Act byvoorbeeld beskikbaar wees vir onbelemmerde intydse monitering deur federale wetstoepassingsagentskappe,<ref name="EFFCALEA">{{en}} {{cite web |url=https://www.eff.org/issues/calea |title=CALEA: The Perils of Wiretapping the Internet |work=Electronic Frontier Foundation |access-date=24 Augustus 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090316041313/http://www.eff.org/issues/calea |archive-date=16 Maart 2009}}</ref> en moet alle Amerikaanse telekommunikasieverskaffers pakkiesnuffeltegnologie installeer waarmee federale wetstoepassings- en intelligensieagentskappe al hul kliënte se breëband- en VoIP-verkeer kan onderskep.<ref name="ACEvFCC">{{en}} {{cite web |date=9 Junie 2006 |title=American Council on Education v. FCC, United States Court of Appeals for the District of Columbia Circuit |url=http://www.baller.com/pdfs/ACE.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20120907032500/http://www.baller.com/pdfs/ACE.pdf |archive-date=7 September 2012 |access-date=24 Augustus 2026}}</ref> Die groot hoeveelheid data wat so ingesamel word, verg toesigprogrammatuur wat die tersaaklike inligting filtreer en aanmeld, soos die gebruik van bepaalde woorde of frases, die besoek van bepaalde soorte webwerwe, of kommunikasie per e-pos of klets met bepaalde partye.<ref name="Hill2004">{{en}} {{cite news |url=https://www.usatoday.com/tech/news/surveillance/2004-10-11-chatroom-surv_x.htm |title=Government funds chat room surveillance research |last=Hill |first=Michael |date=11 Oktober 2004 |agency=Associated Press |newspaper=USA Today |access-date=24 Augustus 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100511220550/http://www.usatoday.com/tech/news/surveillance/2004-10-11-chatroom-surv_x.htm |archive-date=11 Mei 2010}}</ref> Agentskappe soos die Information Awareness Office, die Amerikaanse Nasionale Veiligheidsagentskap, die Britse GCHQ en die [[FBI]] bestee jaarliks miljarde dollar om stelsels vir die onderskepping en ontleding van data te ontwikkel, aan te koop en te bedryf.<ref name="McCullagh2007">{{en}} {{cite news |url=http://news.zdnet.com/2100-9595_22-151059.html |title=FBI turns to broad new wiretap method |last=McCullagh |first=Declan |date=30 Januarie 2007 |work=ZDNet News |access-date=24 Augustus 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100407040227/http://news.zdnet.com/2100-9595_22-151059.html |archive-date=7 April 2010}}</ref> Soortgelyke stelsels word deur die Iranse geheime polisie bedryf om andersdenkendes te identifiseer en te onderdruk; die nodige apparatuur en programmatuur is na bewering deur die Duitse [[Siemens]] en die Finse [[Nokia]] geïnstalleer.<ref name="Debka2009">{{en}} {{cite web |url=http://www.debka.com/article/3509/ |title=First round in Internet war goes to Iranian intelligence |website=Debkafile |date=28 Junie 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131221173608/http://www.debka.com/article/3509/ |archive-date=21 Desember 2013 |access-date=24 Augustus 2026}}</ref> === Sensuur === Sommige regerings beperk of monitor watter inligting hul burgers oor die Internet kan bekom. Dit word bewerkstellig deur die blokkering van domeinname of IP-adresse, die filtrering van soekresultate, die vereiste dat diensverskaffers bepaalde inhoud verwyder, en in uiterste gevalle die algehele afsluiting van internettoegang tydens verkiesings of onrus. Organisasies wat internetvryheid monitor, klassifiseer lande op 'n skaal van min of geen sensuur tot deurlopende sensuur en toesig.<ref name="Britannica" /> Regerings soos dié van [[Myanmar]], [[Iran]], [[Noord-Korea]], die vasteland van [[Volksrepubliek China|China]], [[Saoedi-Arabië]] en die [[Verenigde Arabiese Emirate]] beperk toegang tot inhoud op die Internet binne hul gebiede, veral tot politieke en godsdienstige inhoud, met filters op domeinname en sleutelwoorde.<ref name="Deibert2010">{{en}} {{cite book |last1=Deibert |first1=Ronald J. |last2=Palfrey |first2=John G. |last3=Rohozinski |first3=Rafal |last4=Zittrain |first4=Jonathan |title=Access Controlled: The Shaping of Power, Rights, and Rule in Cyberspace |publisher=MIT Press |year=2010 |isbn=978-0-262-51435-4}}</ref> In [[Noorweë]], [[Denemarke]], [[Finland]] en [[Swede]] het die groot internetdiensverskaffers vrywillig ingestem om toegang tot werwe op 'n amptelike lys te beperk. Hoewel dié lys van verbode hulpbronne veronderstel is om slegs bekende kinderpornografiewerwe te bevat, is die inhoud daarvan geheim.<ref name="Register2008">{{en}} {{cite web |title=Finland censors anti-censorship site |work=The Register |url=https://www.theregister.co.uk/2008/02/18/finnish_policy_censor_activist/ |date=18 Februarie 2008 |access-date=24 Augustus 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080220075300/https://www.theregister.co.uk/2008/02/18/finnish_policy_censor_activist/ |archive-date=20 Februarie 2008}}</ref> Baie lande, waaronder die Verenigde State, het wette teen die besit of verspreiding van bepaalde materiaal soos kinderpornografie oor die Internet ingestel, maar hulle skryf nie filterprogrammatuur voor nie. Talle gratis of kommersieel verkrygbare programme, bekend as inhoudbeheerprogrammatuur, is vir gebruikers beskikbaar om aanstootlike inhoud op individuele rekenaars of netwerke te blokkeer en so kinders se toegang tot pornografiese materiaal of gewelduitbeelding te beperk. == Maatskaplike uitwerking == Die Internet het nuwe vorme van maatskaplike omgang, bedrywighede en verenigings moontlik gemaak, wat tot die wetenskaplike studie van die [[Sosiologie|sosiologie]] van die Internet gelei het. === Gebruikers === [[Lêer:Internet users per 100 inhabitants ITU.svg|duimnael|Internetgebruikers per 100 inwoners. Bron: Internasionale Telekommunikasie-unie.]] Tussen 2000 en 2009 het die aantal internetgebruikers wêreldwyd van 390&nbsp;miljoen tot 1,9&nbsp;miljard gestyg,<ref name="ITUgrafieke">{{en}} {{cite web |title=Internet users graphs |url=https://www.itu.int/en/ITU-D/Statistics/Pages/stat/ |publisher=Internasionale Telekommunikasie-unie |archive-url=https://web.archive.org/web/20200509175322/https://www.itu.int/en/ITU-D/Statistics/Pages/stat/default.aspx |archive-date=9 Mei 2020 |access-date=24 Augustus 2026}}</ref> en in 2014 het dit drie miljard of 44&nbsp;% van die wêreldbevolking oortref, hoewel twee derdes daarvan uit die rykste lande gekom het: 78&nbsp;% van Europeërs het die Internet gebruik, gevolg deur 57&nbsp;% van die inwoners van Noord- en Suid-Amerika.<ref name="Dent2014">{{en}} {{cite web |author=Steve Dent |date=25 November 2014 |title=There are now 3 billion Internet users, mostly in rich countries |url=https://www.engadget.com/2014/11/25/3-billion-internet-users/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20141128020032/http://www.engadget.com/2014/11/25/3-billion-internet-users/ |archive-date=28 November 2014 |access-date=24 Augustus 2026}}</ref> Teen 2010 het 22&nbsp;% van die wêreldbevolking toegang tot rekenaars gehad, met 'n miljard [[Google]]-soektogte per dag, 300&nbsp;miljoen gebruikers wat blogs gelees het en twee miljard video's wat daagliks op [[YouTube]] gekyk is, en op 31 Maart 2011 was die geraamde totale getal internetgebruikers 2,095&nbsp;miljard, of 30&nbsp;% van die wêreldbevolking.<ref name="inetstats" /><ref name="Antara2011">{{en}} {{cite web |date=26 Mei 2011 |title=Google Earth demonstrates how technology benefits RI's civil society, govt |url=http://www.antaranews.com/en/news/71940/google-earth-demonstrates-how-technology-benefits-ris-civil-society-govt |archive-url=https://web.archive.org/web/20121029074528/http://www.antaranews.com/en/news/71940/google-earth-demonstrates-how-technology-benefits-ris-civil-society-govt |archive-date=29 Oktober 2012 |access-date=24 Augustus 2026 |publisher=Antara News}}</ref> Die meeste Internetgebruikers was in 2008 in [[Asië]] (40 %), gevolg deur [[Europa]] (26 %), [[Noord-Amerika]] (17 %), [[Latyns-Amerika]] (10 %), [[Afrika]] (4 %), die [[Midde-Ooste]] (3 %) en [[Australië]] (1 %); sedertdien het Afrika se aandeel sterk gegroei.<ref name="inetstats">[http://www.internetworldstats.com/stats.htm World Internet Usage Statistics News and Population Stats] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110623200007/http://www.internetworldstats.com/stats.htm |date=23 Junie 2011 }}, besoek op 30 Junie 2008</ref> Teen 2018 was Asië alleen verantwoordelik vir 51&nbsp;% van alle internetgebruikers, met 2,2&nbsp;miljard van die wêreld se 4,3&nbsp;miljard gebruikers. [[Volksrepubliek China|China]] het in 2018 'n belangrike mylpyl oortref toe die land se internetregulerende owerheid, die China Internet Network Information Centre, aangekondig het dat China 802&nbsp;miljoen gebruikers het,<ref name="CNNIC2018">{{en}} {{cite web |date=Januarie 2018 |title=Statistical Report on Internet Development in China |url=https://cnnic.com.cn/IDR/ReportDownloads/201807/P020180711391069195909.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20190412062935/https://cnnic.com.cn/IDR/ReportDownloads/201807/P020180711391069195909.pdf |archive-date=12 April 2019 |publisher=China Internet Network Information Centre |access-date=24 Augustus 2026}}</ref> gevolg deur [[Indië]] met sowat 700&nbsp;miljoen en die Verenigde State met 275&nbsp;miljoen. Gemeet aan deurdringing het China in 2022 egter 'n koers van 70&nbsp;% gehad, teenoor Indië se 60&nbsp;% en die Verenigde State se 90&nbsp;%.<ref name="IWS2019">{{en}} {{cite web |title=World Internet Users Statistics and 2019 World Population Stats |url=https://www.internetworldstats.com/stats.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20171124192836/http://www.internetworldstats.com/stats.htm |archive-date=24 November 2017 |access-date=24 Augustus 2026 |website=internetworldstats.com}}</ref> Die groei is sedertdien deur die ontwikkelende wêreld gedryf: in 2022 was 54&nbsp;% van die wêreld se gebruikers in Asië, 14&nbsp;% in Europa, 11&nbsp;% in Afrika, 10&nbsp;% in Latyns-Amerika en die [[Karibiese gebied|Karibiese streek]], 7&nbsp;% in Noord-Amerika, 4&nbsp;% in die Midde-Ooste en 1&nbsp;% in [[Oseanië]].<ref name="IWS2023">{{en}} {{cite web |date=30 Junie 2023 |title=World Internet Usage Statistics News and Population Stats |url=http://www.internetworldstats.com/stats.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20170319013935/http://www.internetworldstats.com/stats.htm |archive-date=19 Maart 2017 |access-date=24 Augustus 2026 |website=Internet World Stats}}</ref> In 2019 het [[Koeweit]], [[Katar]], die [[Falklandeilande]], [[Bermuda]] en [[Ysland]] die hoogste internetdeurdringing gehad, met 93&nbsp;% of meer van die bevolking wat toegang het.<ref name="ITUIndividuals">{{en}} {{cite web |title=Percentage of Individuals using the Internet 2000–2012 |url=http://www.itu.int/en/ITU-D/Statistics/Documents/statistics/2013/Individuals_Internet_2000-2012.xls |publisher=Internasionale Telekommunikasie-unie |location=Genève |date=Junie 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140209141641/http://www.itu.int/en/ITU-D/Statistics/Documents/statistics/2013/Individuals_Internet_2000-2012.xls |archive-date=9 Februarie 2014 |access-date=24 Augustus 2026}}</ref> Verskeie nuutskeppinge verwys na internetgebruikers. 'n ''Netizen'' – "burger van die net" – is iemand wat aktief betrokke is by die verbetering van aanlyngemeenskappe, van die Internet in die algemeen, of van politieke aangeleenthede en regte soos die [[vryheid van spraak]].<ref name="Seese2009">{{en}} {{cite book |last=Seese |first=Michael |title=Scrappy Information Security |url=https://archive.org/details/scrappyinformati0000sees |publisher=Happy About |year=2009 |isbn=978-1-60005-132-6 |page=[https://archive.org/details/scrappyinformati0000sees/page/130 130]}}</ref><ref name="HaubenNet1996">{{en}} {{cite web |last=Hauben |first=Michael |date=5 Junie 1996 |title=The Net and Netizens |url=http://www.columbia.edu/~rh120/ch106.x01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604214312/http://www.columbia.edu/~rh120/ch106.x01 |archive-date=4 Junie 2011 |publisher=Columbia-universiteit |access-date=24 Augustus 2026}}</ref> 'n ''Internaut'' is 'n operateur of tegnies hoogs bekwame gebruiker van die Internet,<ref name="LeinerISOCbrief">{{en}} {{cite web |last1=Leiner |first1=Barry M. |last2=Cerf |first2=Vinton G. |last3=Clark |first3=David D. |last4=Kahn |first4=Robert E. |date=10 Desember 2003 |title=A Brief History of the Internet |url=http://www.isoc.org/internet/history/brief.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20070604153304/http://www.isoc.org/internet/history/brief.shtml |archive-date=4 Junie 2007 |website=Internet Society |access-date=24 Augustus 2026 |display-authors=3}}</ref> en 'n digitale burger is iemand wat die Internet gebruik om aan die samelewing, die politiek en die regering deel te neem.<ref name="Mossberger2011">{{en}} {{cite book |last1=Mossberger |first1=Karen |last2=Tolbert |first2=Caroline J. |last3=McNeal |first3=Ramona S. |title=Digital Citizenship: The Internet, Society and Participation |url=https://archive.org/details/digitalcitizensh0000moss |publisher=MIT Press |year=2007}}</ref> === Gebruik === [[Lêer:Share of individuals using the internet.png|duimnael|360px|Internetgebruikers in 2021 as 'n persentasie van elke land se bevolking. Bron: Our World in Data.]] Die Internet laat groter buigsaamheid in werkure en werkplek toe, veral met die verspreiding van ongemeterde snelverbindings. Toegang is met talle middele feitlik oral moontlik, en selfone, datakaarte, handrekenaarspeletjiekonsoles en selroeteerders stel gebruikers in staat om draadloos te verbind. ==== Inligting en onderwys ==== Opvoedkundige materiaal op alle vlakke, van voorskoolse programme tot navorsingsliteratuur wat deur Google Scholar bekom word, is op webwerwe beskikbaar. Die Internet het die ontwikkeling van virtuele universiteite en afstandsonderrig moontlik gemaak en so sowel formele as informele onderwys bevorder. Dit stel navorsers ook in staat om navorsing op afstand deur virtuele laboratoriums te doen, met ingrypende veranderinge in die bereik en algemene geldigheid van bevindings sowel as in die kommunikasie tussen wetenskaplikes en die publikasie van resultate.<ref name="Reips2008">{{en}} {{cite book |last=Reips |first=Ulf-Dietrich |title=Psychological Aspects of Cyberspace: Theory, Research, Applications |publisher=Cambridge University Press |year=2008 |isbn=978-0-521-69464-3 |location=Cambridge |pages=268–294 |chapter=How Internet-mediated research changes science}}</ref> Teen die laat 2010's is die Internet beskryf as die hoofbron van wetenskaplike inligting vir die meerderheid van die bevolking van die globale noorde.<ref name="Jemielniak2020">{{en}} {{cite book |last1=Jemielniak |first1=Dariusz |last2=Przegalinska |first2=Aleksandra |title=Collaborative Society |url=https://archive.org/details/collaborativesoc0000jemi |publisher=MIT Press |year=2020 |isbn=978-0-262-35645-9 |page=[https://archive.org/details/collaborativesoc0000jemi/page/111 111]}}</ref> [[Wiki]]'s word ook in die akademiese wêreld gebruik om inligting oor institusionele en internasionale grense heen te deel en te versprei.<ref name="Wanderley2006">{{en}} {{cite book |last1=Wanderley |first1=Marcelo M. |last2=Birnbaum |first2=David |last3=Malloch |first3=Joseph |title=New Interfaces for Musical Expression |publisher=IRCAM – Centre Pompidou |year=2006 |isbn=978-2-84426-314-8 |page=180}}</ref> Hulle is in dié omgewings nuttig bevind vir samewerking aan toekenningsaansoeke, strategiese beplanning, departementele dokumentasie en komiteewerk.<ref name="Lombardo2008">{{en}} {{cite journal |last1=Lombardo |first1=Nancy T. |last2=Mower |first2=Allyson |last3=McFarland |first3=Mary M. |title=Putting Wikis to Work in Libraries |journal=Medical Reference Services Quarterly |date=2 Junie 2008 |volume=27 |issue=2 |pages=129–145 |doi=10.1080/02763860802114223 |pmid=18844087}}</ref> Die Amerikaanse [[Patent|patent]]- en handelsmerkkantoor gebruik 'n wiki waarmee die publiek kan saamwerk om die stand van die tegniek vir hangende patentaansoeke te vind, en Queens in New York het 'n wiki gebruik waarmee burgers aan die ontwerp en beplanning van 'n plaaslike park kon meewerk.<ref name="Noveck2007">{{en}} {{cite journal |last=Noveck |first=Beth Simone |title=Wikipedia and the Future of Legal Education |journal=Journal of Legal Education |date=2007 |volume=57 |issue=1 |pages=3–9 |jstor=42894005}}</ref> Die [[Engelse Wikipedia]] het die grootste gebruikersbasis van al die wiki's op die Wêreldwye web<ref name="WikiStats2008">{{en}} {{cite web |date=3 April 2008 |title=WikiStats by S23 |url=http://s23.org/wikistats/largest_html.php?sort=users_desc&th=8000&lines=500 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140825164715/http://s23.org/wikistats/largest_html.php?sort=users_desc&th=8000&lines=500 |archive-date=25 Augustus 2014 |access-date=24 Augustus 2026 |publisher=S23Wiki}}</ref> en dit staan onder die tien werwe met die meeste verkeer.<ref name="Alexa2015">{{en}} {{cite web |title=Alexa Web Search – Top 500 |url=http://www.alexa.com/topsites |archive-url=https://web.archive.org/web/20150302173920/http://www.alexa.com/topsites |archive-date=2 Maart 2015 |access-date=24 Augustus 2026 |publisher=Alexa Internet}}</ref> ==== Vermaak ==== Die Internet is van sy ontstaan af 'n belangrike uitlaat vir ontspanning, met vermaaklike maatskaplike eksperimente soos MUD's en MOO's wat op universiteitsbedieners bedryf is en humoristiese Usenet-groepe wat baie verkeer ontvang het. Baie internetforums het afdelings wat aan speletjies en humoristiese video's afgestaan word.<ref name="StudFiles">{{In taal|ru}} {{cite web |title=Communication in our life |url=https://studfile.net/preview/2987063/ |access-date=24 Augustus 2026 |website=StudFiles}}</ref> 'n Verdere ontspanningsgebied op die Internet is multispelerspeletjies.<ref name="Spohn2009">{{en}} {{cite web |last=Spohn |first=Dave |date=15 Desember 2009 |title=Top Online Game Trends of the Decade |url=http://internetgames.about.com/od/gamingnews/a/trendsdecade.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20110929074221/http://internetgames.about.com/od/gamingnews/a/trendsdecade.htm |archive-date=29 September 2011 |website=About.com |access-date=24 Augustus 2026}}</ref> Dié vorm van vermaak skep gemeenskappe waarin mense van alle ouderdomme en herkomste die snelbewegende wêreld van multispelerspeletjies geniet, van massiewe multispeler-aanlynrolspele tot eerstepersoonskieters, en van rolspeletjies tot aanlyndobbelary. Hoewel aanlynspeletjies al sedert die 1970's bestaan, het die moderne vorme daarvan met intekendienste soos GameSpy en MPlayer begin.<ref name="Spohn2011">{{en}} {{cite web |last=Spohn |first=Dave |date=2 Junie 2011 |title=Internet Game Timeline: 1963–2004 |url=http://internetgames.about.com/od/gamingnews/a/timeline.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20060425091409/http://internetgames.about.com/od/gamingnews/a/timeline.htm |archive-date=25 April 2006 |website=About.com |access-date=24 Augustus 2026}}</ref> Stroommedia is die intydse aflewering van digitale media vir onmiddellike gebruik deur eindgebruikers. Stroommaatskappye soos [[Netflix]], Disney+, Amazon se Prime Video, Mubi, [[Hulu]] en Apple TV+ oorheers vandag die vermaakbedryf en oorskadu die tradisionele uitsaaiers.<ref name="Bajarin2024">{{en}} {{cite web |last=Bajarin |first=Tim |date=26 November 2024 |title=The Future Of Media: Streaming Dominates |url=https://www.forbes.com/sites/timbajarin/2024/11/26/the-future-of-media-streaming-dominance-and-the-data-revolution/ |access-date=24 Augustus 2026 |website=Forbes}}</ref> Klankstroomdienste soos [[Spotify]] en [[Apple Music]] het eweneens 'n aansienlike markaandeel in die klankvermaakmark. Werwe vir die deel van video's is ook 'n belangrike faktor in die vermaakstelsel. [[YouTube]] is op 15 Februarie 2005 gestig en is vandag die voorste werf vir gratis stroomvideo, met meer as twee miljard gebruikers.<ref name="YouTubePress">{{en}} {{cite web |title=Press |url=https://www.youtube.com/about/press/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20171111094352/https://www.youtube.com/yt/about/press/ |archive-date=11 November 2017 |access-date=24 Augustus 2026 |website=YouTube}}</ref> Dit gebruik 'n webspeler om videolêers te stroom en te vertoon.<ref name="YouTubeHTML5">{{en}} {{cite web |title=YouTube now defaults to HTML5 |url=https://youtube-eng.googleblog.com/2015/01/youtube-now-defaults-to-html5_27.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20180910204225/https://youtube-eng.googleblog.com/2015/01/youtube-now-defaults-to-html5_27.html |archive-date=10 September 2018 |access-date=24 Augustus 2026 |work=YouTube Engineering and Developers Blog}}</ref> YouTube-gebruikers kyk honderde miljoene video's per dag en laai honderdduisende op. Ander werwe vir die deel van video's is onder meer [[Vimeo]], [[Instagram]] en [[TikTok]].<ref name="Patwa2026">{{en}} {{cite web |last1=Patwa |first1=Nitish |title=Vimeo's Massive Layoffs Are a Sign of Something Much Darker for the Internet |url=https://slate.com/technology/2026/01/vimeo-layoffs-youtube-video-internet.html |website=Slate |date=23 Januarie 2026 |access-date=24 Augustus 2026}}</ref> ==== Pornografie ==== Hoewel baie regerings probeer het om sowel internetpornografie as aanlyndobbelary te beperk, het dit oor die algemeen nie hul wye gewildheid gestuit nie.<ref name="Goldman2008">{{en}} {{cite web |last=Goldman |first=Russell |date=22 Januarie 2008 |title=Do It Yourself! Amateur Porn Stars Make Bank |url=https://abcnews.go.com/Business/SmallBiz/story?id=4151592 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111230075056/https://abcnews.go.com/Business/SmallBiz/story?id=4151592 |archive-date=30 Desember 2011 |website=ABC News |access-date=24 Augustus 2026}}</ref> 'n Aantal advertensiebefondsde werwe wat oënskynlik vir die deel van video's bedoel is – bekend as "tube-werwe" – is geskep om gedeelde pornografiese video-inhoud te huisves. Weens wette wat dokumentasie van die herkoms van pornografie vereis, werk dié werwe deesdae grootliks saam met pornografiese filmateljees en hul eie onafhanklike netwerke van vervaardigers, en tree hulle dus feitlik as stroomvideodienste op. Groot rolspelers in dié veld is onder meer die markleier Aylo, wat PornHub en talle ander handelsnaamwerwe bedryf, sowel as onafhanklike bedryfsmaatskappye soos xHamster en Xvideos. In 2023 was die internetverkeer na pornografiese videowerwe vergelykbaar met dié na die hoofstroomdienste vir stroomvideo en die deel van video's.<ref name="Wright2023">{{en}} {{cite journal |last1=Wright |first1=Paul J. |last2=Tokunaga |first2=Robert |last3=Herbenick |first3=Debby |title=But Do Porn Sites Get More Traffic than TikTok, OpenAI, and Zoom? |journal=The Journal of Sex Research |date=24 Julie 2023 |volume=60 |issue=6 |pages=763–767 |doi=10.1080/00224499.2023.2220690 |pmid=37273178}}</ref> ==== Werk op afstand ==== Werk op afstand word deur hulpmiddels soos samewerkingsprogrammatuur, virtuele privaat netwerke, konferensie-oproepe, videotelefonie en VoIP moontlik gemaak, sodat werk van enige plek af verrig kan word, soos van die werker se huis.<ref name="ILOtelework">{{en}} {{cite web |title=Challenges and opportunities of teleworking for workers and employers in the ICTS and financial services sectors |url=https://www.ilo.org/sites/default/files/wcmsp5/groups/public/%40ed_dialogue/%40sector/documents/publication/wcms_531111.pdf |publisher=Internasionale Arbeidsorganisasie |access-date=16 September 2026}}</ref> ==== Filantropie ==== Die verspreiding van goedkoop internettoegang in ontwikkelende lande het nuwe moontlikhede vir eweknie-tot-eweknie-liefdadigheid geopen, waar individue klein bedrae tot liefdadigheidsprojekte vir ander individue kan bydra. Werwe soos DonorsChoose en GlobalGiving stel klein skenkers in staat om geld na individuele projekte van hul keuse te kanaliseer. 'n Gewilde variasie op internetgebaseerde filantropie is die gebruik van eweknie-tot-eweknie-lenings vir liefdadigheidsdoeleindes; Kiva het dié gedagte in 2005 gebaan met die eerste webgebaseerde diens wat individuele leningsprofiele vir befondsing gepubliseer het.<ref name="Roodman2009">{{en}} {{cite web |last=Roodman |first=David |date=2 Oktober 2009 |title=Kiva Is Not Quite What It Seems |url=http://blogs.cgdev.org/open_book/2009/10/kiva-is-not-quite-what-it-seems.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20100210045011/http://blogs.cgdev.org/open_book/2009/10/kiva-is-not-quite-what-it-seems.php |archive-date=10 Februarie 2010 |access-date=24 Augustus 2026 |website=Center for Global Development}}</ref><ref name="Strom2009">{{en}} {{cite news |last=Strom |first=Stephanie |date=9 November 2009 |title=Confusion on Where Money Lent via Kiva Goes |url=https://www.nytimes.com/2009/11/09/business/global/09kiva.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20170129225155/http://www.nytimes.com/2009/11/09/business/global/09kiva.html |archive-date=29 Januarie 2017 |work=The New York Times |page=6 |access-date=24 Augustus 2026}}</ref> === Programmatuur === Die lae koste en byna oombliklike deel van idees, kennis en vaardighede het samewerking dramaties vergemaklik met die hulp van samewerkingsprogrammatuur waarmee groepe maklik kan vorm, goedkoop kan kommunikeer en idees kan deel. 'n Voorbeeld daarvan is die beweging vir [[vrye sagteware]], wat onder meer [[Linux]], [[Mozilla Firefox]] en [[OpenOffice.org]] – waaruit [[LibreOffice]] later ontstaan het – opgelewer het. Inhoudbestuurstelsels laat samewerkende spanne toe om gelyktydig aan gedeelde dokumentversamelings te werk sonder om mekaar se werk per ongeluk te vernietig. Die Internet maak ook wolkbewerking, virtuele privaat netwerke, afgeleë werkskerms en werk op afstand moontlik. === Sielkunde === Die ontremmingseffek van aanlyn wees beskryf die neiging van baie mense om aanlyn feller of aanstootliker op te tree as wat hulle van aangesig tot aangesig sou doen. 'n Beduidende aantal feministiese vroue was die teiken van verskillende vorme van teistering, van beledigings en haatspraak tot, in uiterste gevalle, dreigemente van verkragting en dood, in reaksie op wat hulle op sosiale media geplaas het. Die maatskappye agter sosiale media is in die verlede gekritiseer omdat hulle nie genoeg gedoen het om slagoffers van aanlynmisbruik by te staan nie.<ref name="Moore2013">{{en}} {{cite news |last=Moore |first=Keith |date=27 Julie 2013 |title=Twitter 'report abuse' button calls after rape threats |url=https://www.bbc.co.uk/news/technology-23477130 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140904014545/http://www.bbc.co.uk/news/technology-23477130 |archive-date=4 September 2014 |access-date=24 Augustus 2026 |work=BBC News}}</ref> Kinders loop aanlyn ook gevare soos kuberafknouery en toenaderings deur seksuele roofdiere wat hulle soms as kinders voordoen. Uit naïwiteit plaas hulle soms persoonlike inligting oor hulself aanlyn, wat hulle of hul gesinne in gevaar kan stel as hulle nie daarteen gewaarsku word nie. Baie ouers verkies om internetfiltrering in te stel of hul kinders se aanlynbedrywighede te bewaak in 'n poging om hulle teen [[pornografie]] of geweldadige inhoud te beskerm. Die gewildste sosialenetwerkdienste verbied gewoonlik gebruikers onder die ouderdom van 13, maar dié beleid kan omseil word deur 'n rekening met 'n valse geboortedatum te registreer, en 'n beduidende aantal kinders onder 13 sluit by sulke werwe aan. Daar bestaan ook sosialenetwerkdienste vir jonger kinders wat beweer dat hulle beter beskerming bied.<ref name="Kessler2010">{{en}} {{cite web |last=Kessler |first=Sarah |date=11 Oktober 2010 |title=5 Fun and Safe Social Networks for Children |url=http://mashable.com/2010/10/11/social-networks-children/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20141220082237/http://mashable.com/2010/10/11/social-networks-children/ |archive-date=20 Desember 2014 |access-date=24 Augustus 2026 |website=Mashable}}</ref> Internetgebruik is met eensaamheid onder gebruikers in verband gebring.<ref name="Hughes">{{en}} {{cite web |author1=Carole Hughes |title=The Relationship Between Internet Use and Loneliness Among College Students |url=https://www2.bc.edu/~hughesc/abstract.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20151107031736/https://www2.bc.edu/~hughesc/abstract.html |archive-date=7 November 2015 |access-date=24 Augustus 2026 |publisher=Boston College}}</ref> Eensame mense is geneig om die Internet as uitlaat vir hul gevoelens te gebruik en hul verhale met ander te deel. Kuberluiheid kan 'n las op 'n onderneming se hulpbronne word wanneer werknemers baie tyd by die werk aan die web bestee,<ref name="Scotsman2003">{{en}} {{cite news |date=11 September 2003 |title=Net abuse hits small city firms |url=http://www.scotsman.com/news/net-abuse-hits-small-city-firms-1-892163 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121020041820/http://www.scotsman.com/news/net-abuse-hits-small-city-firms-1-892163 |archive-date=20 Oktober 2012 |access-date=24 Augustus 2026 |work=The Scotsman |location=Edinburgh}}</ref> en internetverslawing is oormatige rekenaargebruik wat die daaglikse lewe belemmer. Nicholas Carr meen internetgebruik het ook ander uitwerkings op individue, byvoorbeeld dat dit die vaardigheid om vinnig te lees verbeter maar die diep denke belemmer wat tot ware kreatiwiteit lei.<ref name="Carr2010">{{en}} {{cite book |last=Carr |first=Nicholas G. |title=The Shallows: What the Internet Is Doing to Our Brains |url=https://archive.org/details/shallowswhatinte0000carr_r4d5 |publisher=W.W. Norton |year=2010 |isbn=978-0-393-07222-8 |page=[https://archive.org/details/shallowswhatinte0000carr_r4d5/page/276 276]}}</ref> === Sake === Elektroniese sakebedryf omvat sakeprosesse oor die hele [[waardeketting]]: aankope, verskaffingsketting-bestuur, [[bemarking]], verkope, kliëntediens en sakeverhoudings. [[E-handel]] poog om inkomstestrome by te voeg deur die Internet te gebruik om verhoudings met kliënte en vennote te bou en te versterk. Volgens die International Data Corporation was die omvang van wêreldwye e-handel in 2013 gelyk aan 16&nbsp;biljoen Amerikaanse dollar wanneer sake-tot-sake- en sake-tot-verbruiker-transaksies gekombineer word; 'n verslag deur Oxford Economics het die totale omvang van die digitale ekonomie op 20,4&nbsp;biljoen dollar beraam, gelykstaande aan sowat 13,8&nbsp;% van wêreldwye verkope.<ref name="Oxford2011">{{en}} {{cite web |date=2 Julie 2011 |title=The New Digital Economy: How it will transform business |url=http://www.myclouddoor.com/web/documents/The%20New%20Digital%20Economy.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20140706101452/http://www.myclouddoor.com/web/documents/The%20New%20Digital%20Economy.pdf |archive-date=6 Julie 2014 |website=Oxford Economics |access-date=24 Augustus 2026}}</ref> Hoewel daar baie oor die ekonomiese voordele van internetgedrewe handel geskryf is, is daar ook aanduidings dat sommige aspekte van die Internet, soos kaarte en plekbewuste dienste, [[ekonomiese ongelykheid]] en die digitale skeiding kan versterk.<ref name="Badger2013">{{en}} {{cite web |author=Emily Badger |date=6 Februarie 2013 |title=How the Internet Reinforces Inequality in the Real World |url=http://www.theatlanticcities.com/technology/2013/02/how-internet-reinforces-inequality-real-world/4602/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20130211095334/http://www.theatlanticcities.com/technology/2013/02/how-internet-reinforces-inequality-real-world/4602/ |archive-date=11 Februarie 2013 |access-date=24 Augustus 2026 |work=The Atlantic}}</ref> Elektroniese handel kan verantwoordelik wees vir konsolidasie en die agteruitgang van klein familiewinkels met fisiese perseel, wat weer tot groter inkomste-ongelykheid lei.<ref name="ZDNet2013">{{en}} {{cite web |date=17 Januarie 2013 |title=E-commerce will make the shopping mall a retail wasteland |url=https://www.zdnet.com/article/e-commerce-will-make-the-shopping-mall-a-retail-wasteland/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20130219011301/http://www.zdnet.com/e-commerce-will-make-the-shopping-mall-a-retail-wasteland-7000009960/ |archive-date=19 Februarie 2013 |website=ZDNet |access-date=24 Augustus 2026}}</ref> 'n Verslag van 2013 deur die Institute for Local Self-Reliance het bevind dat kleinhandelaars met fisiese persele 47 mense in diens neem vir elke 10&nbsp;miljoen dollar se verkope, terwyl Amazon slegs 14 in diens neem. Net so is die kamerhuurondernemer [[Airbnb]] met sy 700 werknemers in 2014 op 10&nbsp;miljard dollar gewaardeer, ongeveer die helfte van Hilton Worldwide, wat 152&nbsp;000 mense in diens het. [[Uber]] het destyds 1&nbsp;000 voltydse werknemers gehad en is op 18,2&nbsp;miljard dollar gewaardeer, omtrent dieselfde waardasie as Avis Rent a Car en die Hertz Corporation gesamentlik, wat saam bykans 60&nbsp;000 mense in diens gehad het.<ref name="Harris2015">{{en}} {{cite news |last1=Harris |first1=Michael |date=2 Januarie 2015 |title=Book review: 'The Internet Is Not the Answer' by Andrew Keen |url=https://www.washingtonpost.com/opinions/book-review-the-internet-is-not-the-answer-by-andrew-keen/2015/01/02/8627999a-7973-11e4-9a27-6fdbc612bff8_story.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20150120000258/https://www.washingtonpost.com/opinions/book-review-the-internet-is-not-the-answer-by-andrew-keen/2015/01/02/8627999a-7973-11e4-9a27-6fdbc612bff8_story.html |archive-date=20 Januarie 2015 |access-date=24 Augustus 2026 |newspaper=The Washington Post}}</ref> Advertensies op gewilde webbladsye kan winsgewend wees. Aanlyn advertensies is 'n vorm van bemarking wat die Internet gebruik om promosieboodskappe aan verbruikers te lewer, en dit sluit e-posbemarking, soekenjinbemarking, bemarking op sosiale media, verskeie soorte vertoonadvertensies (waaronder webbanieradvertensies) en mobiele advertensies in. In 2011 het die inkomste uit internetadvertensies in die Verenigde State dié van kabeltelevisie oortref en dié van uitsaaitelevisie byna oortref.<ref name="IAB2012">{{en}} {{cite web |date=April 2013 |title=IAB Internet Advertising Revenue Report: 2012 Full Year Results |url=http://www.iab.net/media/file/IAB_Internet_Advertising_Revenue_Report_FY_2012_rev.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20141004001439/http://www.iab.net/media/file/IAB_Internet_Advertising_Revenue_Report_FY_2012_rev.pdf |archive-date=4 Oktober 2014 |access-date=24 Augustus 2026 |publisher=PricewaterhouseCoopers, Internet Advertising Bureau |page=19}}</ref> Baie algemene praktyke in aanlyn advertensies is omstrede en word toenemend gereguleer. === Politiek === [[Lêer:Thai-coup-detat-2014-social-media-banner.jpg|duimnael|'n Banier in [[Bangkok]] tydens die staatsgreep van 2014 in [[Thailand]] wat die publiek meedeel dat om iets op sosiale media te "hou" of te deel tot gevangenisstraf kan lei.]] Die Internet het nuwe belang as politieke instrument gekry. Howard Dean se presidensiële veldtog van 2004 in die Verenigde State was opvallend vir sy sukses met die insameling van skenkings oor die Internet. Baie politieke groepe gebruik die Internet as 'n nuwe manier om hulle vir hul saak te organiseer, wat tot internetaktivisme gelei het.<ref name="Cascading2011">{{en}} {{cite web |date=23 Februarie 2011 |title=The Arab Uprising's Cascading Effects |url=http://www.miller-mccune.com/politics/the-cascading-effects-of-the-arab-spring-28575/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20110227051329/http://www.miller-mccune.com/politics/the-cascading-effects-of-the-arab-spring-28575/ |archive-date=27 Februarie 2011 |access-date=24 Augustus 2026 |publisher=Miller-McCune}}</ref> Werwe vir [[sosiale media]] soos [[Facebook]] en [[Twitter]] het mense gehelp om die [[Arabiese Lente]] te organiseer deur aktiviste in staat te stel om betogings te reël, griewe oor te dra en inligting te versprei.<ref name="Kirkpatrick2011">{{en}} {{cite news |last=Kirkpatrick |first=David D. |date=9 Februarie 2011 |title=Wired and Shrewd, Young Egyptians Guide Revolt |url=https://www.nytimes.com/2011/02/10/world/middleeast/10youth.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20170129225903/http://www.nytimes.com/2011/02/10/world/middleeast/10youth.html |archive-date=29 Januarie 2017 |work=The New York Times |access-date=24 Augustus 2026}}</ref> Baie mense verstaan die Internet as 'n uitbreiding van [[Jürgen Habermas]] se begrip van die openbare sfeer en merk op hoe netwerkkommunikasietegnologie iets soos 'n wêreldwye burgerlike forum verskaf. Gevalle van polities gemotiveerde internetsensuur is egter inmiddels in baie lande aangeteken, ook in Westerse demokrasieë.<ref name="Deibert2008">{{en}} {{cite book |last1=Deibert |first1=Ronald |last2=Palfrey |first2=John |last3=Rohozinski |first3=Rafal |last4=Zittrain |first4=Jonathan |title=Access Denied: The Practice and Policy of Global Internet Filtering |publisher=MIT Press |year=2008 |isbn=978-0-262-29072-2}}</ref><ref name="Diamond2012">{{en}} {{cite book |last1=Diamond |first1=Larry |last2=Plattner |first2=Marc F. |title=Liberation Technology: Social Media and the Struggle for Democracy |url=https://archive.org/details/liberationtechno0000unse |publisher=JHU Press |year=2012 |isbn=978-1-4214-0568-1}}</ref> [[E-regering]] is die gebruik van kommunikasietegnologie soos die Internet om openbare dienste aan burgers en ander persone in 'n land of streek te lewer. Dit bied geleenthede vir meer regstreekse en geriefliker toegang van burgers tot die regering<ref name="Manoharan2022">{{en}} {{cite journal |last1=Manoharan |first1=Aroon P. |last2=Melitski |first2=James |last3=Holzer |first3=Marc |date=20 Januarie 2022 |title=Digital Governance: An Assessment of Performance and Best Practices |journal=Public Organization Review |volume=23 |issue=1 |pages=265–283 |doi=10.1007/s11115-021-00584-8 |pmc=8769785}}</ref> en vir die lewering van dienste deur die regering regstreeks aan burgers.<ref name="Caves2004">{{en}} {{cite book |last=Caves |first=R. W. |title=Encyclopedia of the City |publisher=Routledge |year=2004 |page=180}}</ref> === Godsdiens en terrorisme === Kubersektarisme is 'n nuwe organisasievorm wat, volgens die navorser Patricia Thornton, bestaan uit {{Blockquote|text=hoogs verspreide klein groepies aanhangers wat binne die groter maatskaplike verband grootliks anoniem kan bly en in betreklike geheimhouding werk, terwyl hulle steeds van ver verbind is aan 'n groter netwerk van gelowiges wat 'n stel praktyke en tekste deel, en dikwels 'n gemeenskaplike toewyding aan 'n bepaalde leier. Ondersteuners in die buiteland verskaf befondsing en steun; aanhangers in die land self versprei traktate, neem aan verset deel en deel inligting oor die binnelandse toestand met buitestanders. Gesamentlik bou die lede en aanhangers van sulke sektes lewensvatbare virtuele geloofsgemeenskappe op, ruil hulle persoonlike getuienisse uit en studeer hulle gesamentlik per e-pos, in aanlynkletskamers en op webgebaseerde boodskapborde.|sign=Patricia M. Thornton<ref name="Thornton2003">{{en}} {{cite book |last=Thornton |first=Patricia M. |title=Chinese Society: Change, Conflict and Resistance |url=https://archive.org/details/chinesesocietych0000unse_d5r1 |publisher=Routledge |year=2003 |isbn=978-0-415-56074-0 |editor1-last=Perry |editor1-first=Elizabeth |edition=2 |location=Londen en New York |pages=[https://archive.org/details/chinesesocietych0000unse_d5r1/page/149 149]–150 |chapter=The New Cybersects: Resistance and Repression in the Reform Era |editor2-last=Selden |editor2-first=Mark}}</ref>}} Die Britse regering het in die besonder kommer uitgespreek oor die vooruitsig dat jong Britse Moslems deur materiaal op die Internet in Islamitiese ekstremisme geïndoktrineer word, oorreed word om by terreurgroepe soos die sogenaamde "[[Islamitiese Staat]]" aan te sluit, en dan moontlik terreurdade pleeg wanneer hulle ná gevegte in [[Sirië]] of [[Irak]] na Brittanje terugkeer. === Die digitale skeiding === Die verskil tussen dié wat toegang tot die Internet het en dié wat nie het nie, word die digitale skeiding genoem. Dit hang saam met inkomste, opvoeding, geslag en die verskil tussen stad en platteland, en dit is die grootste in die minsontwikkelde lande.<ref name="Unesco2018" /> Een omstrede oplossing is nultarifering, waar internetdiensverskaffers gebruikers gratis toegang tot bepaalde inhoud of toepassings gee; kritici voer aan dat dit die Internet fragmenteer en juis die armste gebruikers tot 'n klein deel daarvan beperk.<ref name="Berkman2017">{{en}} {{cite web |last1=Bates |first1=Samantha |last2=Bavitz |first2=Christopher |last3=Hessekiel |first3=Kira |date=5 Oktober 2017 |title=Zero Rating & Internet Adoption |url=https://cyber.harvard.edu/publications/2017/10/zerorating |archive-url=https://web.archive.org/web/20171208221600/https://cyber.harvard.edu/publications/2017/10/zerorating |archive-date=8 Desember 2017 |access-date=24 Augustus 2026 |website=cyber.harvard.edu |publisher=Berkman Klein Center for Internet & Society}}</ref> == Werkverrigting en onderbrekings == Omdat die Internet 'n heterogene netwerk is, wissel sy fisiese eienskappe – waaronder die dataoordragsnelhede van verbindings – baie wyd, en dit toon opkomende verskynsels wat van sy grootskaalse ordening afhang.<ref name="Albert1999">{{en}} {{cite journal |last1=Albert |first1=Réka |last2=Jeong |first2=Hawoong |last3=Barabási |first3=Albert-László |title=Diameter of the World-Wide Web |journal=Nature |date=September 1999 |volume=401 |issue=6749 |pages=130–131 |doi=10.1038/43601}}</ref> Die volume internetverkeer is moeilik om te meet omdat daar geen enkele meetpunt in die veelvlakkige, niehiërargiese topologie bestaan nie: verkeersdata kan uit die gesamentlike volume by die saamlêpunte van die vlak 1-verskaffers beraam word, maar verkeer wat binne groot verskaffernetwerke bly, word nie noodwendig getel nie.<ref name="Britannica" /> 'n Internetonderbreking kan deur plaaslike seinonderbrekings veroorsaak word, maar die ontwrigting van onderseese kommunikasiekabels kan groot gebiede raak, soos met die kabelbreuke van 2008. Minder ontwikkelde lande is kwesbaarder omdat hulle oor min verbindings met groot kapasiteit beskik. Kabels op land is eweneens kwesbaar: in 2011 het 'n vrou wat na skrootmetaal gegrawe het, byna die hele [[Armenië]] se verbinding afgesny.<ref name="Guardian2011">{{en}} {{cite news |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/2011/apr/06/georgian-woman-cuts-web-access |title=Georgian woman cuts off web access to whole of Armenia |date=6 April 2011 |access-date=24 Augustus 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130825075603/http://www.theguardian.com/world/2011/apr/06/georgian-woman-cuts-web-access |archive-date=25 Augustus 2013}}</ref> Onderbrekings wat feitlik hele lande raak, kan ook deur regerings as 'n vorm van sensuur bewerkstellig word: in 2011 was sowat 93&nbsp;% van [[Egipte]] se netwerke sonder toegang in 'n poging om die mobilisering vir antiregeringsbetogings te stuit.<ref name="Renesys2011">{{en}} {{cite web |last=Cowie |first=James |title=Egypt Leaves the Internet |publisher=Renesys |url=http://www.renesys.com/blog/2011/01/egypt-leaves-the-internet.shtml |access-date=24 Augustus 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110128080518/http://www.renesys.com/blog/2011/01/egypt-leaves-the-internet.shtml |archive-date=28 Januarie 2011}}</ref><ref name="BBCEgipte2011">{{en}} {{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/news/technology-12306041 |work=BBC News |title=Egypt severs internet connection amid growing unrest |date=28 Januarie 2011 |access-date=24 Augustus 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120123164134/http://www.bbc.co.uk/news/technology-12306041 |archive-date=23 Januarie 2012}}</ref> === Energiegebruik === Skattings van die Internet se elektrisiteitsgebruik verskil sterk van mekaar. 'n Eweknie-beoordeelde artikel van 2014 het bevind dat aansprake in die literatuur van die voorafgaande dekade met 'n faktor van 20 000 verskil het, van 0,0064 tot 136 kilowatt-uur per gigagreep wat oorgedra word. Die navorsers het dié verskille hoofsaaklik toegeskryf aan die verwysingsjaar – dus of doeltreffendheidswinste oor tyd in ag geneem is – en aan die vraag of eindtoestelle soos persoonlike rekenaars en bedieners by die ontleding ingesluit is.<ref name="Coroama2014">{{en}} {{cite journal |last1=Coroamă |first1=Vlad C. |last2=Hilty |first2=Lorenz M. |title=Assessing Internet energy intensity: A review of methods and results |journal=Environmental Impact Assessment Review |volume=45 |pages=63–68 |year=2014 |doi=10.1016/j.eiar.2013.12.004}}</ref> Akademiese navorsers het die algehele energiegebruik van die Internet in 2011 op tussen 170 en 307&nbsp;gigawatt beraam, minder as twee persent van die energie wat die mensdom gebruik. Dié skatting het die energie ingesluit wat nodig is om die geraamde 750&nbsp;miljoen [[skootrekenaar]]s, 'n miljard [[slimfoon|slimfone]] en 100&nbsp;miljoen bedieners wêreldwyd te bou, te bedryf en gereeld te vervang, sowel as die energie wat roeteerders, seltorings, optiese skakelaars, Wi-Fi-senders en wolkbergingstoestelle gebruik wanneer hulle verkeer oordra.<ref name="Giles2011">{{en}} {{cite web |first=Jim |last=Giles |title=Internet responsible for 2 per cent of global energy usage |website=New Scientist |date=26 Oktober 2011 |url=http://www.newscientist.com/blogs/onepercent/2011/10/307-gw-the-maximum-energy-the.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20141001113334/http://www.newscientist.com/blogs/onepercent/2011/10/307-gw-the-maximum-energy-the.html |archive-date=1 Oktober 2014 |access-date=24 Augustus 2026}}</ref><ref name="Raghavan2011">{{en}} {{cite book |last1=Raghavan |first1=Barath |last2=Ma |first2=Justin |title=Proceedings of the 10th ACM Workshop on Hot Topics in Networks |chapter=The energy and emergy of the internet |date=2011 |pages=1–6 |doi=10.1145/2070562.2070571 |isbn=978-1-4503-1059-8}}</ref> Volgens 'n studie wat in 2018 deur The Shift Project – 'n Franse dinkskrum wat deur korporatiewe borge befonds word – gepubliseer is en nie eweknie-beoordeel is nie, kan byna 4&nbsp;% van die wêreld se [[koolstofdioksied]]uitlate aan wêreldwye dataoordrag en die nodige infrastruktuur toegeskryf word.<ref name="DW2019">{{en}} {{cite web |url=https://www.dw.com/en/is-netflix-bad-for-the-environment-how-streaming-video-contributes-to-climate-change/a-49556716 |title=Is Netflix bad for the environment? How streaming video contributes to climate change |last=Cwienk |first=Jeannette |date=11 Julie 2019 |publisher=Deutsche Welle |access-date=24 Augustus 2026 |archive-date=12 Julie 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190712203905/https://www.dw.com/en/is-netflix-bad-for-the-environment-how-streaming-video-contributes-to-climate-change/a-49556716}}</ref> Die studie het ook gesê dat aanlyn stroomvideo alleen 60&nbsp;% van dié dataoordrag uitmaak en dus tot meer as 300&nbsp;miljoen ton koolstofdioksieduitlate per jaar bydra, en dit het vir nuwe regulasies van "digitale soberheid" gepleit wat die gebruik en grootte van videolêers sou beperk.<ref name="ShiftProject2019">{{en}} {{cite web |url=https://theshiftproject.org/en/article/unsustainable-use-online-video/ |title=Climate Crisis: The Unsustainable Use of Online Video |date=10 Julie 2019 |website=The Shift Project |access-date=24 Augustus 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190721144259/https://theshiftproject.org/en/article/unsustainable-use-online-video/ |archive-date=21 Julie 2019}}</ref> == Die internet in Suid-Afrika == Suid-Afrika was een van die eerste lande in Afrika met volwaardige internetverbinding. Ná vroeëre pogings met die akademiese netwerk UNINET is die eerste TCP/IP-verbinding op 12 November 1991 uit die rekenaarsentrum van die [[Rhodes-universiteit]] in [[Grahamstad]] tot stand gebring, toe 'n datapakkie oor 'n gehuurde lyn van [[Telkom]] en die Amerikaanse maatskappy Sprint na Randy Bush in Portland, Oregon, gestuur is. Mike Lawrie het die Rhodes-span gelei, met Alan Barrett van die Universiteit van Natal en Chris Pinkham van die [[Universiteit van Kaapstad]] wat ook meegewerk het.<ref name="TechCentral">{{en}} {{cite news |title=The incredible story of how the internet came to South Africa |work=TechCentral |url=https://techcentral.co.za/the-incredible-story-of-how-the-internet-came-to-south-africa/219102/ |access-date=24 Augustus 2026}}</ref> Lawrie het die [[.za]]-domeinnaamruimte daarna in 'n persoonlike hoedanigheid beheer totdat die .za-domeinnaamowerheid ZADNA ingevolge die Wet op Elektroniese Kommunikasie en Transaksies van 2002 as die amptelike beheerliggaam aangewys is.<ref name="TechCentral" /> Die koste en spoed van internettoegang in Suid-Afrika is lank deur die beperkte internasionale bandwydte gekortwiek, wat aanvanklik van die SAT-2- en later die [[SAT-3/WASC|SAT-3]]-onderseekabels afgehang het. Die aankoms van die [[SEACOM|Seacom]]-kabel aan die ooskus in 2009, gevolg deur [[EASSy-kabel|EASSy]] en die Wes-Afrikaanse [[WACS]]-kabel, het die beskikbare bandwydte vermeerder en pryse skerp laat daal. Latere kabels soos Equiano en 2Africa het die kapasiteit verder verhoog.<ref name="TechCentral" /> == Sien ook == * [[Wêreldwye web]] * [[Rekenaarnetwerk]] * [[Domeinnaamstelsel]] * [[.za]] * [[Donker web]] * [[Diep web]] * [[Massiewe oop aanlynkursus]] * [[Internetprotokol]] * [[Roetering]] * [[E-regering]] * [[E-handel]] == Verwysings == {{Verwysings|30em}} == Verdere leesstof == * {{en}} [http://www.firstmonday.org/ ''First Monday''], 'n eweknie-beoordeelde vaktydskrif oor die Internet van die universiteitsbiblioteek van die Universiteit van Illinois in Chicago, {{ISSN|1396-0466}} * {{en}} {{cite book |last=Castells |first=Manuel |title=The Rise of the Network Society |publisher=Wiley |year=2010 |isbn=978-1-4051-9686-4}} * {{en}} {{cite book |last=Yeo |first=ShinJoung |title=Behind the Search Box: Google and the Global Internet Industry |publisher=University of Illinois Press |year=2023 |isbn=978-0-252-04499-1}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie}} {{wikt|Internet}} * [http://www.worldofends.com/ ''World of Ends, What the Internet Is and How to Stop Mistaking It for Something Else''] deur Doc Searls en David Weinberger * [http://www.isoc.org/ The Internet Society (ISOC)] * [https://livinginternet.com/ Living Internet] – die geskiedenis van die Internet en verwante inligting, ook van baie van sy skeppers * [http://research.lumeta.com/ches/map/ Internet Mapping Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060106055420/http://research.lumeta.com/ches/map/ |date= 6 Januarie 2006 }} * [http://www.faqs.org/rfcs/rfc801.html RFC 801, planning the TCP/IP switchover] * [http://www.peepo.co.uk/ peepo a graphic portal for people with low literacy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160109181041/http://peepo.co.uk/ |date= 9 Januarie 2016 }} * [http://www.netz-tipp.de/languages.html Web content by language] * Statistieke oor Internettoegang en -gebruik: [http://cyberatlas.internet.com/big_picture/geographics/article/0,,5911_151151,00.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20030608084145/http://www.cyberatlas.internet.com/big_picture/geographics/article/0,,5911_151151,00.html |date= 8 Junie 2003 }}, [http://cyberatlas.internet.com/big_picture/traffic_patterns/article/0,,5931_3099471,00.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170319024203/http://cyberatlas.internet.com/big_picture/traffic_patterns/article/0,,5931_3099471,00.html |date=19 Maart 2017 }}, [http://news.earthweb.com/stats/print.php/3096031] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040603054853/http://news.earthweb.com/stats/print.php/3096031 |date= 3 Junie 2004 }}, [http://banners.noticiasdot.com/termometro/boletines/docs/consultoras/idate/2003/idate_244.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140407230419/http://banners.noticiasdot.com/termometro/boletines/docs/consultoras/idate/2003/idate_244.pdf |date= 7 April 2014 }} (pdf) * [http://www.glreach.com/globstats/index.php3 Access at home, by native language] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050205021355/http://www.glreach.com/globstats/index.php3 |date= 5 Februarie 2005 }} * [http://www.dmoz.org/Computers/Internet/ Internet Directory] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160208215410/http://www.dmoz.org/Computers/Internet/ |date= 8 Februarie 2016 }} * [http://www.fourmilab.ch/documents/digital-imprimatur/ John Walker: The Digital Imprimatur] * [http://www.addressingtheworld.info/ addressingtheworld.info] – website accompanying a book ({{ISBN|0-7425-2810-3}}) on the history of DNS * [http://ip-number.com/ Show your IP address] : ''Hierdie artikel is merendeels vertaal vanaf die Engelse Wikipedia-artikel [[:en:Internet]]'' {{Normdata}} [[Kategorie:Internet| ]] 9io7tkqehfy3l0ccgty4tt5rm1vy5kg Kanada 0 5991 2968784 2968455 2026-09-19T19:30:16Z SpesBona 2720 /* Sport */ Rugby herbewoord 2968784 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Land |noem_naam = Kanada |volle_naam = <small>''Canada'' ([[Engels]] en [[Frans]])</small> |algemene_naam = Kanada |beeld_vlag = Flag of Canada (Pantone).svg |beeld_wapen = Royal Coat of Arms of Canada.svg |simbool_tipe = Wapen |beeld_kaart = Canada (orthographic projection).svg |leuse = ''A Mari Usque Ad Mare''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/a-mari-usque-ad-mare |title=A Mari usque ad Mare |publisher=The Canadian Encyclopedia |accessdate=22 Julie 2026}}</ref><br /><small>(''[[Latyn]] vir: "Van see tot see")''</small> |volkslied = ''[[Kanadese volkslied|O Canada / Ô Canada]]''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/o-canada |title=“O Canada” |publisher=The Canadian Encyclopedia |accessdate=22 Julie 2026}}</ref><br /><center>[[Lêer:United States Navy Band - O Canada.ogg]]</center><br />''Koninklike volkslied: [[God Save the King]]''<ref>{{en}} {{cite book|author=D. Michael Jackson|title=The Crown and Canadian Federalism|url=https://books.google.com/books?id=ZcIf46DzpfUC&pg=PA199|date= 2013|publisher=Dundurn|isbn=978-1-4597-0989-8|page=199}}</ref><br /><small>''([[Engels]] vir: "God beskerm die koning")''</small><br /><small>(''[[Frans]]: "Que Dieu protège le Roi")''</small><br /><center>[[Lêer:U.S. Navy Band - God Save the King.oga]]</center> |amptelike_tale = [[Engels]] en [[Frans]]{{smallsup|1}} |hoofstad = [[Ottawa]] {{Koördinate|45|24|N|75|40|W}} |latd = 45 |latm = 24 |latNS = N |longd = 75 |longm = 40 |longEW = W |grootste_stad = [[Toronto]] {{Koördinate|43|42|N|79|24|W}} |regeringsvorm = Federale parlementêre<br />[[grondwetlike monargie]]<ref>{{en}} {{cite journal|last=Hail|first=M|author2=Lange, S|title=Federalism and Representation in the Theory of the Founding Fathers: A Comparative Study of US and Canadian Constitutional Thought|url=https://archive.org/details/sim_publius_summer-2010_40_3/page/366|journal=Publius: the Journal of Federalism|date=25 Februarie 2010|volume=40|issue=3|pages=366–388|doi=10.1093/publius/pjq001|jstor=40865314| issn=0048-5950 }}</ref> |leiertitels = <br />• [[Lys van monarge van Brittanje|Monarg]]<br />• Goewerneur-generaal<br />• [[Eerste minister]] |leiername = [[Charles III van die Verenigde Koninkryk|Charles III]]<br />[[Louise Arbour]]<br />[[Mark Carney]] |oppervlak_rang = 2<sup>de</sup> |oppervlak_grootte = |oppervlak = 9&nbsp;984&nbsp;670<ref name="CIA">{{en}} {{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/canada/|title=Canada|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=3 Februarie 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260203164153/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/canada/|archive-date=3 Februarie 2026|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> |oppervlakmi² = 3&nbsp;855&nbsp;103 |persent_water = 11,76 (2015)<ref>{{en}} {{cite web|url=https://stats.oecd.org/Index.aspx?DataSetCode=SURFACE_WATER#|title=Surface water and surface water change|publisher=[[OESO]]|accessdate=22 Julie 2026}}</ref> |bevolking_skatting = 39&nbsp;187&nbsp;155<ref name="CIA" /> |bevolking_skatting_jaar = 2025 |bevolking_rang = 37<sup>ste</sup> |bevolking_sensus = 36&nbsp;991&nbsp;981<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2021/dp-pd/prof/details/page.cfm?Lang=E&DGUIDList=2021A000011124&GENDERList=1&STATISTICList=1&HEADERList=0&SearchText=Canada |title=Census Profile, 2021 Census of Population |publisher=Statistiek Kanada |date=9 Februarie 2022 |accessdate=22 Julie 2026}}</ref> |bevolking_sensus_jaar = 2021 |bevolkingsdigtheid = 3,9 |bevolkingsdigtheidmi² = 10,2 |bevolkingsdigtheidrang = 236<sup>ste</sup> |BBP_PPP = $2&nbsp;833&nbsp;miljard<ref name=imf2>{{en}} {{cite web |url=https://www.imf.org/en/publications/weo/weo-database/2025/april/weo-report?c=156&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC&sy=2025&ey=2027&ssm=0&scsm=1&ssd=1&scc=1&ssc=1&sic=0&sort=country&ds=.&br=0 |title=Canada |publisher=[[Internasionale Monetêre Fonds]] |date=April 2025 |accessdate=22 Julie 2026}}</ref> |BBP_PPP_rang = 16<sup>de</sup> |BBP_PPP_jaar = 2026 |BBP_PPP_per_kapita = $68&nbsp;192<ref name=imf2 /> |BBP_PPP_per_kapita_rang = 30<sup>ste</sup> |BBP = $2&nbsp;333&nbsp;miljard<ref name=imf2 /> |BBP_rang = 11<sup>de</sup> |BBP_jaar = 2026 |BBP_per_kapita = $56&nbsp;141<ref name=imf2 /> |BBP_per_kapita_rang = 23<sup>ste</sup> |onafhanklikheidstipe = • [[Konfederasie]]<br />• [[Statuut van Westminster 1931|Statuut van Westminster]]<br />• ''Patriation'' |onafhanklikheidsgebeure = |onafhanklikheidsdatums = van die [[Verenigde Koninkryk van Groot-Brittanje en Ierland|Verenigde Koninkryk]]<br />[[1 Julie]] [[1867]]<br />[[11 Desember]] [[1931]]<br />[[17 April]] [[1982]] |MOI = {{wins}} 0,939<ref>{{en}} {{cite web |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf |title=Human Development Report 2025 |publisher=United Nations Development Programme |date=6 Mei 2025 |accessdate=22 Julie 2026}}</ref> |MOI_rang = 16<sup>de</sup> |MOI_jaar = 2023 |MOI_kategorie = {{kleur|#090|baie hoog}} |Gini = 31,5<ref>{{en}} {{cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=CA |title=Gini index – Canada |publisher=[[Wêreldbank]] |accessdate=22 Julie 2026}}</ref> |Gini_rang = 20<sup>ste</sup> |Gini_jaar = 2022 |Gini_kategorie = {{kleur|#fc0|medium}} |geldeenheid = [[Kanadese dollar|Dollar]] ($) |geldeenheid_kode = CAD |land_kode = CA |tydsone = |utc_afwyking = [[UTC-03:30|-3,5]] tot [[UTC-08:00|-8]] |tydsone_somer = |utc_afwyking_DST = [[UTC-02:30|-2,5]] tot [[UTC-07:00|-7]] |internet_domein = [[.ca]] |skakelkode = 1 |voetskrif = 1. Chipewyan, Cree, Gwich’in, Inuinnaqtun, [[Inuktitut]], Inuvialuktun, Slavey (Noord- en Suid-) en Tłįchǫ word sedert 2004 as streekstale erken. }} '''Kanada''' ([[Engels]]: '''Canada''', ['kænədə], {{Audio|EN-CA-Canada.ogg|luister}} en [[Frans]]: '''Canada''', [kana'da], {{Audio|Fr-Canada.ogg|luister}}), histories die '''Dominium Kanada''', is die mees noordelike [[land]] in [[Noord-Amerika]] asook die [[aarde|wêreld]], met 'n oppervlakte van 9&nbsp;984&nbsp;670&nbsp;km² en 'n bevolking van sowat 39,2 miljoen (soos in die eerste kwartaal 2025). Dit is 'n gedesentraliseerde [[federasie]] van [[Provinsies en gebiede van Kanada|tien provinsies en drie gebiede]] wat as 'n federale parlementêre [[demokrasie]] en [[grondwetlike monargie]] regeer word. Die huidige konfederasie het sy oorsprong in die ''Dominion of Canada'' wat op 1 Julie 1867 as selfregerende gebied binne die destydse [[Britse Ryk]] gestig is. [[Lêer:Chateau Frontenac cds.jpg|duimnael|links|Die [[Château Frontenac]] in [[Quebecstad]], een van ''Canadian Pacific'' se befaamde luukse hotelle wat in die styl van Franse [[kasteel|kastele]] ontwerp is]] Kanada se hoofstad is [[Ottawa]] – dit is die setel van die land se [[Parlement van Kanada|parlement]], asook die tuiste van die goewerneur-generaal en [[eerste minister]]. Omdat dit voorheen 'n [[Frankryk|Franse]] en toe [[Verenigde Koninkryk|Britse]] kolonie was, is Kanada lid van ''La Francophonie'' en die [[Britse Statebond]]. Engels en Frans is die [[amptelike taal|amptelike tale]] (sien ook die artikels [[Kanadese Engels]] en [[Kanadese Frans]]). Kanada is 'n moderne en tegnologies gevorderde land, en is grootliks self-ondersteunend as gevolg van groot reserwes fossielbrandstowwe, kernkrag- en hidro-elektriese kragopwekking. Die ekonomie is tradisioneel afhanklik van 'n groot oorvloed natuurlike hulpbronne en handel met die [[Verenigde State van Amerika]]. Alhoewel die huidige Kanadese ekonomie wyd uiteenlopend geword het, bly die benutting van natuurlike hulpbronne 'n belangrike dryfkrag van baie plaaslike nywerhede. Van vóór die [[Konfederasie]] af het Kanada onder die beginsels van ''"vrede, orde en goeie regering"'' opgetree.<ref>{{en}} [http://www2.marianopolis.edu/quebechistory/federal/pogg.htm vrede, orde en goeie regering] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20010305201644/http://www2.marianopolis.edu/quebechistory/federal/pogg.htm |date= 5 Maart 2001 }}</ref> Die nasionale identiteit van Kanada fokus sedert die 19de eeu onder meer op die ideaal van 'n ''Peaceable Kingdom'' ("Vreedsame of Vredeliewende Koninkryk") wat Kanadese na bewering in Noord-Amerika geskep het.<ref>{{en}} Scott W. See: ''The Intellectual Construction of Canada’s “Peaceable Kingdom” Ideal''. In: ''Journal of Canadian Studies | Revue d'études canadiennes'', jaargang 52, uitgawe 2, Lente 2028, bl. 510–537</ref> == Etimologie == [[Lêer:Jacques Cartier 1851-1852.jpg|duimnael|links|upright|Jacques Cartier]] Die naam Kanada is vermoedelik afgelei van die Irokese woord ''canada'', wat "dorp" of "nedersetting" beteken.<ref>{{en}} {{cite book|author1=James Stuart Olson|author2=Robert Shadle|title=Historical Dictionary of European Imperialism|url=https://books.google.com/books?id=uyqepNdgUWkC&pg=PA109|year=1991|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-313-26257-9|page=109}}</ref> 'n Alternatiewe etimologiese verklaring verwys na 'n term in die Cree-taal, ''Ka-Kanata'', wat as "Land wat skoon is" vertaal word.<ref>{{de}} Alfred Pletsch: ''Kanada. Kohlhammer Kunst- und Reiseführer''. Stuttgart: W. Kohlhammer 1986, bl. 11</ref> Plaaslike bewoners het in 1535 vir [[Jacques Cartier]] die weg na Stadacona (die voorloper van die huidige [[Quebecstad]]) gewys. Cartier gebruik die naam nie net vir die dorp Stadacona nie, maar vir die hele gebied van Donnacona, die stamhoof in Stadacona. Vanaf 1547 begin kaarte om na hierdie en die omliggende gebiede as Kanada te verwys. == Geografie == [[Lêer:Kananaskis Lakes aerial1.jpg|duimnael|Opper- en Neder-Kananaskismeer in die provinsie Alberta]] Kanada beslaan die grootste deel van die noordelike Noord-Amerika. Dit grens in die noordweste aan die Amerikaanse deelstaat [[Alaska]] en in die noorde aan die [[Arktiese Oseaan]]. Sy suidelike grens met die kontinentale Verenigde State loop van die [[Atlantiese Oseaan]] in die ooste tot by die [[Stille Oseaan]] in die weste. Sedert die jaar 1925 maak Kanada ook aanspraak op die Arktiese gebiede tussen die 60ste en 141ste westelike lengtegrade. Kanada (en die wêreld) se mees noordelike menslike nedersetting is Alert, 'n basis van die Kanadese Weermag, op die eiland [[Ellesmere-eiland|Ellesmere]] – net 817 kilometer van die [[Noordpool]] af. Kanada is die tweede grootste land na die [[Rusland|Russiese Federasie]] ten opsigte van sy totale oppervlakte en die vierde grootste na die Russiese Federasie, die [[Volksrepubliek China]] en die Verenigde State ten opsigte van sy landoppervlakte. Die bevolkingsdigtheid van 3,4 mense per vierkante kilometer behoort tot die laagstes ter wêreld. Die mees digbevolkte gebied van dié land is die Québec-Stad-Windsor-korridor langs die [[Groot Mere]] en die [[Sint-Laurensrivier]] in die suidooste. Kanada pronk met die meeste mere van alle lande ter wêreld en beskik ook oor die grootste hoeveelheid varswater. In fisies-geografiese opsig word Kanada in drie groot gebiede verdeel: Die [[Kanadese Skild]] in die ooste, die Binnelandse Vlaktes van Sentraal-Kanada en die bergagtige weste met die [[Rotsgebergte]]. === Die Kanadese Skild === {{Hoofartikel|Kanadese Skild}} [[Lêer:Aurora Borealis 22Jan2004.jpg|duimnael|[[Aurora (astronomie)|Poolligte]] (''Aurora borealis'') teen 'n hoogte van 11&nbsp;000 meter in die noorde van Kanada]] [[Lêer:Gros Morne NP westernbrookpond1.jpg|duimnael|Die Nasionale Gros Morne-park in die provinsie Newfoundland en Labrador]] Die Kanadese Skild of Laurentiese Plato is 'n uitgestrekte rotsgebied wat gedurende die laaste [[Ystydperk]] deur gletserinvloede skoongeskuur is. Die Skild word begrens deur die [[Mackenzierivier]], [[Groot Beremeer|Groot Beer]]-, [[Groot Slawemeer|Groot Slawe]]-, Athabaska- en [[Winnipegmeer|Winnipeg-meer]] in die ooste, die vyf Groot Mere en die Sint-Laurensrivier. In geologiese opsig is dit die oudste kerngebied van die Noord-Amerikaanse vasteland. Die Skild word gekenmerk deur 'n dun grondlaag, ryk afsettings van [[Mineraal|minerale]] soos [[goud]], [[silwer]], [[koper]], [[sink]], [[nikkel]], [[kobalt]] en [[uraan]], en 'n groot aantal mere en riviere. Die name van mynboudorpe soos Port Radium, Uranium City, Asbestos, Cobalt en Coppermine verwys na die belangrikheid van die gebied vir Kanada se mynbousektor. Danksy die geologiese geskiedenis van die gebied kan die meeste minerale in dagboumyne ontgin word. Die [[Hudsonbaai]] lê in die laagste gedeelte van die Kanadese Skild. === Die Binnelandse Vlaktes === {{Hoofartikel|Groot Mere|Groot Vlaktes}} In die weste van Kanada gaan die Kanadese Skild in die Groot Vlaktes oor. Hierdie binnelandse vlaktes behels die Groot-Mere-gebied en die Groot Vlaktes. Hul afsettingsgesteentes bevat onder meer aardgas- en olievelde wat van die Kanadese prairieprovinsies beduidende gas- en olieprodusente gemaak het. Die Groot Mere is bekkens wat gedurende die laaste Ystydperk ontstaan het. Vanweë hul gestrekte vorm word hulle ook "vingermere" genoem. Hul groot oppervlakte van sowat 'n kwart miljoen vierkante kilometer maak van hulle 'n klein see in die hart van Noord-Amerika, en met die opening van die Sint-Laurenswaterweg in 1959 het hulle die "vierde kus" van Kanada en die Verenigde State geword. Dikwels word in geografiese bekrywings na die Groot Vlaktes se monotone landskapskarakter verwys, veral met betrekking tot die uitgestrekte graanvelde in die suide van Saskatchewan en Manitoba. Nogtans varieer die Groot Vlaktes se landskapsvorme van die Sentraal-Kanadese meregebied in die oorgangsgebied tussen die Skild en die Vlaktes – wat van die Winnipeg-meer (24&nbsp;000&nbsp;km²) oor die Athabaska-meer (8&nbsp;000&nbsp;km²) en die Groot Slawemeer (28&nbsp;000&nbsp;km²) tot by die Groot Beremeer (32&nbsp;000&nbsp;km²) strek – tot by die heuwelagtige landskappe aan die voet van die Rotsgebergte. === Die Rotsgebergte === {{Hoofartikel|Rotsgebergte}} [[Lêer:Mount Logan.jpg|duimnael|[[Mount Logan]] soos vanaf die suidooste gesien]] Die bergkettings in die weste maak deel uit van die hoë Sirkumpasifiese Bergreeks wat vanuit Asië oor die [[Aleoetiese Eilande|Aleoete-eilande]] tot by die weste van Noord- en Suid-Amerika strek en oor 'n aantal klein eilande selfs tot by die Antarktiese vasteland loop. In Kanada is die Rotsgebergte en die kusgebergtes beperk tot 'n smal strook. Die hoogste pieke is [[Mount Logan]] (5&nbsp;959 meter) en [[Mount Saint Elias]] (5&nbsp;489 meter). Die goudvoorkomste van die Klondike-distrik het teen die einde van die 19de eeu 'n groot aantal delwers gelok. Ook oliesand is volop in die Rotsgebergte en word sedert 1967 in Kanada ontgin. === Die noorde === [[Lêer:Baffin Island 1998-06-24.jpg|duimnael|Die noordooskus van [[Baffin-eiland|Baffin Island]]. Die foto is uit 'n hoogte van 11&nbsp;500 meter geneem]] In die uiterste noorde gaan die vasteland oor in 'n groot aantal eilande – 'n gebied van ewige ys en sneeu waar Jacques Cartier en Martin Frobisher reeds in die 16de eeu pogings onderneem het om deur die Noordwestelike Deurvaart te seil en sodoende 'n regstreekste seeroete na Indië te vind. [[Baffin-eiland|Baffin Island]] in die noordooste, wat in die laaste dekades van die 20ste eeu vanweë sy ysterertsreserwes belangstelling gewek het, is die grootste van die noordelike eilande (asook die vyfde grootste eiland ter wêreld) met 'n oppervlakte van sowat 495&nbsp;000 vierkante kilometer. Noord van hierdie eiland lê 'n uitgestrekte [[Kanadese Arktiese Argipel|Arktiese eilandgroep]] wat deel uitmaak van die alewige [[ysgrond]] of permafrost. Sommige van die eilande word deur magtige gletsers bedek. Die vastelandse Kanada strek tot by 83° Noord, sowat 700 kilometer suid van die Noordpool. Min mense het die ysbrug, wat tot by die pool strek, ooit betree. Kanada – en ook die wêreld – se mees noordelike nedersetting, Alert op Ellesmere Island, is in 1950 deur die Kanadese regering as weer- en beheerstasie aangelê. == Klimaat == [[Lêer:Canada Köppen.svg|duimnael|links|Klimaatsones in Kanada volgens die [[Köppen-klimaatklassifikasie]]]] [[Lêer:Vancouverpalms.jpg|duimnael|Selfs 'n aantal palmspesies aard in die gematigde weskus-klimaat van Vancouver]] [[Lêer:Strait of Georgia.jpg|duimnael|Die Seestraat van Georgia, Brits-Columbië]] Alhoewel groot dele van Kanada net soos Sentraal-Europa tussen die 50ste en 60ste breedtegrade geleë is, verskil Kanada se klimaat sterk van dié in [[Europa]]. Die groot landmassa koel in die winter sterker af as die oseane, en anders as Europa trek die meeste gebiede in Kanada nie voordeel uit die matigende invloed van die Atlantiese Oseaan nie. Polêre lug bestem die weer in die grootste deel van die oostelike provinsies: die winters is lank en koud. Die koue Labradorstroom neem ysberge tot by die kus van [[Nieu-Engeland]]. Met uitsondering van die oostelike kusstreke daal die temperatuur vier of vyf maande lank benede die vriespunt, met uiterstes van -50&nbsp;°C (-58&nbsp;°F). Swaar sneeuval kom gereeld regdeur die winter voor. Die lente begin skielik in April of Mei wanneer vogtige lugmassas vanaf die suide noordwaarts trek, die grond ontdooi vinnig en temperature styg duidelik. Die gemiddeldes vir Julie is 10° tot 15&nbsp;°C (50° tot 60&nbsp;°F) in die noorde en 15° tot 20&nbsp;°C (59&nbsp;°F tot 68&nbsp;°F) in die suide. Die somers word deur droë en warm weerstoestande gekenmerk, en die kwik styg in die suide van [[Ontario]] en [[Quebec]] dikwels selfs tot meer as 30&nbsp;°C. Die weer bly gewoonlik lekker warm tot Oktober. Alhoewel die somers in die Atlantiese provinsies dikwels baie warm is, bly die weer vanweë die oseaniese invloed meestal onbestendig. Veral Newfoundland se somers het net enkele weke met sonskynweer. Die weskus van die Kanada en die [[Rotsgebergte]] staan onder die invloed van warm, vogtige lugstrominge, wat tot verhoogde reënval in die kusgebiede en reën- en sneeuval in die berggebiede lei. Die temperature is gematig en daal gewoonlik ook in Januarie nie benede die vriespunt nie, terwyl die somers warm en vogtig is. Die gemiddelde temperature lê tussen 10° en 20&nbsp;°C. Die gebiede oos van die Rotsgebergte word deur droë polêre lug oorheers. Die winters hier is lank en koud, en temperature daal gereeld benede die vriespunt. Die vors hou drie tot vyf maande in die suidelike en ses tot elf maande in die noordelike gebiede aan. Die gebied van die Hudsonbaai staan selfs bekend as "Amerika se vrieskas". == Geskiedenis == === Vroeë geskiedenis === Om 12&nbsp;000 v.C. het die voorsate van die huidige Eerste Nasies ([[Inuïete]] en [[Indiane]]) oor 'n landbrug tussen [[Siberië]] en Alaska na Noord-Amerika geïmmigreer. Die Dorset-beskawing is een van die belangrikste kulture van die Kanadese [[Steentydperk]]. Hulle het omtrent 2000 v.C. as jagters en vissers in klein groepe in die kusgebiede van die Kanadese Arktiese gebiede gewoon en reeds eenvoudige erktuie vervaardig. === Europese ontdekkers === [[Lêer:Authentic Viking recreation.jpg|duimnael|Gerekonstrueerde Wiking-nedersetting in L'Anse-aux-Meadows]] Nog voor [[Christophorus Columbus]] se amptelike ontdekking van Amerika het Europese ontdekkers in Kanada voet aan wal gesit. Na bewering het die [[Wikings|Wiking]] Bjarni Herjolfsson reeds in 986 die kuslyne van Newfoundland en Labrador ontdek. Omtrent 1000 het die [[Ysland]]se Wiking Leifur Eiríksson met 35 mans uit die huidige [[Noorweë]] en [[Denemarke]] met sy houtbote die Noord-Amerikaanse kus bereik, nadat hy op 'n reis na [[Groenland]] deur 'n seestorm hierheen afgedryf was, en het 'n klein nedersetting naby die huidige [[L'Anse aux Meadows]] opgerig. Eiríksson, wat kennis van Herjolfsson se reisberigte gehad het, het na hierdie nedersetting moontlik as [[Vinland]] verwys, maar uiteindelik het die [[Wikings]] om onbekende redes hier geen permanente kolonie gestig nie. Nogtans is omtrent 1010 tydens een van die latere Wiking-ekspedisies na Vinland Snorri as die eerste blanke kind in die Nuwe Wêreld en seun van Thorfinn Karlsefni en sy vrou Gudrid gebore.<ref>{{de}} Srenk, Andreas: ''Kanada – der Osten''. München: ADAC Verlag 2006, bl. 116</ref><ref>{{en}} Magnusson, Magnus en Hermann Pálsson: ''The Vinland Sagas. The Norse Discovery of America: Graenlendinga Saga and Eirik's Saga''. Londen: Penguin Books 1965</ref> Vissers uit Frankryk, die Baskeland, Engeland en Portugal het die ryk visgronde langs die kuslyn van Oos-Kanada, waaronder Grand Banks, reeds omtrent 1400 ontdek, terwyl die Italiaanse seevaarder [[Giovanni Caboto]] (John Cabot) in 1497 in opdrag van die Engelse koningshuis langs die Kanadese ooskus geseil het. Ondanks sy verslae oor die ryk visgronde het die opdraggewers teleurgesteld oor die ekspedisie se uitkoms gevoel – hulle het immers die ontdekking van [[goud]] verwag. Historiese dokumente, wat enkele jare ná Columbus se ontdekkingsreis ontstaan het, verwys na nedersettings van Baskiese vissers en walvisvangers in Oos-Kanada. Tenminste nege visserdorpies het in Labrador en Newfoundland ontstaan, waarvan Red Bay met sowat 900 bewoners die grootste was. === Nieu-Frankryk (1604–1763) === {{Hoofartikel|Nieu-Frankryk}} [[Lêer:Louisbourg20.jpg|duimnael|links|Die geskiedkundige Franse fort Louisbourg in [[Nova Scotia]]]] [[Lêer:Port-Royal Nova-Scotia 1.jpg|duimnael|Samuel de Champlain se woonhuis in Port Royal was die eerste regeringsetel van Kanada]] Ná Spanje was Frankryk die tweede Wes-Europese land wat nedersettings in Noord-Amerika gestig het. Die Franse kolonisasie het egter nie dieselfde prioriteit vir die Franse staat geniet soos die Spaanse besittings nie, en daar was selfs geskille tussen die twee belangrikste dryfkragte agter die Franse uitbreiding na die Nuwe Wêreld: die Katolieke en die [[Hugenote]]. Net tien jaar, nadat die Italianer Giovanni da Verrazano in 1524 in Franse opdrag die kusgebiede van die huidige Amerikaanse deelstaat New York verken het, het Jacques Cartier die eerste poging onderneem om 'n permanente Franse nedersetting langs die oewer van die Sint-Laurensrivier te stig. In 1605 het die klein hawedorp Port Royal aan die suidelike kant van die Fundybaai ontstaan, en in 1608 het [[Samuel de Champlain]] Quebec gestig. Die Franse gebied het vinnig uitgebrei namate nuwe roetes oor die Sint-Laurensrivier tot by die [[Champlainmeer]] en die [[Hudsonrivier]] en vanuit [[Montreal]] na die Huronmeer ontdek is. Danksy die vriendskaplike betrekkinge met die Irokese, een van Kanada se Eerste Nasies, die ondersteuning van die Franse minister [[Jean-Baptiste Colbert]] en die dinamiese leierskap van die goewerneur Louis de Buade de Frontenac het Nieu-Frankryk teen die einde van die 17de eeu vinnig ontwikkel. Die Franse ''[[Coureur de bois|voyageurs]]'' het groot dele van die binnelandse vlaktes verken en uiteindelik die gebied van [[Louisiana]] in die suide bereik. Die toenemende geskille met Engeland, wat sy eie kolonies aan die weskus begin uitbrei het, en die onwilligheid van die Franse kroon om die vooruitstrewende Hugenote-setlaars te ondersteun, het – gepaardgaande met strategiese foute by die verowering van belangrike roetes – tot die agteruitgang van Nieu-Frankryk bygedra, en die Europese moederland het weer op sy Europese belange begin konsentreer. Die Franse heersappy het ná die [[Sewejarige Oorlog]] met die [[Verdrag van Parys (1763)|Verdrag van Parys van 1763]] geëindig. Die eilandgroep van [[Saint-Pierre en Miquelon]] vorm die enigste oorblyfsel van die koloniale ryk wat nog steeds 'n Franse besitting is. === Kanada onder Britse heerskappy (1764–1867) === [[Lêer:Canada provinces evolution.gif|duimnael|links|Die uitbreiding van Kanada]] [[Lêer:Fathers of Confederation LAC c001855.jpg|duimnael|Die "Vaders van die Konfederasie" vergader in [[Quebecstad]]]] [[Lêer:Vancouver-Canada 03.jpg|duimnael|English Bay, [[Vancouver, British Columbia|Vancouver]], Brits-Columbië]] Die aanwesigheid van 'n groot aantal Franse setlaars in Oos-Kanada het egter die voortbestaan van die Franse taal en kultuur in Noord-Amerika verseker. Onder die indruk van die [[Amerikaanse Rewolusionêre Oorlog|Amerikaanse Onafhanklikheids-oorlog]] het die Britte dit noodsaaklik geag om separatistiese neigings met 'n versoenlike beleid teenoor die Franse setlaars te keer. Met die sogenaamde Quebec-wet van 1774 het die Britse owerhede die Franse taal, siviele reg en godsdiens van die Franstalige bevolking erken. Met die [[Vrede van Parys (1783)|Vrede van Parys]] het Groot-Brittanje in 1783 die onafhanklikheid van die Verenigde State erken en die grenslyn met die suidelike buurstaat afgebaken. Sowat 60&nbsp;000 Amerikaanse lojaliste het hulle as gevolg van die [[Amerikaanse Rewolusie]] in Kanada gevestig. Die administratiewe verdeling van 1791, wat 'n Engelstalige Opper-Kanada en 'n Franssprekende Benede-Kanada geskep het, het ook die tweetalige karakter van Kanada bevestig. In die [[Anglo-Amerikaanse Oorlog van 1812]] het die Verenigde State poging om Brits-Noord-Amerika (Kanada) te verower, wat 1814 met die "Ewige Vrede" van [[Gent]] en die neutraliteit van die gebied van die Groot Mere geëindig het. Ná die onluste van die jaar 1837 het die Britse regering besluit om die twee provinsies in 1841 onder die nuwe naam Verenigde Provinsie van Kanada (''United Province of Canada'') te verenig, met Kingston (Ontario) as hulle gemeenskaplike hoofstad. Die setel van die regering is nog twee keer verskuif (na Montreal in 1844 en Toronto in 1855), voordat Ottawa deur koningin Victoria as Kanada se hoofstad vasgestel is. === Selfregering === [[Lêer:New Names Canadian WW1 recruiting poster.jpg|duimnael|links|upright|Met 'n verwysing na Europese slagvelde soos Langemarck werf hierdie Kanadese plakkaat uit die tyd van die [[Eerste Wêreldoorlog]] rekrute]] [[Lêer:Canadian Delegation at United Nations Conference on International Organization 1945.jpg|duimnael|Die Kanadese delegasie by die [[Verenigde Nasies]] se Konferensie oor Internasionale Organisasie, [[San Francisco]], Mei 1945]] Die kolonie het geleidelik selfregering ontvang, met die Kanadese poskantoor as een van die eerste nasionale instellings, wat sedert 1851 in Kanadese hande lê. In 1858 het Kanada ook sy eie desimale geldeenheid gekry, en in 1867 het die provinsies van Opper- en Benede-Kanada, Nova Scotia (Nieu-Skotland) en Nieu-Brunswick tot die nuwe Dominion van Kanada verenig, wat selfregering binne die [[Britse Ryk]] ontvang het. Met die goudstormloop van die jaar 1860 het Barkerville in Brits-Columbië tot die grootste Noord-Amerikaanse stad wes van [[Chicago]] en noord van [[San Francisco]] gegroei. Die Caribou-wapad (''Caribou Waggon Trail''), wat na die goudvelde gelei het, was die eerste grootpad in die Kanadese weste. 'n Belangrike rol by die vorming van die nuwe nasie het Brits-Columbië se besluit in 1871 gespeel om 'n lidstaat van die Dominion te word, nadat die regering die bou van 'n transkontinale spoorwegverbinding tussen die wes- en ooskus van Kanada goedgekeur het. Dié spoorweglyn is in 1885 voltooi. Kanada het verder gegroei met die stigting van die eerste prairie-provinsie [[Manitoba]] in 1870 en die aansluiting van die Atlantiese [[Prins-Edward-eiland]] in 1873. In 1875 het Kanada aanspraak gemaak op die Arktiese gebiede in die noorde. Die grenslyn tussen Quebec en Ontario, wat ná die opsplitsing van die ou provinsie van Kanada gevorm is, is in 1912 afgebaken. Die laaste gebiedsverandering in 1949 was die vereniging met die voorheen selfstandige Dominium van [[Newfoundland]] (Frans: ''Terre-Neuve''). Ná die uitbreek van die Eerste Wêreldoorlog het Kanada in 1914 sy solidariteit met die Verenigde Koninkryk verklaar en ondanks die Franssprekende bevolking se felle weerstand in 1917 algemene diensplig ingevoer. Meer as 450&nbsp;000 Kanadese het as soldate op Europese slagvelde geveg. In 1918 het Kanada die Vredesverdrag van Versailles onderteken en by die [[Volkebond]] aangesluit. Op die konferensie van die Britse Gemenebes in 1917 het Sir Robert Laird Borden (1854–1937), die leier van Kanada se Konserwatiewe Party, net soos die [[Suid-Afrika]]anse eerste minister [[Jan Christian Smuts]] die dominiums as selfstandige nasies gedefinieer wat ook die reg sou hê om op hul eie buitelandse belange te fokus. Kanada se buitelandse beleid was dus ná die oorlog veral daarop gemik om goeie betrekkinge met sy belangrikste twee handelsvennote, die Verenigde State en die Verenigde Koninkryk, te handhaaf. Vanweë sy ontoereikende militêre mag was dié land nog steeds genoodsaak om in die geval van politieke krisisse op die Amerikaners en Britte se militêre bystand te steun. Weens sy nou politieke bande met die VSA het Kanada op die Britse Rykskonferensie van 1921 teen 'n nuwe samewerkingsooreenkoms tussen die Verenigde Koninkryk en Japan gestem. Op die konferensie van 1923 het Kanada ook voorstelle tot 'n sentralisering van die Britse Gemenebes afgekeur. Die ooreenkoms oor die heilbotvissery in die Noordelike Stille Oseaan, wat Kanada in 1923 met die Verenigde State angegaan het, was die eerste stap in die rigting van 'n onafhanklike buitelandse beleid. In die volgende jare was hierdie beleid deur sterk isolasionistiese neigings gekenmerk, en eers met die aggressiewe optrede van fascistiese moondhede soos [[Italië]], wat [[Abessinië]] binnegeval het, en die Duitse Ryk het Kanada sy standpunte begin herformuleer. Met die Statuut van Westminster het Kanada in 1931 'n onafhanklike staat binne die verband van die Britse Gemenebes geword. === Die ekonomiese opswaai ná die Tweede Wêreldoorlog === [[Lêer:Kanadische Truppen landen in der Normandie.jpg|duimnael|Landing van Kanadese troepe in [[Normandië]], [[Frankryk]], op 6 Junie 1944]] Gedurende die [[Tweede Wêreldoorlog]] het Kanada 'n vinnige industrialisering ondergaan, en met die groot aanvraag na grondstowwe en landbouprodukte, die ontdekking van ruolievelde, ystererts- en uraanafsettings en 'n toenemende toestroming van immigrante het dié land in die volgende dekades 'n ekonomiese opswaai beleef. Die hoër staatsinkomste is onder meer gebruik om 'n moderne welvaartstelsel te skep. === Kanadese soewereiniteit === Die Liberale Party onder Mackenzie King (1874–1950) en Louis Stephen St. Laurent het hulle ten gunste van 'n desentralisering van die Britse Statebond uitgespreek. Kanadese burgerskap is in 1946 ingevoer, alhoewel die burgers tegelykertyd nog steeds Britse onderdane was. Drie jaar later het ook Newfoundland by die Kanadese Konfederasie aangesluit, en Kanada het in dieselfde jaar 'n lidland van die [[NAVO|Noord-Atlantiese Verdragsorganisasie]] (NAVO) geword. 'n Eie nasionale vlag, die ''Maple Leaf'', het die Britse ''Union Jack'' in 1965 vervang. Die laaste volmagte van die Britse parlement is deur die ''Canada Act'' van die jaar 1982 opgehef en slegs die [[Parlement van Kanada|Kanadese parlement]] is sedertdien gemagtig om wysigings by die Kanadese grondwet aan te bring. === Buitelandse beleid ná 1945 === [[Lêer:Canadian soldiers afghanistan.jpg|duimnael|Kanadese troepe in [[Afghanistan]]]] In die federale verkiesing van 1957 het Kanadese kiesers hul misnoeë oor die Liberale se noue samewerking met die Verenigde State uitgespreek, en die Konserwatiewe Party het 'n meerderheid behaal. Die kabinet van die eerste minister John G. Diefenbaker het 'n nuwe beleid van onafhanklikheid en neutraliteit gevolg. Die Liberale opposisie se steun vir die aanskaffing van kernwapens het in 1963 tot 'n politieke geskil met die VSA gelei. Ná die ontbinding van die parlement het die Liberale Party in April 'n absolute meerderheid stemme in die federale verkiesing op hom verenig. Die nuwe eerste minister Lester Bowles Pearson het Kanada se deelname aan Amerikaanse kernwapenprojekte bevestig, beperkings op regstreekse Amerikaanse beleggings in Kanada geplaas en hom vir die gelykberegtiging van Franko-Kanadese uitgespreek. Tydens die besoek wat wyle koningin [[Elizabeth II van die Verenigde Koninkryk|Elizabeth II]] ter geleentheid van die Kanadese dominium se eeufeesvierings in 1964 aan dié land afgelê het, het Franssprekende Kanadese met betogings hulle aanspraak op selfregering bevestig en die nodige grondwethervormings geëis. [[Pierre Trudeau|Pierre Elliott Trudeau]], wat tussen 1968 en 1979 en nog eens in die tydperk tussen 1980 en 1984 die amp van eerste minister beklee het, was 'n personifikasie van die "nuwe Kanada" en het verjonging in die Kanadese politiek teweeg gebring. Met die wêreldtentoonstelling in 1967 (''Expo '67'') en die [[Olimpiese Somerspele 1976|Olimpiese Somerspele van 1976]], wat albei in Montreal gehou is, het Kanada hom as 'n moderne nasie aan die wêreld bekend gestel. In 1982 is die ''British North America Act'', die grondwetlike basis van Kanada as 'n federale staat, deur die eerste Kanadese grondwet vervang. Naas die Somerspele van 1976 het Kanadese stede die [[Olimpiese Winterspele 1988|Olimpiese Winterspele van 1988]] ([[Calgary]]) en die [[Olimpiese Winterspele 2010|Olimpiese Winterspele van 2010]] ([[Vancouver]]) aangebied. === Quebec === [[Lêer:Ciudad de Quebec 18.jpg|duimnael|Uitsig oor Ville de Québec (Quebecstad)]] [[Lêer:Course au PQ 2005 - Militants.JPG|duimnael|Betogers van die [[Parti Québécois]], 'n Sosiaal-Demokratiese party wat vir die onafhanklikheid van Quebec pleit]] Franssprekende Kanadese se strewe na selfregering of selfs onafhanklikheid het steeds 'n skadu oor Kanada se binnelandse beleid gewerp. Die konflik tussen Engels- en Franssprekende Kanadese het naas ekonomiese veral geskiedkundige en kulturele oorsake. Baie Québécois voel dat hulle 'n selfstandige volk met sy eie geskiedenis vorm en dat hul provinsie dus 'n besondere status moet geniet. Daar was hernieude spanning in 1967 toe die Franse staatspresident [[Charles de Gaulle]], wat as gas na die Kanadese eeufeesviering en die wêreldtentoonstelling ''Expo '67'' in [[Montreal]] genooi is, sy simpatie vir die Franssprekende bevolking van Quebec met die uitroep "''Vive le Québec libre!''" ("Lank lewe die vrye Quebec!") betuig het. Volgens politieke waarnemers was de Gaulle ontevrede met die Kanadese regering se besluit om aan Frankryk nie dieselfde voorkeurbehandeling ten opsigte van uraanuitvoere te gee soos die Verenigde Koninkryk destyds geniet het nie. In sy toespraak het de Gaulle so ver gegaan om die Franko-Kanadese stryd om selfbeskikking met die bevryding van Frankryk in 1945 gelyk te stel – iets wat deur die Kanadese premier Lester B. Pearson as "onaanvaarbaar" bestempel is en 'n regeringskrisis in Ottawa veroorsaak het. In die res van Kanada was daar, net soos in die Verenigde State en selfs in Frankryk, groot ontsteltenis oor die woorde van die Franse staatshoof, wat destyds as 'n aanmoediging vir die Franko-Kanadese separatistebeweging beskou is. De Gaulle se staatsbesoek is weens die skandaal verkort. Kanada se politieke betrekkinge met Frankryk is jare lank vertroebel. Die Amptelike Taalwet (''Official Languages Act'') van die jaar 1969 het die tweetalige karakter van Kanada met Engels en Frans as ampstale bevestig. Desondanks het die spannings tussen Engels- en Franssprekende Kanadese in die jare 1969 en 1970 tot gewelddadige onluste en terreuraanslae in Montréal gelei. Die ontvoering van die Britse Kommissaris van Handelsake, James Cross, en die ekstremistiese ''Front de Libération du Québec'' (Bevrydingsfront van Quebec) se ontvoering en moord op die provinsiale Minister van Arbeid, Pierre Laporte, in Oktober 1970 het die regering selfs genoodsaak om 'n noodtoestand en met die ''War Measures Act'' ook die [[krygswet]] in Quebec af te kondig. Die eerste minister Pierre Trudeau het troepe in die provinsie ontplooi. Met die oorwinning van die separatistiese ''Parti Québécois'' in die verkiesing van 1976 het die verfransing van Quebec se administrasie, ekonomie en onderwys begin. In die vroeë 1990's is daar pogings onderneem om die konflik tussen die twee taalgroepe deur die skepping van 'n nuwe grondwet te besleg. Die konferensie van Lake Meech was 'n vergadering van verteenwoordigers uit alle Kanadese provinsies wat uiteindelik 'n nuwe grondwet saamgestel het, maar uiteindelik is hul ontwerp deur 'n Indiaanse afgevaardigde uit Manitoba geveto wat ook 'n besondere status vir dié land se Eerste Nasies wou verseker. Die sogenaamde akkoord van Charlottetown, wat twee jaar later deur politici uit alle Kanadese partye bereik is, is in 'n nasionale referendum sowel in die Engelssprekende provinsies asook in Quebec verwerp en het die aanleiding tot die stigting van 'n aantal populistiese bewegings in Wes-Kanada en Quebec gegee. Die nasionalistiese ''Bloc Québécois'' het in die nasionale verkiesing van 1993 twee derdes van die uitgebragte stemme in Quebec op hom verenig. Pogings van Franssprekende separatiste om 'n onafhanklike Franstalige staat in Kanada te stig, is in twee referendums gekeer, alhoewel Quebec as 'n aparte Franstalige gemeenskap in Kanada begin ontwikkel het. Die eerste minister van Kanada, [[Stephen Harper]], het Quebec in November 2006 as 'n "nasie in die boesem van Kanada" (''nation au sein de Canada'') beskryf, maar tegelykertyd eise vir onafhanklikheid en [[selfbeskikking]] van die hand gewys. === Die Eerste Nasies === [[Lêer:Medal-Viki.jpg|duimnael|Die Indiaanse Chiefs-medalje ter herdenking van die ''Numbered Treaties'' tussen 1871 en 1921]] Met die ''Bill of Rights'' het Kanada se Eerste Nasies in 1960 die stemreg op federale vlak gekry. In 1988 het twee volke, die Métis en Dene, 'n skadeloosstelling ter waarde van CDN$ 500 miljoen ontvang, en die Kanadese regering het ook hul landeise in die Noordwesgebiede erken. In April 1999 is 'n selfregerende Inoeïet-gebied, Nunavut (letterlik "Ons Land"), in die oostelike helfte van die Noordwesgebiede en die noorde van Quebec met 'n oppervlakte van 2,2 miljoen vierkante kilometer geskep. == Provinsies en Gebiede == {{Hoofartikel|Provinsies en gebiede van Kanada}} [[Lêer:Canada-satellite.jpg|duimnael|[[Nasa]]-Satellietbeeld van Kanada]] [[Lêer:Political map of Canada.png|duimnael|'n Politieke kaart van Kanada]] Kanada is verdeel in tien provinsies en drie gebiede. Die provinsies geniet 'n groot mate van outonomie, en ook die gebiede het – tot 'n kleiner mate – selfregerende status. Elkeen het sy eie provinsiale of territoriale simbole. Die provinsies beheer die meeste van Kanada se sosiale programme (soos mediese dienste, onderwys en welvaart) en beskik saam oor 'n groter belastinginkomste as die federale regering. Kanada se federale struktuur is in hierdie opsig uniek. Die federale regering wag egter daaroor dat alle provinsies oor min of meer dieselfde standaarde ten opsigte van openbare dienste beskik en verleen finansiële steun aan minder gegoede provinsies. Die provinsies het een-kamer-parlemente met verkose verteenwoordigers en regerings. Die provinsiale eerste ministers word net soos die federale eerste minister verkies. As verteenwoordigers van die Koning word die provinsiale goewerneurs-generaal volgens 'n aanbeveling van die federale eerste minister benoem, alhoewel die provinsiale regerings in toenemende mate ook geraadpleeg word. Die drie Kanadese gebiede het minder politieke gesag oor hulle eie sake, aangesien hulle deur wetgewing van die [[Parlement van Kanada|nasionale parlement]] gevorm is en hulle status nie in die grondwet gedefinieer word nie. Kanada se tien provinsies en drie gebiede is (in alfabetiese volgorde): [[Alberta]], [[Brits-Columbië]], [[Manitoba]], [[Newfoundland en Labrador]], [[Noordwestelike gebiede]], [[Nova Scotia]], [[Nieu-Brunswyk]], [[Nunavut]], [[Ontario]], [[Prins-Edward-eiland]], [[Quebec]], [[Saskatchewan]] en [[Yukon]]. {| border=1 cellspacing=0 cellpadding=4 style="margin-left:30px; border-collapse:collapse; text-align:center; font-size:80%; line-height:normal" |- bgcolor=#eeeeee !Vlag !Provinsie !Hoofstad !Toelating tot die<br />Kanadese Federasie !Standaard-<br />[[Tydsone]]<br />([[UTC]]) !Streek |- |align=left|[[Lêer:Flag of British Columbia.svg|50px]]||[[Brits-Columbië]]||[[Victoria, Brits-Columbië|Victoria]]||[[20 Julie]] [[1871]]|| -8 (Stille Oseaan-Tyd),<br />-7 (Rotsgebergte)||Wes-Kanada, Stille Oseaan |- |align=left|[[Lêer:Flag of Alberta.svg|50px]]||[[Alberta]]||[[Edmonton]]||[[1 September]] [[1905]]||-7 (Rotsgebergte) |rowspan=3|Wes-Kanada, Prairie |- |align=left|[[Lêer:Flag of Saskatchewan.svg|50px]]||[[Saskatchewan]]||[[Regina]]||1 September 1905||-7 (Rotsgebergte),<br />-6 (Sentraal) |- |align=left|[[Lêer:Flag of Manitoba.svg|50px]]||[[Manitoba]]||[[Winnipeg]]||[[15 Julie]] [[1870]]||-6 (Sentraal) |- |align=left|[[Lêer:Flag of Ontario.svg|50px]]||[[Ontario]]||[[Toronto]]||[[1 Julie]] [[1867]]||-6 (Sentraal),<br /> -5 (Oos) |rowspan=2|Sentraal, Oos |- |align=left|[[Lêer:Flag of Quebec.svg|50px]]||[[Quebec]]||[[Quebecstad]]||1 Julie 1867||-5 (Oos)<br />-4 ([[Magdalene-eilande]]) |- |align=left|[[Lêer:Flag of New Brunswick.svg|50px]]||[[Nieu-Brunswyk]]||[[Fredericton, Nieu-Brunswyk|Fredericton]]||1 Julie 1867 |rowspan=3|-4 (Atlantiese) |rowspan=3|Maritieme Provinsies, Atlantiese Kanada |- |align=left|[[Lêer:Flag of Nova Scotia.svg|50px]]||[[Nova Scotia]]||[[Halifax, Nova Scotia|Halifax]]||1 Julie 1867 |- |align=left|[[Lêer:Flag of Prince Edward Island.svg|50px]]||[[Prins-Edward-eiland]]||[[Charlottetown]]||1 Julie [[1873]] |- |align=left|[[Lêer:Flag of Newfoundland and Labrador.svg|50px]]||[[Newfoundland en Labrador]]||[[St. John's, Newfoundland en Labrador|St. John's]]||[[31 Maart]] [[1949]]||-4 (Atlantiese),<br />-3.5 (Newfoundland en Labrador)||Atlantiese Kanada |- bgcolor=#eeeeee !Vlag !Gebiede !Hoofstad !Toelating tot die<br />Kanadese Federasie !Standaard-<br />[[Tydsone]]<br />([[UTC]]) !Streek |- |align=left|[[Lêer:Flag of Yukon.svg|50px]]||[[Yukon]]||[[Whitehorse]]||[[13 Junie]] [[1898]]||-8 (Stille Oseaan) |rowspan=3|Noord of Kanadese Noordpoolgebied |- |align=left|[[Lêer:Flag of the Northwest Territories.svg|50px]]||[[Noordwestelike gebiede]]||[[Yellowknife]]||[[15 Julie]] [[1870]]||-7 (Rotsgebergte) |- |align=left|[[Lêer:Flag of Nunavut.svg|50px]]||[[Nunavut]]||[[Iqaluit]]||[[1 April]] [[1999]]||-7 (Rotsgebergte), -6 (Sentraal), -5 (Oos), |} == Bevolking == === Oorsig === [[Lêer:Toronto - ON - Toronto Skyline3.jpg|duimnael|Toronto is Kanada se grootste [[metropool]] en een van die mees multikulturele stede ter wêreld]] Volgens die sensus van die jaar 2006 het die inwonertal 31&nbsp;612&nbsp;897 beloop en teen die jaar 2011 na raming tot sowat 34,6 miljoen gegroei. Dit maak van Kanada een van die ylste bevolkte state in die wêreld met net 3,5 inwoners per vierkante kilometer. 900&nbsp;000 mense behoort tot die Eerste Nasies (Indiane en Inoeït). Die grootste deel van die bevolking is gekonsentreer in die provinsies Quebec en Ontario, veral langs die Sint-Laurensrivier en in die metropolitaanse gebiede van Toronto, Montreal, Quebec, London en Hamilton. Net vyf provinsies het 'n bevolking van meer as een miljoen: Ontario (11,4 miljoen), Quebec (7,6 miljoen), Brits-Columbië (3,9 miljoen), Alberta (3 miljoen) en Saskatchewan (1,1 miljoen). Die gebied van Nunavut het die kleinste bevolking met slegs 27&nbsp;000. Kanada se amptelike tale is Engels en Frans, maar met uitsondering van die Franssprekende provinsie Quebec en die tweetalige Nouveau-Brunswick is Kanadese provinsies merendeels anglofoon, alhoewel daar nie-Engelstalige minderheidsgroepe (hoofsaaklik Franstalige Kanadese, die Eerste Nasies en Inoeït) is. Nunavut het Inoektitoet as 'n bykomende amptelike taal, terwyl 'n minderheid van die inwoners van Nova Scotia nog [[Skots-Gaelies]] as omgangstaal praat. === Frans in Kanada === ==== Status en verspreiding ==== [[Lêer:Elgin St Ottawa Sept 2013.jpg|duimnael|Al is Kanada op federale vlak tweetalig, is daar min plekke soos Ottawa en Montreal waar die beleid van tweetaligheid – om politieke of ekonomiese redes – implikasies vir die alledaagse lewe het. Die foto wys 'n straatbord in die federale hoofstad Ottawa]] Frans is naas Engels die amptelike taal van Kanada. Alhoewel daar in alle provinsies inwoners aangetref word, wat Frans as hul moedertaal praat, is Quebec die enigste provinsie met 'n meerderheid Franssprekendes en Frans as enigste ampstaal. Volgens die sensus van 2011 was Frans die moedertaal van 7&nbsp;054&nbsp;975 Kanadese (of 21 persent van die totale bevolking).<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/french-language |title=French Language in Canada |publisher=The Canadian Encyclopedia |accessdate=22 Julie 2026}}</ref> 6,1 miljoen Franse moedertaalsprekers was in 2011 in Quebec woonagtig, met kleiner minderhede in ander provinsies: 493&nbsp;295 in Ontario, 233&nbsp;530 in Nieu-Brunswyk, 38&nbsp;775 in die drie ander Atlantiese provinsies, en 181&nbsp;190 in die vier provinsies wes van Ontario. Net in Quebec vorm Franssprekendes die meerderheid van die provinsiale bevolking (78 persent). Franssprekende minderhede in ander provinsies varieer grootliks – 0,49 persent in Newfoundland, 3,42 persent in Nova Scotia, 3,75 persent op Prins-Edward-eiland, 31,56 persent in Nieu-Brunswyk, 3,88 persent in Ontario, 3,53 persent in Manitoba, 1,6 persent in Saskatchewan, 1,9 persent in Alberta en 1,2 persent in Brits-Columbië. ==== Taalvaardighede ==== Taalvaardighede in albei landstale varieer eweneens grootliks. Volgens die sensus van 2011 kan in Quebec 38,2 persent van die inwoners met Frans as moedertaal in Engels kommunikeer, terwyl 67 persent van alle Engelse moedertaalsprekers en 75 persent van Québécois met 'n ander huistaal kennis van Frans het. Weens die ampstaalstatus van Frans is taalvaardighede in dié taal belangriker vir nie-Franssprekendes as omgekeerd kennis van Engels vir Franse moedertaalsprekers. In alle ander Kanadese provinsies is die gemiddelde aandeel van Engels- en anderssprekendes met Franse taalvaardighede slegs sowat ses persent. Die aanleer van Frans spruit hier eerder voort uit persoonlike belangstelling. Franssprekendes in dié provinsies het daarenteen min keuse as om Engels as tweede taal aan te leer. Die aandeel Franse moedertaalsprekers met Engelse taalvaardighede varieer hier tussen 71 persent in Nieu-Brunswyk en meer as 80 persent in die ander provinsies. ==== Taalwette in Quebec ==== [[Lêer:Bilinguisme au Canada-fr.svg|duimnael|Ongeveer 98% van die Kanadese kan óf Engels óf Frans praat.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2006/as-sa/97-555/p1-eng.cfm |title=2006 Census: The Evolving Linguistic Portrait, 2006 Census: Highlights |publisher=Statistiek Kanada |date=24 Julie 2018 |accessdate=22 Julie 2026}}</ref> Verspreiding van Engels en Frans in Kanada: {{sleutel|#FFE400|Engels – 56,9% (1)}} {{sleutel|#D8A820|Engels en Frans – 16,1% (2)}} {{sleutel|#B07400|Frans – 21,3% (3)}} {{sleutel|#F5F5DC|Ylbevolkte gebied (<0,4/km²)}}]] Die tydperk tussen die laat 1960's en vroeë 1990's was 'n beslissende keerpunt in die geskiedenis van Franssprekendes in Kanada. Franse moedertaalsprekers in Quebec het in dié tyd beheer geneem oor die toekoms van hul taal met die afkondiging van 'n reeks taalwette op provinsiale grondslag. Met die ''Charte de la langue française'' (algemeen bekend as Wet 101) is Frans tot Quebec se enigste ampstaal verklaar. Dit verleen aan Fransprekendes verder die reg om by hul werkplekke gebruik te maak van Frans, veral in ekonomiese bedrywe waarin Engels vroeër die oorheersende taal was. Wet 101 verseker daarnaas ook dat openbare borde slegs Franse kennigewings mag bevat. As hulle wél met Engelse kennisgewings aangevul word, moet die Engelse teks in 'n kleiner skrifgrootte verskyn. Immigrante in Quebec is verplig om hul kinders na Fransmediumskole te stuur. Die primêre doelwit van dié soort maatreëls was om die integrasie van nie-Franssprekende immigrante in die Franse taalgemeenskap aan te moedig – eerder as om hulle te laat verengels soos in die verlede. So het immigrante in stedelike omgewings met 'n groter persentasie Engelssprekendes soos Montreal dikwels daartoe geneig om Engels as huis- en onderrigtaal te kies. Namate die geboortesyfer van Franssprekendes in Quebec gedurende die 1980's onder die vervangingsvlak gedaal het, is die taalkundige integrasie van immigrante as noodsaaklik geag vir die voortbestaan en potensiële groei van Quebec se Franssprekende bevolking. Volgens statistieke, wat met die sensus van 2011 opgelewer is, het Quebec se taalwette in die vier dekades ná hul afkondiging genoeg druk op taalminderhede in die provinsie uitgeoefen om verfransing te bevorder. Sowat 'n tiende van nagenoeg 600&nbsp;000 Engelse moedertaalsprekers het Frans as huistaal gepraat. Vir die eerste keer in die geskiedenis van sensusopnames was daar onder die provinsie se meer as 900&nbsp;000 anderssprekendes 'n groter persentasie met Frans as huistaal as Engelse huistaalsprekers. ==== Taalregte vir Franssprekendes ==== Buite Quebec is daar vanaf die 1960's in 'n aantal jurisdiksies in die nege Engelssprekende provinsies en twee gebiede verskeie stappe onderneem om sekere taalregte vir hul Franssprekende minderhede amptelik te erken, soos die reg op onderwys in Frans, nadat dié reg tevore in baie jurisdiksies afgeskaf is. Die reg op Franse moedertaalonderwys is vervolgens in die nuwe Kanadese grondwet verskans wat in 1982 afgekondig is en in alle provinsies en gebiede van Engelssprekende Kanada geïmplementeer is. Van alle provinsies het Nieu-Brunswyk die verreikendste wetgewing in verband met taalregte vir Franssprekendes aanvaar. Reeds in 1969 is Frans naas Engels tot dié provinsie se ampstaal verklaar, en twaalf jaar later is Nieu-Brunswyk se Frans- en Engelssprekende gemeenskappe gelykgestel aan mekaar. Franssprekende instellings in dié tweetalige provinsie geniet daarnaas 'n hoë graad van selfbeskikking. 'n Ander belangrike stap was die afkondiging van die Wet op Ampstale op federale vlak in 1969 wat in 1988 nog eens gewysig is. Die wet se doelwit is om vir Engels- en Franssprekende Kanadese diensverskaffing deur die federale regering en verskeie nasionale instellings soos die lugredery Air Canada in sowel Frans asook Engels te verseker. Die toepassing van hierdie wet word deur 'n federale kantoor, die ''Office of the Commissioner of Official Languages'', voortdurend dopgehou. In sy jaarlikse verslae bevind dié kantoor egter gereeld weer dat dienste in Frans, soos verskaf deur die federale openbare diens buite Quebec, nog nie op 'n peil is wat vir Franssprekendes volle toegang tot federale dienste waarborg nie. === Immigrasie === Kanada se bevolking was oorspronklik oorwegend van [[Franse]], [[Engelse]], [[Skotte|Skotse]] en [[Iere|Ierse]] afkoms. Eers in die tweede helfte van die 19de eeu het dié land een van die klassieke bestemmings vir groot getalle ander Europese immigrante geword, wat veral uit [[Duitsland]], Italië, [[Oekraïne]], [[Skandinawië]], [[Pole]] en die Verenigde State gekom het. Vandag is minder as 40 persent van Angel-Saksiese en sowat 30 persent van Franse afkoms. Van die sowat 12&nbsp;000 Franse immigrante, wat hulle tussen 1605 en 1763 in Nieu-Frankryk gevestig het, het byna 90 persent oorspronklik uit [[Normandië]] en [[Bretagne]] gekom. Die immigrasie na Kanada het nooit dieselfde vlakke bereik soos dié na die Verenigde State nie en eers teen die begin van die 20ste eeu sterk toegeneem. Dit het in 1913 'n historiese hoogtepunt met 410&nbsp;000 nuwe aankomelinge bereik, van wie 150&nbsp;000 Britte en 140&nbsp;000 Amerikaners was. As gevolg van die dalende geboortesyfer speel immigrasie 'n steeds belangriker rol by Kanada se bevolkingsgroei. Deesdae immigreer groot getalle mense uit die Verre Ooste, met name die Volksrepubliek China, Afrika en [[Latyns-Amerika]] na Kanada. Die grootste groep van immigrante uit Afrikalande suid van die Sahara het uit die Republiek van Suid-Afrika gekom. Die getal Suid-Afrikaanse immigrante in Kanada het in 1996 13&nbsp;950 beloop, onder wie talle Engelssprekendes en Suid-Afrikaners van Joodse afkoms, asook kleiner groepe [[Afrikaners]], [[Kleurlinge]], Indiërs en sommige Swart Suid-Afrikaners. Gekwalifiseerdes soos universiteitsdosente, geneeskundiges, onderwysers, skrywers, kunstenaars en sommige opgeleide ambagsmanne is in alle etniese groepe verteenwoordig. Ook in die volgende dekade het 'n bestendige stroom Suid-Afrikaanse immigrante Kanada toe gekom, en so het die getal inwoners van Suid-Afrikaanse herkoms in 2006 reeds 25&nbsp;855 beloop. Daarnaas het ook 3&nbsp;570 blanke Rhodesiërs 'n nuwe tuiste in Kanada gevind.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/africans |title=Africans |publisher=The Canadian Encyclopedia |accessdate=19 Maart 2015}}</ref> Volgens die 2011-sensus het 8&nbsp;770 inwoners [[Afrikaans]] as huistaal gepraat.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2011/dp-pd/tbt-tt/Rp-eng.cfm?LANG=E&APATH=3&DETAIL=0&DIM=0&FL=A&FREE=0&GC=0&GID=0&GK=0&GRP=1&PID=107988&PRID=0&PTYPE=101955&S=0&SHOWALL=0&SUB=0&Temporal=2011&THEME=90&VID=0&VNAMEE=&VNAMEF= |title=2011 Census of Canada: Topic-based tabulations |publisher=Statistiek Kanada |date=18 April 2020 |accessdate=22 Julie 2026}}</ref> ; Oekraïense immigrasie [[Lêer:Ukrainian Canada 2011.jpg|duimnael|Kanadese van Oekraïense afkoms in tradisionele volksdrag]] Vyf groot immigrasiegolwe sedert die laat 19de eeu het etniese en kulturele bande tussen Oekraïne en Kanada gesmee.<ref>{{en}} [https://www.kyivpost.com/ukraine-politics/unstable-economy-war-push-ukrainians-to-leave-for-canada.html ''Kyiv Post, 9 Julie 2018: Unstable economy, war push Ukrainians to leave for Canada. Besoek op 12 April 2020'']</ref> Oekraïners het hulle vanaf 1891 in groter getalle in Kanada kom vestig – veral nadat die Kanadese regering die immigrasie van boere in 1896 aktief begin bevorder het. So word sowat die helfte van die Oekraïno-Kanadese bevolking in die sogenaamde ''prairie provinces'' van Wes-Kanada met hul uitgestrekte landboustreke aangetref.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/ukrainian-canadians |title=Ukrainian Canadians |publisher=The Canadian Encyclopedia |accessdate=22 Julie 2026}}</ref> 1,4 miljoen Kanadese (of vier persent van die totale bevolking) het wortels in Oekraïne wat van die Oekraïense gemeenskap in die land die grootste ter wêreld buite die moederland en Rusland maak – 'n snelgroeiende diaspora bowendien gegewe die feit dat die getal Oekraïense immigrante in Kanada tussen 2001 en 2011 van 51&nbsp;610 tot 65&nbsp;455 gegroei het. Die Kanadese sensus van 2016 het die getal Oekraïense immigrante as 73&nbsp;030 bepaal.<ref>{{en}} [https://canadaimmigrants.com/ukrainian-immigrants-canada/ ''im – The Canadian Magazine of Immigration: Ukrainian Immigrants to Canada. Besoek op 12 April 2020'']</ref> Dit maak van die Oekraïense gemeenskap sowel as die Kanadese regering 'n belangrike rolspeler in die internasionale politiek ten opsigte van Oekraïne. So was Kanada die eerste land op aarde wat in 1991 die onafhanklikheid van Oekraïne amptelik erken het. Die vroeëre konserwatiewe premier Stephen Harper was die eerste buitelandse regeringsleier wat 'n besoek aan die nuwe Oekraïense oorgangsregering gebring het en een van die mees uitgesproke kritici van Rusland se anneksasiebeleid.<ref>{{de}} [https://taz.de/Ukrainische-Diaspora-in-Kanada/!5045006/ ''taz, 9 April 2014: Ukrainische Diaspora in Kanada – Angst um das ferne Land. Besoek op 12 April 2020'']</ref> === Verstedeliking === ==== Definisie van stedelike nedersettings ==== [[Lêer:Vancouver City Night 2 by ajithrajeswari.jpg|duimnael|Woonstelgeboue in Vancouver]] Terwyl die term ''city'' in Kanada na 'n wye verskeidenheid nedersettings kan verwys wat ten opsigte van hul inwonertal, oppervlakte, ekonomiese basis, sosiale strukture en plaaslike regeringsvorm grootliks van mekaar kan verskil, word dit algemeen as 'n sinoniem vir 'n stedelike gebied gebruik. Munisipale regerings val onder die jurisdiksie van Kanada se provinsiale parlemente, en so bepaal die deelstate ook watter voorwaardes 'n nedersetting moet vervul om as 'n stedelike entiteit gekategoriseer te word. Verstedeliking as demografiese proses het begin lank voordat die Kanadese Konfederasie gestig is en duur steeds voort. Tans woon rofweg vier vyfdes van alle Kanadese in stedelike gebiede wat van miljoenestede soos Toronto en Montreal tot kleiner dorpe en nedersettings sonder formele munisipale status (niegeïnkorporeerde nedersettings) met 'n bevolking van meer as 1000 of tot die beboude randgebiede van munisipaliteite kan strek. ==== Ontwikkeling voor 1920 ==== [[Lêer:Quebec-Windsor Corridor.svg|duimnael|Die Québec-Stad-Windsor-korridor is die digsbevolkte en mees geïndustrialiseerde streek van Kanada. Dit strek oor sowat 1&nbsp;200&nbsp;km<ref>{{en}} {{cite book|author1=Peter H. McMurry|author2=Marjorie F. Shepherd|author3=James S. Vickery|title=Particulate Matter Science for Policy Makers: A NARSTO Assessment|url=https://books.google.de/books?id=1giH-mvhhw8C&pg=PA391&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false|year=2004|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-84287-7|page=391|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160412142432/https://books.google.com/books?id=1giH-mvhhw8C&pg=PA391|archivedate=12 April 2016|df=mdy-all}}</ref>]] Die vestiging van Europese nedersettings in Kanada het uit die koloniale beleid van Groot-Brittanje en Frankryk voortgespruit om buiteposte in oorsese gebiede te vestig. Vroeë koloniale nedersettings het 'n verskeidenheid funksies vervul – die ontginning van die kolonie se ekonomiese potensiaal, die oordrag van die leefstyl van Europese metropolitaanse sentra soos Londen en Parys na 'n afgeleë gebied met 'n onbeskaafde inheemse bevolking, asook die militêre beveiliging en administrasie van die nuut verowerde gebied. Koloniale nedersettings was meestal handelsposte met stoor- en hanteergeriewe vir goedere soos velle en huide, vis, minerale en graan en vervoerspilpunte van waar dié produkte na die Europese metropolitaanse sentra verskeep is. Eers in Europa is die goedere verwerk en na hul finale bestemmings uitgevoer. Die stigting van Franse en Britse koloniale nedersettings het die algemene kolonisasie van 'n streek voorafgegaan en 'n soort stedelike grenspos van die Europese beskawing gevorm. Hul verdere groei en ekonomiese welvaart was onlosmaaklik verbonde aan die ekonomiese potensiaal van hul omgewing. Koloniale nedersettings was die spilpunt vir die ontwikkeling van hul omgewing en het aanvanklik 'n groot deel van die kolonie se bevolking gehuisves. Gaandeweg het kleiner sekondêre buiteposte ontstaan wat tot demografiese desentralisering bygedra het. Hul afgeleë ligging en die gebrek aan vervoergeriewe en ander fasiliteite het verseker dat hulle 'n sekere outonomie en afsonderlikheid kon handhaaf so lank as wat die primêre buiteposte nie in staat was om 'n oorheersende invloed op 'n groter gebied in hul omgewing uit te oefen nie. Hierdie desentraliseringsproses is eers omgekeer namate koloniale nedersettings soos Quebecstad, Montreal, Toronto en Halifax tot groter stedelike sentra ontwikkel het. 'n Belangrike kenmerk van koloniale nedersettings was hul noue ekonomiese bande met hul oorsese metropole en die gebrek aan 'n infrastruktuur wat hulle met ander koloniale buiteposte sou kon verbind het. Die vestiging van plaaslike vervoer-, handels- en kommunikasienetwerke, waardeur samewerking op plaaslike vlak kon plaasvind, word as die eindfase van die koloniale tydperk en die begin van 'n moderne ekonomiese stelsel beskou waarin groter nedersettings goedere en dienste nie net vir hulself nie, maar vir 'n groter omgewing verskaf het. Die eerste stedelike nedersettings in Kanada, Quebec (gestig in 1608) en Montreal (gestig in 1642), was aanvanklik hoofsaaklik pelshandelsposte wat min stedelike geriewe en dienste vir hul landelike omgewing verskaf het. Eers in die 19de eeu het vinnige bevolkingsaanwas, die bou van spoorweë en die gepaardgaande industrialisering Kanada se stedelike nedersettings tot ekonomiese sentra laat groei wat 'n verskeidenheid funksies begin vervul het. ==== Moderne vorme van verstedeliking ==== [[Lêer:Oakridge aerial view 2018.jpg|duimnael|Vestigingspatrone in Kanada toon baie ooreenkomste met dié in die Verenigde State. Uitgestrekte voorstadsones met enkelgesinshuise dra vanweë lang afstande en die koeler klimaat by tot die hoogste per capita-energieverbruik op aarde: Lugaansig van Oakridge, Vancouver]] Tans strek die tipes stedelike nedersettings oor 'n wye spektrum. Kleiner nedersettings met 'n bevolking van enkele honderd wat beperkte funksies vir die landelike gebiede in hul omgewing vervul kontrasteer met multifunksionele metropole soos Toronto, Montreal en Vancouver. Stedelike strukture in Kanada weerspieël sowel Amerikaanse asook Europese invloede. In teenstelling met talle groot stede in die Verenigde State het sakekerne en middestede danksy 'n verskeidenheid geriewe aantreklik vir hul bewoners gebly. Maatskaplike teenstellings speel in vergelyking met die VSA net 'n ondergeskikte rol sodat negatiewe verskynsels soos krotbuurte en ghetto's nouliks aangetref word. Net soos in die VSA het enkelgesinshuise met tuine 'n ideaal vir groot dele van die bevolking geword en die groei van uitgestrekte voorstede bevorder. Woonstelblokke in binnestedelike sones of stadshuise speel nogtans 'n beduidende rol in stede soos Vancouver en Montreal. Tans is daar meer as twintig groot stedelike bevolkingskonsentrasies of metropolitaanse gebiede wat 'n verskeidenheid ekonomiese, dienste- en dikwels ook administratiewe funksies op byvoorbeeld provinsiale vlak vervul. == Politiek == [[Lêer:Charles, Prince of Wales in 2021 (cropped) (3).jpg|duimnael|links|upright|Koning [[Charles III van die Verenigde Koninkryk|Charles III]] is die staatshoof van Kanada]] [[Lêer:Canada Parliament2.jpg|duimnael|Die [[Parlement van Kanada|Kanadese parlementsgebou]] in Ottawa]] [[Lêer:Canadian-Senate-chamber.jpg|duimnael|Die Kanadese parlement se hoërhuis]] [[Lêer:Maple leaf.jpg|duimnael|links|upright|Die [[Suikeresdoring|esdoringblaar]] is die nasionale simbool van Kanada]] [[Lêer:Parliament2.jpg|duimnael|Die Kanadese parlement se laerhuis]] [[Lêer:Mark Carney.jpg|duimnael|links|upright|Mark Carney is die huidige eerste minister van Kanada]] Kanada is 'n konstitusionele monargie. Die koningin of koning van die Verenigde Koninkryk tree ook as koningin of koning van Kanada op en is volgens die grondwet die staatshoof. Die daaglikse pligte van die monarg word deur die goewerneur-generaal waargeneem, wat gewoonlik 'n afgetrede Kanadese politikus of ander bekende persoon is. Die goewerneur-generaal word na beraadslaging met die eerste minister van Kanada formeel deur die koning benoem. Sy of hy bly onpartydig ten opsigte van die binnelandse beleid en tree veral tydens nasionale plegtighede as 'n simboliese figuur op. === Uitvoerende gesag === Die eerste minister van Kanada beskik as regeringshoof oor verreikende uitvoerende bevoegdhede. Hy word formeel deur die goewerneur-generaal benoem, maar moet nogtans die goedkeuring van die [[Parlement van Kanada|parlement]] geniet. Die leier van die grootste party beklee gevolglik meestal ook die amp van eerste minister. Die Kanadese regering beheer Kanada se [[buitelandse beleid]], verdediging, handel, geldstelsel, vervoer, poswese en die administrasie van die federale gebiede in die noorde: Yukon, die Noordwestelike gebiede en Nunavut. === Wetgewende gesag === Kanada se tweekamerparlement bestaan uit die demokraties verkose Laerhuis en die Senaat of Hoërhuis. Alle Kanadese provinsies word op 'n proporsionele grondslag in die Senaat verteenwoordig, en die afgevaardigdes word volgens 'n voorstel van die Kanadese eerste minister benoem. Die parlement se wetgewende periode is vyf jaar. Op versoek van die eerste minister moet die goewerneur-generaal die Laerhuis ontbind selfs al het sy termyn nog nie verstryk nie, en 'n nuwe federale verkiesing uitroep. === Regsprekende gesag === Kanada se regstelsel pronk met 'n lang tradisie. Die Gemenereg, wat in alle provinsies met uitsondering van Québec toegepas word, berus op beginsels wat reeds in die [[Middeleeue|Middeleeuse]] Engeland ontwikkel is. Quebec se ''Droit Civil'' gaan selfs terug op die tydperk van die [[Romeinse Ryk]] en weerspieël daarnaas ook baie beginsels van die Franse reg. Albei regstelsels is gaandeweg by die Kanadese toestande aangepas en Kanadese howe neem by die uitleg van wette ook die veranderende maatskaplike konteks in ag. Die Kanadese grondwet dien orals in Kanada as die grondslag van die regstelsel. === Huidige regering === Sedert Maart 2025 word Kanada deur die Liberale Party onder leiding van eerste minister [[Mark Carney]] geregeer. Sy meerderheidsregering het in die Kanadese federale verkiesing van 2021 'n groot persentasie stemme op hom verenig en beskik tans oor 160 van die 338 setels in die Kanadese Laerhuis. Die Konserwatiewe Party, wat Kanada tot en met 2015 nege jaar lank onder eerste minister Stephen Harper geregeer het, het 119 setels, die [[New Democratic Party (Kanada)|Nuwe Demokratiese Party]] 25 en die Bloc Québécois, wie se kandidate uitsluitlik in die provinsie [[Quebec]] staan en die politieke selfstandigheid van dié provinsie voorstaan, beskik oor 32 setels in die federale parlement. Daar is nog twee afgevaardigdes van die Groen Party. === Grondwet en burgerregte === [[Lêer:Ottawa - ON - Oberster Gerichtshof von Kanada.jpg|duimnael|Die Hooggeregshof van Kanada]] Met die Britse Noord-Amerika-Wet van 1867, wat nog steeds as Kanada se grondwet dien, word dié land 'n parlementêre monargie met skeiding van wetgewende, uitvoerende en juridiese mag. In 1917 kry vroue vir die eerste keer stemreg in die federale verkiesing. Na [[Spanje]], [[Nederland]] en [[België]] is Kanada in Julie 2005 die vierde land ter wêreld wat gay en lesbiese pare volle burgerregte toestaan, insluitende die reg om te trou en kinders aan te neem. Die sogenaamde Wetsontwerp C-38 van die liberale Kanadese regering word in die Senaat van Kanada met 47 Ja- teen 21 Nee-stemme goedgekeur. Nadat die rol wat Kanada jare lank as 'n toevlugsoord vir internasionale kriminele gespeel het, 'n nadelige beeld van dié land uitgedra het, het die regering van eerste minister Stephen Harper in 2007 eerste stappe gedoen om sy reputasie in hierdie verband te verbeter. Twee voormalige Nazi-samesweerders het hulle Kanadese burgerskap in Junie 2007 verloor en word volgens die minister van justisie, Rob Nicholson, moontlik na Duitsland gedeporteer. Nicholson het beklemtoon dat Kanada geen veilige toevlugsoord sal wees vir oorlogsmisdadigers of mense wat skuldig is aan volksmoord of misdaad teen die mensdom.<ref>{{de}} [http://www.morgenpost.de/content/2007/06/03/politik/903393.html ''Kanada: Oase für Kriminelle aus aller Welt''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930184833/http://www.morgenpost.de/content/2007/06/03/politik/903393.html |date=30 September 2007 }}. In: Berliner Morgenpost, 3 Junie 2007</ref> Die vroeëre anti-apartheid-aktivis [[Winnie Madikizela-Mandela]], wat in die tagtigerjare 'n voorstander van gru-halssnoermoorde<ref>{{en}} [http://www.csvr.org.za/papers/papball.htm Joanna Ball: ''The Ritual of the Necklace''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928002904/http://www.csvr.org.za/papers/papball.htm |date=28 September 2007 }}</ref> en as stigter van die sogenaamde ''Mandela Football Club'' ook mede-verantwoordelik vir die moord op die veertienjarige [[Stompie Seipei]] was, is in Junie 2007 toegang tot dié land geweier.<ref>{{en}} [http://edition.cnn.com/2007/WORLD/americas/06/05/mandela.canada.reut/index.html CNN.com: ''Winnie Mandela barred from Canada''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070607150315/http://edition.cnn.com/2007/WORLD/americas/06/05/mandela.canada.reut/index.html |date= 7 Junie 2007 }}</ref> === Volkslied en koninklike lied === [[Lêer:God Save the King (sheet, 1745).png|duimnael|upright|''God save the King'' van 1745]] Kanada se volkslied is "[[O Canada]]". Alhoewel dit reeds op 24 Junie 1880 vir die eerste keer opgevoer is by 'n [[Saint Jean-Baptistedag]]-onthaal in Quebecstad, het dit eers op 1 Julie 1980 Kanada se amptelike volkslied geword. Oor die voorafgaande 70 jaar het "O Canada", "[[God Save the King]]" en "[[The Maple Leaf Forever]]" saamgedien as nieamptelike volksliedere, maar teen die 1960's het "O Canada" as die voorkeurkeuse uitgestaan. Toe dit die amptelike volkslied gemaak is, was die meeste Kanadese verbaas dat dit nog nie reeds sulke status geniet het nie. "God Save the King" is nou Kanada se [[koninklike lied]]. Dit word amptelik gespeel in die teenwoordigheid van die [[Koning van Kanada|Koning]] of ander lede van die koninklike familie. Die eerste ses mate is ook gebruik as deel van die Onder-Koninklike Saluut, wat in die teenwoordigheid van die [[Goewerneur-Generaal]] gespeel word. Uit tradisie word "God Save the King" gesing aan die einde van uiters formele staatsaangeleenthede (byvoorbeeld 'n staatsbegrafnis of [[Remembrance Day]]-diens). Dit word ook gespeel (maar nie gesing nie) by baie militêre aangeleenthede, en sommige [[Universiteit]]e sluit hulle konvokasies daarmee af. Tot die 1980's was dit ook algemeen vir laerskole in baie streke om hulle byeenkomste af te sluit met "God Save the King", maar dit is nie meer die geval nie. Soos met [[Brittanje]] verander die lied na "God Save the Queen" wanneer toestande op die troon dit noodsaak. === Buitelandse beleid === In die algemeen het Kanada se buiteland beleid dieselfde beginsels gevolg soos dié van die Verenigde State en Europa sodat die regering in Ottawa op internasionale terrein lojaal by sy westerse bondgenote gestaan het. Kanadese soldate het in albei wêreldoorloë aan geallieerde kant geveg en later 'n aktiewe rol binne die Verenigde Nasies en NAVO gespeel, terwyl Kanada deur militêre, diplomatieke en finansiële bydraes stabiliteit en geregtigheid help verseker het in 'n wêreld wat bedreigings deur terrorisme en skurkstate in die gesig gestaar het.<ref>{{en}} [http://www.thecanadaguide.com/basics/foreign-policy/ ''The Canada Guide: Canadian Foreign Policy. Besoek op 4 November 2018''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181101231927/http://www.thecanadaguide.com/basics/foreign-policy/ |date= 1 November 2018 }}</ref> Die liberale regering onder die eerste minister Trudeau, wat in November 2015 ingesweer is, strewe in sy buitelandse beleid daarna om na "tradisioneel Kanadese waardes" terug te keer. As 'n middelgroot land fokus Kanada op multilaterale samewerking binne internasionale organisasies soos die [[Groep van Sewe]], die [[Groep van 20]] en die Verenigde Nasies. == Ekonomie == === Kenmerke === [[Lêer:City Skyline from Above (Unsplash).jpg|duimnael|Toronto is die finansiële sentrum van Kanada. Uitsig oor die middestad vanuit die CN-toring]] Die Kanadese ekonomie steun hoofsaaklik op sy hoogs ontwikkelde nywerheidsektor, natuurlike hulpbronne en landbou. Geografiese en klimatiese besonderhede oefen groot invloed op die ekonomiese ontwikkeling uit. Alhoewel Kanada volgens sy oppervlakte die tweede grootste land ter wêreld is, is die ekonomiese kerngebiede ruimtelik verdeel. Die meeste vervaardigingsbedrywe is in 'n landstrook met 'n maksimale wydte van 350&nbsp;km langs die grens met die Verenigde State saamgetrek, terwyl die meeste natuurlike hulpbronne soos minerale en ruolie in afgeleë landsdele in die noorde en weste ontgin word. Die belangrikste landbougebiede is in die suide van die sentrale provinsies en in Ontario geleë. Kanada is een van die welvarendste lande ter wêreld en 'n lidstaat van die Organisasie vir Ekonomiese Samewerking en Ontwikkeling (OESO) en die [[Groep van Agt]] (G8). Sy vryemarkekonomie word deur 'n hoër peil van regeringsinmenging gekenmerk as dié van die Verenigde State, en sy welvaart is meer eweredig onder die bevolking versprei. Desondanks stem Kanada ten opsigte van die markgerigtheid van sy ekonomiese stelsel, die produksiepatrone en hoë lewensstandaard grootliks met die VSA ooreen. Die BBP per capita is nogtans iets laer as dié van die VSA. Oor die afgelope eeu het die indrukwekkende groei van die nywerhede, die mynbou en die dienstesektor die oorspronklik meer plattelandse en agrariese basis van die Kanadese ekonomie omgevorm tot 'n stedelike en industriële. Net soos in ander ontwikkelde lande word die ekonomie deur die tersiêre sektor oorheers, wat driekwart van Kanada se werksgeleenthede verskaf. Die grootste deel van Kanadese nywerhede is in die suide van Ontario en Quebec en in die metropolitaanse gebied van Vancouver saamgetrek. Die motorbedryf is tans die belangrikste van alle industriële sektore. Kanada se nywerheidsektor is toekomsgerig en spits hom ook op opkomende tegnologieë toe. Die vernaamste verwerkende nywerhede naas die motorbedryf is die lugvaartbedryf, metaalnywerhede, voedselverwerking, die hout- en papierbedryf, chemiese nywerhede asook inligtings- en kommunikasietegnologie. Opkomende en innovatiewe sektore soos inligting, telekommunikasie, energetiek, bio- en nanotegnologie word deur die staat doelgerig bevorder. === Die primêre sektor === [[Lêer:Syncrude mildred lake plant.jpg|duimnael|Teersandmynbou in Kanada: 'n Aanleg van ''Syncrude'' naby Mildred Lake. Die geel strukture is hope [[swael (chemiese element)|swael]] wat naby die myn gestoor word]] Kanada verskil van ander Eerste-Wêreldlande deur die groot belangrikheid van die primêre sektor, waarby die hout- en oliebedryf die grootste rol speel. Dié land is een van die belangrikste uitvoerders van agrariese produkte, [[hout]] en minerale. Die Kanadese prairie is een van die grootste landbougebiede vir [[koring]] en ander [[graan|grane]]. Dié land is ook die grootste produsent van sink en uraan en een van die grootste verskaffers van [[goud]], [[nikkel]], [[aluminium]] en [[lood]]. Mynbou en die houtbedryf is die ekonomiese basis van baie stede en dorpe in die noorde van Kanada, wat minder geskik is vir landbou. Teen die begin van die 21ste eeu het hout en houtprodukte nog steeds byna 'n vyfde van Kanadese uitvoere beloop. Kanada se uitgestrekte bosse maak van dié land die grootste uitvoerder van hout ter wêreld. Sowat 46 persent van die totale oppervlakte is bebos – dit beteken dat 'n tiende van alle bosgebiede op aarde in Kanada geleë is. Die Kanadese ruolie-voorrade, insluitende die oliesande in Alberta, is die derde grootste ter wêreld ná [[Saoedi-Arabië]] en [[Venezuela]]. Kanada is tans die derde grootste aardgas- en die sesde grootste olieprodusent ter wêreld. Sedert die middel van die 1990's word in gebiede noord van die Poolsirkel (die Noordwesgebiede en Nunavut) [[diamant]]e ontgin. Kanada is intussen een van die belangrikste verskaffers van diamante op die wêreldmark. Negentig persent van alle diamante word in die Europese Unie uitgevoer en op die Londense en Amsterdamse markte gehandel. Kanada is ná [[Kasakstan]] en nog voor [[Australië]] die tweede grootste uraanprodusent en lewer tans 18,2 persent van die wêreldproduksie op. Daarnaas speel ook nieenergetiese minerale soos ystererts, goud, koper, nikkel en seldsame aardes 'n belangrike rol vanweë hul strategesie waarde vir oorsese nywerhede. === Energie === [[Lêer:Tar sands in alberta 2008.jpg|duimnael|Teersand in Alberta]] Kanada behoort tot die min ontwikkelde lande ter wêreld wat netto-uitvoerders van energie is. Dié land beskik oor groot natuurlike hulpbronne soos aardgas aan die ooskus en groot voorkomste van ru-olie en gas in die provinsies Alberta, Brits-Columbië en Sasketchewan. Danksy die teersande van Athabasca beskik dié land oor die tweede grootste ru-olievoorkomste ter wêreld. Waterkrag is 'n ekologiese en goedkoop bron van energie, wat volop beskikbaar is in Quebec, Brits-Columbië, Ontario en Manitoba. In 2003 is 180,9 miljard kubieke meter aardgas en 136 miljoen ton ruolie ontgin; Kanada was in daardie jaar die derde grootste produsent van aardgas en die negende grootste produsent van ruolie. As gevolg van sy goedkope energiebronne het Kanada tot die wêreld se derde belangrikste produsent van aluminium ná die Volksrepubliek China en die Russiese Federasie ontwikkel; die jaarlikse vervaardiging het in 2003 2,8 miljoen ton beloop. Kanada se energieverbruik was in 2001 met 339,5 miljoen ton steenkooleenhede of 'n per-capita-verbruik van 10&nbsp;943 kilogram die tweede grootste ter wêreld per inwoner na dié van die Verenigde State met 3&nbsp;152 miljoen ton of 11&nbsp;067 kilogram per capita. Die totale bruto-kragopwekking van Kanada se kragsentrales, waaronder 17 kernkragsentrales, het in 2003 570&nbsp;000 miljoen kilowatt-ure beloop, en Kanada was sodoende die sesde grootste produsent van elektriese energie na die VSA, die Volksrepubliek China, Japan, die Russiese Federasie en Brasilië.<ref>{{de}} ''Der Fischer Weltalmanach 2006''. Frankfurt am Main: Fischer Taschenbuch Verlag 2005, bl. 645–658</ref> === Handelsbetrekkinge === [[Lêer:Canada Exclusive Economic Zone.PNG|duimnael|links|Die eksklusiewe ekonomiese sone van Kanada]] [[Lêer:FTAs with Canada.svg|duimnael|400px|Lande wat met Kanada vryhandelsverdrae gesluit het: {{sleutel|#000|Kanada}} {{sleutel|#393|Vryhandelsverdrae}}]] Kanada se ekonomie is afhanklik van internasionale handelsbetrekkinge, onder meer danksy die groot aandeel van die primêre sektor. Die vryhandelsooreenkoms (Engels: ''Free Trade Agreement'' met die VSA, wat in 1989 gesluit is, en die [[NAFTA|Noord-Amerikaanse Vryhandelsooreenkoms]] (Engels: ''North American Free Trade Agreement'') van 1994, wat ook [[Meksiko]] insluit, het tot 'n dramatiese groei in die internasionale handel en die ekonomiese integrasie met die VSA gelei. Sedert 2001 het Kanada daarin geslaag om 'n resessie te vermy, en sy ekonomie vertoon die beste in die [[Groep van Agt|G8-groep]]. Die ooreenkoms oor ekonomiese, industriële en tegnologiese samewerking wat in 1976 met die Europese Unie aangegaan is, was 'n poging om die ekonomiese afhanklikheid van die Verenigde State te verminder. Maar eers in die 21ste eeu het Kanada se buitelandse handelstrome merkbaar begin verskuif na die Pasifiese gebiede, en vier van dié land se belangrikste handelsvennote is tans Asiatiese state. Die krimpende vraag op die Amerikaanse mark en die stygende waarde van die Kanadese dollar in die vroeë 21ste eeu het nog eens die noodsaaklikheid van diversifisering van Kanada se handelsbetrekkinge getoon. Die konserwatiewe regering onder die eerste minister Harper stel veral in bilaterale vryehandelsooreenkomste met die Europese Unie, Indië en Suid-Korea belang. Daarnaas toon die Volksrepubliek China groot belang in die ontginning en invoer van Kanadese minerale en ander natuurlike hulpbronne sodat toekomstige handelsbetrekkinge met dié land eweneens 'n sentrale rol vir Kanada se ekonomiese groei sal speel. Die Verenigde State is desondanks steeds by verre die belangrikste handelsvennoot vir Kanada. Driekwart van alle Kanadese uitvoere is vir die Amerikaanse mark bestem; vir olie- en gasuitvoere beloop dié aandeel selfs 98,5 persent. Laat in 2018 het die Verenigde State, Kanada en Mexiko 'n nuwe vryhandelsooreenkoms onderteken – die sogenaamde VSA-Mexiko-Kanada-ooreenkoms of ''US Mexico Canada Agreement'', kort ''USMCA'' – wat ná afsluiting van die nasionale ratifiseringsprosesse in al drie lande na verwagting vroeg in 2019 in werking sal tree. USMCA sal die basis vir handelsbetrekkinge in Noord-Amerika vorm en 'n vroeëre handelsooreenkoms, die Noord-Amerikaanse Vryhandelsooreenkoms of NAFTA, vervang.<ref>{{de}} [https://www.auswaertiges-amt.de/de/aussenpolitik/laender/kanada-node/wirtschaft/204888 ''Duitse Departement van Buitelandse Sake – Kanada: Wirtschaftsbeziehungen mit den USA. Besoek op 4 November 2018''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190325181505/https://www.auswaertiges-amt.de/de/aussenpolitik/laender/kanada-node/wirtschaft/204888 |date=25 Maart 2019 }}</ref> === Onlangse ekonomiese ontwikkeling === In die afgelope dekade is Kanada se ekonomie – ná 'n moeilike tydperk – deur 'n hoë groeitempo en lae werkloosheidsyfers gekenmerk, terwyl die fiskale jare op nasionale vlak met groot oorskotte afgesluit het. Die werkloosheidsyfer het in 2008 met 5,8 persent sy laagste vlak ooit bereik. Nadat dit as gevolg van die internasionale finansiële en ekonomiese krisis in die somer van 2009 weer tot 8,9 persent gestyg het, toon dit 'n afwaartse neiging. In Augustus 2012 was 7,3 persent van die ekonomies aktiewe bevolking werkloos. === Wynbou === [[Lêer:Vineyards Lake Okanagan.jpg|duimnael|Wingerde in [[Okanagan]]]] Kanada staan tans nog nie internasionaal as 'n wynbouland bekend nie, maar beskik danksy die milde mikroklimaatsones van [[Okanagan]] en die Niagara-streek oor twee belangrike wynbougebiede. Die eerste Kanadese wyn is reeds sowat 200 jaar gelede geproduseer, en tans staan dié land veral vir sy yswyn bekend. In die omgewing van Niagara-on-the-Lake het wynbouers uit Duitsland en Oostenryk in die 1970's die eerste wynkelders gestig. Die [[Ontariomeer]] stoor hier genoeg warmte om plaaslike temperature te verhoog en geskik vir wingerde te maak, terwyl die mikroklimaat ook danksy die hoër lugvogtigheid en neerslae gunstig vir kommersiële wynbou is. Kanadese wyne het intussen al medaljes op internasionale wynskoue verower. == Kultuur == [[Lêer:Thom Thomson, Le Pin, 1916-1917, huile sur toile, 127,9 x 139,8 cm, Musée des Beaux-Arts du Canada.jpg|duimnael|Thom Thomson (Group of Seven/Groupe des Sept): ''Le Pin'' (1916–1917), oliverf op doek, Musée des Beaux-Arts du Canada]] Die Verenigde State oefen danksy hulle sterk ekonomiese posisie ook 'n beduidende invloed op kulturele gebied uit. Buitelandse besoekers aan Kanada sal baie kenmerke van die Amerikaanse leefstyl oorkant die grens raaksien, wat van die kommersialisering van die alledaagse lewe tot by die Engelse taal se spelling en uitspraak strek. Driekwart van die Kanadese bevolking maak gebruik van kabeltelevisie, terwyl satellietprogramme meer afgeleë gebiede soos byvoorbeeld die noorde van Kanada dek. Die oorgrote meerderheid Kanadese is gevolglik blootgestel aan Amerikaanse televisieproduksies wat sowat 70 persent van die plaaslik uitgesaaide programme verteenwoordig. Ook 90 persent van alle rolprente en 80 persent van alle boeke wat in Kanada vrygestel word het hulle oorsprong in die VSA. Die Amerikaanse'' Webster''-woordeboek is net soos in die VSA die mees gesaghebbende bron ten opsigte van spelling. Kanadese het eers vanaf die 1960's begin om hule eie kulturele identiteit te handhaaf en te bewaar. Instellings soos die ''Canada Council'' is in die lewe geroep om die inheemse kuns en literatuur met subsidies, beurse en pryse te bevorder en in die binne- en buiteland bekend te maak. Die Kanadese letterkundige Northrop Frye het na die literêre ontwikkeling wat sedert die jaar 1960 plaasgevind het selfs 'n "kolossale verbale ontploffing" genoem.<ref>{{en}} Klinck, Carl F.: ''Literary History of Canada: Canadian Literature in English''. In: The Modern Language Review, volume 74, nommer 1 (Januarie 1979), bl. 186. Aanlyn beskikbaar: [http://links.jstor.org/sici?sici=0026-7937%28197901%2974%3A1%3C186%3ALHOCCL%3E2.0.CO%3B2-4&size=LARGE&origin=JSTOR-enlargePage JSTOR.org]</ref> 'n Aantal universiteite het inheemse skrywers uitgenooi om enkele semesters as ''writers in residence'' werksaam te wees, terwyl daar ook steeds meer kursusse oor Kanadese literatuur aangebied is. Die bekendste moderne skrywers sluit [[Margaret Atwood]], [[Michael Ondaatje]], Anne Michaels en Mordecai Richler in. Die geskiedenis en landskap van Kanada oefen 'n sterk invloed op die romans van Atwood, Rudy Wiebe, Margaret Laurence en Annie Proulx. Laasgenoemde skrywer het in 1994 vir haar roman ''The Shipping News'', wat in Newfoundland afspeel, die [[Pulitzerprys]] ontvang. Die Kanadese landskappe en buitelewe in die winter was die gunstelingmotiewe van Kanada se gewilde 19de eeuse skilder [[Cornelius Krieghoff]], 'n boorling van [[Amsterdam]] ([[Nederland]]). 'n Ander indrukwekkende voorbeeld van die Kanadese skilderkuns is die werk van Tom Thomson en die ''Group of Seven/Groupe des Sept'', wat die ongerepte natuurlandskap van die noordelike Kanada in 'n wonderlike kleureprag uitgebeeld het. Hierdie groep van sewe kunstenaars – wat gedurende verskillende tydperke Frank Carmichael, A.J. Casson, L.L. FitzGerald, Lawren S. Harris, Edwin Holgate, A.Y. Jackson, Franz Johnston, Arthur Lismer, J.E.H. MacDonald en Frederick Varley ingesluit het – het hul inspirasie in die noorde van Ontario gekry en hul kuns vir die eerste keer in 1920 in Toronto vertoon. Nogtans het hulle eers 'n aantal jare later in Kanada en in die buiteland erkenning vir hul baanbrekende styl gekry. Terwyl die meeste Kanadese skilders oorspronklik noukeurig die voorbeeld van Europese kunstenaars gevolg het en selfs hul motiewe oorgeneem het, het die Groep van Sewe sy eie patriotiese filosofie ontwikkel wat die skepping van 'n selfstandige Kanadese kunsstyl as die voorvereiste vir 'n onafhanklike Kanadese nasie beskou het. Een van die opspraakwekkendste voorbeelde van moderne Kanadese boukuns was die argitek Moshe Safdie se utopiese woonstelkompleks ''[[Habitat 67]]'' wat ter geleentheid van die wêreldtentoonstelling Expo 1967 in Montréal ontwerp is. Die argitek Eberhard Zeidler het onder meer bekendheid verwerf met sy futuristiese vermaaksentrum ''Ontario Place'' in Toronto, wat op kunsmatige eilande opgerig is, en die rewolusionêre konsep van sy winkelsentrum Eaton Centre, wat eweneens in Toronto ontstaan het. Carlos Ott se ontwerp vir die nuwe Operateater in die Franse hoofstad Parys is as die beste van 700 voorstelle gekies. Tans word Arthur Erickson as die beduidendste moderne argitek in Kanada beskou. Sy bekendste bouwerke sluit die Antropologiese Museum van die Universiteit van Brits-Columbië in Vancouver in, wat Indiaanse boukuns met [[beton]] en [[glas]] kombineer; die Robson Square-kompleks in die middestad van Vancouver, wat met sy estetiese ontwerp bekoor; en die Roy Thomson-konsertgebou in Toronto. == Sport == [[Lêer:CanadaRugbyWorldCup1987.jpg|duimnael|Die [[Kanadese nasionale rugbyspan]] tydens die [[Rugbywêreldbeker 1987]]]] [[Lêer:Canada2010WinterOlympicsOTcelebration.jpg|duimnael|Kanada se [[yshokkie]]-oorwinning tydens die [[Olimpiese Winterspele 2010]] in [[Vancouver]]]] Die wortels van georganiseerde [[sport]] in Kanada dateer terug na die 1770's.<ref>{{en}} Henry Roxborough, "The Beginning of Organized Sport in Canada", ''Canada'' (1975) 2#3 bl. 30–43</ref> Kanada se amptelike nasionale sportsoorte vir die [[somer]]seisoen is [[lacrosse]] en vir die [[winter]]seisoen [[yshokkie]].<ref>{{en}} {{cite web |title=National Sports of Canada Act |publisher=Regering van Kanada |date=5 November 2015 |url=http://laws-lois.justice.gc.ca/eng/acts/n-16.7/page-1.html |accessdate=23 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200516194658/https://laws-lois.justice.gc.ca/eng/acts/N-16.7/page-1.html |archive-date=16 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> [[Gholf]], [[tennis]], [[ski]], [[pluimbal]], [[vlugbal]], [[fietsry]], [[swem]], [[bowling]], [[rugby]], [[kanovaart]], [[ruitersport]], [[muurbal]] en die bestudering van [[vegkuns]] word op jeug- en amateurvlak wyd uitgeoefen.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://publications.gc.ca/collections/collection_2013/pc-ch/CH24-1-2012-eng.pdf |title=Canadian sport participation – Most frequently played sports in Canada (2010) |newspaper=Publications.gc.ca |year=2013 |page=34 |author=Canadian Heritage |accessdate=27 Januarie 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200503113334/http://publications.gc.ca/collections/collection_2013/pc-ch/CH24-1-2012-eng.pdf |archive-date=3 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Kanada se sporttradisies verskil grootliks van dié van ander voormalige Britse kolonies en kom egter ooreen met die Verenigde State s'n. Kanada deel verskeie groot professionele sportligas met die Verenigde State.<ref>{{en}} {{cite book|author1=Sergiy Butenko|author2=Jaime Gil-Lafuente|author3=Panos M. Pardalos|title=Optimal Strategies in Sports Economics and Management|url=https://books.google.de/books?id=Lh7tPTtYelUC&pg=PA42&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false|year=2010|publisher=Springer Science & Business Media|isbn=978-3-642-13205-6|pages=42–44|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170920184936/https://books.google.com/books?id=Lh7tPTtYelUC&pg=PA42|archivedate=20 September 2017|df=mdy-all}}</ref> Kanadese spanne in hierdie ligas sluit in sewe franchises in die National Hockey League (NHL), drie Major League Soccer-spanne (MLS) en een span elk in die Major League Baseball (MLB), die National Basketball Association (NBA) en die Major League Rugby (MLR). Ander gewilde professionele sportsoorte sluit in Kanadese voetbal, wat gespeel word in die Kanadese Football League, lacrosse in die National Lacrosse League en krul.<ref>{{en}} {{cite book|author1=Don Morrow|author2=Kevin B. Wamsley|title=Sport in Canada: A History|url=https://archive.org/details/sportincanadahis0000unse|year=2016|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-902157-4|pages=xxI – intro }}</ref> In Kanada het [[krieket]] nooit die aandag ontvang soos in die res van die Britse Ryk nie.<ref>{{en}} {{cite journal | last1 = Cooper | first1 = David | year = 1999 | title = Canadians Declare 'It Isn't Cricket': A Century of Rejection of the Imperial Game, 1860–1960 | url = | journal = Journal of Sport History | volume = 26 | issue = | pages = 51–81 }}</ref> Die eerste krieketwedstryd ooit is op 24 September 1844 tussen die [[Kanadese nasionale krieketspan]] en die [[Verenigde State se nasionale krieketspan]] in [[New York]] beslis.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/the-oldest-international-contest-of-them-all-141170 |title=The oldest international contest of them all |publisher=ESPNcricinfo |author=Martin Williamson |date=9 November 2007 |accessdate=13 Maart 2022}}</ref> Kanada kon tot dusver vir vier [[krieketwêreldbeker]]toernooie (in [[Krieketwêreldbeker 1979|1979]], [[Krieketwêreldbeker 2003|2003]], [[Krieketwêreldbeker 2011|2011]] en [[Krieketwêreldbeker 2015|2015]]) en twee [[T20I-wêreldbeker]]toernooie (in [[T20I-wêreldbeker 2024|2024]] en [[T20I-wêreldbeker 2026|2026]]) kwalifiseer, maar hulle het nooit die uitklopfase gehaal nie. [[Rugby]] is in Kanada 'n matig gewilde sportsoort, veral weens die feit dat die gewilde Kanadese voetbal baie ooreenkomste met rugby toon en die Kanadese klimaat 'n uitgebreide rugbyseisoen verhoed. Die [[Kanadese nasionale rugbyspan]] word as die Amerikas se vierde beste span ná [[Argentynse nasionale rugbyspan|Argentinië]], die [[Verenigde State se nasionale rugbyspan|Verenigde State]] en [[Uruguaanse nasionale rugbyspan|Uruguay]] beskou<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/tournaments/rankings/mru |title=World Rugby Men’s Rankings |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=24 April 2022}}</ref> en hulle ding gereeld met ander opkomende rugbyspanne in beide die Amerikaanse Rugbykampioenskap en die [[Stille Oseaan-nasiesbeker]] mee. Kanada het tot dusver aan nege van die tien [[rugbywêreldbeker]]toernooie deelgeneem en tydens die [[Rugbywêreldbeker 1991]] hul beste prestasie opgelewer en die kwarteindrondte gehaal. Die [[Rugbywêreldbeker 2023]] in Frankryk was die eerste toernooi wat Kanada misgeloop het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.cbc.ca/sports/rugby/canada-world-cup-qualifiers-1.6206498 |title=Canada fails to qualify for Rugby World Cup for 1st time ever |publisher=Canadian Broadcasting Corporation |date=9 Oktober 2021 |accessdate=20 November 2022}}</ref> Kanada is meer suksesvol in vrouerugby en behoort tot die wêreld se bestes. Die [[Kanadese nasionale vrouerugbyspan|vrouerugbyspan]] het vir al die [[vrouerugbywêreldbeker]]toernooie gekwalifiseer en twee keer die eindstryd gehaal, maar in [[Vrouerugbywêreldbeker 2014|2014]] en [[Vrouerugbywêreldbeker 2025|2025]] telkens teen [[Engelse nasionale vrouerugbyspan|Engeland]] vasgeval. Kanada het die [[Vrouerugbywêreldbeker 2006]] aangebied. Kanada het aan amper elke [[Olimpiese Spele]] deelgeneem sedert hul [[Olimpiese Somerspele 1900|Olimpiese debuut in 1900]] en het verskeie internasionale sportbyeenkomste soos [[Olimpiese Somerspele 1976]] in Montreal, [[Olimpiese Winterspele 1988]] in Calgary, Basketbal-Wêreldbekertoernooi 1994, [[FIFA]] o/20 Sokker-Wêreldbeker, [[Olimpiese Winterspele 2010]] in Vancouver en die [[Vrouesokkerwêreldbeker 2015]] aangebied. Sedert 1982 word die [[Kanadese Grand Prix]] op die [[Gilles Villeneuve-renbaan]] gejaag. In 2018 is Kanada deur FIFA saam met Meksiko en die Verenigde State as gashere van die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2026]] aangewys; dit was die vierde toernooi in Noord-Amerika en die die eerste in Kanada.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nytimes.com/2018/06/13/sports/world-cup/fifa-2026-vote-north-america-morocco.html |title=World Cup 2026: United States, Canada and Mexico Win FIFA Vote |publisher=[[The New York Times]] |date=13 Junie 2018 |accessdate=13 Junie 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200515074954/https://www.nytimes.com/2018/06/13/sports/world-cup/fifa-2026-vote-north-america-morocco.html |archive-date=15 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Vir die eerste keer het 48 spanne aan 'n Sokker-Wêreldbekertoernooi deelgeneem en altesaam 104 wedstryde beslis.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nytimes.com/athletic/live-blogs/world-cup-2026-schedule-announcement-live-updates-final/r7oDr4oG9qK4/ |title=World Cup 2026 schedule announcement live updates: Latest as FIFA selects host city for final |publisher=[[The New York Times]] |author=Dominski Michael |date=4 Februarie 2024 |accessdate=22 Julie 2026}}</ref> Kanada het sedert 1930 aan elke [[Statebondspele]] deelgeneem en Kanadese stede het dit vier keer gehuisves: Die Britse Rykspele 1930 in [[Hamilton, Ontario|Hamilton]], die Britse Ryk en Statebondspele van 1954 in Vancouver, die Statebondspele van 1978 in Edmonton en die Statebondspele van 1994 in [[Victoria, Brits-Columbië|Victoria]]. == Internasionale ranglyste == * [[UN Human Development Index]] – 4de plek in 2004 (was eerste deur die meeste van die 1990's) * [[Reporters Without Borders]] – 18de plek in 2004 * [http://www.odci.gov/cia/publications/factbook/rankorder/2004rank.html BBP per capita] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061004200800/https://www.odci.gov/cia/publications/factbook/rankorder/2004rank.html |date= 4 Oktober 2006 }} – 11de plek == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronnelys == ; Algemeen ---- * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Canada|title=Canada|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=22 Julie 2026}} * {{en}} {{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/canada/|title=Canada|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=22 Julie 2026}} * {{en}} {{cite web|url=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/canada|title=Canada|publisher=The Canadian Encyclopedia|accessdate=22 Julie 2026}} ---- ; Geskiedenis * {{en}} Brown, Craig (red.): ''The Illustrated History of Canada''. Vierde uitgawe. Toronto: Key Porter Books 2002 == Eksterne skakels == ; Wiki-webtuistes ---- {{CommonsKategorie|Canada|Kanada}} {{Wikt|Kanada}} * {{en}} {{Wikivoyage|Canada|Kanada}} * {{af}} [http://saskopgat.com/?p=984 Kanada] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110813013741/http://saskopgat.com/?p=984 |date=13 Augustus 2011}} ; Amptelike webwerwe ---- * {{en}} {{fr}} [http://canada.gc.ca/ Die amptelike webwerf van die Kanadese regering] ; Ensiklopedieë ---- * {{en}} {{fr}} [https://www.thecanadianencyclopedia.ca/ Die Kanadese Ensiklopedie] ; Geskiedenis, geografie en onderwys ---- * {{en}} [http://www.ericdigests.org/pre-928/canada.htm Teaching about Canada] * {{en}} [http://www.hanifworld.com/canadaphotos.htm Photos of Canada Beauty] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070519195305/http://www.hanifworld.com/canadaphotos.htm |date=19 Mei 2007}} * {{en}} [http://www.mccord-museum.qc.ca/ McCord Museum of Canadian History] ; Kuns ---- * {{en}} [http://www.groupofsevenart.com/ Group of Seven Art – 'n virtuele kunsgalery] {{Geografiese ligging | Senter = {{vlagland|Kanada}} | Noord = [[Arktiese Oseaan]] | Noordoos = {{vlagland|Groenland}} | Oos = [[Atlantiese Oseaan]] | Suidoos = {{vlagland|Verenigde State}} | Suid = {{vlagland|Verenigde State}} | Suidwes = {{vlagland|Verenigde State}} | Wes = [[Stille Oseaan]] | Noordwes = {{vlagland|Verenigde State}} ([[Alaska]]) }} {{Navigasie indeling Kanada}} {{Lande van Noord-Amerika}} {{NAFTA}} {{NAVO-lande}} {{G7}} {{G20}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Britse Statebond]] [[Kategorie:Kanada| ]] [[Kategorie:Voormalige Britse kolonies]] qbdz6gn5i47dgj3qdtnqhhjzriyj3u0 Inligtingstegnologie 0 6061 2968707 2967725 2026-09-19T17:06:58Z InternetArchiveBot 131157 Red 2 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2968707 wikitext text/x-wiki [[Lêer:CSIRO ScienceImage 8130 The computer lab on RV Southern Surveyor.jpg|duimnael|regs|'n Rekenaarlaboratorium bevat 'n wye verskeidenheid elemente van inligtingstegnologie, waaronder hardeware, sagteware en stoorstelsels.]] '''Inligtingstegnologie''' ('''IT''') of '''inligtings- en kommunikasietegnologie''' (IKT; in Engels ''information and communications technology'', ICT) is die studie of gebruik van [[rekenaar]]s, telekommunikasiestelsels en ander toestelle om [[inligting]] te skep, te verwerk, te stoor, te herwin en oor te dra.<ref name="OxfordRef" /> Dit is die gebruik van die tegnologiese [[komponent]]e wat nodig is om inligtingsverwerking moontlik te maak, en in die besonder die gebruik van [[elektronika|elektroniese]] rekenaars en [[sagteware|rekenaarsagteware]] om [[data]] te stoor, te herwin, te verwerk, te stuur, te ontvang en te beskerm vanaf enige plek en op enige tyd. Hoewel die term meestal op rekenaars en [[rekenaarnetwerk]]e betrekking het, sluit dit ook ander tegnologieë vir die verspreiding van inligting in, soos [[televisie]] en die [[telefoon]]. Inligtingstegnologie is 'n toepassing van [[rekenaarwetenskap]] en [[rekenaaringenieurswese]].<ref name="Wang2022" /><ref name="APU" /> 'n '''Inligtingstegnologiestelsel''' ('''IT-stelsel''') is gewoonlik 'n inligtingstelsel, 'n kommunikasiestelsel of, meer bepaald, 'n rekenaarstelsel – met inbegrip van alle [[rekenaarhardeware|hardeware]], sagteware en [[randapparatuur]] – wat deur 'n beperkte groep IT-gebruikers bedryf word, terwyl 'n '''IT-projek''' gewoonlik na die opdraggewing en implementering van so 'n stelsel verwys.<ref name="Forbes" /> IT-stelsels speel 'n belangrike rol in doeltreffende databestuur, in die versterking van kommunikasienetwerke<ref name="Li2012" /> en in die ondersteuning van organisatoriese prosesse in uiteenlopende bedrywe. Suksesvolle IT-projekte verg noukeurige beplanning en deurlopende instandhouding om te verseker dat die stelsel optimaal funksioneer en by die organisasie se doelwitte aansluit.<ref name="Hindarto2023" /><ref name="Ilham2021" /> Hoewel die mens al inligting stoor, herwin, manipuleer, ontleed en oordra vandat die vroegste [[skryfstelsel]]s ontwikkel is,<ref name="Butler" /> het die term ''inligtingstegnologie'' in sy moderne betekenis die eerste keer verskyn in 'n artikel wat in 1958 in die ''Harvard Business Review'' gepubliseer is. Die skrywers, [[Harold Leavitt|Harold J. Leavitt]] en Thomas L. Whisler, het opgemerk dat "die nuwe tegnologie nog nie 'n enkele gevestigde naam het nie. Ons sal dit inligtingstegnologie (IT) noem."<ref name="LeavittWhisler" /> Hulle definisie bestaan uit drie kategorieë: tegnieke vir verwerking, die toepassing van [[statistiek|statistiese]] en wiskundige metodes op besluitneming, en die simulasie van hoërorde-denke deur middel van [[rekenaarprogram]]me.<ref name="LeavittWhisler" /> == Geskiedenis == [[Lêer:NAMA Machine d'Anticythère 2.jpg|duimnael|Die [[Antikythera-meganisme]], wat as die eerste meganiese analoogrekenaar beskou word en uit die eerste eeu v.C. dateer.]] Op grond van die stoor- en verwerkingstegnologie wat gebruik is, kan vier onderskeie fases in die ontwikkeling van inligtingstegnologie uitgeken word: die voormeganiese fase (3000 v.C. – 1450 n.C.), die [[Meganiese ingenieurswese|meganiese]] fase (1450–1840), die elektromeganiese fase (1840–1940) en die [[Elektroniese ingenieurswese|elektroniese]] fase (1940 tot vandag).<ref name="Butler" /> Idees uit die rekenaarwetenskap is reeds voor die 1950's by die [[Massachusetts-tegnologie-instituut]] (MIT) en die [[Harvard-universiteit]] bespreek, waar daar oor rekenaarstroombane en numeriese berekeninge nagedink is. Met verloop van tyd het die veld van inligtingstegnologie en rekenaarwetenskap ingewikkelder geword en kon dit die verwerking van al hoe meer data hanteer, en vakkundige artikels het uit verskillende organisasies begin verskyn.<ref name="Slotten2014" /> Gedurende die middel van die 20ste eeu was [[Alan Turing]], J. Presper Eckert en John Mauchly van die baanbrekers van die vroeë rekenaartegnologie. Terwyl hulle hoofsaaklik aan die ontwerp van die eerste digitale rekenaar gewerk het, het Turing ook begin om vrae oor [[kunsmatige intelligensie]] te stel.<ref name="Henderson2017" /> Toestelle word al duisende jare lank gebruik om berekeninge te help doen, waarskynlik aanvanklik in die vorm van 'n kerfstok.<ref name="Schmandt-Besserat" /> Die [[Antikythera-meganisme]], wat uit ongeveer die begin van die eerste eeu v.C. dateer, word algemeen as die vroegste bekende meganiese analoogrekenaar en die vroegste bekende ratmeganisme beskou.{{sfnp|Wright|2012|p=279}} Vergelykbare ratwerktoestelle het eers in die 16de eeu in [[Europa]] verskyn, en dit was eers in 1645 dat die eerste meganiese [[rekenmasjien]] ontwikkel is wat al vier die basiese rekenkundige bewerkings kon uitvoer.{{sfnp|Chaudhuri|2004|p=3}} [[Lêer:Z3 Deutsches Museum.JPG|duimnael|'n Replika van die Zuse Z3, die eerste programmeerbare rekenaar, in die Deutsches Museum in [[München]].]] Elektroniese rekenaars wat óf [[relê]]s óf termioniese buise ([[vakuumbuis|vakuumbuise]]) gebruik, het in die vroeë 1940's begin verskyn. Die elektromeganiese Zuse Z3, wat in 1941 voltooi is, was die wêreld se eerste [[Rekenaarprogrammering|programmeerbare]] rekenaar en volgens moderne maatstawwe een van die eerste masjiene wat as 'n volledige rekenmasjien beskou kan word. Gedurende die [[Tweede Wêreldoorlog]] is Colossus, die eerste elektroniese [[digitaal|digitale]] rekenaar, ontwikkel om Duitse boodskappe te ontsyfer. Hoewel dit programmeerbaar was, was dit nie 'n algemenedoelmasjien nie, want dit is ontwerp om slegs een enkele taak te verrig. Dit kon ook nie sy program in die geheue stoor nie; programmering is gedoen deur die interne bedrading met proppe en skakelaars te verander.{{sfnp|Lavington|1980|p=11}} Die eerste herkenbaar moderne elektroniese digitale rekenaar met 'n gestoorde program was die Manchester Baby, wat op 21 Junie 1948 sy eerste program uitgevoer het.<ref name="Enticknap" /> Die ontwikkeling van die [[transistor]] in die laat 1940's by Bell Laboratories het dit moontlik gemaak om 'n nuwe geslag rekenaars met aansienlik laer kragverbruik te ontwerp. Die eerste kommersieel beskikbare rekenaar met 'n gestoorde program, die Ferranti Mark I, het 4 050 buise bevat en 25 kilowatt verbruik. Ter vergelyking het die eerste getransistoriseerde rekenaar, wat aan die Universiteit van Manchester ontwikkel is en teen November 1953 in werking was, in sy finale weergawe net 150 watt verbruik.<ref name="Cooke-Yarborough" /> Verdere deurbrake in [[halfgeleier]]tegnologie sluit in die [[geïntegreerde stroombaan]] wat in 1959 deur Jack Kilby by [[Texas Instruments]] en Robert Noyce by Fairchild Semiconductor uitgevind is, die passivering van silikondioksiedoppervlaktes deur Carl Frosch en Lincoln Derick in 1955,<ref name="FroschPatent" /> die eerste planêre silikondioksiedtransistors deur Frosch en Derick in 1957,<ref name="Frosch1957" /> die demonstrasie van die MOSFET deur 'n span by Bell Labs,<ref name="Kahng1961" /><ref name="Lojek321" /><ref name="Ligenza1960" /><ref name="Lojek120" /> die planêre proses deur Jean Hoerni in 1959,<ref name="Lojek120321" /><ref name="Bassett46" /><ref name="HoerniPatent" /> en die [[mikroverwerker]] wat in 1971 deur Ted Hoff, Federico Faggin, Masatoshi Shima en Stanley Mazor by [[Intel]] uitgevind is. Hierdie belangrike uitvindings het gelei tot die ontwikkeling van die [[persoonlike rekenaar]] in die 1970's en tot die opkoms van inligtings- en kommunikasietegnologie (IKT).<ref name="Nobel2000" /> Teen 1984 is die term ''inligtingstegnologie'' volgens die ''National Westminster Bank Quarterly Review'' geherdefinieer as "die samevloeiing van telekommunikasie- en rekenaartegnologie (... in Brittanje algemeen bekend as inligtingstegnologie)". Die term duik daarna in 1990 op in dokumente van die [[ISO|Internasionale Organisasie vir Standaardisasie]] (ISO).<ref name="Reilly2003" /> Teen die 21ste eeu het tegnologiese vernuwing die wêreld reeds ingrypend verander namate mense toegang tot uiteenlopende aanlyn dienste gekry het. Dit het die arbeidsmag drasties verander: dertig persent van die werkers in die Verenigde State was reeds in loopbane in dié beroep. Altesaam 136,9 miljoen mense was persoonlik aan die [[Internet]] gekoppel, wat met 51 miljoen huishoudings ooreengestem het.<ref name="Stewart2018" /> Benewens die Internet is ook nuwe soorte tegnologie wêreldwyd bekendgestel wat doeltreffendheid verbeter en sake oral vergemaklik het. Namate tegnologie die samelewing omvorm het, kon miljoene prosesse in sekondes voltooi word. Vernuwing in kommunikasie was van deurslaggewende belang, want mense het al hoe meer op rekenaars staatgemaak om oor telefoonlyne en kabelnetwerke te kommunikeer. Die bekendstelling van [[e-pos]] is as revolusionêr beskou, omdat "maatskappye in een deel van die wêreld per e-pos met verskaffers en kopers in 'n ander deel van die wêreld kon kommunikeer ...".<ref name="Northrup2013" /> Rekenaars en tegnologie het ook die bemarkingsbedryf omvorm en tot meer kopers van produkte gelei. In 2002 het Amerikaners meer as 28 miljard dollar se goedere net oor die Internet alleen gekoop, terwyl [[e-handel]] 'n dekade later 289 miljard dollar se verkope opgelewer het.<ref name="Northrup2013" /> En namate rekenaars daagliks al hoe gesofistikeerder word, word hulle wyer gebruik en maak mense in die 21ste eeu al hoe meer daarop staat. {{clear}} == Dataverwerking == {{Hoofartikel|Dataverwerking}} [[Lêer:Large 1984 0535 0001.jpg|duimnael|'n Logikabord van die Ferranti Mark I-rekenaar]] Elektroniese dataverwerking of kommersiële inligtingsverwerking verwys na die gebruik van geoutomatiseerde metodes om handelsdata te verwerk. Dit behels tipies betreklik eenvoudige, herhalende bewerkings op groot hoeveelhede soortgelyke inligting, byvoorbeeld voorraadopdaterings, banktransaksies wat op rekening- en kliëntemeesterlêers toegepas word, bespreking- en kaartjietransaksies in 'n lugdiens se besprekingstelsel, en die fakturering van nutsdienste. Die bepaling "elektronies" of "outomaties" is veral omstreeks 1960 saam met "dataverwerking" gebruik om menslike, klerklike dataverwerking van dié van 'n rekenaar te onderskei.<ref name="Illingworth1997" /><ref name="Ralston" /> === Stoor van data === [[Lêer:PaperTapes-5and8Hole.jpg|duimnael|regs|Ponsband is in vroeë rekenaars gebruik om [[data]] te stoor en voor te stel.]] Vroeë elektroniese rekenaars soos Colossus het van ponsband gebruik gemaak – 'n lang strook papier waarop data deur 'n reeks gate voorgestel is – 'n tegnologie wat vandag verouderd is.{{sfnp|Alavudeen|Venkateshwaran|2010|p=178}} Die elektroniese stoor van data, soos dit in moderne rekenaars gebruik word, dateer uit die Tweede Wêreldoorlog, toe 'n vorm van vertragingslyngeheue ontwikkel is om steurings uit [[radar]]seine te verwyder; die eerste praktiese toepassing daarvan was die kwikvertragingslyn.{{sfnp|Lavington|1998|p=1}} Die eerste digitale stoortoestel met [[Ewetoeganklike geheue|ewetoegang]] was die Williams-buis, wat op 'n gewone katodestraalbuis gegrond was.<ref name="Resurrection" /> Die inligting in sowel die Williams-buis as die vertragingslyngeheue was egter vlugtig, want dit moes deurlopend verfris word en het dus verlore gegaan sodra die krag afgeskakel is. Die vroegste vorm van nievlugtige rekenaarstoor was die magnetiese trommel, wat in 1932 uitgevind is<ref name="MagDrum" /> en in die Ferranti Mark 1 gebruik is, die wêreld se eerste kommersieel beskikbare elektroniese algemenedoelrekenaar.<ref name="Digital60MM1" /> [[Lêer:IBM card storage.NARA.jpg|duimnael|'n IBM-pakhuis vir kaartstoor in Alexandria, Virginia, in 1959. Die Amerikaanse regering het sy [[ponskaart]]e hier gehou.]] [[IBM]] het die eerste [[hardeskyf]] in 1956 bekendgestel as 'n komponent van sy 305 RAMAC-rekenaarstelsel.<ref name="Khurshudov2001" />{{rp|6}} Die meeste digitale data word vandag steeds magneties op hardeskywe of opties op media soos [[laserskyf|laserskywe]] gestoor.<ref name="WangTaratorin1999" />{{rp|4–5}} Tot in 2002 is die meeste inligting op analoogtoestelle gestoor, maar in daardie jaar het die digitale stoorkapasiteit die analoë kapasiteit vir die eerste keer oortref. Teen 2007 is byna 94% van die data wat wêreldwyd gestoor is, digitaal gehou:<ref name="USCNews" /> 52% op hardeskywe, 28% op optiese toestelle en 11% op digitale magneetband. Daar word beraam dat die wêreldwye kapasiteit om inligting op elektroniese toestelle te stoor van minder as 3 [[greep|eksagreep]] in 1986 tot 295 eksagreep in 2007 gegroei het,<ref name="HilbertLopez2011" /> wat op 'n verdubbeling ongeveer elke drie jaar neerkom.<ref name="Hilbertvideo2011" /> ==== Databasisse ==== {{Hoofartikel|Databasis}} Databasisbestuurstelsels het in die 1960's ontstaan om die probleem op te los om groot hoeveelhede data akkuraat en vinnig te stoor en te herwin. 'n Vroeë voorbeeld van so 'n stelsel was IBM se Information Management System (IMS),{{sfnp|Ward|Dafoulas|2006|p=2}} wat meer as 50 jaar later steeds wyd gebruik word.<ref name="IMS" /> IMS stoor data hiërargies,{{sfnp|Ward|Dafoulas|2006|p=2}} maar in die 1970's het Ted Codd 'n alternatiewe relasionele stoormodel voorgestel wat op [[stelteorie]] en [[predikaatlogika]] en die bekende begrippe van tabelle, rye en kolomme gegrond is. In 1981 is die eerste kommersieel beskikbare relasionele databasisbestuurstelsel (RDBS) deur [[Oracle Corporation|Oracle]] vrygestel.{{sfnp|Ward|Dafoulas|2006|p=3}} Alle databasisbestuurstelsels bestaan uit komponente wat dit moontlik maak dat die data wat hulle stoor, gelyktydig deur baie gebruikers gebruik kan word terwyl die integriteit daarvan behoue bly.<ref name="Silberschatz2010" /> Alle databasisse het een ding gemeen: die struktuur van die data wat hulle bevat, word apart van die data self gedefinieer en gestoor, naamlik in 'n databasisskema.{{sfnp|Ward|Dafoulas|2006|p=2}} In die laat 2000's het die uitbreibare opmerktaal ([[XML]]) 'n gewilde formaat vir die voorstelling van data geword. Hoewel XML-data in gewone [[rekenaarlêerstelsel|lêerstelsels]] gestoor kan word, word dit gewoonlik in relasionele databasisse gehou om voordeel te trek uit hulle "robuuste implementering wat deur jare se teoretiese sowel as praktiese werk beproef is".{{sfnp|Pardede|2009|p=2}} As 'n ontwikkeling uit die Standard Generalized Markup Language (SGML) bied XML se teksgebaseerde struktuur die voordeel dat dit sowel masjien- as mensleesbaar is.{{sfnp|Pardede|2009|p=4}} {{clear}} === Oordrag === [[Lêer:Pine Hill Lookout and Towers 1.jpg|duimnael|regs|Radiotorings by die Pine Hill-uitkykpunt]] Data-oordrag het drie aspekte: versending, voortplanting en ontvangs.{{sfnp|Weik|2000|p=361}} Dit kan breedweg ingedeel word as uitsending, waar inligting in een rigting stroomaf versend word, of as [[telekommunikasie]], met tweerigtingkanale stroomop sowel as stroomaf.<ref name="HilbertLopez2011" /> XML word sedert die vroeë 2000's toenemend as 'n middel vir data-uitruiling gebruik,{{sfnp|Pardede|2009|p=xiii}} veral vir masjiengerigte interaksies soos dié in webgerigte [[Protokol (rekenaars)|protokolle]] soos SOAP,{{sfnp|Pardede|2009|p=4}} wat "data in beweging eerder as ... data in rus" beskryf.{{sfnp|Pardede|2009|p=xiii}} === Manipulasie === Hilbert en López wys op die eksponensiële tempo van tegnologiese verandering, 'n soort [[Moore se wet]]: masjiene se toepassingspesifieke vermoë om inligting per capita te verwerk het tussen 1986 en 2007 ongeveer elke 14 maande verdubbel; die per capita-kapasiteit van die wêreld se algemenedoelrekenaars het gedurende dieselfde twee dekades elke 18 maande verdubbel; die wêreldwye telekommunikasiekapasiteit per capita het elke 34 maande verdubbel; die wêreld se stoorkapasiteit per capita het ongeveer 40 maande (elke drie jaar) geneem om te verdubbel; en uitgesaaide inligting per capita het elke 12,3 jaar verdubbel.<ref name="HilbertLopez2011" /> Groot hoeveelhede data word daagliks wêreldwyd gestoor, maar tensy dit doeltreffend ontleed en aangebied kan word, beland dit in wat "datagrafte" genoem word: "data-argiewe wat selde besoek word".{{sfnp|Han|Kamber|Pei|2011|p=5}} Om daardie probleem aan te spreek, het die veld van dataontginning – "die proses om interessante patrone en kennis uit groot hoeveelhede data te ontdek"{{sfnp|Han|Kamber|Pei|2011|p=8}} – in die laat 1980's ontstaan.{{sfnp|Han|Kamber|Pei|2011|p=xxiii}} {{clear}} == Dienste == === E-pos === [[Lêer:Woman sending an email at an internet cafe public computer.jpg|duimnael|regs|'n Vrou stuur 'n e-pos op 'n openbare rekenaar in 'n internetkafee.]] [[E-pos]] is die tegnologie en die diens waarmee elektroniese boodskappe (ook "briewe" of "elektroniese briewe" genoem) oor 'n verspreide en selfs wêreldwye rekenaarnetwerk gestuur en ontvang word. Wat die samestelling van die elemente en die werkingsbeginsel betref, boots e-pos die gewone (papier)posstelsel feitlik na: dit leen sowel die terminologie (pos, brief, koevert, aanhegsel, bus, aflewering en so meer) as die kenmerkende eienskappe daarvan, naamlik gebruiksgemak, vertragings in die versending van boodskappe en redelike betroubaarheid, maar sonder 'n waarborg van aflewering. Onder die voordele van e-pos tel adresse in die vorm ''gebruikersnaam@domeinnaam'' wat 'n mens maklik kan verstaan en onthou, die vermoë om sowel gewone as geformateerde teks en willekeurige lêers oor te dra, die onafhanklikheid van bedieners (wat mekaar in die algemeen direk aanspreek), 'n redelik hoë betroubaarheid van aflewering, en die gemak waarmee sowel mense as programme dit kan gebruik. Onder die nadele tel verskynsels soos strooipos (grootskaalse advertensie- en virusposstukke), die teoretiese onmoontlikheid om die aflewering van 'n bepaalde brief te waarborg, moontlike vertragings in aflewering van tot etlike dae, en perke op die grootte van 'n enkele boodskap sowel as op die totale grootte van die boodskappe in 'n posbus, wat van gebruiker tot gebruiker verskil. === Soekstelsels === 'n Soekstelsel is 'n sagteware- en hardewarekompleks met 'n webkoppelvlak wat dit moontlik maak om inligting op die Internet te soek. Met 'n [[soekenjin]] word gewoonlik die werf bedoel wat die stelsel se koppelvlak huisves. Die sagtewaredeel van 'n soekenjin is die soekmasjien, 'n stel programme wat die funksionaliteit van die soekenjin verskaf en gewoonlik 'n handelsgeheim van die ontwikkelaarsmaatskappy is. Die meeste soekenjins soek inligting op werwe op die [[Wêreldwye web]], maar sommige stelsels kan lêers op FTP-bedieners, items in aanlyn winkels en inligting in Usenet-nuusgroepe opspoor. Die verbetering van soektogte is een van die prioriteite van die moderne Internet; sommige van die vernaamste probleme in die werking van soekenjins hou verband met die [[Diep web|diep web]]. == Kommersiële uitwerking == Maatskappye in die inligtingstegnologieveld word dikwels gesamentlik as die "tegnologiesektor" of die "tegnologiebedryf" bespreek.<ref name="NYT" /><ref name="TechUK" /><ref name="CompTIA" /> Dié benamings kan soms misleidend wees en moet nie met "tegnologiemaatskappye" verwar word nie, wat gewoonlik grootskaalse winsgewende korporasies is wat verbruikerstegnologie en sagteware verkoop. Uit 'n sakeoogpunt is inligtingstegnologie-afdelings meestal 'n kostesentrum, dit wil sê 'n afdeling of personeel wat uitgawes ("koste") binne 'n maatskappy meebring eerder as om wins of inkomste te genereer. Moderne ondernemings steun swaar op tegnologie vir hulle daaglikse bedrywighede, en die uitgawes wat aan tegnologie bestee word om sake doeltreffender te laat verloop, word gewoonlik bloot as "die koste van sakedoen" beskou. IT-afdelings kry fondse van die senior leierskap en moet die verlangde resultate binne daardie begroting probeer bereik. Die regering en die privaat sektor mag verskillende befondsingsmeganismes hê, maar die beginsels is min of meer dieselfde. Dit is 'n rede wat dikwels oor die hoof gesien word vir die snelgroeiende belangstelling in outomatisering en [[kunsmatige intelligensie]]: die voortdurende druk om meer met minder te doen, open die deur daarvoor dat outomatisering ten minste sommige kleiner bedrywighede in groot maatskappye kan oorneem. Baie maatskappye het deesdae IT-afdelings om die [[rekenaar]]s, netwerke en ander tegniese aspekte van hulle ondernemings te bestuur. Maatskappye probeer ook om IT deur middel van 'n BizOps- of sakebedryfsafdeling by sake-uitkomste en besluitneming in te skakel.<ref name="TechNewsWorld" /> In 'n sakekonteks omskryf die Information Technology Association of America inligtingstegnologie as "die studie, ontwerp, ontwikkeling, toepassing, implementering, ondersteuning of bestuur van rekenaargebaseerde inligtingstelsels".<ref name="Proctor2011" /> Die verantwoordelikhede van dié wat in die veld werk, sluit netwerkadministrasie, sagteware-ontwikkeling en -installasie, en die beplanning en bestuur van 'n organisasie se tegnologielewensiklus in, waarvolgens hardeware en sagteware onderhou, opgegradeer en vervang word. === Inligtingsdienste === "Inligtingsdienste" is 'n term wat redelik los toegepas word op 'n verskeidenheid IT-verwante dienste wat deur kommersiële maatskappye<ref name="VentureRadar" /><ref name="IndexCo" /><ref name="ValueLine" /> sowel as deur datamakelaars aangebied word. === Etiek === Die veld van inligtingsetiek is in die 1940's deur die wiskundige Norbert Wiener gevestig.<ref name="Bynum2008" />{{rp|9}} Van die etiese kwessies wat met die gebruik van inligtingstegnologie verband hou, is:<ref name="Reynolds2009" />{{rp|20–21}} * die skending van [[kopiereg]] deur mense wat lêers aflaai wat sonder die toestemming van die kopieregeienaars gestoor is * werkgewers wat hulle werknemers se e-pos en ander internetgebruik monitor * ongevraagde e-pos, oftewel strooipos * [[kuberkraker]]s wat toegang tot aanlyn databasisse verkry * webwerwe wat [[Koekie (rekenaarkunde)|koekies]] of spioenware installeer om 'n gebruiker se aanlyn bedrywighede te monitor, wat weer deur datamakelaars gebruik kan word == IT-projekte == Navorsing dui daarop dat IT-projekte in die sakewêreld en in die openbare administrasie maklik omvangryk kan word. Navorsing wat deur McKinsey & Company in samewerking met die [[Universiteit van Oxford]] gedoen is, het bevind dat die helfte van alle grootskaalse IT-projekte – dié met aanvanklike kosteramings van 15 miljoen dollar of meer – dikwels nie daarin slaag om die koste binne die aanvanklike begroting te hou of om betyds klaar te kom nie.<ref name="Bloch2012" /> == Sien ook == * [[Ondernemingsargitektuur]] * [[Rekenaarwetenskap]] * [[Inligtingkunde]] * [[Datasekuriteit]] * [[Datavleg (Internet)]] * [[Internet]] * [[Patroonherkenning]] * [[Databestuur]] ** [[Dataverwerking]] ** [[Metadata]] * [[Stoor van data]] ** [[Databasis]]se ** [[Data netwerke]] * [[Kriptografie]] * [[Kunsmatige intelligensie]] * [[IT-infrastruktuur]] * [[Kennissamelewing]] * [[Outomatisering]] * [[Kletsbot]] * [[Robotika]] * [[Inligtingstydperk]] * [[Vierde Industriële Revolusie]] * [[Inligtingsamelewing]] == Verwysings == === Voetnote === {{Verwysings|30em|refs= <ref name="OxfordRef">{{Cite web |url=https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/oi/authority.20110803100003879 |title=Information Technology – Oxford Reference |publisher=Oxford University Press |website=Oxford Reference |language=en}}</ref> <ref name="Wang2022">{{Cite journal |last1=Wang |first1=Fanlin |last2=Lv |first2=Jianing |last3=Zhao |first3=Xiaoyang |title=How do information strategy and information technology governance influence firm performance? |journal=Frontiers in Psychology |year=2022 |volume=13 |doi=10.3389/fpsyg.2022.1023697 |pmid=36582310 |pmc=9792777 |language=en}}</ref> <ref name="APU">{{Cite web |title=What Can You Do With an Information Technology Degree? |website=American Public University |url=https://www.apu.apus.edu/area-of-study/information-technology/resources/what-can-you-do-with-an-information-technology-degree-guide/ |access-date=12 April 2026 |language=en}}</ref> <ref name="Forbes">Forbes Technology Council, [https://www.forbes.com/sites/forbestechcouncil/2020/09/10/16-key-steps-to-successful-it-project-management/ ''16 Key Steps To Successful IT Project Management''], gepubliseer 10 September 2020, besoek op 23 Junie 2023.</ref> <ref name="Li2012">{{Cite journal |last1=Li |first1=Chan |last2=Peters |first2=Gary F. |last3=Richardson |first3=Vernon J. |last4=Watson |first4=Marcia Weidenmier |title=The Consequences of Information Technology Control Weaknesses on Management Information Systems: The Case of Sarbanes-Oxley Internal Control Reports |journal=MIS Quarterly |year=2012 |volume=36 |issue=1 |language=en}}</ref> <ref name="Hindarto2023">{{Cite journal |last=Hindarto |first=Djarot |date=30 Augustus 2023 |title=The Management of Projects is Improved Through Enterprise Architecture on Project Management Application Systems |url=https://journal.lembagakita.org/index.php/ijsecs/article/view/1512 |journal=International Journal Software Engineering and Computer Science |volume=3 |issue=2 |pages=151–161 |doi=10.35870/ijsecs.v3i2.1512 |issn=2776-3242 |language=en}}</ref> <ref name="Ilham2021">{{Cite journal |last1=Ilham |last2=Eliyana |last3=Agustina |title=A Systematic Literature Review Information Technology Capital and Performance |journal=Library Philosophy and Practice |year=2021 |language=en}}</ref> <ref name="Butler">{{Cite web |last=Butler |first=Jeremy G. |title=A History of Information Technology and Systems |url=http://www.tcf.ua.edu/AZ/ITHistoryOutline.htm |publisher=University of Arizona |access-date=2 Augustus 2012 |archive-date=5 Augustus 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120805042711/http://www.tcf.ua.edu/AZ/ITHistoryOutline.htm |url-status=dead |language=en}}</ref> <ref name="LeavittWhisler">{{Cite journal |title=Management in the 1980s |url=http://hbr.org/1958/11/management-in-the-1980s |last1=Leavitt |first1=Harold J. |last2=Whisler |first2=Thomas L. |journal=Harvard Business Review |year=1958 |volume=11 |language=en}}</ref> <ref name="Slotten2014">{{Cite book |last=Slotten |first=Hugh Richard |title=The Oxford Encyclopedia of the History of American Science, Medicine, and Technology |date=1 Januarie 2014 |publisher=Oxford University Press |doi=10.1093/acref/9780199766666.001.0001 |isbn=978-0-19-976666-6 |language=en}}</ref> <ref name="Henderson2017">Henderson, H. (2017). "Computer science". In H. Henderson, ''Facts on File science library: Encyclopedia of computer science and technology'' (3de uitgawe). New York: Facts On File.</ref> <ref name="Schmandt-Besserat">{{Cite journal |last=Schmandt-Besserat |first=Denise |title=Decipherment of the earliest tablets |journal=Science |year=1981 |volume=211 |issue=4479 |pages=283–285 |doi=10.1126/science.211.4479.283 |pmid=17748027 |bibcode=1981Sci...211..283S |issn=0036-8075 |language=en}}</ref> <ref name="Enticknap">{{Cite journal |last=Enticknap |first=Nicholas |title=Computing's Golden Jubilee |journal=Resurrection |issue=20 |date=Somer 1998 |url=http://www.cs.man.ac.uk/CCS/res/res20.htm#d |issn=0958-7403 |access-date=19 April 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120109142655/http://www.cs.man.ac.uk/CCS/res/res20.htm#d |archive-date=9 Januarie 2012 |url-status=dead |language=en}}</ref> <ref name="Cooke-Yarborough">{{Cite journal |last=Cooke-Yarborough |first=E. H. |title=Some early transistor applications in the UK |journal=Engineering Science & Education Journal |volume=7 |issue=3 |pages=100–106 |date=Junie 1998 |doi=10.1049/esej:19980301 |issn=0963-7346 |language=en}}</ref> <ref name="FroschPatent">{{Cite web |last1=Frosch |first1=Carl J. |last2=Derick |first2=Lincoln |title=Oxidation of semiconductive surfaces for controlled diffusion |url=https://patents.google.com/patent/US2802760A |date=13 Augustus 1957 |publisher=Google Patents |language=en}} VS-patent 2 802 760.</ref> <ref name="Frosch1957">{{Cite journal |last1=Frosch |first1=C. J. |last2=Derick |first2=L. |date=1957 |title=Surface Protection and Selective Masking during Diffusion in Silicon |url=https://iopscience.iop.org/article/10.1149/1.2428650 |journal=Journal of the Electrochemical Society |volume=104 |issue=9 |pages=547 |doi=10.1149/1.2428650 |language=en}}</ref> <ref name="Kahng1961">{{Cite journal |last=Kahng |first=D. |date=1961 |title=Silicon-Silicon Dioxide Surface Device |journal=Technical Memorandum of Bell Laboratories |pages=583–596 |doi=10.1142/9789814503464_0076 |isbn=978-981-02-0209-5 |language=en}}</ref> <ref name="Lojek321">{{Cite book |last=Lojek |first=Bo |title=History of Semiconductor Engineering |date=2007 |publisher=Springer-Verlag |isbn=978-3-540-34258-8 |location=Berlyn, Heidelberg |page=321 |language=en}}</ref> <ref name="Ligenza1960">{{Cite journal |last1=Ligenza |first1=J. R. |last2=Spitzer |first2=W. G. |date=1960 |title=The mechanisms for silicon oxidation in steam and oxygen |journal=Journal of Physics and Chemistry of Solids |volume=14 |pages=131–136 |bibcode=1960JPCS...14..131L |doi=10.1016/0022-3697(60)90219-5 |language=en}}</ref> <ref name="Lojek120">{{Cite book |last=Lojek |first=Bo |title=History of Semiconductor Engineering |date=2007 |publisher=Springer Science & Business Media |isbn=978-3-540-34258-8 |page=120 |language=en}}</ref> <ref name="Lojek120321">{{Cite book |last=Lojek |first=Bo |title=History of Semiconductor Engineering |date=2007 |publisher=Springer Science & Business Media |isbn=978-3-540-34258-8 |pages=120, 321–323 |language=en}}</ref> <ref name="Bassett46">{{Cite book |last=Bassett |first=Ross Knox |url=https://books.google.com/books?id=UUbB3d2UnaAC&pg=PA46 |title=To the Digital Age: Research Labs, Start-up Companies, and the Rise of MOS Technology |date=2007 |publisher=Johns Hopkins University Press |isbn=978-0-8018-8639-3 |page=46 |language=en}}</ref> <ref name="HoerniPatent">{{Cite web |last=Hoerni |first=J. A. |title=Method of Manufacturing Semiconductor Devices |url=https://patents.google.com/patent/US3025589A |date=1 Mei 1959 |publisher=Google Patents |language=en}} VS-patent 3 025 589.</ref> <ref name="Nobel2000">{{Cite web |title=Advanced information on the Nobel Prize in Physics 2000 |url=https://www.nobelprize.org/uploads/2018/06/advanced-physicsprize2000.pdf |website=Nobel Prize |date=Junie 2018 |access-date=17 Desember 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190817152100/https://www.nobelprize.org/uploads/2018/06/advanced-physicsprize2000.pdf |archive-date=17 Augustus 2019 |url-status=live |language=en}}</ref> <ref name="Reilly2003">"Information technology" (2003). In E. D. Reilly, A. Ralston en D. Hemmendinger (reds.), ''Encyclopedia of computer science'' (4de uitgawe).</ref> <ref name="Stewart2018">Stewart, C. M. (2018). "Computers". In S. Bronner (red.), ''Encyclopedia of American Studies''. Johns Hopkins University Press.</ref> <ref name="Northrup2013">Northrup, C. C. (2013). "Computers". In C. Clark Northrup (red.), ''Encyclopedia of world trade: from ancient times to the present''. Londen: Routledge.</ref> <ref name="Illingworth1997">{{Cite book |title=Dictionary of Computing |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-280046-6 |edition=4de |first=Valerie |last=Illingworth |series=Oxford Paperback Reference |page=126 |date=11 Desember 1997 |url=https://archive.org/details/dictionaryofcomp00illi/page/126 |language=en}}</ref> <ref name="Ralston">{{Cite book |title=Encyclopedia of Computer Science |edition=4de |publisher=Nature Publishing Group |author=Anthony Ralston |page=502 |language=en}}</ref> <ref name="Resurrection">{{Cite journal |title=Early computers at Manchester University |journal=Resurrection |volume=1 |issue=4 |date=Somer 1992 |url=http://www.cs.man.ac.uk/CCS/res/res04.htm#g |issn=0958-7403 |access-date=19 April 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170828010743/http://www.cs.man.ac.uk/CCS/res/res04.htm#g |archive-date=28 Augustus 2017 |url-status=dead |language=en}}</ref> <ref name="MagDrum">{{Cite web |url=http://cs-exhibitions.uni-klu.ac.at/index.php?id=222 |title=Magnetic drum |work=Virtual Exhibitions in Informatics |publisher=Universität Klagenfurt |access-date=21 Augustus 2011 |archive-date=21 Junie 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060621130619/http://cs-exhibitions.uni-klu.ac.at/index.php?id=222 |url-status=dead |language=en}}</ref> <ref name="Digital60MM1">{{Cite web |title=The Manchester Mark 1 |url=http://www.digital60.org/birth/manchestercomputers/mark1/manchester.html |publisher=University of Manchester |access-date=24 Januarie 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081121112547/http://www.digital60.org/birth/manchestercomputers/mark1/manchester.html |archive-date=21 November 2008 |language=en}}</ref> <ref name="Khurshudov2001">{{Cite book |last=Khurshudov |first=Andrei |title=The Essential Guide to Computer Data Storage: From Floppy to DVD |year=2001 |publisher=Prentice Hall |isbn=978-0-13-092739-2 |url=https://archive.org/details/essentialguideto00andr |language=en}}</ref> <ref name="WangTaratorin1999">{{Cite book |last1=Wang |first1=Shan X. |last2=Taratorin |first2=Aleksandr Markovich |title=Magnetic Information Storage Technology |year=1999 |publisher=Academic Press |isbn=978-0-12-734570-3 |language=en}}</ref> <ref name="USCNews">{{Cite web |last=Wu |first=Suzanne |title=How Much Information Is There in the World? |url=http://news.usc.edu/#!/article/29360/How-Much-Information-Is-There-in-the-World |work=USC News |publisher=University of Southern California |access-date=10 September 2013 |language=en}}</ref> <ref name="HilbertLopez2011">{{Cite journal |last1=Hilbert |first1=Martin |last2=López |first2=Priscila |title=The World's Technological Capacity to Store, Communicate, and Compute Information |date=1 April 2011 |journal=Science |volume=332 |issue=6025 |pages=60–65 |doi=10.1126/science.1200970 |pmid=21310967 |bibcode=2011Sci...332...60H |language=en}}</ref> <ref name="Hilbertvideo2011">{{Cite news |url=http://ideas.economist.com/video/giant-sifting-sound-0 |title=Americas events – Video animation on The World's Technological Capacity to Store, Communicate, and Compute Information from 1986 to 2010 |newspaper=The Economist |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120118072720/http://ideas.economist.com/video/giant-sifting-sound-0 |archive-date=18 Januarie 2012 |language=en}}</ref> <ref name="IMS">{{Cite web |last=Olofson |first=Carl W. |title=A Platform for Enterprise Data Services |date=Oktober 2009 |publisher=IDC |url=http://public.dhe.ibm.com/software/data/sw-library/ims/idc-power-of-ims.pdf |access-date=7 Augustus 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131225123755/http://public.dhe.ibm.com/software/data/sw-library/ims/idc-power-of-ims.pdf |archive-date=25 Desember 2013 |url-status=dead |language=en}}</ref> <ref name="Silberschatz2010">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=BcOUCgAAQBAJ |title=Database System Concepts |last=Silberschatz |first=Abraham |date=2010 |publisher=McGraw-Hill Higher Education |isbn=978-0-07-741800-7 |language=en}}</ref> <ref name="NYT">{{Cite news |title=Technology Sector Snapshot |url=http://markets.on.nytimes.com/research/markets/usmarkets/sectors.asp?sector=57 |access-date=12 Januarie 2017 |work=The New York Times |archive-url=https://web.archive.org/web/20170113163914/http://markets.on.nytimes.com/research/markets/usmarkets/sectors.asp?sector=57 |archive-date=13 Januarie 2017 |url-status=dead |language=en}}</ref> <ref name="TechUK">{{Cite web |title=Our programmes, campaigns and partnerships |url=https://www.techuk.org/focus |publisher=TechUK |access-date=12 Januarie 2017 |language=en}}</ref> <ref name="CompTIA">{{Cite web |title=Cyberstates 2016 |url=https://www.comptia.org/resources/cyberstates-2016 |publisher=CompTIA |access-date=12 Januarie 2017 |archive-date=6 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181106145152/https://www.comptia.org/resources/cyberstates-2016 |url-status=dead |language=en}}</ref> <ref name="TechNewsWorld">{{Cite web |title=Manifesto Hatched to Close Gap Between Business and IT |url=https://www.technewsworld.com/story/86893.html |access-date=22 Maart 2021 |website=TechNewsWorld |date=22 Oktober 2020 |language=en}}</ref> <ref name="Proctor2011">{{Cite book |last=Proctor |first=K. Scott |title=Optimizing and Assessing Information Technology: Improving Business Project Execution |year=2011 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-118-10263-3 |language=en}}</ref> <ref name="VentureRadar">{{Cite web |title=Top Information Services companies |website=VentureRadar |url=https://www.ventureradar.com/keyword/Information%20Services |access-date=8 Maart 2021 |language=en}}</ref> <ref name="IndexCo">{{Cite web |title=Follow Information Services on Index.co |website=Index.co |url=https://index.co/market/information-services/companies |access-date=8 Maart 2021 |language=en |archive-date=30 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201130213146/https://index.co/market/information-services/companies |url-status=dead }}</ref> <ref name="ValueLine">{{Cite web |last=Value Line Publishing |title=Industry Overview: Information Services |website=Value Line |url=https://www.valueline.com/Stocks/Industries/Industry_Overview__Information_Services.aspx |access-date=8 Maart 2021 |archive-date=20 Junie 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210620073252/https://www.valueline.com/Stocks/Industries/Industry_Overview__Information_Services.aspx |url-status=dead |language=en}}</ref> <ref name="Bynum2008">{{Cite book |last=Bynum |first=Terrell Ward |chapter=Norbert Wiener and the Rise of Information Ethics |title=Information Technology and Moral Philosophy |year=2008 |editor1-last=Van den Hoven |editor1-first=Jeroen |editor2-last=Weckert |editor2-first=John |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-85549-5 |language=en}}</ref> <ref name="Reynolds2009">{{Cite book |last=Reynolds |first=George |title=Ethics in Information Technology |year=2009 |publisher=Cengage Learning |isbn=978-0-538-74622-9 |language=en}}</ref> <ref name="Bloch2012">Bloch, M., Blumberg, S. en Laartz, J., [https://www.mckinsey.com/capabilities/mckinsey-digital/our-insights/delivering-large-scale-it-projects-on-time-on-budget-and-on-value ''Delivering large-scale IT projects on time, on budget, and on value''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250406000029/https://www.mckinsey.com/capabilities/mckinsey-digital/our-insights/delivering-large-scale-it-projects-on-time-on-budget-and-on-value |date= 6 April 2025 }}, gepubliseer 1 Oktober 2012, besoek op 23 Junie 2023.</ref> }} === Bibliografie === {{refbegin}} * {{Cite book |last1=Alavudeen |first1=A. |last2=Venkateshwaran |first2=N. |title=Computer Integrated Manufacturing |year=2010 |publisher=PHI Learning |isbn=978-81-203-3345-1 |language=en}} * {{Cite book |last=Chaudhuri |first=P. Pal |title=Computer Organization and Design |year=2004 |publisher=PHI Learning |isbn=978-81-203-1254-8 |language=en}} * {{Cite book |last1=Han |first1=Jiawei |last2=Kamber |first2=Micheline |last3=Pei |first3=Jian |title=Data Mining: Concepts and Techniques |year=2011 |edition=3de |publisher=Morgan Kaufmann |isbn=978-0-12-381479-1 |language=en}} * {{Cite book |last=Lavington |first=Simon |title=Early British Computers |publisher=Manchester University Press |year=1980 |isbn=978-0-7190-0810-8 |language=en}} * {{Cite book |last=Lavington |first=Simon |title=A History of Manchester Computers |year=1998 |edition=2de |publisher=The British Computer Society |isbn=978-1-902505-01-5 |language=en}} * {{Cite book |last=Pardede |first=Eric |title=Open and Novel Issues in XML Database Applications |year=2009 |publisher=Information Science Reference |isbn=978-1-60566-308-1 |language=en}} * {{Cite book |last1=Ward |first1=Patricia |last2=Dafoulas |first2=George S. |title=Database Management Systems |year=2006 |publisher=Cengage Learning EMEA |isbn=978-1-84480-452-8 |language=en}} * {{Cite book |last=Weik |first=Martin |title=Computer Science and Communications Dictionary |volume=2 |year=2000 |publisher=Springer |isbn=978-0-7923-8425-0 |language=en}} * {{Cite book |last=Wright |first=Michael T. |chapter=The Front Dial of the Antikythera Mechanism |year=2012 |editor1-last=Koetsier |editor1-first=Teun |editor2-last=Ceccarelli |editor2-first=Marco |title=Explorations in the History of Machines and Mechanisms: Proceedings of HMM2012 |pages=279–292 |publisher=Springer |isbn=978-94-007-4131-7 |language=en}} {{refend}} == Verdere leesstof == * {{Cite book |editor1-last=Allen |editor1-first=T. |editor2-last=Morton |editor2-first=M. S. |title=Information Technology and the Corporation of the 1990s |year=1994 |publisher=Oxford University Press |language=en}} * Gitta, Cosmas en South, David (2011). ''[https://books.google.com/books?id=Q1O54YSE2BgC Southern Innovator Magazine Issue 1: Mobile Phones and Information Technology]''. United Nations Office for South-South Cooperation. ISSN&nbsp;{{ISSN|2222-9280}}. * Gleick, James (2011). ''The Information: A History, a Theory, a Flood''. New York: Pantheon Books. * {{Cite book |last=Price |first=Wilson T. |title=Introduction to Computer Data Processing |year=1981 |publisher=Holt-Saunders International Editions |isbn=978-4-8337-0012-2 |language=en}} * Shelly, Gary, Cashman, Thomas, Vermaat, Misty en Walker, Tim (1999). ''Discovering Computers 2000: Concepts for a Connected World''. Cambridge, Massachusetts: Course Technology. * Webster, Frank en Robins, Kevin (1986). ''Information Technology – A Luddite Analysis''. Norwood, New Jersey: Ablex. == Eksterne skakels == * {{Commons-kategorie inlyn|Information technology}} {{Normdata}} [[Kategorie:Inligtingstegnologie| ]] [[Kategorie:Rekenaarwetenskap]] [[Kategorie:Rekenaars]] [[Kategorie:Massamedia]] jzsm8bt6ispqrgvutvoylsyoo49np05 Bespreking:Groen 1 6079 2968849 1675267 2026-09-20T05:31:05Z ~2026-50697-99 214797 /* Skoolwerk */ nuwe afdeling 2968849 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} Nou verstaan ek hoekom die artikel Wit net 'n leë blokkie het. Ok maar lekker stupid!!! --[[Gebruiker:Renier Maritz|RM]] 13:26, 19 11 2004 (UTC) == Inleiding == Ek dink nie die tekskleur van '''Groen''' in die inleiding moet groen wees nie. [[Spesiaal:Bydraes/197.101.87.80|197.101.87.80]] 16:55, 25 Desember 2017 (UTC) == Skoolwerk == skoolwerke moet asseblief gedoen word [[Spesiaal:Bydraes/~2026-50697-99|~2026-50697-99]] ([[Gebruikerbespreking:~2026-50697-99|talk]]) 05:31, 20 September 2026 (UTC) mxgzddkfmog9ocdtkb4xt4cv4s87d7o 2968866 2968849 2026-09-20T09:00:25Z SpesBona 2720 Wysiging deur [[Special:Contributions/~2026-50697-99|~2026-50697-99]] teruggerol na laaste weergawe deur [[User:Rooiratel|Rooiratel]] 1675267 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} Nou verstaan ek hoekom die artikel Wit net 'n leë blokkie het. Ok maar lekker stupid!!! --[[Gebruiker:Renier Maritz|RM]] 13:26, 19 11 2004 (UTC) == Inleiding == Ek dink nie die tekskleur van '''Groen''' in die inleiding moet groen wees nie. [[Spesiaal:Bydraes/197.101.87.80|197.101.87.80]] 16:55, 25 Desember 2017 (UTC) dri4wuwxijuoydtw8ewulof7uo6t9k5 Argentinië 0 8563 2968769 2955694 2026-09-19T19:00:34Z SpesBona 2720 /* Sport */ Rugby bygewerk 2968769 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Land |noem_naam = Argentynse Republiek |volle_naam = <small>''República Argentina'' ([[Spaans]])</small> |algemene_naam = Argentinië |beeld_vlag = Flag of Argentina.svg |beeld_wapen = Coat of arms of Argentina.svg |simbool_tipe = Wapen |beeld_kaart = Argentina (including claimed territories, orthographic projection).svg |leuse = ''En unión y libertad''<br /><small>''([[Spaans]] vir: "In eenheid en vryheid")''</small> |volkslied = ''[[Himno Nacional Argentino]]''<br /><center>[[Lêer:Himno Nacional Argentino instrumental.ogg]]</center> |amptelike_tale = Geen op federale vlak nie{{smallsup|a}}<br />[[Spaans]] (''[[de facto]]''){{smallsup|b}} |hoofstad = [[Buenos Aires]] {{Koördinate|34|36|S|58|23|W}} |latd = 34 |latm = 36 |latNS = S |longd = 58 |longm = 23 |longEW = W |grootste_stad = [[Buenos Aires]] |regeringsvorm = Federale presidensiële<br />grondwetlike [[republiek]] |leiertitels = <br />• [[President]]<br />• [[Adjunkpresident]] |leiername = [[Javier Milei]]<br />[[Victoria Villarruel]] |oppervlak_rang = 8<sup>ste</sup> |oppervlak_grootte = |oppervlak = 2&nbsp;780&nbsp;400{{smallsup|c}}<ref name=totalpop>{{es}} {{cite web |url=http://www.indec.mecon.ar/nuevaweb/cuadros/2/f020202.xls |title=Población por sexo e índice de masculinidad. Superficie censada y densidad, según provincia. Total del país. Año 2010 |work=Censo Nacional de Población, Hogares y Viviendas 2010 |publisher=INDEC – Instituto Nacional de Estadística y Censos |format=XLS |location=Buenos Aires |year=2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140608011356/http://www.indec.mecon.ar/nuevaweb/cuadros/2/f020202.xls |archivedate=8 Junie 2014|url-status=live}}</ref> |oppervlakmi² = 1&nbsp;073&nbsp;500 |persent_water = 1,57 |bevolking_skatting = 46&nbsp;621&nbsp;847<ref>{{en}} {{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/argentina|title=Argentina|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=30 Januarie 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260130145756/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/argentina/|archive-date=30 Januarie 2026|url-status=dead}}</ref> |bevolking_skatting_jaar = 2023 |bevolking_rang = 33<sup>ste</sup> |bevolking_sensus = 47&nbsp;327&nbsp;407<ref>{{es}} {{cite web |url=https://www.infobae.com/america/agencias/2022/05/19/hay-mas-de-47-millones-de-argentinos-segun-el-censo-2022/ |title=Hay más de 47 millones de argentinos, según el Censo-2022 |publisher=Infobae}}</ref> |bevolking_sensus_jaar = 2022 |bevolkingsdigtheid = 14,4<ref name="totalpop" /> |bevolkingsdigtheidmi² = 37,3 |bevolkingsdigtheidrang = 178<sup>ste</sup> |BBP_PPP = $1&nbsp;240&nbsp;miljard<ref name=imf2>{{en}} {{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2023/October/weo-report?c=213,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2021&ey=2028&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |title=Argentina |publisher=[[Internasionale Monetêre Fonds]] |date=Oktober 2023 |accessdate=10 Desember 2023}}</ref> |BBP_PPP_rang = 30<sup>ste</sup> |BBP_PPP_jaar = 2023 |BBP_PPP_per_kapita = $26&nbsp;506<ref name="imf2" /> |BBP_PPP_per_kapita_rang = 66<sup>ste</sup> |BBP = $621,833&nbsp;miljard<ref name="imf2" /> |BBP_rang = 24<sup>ste</sup> |BBP_jaar = 2023 |BBP_per_kapita = $13&nbsp;297<ref name="imf2" /> |BBP_per_kapita_rang = 66<sup>ste</sup> |onafhanklikheidstipe = • [[Meirewolusie]]<br />• Verklaar<br />• Huidige grondwet<br />• Erken |onafhanklikheidsgebeure = |onafhanklikheidsdatums = van [[Spanje]]<br />[[25 Mei]] [[1810]]<br />[[9 Julie]] [[1816]]<br />[[1 Mei]] [[1853]]<br />[[29 April]] [[1857]] |MOI = {{wins}} 0,842<ref>{{en}} {{cite web |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2021-22pdf_1.pdf |title=Human Development Report 2021/2022 |publisher=United Nations Development Programme |date=2021 |accessdate=10 Desember 2023}}</ref> |MOI_rang = 47<sup>ste</sup> |MOI_jaar = 2021 |MOI_kategorie = {{kleur|#090|baie hoog}} |Gini = 42,0<ref>{{en}} {{cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=AR |title=Gini Index – Argentina |publisher=[[Wêreldbank]] |accessdate=10 Desember 2023}}</ref> |Gini_rang = |Gini_jaar = 2021 |Gini_kategorie = {{kleur|#fc0|medium}} |geldeenheid = [[Argentynse peso|Peso]] ($) |geldeenheid_kode = ARS |land_kode = AR |tydsone = ART |utc_afwyking = [[UTC-03:00|-3]] |tydsone_somer = nie toegepas nie |utc_afwyking_DST = [[UTC-03:00|-3]] |internet_domein = [[.ar]] |skakelkode = 54 |voetskrif = a. Alhoewel die Spaanse taal nie die amptelike taal is nie, is dit die enigste taal wat in die bewoording van wette, besluite, amptelike dokumente en openbare handelinge gebruik word.<br />b. [[Guaraní]], Qom, Mocoví, Wichí en ander tale word as plaaslike tale erken.<br />c. Argentinië maak ook aanspraak op 1&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;km² van [[Antarktika]], die [[Falkland-eilande]] en [[Suid-Georgië en die Suidelike Sandwicheilande]]. }} '''Argentinië''' ([[Spaans]]: ''Argentina'', [aɾxenˈtina], {{Audio|Es-Argentina.ogg|luister}}), amptelik die '''Argentynse Republiek''' (Spaans: ''República Argentina''), is 'n Spaanssprekende [[land]] in die suide van [[Suid-Amerika]], tussen die [[Andes]]gebergte in die weste en die suidelike [[Atlantiese Oseaan]] in die ooste. Die naam "Argentinië" is afgelei van die [[Latyn]]se woord ''argentum'' (''[[silwer]]''), 'n edelmetaal wat 'n belangrike rol gespeel het in die opkoms van Europese kolonialisme in Argentinië. [[Lêer:Argentina Blue Marble.png|duimnael|links|[[Nasa]]-Satellietbeeld van Argentinië]] Argentinië grens in die noorde aan [[Bolivië]] en [[Paraguay]], in die ooste aan [[Brasilië]] en [[Uruguay]], suid van die [[Río de la Plata]] aan die Atlantiese Oseaan, in die weste aan [[Chili]] en in die suide aan die [[Suidelike Oseaan]]. Argentinië maak aanspraak op 'n sektor van [[Antarktika]] ([[Argentyns-Antarktika]], Spaans: ''Antártida Argentina''), die [[Falkland-eilande]] (Spaans: ''Islas Malvinas'') en ander Suid-Atlantiese eilande (Spaans: ''Islas del Atlántico Sur'') soos [[Suid-Georgië en die Suidelike Sandwicheilande]] (''Islas Georgias del Sur y Sandwich del Sur''), die [[Suidelike Shetlandeilande|Suid-Shetland]]- (''Islas Shetland del Sur''), en [[Suidelike Orkneyeilande|Suid-Orkney-eilandgroep]] (''Islas Orcadas del Sur''). Argentinië trek die aandag van ekonomiese navorsers nadat dit in die laat 19de en vroeë 20ste eeu genoeg gevorder het om onder die tien welvarendste lande ter wêreld gereken te word, maar sy ekonomiese ontwikkeling het vanaf die [[Groot Depressie]] in die vroeë 1930's 'n reeks van af- en opwaartse kurwes getoon wat dit agter sy buurlande, veral Chili, laat terugsak het – om êrens tussen die vyftigste en sestigste plek te beland. Vinnige en selfs stormagtige groei in die 1990's het in 2001 in een van dié land se diepste ekonomiese krisisse geëindig – en van dié land die grootste buitelandse wanbetaler in die geskiedenis gemaak. Tegelykertyd het Argentyne sedert hul onafhanklikwording in die vroeë 19de eeu nooit daarin geslaag om 'n oorkoepelende nasionale identiteit te skep nie. Argentinië word soms beskryf as 'n nasie van Europeërs wat aan boord van emigrasieskepe gegaan het om die mees Europese land van Amerika of die mees Amerikaanse land van Europa te word. Sy politiek en samelewing is gekenmerk deur spanninge, geweldpleging, 'n halfeeu van staatsgrepe en 'n bloedige vervolging van andersdenkendes, linkses, intellektueles of blote verdagtes tydens die [[militêre diktatuur]] tussen 1976 en 1983, wat – ná jare van politieke onrus, ekonomiese chaos, geweldpleging en opspraakwekkende ontvoerings van buitelanders – eufemisties as "Nasionale Proses van Herorganisasie" (Spaans: ''Proceso de Reorganización Nacional'') beskryf is en moontlik 30&nbsp;000 menselewens geëis het. Dit het sy hoogtepunt – en einde – in die militêre aanval op die Britse Falkland-eilande tydens die [[Falklandoorlog]] van 1982 gevind. Argentinië het daarna teruggekeer na 'n stabiele demokratiese regeringsvorm. Argentyne toon 'n neiging om hulself veral in teenstelling en opposisie met ander te definieer en het dus in hul geskiedenis onderskeidings tussen "federaliste en aanhangers van 'n eenheidstaat", "'n beskaafde samelewing en barbaarse toestande", "radikale en behoudendes", "Buenos Aires en die res van dié land", "Peroniste en anti-Peroniste" gemaak, ongeag dié land se redelik homogene bevolking van merendeels [[Italië|Italiaanse]] en [[Spanje|Spaanse]] afkoms en die gebrek aan enige merkwaardige taalkundige of etniese diversiteit.<ref>{{en}} Jill Hedges: ''Argentina. A Modern History''. Kindle e-boek. Londen en New York: I.B. Tauris 2011, pos. 118–142</ref> == Etimologie == [[Lêer:La Argentina - Del Barco Centenera - Portada original.jpg|duimnael|links|upright|Omslag van die eerste uitgawe van die 1602-gedig ''La Argentina'' deur Martín del Barco Centenera]] Die verwysing na die streek met die woord ''Argentina'' is vir die eerste keer gebruik op 'n [[Republiek Venesië|Venesiaanse]] kaart in 1536.<ref>{{es}} {{cite web |url=http://www.oni.escuelas.edu.ar/olimpi99/libros-digitales/html/argentin.htm |title=El nombre de Argentina |accessdate=3 Maart 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303175318/http://www.oni.escuelas.edu.ar/olimpi99/libros-digitales/html/argentin.htm |archive-date=3 Maart 2016}}</ref> In Afrikaans is die naam "Argentinië" ontleen aan [[Spaans]]; dié benaming is egter nie Spaans nie, maar [[Italiaans]]. ''Argentina'' ([[Taalkundige geslag|manlik]] ''argentino'') beteken in Italiaans "(gemaak) van [[silwer]]" of "silwerkleurig", ontleen aan die [[Latyn]] ''argentum'' vir silwer. In Italiaans word die [[byvoeglike naamwoord]] of die [[eienaam]] dikwels gebruik in 'n selfstandige wyse as 'n [[selfstandige naamwoord]] en word dus ''l'Argentina''. Die naam ''Argentina'' is waarskynlik die eerste keer gebruik deur Venesiaanse en Genuese seevaarders soos [[Giovanni Caboto]]. In Spaans en [[Portugees]] is die woorde vir "silwer" onderskeidelik ''plata'' en ''prata'' en "(gemaak) van silwer" is ''plateado'' en ''prateado''. ''Argentina'' is oorspronklik geassosieer met die silwerberge-legende wat wydverspreid was onder die eerste Europese ontdekkingsreisigers van die La Plata-kom.<ref>{{en}} {{cite book |author=David Rock |title=Argentina, 1516–1987: From Spanish Colonization to the Falklands War |url=https://archive.org/details/argentina15161980000rock_m1i9 |publisher=University of California Press |place=Berkeley, Kalifornië |year=1987 |isbn=978-0-520-06178-1 |pages=[https://archive.org/details/argentina15161980000rock_m1i9/page/6 6], 8}}</ref><ref>{{en}} {{cite book |author=Todd L. Edwards |title=Argentina: A Global Studies Handbook |url=https://archive.org/details/argentinaglobals0000edwa |publisher=ABC-CLIO |place=Santa Barbara, Kalifornië |year=2008 |isbn=978-1-85109-986-3 |pages=7}}</ref> Die eerste skriftelike gebruik van die naam in Spaans kan opgespoor word in ''La Argentina'', 'n 1602-gedig deur Martín del Barco Centenera wat die streek beskryf.<ref>{{es}} {{cite book |author=Juan Traba |title=Origen de la palabra "¿¡Argentina!?" |publisher=Escuela de Artes Gráficas del Colegio San José |place=Rosario, Santa Fe |year=1985 |pages=15, 71}}</ref> Hoewel ''Argentina'' teen die 18de eeu algemeen gebruik is, was die land se amptelike naam "Vise-Koninkryk die Río de la Plata" in die [[Spaanse Ryk]] en "Verenigde Provinsies van die [[Río de la Plata]]" ná sy onafhanklikwording. In die 1826-grondwet is die naam "Argentynse Republiek" vir die eerste keer in 'n regsdokument gebruik.<ref>{{en}} {{citation |url=http://www.senado.gov.ar/web/interes/constitucion/english.php |title=Constitution of the Argentine Nation |author=National Constituent Convention |place=Santa Fe |date=22 Augustus 1994 |ref=Constitution of Argentina |accessdate=9 Mei 2004 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20040509144959/http://www.senado.gov.ar/web/interes/constitucion/english.php |archive-date=9 Mei 2004 |loc=1826, art. 1}}</ref> Die naam "Argentynse Konfederasie" was ook algemeen gebruik en is in die Argentynse 1853-grondwet geformaliseer.<ref>{{en}} {{citation |url=http://www.senado.gov.ar/web/interes/constitucion/english.php |title=Constitution of the Argentine Nation |author=National Constituent Convention |place=Santa Fe |date=22 Augustus 1994 |ref=Constitution of Argentina |accessdate=9 Mei 2004 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20040509144959/http://www.senado.gov.ar/web/interes/constitucion/english.php |archive-date=9 Mei 2004 |loc=1853, Preamble}}</ref> In 1860 het 'n presidensiële dekreet die land se naam bepaal as "Argentynse Republiek"<ref>{{es}} {{cite book |author=Ángel Rosenblat |title=El nombre de la Argentina |publisher=EUDEBA – Editorial Universitaria de Buenos Aires |place=Buenos Aires |year=1964 |pages=78}}</ref> en dié jaar se grondwetlike wysiging het al die name sedert 1810 as wettiglik geag.<ref>{{en}} {{citation |url=http://www.senado.gov.ar/web/interes/constitucion/english.php |title=Constitution of the Argentine Nation |author=National Constituent Convention |place=Santa Fe |date=22 Augustus 1994 |ref=Constitution of Argentina |accessdate=9 Mei 2004 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20040509144959/http://www.senado.gov.ar/web/interes/constitucion/english.php |archive-date=9 Mei 2004 |loc=1860 amd., art. 35}}</ref> == Geskiedenis == === Vroeë geskiedenis === [[Lêer:SantaCruz-CuevaManos-P2210651b.jpg|duimnael|Die grot Cueva de las Manos naby die stad Perito Moreno (provinsie Santa Cruz) besit een van die oudste rotsskilderye in Argentinië]] Die eerste Europeërs, wat in die 16de eeu langs die Argentynse kus geseil en hier voet aan wal gesit het, was seevaarders op soek na 'n suidelike deurvaart van die Atlantiese na die Stille Oseaan, waaronder [[Ferdinand Magellaan]] en [[Pedro de Mendoza]]. Laasgenoemde het die nedersetting ''Nuestra Senora Santa Maria del Buen Aire'', die huidige [[Buenos Aires]], in omtrent 1536 gestig. In die noordweste van dié land, waar goeie [[landbou]]grond gevind word, het die [[Spanjaarde]], wat vanuit die onderkoninkryk Bolivië suidwaarts beweeg het, verskillende nedersettings soos Mendoza, Tucuman, [[Córdoba, Argentinië|Córdoba]] en Salta gestig. Hier is [[perd]]e geteel, vee vir [[vleis]]produksie aangehou en [[suiker]], [[tabak]] en [[groente]] verbou. Die noordwestelike deel van Argentinië het sy bloeitydperk in die 17de en 18de eeu as gevolg van handel met die onderkoninkryk Peru beleef, terwyl Buenos Aires destyds niks meer as 'n tweederangse hawe was nie. Eers in 1776 het Buenos Aires die administratiewe sentrum van die nuwe vise-koninkryk 'Rio de la Plata' geword, 'n gebied wat die huidige Argentinië, Uruguay, Paraguay en 'n deel van Bolivië ingesluit het. === Geboorte van die Argentynse nasie === [[Lêer:Landschaft von Patagonien.jpg|duimnael|links|Landskap in Patagonië]] [[Lêer:José de San Martín (retrato, c.1828).jpg|duimnael|Portret van generaal José de San Martin, ''Libertador'' (bevryder) van Argentinië, [[Chili]] en [[Peru]]]] [[Lêer:Buenos aires from the natural reserve (5308).jpg|duimnael|links|Buenos Aires]] Op 25 Mei 1810 het die Kreoolse bevolking van Buenos Aires in opstand teen die koloniale Spaanse bewind gekom. Hulle het voor die ''Cabildo'' vergader, die gebou waar afgevaardigdes, wat deur die Spaanse Kroon benoem is, byeengekom het en die visekoning en heersende junta se bedanking geëis. Ná 250 jaar se heerskappy oor die kolonie was die heersende klas só verswak dat hulle voor die betogende massas geswig het. Die politieke mag het skielik in die hande van 'n Kreoolse junta beland. Ook in ander dele van Suid-Amerika, waar 'n opgeleide en liberale stedelike Kreoolse middelklas deur merendeels Spaans-gebore bewindhebbers geregeer is, het inheemse burgers op magsdeling aangedring. In Europa het [[Napoleon Bonaparte]] destyds militêr teen sy ou politieke bondgenoot Spanje opgetree, dié land binnegeval en, ondanks plaaslike weerstand, sy eie broer tot nuwe koning verklaar. Hierdie gebeure het die politieke druk op Spanje se koloniale bewind in Suid-Amerika versterk en die tafel gedek vir politieke hervormings. Die inheemse Kreoolse bevolking was vasberade en magtig genoeg om politieke veranderings teweeg te bring, soos hulle reeds in 1806 en 1807 bewys het toe die inwoners van Buenos Aires 'n militêre oorwinning oor twee invallende Britse leërs behaal het. Terwyl die eerste Britse mag met slegs 1&nbsp;500 soldate nog relatief klein was, was die tweede oorwinning oor 'n magtige en goed opgeleide leër van 11&nbsp;000 man, wat deur Buenos Aires se bevolking gedwing is om te kapituleer, al hoe indrukwekkender. Die slaankrag van plaaslike burgermagte het selfs geblyk om groter te wees as dié van Spaanse koloniale regimente. Die Kreoolse bevolking het uit hierdie groot militêre sukses hul reg op selfregering afgelei.<ref>{{en}} Gordon Bridger: ''Britain and the making of Argentina''. Kindle e-boek-uitgawe. Southampton: WIT Press 2013, pos. 127</ref> In 1816 het Argentinië onafhanklik van Spanje geword, na 'n kort stryd met die [[Spaanse Ryk|Spaanse]] besetters, onder leiding van [[José de San Martin]]. De Sa Martin, wat ook in Chili en Peru vir onafhanklikheid geveg het, word nog steeds deur die Argentyne as 'n held beskou. In die eerste jare van die jong nasie ontstaan diverse konflikte tussen [[Sentralisme|sentraliste]] en [[Federasie|federaliste]], tot in 1853, toe 'n nuwe [[grondwet]] aangeneem is. In die tweede helfte van die 19de eeu gaan Buenos Aires snel vooruit, deels as gevolg van die aankoms van duisende immigrante. Nuwe tegnologieë (vries van vleis, spoorweë) stimuleer landbou en veeteelt. Nuwe gebiede soos [[Patagonië]] word verower. Immigrante uit [[Engeland]] en [[Wallis]] begin [[skaap]]teelt op groot estancias. Argentinië word na die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] die tweede "Beloofde Land" van die [[Amerikas]]. Vervolgens word Argentinië egter gekenmerk deur aanhoudende politieke konflikte tussen [[Konserwatisme|konserwatiewe]] en [[Liberalisme|liberale]] elemente en tussen burgers en die weermag. Na die [[Tweede Wêreldoorlog]] verskyn die [[Populisme|populistiese]] "peronisme", wat die verhouding tot 'n punt dryf. Tot 1983 word steeds bloediger optredende militêre juntas afgewissel met outoritêre siviele regerings, wat lei tot toenemende ekonomiese probleme, [[korrupsie]], algemene afkeur in die politiek en die nederlaag in die Falklandoorlog teen die [[Verenigde Koninkryk]] in 1982. Hierna help vier vrye verkiesings om demokrasie in Argentinië stewig te vestig. In 2001 het ekonomiese probleme, insluitend die wanbetaling van buitelandse skuld, gelei tot bloedige onluste en die val van die regering. Ekonomiese maatreëls soos die ontkoppeling van die [[Argentynse peso]] van die [[Amerikaanse dollar]] het vervolgens tot ekonomiese herstel gelei en Argentinië is nou ook 'n gewilde [[Toerisme|toeristebestemming]], aangehelp deur die gunstige wisselkoers teenoor meeste belangrike [[geld]]eenhede. Argentinië se totale buitelandse skuldlas het in 2009, te midde van die internasionale finansiële krisis, nogtans weer tot 145 miljard VSA-$ gestyg.<ref>{{de}} [http://www.taz.de/1/politik/amerika/artikel/1/nicht-zahlungsunfaehig-zahlungsunwillig/ www.taz.de, 24 Februarie 2009: ''Argentinien und die Schulden: Nicht zahlungsunfähig, zahlungsunwillig''. Besoek op 19 Julie 2009]</ref> == Politiek == [[Lêer:Milei junto a Marc Stanley,2023 (cropped) 2.jpg|duimnael|links|upright|Die huidige president [[Javier Milei]]]] [[Lêer:Argentine map of Argentina.png|duimnael|Kaart wat Argentinië met opgeëiste gebiede]] [[Lêer:Villarruel-VIVA2022.jpg|duimnael|links|upright|[[Victoria Villarruel]] dien sedert Desember 2023 as Argentinië se adjunkpresident onder [[Javier Milei]]]] Volgens die grondwet van 24 Augustus 1994 is Argentinië 'n presidensiële federale republiek. Die Argentynse grondwet van 1853 (hersien in 1994), bepaal 'n skeiding van magte tussen uitvoerende, wetgewende en regsprekende magte, sowel op nasionale as provinsiale vlak. Die [[president]] en adjunkpresident word direk verkies vir ampstermyne van vier jaar. Beide mag slegs twee opeenvolgende termyne dien, maar kan na 'n tussenpose van ten minste een termyn vir 'n derde termyn staan. Die president benoem die ministers. Die grondwet gee aansienlike mag aan die president in die dubbele funksie as [[staatshoof]] en regeringsleier. Die president het onder andere die vermoë om in "dwingende en noodsaaklike" omstandighede presidensiële dekrete uit te vaardig. Die huidige regeringsleier is [[Javier Milei]]. Die Argentynse parlement (''Congreso Nacional'', "Nasionale Kongres") bestaan uit die Senaat (''Senado'') met 72 setels en 'n Kamer van Afgevaardigdes (''Cámara de Diputados'') met 257 setels. Sedert 2001 word senators regstreeks verkies en elke provinsie, insluitend die federale hoofstad, word deur drie senators verteenwoordig. Senators dien 'n termyn van ses jaar en afgevaardigdes vier jaar. Verkiesings word elke twee jaar gehou vir een derde van die senaat- en die helfte van die afgevaardigdes se setels. Beide kamers word verkies deur proporsionele verteenwoordiging. Die belangrikste politieke partye in Argentinië is die Partido Justicialista (PJ, Peroniste), die Unión Cívica Radical (UCR, Radikale Burgerunie), die Frente para Victoria (FPV) en die Alternativa para una República de Iguales (ARI). Vroue het eers in 1952 stemreg gekry en omdat daar nog steeds afsonderlike manlike en vroulike kieserslyste bestaan, moet vroue ook in afsonderlike verkiesingslokale stem. In die presidentsverkiesing van 2007 het twee vroulike kandidate meer as twee derdes van die uitgebragte stemme op hulle verenig.<ref>{{de}} [http://www.stern.de/politik/ausland/:Pr%E4sidentenwahl-Argentinien-Cristina-Presidenta!/601150.html www.stern.de: ''Cristina Presidenta!''] Besoek op 19 November 2007.</ref> === Politieke betrekkinge met Suid-Afrika === [[Lêer:G20 Summit Australia 2014.jpg|duimnael|Argentinië behoort saam met Suid-Afrika tot die [[Groep van 20]]]] [[Suid-Afrika]]anse diplomatieke skakeling met Argentinië het in 1938 begin; dié land het sy betrekkinge met Suid-Afrika egter op 23 Mei 1986 vanweë [[Pretoria]] se beleid van rasseskeiding tydelik verbreek. Die moontlikheid van 'n Suid-Atlantiese Verdragsorganisasie is in die sewentigerjare voorgestel. Vir 'n dergelike militêre alliansie tussen Suid-Afrika, Argentinië, Brasilië, Chili, Paraguay en Uruguay het destyds veral die Raad vir Inter-Amerikaanse Veiligheid gepleit. Dit het egter nooit tot stand gekom nie. == Provinsies == [[Lêer:Provincias de Argentina.png|duimnael|upright|Provinsies van Argentinië. Argentynse Antarktika en Suid-Atlantiese Eilande (langs 23) nie vertoon nie]] Argentinië bestaan uit 23 provinsies (''provincias'') en 'n federale distrik (''distrito federal''). Argentinië maak aanspraak op 'n gedeelte van Antarktika (''Antártida''), alhoewel hierdie vasteland algemeen as supranasionaal en besit van die wêreldgemeenskap beskou word. Die grondgebied van die Provinsie Tierra del Fuego, Antártida e Islas del Atlántico Sur bevat dus ook internasionale gebiede. {| | # [[Buenos Aires]] (Federale Distrik)<sup>*</sup> # [[Buenos Aires (provinsie)|Buenos Aires]] # [[Catamarca Provinsie|Catamarca]] # [[Chaco Provinsie|Chaco]] # [[Chubut (provinsie)|Chubut]] # [[Córdoba Provinsie, Argentinië|Córdoba]] # [[Corrientes Provinsie|Corrientes]] # [[Entre Ríos]] # [[Formosa Provinsie|Formosa]] # [[Jujuy]] # [[La Pampa]] # [[La Rioja Provinsie, Argentinië|La Rioja]] | <ol start=13> <li> [[Mendoza Provinsie|Mendoza]] <li> [[Misiones Provinsie|Misiones]] <li> [[Neuquén Provinsie|Neuquén]] <li> [[Río Negro Provinsie|Río Negro]] <li> [[Salta Provinsie|Salta]] <li> [[San Juan Provinsie, Argentinië|San Juan]] <li> [[San Luis Provinsie|San Luis]] <li> [[Santa Cruz Provinsie, Argentinië|Santa Cruz]] <li> [[Santa Fe Provinsie|Santa Fe]] <li> [[Santiago del Estero Provinsie|Santiago del Estero]] <li> [[Tierra del Fuego Provinsie, Argentinië|Tierra del Fuego, Antártida e Islas del Atlántico Sur]] <li> [[Tucumán Provinsie|Tucumán]] </ol> |} <sup>*</sup> <small>Die huidige amptelike naam vir die federale distrik is "Ciudad Autónoma de Buenos Aires".</small> == Geografie == [[Lêer:Perito Moreno Glacier - Satelite - NASA - ISS004-E-9707.JPG|duimnael|links|Die Lago Argentino met die [[gletser]] Perito Moreno]] [[Lêer:Argentina-CIA WFB Map.png|duimnael|Kaart van Argentinië]] Meer nog as Suid-Afrika, wat hierdie leuse al in die tagtigerjare ter bemarking van sy toerismebedryf gebruik het, verteenwoordig Argentinië alle [[klimaat]]sones – en dus die wêreld – in een land. Dié land strek van die tropiese gebiede in die noorde tot by die subantarktiese streke van die suide en beskou ook 'n gedeelte van Antarktika as Argentynse staatsgebied. Argentinië kan rofweg in drie geografiese gebiede verdeel word: die vrugbare vlaktes van die [[Pampas]] in die noordelike helfte van dié land (die bron van die Argentynse agrariese rykdom); die plato van Patagonië in die suidelike helfte tot aan [[Vuurland]] (Tierra del Fuego); en die rotsagtige [[Andes|Andes-bergrug]] langs die westelike grens met Chili, met [[Aconcagua]] as hoogste punt (6&nbsp;962&nbsp;m), gevolg deur [[Ojos del Salado]] (6&nbsp;893&nbsp;m). Belangrike riviere sluit in [[Río Bermejo|Bermejo]], [[Coloradorivier (Argentinië)|Colorado]], [[Río Paraguay|Paraguay]], [[Río Pilcomayo|Pilcomayo]], [[Rió Salado|Salado]], [[Río Uruguay|Uruguay]] en die langste rivier, [[Río Paraná|Paraná]]. Die laasgenoemde twee vloei saam in die [[Río de la Plata]] voordat dit in die Atlantiese Oseaan uitmond. Die Argentynse klimaat is hoofsaaklik gematig. Die Noorde is subtropies, die suide droog en sub-Antarkties. == Ekonomie == [[Lêer:AltaGracia.jpg|duimnael|links|Estancia Jesuitica in Alta Gracia]] Argentinië word volgens sy bruto nasionale inkomste per capita by die [[ontwikkelende land]]e met 'n middelinkomste gereken. Dié land profiteer van 'n ruim hoeveelheid natuurlike hulpbronne, 'n geletterde bevolking, 'n uitvoergerigte landbousektor en gevarieerde industrie. Vanaf die einde van die jare 80 van die 20ste eeu het internasionale skuld egter hoog opgeloop. Inflasie het 200% bedra en produksie ineengestort. Om die ekonomiese krisis teë te werk, het die regering besluit om vrye handel, deregulering en privatisering na te volg. In 1991 het radikale monetêre hervorming plaasgevind, waarvolgens die Argentynse peso aan die Amerikaanse dollar verbind en geldgroei tot die groei in nasionale reserwes beperk is. Die Argentynse peso se onrealisties hoë wisselkoers het 'n negatiewe invloed op dié land se mededingendheid uitgeoefen, veral in vergelyking met Brasilië en ander [[Mercosur]]-lidstate. As gevolg hiervan en vanweë die gelyktydige liberalisering van die buitelandse handel het 'n massale deïndustrialisasie plaasgevind. Aanvanklik was die hervorminge 'n sukses. Inflasie het gedaal en die [[bruto nasionale produk]] (BNP) het gestyg, maar opeenvolgende ekonomiese krisisse in [[Meksiko]], [[Asië]], [[Rusland]] en Brasilië het tot 'n nóg groter ekonomiese val vanaf 1999 gelei. Die regering het met belastingverhogings en besuinigings gereageer ter beperking van die begrotingstekort, wat teen 1999 tot 2,5% van die BNP gestyg het. Binnelandse en internasionale beleggers het egter aangehou twyfel in die regering se vermoë om die skulde af te los en die vaste wisselkoers tussen die peso en dollar te handhaaf. In 2001 het die toestand nog meer versleg deur die groei van die aantal verpligtinge, massale geldopnames by banke en 'n verdere val van verbruikers- en produsentevertroue. Regeringpogings om 'n begroting wat klop te bereik – om so die bankstelsel te stabiliseer en ekonomiese groei te herstel – het geblyk om onvoldoende resultaat op te lewer. President Eduardo Duhalde het daarin geslaag om van die [[Internasionale Monetêre Fonds]] 'n lening van 20 miljard VS$ te verkry, maar verdere maatreëls is nie toegepas nie. In Januarie 2002 is die peso losgemaak van die dollar en die ekonomie het op 'n lae vlak begin stabiliseer. Die sterk ekonomiese groei van die jare 2003 en 2004 was 'n gevolg van die dramatiese afname in die bruto nasionale produk in die jare voor 2003. === Huidige situasie === [[Lêer:Avenida Chacabuco Ciudad de Córdoba 2012-12-09.jpg|duimnael|links|Die nywerheidstad [[Córdoba, Argentinië|Córdoba]] is die sentrum van die Argentynse motorbedryf: Avenida Chacabuco]] Argentinië se ekonomie maak net stadig vordering nadat die land teen die middel van 2018 'n kwaai resessie beleef het. Die ekonomie het met 'n gemiddeld van 2,5 persent oor die hele jaar en met meer as 6 persent in die laaste vier maande gekrimp. Vir 2019 word 'n verdere krimping van sowat 1 persent verwag. Die uitvoergerigte landbousektor sal danksy die verwagte rekordoes in 2019 in die tweede kwartaal 'n hupstoot kry. Beleggings sal voor die verkiesing in Oktober 2019 waarskynlik geen noemenswaardige bydrae tot ekonomiese groei lewer nie. Argentinië bly aangewese op massiewe finansiële steun deur die Internasionale Monetêre Fonds (IMF) wat krediete ter waarde van VS$57 miljard goedgekeur het. Die Argentynse regering sal in ruil hiervoor sy begrotingstekort teen 'n vinniger tempo verminder en 'n restriktiewe monetêre beleid volg nadat pogings om die inflasiekoers van meer as 50 persent te verminder misluk het. Die binnelandse vraag na goedere en dienste sal as gevolg hiervan afneem. Die Argentynse peso het in 2018 meer as die helfte van sy waarde teenoor die Amerikaanse dollar ingeboet. Invoere het as gevolg hiervan merkbaar afgeneem (29 persent in die vierde kwartaal van 2018). Uitvoere het na die peso se devaluasie skerp gestyg, net soos die getal buitelandse toeriste (terwyl Argentyne die voorkeur aan binnelandse vakansies begin gee), sodat daar in 2019 'n oorskot op die handelsbalans verwag word. Die land se infrastruktuur word as sterk verouderd beskou. Grootskalse beleggings in vervoer- en ander geriewe is in die vooruitsig gestel, maar voorlopig gestaak. Op 16 Junie 2019 het 'n grootskaalse kragonderbreking die land se kwesbaarheid getoon. === Landbou === [[Lêer:ViñedoCafayate.jpg|duimnael|links|Wynberg naby Cafayate in die Salta-provinsie]] [[Lêer:Sembrado de soja en argentina.jpg|duimnael|Sojaboonoeste in die provinsie van Buenos Aires. Argentinië is die derde grootste produsent van sojabone in die wêreld.<ref>{{es}} [http://www.indexmundi.com/map/?v=88&l=es indexmundi.com: ''Mapa Comparativo de Países > Petróleo – producción – Mundo'']</ref> Die sojaboonbedryf is een van die drie grootste sektore in dié land, ná die petrochemiese en metaalbewerking]] Die hoogs gemeganiseerde landbousektor beslaan sowat 65 persent van dié land se totale oppervlakte. Alhoewel die landbou se bydrae tot die bruto nasionale produk slegs 11 persent beloop, is dit steeds die grootste bron van buitelandse valuta. Die landbousektor word deur 'n klein aantal welvarende gesinne met groot landerye oorheers. Die belangrikste landbouprodukte is [[koring]], [[mielies]], [[sorghum]], lynsaad, soja, [[sonneblom]]pitte, [[grondboontjie]]s, [[katoen]], suikerriet, [[groente]], [[vrug]]te, [[wyn]], [[tabak]] en [[mate (tee)|mate]]. Argentinië is steeds een van die grootste vleisprodusente ter wêreld, alhoewel sy aandeel aan die wêreldproduksie geleidelik begin afneem. Die belangrikste produkte van die veeteeltbedryf is [[bees]]- en [[skaapvleis]], en weivelde beslaan sowat 52 persent van dié land se oppervlakte. Oos-Patagonië is die sentrum van die Argentynse skaapteeltbedryf. Die bosboubedryf beslaan 13 persent van die oppervlakte; bosvelde en woude is die belangrikste bossoorte. Die Quebrachoboom lewer tannien op. Die [[vis]]serybedryf langs die kus en in internasionale waters word al hoe belangriker. === Nywerhede === Die plaaslike [[nywerheid]]sbedryf het sy sentrums veral in die metropolitaanse gebiede van Buenos Aires, Córdoba en [[Rosario]] en lewer 32 persent van die bruto nasionale produk op. Die swaartepunt van die sektor het in die afgelope dekades van ligte nywerhede en voedselverwerking na die [[chemie]]se, [[ruolie]]-, [[yster]]-, [[staal]]-, elektriese, [[masjien]]bou- en [[motor]]bedryf begin verskuif. Die Argentynse motorfabrikate sluit Anadón, ASA, Biscayne en JVA in, en volgens sommige is Lamborghini Latinoamérica 'n aparte motormerk. === Energie === [[Lêer:Atucha desde el Parana.jpg|duimnael|Atucha is die eerste kernkragsentrale wat in Latyns-Amerika gebou is. Argentinië is die land met die grootste aantal kern-fasiliteite in die gebied]] Die belangrikste kragvoorsieningsbronne is [[waterkrag]]sentrales (41 persent van die totale kragopwekking) en termiese kragsentrales (52 persent). [[Kernkrag]]sentrales (7 persent) is in Atucha en Río Tercero opgerig. Argentinië se minerale rykdomme sluit onder meer groot [[aardgas]]velde in; hierdie energiebron speel al 'n beduidende rol en word tans veral vir koskook- en verwarmingsdoeleindes en as alternatiewe brandstof vir voertuie gebruik. Nogtans het die groeiende vraag na aardgas, die wanbestuur van plaaslike energiemaatskappye en die toenemende tekort aan fossiele brandstowwe daartoe gelei dat steeds groter hoeveelhede aardgas uit die buiteland, veral Bolivië, ingevoer moet word. Herwinbare energiebronne word al hoe belangriker. Naas waterkrag word sedert 1994 steeds meer elektrisiteit deur [[windkrag]]sentrales voorsien. Windenergie speel in die suidelike provinsie Chubut (Patagonië) met sy winderige klimaat al 'n belangrike rol. Windkrag het 'n baie groot potensiaal in Argentinië en word sedert die laat 1990's deur die regering bevorder. In 2006 was Argentinië nogtans slegs die derde grootste produsent van windenergie in Latyns-Amerika, ná Meksiko en Brasilië. === Buitelandse handel === [[Lêer:Foreign Trade - Exports and Imports - Argentina 1999-2005.png|duimnael|Ontwikkeling van Argentinië se buitelandse handel tussen 1999 en 2005]] Argentinië voer hoofsaaklik [[mynbou]]produkte en fossiele brandstowwe, plantaardige en voedselprodukte, organiese olies en vette uit. Die belangrikste invoere is masjinerie, instrumente en elektroniese goedere, halfverwerkte nywerheidsgoedere en vervoeruitrusting. Die hoofhandelsvennote is Brasilië, die Verenigde State en die [[Volksrepubliek China]]. In 2006 het Argentinië se uitvoere met 15 persent gegroei en 'n rekordvlak van 46,6 miljard VS-dollar bereik. Die invoere het selfs met 19 persent tot 34,2 miljard VS-dollar gestyg. Agrariese grondstowwe en voedsel het weer sowat vyftig persent van die uitvoerwaarde verteenwoordig. Nogtans het die aandeel van nywerheidsprodukte (32 persent van die totale uitvoere) met 23,5 persent sterk toegeneem. Die belangrikste markte vir Argentynse uitvoere in 2006 was die Suid-Amerikaanse vryehandelsone Mercosur met 'n aandeel van 21,3 persent, die [[Europese Unie]] met 17,5 persent en die [[Noord-Amerika]]anse vryehandelsone [[NAFTA]] met 12,9 persent.<ref>{{de}} [http://www.auswaertiges-amt.de/diplo/de/Laenderinformationen/Argentinien/Wirtschaft.html ''Duitse Departement van Buitelandse Sake: Argentinië – Ekonomie''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080420180430/http://www.auswaertiges-amt.de/diplo/de/Laenderinformationen/Argentinien/Wirtschaft.html |date=20 April 2008 }}</ref> Invoere (waaronder veral nywerheidsprodukte) het in 2006 vir die vyfde opeenvolgende jaar duidelik toegeneem. 37 persent van die totale invoere het uit Mercosur-lidstate gekom, veral uit Brasilië (34 persent), 17 persent uit die Europese Unie, 16 persent uit die NAFTA-lidstate en 9 persent uit die Volksrepubliek China. Invoere uit die Volksrepubliek China het in 2006 met 40 persent toegeneem. === Suid-Afrikaanse handel met Argentinië === [[Lêer:Territorial waters - Argentina.svg|duimnael|Die eksklusiewe ekonomiese sone van Argentinië]] Dekades lank is die ekonomiese bande met Latyns-Amerika nouliks ontwikkel; die Suid-Afrikaanse handel met Argentinië het stadig gegroei en in 1980 nog steeds minder as 100 miljoen VSA-dollar beloop. 'n Suid-Afrikaanse Kamer van Koophandel bestaan sedert 1973 in Buenos Aires, terwyl sy Argentynse eweknie vyf jaar later in [[Johannesburg]] gestig is. Suid-Afrika se belangrikste uitvoerprodukte op die Argentynse mark was aanvanklik staal, ystererts, [[asbes]] en [[mangaan]], terwyl Argentinië leerware, verwerkte voedsel, [[tekstiel]]goedere, chemiese produkte en landboumasjiene na Suid-Afrika uitvoer. === Ekonomiese kernsyfers === {| class="wikitable" ! Ekonomiese Kernsyfers<ref>{{de}} [http://www.gtai.de/GTAI/Content/DE/Trade/Fachdaten/PUB/2012/11/pub20121127800111_159440.pdf ''GTAI Germany Trade and Invest: Argentinien – Wirtschaftsdaten kompakt'']{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{de}} [https://www.gtai.de/GTAI/Content/DE/Trade/Fachdaten/MKT/2016/05/mkt201605302100_159440_wirtschaftsdaten-kompakt---argentinien.pdf?v=1 ''GTAI Germany Trade and Invest: Argentinien – Wirtschaftsdaten kompakt, Mai 2016. Besoek op 27 September 2016''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161110200756/https://www.gtai.de/GTAI/Content/DE/Trade/Fachdaten/MKT/2016/05/mkt201605302100_159440_wirtschaftsdaten-kompakt---argentinien.pdf%3Fv%3D1 |date=10 November 2016 }}</ref><ref>{{de}} [https://www.gtai.de/GTAI/Content/DE/Trade/Fachdaten/MKT/2016/11/mkt201611222090_159440_wirtschaftsdaten-kompakt---argentinien.pdf?v=1 ''GTAI Germany Trade and Invest: Argentinien – Wirtschaftsdaten kompakt, November 2016. Besoek op 22 Mei 2017''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171128181053/https://www.gtai.de/GTAI/Content/DE/Trade/Fachdaten/MKT/2016/11/mkt201611222090_159440_wirtschaftsdaten-kompakt---argentinien.pdf%3Fv%3D1 |date=28 November 2017 }}</ref> ! 2010 ! 2011 ! 2012 ! 2013* ! 2014* ! 2015* ! 2016* ! 2017* ! 2018* |---- |- | Bruto binnelandse produk (BBP, nominaal, in miljard VS$) | - | - | 475,2 | 484,6 | 497,2 | 630,4 | 541,7 | 595,0 | 475,4 |---- |- | BBP per capita (nominaal, in VS$) | - | - | 11&nbsp;583 | 11&nbsp;679 | 11&nbsp;849 | 14&nbsp;617 | 12&nbsp;425 | 13&nbsp;497 | 10&nbsp;667 |---- |- |Reële groei van die BBP in % | 9,2 | 8,9 | 1,9 | 2,4 | -2,5 | 2,5 | -1,8 | 2,9 | -2,6 |---- |- |Inflasiekoers in % | - | - | 10,0 | 10,5 | 11,4 | - | - | 23,2 | 31,8 |---- |- |Werkloosheid in % | 7,7 | 7,2 | 7,3 | - | - | 6,5 | 9,2 | 8,4 | 8,9 |---- |- |Begrotingstekort (in % van die BBP) | - | - | -2,6 | 3,4 | -3,0 | -6,6 | -7,1 | -6,7 | -5,4 |---- |- |Tekort op die lopende rekening (in % van die BBP) | - | - | -0,0 | -0,8 | -0,8 | -2,5 | -2,3 | -4,9 | -3,7 |---- |- |Publieke skuldlas (in % van die BBP) | - | - | 47,7 | 47,8 | 45,9 | 52,1 | 51,8 | 57,6 | 62,7 |} <small>* skatting</small> == Vervoer == === Spoorweë === [[Lêer:Passenger Railways in Argentina 2017.png|duimnael|links|Kaart van Argentinië se passasierspoorweë]] [[Lêer:Ferrocarriles Argentinos - Gran Capitán.jpg|duimnael|Die ''Gran Capitán'', 'n langafstandtrein wat tussen Buenos Aires en Posadas geloop het, omstreeks 1990]] [[Lêer:Train to the clouds in Salta -ARGENTINA- 006.jpg|duimnael|Die beroemde ''Tren a las nubes'' ("Trein na die wolke") loop deur bergagtige terrein in die Andes-bergreeks]] Die eerste Argentynse trein het op 29 Augustus 1857 geloop. Vervolgens is dié land se spoornetwerk vinnig uitgebrei, waarby Britse ondernemings en kapitaal 'n sentrale rol gespeel het. Spoorweë het in die volgende dekades 'n sleutelbedryf by die ekonomiese ontwikkeling van dié land geword. In die 1930's was die Argentynse spoornetwerk met 'n totale lengte van 43&nbsp;000 kilometer groter as dié van die meeste Europese lande. Nadat dit byna 'n eeu lank deur 'n groot aantal onafhanklike privaat ondernemings, waaronder talle Britse maatskappye, bedryf is, het president Perón die spoorbedryf in 1946 genasionaliseer. Amerikaanse raadgewers, wat teen die einde van die 1950's aangestel is om die verdere ontwikkeling van die bedryf te beplan, het die voorkeur aan padvervoer gegee sodat in die volgende jare steeds meer spoorlyne gesluit is. Argentinië se nasionale spoorweë is in 1992 onder die regering van president Carlos Menem weer geprivatiseer. Passasiervervoer is verder verminder en die invloedryke spoorwegvakbond ontbind. Meer as 50&nbsp;000 mense het hul werk verloor en hele streke het agteruitgegaan, terwyl korrupsie in die spoorbedryf toegeneem het. Argentinië beskik oor 'n uitgestrekte spoorwegnetwerk met 'n totale lengte van sowat 31&nbsp;000 kilometer met drie verskillende spoorwydtes. Twee spoorlyne verbind dié land met Chili, ander lyne loop oorkant die landsgrense na Bolivië, Paraguay, Uruguay en Brasilië. Nogtans hanteer dit tans minder as vyftien persent van dié land se totale vragvervoer (in vergelyking met Europa se vyftig persent), word verdere lyne gesluit of raak in verval. 85 persent van alle vrag word op Argentinië se paaie vervoer. Die regering beplan om 'n groter deel daarvan na die spoorweë te skuif. Nog 'n rede vir grootskaalse beleggings in die modernisering van die spoorbedryf, wat grotendeels deur Chinese lenings ter waarde van maksimaal 4,9 miljard VS$ gefinansier sal word, is 'n reeks noodlottige treinongelukke wat die lewens van 'n vyftigtal passasiers geëis het, naas vertragings en ander probleme. In die vroeë 21ste eeu is 'n groot getal privaat spoormaatskappye genasionaliseer nadat hulle al lank afhanklik van staatsubsidies was. Privaat spoorlyne speel egter nog 'n belangrike rol as diensverskaffers in die openbare vervoerstelsel van Argentinië, terwyl die [[infrastruktuur]] deur die staatsonderneming ''Administración de Infraestructuras Ferroviarias Sociedad del Estado (ADIF S.E.)'' bestuur word. Die laaste privaat maatskappy, wat in Oktober 2013 ná 'n reeks ongelukke genasionaliseer is, was ''Sarmiento'' wat pendelaardienste in die weste van Groter Buenos Aires bedryf. Beplande moderniserings fokus op die opknapping van die spoornetwerk van ''Ferrocarril General Belgrano Cargas'', 'n onderneming wat altesaam 11&nbsp;000 kilometer se spoorlyne bedryf. Hiervan sal 3&nbsp;200 kilometer opgeknap word – 'n taak waarvoor selfs militêre treinwerkwinkels ingespan sal word om herstelwerk aan treinwaens te doen. In Junie 2013 het die Argentynse regering reeds spoornetwerke in die streke Cuyo (San Martín) en Entre Rios (Urquiza) genasionaliseer wat sedert 1999 deur die Brasiliaanse maatskappy ''ALL'' bedryf is en in 2012 sowat 4,2 miljoen ton vrag vervoer het. 'n Nuutgestigte staatsonderneming, ''Belgrano Cargas y Logística SA'', bestuur tans openbare vragdienste. Die regering het 1&nbsp;266 nuwe passasiertreinwaens by Chinese vervaardigers aangekoop – twee keer so veel as wat tans bedryf word. Die nuwe waens sal van [[Duitsland|Duits]]-vervaardigde remme, [[Japan]]nese aandryf- en [[Swede|Sweedse]] veiligheidstelsels voorsien word. 1&nbsp;046 van die nuwe waens sal vir openbare vervoer- en pendelaardienste in Sarmiento, Mitre, Roca en San Martín in die metropolitaanse gebied van Buenos Aires gebruik word. Daarnaas is 220 langafstandwaens en 22 lokomotiewe bestel. ''China South Locomotive & Rolling Stock'', 'n Chinese onderneming wat 700 van die waens sal vervaardig, het aangekondig dat dit twee aanlegte vir die bou van vrag- en passasiertreinwaens in Argentinië sal oprig. Ander projekte sluit die modernisering en elektrifisering van spoorlyne in Groter Buenos Aires, die modernisering van die spoorlyn tussen Buenos Aires en Mar del Plata en beleggings in Buenos Aires se moltreinnetwerk in. Die stad Mendoza oorweeg die bou van 'n enkelspoortrein-netwerk, terwyl 'n beplande bilaterale projek met Chili die bou van 'n spoortonnel deur die Andesgebergte met 'n totale lengte van 52 kilometer en multimodale terminale vir spoor- en padverkeer behels.<ref>{{de}} [http://www.gtai.de/GTAI/Navigation/DE/Trade/maerkte,did=913028.html ''Germany Trade & Invest, 20 November 2013: Argentinien will seine Eisenbahnen modernisieren. Besoek op 15 Januarie 2014''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140427045218/http://www.gtai.de/GTAI/Navigation/DE/Trade/maerkte,did=913028.html |date=27 April 2014 }}</ref> == Demografie == [[Lêer:Argentina-demography.png|duimnael|Argentinië se bevolkingsgroei (1961–2010)]] Met 'n bevolking van meer as veertig miljoen mense en 'n oppervlakte van 2,8 miljoen vierkante kilometer is Argentinië 'n ylbevolkte land. Die metropolitaanse gebied van die hoofstad Buenos Aires behels tans sowat 34 persent van die totale bevolking, terwyl die bevolkingsdigtheid in die suide van dié land (Patagonië) tot minder as twee mense per vierkante kilometer daal. === Blanke bevolking === [[Lêer:Débarquement d'immigrants à la Darse Sud. Port de Buenos Aires.jpg|duimnael|links|Vroeë 20ste eeu: Immigrante sit in Buenos Aires voet aan wal]] [[Lêer:Argentina - Misiones - Oberá - Fiesta del Inmigrante 2014 - Andrea Gabriela García Gava.JPG|duimnael|Andrea Gabriela García Gava, "Koningin van die Italiaanse Gemeenskap", tydens die ''XXXV Fiesta Nacional del Inmigrante'' (35ste Nasionale Immigrantefees) wat in 2014 in Oberá (provinsie Misiones) gehou is. Na beraming het 25 miljoen Argentyne ten minste een Italiaanse voorvader]] Die Argentynse bevolking is 'n mengsel van nasionale en etniese groepe, waarin die nakomelinge van [[Italianers|Italiaanse]] (36 persent) en Spaanse immigrante (29 persent) oorheers. In die tydperk tussen 1850 en 1970 het sowat agt miljoen immigrante hulle in Argentinië gevestig. In die periode tussen 1820 en 1920, toe 'n geskatte 55 miljoen Europese emigrante hulle in oorsese gebiede gevestig het, was Argentinië met 5,5 miljoen nuwe aankomelinge die tweede belangrikste ontvangende land ná die Verenigde State en nog voor [[Kanada]] en Brasilië. Daar is tans sowat 4 miljoen Argentyne van [[Duitsers|Duitse]] afkoms en kleiner minderhede van nasate van [[Engelse]], [[Walliesers|Walliese]], [[Iere|Ierse]], [[Franse]], Switserse en ander Wes- en Middel-Europese immigrante. In die metropolitaanse gebied van Buenos Aires en in die provinsies Chaco en Misiones is daar groter groepe van [[Pole (volk)|Poolse]] immigrante wat hulle in die 1920's hier gevestig en baie van hul tradisies bewaar het. Klein groepe [[Afrikaners]] – die sogenaamde "[[bittereinders]]" – het hulle na die [[Tweede Vryheidsoorlog]] in die omgewing van [[Comodoro Rivadavia]] (provinsie Chubut) gevestig. Die meeste van die sowat 600 emigrante het in die dertigerjare weer na Suid-Afrika teruggekeer. Veral in die stedelike gebiede woon ongeveer 'n half miljoen immigrante uit [[Sirië]], [[Libanon]] en andere lande in die [[Midde-Ooste]]. Sedert die negentigerjare het 'n aantal immigrante uit [[Oos-Asië]] en die voormalige [[Sowjetunie]] hulle in dié land gevestig. Dié land trek ook sommige sogenaamde ekologiese immigrante uit Europa. Nogtans het die getal immigrante sedert die laat 20ste eeu bestendig afgeneem, terwyl talle hoogs gekwalifiseerde Argentyne hulle in die buiteland gevestig het. Veral gedurende Argentinië se ekonomiese krisis in die tydperk tussen 1998 en 2002 het emigrasiesyfers skerp gestyg. === Immigrasiepatrone === [[Lêer:Avenida Callao al 500.jpg|duimnael|Balvanera is gekenmerk deur skilderagtige huurkamerwonings in [[Nederland]]se styl]] In die geskiedenis van 19de en 20ste eeuse immigrasie- en emigrasiebewegings was Argentinië in dié opsig uniek dat Europese immigrante vanaf die laat 19de eeu 'n buitengewoon hoë aandeel van die bevolking verteenwoordig het. Van die totale Argentynse bevolking van agt miljoen in 1914 was omstreeks 58 persent óf in die buiteland gebore óf kinders van immigrante van die eerste generasie. In die hoofstad Buenos Aires was meer as die helfte van die inwoners dekades lank oorsee gebore. Europese massaimmigrasie is 'n redelik onlangse verskynsel in die Argentynse geskiedenis. Nog tot omstreeks 1850 was dit hoofsaaklik relatief klein getalle Spaanse amptenare, militariste en soldate wat hulle in die La Plata-streek gevestig het. Eers daarna het dié land 'n belangrike bestemming vir Spaanse en Italiaanse immigrante geword. Die laasgenoemdes het die grootste groep nuwe aankomelinge gevorm – met twee miljoen immigrante in die tydperk tussen 1840 en 1960. Daar word beraam dat sowat 25 miljoen Argentyne tenminste gedeeltelik van Italiaanse afkoms is.<ref>{{es}} [http://argentinainvestiga.edu.ar/noticia.php?titulo=historias_de_inmigrantes_italianos_en_argentina&id=1432#.U2cKkYHa70s ''Argentina Investiga: Historias de inmigrantes italianos en Argentina. Besoek op 15 Oktober 2019'']</ref> Baie van hulle het net tydelik in dié land gebly om hier te werk en kon danksy regstreekse skeepsverbindings tussen Italië en Argentinië in groot getalle as seisoenale werkers immigreer. So het immigrasie in Argentinië in 'n tweede opsig van migrasiepatrone in byvoorbeeld die Verenigde State of Brasilië verskil. Daar was geen kontinuïteit met ouer migrasiebewegings wat hul verlede in 'n koloniale verlede gehad het en ook geen gedwonge verskuiwing van mense as slawe nie. Immigrante het hulle om suiwer ekonomiese redes in Argentinië gevestig om hier in uitvoergerigte nywerhede te werk – dié land se binnemark was nog nouliks ontwikkel. Argentinië se ekonomie het aanvanklik op skaapteelt gesteun. Beesvleisproduksie het voor 1900 nog geen noemenswaardige rol gespeel nie. Die omwenteling in die landbousektor het in die periode ná 1875 plaasgevind toe Argentinië, wat aanvanklik [[graan]] moes invoer, binnekort tot een van die grootste graanuitvoerders ter wêreld ontwikkel het. Die rol van immigrante was beperk tot dié van landarbeiders of pagters. Opwaartse sosiale mobiliteit was beperk sodat min landarbeiders ooit hul eie grond kon koop en bewerk. Ekonomiese en sosiale faktore het verhoed dat Argentinië tot 'n "smeltkroes" van kulture kon ontwikkel soos die Verenigde State. Die Spaans-Kreoolse bolaag van die samelewing het min moeite gedoen om die groot getalle immigrante te integreer, terwyl meer as 90 persent van nuwe aankomelinge nie Argentynse burgerskap aanvaar het nie om nasionale diensplig te vermy. Italiaanse immigrante in Buenos Aires het nogtans groot belang gestel in die politieke ontwikkelinge van hul vaderland. Leidende Italiaanse politici soos Giuseppe Mazzini en [[Giuseppe Garibaldi]] het vurige aanhangers in Suid-Amerika gehad.<ref>{{de}} Jürgen Osterhammel: ''Die Verwandlung der Welt. Eine Geschichte des 19. Jahrhunderts''. Spesiale uitgawe. München: C.H. Beck 2011, bl. 238–239</ref> === Walliese immigrasie === [[Lêer:Velero Mimosa, Y Wladfa.jpg|duimnael|Die seilskip ''Mimosa'']] Teen die middel van die 19de eeu was Patagonië nog 'n fel omstrede gebied waarop Argentinië sowel as Chili aanspraak gemaak het. Die stigting van 'n Walliese kolonie is deur die Argentynse regering as 'n kans gesien om beheer oor die grotendeels onbevolkte streek te verseker. So het Walliese immigrante hulle in 1865 in Y Wladfa of "Die Kolonie" in Patagonië gevestig – 'n kolonie met 'n voorgestelde oppervlakte van sowat 100 vierkante myl waaraan volgens die oorspronklike planne militêre beskerming, selfbeskikking en selfs onafhanklikheid toegeken sou word. [[Lêer:Bryniau Meri (Loma Maria) Chubut.jpg|duimnael|links|'n Tweetalige straatbord in die provinsie Chubut. Die getal Argentyne van Walliese afkoms word op sowat 72&nbsp;500 beraam – van wie tussen 5&nbsp;000 en 12&nbsp;000 nog Wallies as huistaal praat]] In [[Liverpool]], 'n Noordwes-Engelse hawestad met 'n betreklik groot bevolking van Walliese afkoms, is 'n emigrasie-komitee onder voorsitterskap van Michael Jones, 'n boorling van Bala, in die lewe geroep wat die Argentynse kolonie as 'n kans beskou het om die Walliese identiteit, taal en kultuur oorsee te bewaar. In 1865 het 'n groep van byna 200 Walliesers aan boord van die ''Mimosa'', 'n brik van 447 ton, vanuit Liverpool-hawe na Patagonië vertrek. Die skip het veilig in Suid-Amerika aangekom waar die immigrante in die hawe van die latere Puerto Madryn voet aan wal gesit het. Ná 'n moeilike begin het die Walliese nedersettings, wat grotendeels langs die Atlantiese kus van Chubut geleë is, begin floreer. In die volgende vyf dekades het nog honderde Walliese immigrante hulle hier kom vestig om Walliese nedersettings soos Porth Madryn (Puerto Madryn) in die Nuwe Baai; Rawson, Gaiman, Trelew en Dolovan in die Chubut-vallei en Trevelin in Cwm Hyfryd te stig. Nasate van Walliese setlaars word daarnaas aangetref in Esquel, geleë aan die voet van die Andes-bergreeks; in Comodoro Rivadavia (die grootste nedersetting in die provinsie); in Colonia Sarmiento en elders in Argentinië. Die kolonie, waarin die tradisionele Walliese regstelsel toegepas en die Keltiese Walliese taal gebesig is, sou die eerste samelewing word wat stemreg aan vroue toegeken het. In 1876 is die eerste kulturele fees of ''Mawr Eisteddfod'' op Beti Huws se plaas in Chubut gevier.<ref>{{en}} Peter N. Williams, Ph.D: ''Presenting Wales from A to Y. The People, the Places, the Traditions. An Alphabetical Guide to a Nation's Heritage''. Victoria, BC: Trafford 2003, bl. 79</ref> Die fees, wat sedert 1900 gereeld in Trelew gehou word, is die hoogtepunt van Patagoniese Walliesers se kulturele lewe. Die Walliese nedersettings in Argentinië het – meer nog as soortgelyke Walliese gemeenskappe in Utica in die Amerikaanse deelstaat [[New York (deelstaat)|New York]] of Scranton in [[Pennsilvanië]] – daarin geslaag om hul kulturele identiteit tot vandag toe te bewaar.<ref>{{en}} Terry Breverton: ''The Welsh. The Biography''. Stroud, Glos: Amberley Publishing 2012, bl. 274</ref> === Inheemse bevolking === [[Lêer:Madre Guarani.JPG|duimnael|'n [[Guaraní (volk)|Guaraní]] ma en haar seun in die Yiriapú-mission]] Argentinië word dikwels as 'n Blanke samelewing in Suid-Amerika beskryf, tog is daar ook 'n inheemse bevolking van tussen 1 en 1,5 miljoen nakomelinge van oorspronklik dertig Indiaanse volke wat hoofsaaklik in die noorde, noordweste en suide van dié land gekonsentreer is. Baie [[Indiane]] is gedurende die sogenaamde Woestynveldtog van generaal Rocas (1875–1879) gedood, terwyl nomadiese volke soos die Huarpes en Pehuenches intussen uitgesterf het. Die grootste Indiaanse volke is die Kollas in Jujuy en Salta, die [[Mapuche]] of Araukaners in Neuquén en Río Negro, en die Wichi en Toba in Chaco en Formosa. Die Coya-Indiane in Noordwes-Argentinië is afstammelinge van die ou [[Inka]]-beskawings. Slegs 'n minderheid van indigene Argentyne woon in hul oorspronklike stamgebiede. Die meeste Indiane het hulle in die groot stedelike sentra gevestig waar hulle dikwels in suiwer Indiaanse woonbuurte bly en moeilike lewensomstandighede moet hanteer. Sedert die 1980's word pogings onderneem om die oorspronklike tradisies en leefwyse te bewaar. Die noordooste met die provinsies Misiones en Corrientes is die enigste streek in Argentinië waar 'n kulturele versmelting tussen [[Guaraní (volk)|Guaraní]]-Indiane en Spaanse setlaars plaasgevind en 'n groot aantal gemengde huwelike voorgekom het.<ref>{{de}} Schillat, Monika: ''Argentinien – Buenos Aires''. Ostfildern: Mairdumont 2006, bl. 13</ref> Oor 'n tydperk van driehonderd jaar vanaf die begin van die Spaanse kolonisasie het naas die Kreole (nasate van Spaanse setlaars) ook 'n groot groep van Mestiese (mense van gemengde Spaans-Indiaanse afkoms) ontstaan. === Menslike ontwikkeling === Sowat 97 persent van die Argentynse bevolking is geletterd, en kinders in die ouderdomsgroep tussen 5 en 14 jaar is skoolpligtig. Tans leef sowat die helfte van die bevolking op of onder die broodlyn en die werkloosheidsyfer het sedert 2001 byna 20 persent bereik. === Tale === Die enigste [[amptelike taal]] is Spaans, hoewel die immigrante se nasate wat ouer as 40 jaar is, hulle eie [[taal]] behou het. === Godsdiens === [[Lêer:NG kerk Chubut, Sarmiento, Argentinië.jpg|duimnael|Die [[NG gemeente Chubut|NG kerk Chubut]] in [[Sarmiento]]]] Die Argentyne is hoofsaaklik aanhangers van die staatsgodsdiens, die [[Rooms-Katolieke Kerk|Rooms-Katolisisme]] (90 persent van die bevolking). Sowat sewe persent van die bevolking is aanhangers van ander Christelike kerke. Die [[Jode|Joodse]] gemeenskap is met 'n kwart miljoen siele die grootste in Latyns-Amerika. Die [[Afrikaners in Argentinië|Afrikaners]] in [[Comodoro Rivadavia]] en [[Sarmiento]] is [[Nederduitse Gereformeerde Kerk|Nederduits Gereformeerd]] of [[Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika|Gereformeerd]]. == Sport == [[Lêer:Argentina vs England 2011 RWC (1).jpg|duimnael|links|Wedstryd tussen [[Argentynse nasionale rugbyspan|Argentinië]] en [[Engelse nasionale rugbyspan|Engeland]] tydens die [[Rugbywêreldbeker 2011]] in [[Nieu-Seeland]]]] [[Lêer:Argentina x corea 1986.JPG|duimnael|Die [[Argentynse nasionale sokkerspan]] tydens die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1986]] in [[Meksiko]]]] ''[[Pato]]'' is die nasionale [[sport]] van Argentinië<ref>{{es}} {{cite web|url=http://www.pato.org.ar/es/el-deporte/decreto-n-17-468/|title=Argentina Decree Nº 17468 of 16 September 1953|publisher=Federación Argentina de Pato|accessdate=16 Oktober 2012|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131111004357/http://www.pato.org.ar/es/el-deporte/decreto-n-17-468/|archivedate=11 November 2013|df=dmy-all}}</ref> en is 'n ou perdspel wat in die vroeë 1600's plaaslik ontstaan het en die voorganger van perdbal is. Die gewildste sportsoort is [[sokker]]. Saam met [[Brasiliaanse nasionale sokkerspan|Brasilië]] en [[Franse nasionale sokkerspan|Frankryk]] is die [[Argentynse nasionale sokkerspan]] een van slegs drie nasionale sokkerspanne wat die belangrikste internasionale triplet gewen het: Die [[FIFA]] [[Sokker-Wêreldbeker]] (in [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1978|1978]], [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1986|1986]] en [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2022|2022]]), die [[Sokker-Konfederasiebeker]] (in [[Koning Fahd-beker in 1992|1992]]) en die Olimpiese goue medalje. Hulle kon tot dusver ook 16 Copas América, sewe Pan-Amerikaanse goue medaljes en verskeie ander trofeë verower. Daarbenewens het Argentinië die FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1978 gehuisves wat deur die plaaslike nasionale sokkerspan gewen is. Ná [[Spanje]] het Argentinië die tweede span geword wat drie belangrike internasionale toernooie agtereenvolgens kon wen. Argentinië onderhou 'n sterk mededinging teen buurlande soos Brasilië, Chili en Uruguay. Argentinië se hoogste sokkerliga is die [[Argentynse Primera División]], gevolg deur die [[Primera B Nacional]]. Van Argentinië se bekendste sokkerspelers sluit in [[Mario Kempes]], [[Diego Maradona]] en [[Lionel Messi]] wat al drie die Sokker-Wêreldbeker kon wen. Argentinië sal saam met [[Marokko]], [[Paraguay]], [[Portugal]], [[Spanje]] en [[Uruguay]] die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2030]] aanbied.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cqx80eqqyero |title=How will the 2030 World Cup work? |publisher=[[BBC]] |author=Emma Middleton |date=11 Desember 2024 |accessdate=12 Desember 2024}}</ref> [[Rugby]] is een van Argentinië se gewildste sportsoorte en die [[Argentynse nasionale rugbyspan]], bekend as ''Los Pumas'', is tradisioneel die beste rugbyspan in die [[Amerikas]] en een van die suksesvolstes wêreldwyd. Argentinië het tot dusver aan elke [[rugbywêreldbeker]]toernooi deelgeneem en in [[Rugbywêreldbeker 2007|2007]] hul beste prestasie opgelewer en die derde plek behaal. In [[Rugbywêreldbeker 2015|2015]] en [[Rugbywêreldbeker 2023|2023]] het hulle in die vierde plek geëindig. Sedert 2012 ding Argentinië in [[die Rugbykampioenskap]] met die [[Australië|Australiese]] [[Wallabies]], die [[Nieu-Seeland]]se [[All Blacks]] en die [[Suid-Afrika]]anse [[Springbokke]] mee. Ander suksesvolle en gewilde sportsoorte sluit in [[polo]], [[basketbal]] en [[veldhokkie]]. Die Argentynse nasionale vrouehokkiespan, bekend as ''Las Leonas'', is een van die suksesvolste nasionale spanne, met drie Olimpiese silwer en twee bronsmedaljes, twee Wêreldbeker-, een Wêreldliga- en sewe Kampioene-trofeë. Die Argentynse nasionale basketbalspan, bekend as ''El Alma Argentina'' – "Die Argentynse Siel", is die enigste in die FIBA se Amerikas-sone wat die kwintuplet-kroon gewen het: Wêreldkampioenskap, Olimpiese goue medalje, Diamantbal, Amerikas-kampioenskap en Pan-Amerikaanse goue medalje. Argentinië oorheers sonder twyfel in polo en het meer internasionale kampioenskappe as enige ander land gewen en is sedert die 1930's slegs selde geklop. Die [[Dakar-tydren]] is van 2009 tot 2019 in beide Chili en Argentinië en later ook Peru aangebied. == Bekende Argentyne == [[Lêer:Che Guevara - Guerrillero Heroico by Alberto Korda.jpg|duimnael|links|upright|Che Guevara in 1967]] [[Lêer:Gustavo Cerati, Madrid, 2006.10.10.jpg|duimnael|upright|Gustavo Cerati, (1959–2014), een van die invloedrykste kunstenaars in Latino-Rock]] * [[Pous Franciskus]], Rooms-Katolieke pous * [[Juan Manuel Fangio]], renjaer * [[Jorge Luis Borges]], skrywer * [[René Favaloro]], hartchirurg * [[Carlos Gardel]], komponis, sanger en akteur * [[Che Guevara]], vryheidsvegter * [[Mario Kempes]], sokkerspeler * [[Diego Maradona]], sokkerspeler * [[José Meolans]], swemmer * [[Carlos Menem]], president * [[Lionel Messi]], sokkerspeler * [[Astor Piazzolla]], komponis * [[Máxima Zorreguieta]], koningin == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronnelys == ; Algemeen ---- * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Argentina|title=Argentina|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=10 Desember 2023}} * {{en}} {{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/argentina|title=Argentina|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=10 Desember 2023}} ; Ekonomie en demografie ---- * {{de}} ''Das große WELT Lexikon in 21 Bänden. Boekdeel 1: A-Atn''. Mannheim: Bibliographisches Institut & F.A. Brockhaus AG 2007 == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Argentina|Argentinië}} * {{en}} {{Wikivoyage|Argentina|Argentinië}} * {{nl}} [https://argentinie.startpagina.nl/ Argentinië] * {{nl}} [http://argentinie.startkabel.nl/ Argentinië] * {{es}} [https://www.casarosada.gob.ar/ Presidencia] – Amptelike presidensiële webwerf * {{es}} [https://www.senado.gob.ar/ Honorable Senado de la Nación] – Amptelike senaatswebwerf * {{es}} [https://www.hcdn.gob.ar/ Honorable Cámara de Diputados de la Nación] – Amptelike laerhuiswebwerf * {{es}} [http://www.loc.gov/ 'n Webpoort van die Kongresbiblioteek na die wêreld – Argentinië] * {{en}} [http://www.coha.org/ Council on Hemispheric Affairs] Latyns-Amerikaanse inligting en ontledings * {{es}} [http://www.telam.com.ar/ Amptelike nuusagentskap] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130617201544/http://www.telam.com.ar/servicios/reporte |date=17 Junie 2013 }} * {{en}} [http://www.geographicguide.com/south-america.htm South America Pictures] * {{en}} [http://www.geographicguide.com/south-america-map.htm South America Map] * {{af}} {{en}} {{es}} [https://laurik.com.ar/ Inligting in Afrikaans oor Argentinië se provinsies] * {{en}} [http://www.thowra.com/argentina.html Travelling in Argentina] – Die belangrikste plekke om te besoek * {{en}} [http://expat-argentina.blogspot.de/ Expat Argentina] – [[Webjoernaal]] omtrent die lewe as 'n eks-Argentyn en ander kwessies in Argentinië * {{af}} {{nl}} [http://www.roepstem.net/argentina.html Die Boerekolonie in Patagonië] – 'n Artikel met foto's oor die Boere in Argentinië * {{af}} {{nl}} [http://www.roepstem.net/boere_sports.html Boeresports in Patagonië] – 'n Artikel met foto's oor die Boeresportsfees in Argentinië === Argentynse koerante === * {{es}} [https://www.clarin.com/ Clarín], "Clarin", die gewildste koerant in Argentinië * {{es}} [https://www.lanacion.com.ar/ La Nación], "The Nation", 'n konserwatiewe koerant * {{es}} [https://www.pagina12.com.ar/ Página/12], voormalig 'n progressiewe Spaanstalige koerant, maar dit behoort nou aan Clarín. * {{es}} [https://www.infobae.com/america/ InfoBae], 'n regsgesinde koerant * {{es}} [http://www.lanueva.com/ La Nueva Provincia], "The New Province", 'n konserwatiewe koerant van [[Bahía Blanca]], 'n stad suid van Buenos Aires * {{de}} [http://www.tageblatt.com.ar/ Argentinisches Tageblatt], 'n Duitstalige koerant * {{es}} [https://www.lacapital.com.ar/ Diario La Capital], 'n koerant van Rosario, Argentinië se derde grootste stad * {{es}} [http://www.lavoz.com.ar/ La Voz Del Interior], die koerant van Córdoba, Argentinië se tweede grootste stad * {{es}} [http://www.lagaceta.com.ar/ La Gaceta], die koerant van Tucumán, die belangrikste stad in die noordwestelike streek * {{es}} [https://lacritica.com.ar/ La Crítica], die koerant van Tucumán {{Geografiese ligging | Senter = {{vlagland|Argentinië}} | Noord = {{vlagland|Bolivië}} • {{vlagland|Paraguay}} | Noordoos = {{vlagland|Brasilië}} | Oos = {{vlagland|Uruguay}} • [[Atlantiese Oseaan]] | Suidoos = [[Atlantiese Oseaan]] • {{vlagland|Falklandeilande}} | Suid = [[Suidelike Oseaan]] • [[Antarktika]] | Suidwes = {{vlagland|Chili}} | Wes = {{vlagland|Chili}} | Noordwes = {{vlagland|Chili}} }} {{Lande van Suid-Amerika}} {{G20}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} {{DEFAULTSORT:Argentinie}} [[Kategorie:Argentinië| ]] [[Kategorie:Voormalige Spaanse kolonies]] dxci9geqmcx01wzdld1vndl0wp1cvk2 Wikipedia:Gebruikersportaal 4 9487 2968852 2921026 2026-09-20T06:39:42Z Aliwal2012 39067 131 000ste artikel: [[Renaldo Gouws]]. 2968852 wikitext text/x-wiki {{/Header}} <div style="border:2px solid #A3B1BF;padding:.5em 1em 1em 1em;border-top:none;"> '''<span style="font-size:x-large">Welkom by die gebruikersportaal</span>''' <div style="border:solid #aaa 1px; margin:0 0 1em 1em; font-size:95%; width:{{{width|23em}}}; padding:0px 8px 0px 8px; text-align:left; float:right;"> === <center>Wikipedia-nuus</center> === ---- * 19 Sep. 2026 – [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] skep ons 131&nbsp;000ste artikel: [[Renaldo Gouws]]. * 1 Aug. 2026 – [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] skep ons 130&nbsp;000ste artikel: [[Jingdezhen]]. * 17 Mei 2026 – [[Gebruiker:Nikolai Kurbatov|Nikolai Kurbatov]] skep ons 129&nbsp;000ste artikel: ''[[Das Leben der Anderen]]''. * 13 Feb. 2026 – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] skep ons 128&nbsp;000ste artikel: ''[[Wahlenbergia nodosa‎]]''. * 10 Nov. 2025 – [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] skep ons 127&nbsp;000ste artikel: [[Open Tree of Life]]. * 16 Aug. 2025 – [[Gebruiker:Greenman|Greenman]] skep ons 126&nbsp;000ste artikel: [[2020–21 Curriebeker Premierafdeling]]. * 7 Jul. 2025 – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] skep ons 125&nbsp;000ste artikel: ''[[Eriospermum alcicorne]]''. * 7 Mei 2025 – [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] skep ons 124&nbsp;000ste artikel: [[Mamaila]]. * 15 Mrt. 2025 – [[Gebruiker:Nikolai Kurbatov|Nikolai Kurbatov]] skep ons 123&nbsp;000ste artikel: [[Fredy Hernández]]. * 2 Mrt. 2025 – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] skep ons 122&nbsp;000ste artikel: ''[[Nymphoides elegans]]''. * 31 Des. 2024 – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] skep ons 121&nbsp;000ste artikel: [[Gnidia sonderiana]]. * 18 Nov. 2024 – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] skep ons 120&nbsp;000ste artikel: [[Oxalis obtusa|Geeloogsuring]]. * 11 Okt. 2024 – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] skep ons 119&nbsp;000ste artikel: [[Charles Édouard Guillaume]]. * 7 Aug. 2024 – [[Gebruiker:Johard1254‎|Johard1254‎]] skep ons 118&nbsp;000ste artikel: [[Impak van videospeletjies op die jeug]]. * 1 Jun. 2024 – [[Gebruiker:Nikolai Kurbatov|Die Rus Nikolai Kurbatov]] skep ons 117&nbsp;000ste artikel: [[Peter Herzog]]. * 1 Mei 2024 – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] skep ons 116&nbsp;000ste artikel: ''[[Cheiridopsis ponderosa]]''. * 29 Feb. 2024 – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] skep ons 115&nbsp;000ste artikel: [[Mark Rothko]]. * 12 Jan. 2024 – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] skep ons 114&nbsp;000ste artikel: ''[[Antimima sobrina‎]]''. * 27 Nov. 2023 – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] skep ons 113&nbsp;000ste artikel: ''[[Ornithogalum saginatum]]'', 'n geofiet. * 18 Okt. 2023 – [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] skep ons 112&nbsp;000ste artikel: ''[[Geranium canopurpureum]]''. * 8 Sep. 2023 – [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] skep nr. 111&nbsp;000: [[Tweerivier (Groot-Brakrivier)|Tweerivier]], 'n sytak van die [[Groot-Brakrivier]]. * 13 Aug. 2023 – [[Gebruiker:Bondeldraer|Bondeldraer]] skep ons 110&nbsp;000ste artikel: [[Kalmikiërs]]. * 14 Julie 2023 – [[Gebruiker:Bondeldraer|Bondeldraer]] skep ons 109&nbsp;000ste artikel: [[Astrachanse Jode]]. * 13 Mei 2023 – [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] skep ons 108&nbsp;000ste artikel: [[Zdzisław Beksiński]].<!-- * 14 Mrt. 2023 – [[Gebruiker:AFM|AFM]] skep ons 107&nbsp;000ste artikel: [[Percy Fyfe-natuurreservaat]]. * 3 Des. 2022 – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] skep ons 106&nbsp;000ste artikel: ''[[Aloe antoetrana]]'', 'n [[aalwyn]]. * 19 Okt. 2022 – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] skep ons 105&nbsp;000ste artikel: ''[[Cliffortia pedunculata]]'', 'n struik. * 22 Jul. 2022 – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] skep ons 104&nbsp;000ste artikel: [[Strychnos mitis|Geelbitterbessie]]. * 29 Apr. 2022 – [[Gebruiker:Burgert Behr|Burgert Behr]] skep ons 103&nbsp;000ste artikel: [[Admiraliteitseilande‎]]. * 11 Feb. 2022 – [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] skep ons 102&nbsp;000ste artikel: [[Otterbaai]]. * 15 Nov. 2021 – [[Gebruiker:Burgert Behr|Burgert Behr]] skep ons 101&nbsp;000ste artikel: [[Klimenti Nagorni]]. * 8 Sep. 2021 – [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] skep ons 100&nbsp;000ste artikel: [[Oos-Afrikaanse Gemeenskap]]. * 3 Jul. 2021 – [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] skep ons 99&nbsp;000ste artikel: [[Sandrivier (Kliprivier)]]. * 14 Mei 2021 – 'n Anonieme IP skep ons 98&nbsp;000ste artikel: ''[[EssilorLuxottica]]''. * 3 Mrt. 2021 – [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] skep ons 97&nbsp;000ste artikel: [[Erica taylorii]]. * 28 Jan. 2021 – [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] skep ons 96&nbsp;000ste artikel: [[Canon EOS R]]. * 27 Nov. 2020 – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] skep ons 95&nbsp;000ste artikel: [[Knersvlakteaalwyn]]. * 5 Okt. 2020 – [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] skep ons 94&nbsp;000ste artikel: [[Tinanarivier]]. * 28 Aug. 2020 – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] skep ons 93&nbsp;000ste artikel: [[Borselaalwyn‎]]. * 25 Jul. 2020 – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] skep ons 92&nbsp;000ste artikel: [[Rotsaalwyn]]. * 27 Mei 2020 – [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] skep ons 91&nbsp;000ste artikel: [[Tenement House]]. * 21 Apr. 2020 – [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] skep ons 90&nbsp;000ste artikel: [[Boorpunt]]. * 26 Feb. 2020 – [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] skep ons 89&nbsp;000ste artikel: [[Kwelerarivier]]. * 21 Jan. 2020 – [[Gebruiker:Charlielv55|Charlielv55]] skep ons 88&nbsp;000ste artikel: [[Zoltán Kocsis]]. * 16 Des. 2019 – [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] skep ons 87&nbsp;000ste artikel: [[Duvha-kragstasie]]. * 24 Okt. 2019 – [[Gebruiker:Burgert Behr]] skep ons 86&nbsp;000ste artikel: [[Sajjid]]. * 11 Okt. 2019 – [[Gebruiker:Aliwal2012|Gert Apteker]] skep ons 85&nbsp;000ste artikel: [[Enilkonasool]]. * 2 Sep. 2019 – [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] skep ons 84&nbsp;000ste artikel: [[Gijsbert V van Bronckhorst]]. * 3 Aug. 2019 – [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] skep ons 83&nbsp;000ste artikel: [[Waterkloof (spruit, Oos-Kaap, lat -32,66, long 25,44)|Waterkloofspruit, Oos-Kaap]]. * 9 Jul. 2019 – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] skep ons 82&nbsp;000ste artikel: [[Mag (sosiale wetenskappe)]]. * 24 Jun. 2019 – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] skep ons 81&nbsp;000ste artikel: [[Pierre Klossowski]]. * 1 Jun. 2019 – [[Gebruiker:Morne|Morne]] skep ons 80&nbsp;000ste artikel: [[NG gemeente Clanwilliam]]. * 12 Mei 2019 – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] skep ons 79&nbsp;000ste artikel: [[Cliff Saunders]]. * 26 Apr. 2019 – [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] skep ons 78&nbsp;000ste artikel: [[Winterhoekkloofspruit]]. * 4 Apr. 2019 – [[Gebruiker:Wyatt Tyrone Smith|Wyatt Tyrone Smith]] skep ons 77&nbsp;000ste artikel: [[Lucinda Backwell]]. * 15 Mrt. 2019 – [[Gebruiker:AFM|AFM]] skep ons 76&nbsp;000ste artikel: [[Dingaan se fontein]]. * 10 Mrt. 2019 – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] skep ons 75&nbsp;000ste artikel: [[Slaughterhouse-Five]]. * 4 Mrt. 2019 – [[Gebruiker:KabouterBot|KabouterBot]] skep ons 74&nbsp;000ste artikel: [[Carol Brewster]]. * 3 Mrt. 2019 – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] skep ons 73&nbsp;000ste artikel: [[Alkoholisme]]. * 25 Feb. 2019 – [[Gebruiker:Elana Barker|Elana Barker]] skep ons 72&nbsp;000ste artikel: [[Limfvatstelsel]]. * 6 Feb. 2019 – [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] skep ons 70&nbsp;000ste artikel: [[Janneman Malan]]. * 29 Jan. 2019 – [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] skep ons 69&nbsp;000ste artikel: [[Kromspruit (spruit, Vrystaat, lat -27,96, long 27,09)|Kromspruit (Vrystaat)]]. * 31 Des. 2018 – [[Gebruiker:Jpeda|Jpeda]] skep ons 68&nbsp;000ste artikel: [[Slymvorme]]. * 26 Nov. 2018 – [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] skep ons 67&nbsp;000ste artikel: [[Sjalot]]. * 18 Nov. 2018 – [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] skep ons 66&nbsp;000ste artikel: [[Dieprivier (Limpopo)]]. * 5 Nov. 2018 – [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] skep ons 65&nbsp;000ste artikel: [[Deodoro da Fonseca]]. * 27 Okt. 2018 – [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] skep ons 64&nbsp;000ste artikel: [[Doringrivier (rivier in Oos-Kaap, lat -31,49, long 27,33)|Doringrivier (Oos-Kaap)]]. * 14 Okt. 2018 – [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] skep ons 63&nbsp;000ste artikel: [[Naruhito, Kroonprins van Japan]]. * 27 Sep. 2018 – [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] skep ons 62&nbsp;000ste artikel: [[Janspruit]]. * 26 Sep. 2018 – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] skep ons 61&nbsp;000ste artikel: [[Magnus Carlsen]]. * 24 Sep. 2018 – [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] skep ons 60&nbsp;000ste artikel: [[Olifantsrivier, Namibië]]. * 17 Sep. 2018 – [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] skep ons 59&nbsp;000ste artikel: [[Nicol Stassen]]. * 16 Sep. 2018 – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] skep ons 58&nbsp;000ste artikel: [[Boeresport]]. * 14 Sep. 2018 – [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] skep ons 57&nbsp;000ste artikel: [[Bergjode]]. * 4 Sep. 2018 – [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] skep ons 56&nbsp;000ste artikel: [[Brian Kernighan]]. * 30 Aug. 2018 – [[Gebruiker:Jcwf|Jcwf]] skep ons 55&nbsp;060ste artikel: [[Uitgestorwe oerisotoop]]. * 28 Aug. 2018 – [[Gebruiker:KabouterBot|KabouterBot]] skep ons 54&nbsp;000ste artikel: ''[[Clathria arbuscula]]''. * 23 Aug. 2018 – [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] skep ons 53&nbsp;000ste artikel: [[Namibiese nasionale krieketspan]]. * 15 Jun. 2018 – [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] skep ons 50&nbsp;000ste artikel: [[Rio Iguazú]]. Wat 'n mylpaal! * 28 Feb. 2018 – [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] skep ons 49&nbsp;000ste artikel: [[Sandoy]]. * 18 Des. 2017 – [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] skep ons 48&nbsp;000ste artikel: [[Lissonotus flavocinctus]]. * 20 Sep. 2017 – [[Gebruiker:FFouche|FFouche]] skep ons 47&nbsp;000ste artikel: [[Dreikanter]] * 17 Jul. 2017 – IP 85.212.147.105 skep ons 46&nbsp;000ste artikel: [[Olimpiese Winterspele 2026]] * 28 Mei 2017 – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] skep ons 45&nbsp;000ste artikel: [[R. Walter Cunningham]] * 5 Mrt. 2017 – [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] skep ons 44&nbsp;000ste artikel: [[Justin Basson]] * 14 Des. 2016 – [[Gebruiker:Morne|Morne]] skep ons 43&nbsp;000ste artikel: [[Dirk du Plessis]].--> * Sien ook ''[[Gebruiker:WikimediaNotifier/notifications|Wikimedia-notifications]]'' vir meer algemene kennisgewings. ---- <center><small>[[Wikipedia:Nuus vir gebruikers|Nuusargiewe]]</small></center></div> Vanuit hierdie portaal kan u die Afrikaanse Wikipedia agter die skerms besoek. Die skakels hier konsentreer nie soseer op die verskeie artikels nie, maar op die skepping, verbetering en uitbreiding van artikels, die kommunikasie tussen gebruikers, algemene inligting oor die ensiklopedie, en enige iets anders wat 'n gebruiker denkbaar mag nodig kry om hom- of haarself tuis te laat voel. As u voel dat hier iets kort, of dat hierdie bladsy nie aan u behoeftes voldoen nie, maak gerus 'n voorstel op die [[Wikipediabespreking:Gebruikersportaal|Besprekingsblad]]. * [[Wiki|Wat is 'n wiki?]] * [[Wikipedia|Wat is Wikipedia?]] * [[Wikipedia:Soek|Hoe vind ek wat ek soek?]] * [[Wikipedia:Hoe kan ek help?|Hoe kan ek help?]] * [[Wikipedia:Voel vry en gaan jou gang|Voel vry en gaan jou gang!]] * Die [[Wikipedia:Welkom nuwelinge|stap-vir-stap gids]] vir nuwelinge. Leer om artikels te skep en te wysig. Wikipedia kan nie gebreek word nie. Enige iets kan reggemaak word of later verbeter word. Gaan gerus voort en wysig 'n artikel - u bydraes help om ons ensiklopedie die beste Afrikaanse bron vir inligting op die Internet te maak! <div style="width:100%"> <big>'''Maak ''nou'' u eerste wysiging:'''</big> # Klik <span class="plainlinks">[http://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Sandput&action=edit hier]</span> om die sandput oop te maak: die sandput is spesiaal geskep vir toetse en eksperimente. Indien daar reeds teks is, vee dit gerus uit of plaas u teks bo- of onderaan. # Tik en eksperimenteer na hartelus. # Asseblief geen vloekwoorde, reklame of persoonlike aanvalle nie! # Klik op '''Wys voorskou''' om te sien hoe u bydrae sal lyk, of '''Publiseer wysigings''' indien u gelukkig is met die manier waarop dit vertoon. </div> </div> </div> __NOTOC__ __NOEDITSECTION__ [[Kategorie:Wikipedia:Portale]] nd29yj5eqtey7g3xoyq5eleu4yk6iwv 2968853 2968852 2026-09-20T06:44:32Z Aliwal2012 39067 ''Helichrysum pandurifolium'' deur Oesjaar 2968853 wikitext text/x-wiki {{/Header}} <div style="border:2px solid #A3B1BF;padding:.5em 1em 1em 1em;border-top:none;"> '''<span style="font-size:x-large">Welkom by die gebruikersportaal</span>''' <div style="border:solid #aaa 1px; margin:0 0 1em 1em; font-size:95%; width:{{{width|23em}}}; padding:0px 8px 0px 8px; text-align:left; float:right;"> === <center>Wikipedia-nuus</center> === ---- * 19 Sep. 2026 – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] skep ons 131&nbsp;000ste artikel: ''[[Helichrysum pandurifolium]]''. * 1 Aug. 2026 – [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] skep ons 130&nbsp;000ste artikel: [[Jingdezhen]]. * 17 Mei 2026 – [[Gebruiker:Nikolai Kurbatov|Nikolai Kurbatov]] skep ons 129&nbsp;000ste artikel: ''[[Das Leben der Anderen]]''. * 13 Feb. 2026 – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] skep ons 128&nbsp;000ste artikel: ''[[Wahlenbergia nodosa‎]]''. * 10 Nov. 2025 – [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] skep ons 127&nbsp;000ste artikel: [[Open Tree of Life]]. * 16 Aug. 2025 – [[Gebruiker:Greenman|Greenman]] skep ons 126&nbsp;000ste artikel: [[2020–21 Curriebeker Premierafdeling]]. * 7 Jul. 2025 – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] skep ons 125&nbsp;000ste artikel: ''[[Eriospermum alcicorne]]''. * 7 Mei 2025 – [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] skep ons 124&nbsp;000ste artikel: [[Mamaila]]. * 15 Mrt. 2025 – [[Gebruiker:Nikolai Kurbatov|Nikolai Kurbatov]] skep ons 123&nbsp;000ste artikel: [[Fredy Hernández]]. * 2 Mrt. 2025 – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] skep ons 122&nbsp;000ste artikel: ''[[Nymphoides elegans]]''. * 31 Des. 2024 – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] skep ons 121&nbsp;000ste artikel: [[Gnidia sonderiana]]. * 18 Nov. 2024 – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] skep ons 120&nbsp;000ste artikel: [[Oxalis obtusa|Geeloogsuring]]. * 11 Okt. 2024 – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] skep ons 119&nbsp;000ste artikel: [[Charles Édouard Guillaume]]. * 7 Aug. 2024 – [[Gebruiker:Johard1254‎|Johard1254‎]] skep ons 118&nbsp;000ste artikel: [[Impak van videospeletjies op die jeug]]. * 1 Jun. 2024 – [[Gebruiker:Nikolai Kurbatov|Die Rus Nikolai Kurbatov]] skep ons 117&nbsp;000ste artikel: [[Peter Herzog]]. * 1 Mei 2024 – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] skep ons 116&nbsp;000ste artikel: ''[[Cheiridopsis ponderosa]]''. * 29 Feb. 2024 – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] skep ons 115&nbsp;000ste artikel: [[Mark Rothko]]. * 12 Jan. 2024 – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] skep ons 114&nbsp;000ste artikel: ''[[Antimima sobrina‎]]''. * 27 Nov. 2023 – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] skep ons 113&nbsp;000ste artikel: ''[[Ornithogalum saginatum]]'', 'n geofiet. * 18 Okt. 2023 – [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] skep ons 112&nbsp;000ste artikel: ''[[Geranium canopurpureum]]''. * 8 Sep. 2023 – [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] skep nr. 111&nbsp;000: [[Tweerivier (Groot-Brakrivier)|Tweerivier]], 'n sytak van die [[Groot-Brakrivier]]. * 13 Aug. 2023 – [[Gebruiker:Bondeldraer|Bondeldraer]] skep ons 110&nbsp;000ste artikel: [[Kalmikiërs]]. * 14 Julie 2023 – [[Gebruiker:Bondeldraer|Bondeldraer]] skep ons 109&nbsp;000ste artikel: [[Astrachanse Jode]]. * 13 Mei 2023 – [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] skep ons 108&nbsp;000ste artikel: [[Zdzisław Beksiński]].<!-- * 14 Mrt. 2023 – [[Gebruiker:AFM|AFM]] skep ons 107&nbsp;000ste artikel: [[Percy Fyfe-natuurreservaat]]. * 3 Des. 2022 – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] skep ons 106&nbsp;000ste artikel: ''[[Aloe antoetrana]]'', 'n [[aalwyn]]. * 19 Okt. 2022 – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] skep ons 105&nbsp;000ste artikel: ''[[Cliffortia pedunculata]]'', 'n struik. * 22 Jul. 2022 – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] skep ons 104&nbsp;000ste artikel: [[Strychnos mitis|Geelbitterbessie]]. * 29 Apr. 2022 – [[Gebruiker:Burgert Behr|Burgert Behr]] skep ons 103&nbsp;000ste artikel: [[Admiraliteitseilande‎]]. * 11 Feb. 2022 – [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] skep ons 102&nbsp;000ste artikel: [[Otterbaai]]. * 15 Nov. 2021 – [[Gebruiker:Burgert Behr|Burgert Behr]] skep ons 101&nbsp;000ste artikel: [[Klimenti Nagorni]]. * 8 Sep. 2021 – [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] skep ons 100&nbsp;000ste artikel: [[Oos-Afrikaanse Gemeenskap]]. * 3 Jul. 2021 – [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] skep ons 99&nbsp;000ste artikel: [[Sandrivier (Kliprivier)]]. * 14 Mei 2021 – 'n Anonieme IP skep ons 98&nbsp;000ste artikel: ''[[EssilorLuxottica]]''. * 3 Mrt. 2021 – [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] skep ons 97&nbsp;000ste artikel: [[Erica taylorii]]. * 28 Jan. 2021 – [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] skep ons 96&nbsp;000ste artikel: [[Canon EOS R]]. * 27 Nov. 2020 – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] skep ons 95&nbsp;000ste artikel: [[Knersvlakteaalwyn]]. * 5 Okt. 2020 – [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] skep ons 94&nbsp;000ste artikel: [[Tinanarivier]]. * 28 Aug. 2020 – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] skep ons 93&nbsp;000ste artikel: [[Borselaalwyn‎]]. * 25 Jul. 2020 – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] skep ons 92&nbsp;000ste artikel: [[Rotsaalwyn]]. * 27 Mei 2020 – [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] skep ons 91&nbsp;000ste artikel: [[Tenement House]]. * 21 Apr. 2020 – [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] skep ons 90&nbsp;000ste artikel: [[Boorpunt]]. * 26 Feb. 2020 – [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] skep ons 89&nbsp;000ste artikel: [[Kwelerarivier]]. * 21 Jan. 2020 – [[Gebruiker:Charlielv55|Charlielv55]] skep ons 88&nbsp;000ste artikel: [[Zoltán Kocsis]]. * 16 Des. 2019 – [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] skep ons 87&nbsp;000ste artikel: [[Duvha-kragstasie]]. * 24 Okt. 2019 – [[Gebruiker:Burgert Behr]] skep ons 86&nbsp;000ste artikel: [[Sajjid]]. * 11 Okt. 2019 – [[Gebruiker:Aliwal2012|Gert Apteker]] skep ons 85&nbsp;000ste artikel: [[Enilkonasool]]. * 2 Sep. 2019 – [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] skep ons 84&nbsp;000ste artikel: [[Gijsbert V van Bronckhorst]]. * 3 Aug. 2019 – [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] skep ons 83&nbsp;000ste artikel: [[Waterkloof (spruit, Oos-Kaap, lat -32,66, long 25,44)|Waterkloofspruit, Oos-Kaap]]. * 9 Jul. 2019 – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] skep ons 82&nbsp;000ste artikel: [[Mag (sosiale wetenskappe)]]. * 24 Jun. 2019 – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] skep ons 81&nbsp;000ste artikel: [[Pierre Klossowski]]. * 1 Jun. 2019 – [[Gebruiker:Morne|Morne]] skep ons 80&nbsp;000ste artikel: [[NG gemeente Clanwilliam]]. * 12 Mei 2019 – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] skep ons 79&nbsp;000ste artikel: [[Cliff Saunders]]. * 26 Apr. 2019 – [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] skep ons 78&nbsp;000ste artikel: [[Winterhoekkloofspruit]]. * 4 Apr. 2019 – [[Gebruiker:Wyatt Tyrone Smith|Wyatt Tyrone Smith]] skep ons 77&nbsp;000ste artikel: [[Lucinda Backwell]]. * 15 Mrt. 2019 – [[Gebruiker:AFM|AFM]] skep ons 76&nbsp;000ste artikel: [[Dingaan se fontein]]. * 10 Mrt. 2019 – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] skep ons 75&nbsp;000ste artikel: [[Slaughterhouse-Five]]. * 4 Mrt. 2019 – [[Gebruiker:KabouterBot|KabouterBot]] skep ons 74&nbsp;000ste artikel: [[Carol Brewster]]. * 3 Mrt. 2019 – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] skep ons 73&nbsp;000ste artikel: [[Alkoholisme]]. * 25 Feb. 2019 – [[Gebruiker:Elana Barker|Elana Barker]] skep ons 72&nbsp;000ste artikel: [[Limfvatstelsel]]. * 6 Feb. 2019 – [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] skep ons 70&nbsp;000ste artikel: [[Janneman Malan]]. * 29 Jan. 2019 – [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] skep ons 69&nbsp;000ste artikel: [[Kromspruit (spruit, Vrystaat, lat -27,96, long 27,09)|Kromspruit (Vrystaat)]]. * 31 Des. 2018 – [[Gebruiker:Jpeda|Jpeda]] skep ons 68&nbsp;000ste artikel: [[Slymvorme]]. * 26 Nov. 2018 – [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] skep ons 67&nbsp;000ste artikel: [[Sjalot]]. * 18 Nov. 2018 – [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] skep ons 66&nbsp;000ste artikel: [[Dieprivier (Limpopo)]]. * 5 Nov. 2018 – [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] skep ons 65&nbsp;000ste artikel: [[Deodoro da Fonseca]]. * 27 Okt. 2018 – [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] skep ons 64&nbsp;000ste artikel: [[Doringrivier (rivier in Oos-Kaap, lat -31,49, long 27,33)|Doringrivier (Oos-Kaap)]]. * 14 Okt. 2018 – [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] skep ons 63&nbsp;000ste artikel: [[Naruhito, Kroonprins van Japan]]. * 27 Sep. 2018 – [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] skep ons 62&nbsp;000ste artikel: [[Janspruit]]. * 26 Sep. 2018 – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] skep ons 61&nbsp;000ste artikel: [[Magnus Carlsen]]. * 24 Sep. 2018 – [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] skep ons 60&nbsp;000ste artikel: [[Olifantsrivier, Namibië]]. * 17 Sep. 2018 – [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] skep ons 59&nbsp;000ste artikel: [[Nicol Stassen]]. * 16 Sep. 2018 – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] skep ons 58&nbsp;000ste artikel: [[Boeresport]]. * 14 Sep. 2018 – [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] skep ons 57&nbsp;000ste artikel: [[Bergjode]]. * 4 Sep. 2018 – [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] skep ons 56&nbsp;000ste artikel: [[Brian Kernighan]]. * 30 Aug. 2018 – [[Gebruiker:Jcwf|Jcwf]] skep ons 55&nbsp;060ste artikel: [[Uitgestorwe oerisotoop]]. * 28 Aug. 2018 – [[Gebruiker:KabouterBot|KabouterBot]] skep ons 54&nbsp;000ste artikel: ''[[Clathria arbuscula]]''. * 23 Aug. 2018 – [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] skep ons 53&nbsp;000ste artikel: [[Namibiese nasionale krieketspan]]. * 15 Jun. 2018 – [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] skep ons 50&nbsp;000ste artikel: [[Rio Iguazú]]. Wat 'n mylpaal! * 28 Feb. 2018 – [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] skep ons 49&nbsp;000ste artikel: [[Sandoy]]. * 18 Des. 2017 – [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] skep ons 48&nbsp;000ste artikel: [[Lissonotus flavocinctus]]. * 20 Sep. 2017 – [[Gebruiker:FFouche|FFouche]] skep ons 47&nbsp;000ste artikel: [[Dreikanter]] * 17 Jul. 2017 – IP 85.212.147.105 skep ons 46&nbsp;000ste artikel: [[Olimpiese Winterspele 2026]] * 28 Mei 2017 – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] skep ons 45&nbsp;000ste artikel: [[R. Walter Cunningham]] * 5 Mrt. 2017 – [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] skep ons 44&nbsp;000ste artikel: [[Justin Basson]] * 14 Des. 2016 – [[Gebruiker:Morne|Morne]] skep ons 43&nbsp;000ste artikel: [[Dirk du Plessis]].--> * Sien ook ''[[Gebruiker:WikimediaNotifier/notifications|Wikimedia-notifications]]'' vir meer algemene kennisgewings. ---- <center><small>[[Wikipedia:Nuus vir gebruikers|Nuusargiewe]]</small></center></div> Vanuit hierdie portaal kan u die Afrikaanse Wikipedia agter die skerms besoek. Die skakels hier konsentreer nie soseer op die verskeie artikels nie, maar op die skepping, verbetering en uitbreiding van artikels, die kommunikasie tussen gebruikers, algemene inligting oor die ensiklopedie, en enige iets anders wat 'n gebruiker denkbaar mag nodig kry om hom- of haarself tuis te laat voel. As u voel dat hier iets kort, of dat hierdie bladsy nie aan u behoeftes voldoen nie, maak gerus 'n voorstel op die [[Wikipediabespreking:Gebruikersportaal|Besprekingsblad]]. * [[Wiki|Wat is 'n wiki?]] * [[Wikipedia|Wat is Wikipedia?]] * [[Wikipedia:Soek|Hoe vind ek wat ek soek?]] * [[Wikipedia:Hoe kan ek help?|Hoe kan ek help?]] * [[Wikipedia:Voel vry en gaan jou gang|Voel vry en gaan jou gang!]] * Die [[Wikipedia:Welkom nuwelinge|stap-vir-stap gids]] vir nuwelinge. Leer om artikels te skep en te wysig. Wikipedia kan nie gebreek word nie. Enige iets kan reggemaak word of later verbeter word. Gaan gerus voort en wysig 'n artikel - u bydraes help om ons ensiklopedie die beste Afrikaanse bron vir inligting op die Internet te maak! <div style="width:100%"> <big>'''Maak ''nou'' u eerste wysiging:'''</big> # Klik <span class="plainlinks">[http://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Sandput&action=edit hier]</span> om die sandput oop te maak: die sandput is spesiaal geskep vir toetse en eksperimente. Indien daar reeds teks is, vee dit gerus uit of plaas u teks bo- of onderaan. # Tik en eksperimenteer na hartelus. # Asseblief geen vloekwoorde, reklame of persoonlike aanvalle nie! # Klik op '''Wys voorskou''' om te sien hoe u bydrae sal lyk, of '''Publiseer wysigings''' indien u gelukkig is met die manier waarop dit vertoon. </div> </div> </div> __NOTOC__ __NOEDITSECTION__ [[Kategorie:Wikipedia:Portale]] 2q8xe6xeteuthe10pucqwkbji1rv715 Tugelarivier 0 9683 2968824 2968230 2026-09-19T21:29:55Z Martinvl 12559 /* Geskiedenis */ 2968824 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Rivier |rivier_naam = Tugelarivier |ander_naam = |beeld = Amphitheatre Drakensberg.jpg |beeld_byskrif = Die Tugelarivier met die [[Drakensberg-amfiteater]] in die agtergrond. |kaart = Tugela.png |kaart_byskrif = Kaart wat die vloei van die Tugelarivier aandui. <!-- *** Familie *** --> |hoofrivier = |sytak_links = [[Sondagsrivier (KwaZulu-Natal)|Sondagsrivier]], [[Bloedrivier (Buffels)|Bloedrivier]] |sytak_regs = [[Kliprivier, KwaZulu-Natal|Klip]], [[Mooirivier (Tugela-sytak)|Mooi]], [[Buffelsrivier (KwaZulu-Natal)|Buffels]] |oorsprong = [[Drakensberg]] |monding = [[Indiese Oseaan]] |stroomgebied_lande = [[Suid-Afrika]] |lengte = 502&nbsp;km (312 myl) |hoogte = |monding_hoogte = 0 m |afloop = 29&nbsp;100&nbsp;km<sup>2</sup> (11&nbsp;236 myl<sup>2</sup>) |stroomgebied = |duimdrukkerkaart = |duimdrukkeretiketposisie = |duimdrukkerkaartgrootte = |duimdrukkerkaartbyskrif = |breedtegraad = 28 |breedtegraad_m = 45 |breedtegraad_s = 0 |breedtegraad_NS = S |lengtegraad = 28 |lengtegraad_m = 53 |lengtegraad_s = 45 |lengtegraad_OW = O }} Die '''Tugelarivier''' (ook bekend as '''Thukela''') is die grootste rivier in die [[KwaZulu-Natal]]-provinsie, [[Suid-Afrika]]. Die rivier het sy oorsprong in die [[Drakensberge]], ongeveer 3000&nbsp;m bo [[seevlak]], digby [[Mont-aux-Sources]], en onmiddellik stort die water by die [[Tugelawaterval]] (948&nbsp;m) af. Van die Drakensberge vloei die rivier 520&nbsp;km ver deur KwaZulu-Natal voordat dit in die [[Indiese Oseaan]] uitmond. Die totale opvangsgebied is naastenby 29 100&nbsp;km² en die bewerkbare grond in die gebied word meestal vir bestaansboerdery en kommersiële bosbou benut. Dit het 'n aantal takriviere vanuit die Drakensberge, insluitend die [[Kliprivier, KwaZulu-Natal|Kliprivier]], [[Mooirivier (KwaZulu-Natal)|Mooirivier]] en [[Buffelsrivier (KwaZulu-Natal)|Buffelsrivier]]. Nog 'n noordelike takrivier is die Sondagsrivier (nie te verwar met die [[Sondagsrivier]] in die Oos-Kaap nie). Dit ontvang ook die [[Mnjanenirivier]] of (Ingagani) vanuit die noorde en die [[Bloedrivier]] vanuit die noordooste. Dit vloei verby [[Bergville]] en [[Colenso]]. Stroomaf van die samevloeiing met die Buffelsrivier vloei die Tugela suidoos in 'n kanaal tussen kranse en valleie tot dit die nou kusstrook bereik. As gevolg van die golfaksie van die see is die mond van die Tugela amper toegeslik deur 'n sandbank. Die Tugela is dus nie bevaarbaar van die see af nie. Die [[Spioenkopdam]] en die [[Woodstockdam]] is in die Tugelarivier geleë. Die rivier is ook deel van die [[Tugela-Vaal-waterprojek]]. == Geskiedenis == Die ooreenkoms van 1837 tussen die Britse magistraat in Port Natal, Gardiner, en die Zoeloekoning [[Dingane]] en ook die ooreenkoms van 4 Februarie 1838 tussen die Voortrekkerleier [[Piet Retief]] en Dingane het albei verklaar dat die Tugelarivier die suidlike grens van [[Zoeloeland]] is.<ref name=Walker>{{en}} {{cite book |title = A History of Southern Africa|first = Eric A|last = Walker|year = 1968|origyear = 1928|publisher = Longmans|location = London}}</ref><ref name=Bulpin>{{en}} {{cite book|title = Natal and the Zulu Country |first = TV|last = Bulpin|origyear = 1966|year = 1977 |isbn = 1-86919-924-3|edition = 3|publisher = TV Bulpin Publications|location = Cape Town}}</ref> In 1846 word die [[Buffelsrivier (KwaZulu-Natal)|Buffelsrivier]] een van die grense tussen die [[Natal (kolonie)|Natal-kolonie]] en Zoeloeland. Die Tugelarivier vanaf die see tot sy samevloei met die Buffelsrivier bly nog steeds die ander grens tussen die twee gebiede.<ref name=Walker /> [[Lêer:Tugela river mouth.jpg|duimnael|links|Uitsig van die Tugelariviermond van die omgewing van die [[Ultimatumboom]].]] Gedurende 1878 het 'n aantal verskille ontstaan tussen die Zoeloekoninkryk en die Britse regering. Sir [[Henry Bartle Frere|Bartle Frere]], Britse Hoëkommissaris vir Suid-Afrika het die Zoeloekoning [[Cetshwayo]] na 'n vergadering ontbied. Verteenwoordigers van die Britse regering en van Cetshwayo het onder 'n [[Ficus|wildevyeboom]] op die suidelike oewer van die Tugelarivier en ongeveer 6&nbsp;km van die Indiese Oseaan op 11 Desember 1878 mekaar ontmoet. Hier is 'n ultimatum van Frere afgelewer. Die ultimatum het tot die uitbreek van die [[Anglo-Zoeloeoorlog]] van 1879 gelei. Die boom het selfs bekend geword as die [[Ultimatumboom]].<ref name=britishempire>{{cite web |url=http://www.britishempire.co.uk/forces/armycampaigns/africancampaigns/zuluwar/zuluwar.htm |title=Anglo-Zulu War 1879 |first=Charles |last=Griffin |access-date=2 Januarie 2016 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191025070312/https://www.britishempire.co.uk/forces/armycampaigns/africancampaigns/zuluwar/zuluwar.htm |archive-date=25 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> In Januarie 1879 het drie Britse leërgroepe Zoeloeland ingeval – twee kolomme oor kruisings oor die Buffelsrivier en een, onder die bevel van kolonel Pearson, oor die Tugelarivier. Pearson se kolom het die Tugelarivier by ''Lower Drift'' (deesdae Fort Pearson) oorkruis. Kolonel Durnford, bevelvoerder van 'n vierde kolom was opgedra om ''Middle Drift'' (deesdae Jameson's Drift) te verdedig.<ref name=Bulpin /><ref>{{en}} {{cite journal |journal = Military History Journal |volume = 6|number = 5|url = http://samilitaryhistory.org/vol065sb.html |title = Col A W Durnford |publisher = Die Suid-Afrikaanse Krygshistoriese Vereniging|accessdate = 3 Januarie 2016}}</ref> Swak paaie het die kolomme se vordering belemmer. Daar was min brûe, en dan was daar ook dongas en modder op die rivieroewers. Pearson moes toe 'n pont gebruik. Dit het vyf dae geduur om 5 000 man, 384 ossewaens, 3 400 pakdiere en 600 burgerlikes en drywers oor die rivier te vervoer.<ref>{{en}} {{cite book|url = http://eremita.di.uminho.pt/gutenberg/2/2/3/2/22323/22323-h/22323-h.htm#Page_180|title = Impressions of South Africa|first = James|last = Bryce|location = London|publisher = MacMillan|year = 1899|access-date = 3 Januarie 2016|archive-date = 4 Maart 2016|archive-url = https://web.archive.org/web/20160304135323/http://eremita.di.uminho.pt/gutenberg/2/2/3/2/22323/22323-h/22323-h.htm#Page_180|url-status = dead}}</ref><ref name=britishempire /> [[Lêer:Colenso Railway Bridge 1886.jpg|duimnael|Uitsig van die eerste spoorlynbrug oor die Tugela vanuit die noordoewer vlakby [[Colenso]]. In 1957 is die spoorlyn verdubbel en die oorspronklike brug deur 'n betonbrug vervang.]] Die eerste brug oor die Tugela is in 1878 gebou en kry die naam "Bulwerbrug" ter ere van [[Henry Bulwer]], destyds goewerneur van die Natalkolonie. 'n Tolhuis is langsaan die brug gebou. Die tolhuis word later die Colenso-polisiestasie en deesdae huisves dit die Stephenson-museum. Met die bou van die spoorlyn tussen [[Durban]] en [[Johannesburg]] is 'n spoorbrug naby [[Colenso]] gebou in 1886. Hierdie brug is tydens die [[Tweede Vryheidsoorlog]] opgeblaas, maar is later herbou. Toe Brittanje Zoeloeland op [[9 Mei]] [[1887]] annekseer, het die Tugela opgehou om 'n politieke grens te vorm, maar dit was nog steeds 'n fisiese grens. Tydens die Tweede Vryheidsoorlog, toe [[Ladysmith]] beleër is, het die rivier beskerming aan die [[Boere]]magte verleen. Pogings deur die Britse magte onder [[Redvers Henry Buller|Redvers Buller]] om die rivier oor te steek het by [[Slag van Colenso|Colenso]], [[Slag van Vaalkrans|Vaalkrans]] en [[Slag van Spioenkop|Spioenkop]] misluk. Uiteindelik het die Britte by [[Slag van Pietershoogte|Pieters Hill]] die rivier oorgesteek om Ladysmith te bevry.<ref>{{en}}{{cite book |title = Buller's Campaign|url = https://archive.org/details/bullerscampaign0000juli|first = Julian|last = Symons|publisher = The Cresent Press|location = London|year = 1963}}</ref> == Vissoort == Die [[Tugela-moddervis]] is [[endemies]] aan die rivier. ==Ekonomiese waarde== Oor 'n deel van sy lengte word water vir landboudoeleindes uit die Tugela onttrek. 'n Groot deel van die rivier vloei egter deur diep klowe wat min grond vir gewasverbouing bied. In 1923 bou die Suid-Afrikaanse Spoorweë 'n kragstasie aan die oewer van die Tugela as deel van die elektrifisering van die spoorweë se Natal-sektor. In 1927 kom die kragstasie onder die beheer van [[Eskom|Evkom]] en in September 1985 word dit uit diens gestel weens termiese ondoeltreffendheid.<ref>{{cite web |url = https://www.eskom.co.za/heritage/history-in-decades/escom-1923-1932/colenso-power-station/ |title = Colenso Power Station |access-date = 17 September 2026 |publisher = Eskom |date = 2026 |language = Engels}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Riviere van Suid-Afrika}} {{Normdata}} [[Kategorie:KwaZulu-Natal]] [[Kategorie:Riviere in KwaZulu-Natal]] m70d0iwr9v3l35bb5oll869h8qd9nr2 2968833 2968824 2026-09-19T21:54:00Z Martinvl 12559 /* Vissoort */ 2968833 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Rivier |rivier_naam = Tugelarivier |ander_naam = |beeld = Amphitheatre Drakensberg.jpg |beeld_byskrif = Die Tugelarivier met die [[Drakensberg-amfiteater]] in die agtergrond. |kaart = Tugela.png |kaart_byskrif = Kaart wat die vloei van die Tugelarivier aandui. <!-- *** Familie *** --> |hoofrivier = |sytak_links = [[Sondagsrivier (KwaZulu-Natal)|Sondagsrivier]], [[Bloedrivier (Buffels)|Bloedrivier]] |sytak_regs = [[Kliprivier, KwaZulu-Natal|Klip]], [[Mooirivier (Tugela-sytak)|Mooi]], [[Buffelsrivier (KwaZulu-Natal)|Buffels]] |oorsprong = [[Drakensberg]] |monding = [[Indiese Oseaan]] |stroomgebied_lande = [[Suid-Afrika]] |lengte = 502&nbsp;km (312 myl) |hoogte = |monding_hoogte = 0 m |afloop = 29&nbsp;100&nbsp;km<sup>2</sup> (11&nbsp;236 myl<sup>2</sup>) |stroomgebied = |duimdrukkerkaart = |duimdrukkeretiketposisie = |duimdrukkerkaartgrootte = |duimdrukkerkaartbyskrif = |breedtegraad = 28 |breedtegraad_m = 45 |breedtegraad_s = 0 |breedtegraad_NS = S |lengtegraad = 28 |lengtegraad_m = 53 |lengtegraad_s = 45 |lengtegraad_OW = O }} Die '''Tugelarivier''' (ook bekend as '''Thukela''') is die grootste rivier in die [[KwaZulu-Natal]]-provinsie, [[Suid-Afrika]]. Die rivier het sy oorsprong in die [[Drakensberge]], ongeveer 3000&nbsp;m bo [[seevlak]], digby [[Mont-aux-Sources]], en onmiddellik stort die water by die [[Tugelawaterval]] (948&nbsp;m) af. Van die Drakensberge vloei die rivier 520&nbsp;km ver deur KwaZulu-Natal voordat dit in die [[Indiese Oseaan]] uitmond. Die totale opvangsgebied is naastenby 29 100&nbsp;km² en die bewerkbare grond in die gebied word meestal vir bestaansboerdery en kommersiële bosbou benut. Dit het 'n aantal takriviere vanuit die Drakensberge, insluitend die [[Kliprivier, KwaZulu-Natal|Kliprivier]], [[Mooirivier (KwaZulu-Natal)|Mooirivier]] en [[Buffelsrivier (KwaZulu-Natal)|Buffelsrivier]]. Nog 'n noordelike takrivier is die Sondagsrivier (nie te verwar met die [[Sondagsrivier]] in die Oos-Kaap nie). Dit ontvang ook die [[Mnjanenirivier]] of (Ingagani) vanuit die noorde en die [[Bloedrivier]] vanuit die noordooste. Dit vloei verby [[Bergville]] en [[Colenso]]. Stroomaf van die samevloeiing met die Buffelsrivier vloei die Tugela suidoos in 'n kanaal tussen kranse en valleie tot dit die nou kusstrook bereik. As gevolg van die golfaksie van die see is die mond van die Tugela amper toegeslik deur 'n sandbank. Die Tugela is dus nie bevaarbaar van die see af nie. Die [[Spioenkopdam]] en die [[Woodstockdam]] is in die Tugelarivier geleë. Die rivier is ook deel van die [[Tugela-Vaal-waterprojek]]. == Geskiedenis == Die ooreenkoms van 1837 tussen die Britse magistraat in Port Natal, Gardiner, en die Zoeloekoning [[Dingane]] en ook die ooreenkoms van 4 Februarie 1838 tussen die Voortrekkerleier [[Piet Retief]] en Dingane het albei verklaar dat die Tugelarivier die suidlike grens van [[Zoeloeland]] is.<ref name=Walker>{{en}} {{cite book |title = A History of Southern Africa|first = Eric A|last = Walker|year = 1968|origyear = 1928|publisher = Longmans|location = London}}</ref><ref name=Bulpin>{{en}} {{cite book|title = Natal and the Zulu Country |first = TV|last = Bulpin|origyear = 1966|year = 1977 |isbn = 1-86919-924-3|edition = 3|publisher = TV Bulpin Publications|location = Cape Town}}</ref> In 1846 word die [[Buffelsrivier (KwaZulu-Natal)|Buffelsrivier]] een van die grense tussen die [[Natal (kolonie)|Natal-kolonie]] en Zoeloeland. Die Tugelarivier vanaf die see tot sy samevloei met die Buffelsrivier bly nog steeds die ander grens tussen die twee gebiede.<ref name=Walker /> [[Lêer:Tugela river mouth.jpg|duimnael|links|Uitsig van die Tugelariviermond van die omgewing van die [[Ultimatumboom]].]] Gedurende 1878 het 'n aantal verskille ontstaan tussen die Zoeloekoninkryk en die Britse regering. Sir [[Henry Bartle Frere|Bartle Frere]], Britse Hoëkommissaris vir Suid-Afrika het die Zoeloekoning [[Cetshwayo]] na 'n vergadering ontbied. Verteenwoordigers van die Britse regering en van Cetshwayo het onder 'n [[Ficus|wildevyeboom]] op die suidelike oewer van die Tugelarivier en ongeveer 6&nbsp;km van die Indiese Oseaan op 11 Desember 1878 mekaar ontmoet. Hier is 'n ultimatum van Frere afgelewer. Die ultimatum het tot die uitbreek van die [[Anglo-Zoeloeoorlog]] van 1879 gelei. Die boom het selfs bekend geword as die [[Ultimatumboom]].<ref name=britishempire>{{cite web |url=http://www.britishempire.co.uk/forces/armycampaigns/africancampaigns/zuluwar/zuluwar.htm |title=Anglo-Zulu War 1879 |first=Charles |last=Griffin |access-date=2 Januarie 2016 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191025070312/https://www.britishempire.co.uk/forces/armycampaigns/africancampaigns/zuluwar/zuluwar.htm |archive-date=25 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> In Januarie 1879 het drie Britse leërgroepe Zoeloeland ingeval – twee kolomme oor kruisings oor die Buffelsrivier en een, onder die bevel van kolonel Pearson, oor die Tugelarivier. Pearson se kolom het die Tugelarivier by ''Lower Drift'' (deesdae Fort Pearson) oorkruis. Kolonel Durnford, bevelvoerder van 'n vierde kolom was opgedra om ''Middle Drift'' (deesdae Jameson's Drift) te verdedig.<ref name=Bulpin /><ref>{{en}} {{cite journal |journal = Military History Journal |volume = 6|number = 5|url = http://samilitaryhistory.org/vol065sb.html |title = Col A W Durnford |publisher = Die Suid-Afrikaanse Krygshistoriese Vereniging|accessdate = 3 Januarie 2016}}</ref> Swak paaie het die kolomme se vordering belemmer. Daar was min brûe, en dan was daar ook dongas en modder op die rivieroewers. Pearson moes toe 'n pont gebruik. Dit het vyf dae geduur om 5 000 man, 384 ossewaens, 3 400 pakdiere en 600 burgerlikes en drywers oor die rivier te vervoer.<ref>{{en}} {{cite book|url = http://eremita.di.uminho.pt/gutenberg/2/2/3/2/22323/22323-h/22323-h.htm#Page_180|title = Impressions of South Africa|first = James|last = Bryce|location = London|publisher = MacMillan|year = 1899|access-date = 3 Januarie 2016|archive-date = 4 Maart 2016|archive-url = https://web.archive.org/web/20160304135323/http://eremita.di.uminho.pt/gutenberg/2/2/3/2/22323/22323-h/22323-h.htm#Page_180|url-status = dead}}</ref><ref name=britishempire /> [[Lêer:Colenso Railway Bridge 1886.jpg|duimnael|Uitsig van die eerste spoorlynbrug oor die Tugela vanuit die noordoewer vlakby [[Colenso]]. In 1957 is die spoorlyn verdubbel en die oorspronklike brug deur 'n betonbrug vervang.]] Die eerste brug oor die Tugela is in 1878 gebou en kry die naam "Bulwerbrug" ter ere van [[Henry Bulwer]], destyds goewerneur van die Natalkolonie. 'n Tolhuis is langsaan die brug gebou. Die tolhuis word later die Colenso-polisiestasie en deesdae huisves dit die Stephenson-museum. Met die bou van die spoorlyn tussen [[Durban]] en [[Johannesburg]] is 'n spoorbrug naby [[Colenso]] gebou in 1886. Hierdie brug is tydens die [[Tweede Vryheidsoorlog]] opgeblaas, maar is later herbou. Toe Brittanje Zoeloeland op [[9 Mei]] [[1887]] annekseer, het die Tugela opgehou om 'n politieke grens te vorm, maar dit was nog steeds 'n fisiese grens. Tydens die Tweede Vryheidsoorlog, toe [[Ladysmith]] beleër is, het die rivier beskerming aan die [[Boere]]magte verleen. Pogings deur die Britse magte onder [[Redvers Henry Buller|Redvers Buller]] om die rivier oor te steek het by [[Slag van Colenso|Colenso]], [[Slag van Vaalkrans|Vaalkrans]] en [[Slag van Spioenkop|Spioenkop]] misluk. Uiteindelik het die Britte by [[Slag van Pietershoogte|Pieters Hill]] die rivier oorgesteek om Ladysmith te bevry.<ref>{{en}}{{cite book |title = Buller's Campaign|url = https://archive.org/details/bullerscampaign0000juli|first = Julian|last = Symons|publisher = The Cresent Press|location = London|year = 1963}}</ref> == Loop van die rivier == Die rivier ontspring by Mont-aux-Sources in die Drakensberg, op 'n hoogte van ongeveer 3&nbsp;050 meter bo seespieël. Ongeveer een kilometer van sy oorsprong af stort hy 948&nbsp;meter by die Tugela-waterval af.<ref>{{cite web |url = https://southafrica.co.za/tugela-river-drakensberg.html |title = The Tugela River in the Drakensberg |language = Engels |first = David |last = Bristow |publisher = Discover South Africa online |access-date = 19 September 2026}}</ref> == Vissoort == Die [[Tugela-moddervis]] is [[endemies]] aan die rivier. ==Ekonomiese waarde== Oor 'n deel van sy lengte word water vir landboudoeleindes uit die Tugela onttrek. 'n Groot deel van die rivier vloei egter deur diep klowe wat min grond vir gewasverbouing bied. In 1923 bou die Suid-Afrikaanse Spoorweë 'n kragstasie aan die oewer van die Tugela as deel van die elektrifisering van die spoorweë se Natal-sektor. In 1927 kom die kragstasie onder die beheer van [[Eskom|Evkom]] en in September 1985 word dit uit diens gestel weens termiese ondoeltreffendheid.<ref>{{cite web |url = https://www.eskom.co.za/heritage/history-in-decades/escom-1923-1932/colenso-power-station/ |title = Colenso Power Station |access-date = 17 September 2026 |publisher = Eskom |date = 2026 |language = Engels}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Riviere van Suid-Afrika}} {{Normdata}} [[Kategorie:KwaZulu-Natal]] [[Kategorie:Riviere in KwaZulu-Natal]] 60hpq1chhtf86wvwekbwmis0dbql9oa Akroniem 0 11379 2968648 2741125 2026-09-19T12:45:58Z Pynappel 70858 /* S */ 2968648 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Brochenzell Heiligkreuzkapelle Kruzifix detail.jpg|duimnael|regs|225px|INRI, 'n akroniem vir ''Iesus Nazarenus Rex Iudaeorum'' (Jesus van Nazareth, koning van die Jode)]] 'n '''Akroniem''' is 'n [[afkorting]] wat as 'n woord uitgespreek kan word, byvoorbeeld [[VIGS]] (Verworwe immuniteitsgebreksindroom). Meer formeel: 'n Akroniem is 'n naamwoord wat gevorm word deur die saamtrekking van die beginletters (of vernaamste letters) van meerwoordige name en gesamentlik presies soos 'n woord gelees en uitgespreek word. 'n Akroniem wat volgens die alfabetname van die lettters uitgespreek word, word 'n [[letternaamwoord]] genoem. Byvoorbeeld; ''[[Baccalaureus Artium|BA]]'', ''VLU'', ''[[Wetenskaplike en Nywerheidnavorsingsraad|WNNR]]'', ''[[Ekonomiese Vryheidsvegters|EFF]]''. Wanneer die akroniem as 'n woord uitgespreek word, word dit 'n [[letterklankwoord]] genoem. Voorbeelde is ''Avbob (Afrikaanse Verbond Begrafnisondernemers Beperk),'' ''[[SASOL|Sasol]]'', en ''[[Absa]]''). Die volgende bronne kan geraadpleeg word vir lyste van akronieme wat tans in algemene gebruik is. * Müller, D en Pistor, S. ''Skryf Afrikaans van A tot Z. Die essensiële gids vir taalgebruikewrs''. 2011. 2de uitg. Kaapstad: Pharos Woordeboeke. * HAT: ''[[Handwoordeboek van die Afrikaanse taal]]''. 2005. 5de uitg. Kaapstad: Pearson Education. == Voorbeelde == {{abc}} == A == *[[ABBA]] – Agnetha, Benny, Björn, Anni-Frid (Sweedse popgroep) * [[ABSA]] – Geamalgameerde Banke van Suid-Afrika<ref>[http://152.111.1.88/cgi-bin/beeld.cgi?cs=iso-8859-1&ul=http%3A%2F%2F152.111.1.88%2Fargief%2Fberigte%2FBeeld%2F%25&s=date&ad=off&ps=50&dx=1&dd=&dm=0&dy=2011&db=&de=&q=%22geamalgameerde+banke%22 Beeld se koerantargiewe] {{Webarchive|url=https://archive.is/20140512182704/http://152.111.1.88/cgi-bin/beeld.cgi?cs=iso-8859-1&ul=http://152.111.1.88/argief/berigte/Beeld/%25&s=date&ad=off&ps=50&dx=1&dd=&dm=0&dy=2011&db=&de=&q=%22geamalgameerde+banke%22 |date=12 Mei 2014 }}, besoek op 12 Mei 2014</ref> * ASCII – American Standard Code for Information Interchange (Amerikaanse Standaardkode vir Inligtingsuitruiling) * Assocom – Association of Chambers of Commerce (Verenigde Kamers van Koophandel) * [[Avbob]] – Afrikaanse Verbond Begrafnisonderneming Beperk * Azapo – Azanian People's Organization == B == *[[Benelux|BENELUX]] – België, Nederland en Luxemburg == C == * Cosas – Congress of South African Students *[[COSATU|Cosatu]] – Congress of South African Trade Unions == D == * [[Dalro]] – Dramatiese, Artistieke en Letterkundige Regte-Organisasie == E == *[[Eskom|ESKOM]] – vroeër EVKOM: Elektrisiteitsvoorsieningskommissie * ESSA – Engelssprekende Suid-Afrikaner == F == * FEDUSA – Federation of Unions of South Africa (Federasie van Suid-Afrikaanse Vakbonde) * FICA – ''Financial Intelligence Centre Act'' (Wet op die Finansiële Intelligensiesentrum) *[[FIFA]] – Fédération Internationale de Football Association – Internasionale Voetbalfederasie * Foskor – Fosfaat-Ontginningskorporasie == G == * Gear – Growth, Employment and Redistribution Strategy – Strategie vir Groei, Werkverskaffing en Herverdeling *[[Gestapo]] – Geheime Staatspolizei * GISA – Genealogiese Instituut van Suid-Afrika == H == *[[Handwoordeboek van die Afrikaanse Taal|HAT]] – (Verklarende) Handwoordeboek van die Afrikaanse Taal == I == * INRI – Iesus Nasarenus Rex Iudaeorum (Jesus die Nasarener, (die) koning van die Jode) * INTAK – Instituut vir Taal- en Kunstenavorsing * Intelsat – Internasionale Telekommunikasiesatelliet-organisasie *[[Interpol]] – Internasionale Kriminele Polisiekommissie == K == * KEEM – Kantoor vir Ernstige Ekonomiese Misdrywe * [[KODESA]] – Konvensie vir 'n Demokratiese Suid-Afrika * Komintern – Kommunistiese Internasionale * Komsat – Kommunikasiesatelliet * KONTRALESA – Kongres van Tradisionele Leiers van Suid-Afrika * [[Kruik]] – Kaaplandse Raad vir die Uitvoerende Kunste *[[Krygkor]] – Krygstuigkorporasie van Suid-Afrika == L == * [[Laser]] – ''Light Amplification by Stimulated Emission of Radiation'' (ligversterking deur gestimuleerde uitlaat van straling) == M == * [[MEDUNSA]] – Mediese Universiteit van Suid-Afrika * MEMA – Moderne Evangelisasiemedia in Afrika * MINTEK – Raad vir Mineraaltegnologie == N == * NAPOSA – Nasionale Professionele Onderwysorganisasie van Suid-Afrika * Naruk – Natalse Raad vir Uitvoerende Kunste * [[NASA]] – National Aeronautics and Space Administration (Nasionale Lugvaart- en Ruimte-administrasie) * Natref – Nasionale Olieraffinadery van Suid-Afrika *[[NAVO]] – Noord-Atlantiese Verdragsorganisasie *[[NEDLAC]] – National Economic, Development and Labour Council (Nasionale Ekonomiese Ontwikkelings- en Arbeidsraad NEOAR) * NEPAD – New Partnership for Africa's Development (Nuwe Vennootskap vir Afrika-ontwikkeling) * Nimro – Nasionale Instituut insake Misdaadvoorkoming en Rehabilitasie van Oortreders * NOIK – Nederlandse Oos-Indiese Kompanjie * NOKSA – Nasionale Olimpiese Komitee van Suid-Afrika *[[NUMSA]] – Nasionale Unie van Metaalwerkers van Suid-Afrika * [[Nusas]] – Nasionale Unie van Suid-Afrikaanse Studente == O == * OBSA – Ontwikkelingsbank van Suider-Afrika *[[OPUL]] – Organisasie van Petroleumuitvoerlande == P == *[[PAGAD]] – People Against Gangsterism and Drugs *[[Pan-Suid-Afrikaanse Taalraad|PanSAT]] – Pan-Suid-Afrikaanse Taalraad * PEN – International Association of Poets, Playwrights, Essayists, Editors, Novelists * PIN – Persoonlike Identifikasienommer * Polkol – Suid-Afrikaanse Polisiekollege * POP – Progressiewe Onafhanklike Party *[[POPCRU]] – Police and Prisons Civil Rights Union (Burgerregtevereniging van die Polisie en Gevangenis ''ook'' Polisie- en Gevangenisvakbond) * POTS – Private Outomatiese Taksentrale == R == * [[Radar]] – ''Radio Detecting and Ranging'' *[[Randse Afrikaanse Universiteit|RAU]] – Randse Afrikaanse Universiteit * RAVO – Raad op Arbeidsverhoudinge in die Onderwys * [[Renamo]] – Resistência Nacional Moçambicana (Nasionale Mosambiekse Weerstandsbeweging) *[[Rica]] – ''Regulation of Interception of Communications and Provision of Communication-related Information Act'' (Wet op die Onderskepping van Inligting en Voorsiening van Kommunikasieverwante Inligting) *[[RISA]] – ''Recording Industry of South Africa'' (Opnamebedryf van Suid-Afrika) * Roep – Red Ons Eie Platteland == S == * Sabek – Suid-Afrikaanse Besigheidskamer *[[Sabinet]] – Suid-Afrikaanse Bibliografiese en Inligtingsnetwerk * Sacos – South African Council for Sport *[[Suid-Afrikaanse Demokratiese Onderwysersunie|Sadou]] – Suid-Afrikaanse Demokratiese Onderwysersunie * Saivert – Suid-Afrikaanse Instituut vir Vertalers en Tolke * SAKO – [[Suid-Afrikaanse Kwalifikasieowerheid]] * Sakruk – Suid-Afrikaanse Koördinerende Raad vir die Uitvoerende Kunste *[[SALM]] – Suid-Afrikaanse Lugmag * Salu – Suid-Afrikaanse Landbou-Unie *[[SAMRO]] – Suid-Afrikaanse Musiekregte-Organisasie * Sanab – Suid-Afrikaanse Narkotikaburo * [[SANAE]] – Suid-Afrikaanse Nasionale Antarktiese Ekspedisie * [[Sanlam]] – Suid-Afrikaanse Nasionale Lewens-assuransie-maatskappy * Sanok – Suid-Afrikaanse Nasionale Olimpiese Komitee * Sanra – Suid-Afrikaanse Nasionale Raad vir Alkoholisme en Afhanklikheid van Verdowingsmiddels *[[Suid-Afrikaanse Nasionale Padagentskap|Sanral]] – ''South African National Roads Agency Ltd'' (Suid-Afrikaanse Nasionale Padagentskap (Beperk)) *[[Santam]] – Suid-Afrikaanse Nasionale Trust- en Assuransiemaatskappy * SAOU – [[Suid-Afrikaanse Onderwysersunie]] *[[Suid-Afrikaanse Persagentskap|SAPA]] – Suid-Afrikaanse Persagentskap *[[Suid-Afrikaanse Inkomstediens|SARS]] – ''South African Revenue Service'' (Suid-Afrikaanse Inkomstediens – SAID) *[[SARU|Sarvu]] – Suid-Afrikaanse Rugbyvoetbalunie * SASO – Suid-Afrikaanse Studente-organisasie * [[SASOL]] – Suid-Afrikaanse Steenkool-, Olie- en Gaskorporasie * Sasvia – Suid-Afrikaanse Studentevereniging in Amsterdam * Satoer – Suid-Afrikaanse Toeristekorporasie * Saval – Suid-Afrikaanse Vereniging vir Algemene Literatuurwetenskap * SAVLU – Suid-Afrikaanse Vroue-Landbou-Unie * Sensal – Sentrum vir Suid-Afrikaanse Letterkundenavorsing * Sirsa – Sielkundige Instituut van die Republiek van Suid-Afrika * [[SKA]] - ''Square Kilometre Array'' (Kilometer vierkant radioteleskoopprojek) * SKOOR – Staande Komitee oor Openbare Rekeninge * ''[[Skubaduik|Scuba]]'' – ''Self-Contained Underwater Breathing Apparatus'' * SOEKOR – Suidelike Olie-eksplorasiekorporasie *[[Sonar]] – ''Sound Navigation and Ranging'' * [[SUKOVS]] – Streekraad vir die Uitvoerende Kunste in die Oranje-Vrystaat == T == * [[Truk]] – Transvaalse Raad vir die Uitvoerende Kunste == U == * UKOR – Uraanverrykingskorporasie * UKOVS – Universiteitskollege van die Oranje-Vrystaat *[[Unesco|UNESCO]] – ''United Nations Educational, Scientific and Cultural Organisation'' *[[UNICEF]] – ''United Nations Children's Fund'' (Verenigde Nasies se Kinderfonds) *[[Universiteit van Suid-Afrika|UNISA]] – Universiteit van Suid-Afrika *[[UNIWES]] – Universiteit van Noordwes * UNIZUL – Universiteit van Zoeloeland == V == * VRUK – Vrystaatse Raad vir die Uitvoerende Kunste * VOO - Verderde Onderwys Opleiding == W == * WASP – Wit Angel-Saksiese Protestant *[[Woordeboek van die Afrikaanse Taal|WAT]] – Woordeboek van die Afrikaanse Taal == Y == * [[Yskor]] – Suid-Afrikaanse Yster en Staal Industriële Korporasie Beperk == Z == *[[Zuid-Afrikaansche Republiek|ZAR]] – Zuid-Afrikaansche Republiek *[[Zuid-Afrikaansche Republiek Polisie|ZARP]] – Zuid-Afrikaansche Republiek Politie == Verwysings == {{Verwysings}} == Bronnelys == * Carstens, W.A.M. & Bosman. N. (reds.). 2014. ''Kontemporêre Afrikaanse Taalkunde''. Pretoria: Van Schaik. * Müller, D en Pistor, S. ''Skryf Afrikaans van A tot Z. Die essensiële gids vir taalgebruikewrs''. 2011. 2de uitg. Kaapstad: Pharos Woordeboeke. * HAT: Handwoordeboek van die Afrikaanse taal. 2005. 5de uitg. Kaapstad: Pearson Education. * [[Taalkommissie]] van die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]]. 2009. Afrikaanse Woordelys en Spelreëls. Kaapstad: Pharos == Eksterne skakels == * {{Wikt-inlyn|akroniem}} [[Kategorie:Taalkunde]] [[Kategorie:Woordvorme]] 3o0rf3u9o9jwygwuuvb8zys8bak5iyz Ashton 0 18201 2968874 2537778 2026-09-20T10:20:55Z Aliwal2012 39067 /* Wapens */ 2968874 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Suid-Afrikaanse dorp | naam = Ashton | inheemse_naam = | ander_naam = | beeld_stadsilhoeët = Ashton-rsa sunset.jpg | beeldbyskrif = Sonsondergang oor Ashton | duimdrukkeretiketposisie= regs | latd = 33 |latm = 50 |lats = 5 | longd = 20 |longm = 3 |longs = 17 | provinsie = Wes-Kaap | distrik = Kaapse Wynland | munisipaliteit = Langeberg | stigtingsdatum = | regeringstipe = | leier_party = | leiertitel = | leiernaam = | oppervlakvoetnotas = <ref name=census2011>Som van die hoofplekke [http://census2011.adrianfrith.com/place/169005 Zolani] en [http://census2011.adrianfrith.com/place/169006 Ashton] ''Sensus 2011''.</ref> | oppervlak_totaal_km2 = 23.5 | hoogte_m = | bevolking_totaal = 13325 | bevolking_soos_op = 2011 | bevolkingvoetnotas = <ref name=census2011 /> | demografie1_voetnotas = <ref name=census2011 /> | persent_swart = 40.9% | persent_kleurling = 53.4% | persent_asiër = 0.2% | persent_wit = 5.0% | persent_ander = 0.4% | demografie2_voetnotas = <ref name=census2011 /> | demografie2_titel1 = [[Afrikaans]] | demografie2_info1 = 58.6% | demografie2_titel2 = [[Xhosa]] | demografie2_info2 = 35.7% | demografie2_titel3 = [[Engels]] | demografie2_info3 = 1.4% | demografie2_titel4 = [[Sotho]] | demografie2_info4 = 1.3% | demografie2_titel5 = Ander | demografie2_info5 = 2.9% | poskode = 6715 | poskode2 = | skakelkode = 023 | sensuskode = | webwerf = }} '''Ashton''' is geleë in die [[Klein Karoo]] aan die voet van die [[Langeberg]]e tussen [[Robertson]] en [[Swellendam]] en is op een van die hoofroetes tussen [[Kaapstad]] en [[Mosselbaai]]. Die vrugbare vallei waarin die dorp geleë is, is veral geskik vir [[wyn]]- en [[vrugte]]verbouing. Bekende stoeterye vir ren[[perd]]e, [[bees]]te en [[skape]] is hier ontwikkel en in [[1962]] is die eerste plaaslike koöperatiewe wynkelder gebou. == Geskiedenis == Ashton was vroeër bekend as ''Roodewal'', maar is in [[1887]] vernoem na Job Ashton, 'n direkteur van die ''Cape Central Railways Limited'', wat die spoorlyn tussen [[Worcester]] en Ashton gebou het. Die dorp het in [[1956]] munisipale status gekry nadat dit sedert [[1947]] 'n plaaslike bestuur gehad het. Die vroegste vermelding van die streek waarin Ashton geleë is, kom voor in ou amptelike dokumente uit die jare [[1723]] tot [[1739]]. Aan veeboere is 'n lisensie uitgereik om hul [[vee]] hier te laat wei. 'n Uitspanning, genoem Roodewal, is onder die rooi walle van die [[Kogmanskloofrivier]] vir die veeboere ingerig. Hier het [[Boer (landbou)|boere]] en handelaars mekaar op vaste tye ontmoet om handelsware uit te ruil. Roodewal het later 'n bekende handelspos geword. == Wapens == '''Munisipaliteit''' — Ashton se munisipale wapen was: ''In groen, 'n goue wiel met agt speke belaai met 'n swart ster; 'n hoekige silwer skildhoof belaai met drie blou ronde skywe elk met 'n goue [[fleur de lis]] daarop''. Die helmteken was 'n goue perd met 'n druiwetros tussen sy voorpote, uitkomend uit 'n goue muurkroon, en die wapenspreuk was "Natura inspirat". '''Zolani''' — Die Swart woongebied Zolani het van 1978 tot 1996 sy eie plaaslike owerheid gehad. Die dorpskomitee het in 1988 'n wapen by die Buro vir Heraldiek geregistreer: ''Deursnede, drie uitkomende lindeblare na die skildhoof en tweeledig gelelie na die skildvoet, silwer en groen; 'n hoekige blou skildhoof''. Die helmteken was 'n groen muurkroon en die wapenspreuk "Zolani".<ref name=bvh>http://www.national.archsrch.gov.za{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.</ref> == Infrastruktuur == Die pad van [[Montagu]] na Roodewal deur Kogmanskloof het op agt plekke oor die [[rivier]] gekronkel. In [[1869]] is begin met die bou van 'n nuwe pad en tonnel. Dit is in [[1877]] voltooi en staan nou bekend as die [[Kogmanskloofpas]]. In Februarie dieselfde jaar is die nuwe pad vir verkeer oopgestel en aan die afdelingsraad van Robertson oorhandig. Die regering van die [[Kaapkolonie]] het in [[1882]] besluit dat 'n spoorlyn van [[Worcester]] oor Robertson na Roodewal gebou moes word vir die ontwikkeling van die suidwestelike distrikte. Dié spoorlyn is in 1887 geopen. Ongeveer dié tyd is die dorp se naam verander na Ashton. 'n Poskantoor is in 1887 op Ashton opgerig en 'n daaglikse posdiens per poskar is deur Kogmanskloof na Montagu ingestel. Die bekende [[R62 (Suid-Afrika)|Roete 62]] begin hier en strek ooswaarts. == Sien ook == * [[Lys van dorpe in Suid-Afrika]] == Verwysings == {{Verwysings}} {{Suid-Afrikaanse distriksmunisipaliteit navbox|DC2}} [[Kategorie:Nedersettings in die Wes-Kaap]] 7dux905nnv5irwf59jkq0py0aunilu2 Engelse nasionale rugbyspan 0 25108 2968761 2958121 2026-09-19T18:00:05Z SpesBona 2720 Verwysings vir toere en toernooie bygevoeg 2968761 wikitext text/x-wiki : ''Hierdie artikel handel oor die Engelse nasionale mansrugbyspan. Vir die artikel oor die nasionale vrouerugbyspan, sien [[Engelse nasionale vrouerugbyspan]].'' {{Inligtingskas Rugbyspan | land = Engeland | beeld = Kenteken van die Engelse nasionale rugbyspan.svg | unie = [[Engelse Rugbyvoetbalunie|Rugbyvoetbalunie]] (RFU) | bynaam = Die Rose | embleem = Die rooi roos van die [[Huis van Lancaster]] | kaptein = [[Maro Itoje]] | afrigter = {{vlagikoon|Engeland}} [[Steve Borthwick]] <small>(sedert 2022)</small> | stadion = [[Twickenham-stadion|Twickenham]], [[Londen]] | kapasiteit = 82&nbsp;000 | patroon_la1 = | patroon_b1 = _thinredsides | patroon_ra1 = | patroon_sh1 = | patroon_so1 = _2_stripes_white | linkerarm1 = ffffff | liggaam1 = ffffff | regterarm1 = ffffff | broek1 = ffffff | kouse1 = 000000 | patroon_la2 = _lightbluelower | patroon_b2 = | patroon_ra2 = _lightbluelower | patroon_sh2 = _skysides | patroon_so2 = _2_stripes_white | linkerarm2 = 000000 | liggaam2 = 000000 | regterarm2 = 000000 | broek2 = 000000 | kouse2 = 000000 | statistiek = Statistiek | toetse = [[Ben Youngs]] (127)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=matches;team=1;template=results;type=player |title=Most matches |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> | toptoetspuntebehaler = [[Owen Farrell]] (1&nbsp;237)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=points;team=1;template=results;type=player |title=Most points |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> | meestedrieë = [[Rory Underwood]] (49)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=tries;team=1;template=results;type=player |title=Most tries |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> | eerste = (''ook die wêreld se eerste'')<br />{{SCOru}} 1–0 {{ENGru-r}}<br />([[Edinburg]], [[Skotland]]; 27 Maart 1871) | grootwen = {{ENGru}} 134–0 {{ROMru-r}}<br /> ([[Londen]], [[Engeland]]; 17 November 2001) | grootverloor = {{AUSru}} 76–0 {{ENGru-r}}<br />([[Brisbane]], [[Australië]]; 6 Junie 1998) | Wêreldbekerverskynings = 10/10 | jaar = 1987 | beste = Kampioen in [[Rugbywêreldbeker 2003|2003]] | url = | unieurl = www.englandrugby.com }} Die '''Engelse nasionale rugbyspan''' ([[Engels]]: ''England national rugby union team'') is die nasionale [[rugby]]span wat [[Engeland]] in internasionale wedstryde (toetswedstryde) verteenwoordig. Rugby word in Engeland deur die [[Engelse Rugbyvoetbalunie|Rugbyvoetbalunie]] (''Rugby Football Union'', RFU) geadministreer. Engeland neem aan die jaarlikse [[Sesnasies-toernooi]] deel, saam met [[Franse nasionale rugbyspan|Frankryk]], [[Ierse nasionale rugbyspan|Ierland]], [[Italiaanse nasionale rugbyspan|Italië]], [[Skotse nasionale rugbyspan|Skotland]] en [[Walliese nasionale rugbyspan|Wallis]]. Engeland het die kampioenskap reeds 29 keer gewen, insluitende 13 [[Grand Slam (Rugby)|Grand Slams]], en nog tien ander kere die titel gedeel. Engeland ding as deel van die Sesnasies-toernooi met Skotland om die Calcuttabeker mee, die oudste rugbytrofee. Engeland se belangrikste internasionale verskyning is tydens die vierjaarlikse [[rugbywêreldbeker]]toernooi wat sedert 1987 beslis word. Engeland is genooi om aan die eerste [[Rugbywêreldbeker 1987]] deel te neem en het daarna die eindstryd van die tweede [[Rugbywêreldbeker 1991]] gehaal waar hulle teen [[Wallabies|Australië]] verloor het. Ná die span se 2003-Sesnasies Grand Slam het Engeland die [[Rugbywêreldbeker 2003]] gewen deur Australië met 20–17 in [[ekstra tyd]] te klop, waarmee hulle die eerste span van die [[Noordelike Halfrond]] geword het om dit te vermag. Daarbenewens is dit ná [[sokker]] in [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1966|1966]] die tweede wêreldbekertrofee in een van Engeland se gewildste sportsoorte wat die onderskeidelike nasionale span ingepalm het; in [[Krieketwêreldbeker 2019|2019]] sou nog die [[Krieket|krieketwêreldbekertitel]] volg. Hulle het tydens die [[Rugbywêreldbeker 2007]] as verdedigende kampioen in die eindstryd gespeel, maar met 6–15 teen Suid-Afrika verloor; albei spanne het mekaar tydens die [[Rugbywêreldbeker 2019]] weer in die eindstryd ontmoet, en Engeland is dié keer deur die Springbokke met 32–12 geklop. Engeland het sy eerste toetswedstryd in 1871 gespeel, toe hulle op Raeburn Place in [[Edinburg]] deur Skotland verslaan is. Daarna het Engeland die Tuisuniekampioenskap (Engels: ''Home Nations Championship'', nou die Sesnasies) wat in 1883 ’n aanvang geneem het, oorheers. Ná die skeuring in rugbyvoetbal in 1895 (veral in Noord-Engeland), wat ook die nasionale span geraak het, het Engeland tot in 1910 nie weer die kampioenskap gewen nie. Engeland het in 1905 vir die eerste keer teen die [[Nieu-Seeland]]se [[All Blacks]] gespeel, in 1906 teen die [[Suid-Afrika]]anse [[Springbokke]] en in 1909 teen die [[Australië|Australiese]] Wallabies. Engeland is ook een van die lande wat deel uitmaak van die [[Britse en Ierse Leeus]] – spelers wat vir Engeland mag speel mag dus ook gekies word vir die Leeus. Engelse spelers dra tradisioneel wit broeke, vlootblou kouse en wit truie met ’n geborduurde rooi roos – wat aan die [[Huis van Lancaster]] ontleen is – daarop. Die span se tuisstadion is sedert 1910 oorwegend [[Twickenham-stadion|Twickenham]]. In 2003 is Engeland deur Wêreldrugby as die “span van die jaar” aangewys. 17 voormalige Engelse rugbyspelers is in Wêreldrugby se Heldesaal opgeneem. Engeland is tans (Maart 2026) sesde op [[Wêreldrugby]] se wêreldranglys gelys.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/rankings |title=Women’s and Men’s Rankings |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> == Beheerliggaam == {{Hoofartikel|Engelse Rugbyvoetbalunie}} [[Lêer:Rugby football museum.jpg|duimnael|Die ''Webb Ellis Rugby Football Museum'' in Rugby]] Die beheerliggaam vir rugby in Engeland is die Rugbyvoetbalunie (''Rugby Football Union'', RFU). Die RFU is op 26 Januarie 1871 gestig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.englandrugby.com/about-rfu/the-rfu |title=History |publisher=[[Engelse Rugbyvoetbalunie|Rugbyvoetbalunie]] |accessdate=20 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211120121829/https://www.englandrugby.com/about-rfu/the-rfu |archive-date=20 November 2021 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Daarmee is dit die oudste rugbybeheerliggaam ter wêreld en het in 1890 ’n volle lid van die Internasionale Rugbyvoetbalraad (IRVR; nou [[Wêreldrugby]]) geword.<ref name="rugbyfootballhistory">{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyfootballhistory.com/timeline1890s.htm |title=Historical Rugby Milestones 1890s |publisher=rugbyfootballhistory.com |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Daarbenewens het die RFU in 1999 by die vastelandse beheerliggaam FIRA-AER (nou [[Rugby Europa]], RE) aangesluit.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyeurope.eu/about-us |title=About us |publisher=[[Rugby Europa]] |date=2020 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die belangrikste Engelse rugbytoernooi is die Engelse Premierskap, waaraan tien klubs deelneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.premiershiprugby.com/clubs |title=Clubs |publisher=Premiership Rugby |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Bo die nasionale kampioenskap word jaarliks saam met klubs uit Frankryk, Ierland, Italië, Skotland en Wallis die Europese Rugbykampioenskapbeker en die Europese Rugby-uitdaagbeker beslis. Naas die amptelike nasionale span roep die RFU ook ander keurspanne byeen. Die ''England Saxons'' is die tweede nasionale span van Engeland.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rfu.com/News/2006/May/News%20Articles/EnglandABecomesEnglandSaxons.aspx?a=1&y=2006 |title=England A becomes England Saxons |publisher=[[Engelse Rugbyvoetbalunie|Rugbyvoetbalunie]] |date=18 Mei 2006 |accessdate=27 September 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120927174442/http://www.rfu.com/News/2006/May/News%20Articles/EnglandABecomesEnglandSaxons.aspx?a=1&y=2006 |archive-date=27 September 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Net soos ander rugbylande beskik Engeland oor ’n o/20-nasionale span wat aan die o/20-Sesnasies-toernooi en die [[Wêreldrugby o/20-kampioenskap]] deelneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.sixnationsrugby.com/team/england-u20/#latest |title=England U20 |publisher=[[Sesnasies-toernooi|Sesnasies]] |accessdate=31 Oktober 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231031204738/https://www.sixnationsrugby.com/team/england-u20/#latest |archive-date=31 Oktober 2023 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/tournaments/u20/championship |title=World Rugby U20 Championship |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Kinders en jongmense word reeds op skool aan rugby bekend gestel en na gelang van hul belangstelling en talent begin hulle met hul afrigting. Engeland beskik oor ’n nasionale span vir studente, die ''Schoolboys'', wat as ’n voorbereiding op die Engelse nasionale rugbyspan dien.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.englandrugby.com/participation/education/schools |title=Schools |publisher=[[Engelse Rugbyvoetbalunie|Rugbyvoetbalunie]] |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Dit word as ’n groot prestasie beskou om saam met die [[Britse en Ierse Leeus]] na die [[Suidelike Halfrond]] te toer, waar hulle sowat al om die vier jaar teen die [[Nieu-Seeland]]se [[All Blacks]], die [[Suid-Afrika]]anse [[Springbokke]] of die [[Australië|Australiese]] [[Wallabies]] speel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.lionstour.com/ |title=British & Irish Lions |publisher=[[Britse en Ierse Leeus]] |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> == Geskiedenis == === Gedurende die 19de eeu === [[Lêer:William Webb Ellis.jpg|duimnael|links|upright|[[William Webb Ellis]]]] [[Lêer:Rugby School 850.jpg|duimnael|Die skoolgebou van die privaatskool in [[Rugby, Engeland|Rugby]]]] [[Lêer:England 1871 first.jpg|duimnael|Engeland voordat hulle in 1871 in die eerste internasionale wedstryd teen [[Skotse nasionale rugbyspan|Skotland]] in [[Edinburg]] gespeel het]] [[Lêer:A Football Match.jpg|duimnael|Rugbywedstryd tussen Engeland en Skotland, ca. 1893]] Rugby is glo deur [[William Webb Ellis]] uitgevind, toe hy in 1823 in die Engelse dorp [[Rugby, Engeland|Rugby]] tydens ’n [[sokker]]wedstryd vir die eerste keer die bal met die hand opgetel en weggehardloop het om ’n punt aan te teken. Leerlinge van die Rugby-skool het die nuwe sport in die eerste helfte van die 19de eeu na universiteite, na [[Londen]], en na die graafskappe saamgeneem en oor die hele land versprei. In 1848 het verteenwoordigers van ses openbare skole op ’n algemene stel reëls besluit.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyfootballhistory.com/originsofrugby.htm |title=Origins of Rugby |publisher=rugbyfootballhistory.com |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Op 26 Januarie 1871 is die beheerliggaam [[Engelse Rugbyvoetbalunie|Rugbyvoetbalunie]] (RFU) gestig. Die eerste wedstryd van ’n Engelse keurspan is twee maande later op Maandag, 27 Maart 1871, teen Skotland gespeel. Dit was nie net Engeland se eerste wedstryd teen ’n ander land nie, maar ook die eerste internasionale rugbywedstryd en die eerste internasionale wedstryd tussen albei lande in enige sportsoort ooit.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rfu.com/microsites/museum/index.cfm?fuseaction=faqs.history |title=Short history of rugby |publisher=[[Engelse Rugbyvoetbalunie|Rugbyvoetbalunie]] |accessdate=15 Februarie 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080215165655/http://www.rfu.com/microsites/museum/index.cfm?fuseaction=faqs.history |archive-date=15 Februarie 2008 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Skotland het die kragmeting gewen met twee drieë en ’n verdoeling van een van die drieë; ’n 4–1 oorwinning voor ’n skare van 4&nbsp;000 by Raeburn Place, [[Edinburg]].<ref>{{en}} {{cite book |author=Marshall, Francis |title=Football; the Rugby union game |url=https://archive.org/details/bub_gb_y-VAAAAAIAAJ |pages=[https://archive.org/details/bub_gb_y-VAAAAAIAAJ/page/140 140] |year=1892 |location=Londen, Parys, Melbourne |publisher=Cassell and company, limited}})</ref><ref name="Lewis">{{en}} {{cite book |author=Steve Lewis |title=One Among Equals: England's International Rugby Captains |url=https://archive.org/details/oneamongequalsen0000lewi |publisher=Vertical Editions |year=2008 |isbn=978-1-904091-31-8 |page=[https://archive.org/details/oneamongequalsen0000lewi/page/274 274]}}</ref><ref name="Rugby1870s">{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyfootballhistory.com/timeline1870s.htm |title=Historical Rugby Milestones – 1870s |publisher=rugbyfootballhistory.com |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die terugwedstryd, en Engeland se eerste tuiswedstryd, is op die Londense [[The Oval (Londen)|Kennington Oval]] gehou en deur Engeland met 8–3 gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbydata.com/england/scotland/gamesplayed/9 |title=England vs Scotland > Games Played |publisher=rugbydata.com |accessdate=18 Junie 2012 |archive-url=https://www.webcitation.org/68W4nFeCq?url=http://www.rugbydata.com/england/scotland/gamesplayed/9 |archive-date=18 Junie 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbydata.com/england/scotland/game/1872/02/05 |title=5 Februarie 1872 – The Oval, London, England |publisher=rugbydata.com |accessdate=18 Junie 2012 |archive-url=https://www.webcitation.org/68W4nxgbD?url=http://www.rugbydata.com/england/scotland/game/1872/02/05 |archive-date=18 Junie 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die vroeë wedstryde het nie oor ’n gestruktureerde puntestelsel beskik nie; dit sou eers ná 1890 ingestel word nadat ’n geskikte formaat vir die puntestelsel ontwerp is.<ref name="Rugby1870s" /> Tot in 1875 is – soos in sokker – internasionale rugbywedstryde beslis deur die aangetekende aantal doele (beide doelskoppe en skepdoele), maar van 1876 af is ’n wedstryd deur die aantal gedrukte drieë beslis as die telling gelykop was.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://en.espn.co.uk/statsguru/rugby/page/79004.html |title=Scoring & Player Numbers Explanation |publisher=ESPNscrum |date=1 October 2008 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Ná ’n aantal wedstryde teen Skotland het Engeland in 1875 op die Londense Oval vir die eerste keer teen [[Ierse nasionale rugbyspan|Ierland]] gespeel en hulle met 7–0 verslaan.<ref name="Lewis" /> Dié wedstryd was Ierland se eerste toetswedstryd ooit.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbydata.com/england/ireland/game/1875/02/15 |title=15 Februarie 1875 – The Oval, London, England |publisher=rugbydata.com |accessdate=5 Desember 2012 |archive-url=https://www.webcitation.org/6Ch1kbvAH?url=http://www.rugbydata.com/england/ireland/game/1875/02/15 |archive-date=5 Desember 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbydata.com/ireland/gamesplayed/37 |title=Ireland > Games Played |publisher=rugbydata.com |accessdate=5 Desember 2012 |archive-url=https://www.webcitation.org/6Ch1lUyYT?url=http://www.rugbydata.com/ireland/gamesplayed/37 |archive-date=5 Desember 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Vir albei spanne het 20 spelers uitgedraf,<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.irishrugby.ie/history/css/arch_history_1.htm |title=Irish International Teams: Results, Scorers, Dates and Venues – 1874 to June 1999 |publisher=[[Ierse Rugbyvoetbalunie]] |accessdate=21 Desember 2018 |archive-date=21 Desember 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181221100551/http://www.irishrugby.ie/history/css/arch_history_1.htm |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> soos dit in die vroeë jare van rugby gebruiklik was; die aantal spelers wat tydens een wedstryd vir een span mag uitdraf is eers in 1877 van 20 tot 15 verminder. In 1879 het Engeland en Skotland vir die eerste keer die in [[Indië]] geskenkte Calcuttabeker beslis wat deur Engeland gewen is.<ref>{{en}} {{cite web |author=Ben Johnson |url=https://www.historic-uk.com/HistoryUK/HistoryofBritain/The-Calcutta-Cup/ |title=The Calcutta Cup |publisher=Historic UK |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Hul eerste wedstryd teen [[Walliese nasionale rugbyspan|Wallis]] (die laaste van die vier Tuisnasies) is op 19 Februarie 1881 op Richardson’s Field in Blackheath gespeel.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyfootballhistory.com/timeline1880s.htm |title=Historical Rugby Milestones – 1880s |publisher=rugbyfootballhistory.com |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref name="19Feb1881">{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbydata.com/england/wales/game/1881/02/19 |title=19th February 1881 ''Richardsons Field'', Blackheath, England. |publisher=rugbydata.com |accessdate=5 Desember 2012 |archive-url=https://www.webcitation.org/6Ch1oPnsn?url=http://www.rugbydata.com/england/wales/game/1881/02/19 |archive-date=5 Desember 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Engeland het sy grootste oorwinning in dié tyd aangeteken toe hulle Wallis met 30–0 (volgens die huidige puntestelsel sou dit ’n 82–0-oorwinning gewees het) verslaan en in die proses 13 drieë gedruk het.<ref name="19Feb1881" /> Die opvolgwedstryd die volgende jaar by St Helens in [[Swansea]] was ’n nouer oorwinning; met Engeland wat 10–0 gewen het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbydata.com/wales/england/game/1882/12/16 |title=16th December 1882 St Helens, Swansea, Wales. |publisher=rugbydata.com |accessdate=5 Desember 2012 |archive-url=https://www.webcitation.org/6Ch1pN5Ep?url=http://www.rugbydata.com/wales/england/game/1882/12/16 |archive-date=5 Desember 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Ná ’n aantal sporadiese wedstryde tussen die vier Tuisnasies het die beheerliggame in 1883 die eerste Tuisnasies-toernooi gereël wat deur Engeland gewen is.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyfootballhistory.com/6nations.htm |title=6 Nations History |publisher=Rugby Football History |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/international/3422419.stm |title=Six Nations roll of honour |publisher=[[BBC]] |date=19 Januarie 2004 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die eerste Tuisnasies-toernooie is deur konflikte met die ander beheerliggame oorskadu. In 1884 het die Engelse RFU met die [[Skotse Rugbyunie|Skotse Rugbyvoetbalunie]] (SRU) oor die reëlinterpretasie geskil. Die RFU was van mening dat Engeland as “stigtersland” van die rugbyspel die alleenlike reg geniet het om omstrede punte in die stel reëls te interpreteer. Die Skotte het hiermee nie saamgestem nie en die volgende jaar geweier om teen Engeland te speel. Op 5 Desember 1887 het verteenwoordigers van die SRU, die [[Ierse Rugbyvoetbalunie]] (IRFU) en die [[Walliese Rugbyunie]] (WRU) in [[Manchester]] vergader en die Internasionale Rugbyvoetbalraad (IRVR; nou [[Wêreldrugby]]) gestig. Die RFU is vir toetreding genooi, maar hulle het die IRVR se eis oor die alleenlike opstel van die reëls verwerp. Gevolglik het die ander beheerliggame Engeland geboikot, waardeur die Tuisnasies-toernooie in 1888 en 1889 sonder Engeland beslis is. In 1890 het hulle slegs voorwaardelik deelgeneem en in April dieselfde jaar het die RFU wél by die IRVR aangesluit, nadat ’n Arbitrasieraad – bestaande uit John Macdonald (Lord Justice Clerk) en Francis Marindin (president van die Sokkervereniging) – met die Iere, Skotte en Walliesers saamgestem het.<ref name="rugbyfootballhistory" /><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyfootballhistory.com/laws.htm#IB |title=Formation of the Rugby International Board (IB) |publisher=Rugby Football History |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die boikot het Engeland in 1889 sy eerste wedstryd teen ’n nie-tuisuniespan gespeel: die ''New Zealand Natives'', ’n [[Maori|Māori]]-span wat deur Australië en Europa getoer het. Engeland het die wedstryd op ''Rectory Field'' in Blackheath met 7–0 gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://nzhistory.govt.nz/culture/nz-natives-rugby-tour/unsporting-behaviour |title=Unsporting behaviour? – the New Zealand Natives' rugby tour of 1888/89 |work=New Zealand History |publisher=Ministerie van Kultuur en Erfenis |date=20 Desember 2012 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://nzhistory.govt.nz/culture/nz-natives-rugby-tour/matches-played |title=Matches played – New Zealand Natives' rugby tour of 1888/89 |work=New Zealand History |publisher=Ministerie van Kultuur en Erfenis |date=13 Augustus 2015 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In 1890 het Engeland die Tuisnasies-titel met Skotland gedeel.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyfootballhistory.com/6nations.htm |title=6 Nations History |publisher=rugbyfootballhistory.com |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Op 29 Augustus 1895 het 21 klubs die RFU verlaat en in [[Huddersfield]] ’n nuwe beheerliggaam gestig, die Noordelike Rugbyvoetbalunie (sedert 1922 Rugbyvoetballeague). Dié afstigting, wat as begin van die spel [[Rugby League|rugby league]] beskou word, is gedoen aangesien veral Noord-Engelse klubs hulle uit die werkersklas afkomstige spelers tydens beserings finansieel wou vergoed. Die RFU, wat deur Suid-Engelse spelers uit die Hoër- en boonste middelklas gedomineer is, het hierdie stap as die begin van ’n professionele sport beskou en tevergeefs vir die handhawing van ’n streng amateurstatus gepleit. Sedertdien domineer rugby league veral die Noord-Engelse grafskappe [[Lancashire]] en [[Yorkshire]]. Tot die rugbyspel se professionalisering ’n honderd jaar later is spelers nie toegelaat om van sportkode te verander nie. As gevolg van die splitsing het die nasionale span ’n lang tydperk sonder noemenswaardige sukses beleef, aangesien baie van die beste spelers ’n professionele loopbaan verkies het. Gevolglik het Engeland van 1892 tot 1910 geen Tuisnasies-toernooi gewen nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyfootballhistory.com/Schism.html |title=The Great Schism |publisher=rugbyfootballhistory.com |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> === Tydperk voor die Tweede Wêreldoorlog === [[Lêer:England vs allblacks Gillett 1905.jpg|duimnael|links|Engeland teen die Nieu-Seelandse oorspronklike [[All Blacks]] in 1905; die All Blacks het met 15–0 gewen]] [[Lêer:Lion rugby.jpg|duimnael|Die Nieu-Seelandse katjie oorwen die Engelse leeu (spotprent in ''Punch'')]] [[Lêer:Prince Alexander S. Obolensky.jpg|duimnael|links|upright|Die ingeburgerde Russiese vors Alexander Obolensky het in 1936 twee beslissende drieë teen die All Blacks gedruk]] [[Lêer:Starting-An-Attack-.jpg|duimnael|Skets van ’n wedstryd tussen Engeland en Wallis op Twickenham in 1931]] Op 2 Desember 1905 het Engeland die eerste keer teen die [[Nieu-Seeland]]se [[All Blacks]] gespeel. Die All Blacks het vyf drieë gedruk, wat op daardie stadium drie punte getel het (vandaar die [[Afrikaans]]e term “drie”) en met 15–0 gewen. Tydens hul eerste Europatoer het die All Blacks 34 van hul 35 wedstryde gewen en sodoende hul oorheersing van die rugbyspel tot vandag toe begin.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/20 |title=1905/06 New Zealand tour to Europe and North America |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Op 22 Maart 1906 het Engeland in die [[Parys]]e [[Parc des Princes]] hul eerste wedstryd teen [[Franse nasionale rugbyspan|Frankryk]] gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://worldrugbymuseum.blog/2015/08/14/match-report-france-v-england-1906/ |title=Match report – France v England, 1906 |publisher=World Rugby Museum |date=14 Augustus 2015 |accessdate=18 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418230650/https://worldrugbymuseum.blog/2015/08/14/match-report-france-v-england-1906/ |archive-date=18 April 2021 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Op 8 Desember dieselfde jaar het die Engelse vir die eerste keer teen die [[Suid-Afrika]]anse [[Springbokke]] gespeel en ’n 3-elk aangeteken. Voor die wedstryd het hulle net onwillig die keuring van die [[Jamaika]]anse speler James Peters teruggetrek, nadat die Suid-Afrikaners onwrikbaar geweier het om teen ’n swart speler te speel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.blackhistorymonth.org.uk/article/section/bhm-firsts/james-peters-the-1st-black-rugby-player/ |title=James Peters the 1st Black Rugby Player |publisher=Black History Month |date=26 Augustus 2015 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Engelse keurspanne het twee keer aan rugbytoernooie tydens [[Olimpiese Somerspele]] deelgeneem, alhoewel dit nie die nasionale span was nie. Tydens die [[Olimpiese Somerspele 1900]] in Parys het die span Moseley RFC uit [[Birmingham]] die bronsmedalje gewen. Die silwermedalje tydens die [[Olimpiese Somerspele 1908]] in [[Londen]] is deur ’n span uit die graafskap [[Cornwall]] gewen.<ref>{{en}} Ian Buchanan: ''Rugby Football at the Olympic Games'', In: ''Journal of Olympic History'', 1ste uitgawe, no. 1, lente 1997, bl. 12ff. (''[https://isoh.org/wp-content/uploads/2015/04/59.pdf pdf]'').</ref> Die eerste wedstryd van die Engelse teen die [[Australië|Australiese]] [[Wallabies]] het op 9 Januarie 1909 in ’n 3–9-nederlaag geëindig.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyfootballhistory.com/timeline1900s.htm |title=Historical Rugby Milestones 1900s |publisher=rugbyfootballhistory.com |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In 1910 is [[Twickenham-stadion|Twickenham]] as die RFU se nuwe tuiste geopen wat ’n “goue era” vir Engelse rugby ingelui het. Engeland se eerste internasionale wedstryd op Twickenham het aan hulle ’n oorwinning oor Wallis besorg en Engeland het voortgegaan om in dieselfde jaar die Tuisnasies-toernooi vir die eerste keer sedert die groot skeuring van 1895 wat gelei het tot die ontstaan van rugby league te wen; die toernooi het ná die toetreding van Frankryk die Vyfnasies geword. Alhoewel Engeland nie die titel in 1911 verdedig het nie, het hulle dit in 1912 gedeel. In 1913 en 1914 het Engeland sy eerste Grand Slams aangeteken, nadat hulle al die deelnemende spanne verslaan het. In 1913 het Engeland ook sy eerste wegoorwinning sedert 1895 in Cardiff aangeteken en daarmee die Walliese tuiswenreeks beëindig.<ref>{{en}} {{cite book |author=David Smith, Gareth Williams |title=Fields of Praise: The Official History of The Welsh Rugby Union |url=https://archive.org/details/fieldsofpraiseof0000smit |publisher=University of Wales Press |date=1980 |ISBN=0-7083-0766-3 |pages=[https://archive.org/details/fieldsofpraiseof0000smit/page/198 198]}}</ref> Tussen 1915 en 1919 is weens die [[Eerste Wêreldoorlog]] geen toetswedstryde gespeel nie. Nadat die Vyfnasies-toernooi in 1920 hervat is, het Engeland sy wenreeks voortgesit. Gedurende die 1920’s het hulle die toernooi vyf keer gewen, waarvan vier met ’n Grand Slam (in 1921, 1923, 1924 en 1928).<ref name="SNHistory">{{en}} {{cite web| url=http://www.rugbyfootballhistory.com/6nations.htm#1999 |title=6 Nations History |publisher=rugbyfootballhistory.com |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> As die belangrikste boumeester van dié wenreeks word Wavell Wakefield beskou: Die taktiese nuwighede wat deur hom ingevoer is, het die rol van die spelers op die agterste ry heeltemal verander. Hulle het voorheen slegs vorme van vastespel uitgevoer, maar was nou baie meer buigsaam, wat hul teenstanders oor ’n lang tyd laat sukkel het.<ref>{{en}} {{cite book |author=Bowker, Barry |title=England Rugby |year=1978 |publisher=Cassell |isbn=978-0-304-30214-7 |pages=60}}</ref> Een van hul min nederlae in dié tydperk was aan die begin van Januarie 1925 teen die All Blacks tydens hul Europatoer, wat weens hul onoorwonne toer (oorwinnings in al hul 36 wedstryde) as ''The Invincibles'' (“die onoorwinlikes”) genoem is, voor ’n skare van 60&nbsp;000 op Twickenham.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/50 |title=1924/25 New Zealand tour to Europe and North America |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In 1926 het Skotland as eerste van die Tuisnasies ’n wegoorwinning op Twickenham aangeteken.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.independent.co.uk/sport/rugby/rugby-union/news-comment/england-v-scotland-the-greatest-moments-1647958.html?action=gallery&ino=2 |title=England v Scotland: The greatest moments |publisher=The Independent |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Gedurende die 1930’s het Engeland vyf keer die Tuisnasies-toernooi gewen – maar sonder ’n Grand Slam, nadat Frankryk weens beweerde professionalisme en onvoldoende beheerliggaambestuur van 1932 tot 1939 uit die toernooi geskop is en dit na die Tuisnasies-toernooi teruggekeer het. Nogtans het Engeland in 1934 en 1937 daarin geslaag om die Tuisnasies-toernooi met ’n driekroon te wen, nadat hulle al die ander Tuisnasies verslaan het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/international/1776391.stm |title=Six Nations history |publisher=[[BBC]] |date=28 Januarie 2002 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Gedurende hierdie dekade het Engeland op Twickenham twee toerende spanne van die Suidelike Halfrond gehuisves. Aan die begin van Januarie 1932 het hulle teen Suid-Afrika gespeel, maar Engeland is deur die Springbokke met 7–0 verslaan. Die onaantreklike taktiek van die Springbokke wat hoofsaaklik uit skoppe bestaan het, is deur die skare van 70&nbsp;000 en die pers nie goed ontvang nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.scotsman.com/sport/rugbys-great-leap-forward-2477113 |title=Rugby's great leap forward |publisher=The Scotsman |date=27 Januarie 2003 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Aan die begin van Januarie 1936 het die Engelse die All Blacks gehuisves. Hul 13–0-oorwinning was die eerste Engelse sukses oor die oormatig skynende All Blacks. Dié oorwinning is veral deur twee drieë van die ingeburgerde vors Alexander Obolensky teweeggebring.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/england/suffolk/7813726.stm |title=Statue for rugby's Russian prince |publisher=[[BBC]] |date=9 Januarie 2009 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite book |author=Ron Palenski |year=2003 |title=Century in Black – 100 Years of All Black Test Rugby |url=https://archive.org/details/centuryinblack0000ronp |publisher=Hodder Moa Beckett Publishers Limited |isbn=978-1-86958-937-0 |pages=38–39}}</ref> === ’n Lang tydperk van mislukking === [[Lêer:England vs scotland 1959.jpg|duimnael|Engeland teen Skotland tydens die Vyfnasies 1959]] Tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] is al die internasionale rugby gekniehalter. In 1945 en 1946 is die ''Victory Internationals'' beslis – ’n reeks wedstryde teen nasionale en militêre keurspanne wat nie die volle toetsstatus geniet het nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://worldrugbymuseum.com/from-the-vaults/players/after-the-war-the-victory-internationals-1945-46 |title=After the War: The Victory Internationals, 1945-46 |publisher=World Rugby Museum |author=J. R. Suber |date=10 Junie 2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die jaarlikse toernooi is van 1947 af hervat en met Frankryk se hertoelating was die toernooi vir die volgende vyf dekades weer die Vyfnasies. In dieselfde jaar het Engeland die kampioenskap met Wallis gedeel. In 1948 het hulle egter geen wedstryd gewen nie en slegs die ongewilde “houtleupel” ingepalm. Die tydperk van mislukking het tot in 1953 geduur, toe hulle weer die Vyfnasies-toernooi gewen het.<ref name="SNHistory" /> In 1954 het hulle die titel met Frankryk en Wallis gedeel en in 1957 is die sewende Grand Slam behaal. Nog toernooi-oorwinnings het in 1958, 1960 en 1963 gevolg.<ref name="SNHistory" /> Suid-Afrika het in 1952 na Engeland getoer, Nieu-Seeland in 1954 en Australië in 1948 asook in 1958; slegs in die laaste van dié wedstryde het Engeland ’n oorwinning aangeteken.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/109 |title=1951/52 South Africa tour to Europe |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/118 |title=1953/54 New Zealand tour to Europe and North America |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/97 |title=1947/48 Australia tour to Europe and North America |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/140 |title=1957/58 Australia tour to Europe and North America |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Oor dekades heen het Engelse spelers slegs na die Suidelike Halfrond getoer as hulle deur die Britse en Ierse Leeus opgeroep is. Dit het in 1963 verander, toe die RFU vir die eerste keer op sy eie ’n toer gereël het. Engeland het na Nieu-Seeland en Australië getoer, maar hulle is in al hul toetswedstryde deur die All Blacks en die Wallabies verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/167 |title=1963 England tour to Australasia |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Ná hierdie toer het die nasionale span ’n lang krisistydperk beleef. Die tweede helfte van die 1960’s en die hele 1970’s was hul onsuksesvolste era in dié tyd. Met uitsondering van die Vyfnasies 1973, toe al die vyf spanne vir die enigste keer twee oorwinnings én twee nederlae elk aangeteken het, het Engeland nie een toernooi-oorwinning ingepalm nie en is deur beide Wallis en Frankryk oorheers.<ref name="SNHistory" /> In kontras hiermee het Engeland op 20 Desember 1969 op Twickenham sy eerste oorwinning oor Suid-Afrika (met 11–8) aangeteken. Die Springbokke se toer is begelei deur hewige anti-apartheidsproteste, wat onder andere deur [[Peter Hain]] en die latere Britse eerste minister [[Gordon Brown]] gereël is.<ref>{{en}} {{cite web |author=Carolyn Hitt |url=https://www.thefreelibrary.com/Rebel+with+a+cause+Hain+recalls+his+days+on+the+rugby+protest...-a094440166 |title=Rebel with a cause Hain recalls his days on the rugby protest frontline |publisher=Western Mail |date=19 November 2002 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Kort tevore het die RFU Don White as Engeland se eerste afrigter aangestel. Alhoewel hy as “die mees vooruitdenkende afrigter in Engeland” beskou is, het hy nie daarin geslaag om die Engelse span na sukses terug te neem nie en twee jaar later bedank.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/news/2007/jun/07/guardianobituaries.rugbyunion |title=Don White |publisher=[[The Guardian]] |author=Paul Stephens |date=7 Junie 2007 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Van die elf Engelse wedstryde onder White se toesig het hulle drie gewen, in een gelykop gespeel en sewe verloor. Ter geleentheid van hul eeufees het die RFU in April 1971 ’n toetswedstryd gereël teen die ''President’s Overseas XV'', ’n deur die beheerliggaam se president saamgestelde wêreldspan bestaande uit die destyds beste spelers.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.ruck.co.uk/one-team-100-winning-record-england/ |title=Only one team in history has a 100% winning record against England |publisher=ruck.co.uk |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In 1972 het Engeland die Vyfnasies-toernooi ná vier swak nederlae in die laaste plek beëindig. Dié toernooi kon weens die [[Noord-Ierland]]-konflik nie voltooi word nie, waardeur geen span die titel ingepalm het nie. Ná die Bloed-Sondag op 30 Januarie is die Britse ambassade in [[Dublin]] deur ’n woedende skare afgebrand en baie spelers het dreigbriewe, vermoedelik deur die IRA, ontvang.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.walesonline.co.uk/sport/rugby/rugby-news/wales-rugby-team-faced-death-14308714 |title=When the Wales rugby team faced 'death threats' in Ireland before a performance from the gods |author=Mark Orders |publisher=Wales Online |date=19 Februarie 2018 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Skotland en Wallis het geweier om hul oorblywende wedstryde in Ierland te speel en die gebrek aan veiligheid aangevoer. Tydens die Vyfnasies 1973 het Engeland ten spyte van soortgelyke dreigemente vir hul wedstryd in Dublin opgedaag en ná hul aankoms by die Lansdowne Road ’n staande applous van vyf minute lank ontvang.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.irishtimes.com/sport/the-day-england-won-a-lansdowne-ovation-1.353883 |title=The day England won a Lansdowne ovation |publisher=The Irish Times |date=29 Mei 2003 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Nadat die span met 18–9 verslaan is, het die Engelse [[Kaptein (sport)|kaptein]], John Pullin, skertsend daarna verwys: “Ons is miskien nie baie goed nie, maar ten minste het ons opgedaag” (''We might not be very good but at least we turned up'').<re>{{en}} {{cite web |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/rugbyunion/international/england/2350186/Breaking-the-losing-streak.html |title=Breaking the losing streak |publisher=The Telegraph |author=Paul Ackford |date=12 November 2006 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die Vyfnasies 1973 het op ’n unieke manier geëindig: Ná twee oorwinnings en twee nederlae elk het al die vyf deelnemende spanne op dieselfde plek geëindig en die titel gedeel.<ref name="SNHistory" /> Terwyl die Vyfnasies-toernooi vir die Engelse minder suksesvol verloop het, het hulle teen spanne van die Suidelike Halfrond ’n aantal suksesse behaal, waaronder die eerste wegoorwinnings oor Suid-Afrika (in 1972) en Nieu-Seeland (in 1973).<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/226 |title=1972 England tour to South Africa |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/236 |title=1973 England tour to Fiji and New Zealand |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In 1980 was Engeland weer vir ’n kort tydperk die beste Europese span. Die deur kaptein Bill Beaumont aangevoerde span het ná 23 jaar weer die Vyfnasies-toernooi, insluitende ’n Grand Slam, gewen.<ref>{{en}} {{cite web| url=https://www.directart.co.uk/mall/more.php?ProdID=7798 |title=1980 Grand Slam by James Owen. |publisher=directart.co.uk |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die destydse [[skrumskakel]] Steve Smith het die vorige jare se mislukking toegeskryf aan die swak bestuurde beheerliggaam, wat reëlmatig versuim het om die beste spelers saam te roep en hulle te koördineer. Die sukses van 1980 word onder hierdie omstandighede as ’n soort “wonderwerk” beskou. Bedankings van sleutelspelers soos Beaumont, Fran Cotton en Clive Woodward het die span dadelik weer laat verswak en dit sou meer as ’n dekade tot die volgende titel neem.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://en.espn.co.uk/scrum/rugby/story/213557.html |title=‚Of all the people that hate the English, I can honestly say the Scots hate us the most‘ |author=Tom Hamilton |publisher=ESPNscrum |date=6 Februarie 2014 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Enkele uitskieters teen spanne van die Suidelike Halfrond het die nuwe mislukking versteek. Onder andere het Engeland in 1982 en 1983 elk ’n tuisoorwinning oor Australië en Nieu-Seeland aangeteken.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/362 |title=1981/82 Australia tour to UK and Ireland |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/397 |title=1983 New Zealand tour to Scotland and England |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Ondanks groot kritiek en politieke weerstand het die RFU gedurende somer 1984 weer ’n toer na Suid-Afrika gereël, waar die nasionale span sewe wedstryde gespeel het (waaronder twee toetswedstryde teen die Springbokke). Daarbenewens was dit tot die einde van die apartheidsera die laaste toer van ’n vername span na Suid-Afrika. Die onverskilligheid van die Britse regering onder [[Margaret Thatcher]] teenoor die RFU se optrede was een van die redes vir die boikot van die [[Statebondspele]] 1986 in Edinburg deur 32 lande.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://theconversation.com/england-v-south-africa-a-history-of-tough-tackling-and-political-turmoil-126148 |title=England v South Africa – a history of tough tackling and political turmoil |author=Dan Feather |publisher=The Conversation |date=31 Oktober 2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Ook in 1984 is Engeland tuis verslaan deur die Australiese Wallabies, wat op hul beurt hul eerste Grand Slam aangeteken het, nadat hulle tydens dieselfde toer al vier die Tuisnasies verslaan het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/412 |title=1984 Australia tour to UK and Ireland |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> === Laaste jare van die amateurtydperk === [[Lêer:Banco nacion vs england.jpg|duimnael|Engeland teen Argentinië tydens hul Suid-Amerikaanse toer in 1990]] Vir meer as ’n eeu was toetswedstryde op die Tuisnasies, Frankryk, Australië, Nieu-Seeland en Suid-Afrika beperk, maar met die toenemende vestiging van die rugbyspel in ander lande kon hierdie eksklusiwiteit nie meer geregverdig word nie. In 1981 het Engeland sy eerste amptelike toer na [[Argentinië]] aangepak en twee toetswedstryde teen die [[Argentynse nasionale rugbyspan|Poemas]] gespeel (’n oorwinning en ’n gelykop).<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/353 |title=1981 England tour to Argentina |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Nog suksesvolle premières het in 1985 teen [[Roemeense nasionale rugbyspan|Roemenië]] en in 1988 teen [[Fidjiaanse nasionale rugbyspan|Fidji]] gevolg.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/413 |title=1984/85 Romania tour to England |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/464 |title=1988 England tour to Australia and Fiji |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Daarteenoor het die 1985-toer na Nieu-Seeland met twee nederlae geëindig.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/419 |title=1985 England tour to New Zealand and Fiji |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In dieselfde tyd het Engeland tydens die Vyfnasies-toernooi telkens in die laaste plekke geëindig, in 1983 en in 1987 sonder oorwinnings selfs in die laaste plek.<ref name="SNHistory" /> Op 15 Februarie 1986 is Engeland deur Skotland met 33–6 op [[Murrayfield-stadion]] verslaan; dit was die hoogste Skotse oorwinning in 102 ontmoetings en die ergste Engelse nederlaag in meer as ’n eeu.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://news.google.com/newspapers?id=3bdAAAAAIBAJ&sjid=y6UMAAAAIBAJ&pg=4443%2C3815038 |title=Records tumble as Scots triumph |author=Bill McMurtie |publisher=The Herald |date=17 Februarie 1986 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Gedurende die 1980’s het die beheerliggame van Australië en Nieu-Seeland vir die invoering van ’n [[rugbywêreldbeker]]toernooi gepleit. Die RFU en die ander Tuisnasies se beheerliggame het die idee aanvanklik verwerp, aangesien hulle ’n verandering in die rugbyspel se amateurstatus gevrees het. Nadat tydens die beslissende IRVR-vergadering in Maart 1985 die Franse en Suid-Afrikaanse beheerliggame vir die voorstel gestem het, het die RFU se president [[John Kendall-Carpenter]] van mening verander, waarvolgens die voorstel goedgekeur is.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.worldcupweb.com/rugby/results/history.asp |title=Rugby World Cup History |publisher=worldcupweb.com |date=13 Mei 2008 |accessdate=22 April 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170422111953/http://www.worldcupweb.com/rugby/results/history.asp |archive-date=22 April 2017 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Gevolglik het Australië en Nieu-Seeland die eerste [[Rugbywêreldbeker 1987]] saam aangebied. Engeland is saam met Australië, [[Japannese nasionale rugbyspan|Japan]] en die [[Verenigde State se nasionale rugbyspan|Verenigde State]] in Groep 1 geloot. Ná ’n 6–19-nederlaag teen die Wallabies het maklike oorwinnings oor die ander twee spanne gevolg. In die kwarteindstryd in [[Brisbane]] is Engeland deur Wallis met 16–3 uitgeskakel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/1987/overview |title=Rugby World Cup 1987: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/rugby_world_cup/history/2964265.stm |title=1987 (New Zealand/Australia) |publisher=[[BBC]] |date=25 September 2003 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die Vyfnasies 1989 het Engeland Frankryk met ’n 11–0 tuisoorwinning van die Grand Slam ontneem, maar hulle het die titel misgeloop, nadat hulle in die laaste wedstryd deur Wallis verslaan is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/that-1980s-sports-blog/2013/mar/20/remembering-england-cardiff-five-nations-1989 |title=Remembering England’s woe in Cardiff in the 1989 Five Nations |author=Steven Pyem |publisher=[[The Guardian]] |date=20 Maart 2013 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die Vyfnasies 1990 was Engeland blykbaar weer op die punt om die titel te wen, maar in die beslissende wedstryd op Murrayfield is hulle verrassend met 13–7 verslaan, wat aan die Skotte die Grand Slam besorg het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.dailymail.co.uk/sport/rugbyunion/article-1162492/SIX-NATIONS-SPECIAL-A-trip-memory-lane-England-Scotland.html |title=SIX NATIONS SPECIAL: A trip down rugby's memory lane with England and Scotland |author=Nick Metcalfe |publisher=Daily Mail |date=20 Maart 2009 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Hierdie misgelope kanse het egter die begin van die Engelse rugby se Renaissance ingelui, wat in die volgende jare tot ’n beter wenrekord sou lei. Dit is veral deur ’n nuwe generasie aan spelers rondom Will Carling, Jeremy Guscott, Jason Leonard en Rory Underwood teweeggebring.<ref name="years">{{en}} {{cite web |url=https://www.englandrugby.com/follow/news-and-media/england-rugby-the-grand-slam-years |title=England Rugby: the Grand Slam years |publisher=[[Engelse Rugbyvoetbalunie|Rugbyvoetbalunie]] |date=19 Maart 2020 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die Vyfnasies 1991 het Engeland sy eerste titel sedert 1980 ingepalm, weer met ’n Grand Slam. In dieselfde jaar was Engeland die nominale gasheer van die [[Rugbywêreldbeker 1991]] wat in al die Vyfnasies aangebied is. Engeland is in die eerste wedstryd naelskraap deur Nieu-Seeland verslaan, maar hulle het die volgende twee groepwedstryde teen Italië en die VSA maklik gewen. Ná oorwinnings oor Frankryk in die kwarteindstryd (met 19–10) en oor Skotland in die halfeindstryd (met 9–6) het Engeland in die eindstryd teen Australië te staan gekom, maar hulle is met 12–6 verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/1991/overview |title=Rugby World Cup 1991: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die volgende jaar het Engeland sy nuwe sterkte gewys, nadat hulle tydens die Vyfnasies 1992 nog ’n Grand Slam ingepalm het.<ref name="years" /> In dieselfde jaar is op Twickenham die Springbokke, wat weens die onlangs geligte boikot slegs oor min wedstrydervaring beskik het, met 33–16 ongewoon maklik verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/553 |title=1992 South Africa tour to France and England |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In 1994 het Engeland hierdie prestasie herhaal, nadat hulle die Springbokke in [[Pretoria]] geklop het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/586 |title=1994 England tour to South Africa |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die Vyfnasies 1995 het Engeland gewen en die derde Grand Slam binne vyf jaar ingepalm, veral danksy Rob Andrew se uitstekende skoppe.<ref name="years" /> Gevolglik is Engeland voor die afskop van die [[Rugbywêreldbeker 1995]] in Suid-Afrika as een van die gunstelinge beskou. Tydens die groepfase het Engeland Argentinië, Italië en [[Samoaanse nasionale rugbyspan|Wes-Samoa]] verslaan, al was dit redelik naelskraap. In die kwarteindstryd het hulle teen die verdedigende kampioen Australië wraak geneem en die Wallabies met 25–22 verslaan. Engeland se halfeindstryd is egter oorheers deur die All Blacks en [[Jonah Lomu]] se vier drieë in die wedstryd wat hulle met 29–45 verloor het. Daarna het Engeland ook die klein finale om die derde plek teen Frankryk verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/1995/overview |title=Rugby World Cup 1995: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> === Van professionalisering tot die wêreldbekertitel === [[Lêer:England world cup winners.jpg|duimnael|Die Engelse rugbyspan tydens hul oorwinningsmars deur die middestad van London, hier op [[Trafalgarplein]] afgeneem]] [[Lêer:England world cup.jpg|duimnael|Feesvieringe op Trafalgarplein ná Engeland se [[Rugbywêreldbeker 2003]]-oorwinning]] In Augustus 1995 het die Internasionale Rugbyvoetbalraad (IRVR; nou [[Wêreldrugby]]) al die beperkinge rakende die spelers se betaling opgehef en daarmee die professionele tydperk van die rugbyspel ingelui. Tydens die Vyfnasies 1996 het Engeland sy titel saam met ’n Driekroon suksesvol verdedig.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/2?Stagione=1996 |title=1996 Five Nations |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In Julie dieselfde jaar het die RFU ’n eksklusiewe kontrak met British Sky Broadcasting gesluit, waarvolgens die Engelse tuiswedstryde uitsluitlik op dié betaalkanaal gebeeldsend sou word. Die beheerliggame van die ander deelnemende lande was verras en het aangekondig, as hul eise vir ’n billike ooreenkoms met al die deelnemende partye nie nagekom word nie, hulle nie meer teen Engeland sou speel nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.independent.co.uk/sport/england-out-of-the-five-nations-1328755.html |title=England out of the Five Nations |author=Paul Trown |publisher=The Independent |date=14 Julie 1996 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Ná onderhandelinge agter geslote deure is Engeland in September 1996 hertoegelaat, nadat die RFU ingestem het om die inkomste vir die volgende tien jaar te deel.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/4392795.stm |title=Rugby professionalism timeline |publisher=[[BBC]] |date=31 Maart 2005 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref name="threat">{{en}} {{cite web |url=https://www.independent.co.uk/sport/rugby-union-five-nations-threat-to-england-1074370.html |title=Rugby Union: Five Nations threat to England |author=Chris Rea, Paul Trow |publisher=The Independent |date=17 Januarie 1999 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In 1997 en 1998 het Engeland nog twee driekrone ingepalm, maar tydens albei toernooie ná nederlae teen Frankryk die titel misgeloop.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/2?Stagione=1997 |title=1997 Five Nations |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/2?Stagione=1998 |title=1998 Five Nations |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die vroeëre nasionale speler Clive Woodward, wat in September 1997 as nuwe hoofafrigter aangestel is, het opdrag gekry om Engeland na groot suksesse te neem. Aan die begin van sy ampstermyn was daarvan nog min te siene, aangesien die RFU gedurende somer 1998 weer in ’n groot konflik betrokke was. Die klubs van die Engelse Premierskap – waarvan veral Bath Rugby en Northampton Saints – het geweier om van hul spelers vir die nasionale span beskikbaar te stel. Hulle het op dié manier protes teen die beheerliggaam aangeteken, nadat geen ooreenkoms oor die finansies en die speldatums by die Europese toernooie bereik is nie. Die somertoer na Australië, Nieu-Seeland en Suid-Afrika moes Woodward sonder die meeste sleutelspelers aanpak, wat die [[Rugby Australia|Australiese Rugbyunie]] as die “grootste verraad sedert [[Slag van Gallipoli|Gallipoli]]” bestempel het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/sport/rugby_union/351366.stm |title=Sport: Rugby Union Mutiny, expulsion and 'old farts' |publisher=[[BBC]] |date=24 Augustus 2008 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die toer na die Suidelike Halfrond is ná drie swak nederlae die “toer uit die hel” (''Tour of Hell'') gedoop. Die 0–76-nederlaag teen Australië op 6 Junie 1998 is die ergste Engelse nederlaag in dié tyd.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.thetimes.co.uk/article/tour-from-hell-that-left-some-players-burnt-bf39t5hgpgw |title=Tour from Hell that left some players burnt |publisher=The Times |author=Mark Baldwin |date=9 November 2002 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/english/6703425.stm |title=How do England bounce back? |publisher=[[BBC]] |author=Rob Hodgetts |date=30 Junie 2007 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Drie weke voor die afskop van die Vyfnasies 1999 was Engeland weer op die punt om uit die toernooi geskop te word, nadat die RFU die 1996-ooreenkoms bevraagteken het. Die Vyfnasies-toernooi se reëlingskomitee het gedreig om Engeland met Italië te vervang, wat in elk geval die volgende jaar by dié toernooi sou aansluit.<ref name="threat" /> Ná slegs een dag se onderhandelinge het die RFU en die reëlingskomitee ooreengekom om hierdie saak later billik te reël.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://mg.co.za/article/1999-01-22-in-out-then-in-again/ |title=In, out, then in again |publisher=Mail & Guardian |date=22 Januarie 1999 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Gevolglik het die Vyfnasies-toernooi soos beplan plaasgevind, en Engeland het beide die titel en Grand Slam op ’n uiters dramatiese manier misgeloop: In die laaste minuut van die laaste wedstryd het die Walliese speler Scott Gibbs deur Engelse duikslae gesny en die beslissende drie gedruk wat deur Neil Jenkins verdoel is. Gevolglik het Wallis dié wedstryd met 32–31 gewen en die titel aan Skotland besorg.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/sport/rugby_union/five_nations/316807.stm |title=Wales snatch glory from England |publisher=[[BBC]] |date=11 April 1999 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die [[Rugbywêreldbeker 1999]] in Wallis het Engeland nie oortuig nie. Hulle het hul groepwedstryde teen Italië en [[Tongaanse nasionale rugbyspan|Tonga]] maklik gewen, maar Engeland is deur Nieu-Seeland verslaan en moes tydens die uitspeelrondte ’n bykomende wedstryd speel. Hulle het Fidji verslaan, maar in die kwarteindstryd het Engeland teen Suid-Afrika vasgeval.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/1999/overview |title=Rugby World Cup 1999: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Met die toetrede van Italië in 2000 het die jaarlikse Vyfnasies-toernooi die huidige Sesnasies-toernooi geword. Engeland het die eerste Sesnasies-toernooi gewen, maar ná ’n nederlaag teen Skotland in die laaste wedstryd die Grand Slam misgeloop.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/sport/rugby_union/698769.stm |title=Brave Scots defeat England |publisher=[[BBC]] |date=2 April 2000 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die Sesnasies 2001 het op ’n soortgelyke manier verloop, maar dié keer het Ierland Engeland in ’n uitgestelde wedstryd met 20–14 verslaan om hulle by Lansdowne Road van die Grand Slam te ontneem. Dié toernooi kon egter eers in Oktober dieselfde jaar voltooi word, nadat die laaste wedstryde weens die [[Bek-en-klouseer]] in Ierland uitgestel moes word.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://observer.guardian.co.uk/sixnationsrugby/story/0,,639954,00.html |title=The longest six nations … with a sting in the tail |publisher=[[The Guardian]] |author=Greg Wilcox |date=27 Januarie 2002 |accessdate=21 Mei 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110521075849/http://observer.guardian.co.uk/sixnationsrugby/story/0,,639954,00.html |archive-date=21 Mei 2011 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espn.com/rugby/report?gameId=24072&league=180659 |title=Ireland rain on English parade |publisher=ESPNscrum |date=20 Oktober 2001 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Terwyl die 2002-Sesnasies-titel deur Frankryk gewen is, het Engeland as ’n troosprys die Driekroon gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2002/mar/24/rugbyunion.sixnations |title=Clive is reluctantly happy |publisher=[[The Guardian]] |author=Michael Aylwin |date=24 Maart 2002 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In 2002 het Engeland Argentinië in [[Buenos Aires]] verslaan en daarna ’n historiese prestasie behaal, toe hulle tydens die [[2002 jaareindrugbytoetsreeks]] in November binne 14 dae die drie groot spanne van die Suidelike Halfrond (die All Blacks, die Wallabies en die Springbokke) op Twickenham verslaan het. Vir die Springbokke was dit hul ergste nederlaag in dié tyd.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/international/2060216.stm |title=Argentina beaten by England youngsters |publisher=[[BBC]] |date=22 Mei 2002 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.iht.com/articles/2002/11/11/rugby_ed3_.php |title=England make history as All Blacks plot future |publisher=iht.com |author=Peter Berlin |date=11 November 2002 |accessdate=12 Oktober 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071012154705/http://www.iht.com/articles/2002/11/11/rugby_ed3_.php |archive-date=12 Oktober 2007 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/international/2484021.stm |title=England stun Aussies |publisher=[[BBC]] |author=Matt Majendie |date=16 November 2002 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/international/2506421.stm |title=England rout sorry Springboks |publisher=[[BBC]] |author=James Standley |date=23 November 2002 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die Sesnasies 2003 het Engeland vir die eerste keer sedert 1995 ’n Grand Slam behaal, hul altesaam twaalfde.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/international/2896565.stm |title=England make away-day history |publisher=[[BBC]] |date=20 Maart 2003 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In Junie dieselfde jaar het hulle beide Australië en Nieu-Seeland weg verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://rugbyarchive.net/tour/759 |title=2003 England tour to Australasia |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Met hierdie prestasies het Engeland vir die eerste keer die eerste plek op die wêreldranglys behaal.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://edition.cnn.com/2003/SPORT/09/10/rugby.rankings/ |title=England top rugby world rankings |publisher=[[CNN]] |date=11 September 2003 |accessdate=9 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211109161330/https://edition.cnn.com/2003/SPORT/09/10/rugby.rankings/ |archive-date=9 November 2021 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In die aanloop tot die [[Rugbywêreldbeker 2003]] in Australië was Engeland onder hul kaptein Martin Johnson een van die gunstelinge om die toernooi te wen.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nzherald.co.nz/sport/news/article.cfm?c_id=4&objectid=10459885 |title=RWC 2003: The All Blacks peak too early |publisher=[[The New Zealand Herald]] |author=Gregor Paul |date=26 Augustus 2007 |accessdate=24 Junie 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160624231524/http://www.nzherald.co.nz/sport/news/article.cfm?c_id=4&objectid=10459885 |archive-date=24 Junie 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Tydens die groepfase het Engeland sy wedstryde teen [[Georgiese nasionale rugbyspan|Georgië]], Suid-Afrika, Samoa en [[Uruguaanse nasionale rugbyspan|Uruguay]] deels maklik gewen. In die kwarteindstryd het hulle Wallis met 28–17 verslaan en in die halfeindstryd Frankryk met 24–7. Gevolglik het hulle in die eindstryd in [[Sydney]] teen die gasheer te staan gekom. Ná afloop van die gereelde speeltyd was die telling op 14–14. Enkele sekondes voor die afloop van [[ekstra tyd]] het [[Jonny Wilkinson]] die beslissende skepdoel aangeteken en Engeland die eindstryd met 20–17 laat beklink, waarvolgens hulle vir die eerste keer die [[Webb Ellis-beker]] omhoog gehou het, gelyk aan die eerste wêreldbekertitel vir ’n Europese span.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/2003/overview |title=Rugby World Cup 2003: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/international/3228728.stm |title=England win Rugby World Cup |publisher=[[BBC]] |date=22 November 2003 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Twee weke later is die Engelse span deur 750&nbsp;000 ondersteuners verwelkom op die [[Londen]]se [[Trafalgarplein]] tydens hul oorwinningsparade oppad na hul ontmoeting met [[Elizabeth II van die Verenigde Koninkryk|Koningin Elizabeth II]] in die [[Buckingham-paleis]].<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/uk/2003/dec/09/rugbyworldcup2003.rugbyunion |title=England 750,000, Australia nil |publisher=[[The Guardian]] |author=Andrew Anthony |date=9 Desember 2003 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die spelers het verskeie toekennings deur die IRR ontvang, waaronder “span van die jaar”, Clive Woodward as “afrigter van die jaar” en Jonny Wilkinson as “speler van die jaar”.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/tournaments/awards/past-winners/2003 |title=IRB Awards 2003 |publisher=[[Wêreldrugby]] |date=2003 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Weens hul uitstekende prestasies voor en tydens die rugbywêreldbekertoernooi het die span in 2004 Laureus se toekenning as “beste span” gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.laureus.com/world-sports-awards/2004/laureus-world-team-of-the-year/england-rugby-union-team |title=Team Of The Year 2004: England Rugby Union Team |publisher=Laureus World Sports Awards |date=2004 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Daarbenewens is die Engelse kaptein Jonny Wilkinson as “speler van die jaar” genomineer.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.laureus.com/world-sports-awards/2004 |title=Laureus World Sports Awards 2004 winners & nominees |publisher=Laureus Wêreldsporttoekennings |date=2004 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> === Twee nederlae tydens wêreldbekereindstryde === [[Lêer:England rugby training at bath arp.jpg|duimnael|Die Engelse rugbyspan tydens hul voorbereidings op die [[Rugbywêreldbeker 2007]]]] [[Lêer:Argentina vs England 2011 RWC (1).jpg|duimnael|Engeland teen Argentinië tydens die [[Rugbywêreldbeker 2011]]]] [[Lêer:England vs Australia 2015 RWC (6).jpg|duimnael|Australië klop Engeland met 33–13 tydens die [[Rugbywêreldbeker 2015]] op Twickenham in Londen]] [[Lêer:Scoeng2.JPG|duimnael|Engeland teen Skotland tydens die Sesnasies 2016]] [[Lêer:2023 Rugby World Cup Argentina vs England (66).jpg|duimnael|Bronseindstryd tussen Argentinië en Engeland tydens die [[Rugbywêreldbeker 2023]]]] Ná hierdie groot sukses het ’n aantal sleutelspelers hul uittrede uit internasionale rugby aangekondig, wat dadelik die nasionale span geraak het. Tydens die Sesnasies 2004 het Engeland teen beide Frankryk en Ierland verloor en toe derde geëindig.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/international/3565059.stm |title=Six Nations: End of term report |publisher=[[BBC]] |author=Jonathon Moore |date=27 Maart 2004 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Ook die meeste wedstryde teen die spanne van die Suidelike Halfrond het teleurstellend verloop, waarvolgens Clive Woodward op 2 September 2004 bedank het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/international/3613610.stm |title=Woodward quits England |publisher=[[BBC]] |date=3 September 2004 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Sy opvolger Andy Robinson het nie daarin geslaag om die nasionale span te laat herstel nie en hulle het tydens die Sesnasies-toernooie in 2005 en 2006 slegs die vierde plek behaal.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/international/4822858.stm |title=Where now for England? |publisher=[[BBC]] |author=James Standley |date=19 Maart 2006 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Ná hul 26–16-oorwinning oor Australië<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/international/4420364.stm |title=England 26–16 Australia |publisher=[[BBC]] |date=12 November 2005 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> het Engeland die jaar 2005 met ’n 19–23-nederlaag teen die All Blacks afgesluit.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/rugbyunion/international/england/2368525/Englands-onslaught-ends-in-gallant-failure.html |title=England's onslaught ends in gallant failure |publisher=The Telegraph |author=Paul Ackford |date=19 November 2005 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Ná hul nederlaag teen Suid-Afrika in die 2006-eindjaarrugbytoetsreeks<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/6177734.stm |title=England 14–25 South Africa |publisher=[[BBC]] |author=James Standley |date=25 November 2006 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> het Engeland in dié jaar nege van twaalf toetswedstryde verloor – hul ergste verloorreeks in dié tyd. Onder andere het Argentinië op 11 November vir die eerste keer op Twickenham teen Engeland gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2006/nov/12/rugbyunion.sport2 |title=England on their knees after latest disaster |publisher=[[The Guardian]] |author=Christopher Lyles |date=12 November 2006 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Daarna het die RFU in Desember 2006 Andy Robinson vervang met die aanvalsafrigter Brian Ashton wat vroeër die Ierse nasionale rugbyspan afgerig het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/english/6185090.stm |title=Robinson is forced out by England |publisher=[[BBC]] |date=29 November 2006 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.taipeitimes.com/News/sport/archives/2006/12/21/2003341389 |title=Ashton confirmed as new England rugby head coach |publisher=Taipei Times |date=21 Desember 2006 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Engeland het die Sesnasies 2007 met ’n Calcuttabekeroorwinning oor Skotland afgeskop.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/6320339.stm |title=England 42–20 Scotland |publisher=[[BBC]] |author=Phil Harlow |date=3 Februarie 2007 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Dié toernooi het ook ’n geskiedkundige wedstryd op Croke Park teen Ierland ingesluit wat Engeland met 13–43 verloor het, hul ergste nederlaag in dié tyd teen Ierland.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/rugbyunion/2308240/England-suffer-record-defeat.html |title=England suffer record defeat |publisher=The Telegraph |date=24 Februarie 2007 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Nogtans het Engeland ’n goeie derde plek behaal. Dit het geblyk asof die afrigter Ashton die Engelse nie in ’n kragtige span kon omskep nie, veral nadat hulle gedurende somer 2007 twee toetswedstryde elk teen Suid-Afrika en Frankryk deels swak verloor het. Sommige deskundiges het self bevraagteken of die verdedigende kampioen Engeland tydens die [[Rugbywêreldbeker 2007]] in Frankryk hoegenaamd van die groepfase na die uitklopfase sou kon vorder. ’n Verpletterende 0–36-nederlaag teen Suid-Afrika het hierdie menings blykbaar onderstreep.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/english/6994767.stm |title=England 0-36 South Africa |publisher=[[BBC]] |author=James Standley |date=14 September 2007 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die span het onder hul kaptein Jonny Wilkinson egter in die verrassing van die toernooi ontpop. Hulle het ná oorwinnings oor die VSA, Samoa en Tonga die uitklopfase gehaal. Ná naelskraapse oorwinnings oor Australië (met 12–10) en Frankryk (met 14–9) het hulle in die eindstryd die Springbokke ontmoet. In ’n hoofsaaklik defensiewe wedstryd is hulle met 15–6 verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/2007/overview |title=Rugby World Cup 2007: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/7052822.stm |title=World Cup final 2007 |author=James Standley |publisher=[[BBC]] |date=20 Oktober 2007 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> By die daaropvolgende Laureus Wêreldsporttoekenning 2008 is Jonny Wilkinson weer genomineer, dié keer as “terugkoms van die jaar”.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.laureus.com/world-sports-awards/2008 |title=Laureus World Sports Awards 2008 winners & nominees |publisher=Laureus Wêreldsporttoekennings |date=2008 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Ná ’n wisselvallige Sesnasies 2008 – Engeland het as naaswenner ná Wallis geëindig – het die RFU in April 2008 die hoofafrigter Brian Ashton met die voormalige spankaptein Martin Johnson vervang. Dié stap was hoogs omstrede, aangesien Johnson destyds oor geen ondervinding as ’n afrigter beskik het nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/english/7349845.stm |title=Johnson named as England supremo |publisher=[[BBC]] |date=16 April 2008 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Hy het aanvanklik gesukkel om sy sukses op die veld as afrigter te herhaal. Tydens die Sesnasies 2009 het Engeland weer as naaswenner geëindig, dié keer ná Ierland. Nadat Johnson twee en ’n half jaar as hoofafrigter gedien het, het Engeland die Sesnasies 2011 gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2011/mar/21/ireland-england-six-nations |title=Six Nations 2011: England limp home after heavy defeat by Ireland |publisher=[[The Guardian]] |author=Robert Kitson |date=21 Maart 2011 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die [[Rugbywêreldbeker 2011]] in Nieu-Seeland is Engeland saam met maklike teenstanders in een groep geloot. Hulle het die groepfase ná oorwinnings oor Argentinië, Georgië, Roemenië en Skotland eerste in die tabel afgesluit, maar hulle is in die kwarteindstryd deur Frankryk verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/2011/overview |title=Rugby World Cup 2011: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/15210221 |title=Rugby World Cup 2011: England 12-19 France |author=Tom Fordyce |publisher=[[BBC]] |date=11 Augustus 2011 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die span het ook verskeie skandes buite die veld beleef: ''The Sun'' het onthul dat vier spelers heelnag in ’n kroeg in die toeristeoord [[Queenstown, Nieu-Seeland|Queenstown]] deurgebring het. Manu Tuilagi is deur die polisie aangehou nadat hy tydens ’n borguitstappie van ’n veerboot in die hawe van [[Auckland]] gespring het. Daarbenewens moes drie ander spelers om verskoning vra nadat hulle suggestiewe opmerkings teenoor ’n hotelklerk in [[Dunedin]] gemaak het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/15238395 |title=Rugby World Cup 2011: England's troubles on and off the pitch |publisher=[[BBC]] |date=10 Oktober 2011 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2011/oct/14/premiership-apologises-england-behaviour |title=Premiership Rugby apologises for England's World Cup transgressions |publisher=[[The Guardian]] |date=14 Oktober 2011 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Johnson het ná die mislukte Rugbywêreldbeker 2011 as hoofafrigter bedank. Op 29 Maart 2012 is Stuart Lancaster, die voormalige Elite Rugby-direkteur van Leeds Carnegie, deur die Rugbyvoetbalunie as Engeland se hoofafrigter aangestel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2012/mar/29/stuart-lancaster-appointed-england-coach-rfu |title=Lancaster appointed England Coach |publisher=[[The Guardian]] |author=Robert Kitson |date=29 Maart 2012 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Lancaster is voorheen vir ’n kort tydperk as hoofafrigter benoem en deur die sittende aanvalafrigters Graham Rowntree en Andy Farrell bygestaan. Lancaster is in sy eerste veldtog as Engelse afrigter as ’n sukses beskou – gedurende die Sesnasies 2012 het die verdedigende kampioen Engeland die tweede plek behaal nadat hulle met 19–12 teen Wallis op Twickenham verloor, maar die Calcuttabeker teen Skotland met 13–6 op Murrayfield suksesvol verdedig het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2012/mar/22/the-breakdown-warren-gatland-lions |title=Six Nations leaves its protagonists with more questions than answers |publisher=[[The Guardian]] |author=Paul Rees |date=22 Maart 2012 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Engeland het die jaar met ’n hoogtepunt afgesluit, nadat hulle die 2011-wêreldbekerwenners Nieu-Seeland op 1 Desember met 38–21 verslaan het. Die All Blacks was vir 20 wedstryde onoorwonne, maar hulle is deur Engeland heeltemal gedomineer.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.bbc.com/sport/0/rugby-union/20534229 |title=England 38-21 New Zealand |publisher=[[BBC]] |date=1 Desember 2012 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/rugbyunion/international/newzealand/9718512/England-beat-the-All-Blacks-New-Zealand-media-reaction.html |title=England beat the All Blacks |publisher=The Telegraph |author=Emily Benammar |location=Londen |date=3 Desember 2012 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die Sesnasies 2013 het Engeland weer ná Wallis as naaswenner geëindig, nadat hulle ná ’n 3–30-nederlaag teen Wallis in Cardiff die moontlikheid om vir die eerste keer sedert 2003 Grand Slam-wenners te wees misgeloop het. Engeland het egter weer Skotland met 38–18 op Twickenham geklop en sodoende die Calcuttabeker behou. Dit was ook die eerste keer sedert 1974 wat elke span daarin geslaag het om minstens drie toernooipunte aan te teken (gelykstaande aan een oorwinning en een gelykopuitslag of drie gelykopuitslae).<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2013/mar/17/six-nations-2013-wales-italy |title=Six Nations 2013: Wales worthy winners but Italy the real revelation |publisher=[[The Guardian]] |author=Andy Bull |date=17 Maart 2013 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Vanweë die Britse en Ierse Leeus se gelyktydige toer na Australië het Lancaster vir hul 2013-somertoer na [[Suid-Amerika]] ’n “eksperimentele” en onervare span saamgeneem en ’n Suid-Amerikaanse verteenwoordigende XV geklop, gevolg deur ’n 2–0-wenreeks oor Argentinië; die eerste wegwenreeks teen Argentinië in 32 jaar.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/22923002 |title=England defeat Argentina |publisher=[[BBC]] |date=16 Junie 2013 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Ook in 2014 en 2015 het Engeland die Sesnasies as naaswenner afgesluit, telkens ná Ierland.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworld.com/countries/italy/six-nations-2015-the-final-round-44061 |title=Six Nations 2015: The final round |publisher=Rugby World |date=21 Maart 2015 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Engeland het die [[Rugbywêreldbeker 2015]] aangebied, maar hulle het nie daarin geslaag om aan die groot verwagtinge van die publiek te voldoen nie. Hulle is saam met Australië en Wallis in ’n soort “doodsgroep” geloot. Engeland het wel die wedstryde teen Fidji en Uruguay gewen, maar hulle is in die ander twee wedstryde verslaan en sodoende vir die eerste keer reeds in die groepfase uitgeskakel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/2015/overview |title=Rugby World Cup 2015: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/34438147 |title=England's Rugby World Cup: Where did it all go wrong? |publisher=[[BBC]] |author=Tom Fordyce |date=4 Oktober 2015 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Hulle was egter nie die eerste gasheer wat op hierdie manier ’n toernooi moes verlaat nie, aangesien Wallis se veldtog tydens die Rugbywêreldbeker 1991 op ’n soortgelyke wyse verloop het. Ná die groot teleurstelling tydens die Rugbywêreldbeker 2015 is Eddie Jones in November 2015 as nuwe hoofafrigter aangestel en het die eerste buitelander in hierdie pos geword.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2015/nov/20/eddie-jones-appointed-england-coach-rfu |title=Eddie Jones appointed England head coach by RFU |publisher=[[The Guardian]] |date=20 November 2015 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Hy het die nasionale span dadelik na sukses teruggeneem en tydens die Sesnasies 2016 die titel saam met ’n Grand Slam ingepalm.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2016/mar/19/england-win-six-nations-grand-slam-france-match-report |title=England win Six Nations grand slam for Eddie Jones against France |publisher=[[The Guardian]] |author=Paul Rees |date=19 Maart 2016 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die hele 2016 het Engeland onoorwonne gebly, waaronder ’n suiwer wenreeks oor Australië in Juniemaand in Sydney. In November dieselfde jaar het in Twickenham die vierde agtereenvolgende oorwinning oor die Wallabies gevolg.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/live/2016/dec/03/england-v-australia-rugby-union-autumn-international-live?page=with%3Ablock-5842d34ee4b056d3d56ace34 |title=England 37–21 Australia: rugby union autumn international – as it happened |publisher=[[The Guardian]] |author=Barry Glendenning |date=3 Desember 2016 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Daarbenewens het hulle die wêreldrekord van 18 agtereenvolgende toetswenne met ’n indrukwekkende 61–21-oorwinning oor Skotland geëwenaar en gelyktydig die Sesnasies 2017 ingepalm. Dié wenreeks is egter in die volgende toetswedstryd deur Ierland beëindig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/39223528 |title=Six Nations 2017: England 61–21 Scotland |publisher=[[BBC]] |author=Tom Fordyce |date=11 Maart 2017 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Later die jaar het Engeland twee agtereenvolgende oorwinnings oor Argentinië aangeteken.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/live/2017/jun/17/argentina-v-england-international-test-match-live |title=England beat Argentina 35–25 to win second Test and series – as it happened |publisher=[[The Guardian]] |author=Niall McVeigh |date=17 Junie 2017 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Ook in 2017 is die Engelse afrigter Jones deur Wêreldrugby aangewys as “afrigter van die jaar”.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.skysports.com/rugby-union/news/12321/11145973/englands-eddie-jones-named-world-rugby-coach-of-the-year |title=England's Eddie Jones named World Rugby Coach of the Year |publisher=[[Sky News]] |author=Matthew Treadwell |date=26 November 2017 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die jaar 2018 het vir Engeland goed afgeskop, nadat hulle Italië met 46–15 en ’n taai wedstryd teen Wallis met 12–6 in die eerste twee rondtes van die Sesnasies-toernooi gewen het. Hulle het egter tot in Juniemaand nie bykomende oorwinnings aangeteken nie, nadat Engeland hul oorblywende wedstryde teen Skotland (met 13–25), Frankryk (met 16–22) en die latere Grand Slam-wenners Ierland (met 15–24) tuis op Twickenham verloor het. Daarop het ’n verlore nietoets teen die [[Britse Barbarians]] (met 45–63) gevolg.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/sport/rugby-union/44273946 |title=England v Barbarians: Chris Ashton hat-trick inspires Baa-Baas to victory |publisher=[[BBC]] |date=27 Mei 2018 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens hul 2018-somertoer na Suid-Afrika het Engeland die eerste twee wedstryde met 39–42 en met 12–23 verloor, nadat hulle in albei wedstryde gedurende die eerste helfte voorgeloop het; hulle het egter die derde toets teen ’n meestal tweede Springbokspan met 25–10 gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.skysports.com/rugby-union/south-africa-vs-england/86868 |title=South Africa 10-25 England: Eddie Jones' men end losing streak |publisher=[[Sky News]] |date=24 Junie 2018 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Daardie herfs, ná die aansluiting van die voormalige afrigter van beide die All Blacks en die VSA Arende, John Mitchell by die afrigtingspan, het Engeland die terugwedstryd teen Suid-Afrika met ’n enkele punt (met 12–11) gewen en ’n ewe taai wedstryd teen Nieu-Seeland met 15–16 verloor, albei in omstrede omstandighede.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2018/nov/03/england-south-africa-autumn-international-match-report |title=Owen Farrell's kicks and hits help England overcome South Africa |publisher=[[The Guardian]] |author=Paul Rees |date=3 November 2018 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/live/2018/nov/10/england-v-new-zealand-all-blacks-rugby-union-international-live |title=England 15–16 New Zealand: rugby union international – as it happened |publisher=[[The Guardian]] |author=James Piercy |date=10 November 2018 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Engeland het die jaar met oorwinnings oor Japan (met 35–15) en Australië (met 37–18) afgesluit. Hul oorwinning oor Australië het ’n ononderbroke reeks van ses oorwinnings oor die Wallabies onder die voormalige Australiese afrigter Eddie Jones voortgesit.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/46293309 |title=England 37-18 Australia: May, Daly, Cokanasiga and Farrell all cross |publisher=[[BBC]] |author=Tom Fordyce |date=24 November 2018 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Voor die afskop van die [[Rugbywêreldbeker 2019]] in Japan was Engeland weer een van die gunstelinge om die toernooi te wen. Tydens die groepfase het Engeland maklik teen Tonga, die VSA en Argentinië gewen. Gevolglik het hulle hul groep voor Frankryk eerste afgesluit, danksy meer bonuspunte. Hul laaste groepwedstryd teen Frankryk is net soos twee ander wedstryde weens [[tifoon]] Hagibis se verwoestinge afgelas en as ’n 0–0-gelykop geag.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/49995604 |title=Rugby World Cup: Typhoon Hagibis forces England-France off; Scotland wait & Ireland play |publisher=[[BBC]] |date=10 Oktober 2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Engeland het die kwarteindstryd teen Australië met 40–16 gewen en sodoende wraak geneem vir die voortydige uitskakeling tydens die Rugbywêreldbeker 2015 se groepfase. Daarna het hulle in die halfeindstryd teen die verdedigende kampioen en groot gunsteling voor die toernooi, Nieu-Seeland, te staan gekom en gedurende die hele wedstryd die All Blacks gedomineer en met 19–7 verslaan. Die Engelse Rose kon egter nie in die eindstryd teen die Springbokke seëvier nie en is soos twaalf jaar gelede deur Suid-Afrika geklop (met 12–32).<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/archive/2019/matches |title=Rugby World Cup 2019: Matches |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=27 Maart 2021}} {{dooie skakel}}</ref> Sedert 1999 het Engeland elk van sy vier ontmoetings teen Suid-Afrika in die laaste fase van ’n rugbywêreldbekertoernooi verloor. Tydens die Sesnasies 2020, wat vanweë die wêreldwye [[Covid-19-pandemie]] eers in Oktober afgesluit kon word, het Engeland sy altesaam 39ste titel met ’n Driekroon ingepalm.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/54720100 |title=France 35–27 Ireland: England win Six Nations despite hosts sealing bonus-point win |publisher=[[BBC]] |author=Michael Morrow |date=31 Oktober 2020 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die daaropvolgende Herfsnasiesbeker, wat pleks van die tradisionele [[eindjaarrugbytoetsreeks]] beslis is, het Engeland in die eindstryd teen Frankryk beklink.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/55204300 |title=Autumn Nations Cup: England beat France in sudden death |publisher=[[BBC]] |author=Mike Henson |date=6 Desember 2020 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die Sesnasies 2021 het Engeland ná nederlae teen Skotland, Wallis en Ierland in die vyfde plek afgesluit.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.telegraph.co.uk/rugby-union/2021/03/20/ireland-v-england-live-six-nations-2021-score-latest-updates/ |title=Tame England suffer third Six Nations defeat in comprehensive loss to Ireland |publisher=[[The Daily Telegraph]] |author=Gavin Mairs, Charles Richardson |date=20 Maart 2021 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die [[2021 eindjaarrugbytoetsreeks]] kon hulle oorwinnings oor Tonga, Australië en Suid-Afrika aanteken.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/59361364 |title=England clinch dramatic 27–26 win over South Africa at Twickenham |publisher=[[BBC]] |author=Mike Henson |date=20 November 2021 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die [[2022 midjaarrugbytoetsreeks]] se wegreeks in Australië het Engeland met 2–1 gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2022/jul/16/australia-england-third-test-rugby-union-match-report |title=Marcus Smith’s breakaway sparks England to series victory over Australia |publisher=[[The Guardian]] |author=Robert Kitson |date=16 Julie 2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In Desember 2022 is die hoofafrigter Eddie Jones met Steve Borthwick vervang.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/64039136 |title=Steve Borthwick: New England coach signals new era |publisher=[[BBC]] |author=Chris Jones |date=20 Desember 2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In hul laaste opwarmingswedstryd voor die [[Rugbywêreldbeker 2023]] in Frankryk het Engeland op Twickenham sy eerste nederlaag teen Fidji gely, gelyk aan hul eerste nederlaag teen ’n tweede-vlak-span ooit.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/66629208 |title=England 22–30 Fiji: Pacific island nation beat England for first time |publisher=[[BBC]] |date=26 Augustus 2023 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die hooftoernooi het Engeland sy eerste groepwedstryd teen die Poemas met 27–10 gewen, hoewel hulle vanweë ’n rooikaart van die derde minuut af een speler minder op die veld gehad het. Daarop het oorwinnings oor Japan (met 34–12), [[Chileense nasionale rugbyspan|Chili]] (met 71–0) en Samoa (met 18–17) gevolg. In die kwarteindstryd het die Engelse teen die Fidjiane wraak geneem (met 30–24), maar hulle is in die halfeindstryd deur die verdedigende kampioen en latere wêreldkampioen Suid-Afrika naelskraap geklop (met 15–16). In die bronseindstryd het hulle vir die tweede keer Argentinië ontmoet en dié keer naelskraap met 26–23 gewen, waarmee hulle vir die eerste keer die bronsmedalje ingepalm het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2023/news/884028/england-rugby-world-cup-2023-review |title=England: Rugby World Cup 2023 review |publisher=rugbyworldcup.com |date=28 Oktober 2023 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die toernooi het [[Owen Farrell]] [[Jonny Wilkinson]] se vorige rekord oortref en met 1237 punte Engeland se beste puntemaker geword.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.independent.co.uk/sport/rugby/rugby-union/owen-farrell-england-points-record-jonny-wilkinson-b2417247.html |title=Owen Farrell breaks Jonny Wilkinson’s long-standing England record |publisher=[[The Independent]] |author=Harry Latham-Coyle |date=7 Oktober 2023 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die Sesnasies 2026 het die Engelse slegs Wallis geklop, maar vir die eerste keer ooit teen Italië verloor. Hulle het die toernooi in die voorlaaste plek, voor Wallis, geëindig, hul swakste prestasie sedert die Sesnasies se stigting.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/articles/cjd9m3p55y7o |title=A finale worthy of the greatest Six Nations in history |publisher=[[BBC]] |author=Alastair Telfer |date=15 Maart 2026 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> == Kleure, embleem en bynaam == [[Lêer:England-Scotland-3-2-07-CC-6.jpg|duimnael|links|Engeland teen Skotland tydens die Calcuttabeker in 2007]] [[Lêer:Red Rose Badge of Lancaster.svg|duimnael|Die rooi roos van die [[Huis van Lancaster]]]] [[Lêer:Jonny Wilkinson 2009 08 england training 2.jpg|duimnael|links|Jonny Wilkinson met die Engelse span tydens ’n oefensessie op Twickenham, 12 Augustus 2009]] [[Lêer:Argentina England rugby.jpg|duimnael|Die Poemas tydens hul oorwinning oor Engeland (wit en rooi) op Twickenham in November 2006]] Engelse rugbyspelers speel gewoonlik in wit truie en ’n wit kortbroek met oorwegend donkerblou sokkies. Die embleem op die trui is ’n rooi [[roos]] pleks van die drie leeus op die truie van die [[Engelse nasionale sokkerspan|sokkerspan]] en die [[Engelse nasionale krieketspan|krieketspan]]. Die klere word deur Castore vervaardig en die truiborg is tans O<sub>2</sub>.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworld.com/countries/england-countries/castore-has-released-its-first-england-rugby-kit-here-is-what-it-looks-like-176725 |title=Castore has released its first England rugby kit, here is what it looks like |publisher=Rugby World |author=Joe Harvey |date=21 Mei 2025 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die wegtrui is algemeen rooi of donkergrys (“antrasiet” genoem); voor die bekendstelling van die grystrui was rooi die tradisionele tweede kleur. Donkerblou is voorheen ook gebruik en is vir die 2016–17- asook die 2020–21-seisoene heringevoer. Pers is tydens die [[2009 jaareindrugbytoetsreeks]] gebruik en het die tradisionele kleure van die oorspronklike Engelse sweetpakke uit die 1960’s, 1970’s en 1980’s versinnebeeld. Tydens die [[Rugbywêreldbeker 2011]] in Nieu-Seeland was die wegtrui vir die eerste keer swart. Die [[Engelse Rugbyvoetbalunie|Rugbyvoetbalunie]] (RFU) het die nasionale span se embleem voor die eerste wedstryd teen Skotland in [[Edinburg]] in 1871 ontwerp. ’n Rooi roos – glo dié van die [[Huis van Lancaster]] – is as die span se embleem gekies.<ref name="rose">{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbynetwork.net/main/s245/st74325.htm |title=England's Rose – The Official History |author=the Museum of Rugby, Twickenham |publisher=Unofficial England Rugby Union |date=3 Junie 2005 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die nasionale span se wit trui is ontleen aan dié wat by die Rugby-skool gedra is.<ref name="rose" /> Die ontwerp en standardisering van die roos – wat tot 1920 in verskeie variasies uitgebeeld is – word aan Alfred Wright, ’n werknemer by die Rugbyvoetbalunie, toegeskryf.<ref name="rose" /> Wright se ontwerp is glo tot in die laat 1990’s met min veranderinge gebruik.<ref name="rose" /> Die roos is eers in 1997 verander, toe Nike die amptelike truiverskaffer geword het. In 2003 het Engeland eers ’n stywe trui gedra. Die doel was om dit vir die teenstander moeiliker te maak om aan die hemp tydens aksies vas te klou.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/international/3190313.stm |title=England trial World Cup kit |publisher=[[BBC]] |date=29 Augustus 2003 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die tuis- en wegtruie vir 2007 is op 15 Mei daardie jaar bekendgemaak. Die materiaal was beter en het ’n beter prestasie teenoor die 2003-trui gebied. ’n Ingrypende rooi merk op die wit agtergrond het links bo ’n Sint Joriskruis gevorm, en ’n veranderde wegtrui (donkerblou pleks van rooi), het kritiek ontlok omdat daar glo ’n klem op die Sint Joriskruis pleks van die tradisionele rooi roos geplas is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.dailymail.co.uk/sport/rugbyunion/article-454438/Seeing-red-Englands-new-World-Cup-shirt.html |title=Seeing red over England's new World Cup shirt |publisher=The Daily Mail |location=UK |date=13 Mei 2007 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die nuwe trui is tydens Engeland se tuiswedstryd teen Wallis op 4 Augustus ingevoer, terwyl die wegtrui vir die eerste keer teen Frankryk op 18 Augustus gebruik is.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rfu.com/News/2007/May/News%20Articles/NewEnglandNikeRugbyKitLaunched.aspx |title=New England Nike Rugby Kit Launched |publisher=[[Engelse Rugbyvoetbalunie|Rugbyvoetbalunie]] |date=15 Mei 2007 |accessdate=3 Junie 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130603122845/http://www.rfu.com/news/2007/may/news%20articles/newenglandnikerugbykitlaunched.aspx |archive-date=3 Junie 2013 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die voormalige tuistrui van Engeland was wit met ’n rooi strook om die nek en die wegtrui was swart (wat groot omstredenheid weens die beroemde ''All Black''-trui van Nieu-Seeland veroorsaak het), albei truie het ’n baanbrekende nuwe tegnologie in die vorm van ’n grypdruk gehad. ’n Besondere trui, wat aan dié van 1910 herinner het, is tydens die wedstryd teen Wallis tydens die 2010-Sesnasies-toernooi ter geleentheid van Twickenham se eeufees gedra. Die huidige trui vir die 2025–26-seisoen word deur Castore vervaardig. Dit bevat ’n eenvoudige wit kortbroek en ’n gewone wit hemp met rooi strepe aan albei sye. Die wegtrui is swart met blou strepe aan albei sye. Die broeke is ook wit. Die sokkies vir tuiswedstryde is swart, en die sokkies vir wegwedstryde is heeltemal swart. == Truiverskaffers en -borge == Sedert die professionalisering van rugby in 1995 het die volgende truiverskaffers en -borge verskyn: {| class="wikitable" ! Tydperk !! Verskaffer !! Borg |- | ?–? |{{vlagikoon|Engeland}} [[Bukta]] | — |- | 1991–1997 | {{vlagikoon|Engeland}} [[Cotton Traders]] | [[BT Cellnet]] (1996–2002) |- | 1997–2012 | {{vlagikoon|Verenigde State}} [[Nike (maatskappy)|Nike]] |rowspan=4| [[O2 (selfoonmerk)|O<sub>2</sub>]] (sedert 2002) |- | 2012–2020 | {{vlagikoon|Nieu-Seeland}} [[Canterbury of New Zealand]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/retailandconsumer/9119457/Nike-loses-England-rugby-shirt-deal-to-Canterbury.html |title=Nike loses England rugby shirt deal to Canterbury |publisher=Daily Telegraph |author=Harry Wallop |date=2 Maart 2012 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> |- | 2020–2025 | {{vlagikoon|Engeland}} [[Umbro]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.englandrugby.com/news/article/umbro-to-become-official-england-rugby-kit-partner |title=Umbro to become official England Rugby Kit partner |publisher=[[Engelse Rugbyvoetbalunie|Rugbyvoetbalunie]] |date=5 Mei 2020 |accessdate=6 Mei 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200506232252/https://www.englandrugby.com/news/article/umbro-to-become-official-england-rugby-kit-partner |archive-date=6 Mei 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.ruck.co.uk/confirmed-england-announce-theyre-dumping-canterbury-for-new-kit-provider/ |title=Confirmed {{!}} England announce they’re dumping Canterbury for new kit provider |publisher=Ruck |date=5 Mei 2020 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> |- | sedert 2025 | [[Castore]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://no.fashionnetwork.com/news/Castore-signs-major-kit-deal-with-england-rugby-ahead-of-women-s-world-cup,1722915.html |title=Castore signs major kit deal with England Rugby ahead of Women's World Cup |publisher=Fashion Network |author=Nigel Taylor |date=23 April 2025 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> |} == Tuisstadion == {{Hoofartikel|Twickenham-stadion}} [[Lêer:Stade de Twickenham à Londres.jpg|duimnael|’n Lugaansig van Twickenham-stadion in Londen]] [[Lêer:Twickenham Rugby Pitch - England vs Australia.png|duimnael|Binnekant van Twickenham-stadion]] Twickenham in die suidweste van [[Londen]] is die grootste suiwer rugbystadion wêreldwyd. In hul vroeë jare het die Engelse rugbyspan ’n aantal stadions dwarsdeur Engeland vir toetswedstryde gebruik, voordat Twickenham in 1910 hul tuiste geword het. Ná uitverkope wedstryde op Kristalpaleis se Nasionale Sportsentrum teen Nieu-Seeland in 1905 en Suid-Afrika in 1906 het die Rugbyvoetbalunie (RFU) besluit om in sy eie stadion te belê en met die krieketspeler en entrepreneur Billy Williams ooreengekom om ’n tuiste vir Engelse rugby te vind. Die grond vir die stadion is in 1907 vir £5&nbsp;572 12s en 6d aangekoop, en die sooi is die volgende jaar gespit.<ref name="Twickenhamhist">{{en}} {{cite web |url=http://www.rfu.com/TwickenhamStadium/WorldRugbyMuseum/RugbyHistory/StadiumChronology.aspx |title=Twickenham Stadium Time Line |publisher=[[Engelse Rugbyvoetbalunie|Rugbyvoetbalunie]] |accessdate=15 Januarie 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120115050016/http://www.rfu.com/TwickenhamStadium/WorldRugbyMuseum/RugbyHistory/StadiumChronology.aspx |archive-date=15 Januarie 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die eerste toetswedstryd op Twickenham was op 15 Januarie 1910 die wedstryd tussen Engeland en Wallis. Die tuisspan het ná ’n 11–6-oorwinning met die wins weggestap, nadat hulle Wallis vir die eerste keer sedert 1898 geklop het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.twickenham-museum.org.uk/detail.php?aid=162&cid=1&ctid=2 |title=The Rugby ground |publisher=twickenham-museum.org.uk |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die stadion is in 1927 en weer in 1932 uitgebrei; maar tot in die 1990’s is die stadion nie verder opgeknap nie, toe nuwe pawiljoens in die noorde, ooste en weste gebou is;<ref name="Twickenhamhist" /> in 2005 en 2006 is ’n pawiljoen in die suide opgerig, waardeur die stadion ’n volledige bak met ’n kapasiteit van 82&nbsp;000 geword het. Engeland het sy eerste toetswedstryd in die herontwikkelde Twickenham op 5 November 2006 teen die All Blacks gespeel,<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbynetwork.net/main/s245/st106836.htm |title=England v New Zealand Celebration Match Twickenham |publisher=rugbynetwork.net |author=Sally Price |date=29 Oktober 2006 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> wat Nieu-Seeland met 41–20 gewen het, nadat hulle Engeland voor ’n rekordskare van 82&nbsp;076 gedomineer het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/rugbyunion/international/england/2349780/Ruthless-All-Blacks-make-England-pay.html |title=Ruthless All Blacks make England pay |publisher=The Daily Telegraph |location=Londen |author=Mick Cleary |date=6 November 2006 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Alhoewel Engeland sy tuiswedstryde sedert 1910 byna uitsluitlik op Twickenham gespeel het, het hulle in 1998 twee keer op Huddersfield se [[Kirklees-stadion]], in 1997 op [[Old Trafford]] (teen Nieu-Seeland) en in 1992 op [[Wembley-stadion]] (teen Kanada) te staan gekom.<ref>{{en}} {{cite journal |title=Eeh-bah-scrum, Woody;Rugby Union |journal=The Sun |date=9 Desember 1997 |page=29}}</ref><ref>{{en}} {{cite journal |title=England not good enough |journal=The Sunday Times |location=Londen |author=Stephen Jones |date=22 November 1998}}</ref> Hulle het in Junie 2009 ook die eerste toets van ’n twee-toetsreeks teen Argentinië op Old Trafford gespeel; ’n wedstryd wat oorspronklik in Argentinië beplan was, maar deur dié land se rugbyunie weens finansiële omstandighede na Engeland verskuif is.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/english/7867120.stm |title=England to play at Old Trafford |publisher=[[BBC]] |date=3 Februarie 2009 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die grond van Twickenham is in Junie 2012 deur ’n hibride ''Desso''-tipe vervang wat gebruik maak van kunsvesels verweef met egte gras. Dit maak dit baie makliker om in nat omstandighede te speel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/rugbyunion/9327536/Twickenham-to-get-a-new-pitch-as-part-of-75m-makeover-in-major-modernisation-ahead-of-2015-World-Cup.html |title=Twickenham to get a new pitch as part of £75m makeover in major modernisation ahead of 2015 World Cup |publisher=The Telegraph |author=Gavin Mairs |location=Londen |date=12 Junie 2012 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tot in 1910 het die Engelse span verskeie rugbystadions dwarsdeur Engeland gebruik: {| | * [[The Oval (Londen)|Kennington-ovaal]], [[Londen]] * Whalley Range, [[Manchester]] * St John’s Ground, [[Leeds]] * Rectory Field, [[Blackheath, Londen|Blackheath]] * Richardson’s Field, Blackheath | * Crown Flatt, [[Dewsbury]] * Athletic Ground, [[Richmond, Londen|Richmond]] * [[Headingley-stadion]], Leeds * [[Birkenhead Park]], [[Birkenhead, Verenigde Koninkryk|Birkenhead]] * Meanwood Road, Leeds | valign="top" | * [[Fallowfield-stadion]], Manchester * [[Kingsholm-stadion]], [[Gloucester]] * [[Welford Road-stadion]], [[Leicester]] * [[Ashton Gate-stadion]], Bristol * [[Crystal Palace National Sports Centre|Crystal Palace]], Londen |} === Rugbywêreldbekerstadions === {{Hoofartikel|Rugbywêreldbeker 1991|Rugbywêreldbeker 1999|Rugbywêreldbeker 2015}} [[Lêer:Rwc15 venues.png|duimnael|Stadions in Engeland tydens die Rugbywêreldbeker 2015]] Die Rugbywêreldbeker 1991 is deur die destydse Vyfnasies Engeland, Frankryk, Ierland, Skotland en Wallis saam aangebied, met Engeland wat sewe wedstryde op vier stadions gehuisves het. Groep 1 (wat Engeland ingesluit het) is dwarsdeur Engeland beslis. Twickenham in Londen het beide die openingswedstryd en die eindstryd tussen die Wallabies en Engeland gehuisves. Van Engeland se ander stadions tydens dié toernooi was: Welford Road-stadion in [[Leicester]], [[Kingsholm-stadion]] in [[Gloucester]] en Cross Green in Otley. Die Rugbywêreldbeker 1999 is ook deur die destydse Vyfnasies Engeland, Frankryk, Ierland, Skotland en Wallis saam aangebied, met Engeland wat nege wedstryde op vier stadions gehuisves het. Groep B (wat Engeland ingesluit het), asook Engeland se wedstryd tydens die uitspeelrondte en die twee halfeindwedstryde is op verskeie stadions dwarsdeur Engeland beslis. Twickenham in Londen het ses wedstryde tydens dié toernooi gehuisves. Van Engeland se ander stadions tydens dié toernooi was: Kirklees-stadion in Huddersfield, Ashton Gate-stadion in [[Bristol]] en Welford Road-stadion in [[Leicester]]. Die Rugbywêreldbeker 2015 is deur Engeland en Wallis saam aangebied, met elf stadions wat dwarsdeur Engeland vir 40 wedstryde gebruik is, terwyl in Wallis slegs die Millenium-stadion vir agt wedstryde gebruik is. Engeland se Twickenham is onder andere vir die openings- en die eindstryd tussen die All Blacks en die Wallabies gebruik. Van Engeland se ander stadions tydens dié toernooi was: [[Wembley-stadion]] en [[Olimpiese Stadion (Londen)|Olimpiese Stadion]] in [[Londen]], [[St. James’ Park]] in [[Newcastle upon Tyne]], [[Stad Manchester-stadion]] in [[Manchester]], [[Villa Park]] in [[Birmingham]], [[Elland Road]] in [[Leeds]], [[King Power-stadion]] in Leicester, [[Stadion MK]] in [[Milton Keynes]], [[Falmer-stadion]] in [[Brighton]], Kingsholm-stadion in Gloucester en [[Sandy Park]] in [[Exeter]]. == Toetswedstryde == [[Lêer:England IRB World Rankings.png|duimnael|400px|Engeland se plek op [[Wêreldrugby]] se ranglys vanaf 10 Oktober 2003 tot op hede]] Engeland het 470 van sy 842 toetswedstryde gewen, ’n wenrekord van 55,82%. Engeland se statistieke in toetswedstryde teen al die lande, in alfabetiese volgorde, is soos volg (korrek teen September 2026):<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;team=1;template=results;type=team;view=opposition |title=International Rugby Union Statistics – England |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> {| class="sortable wikitable" ! Teenstander ! Gespeel ! Gewen ! Verloor ! Gelykop ! % Gewen |- bgcolor="#d0ffd0" align="center" |- | align="left" | {{ARGru}} || 31 || 25 || 5 || 1 || 80,65 |- | align="left" | {{AUSru}} || 57 || 29 || 27 || 1 || 50,88 |- | {{geenvlag|[[Britse Barbarians|Barbarians]]}} || 18 || 10 || 8 || 0 || 55,56 |- | align="left" | {{CHIru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | align="left" | {{FIJru}} || 11 || 10 || 1 || 0 || 90,91 |- | align="left" | {{FRAru}} || 113 || 61 || 45 || 7 || 53,98 |- | align="left" | {{GEOru}} || 3 || 3 || 0 || 0 || 100,00 |- | align="left" | {{IRLru}} || 144 || 81 || 55 || 8 || 56,25 |- | align="left" | {{ITAru}} || 33 || 32 || 1 || 0 || 96,97 |- | align="left" | {{JPNru}} || 6 || 6 || 0 || 0 || 100,00 |- | align="left" | {{CANru}} || 7 || 7 || 0 || 0 || 100,00 |- | align="left" | {{vlagikoon|Nieu-Seeland}} Māori All Blacks || 4 || 2 || 2 || 0 || 50,00 |- | align="left" | {{NEDru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | align="left" | {{NZLru}} || 47 || 9 || 36 || 2 || 19,15 |- | align="left" | [[Lêer:Flag of rugby Pacific Islanders.svg|24px|raam]] Pasifiese Eilanders || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | align="left" | {{geenvlag|Presidents XV}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0,00 |- | align="left" | {{ROMru}} || 5 || 5 || 0 || 0 || 100,00 |- | align="left" | {{SAMru}} || 9 || 9 || 0 || 0 || 100,00 |- | align="left" | {{SCOru}} || 144 || 77 || 48 || 19 || 53,47 |- | align="left" | {{RSAru}} || 48 || 16 || 30 || 2 || 33,33 |- | align="left" | {{TGAru}} || 4 || 4 || 0 || 0 || 100,00 |- | align="left" | {{URUru}} || 2 || 2 || 0 || 0 || 100,00 |- | align="left" | {{USAru}} || 8 || 8 || 0 || 0 || 100,00 |- | align="left" | {{WALru}} || 144 || 71 || 61 || 12 || 49,31 |- | align="left" |'''Algeheel''' || '''842''' || '''470''' || '''320''' || '''52''' || '''55,82''' |} Wedstryde teen verskeie saamgestelde spanne tydens oorsese toere van die amateurtydperk en die deur die [[Engelse Rugbyvoetbalunie|Rugbyvoetbalunie]] (RFU) nieerkende wedstryde teen nielede het vir ’n lang tydperk nie die volle status van toetswedstryde geniet nie – selfs nie terugwerkend nie. Terwyl die wedstryde tydens die ''Victory Internationals'' nie as toetswedstryde beskou word nie, erken die RFU in teenstelling met ander beheerliggame al die wedstryde teen die [[Britse Barbarians|Barbarians]] as toetswedstryde. == Wedywering met ander nasionale spanne == [[Lêer:First international rugby 1871.jpg|duimnael|Die eerste toetswedstryd ter wêreld: Engeland teen Skotland op 27 Maart 1871 in [[Edinburg]]]] [[Lêer:Frace england first rugby 1906.jpg|duimnael|Die eerste toetswedstryd tussen Engeland en Frankryk op 22 Maart 1906 in [[Parys]]]] [[Lêer:England v australia 1909.jpg|duimnael|Die eerste toetswedstryd tussen Engeland en Australië op 9 Januarie 1909 in [[Blackheath, Londen|Blackheath]]]] Veral met die nasionale spanne van die naburige Britse Tuisnasies handhaaf die Engelse ’n intensiewe wedywering. Die eerste toetswedstryd ter wêreld is in 1871 teen Skotland gespeel en sedert 1879 ding albei spanne mee om die Calcuttabeker, die oudste trofee in internasionale sport. Van die 144 toetswedstryde tot dusver het Engeland 77 gewen, Skotland 48, met 19 gelykopuitslae. Gedurende wêreldbekertoernooie het albei spanne tot dusver twee keer ontmoet (in 1991 en 2011) en Engeland het albei wedstryde gewen. Daarbenewens is die toetswedstryd om die 1938-Calcuttabeker noemenswaardig. Dit was die eerste rugbywedstryd wat in televisie gebeeldsend is en is deur die [[BBC]] uitgesaai.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.radiotimesarchive.co.uk/pdf/RT-TV-1938.pdf |title=TELEVISION – Monday, March 14 to Saturday, March 19 |publisher=RadioTimes |date=11 Maart 1938 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Engeland en Frankryk het tot dusver in 113 toetswedstryde ontmoet, waarvan Engeland 61 gewen het en Frankryk 45, met sewe gelykopuitslae. Gedurende wêreldbekertoernooie het albei spanne tot dusver vyf keer ontmoet; Engeland het drie keer gewen en Frankryk twee keer. Wedstryde tussen albei spanne word deur die pers en die ondersteuners in albei lande ''Le Crunch'' genoem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/news/570281 |title=Le Crunch: What is it? Where is it? And who wins it? |publisher=[[Rugbywêreldbeker]] |date=10 Junie 2020 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Veral tydens rugbywêreldbekertoernooie is Engeland en Frankryk die suksesvolste spanne van die Noordelike Halfrond. Albei spanne het amper afwisselend die eindstryd behaal (slegs in 1995, 2015 en 2023 het spanne van die Suidelike Halfrond die [[Webb Ellis-beker]] beslis). Engeland het tot dusver in vier eindstryde gespeel, terwyl Frankryk tot dusver in drie eindstryde gespeel het, gedurende altesaam tien rugbywêreldbekertoernooie. Albei spanne beskik ook oor die finansieel sterkste ligas ter wêreld (die Engelse Premierskap en die Franse Top 14). Engeland en Ierland het tot dusver in 144 toetswedstryde ontmoet, waarvan Engeland 81 gewen het en Ierland 55, met agt gelykopuitslae. Gedurende wêreldbekertoernooie het albei spanne tot dusver nog nie ontmoet nie. Sedert 1988 ding albei spanne mee om die Millenniumtrofee wat ter geleentheid van [[Dublin]] se 1000ste herdenking geskenk is.<ref name="Part One">{{en}} {{cite web |url=http://en.espn.co.uk/scrum/rugby/story/84191.html |title=The Scrum.com trophy guide – Part One |publisher=ESPNscrum |date=29 Oktober 2008 |accessdate=13 Mei 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230513190107/http://en.espn.co.uk/scrum/rugby/story/84191.html |archive-date=13 Mei 2023 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Engeland het dié trofee tot dusver 22 keer gewen en Ierland 17 keer. Engeland en Wallis het tot dusver in 144 toetswedstryde ontmoet, waarvan Engeland 71 gewen het en Wallis 61, met twaalf gelykopuitslae. Gedurende wêreldbekertoernooie het albei spanne tot dusver drie keer ontmoet, waarvan Engeland een gewen het en Wallis twee, met die laaste wedstryd in 2015. Wat die Sesnasies-toernooi aanbetref is beide Engeland en Wallis is die gesamentlik suksesvolste spanne met ’n algehele 39 titels elk. Net soos die ander rugbylande van die Noordelike Halfrond handhaaf Engeland ’n wedywering met die groot spanne van die Suidelike Halfrond. Eweneens het Engeland tydens al sy eindstrydverskynings teen spanne van die Suidelike Halfrond te staan gekom (twee keer teen die Wallabies en Springbokke elk). Teen die Wallabies het Engeland die eindstryde van 1991 en 2003 beslis, waarvan Engeland laasgenoemde gewen het. In 2007 en 2019 het hulle teen die Springbokke gespeel, maar hulle is in albei eindstryde verslaan. Gedurende wêreldbekertoernooie het Engeland teen Suid-Afrika slegs een oorwinning aangeteken: tydens die groepfase in 2003. Teen die All Blacks het Engeland gedurende wêreldbekertoernooie tot dusver vier wedstryde gespeel, waarvan Engeland die halfeindstryd in 2019 gewen het. Teen die Wallabies is hul wenrekord meer gebalanseerd: Van tot dusver sewe wedstryde het Engeland vier gewen en Australië drie. ’n Bykomende aspek in hul wedywering met die Wallabies is die sedert die laat 19de eeu bestaande intensiewe, sportiewe wedywering tussen Engeland en Australië, wat ook in ander sportsoorte (veral [[krieket]] en die [[Statebondspele]]) ’n besondere status geniet.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.newstatesman.com/politics/sport/2017/11/why-england-and-australia-love-hate-each-other |title=Why England and Australia love to hate each other |publisher=New Statesman |author=Simon Barnes |date=25 November 2017 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Vanaf 1997 tot 2022 het Australië en Engeland meegeding om die Cookbeker (genoem na [[James Cook]]) en sedert 2008 ding Engeland en Nieu-Seeland mee om die Hillary-skild (genoem na [[Edmund Hillary]] wat in 2008 oorlede is).<ref name="Part One" /><ref name="Part Two">{{en}} {{cite web |url=http://en.espn.co.uk/scrum/rugby/story/84879.html |title=The Scrum.com trophy guide – Part Two |publisher=ESPNscrum |date=5 November 2008 |accessdate=13 Mei 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230513190101/http://en.espn.co.uk/scrum/rugby/story/84879.html |archive-date=13 Mei 2023 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die Cookbeker is in 2022 met die Ella-Mobbs-trofee (genoem na die Australiese rugbyspeler en [[Aborigines|Aborigine]] [[Mark Ella]], asook die Engelse rugbyspeler [[Edgar Mobbs]]) vervang.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.smh.com.au/sport/rugby-union/doing-the-right-thing-ella-welcomes-cook-cup-name-change-20220616-p5aub8.html |title=‘Doing the right thing’: Ella welcomes Cook Cup name change |publisher=The Sydney Morning Herald |author=Iain Payten |date=17 Junie 2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> == Rekords == === Wêreldbekerrekord === [[Lêer:William Webb Ellis Cup.jpg|duimnael|upright|Engeland het in 2003 die [[Webb Ellis-beker]] omhoog gehou]] Engeland het tot dusver aan elke [[rugbywêreldbeker]]toernooi deelgeneem en die [[Webb Ellis-beker]], waarom vierjaarliks meegeding word, een keer omhoog gehou: tydens die vyfde Rugbywêreldbeker 2003 in Australië. Daarmee is Engeland die eerste en tot dusver enigste rugbyspan van die Noordelike Halfrond wat dié trofee ingepalm het. Tydens die eerste Rugbywêreldbeker 1987 is Engeland in die kwarteindstryd deur Wallis uitgeskakel. Tydens die Rugbywêreldbeker 1991 het Engeland die eindstryd gemaak, maar hulle is deur Australië verslaan. In 1995 het Engeland die halfeindstryd bereik, maar hulle is deur Nieu-Seeland geklop en is ook in die daaropvolgende klein finale om die derde plek deur Frankryk verslaan. Tydens die Rugbywêreldbeker 1999 is Engeland in die kwarteindstryd deur die Springbokke uitgeskakel. In 2003 het hulle hul grootste sukses aangeteken, toe Engeland in die eindstryd die gasheer Australië verslaan het. In 2007 is hulle in die eindstryd deur Suid-Afrika geklop. In 2011 is Engeland in die kwarteindstryd deur Frankryk uitgeskakel en tydens die Rugbywêreldbeker 2015 tuis reeds in die groepfase. In 2019 het hulle die uitslag van 2007 herhaal, toe hulle in die eindstryd deur Suid-Afrika geklop is. In 2023 het Engeland vir die eerste keer in die derde plek geëindig. {| class="wikitable" ! Jaar !! Uitslag |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1987|1987]] || Kwarteindrondte |- style="background:#DCE5E5;" | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1991|1991]] || Naaswenner |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1995|1995]] || Vierde plek |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1999|1999]] || Kwarteindrondte |- style="background:#F7F6A8;" | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2003|2003]] || '''Kampioen''' |- style="background:#DCE5E5;" | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2007|2007]] || Naaswenner |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2011|2011]] || Kwarteindrondte |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2015|2015]] || Groepfase |- style="background:#DCE5E5;" | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2019|2019]] || Naaswenner |- style="background:#FFDAB9;" | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2023|2023]] || Derde plek |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2027|2027]] || ''gekwalifiseer'' |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2031|2031]] || {{n.v.t.}} |} === Tuisnasies / Vyfnasies / Sesnasies === [[Lêer:Calcutta Cup, England vs Scotland.jpg|duimnael|upright|Die Calcuttabeker is een van die oudste trofeë in die rugbywêreld en word sedert 1879 tussen Engeland en Skotland beslis]] Engeland se enigste jaarlikse toernooi is die [[Sesnasies-toernooi]] waartydens hulle teen vyf ander Europese lande speel: Frankryk, Ierland, Italië, Skotland en Wallis. Die Sesnasies het begin as die Tuisnasies-toernooi in 1883 wat Engeland met ’n Driekroon gewen het. Engeland het die titel tot dusver 29 keer ongedeeld gewen en die kampioenskap tien keer gedeel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworld.com/tournaments/rugby-six-nations/six-nations-winners-106318 |title=Six Nations Winners List |publisher=Rugby World |author=Ryan Dabbs |date=16 Maart 2025 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die span se langste tussenpose in titels was 18 jaar (1892–1910). Engeland het tot dusver 13 Grand Slams aangeteken, d.w.s. ’n Driekroon saam met ’n oorwinning oor Frankryk gedurende dieselfde toernooi. As deel van die Sesnasies-toernooi ding hulle ook met Skotland mee om die Calcuttabeker wat Engeland vir die eerste keer in 1880 gewen het. Sedert 1988 ding Engeland tydens die Sesnasies-toernooi met Ierland mee om die Millenniumtrofee. Die wedstryde tussen Engeland en Frankryk word dikwels “Le Crunch” genoem.<ref>{{en}} ''The Irish Times'', 27 Mei 1981, bl. 27.</ref> * 29 ongedeelde titels (1883, 1884, 1892, 1910, 1913, 1914, 1921, 1923, 1924, 1928, 1930, 1934, 1937, 1953, 1957, 1958, 1963, 1980, 1991, 1992, 1995, 1996, 2000, 2001, 2003, 2011, 2016, 2017, 2020) * 10 gedeelde titels (1886, 1890, 1912, 1920, 1932, 1939, 1947, 1954, 1960, 1973) * 13 Grand Slams (1913, 1914, 1921, 1923, 1924, 1928, 1957, 1980, 1991, 1992, 1995, 2003, 2016) * 26 Driekrone (1883, 1884, 1892, 1913, 1914, 1921, 1923, 1924, 1928, 1934, 1937, 1954, 1957, 1960, 1980, 1991, 1992, 1995, 1996, 1997, 1998, 2002, 2003, 2014, 2016, 2020) {{Sesnasiesoorwinnings}} === Ander toetswedstryde === Gedurende die amateurtydperk het Engeland maandelange oorsese toere onderneem, waartydens hulle teen ander nasionale spanne, plaaslike saamgestelde spanne en klubspanne gespeel het. Eweneens het oorsese spanne na Engeland getoer. Teen die jaar 2000 het die oorsese toere volgens die ou tradisie tot ’n einde gekom, aangesien die professionalisering van die rugbyspel te min tyd vir toere oorlaat (’n uitsondering is die [[Britse en Ierse Leeus]] se vierjaarlikse toere). Deesdae is toetswedstryde teen die spanne van die Suidelike Halfrond en ander spanne buite die Sesnasies-toernooi tweekeer per jaar moontlik. Gedurende Juniemaand se [[midjaarrugbytoetsreeks]] vertrek Engeland na die Suidelike Halfrond en gedurende Novembermaand se [[eindjaarrugbytoetsreeks]] tree Engeland as gasheer op. As deel daarvan het Engeland van 1997 tot 2022 met Australië meegeding om die Cookbeker en sedert 2008 teen Nieu-Seeland om die Hillary-skild.<ref name="Part One" /><ref name="Part Two" /> Die Cookbeker is in 2022 met die Ella-Mobbs-trofee vervang. === Olimpiese Spele === Engeland is twee keer tydens Olimpiese rugbytoernooie deur ’n span verteenwoordig. * [[Olimpiese Somerspele 1900|1900]]: Derde plek (verteenwoordig deur Moseley Wanderers RFC) * [[Olimpiese Somerspele 1908|1908]]: Tweede plek (verteenwoordig deur Cornwall se keurspan) == Spelers == === Huidige span === Die volgende spelers het die Engelse span gevorm tydens die [[Sesnasies-toernooi]] 2026:<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.englandrugby.com/follow/news-and-media/england-rugbys-2026-guinness-six-nations-squad-announced |title=England Rugby's 2026 Guinness Six Nations squad announced |publisher=[[Engelse Rugbyvoetbalunie]] |date=23 Januarie 2026 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> {| | valign="top"| {| class="wikitable" |+ Agterspelers ''(backs)'' |- ! Speler !! Posisie !! Klub !! Toetswedstryde |- | [[Alex Mitchell]] || [[Skrumskakel]] || [[Northampton Saints]] || style="text-align:center" | {{0}}27 |- | [[Ben Spencer]] || Skrumskakel || [[Bath Rugby|Bath]] || style="text-align:center" | {{0}}14 |- | [[Jack van Poortvliet]] || Skrumskakel || [[Leicester Tigers]] || style="text-align:center" | {{0}}21 |- | [[George Ford]] || [[Losskakel]] || [[Sale Sharks]] || style="text-align:center" | 105 |- | [[Marcus Smith]] || Losskakel || [[Harlequins]] || style="text-align:center" | {{0}}46 |- | [[Seb Atkinson]] || [[Senter]] || [[Gloucester Rugby|Gloucester]] || style="text-align:center" | {{0|00}}2 |- | [[Fraser Dingwall]] || Senter || [[Northampton Saints]] || style="text-align:center" | {{0|00}}7 |- | [[Max Ojomoh]] || Senter || [[Bath Rugby|Bath]] || style="text-align:center" | {{0|00}}2 |- | [[Henry Slade]] || Senter || [[Exeter Chiefs]] || style="text-align:center" | {{0}}74 |- | [[Henry Arundell]] || [[Vleuel]] || [[Bath Rugby|Bath]] || style="text-align:center" | {{0}}11 |- | [[Immanuel Feyi-Waboso]] || Vleuel || [[Exeter Chiefs]] || style="text-align:center" | {{0}}13 |- | [[Tommy Freeman]] || Vleuel || [[Northampton Saints]] || style="text-align:center" | {{0}}23 |- | [[Cadan Murley]] || Vleuel || [[Harlequins]] || style="text-align:center" | {{0|00}}4 |- | [[Elliot Daly]] || [[Heelagter]] || [[Saracens]] || style="text-align:center" | {{0}}74 |- | [[George Furbank]] || Heelagter || [[Northampton Saints]] || style="text-align:center" | {{0}}14 |- | [[Freddie Steward]] || Heelagter || [[Leicester Tigers]] || style="text-align:center" | {{0}}41 |} | | valign="top" | {| class="wikitable" |+ Voorspelers ''(forwards)'' |- ! Speler !! Posisie !! Klub !! Toetswedstryde |- | [[Luke Cowan-Dickie]] || [[Haker]] || [[Sale Sharks]] || style="text-align:center" | {{0}}53 |- | [[Theo Dan]] || Haker || [[Saracens]] || style="text-align:center" | {{0}}20 |- | [[Jamie George]] || Haker || [[Saracens]] || style="text-align:center" | 105 |- | [[Trevor Davison]] || [[Stut]] || [[Northampton Saints]] || style="text-align:center" | {{0|00}}3 |- | [[Ellis Genge]] || Stut || [[Bristol Bears]] || style="text-align:center" | {{0}}75 |- | [[Joe Heyes]] || Stut || [[Leicester Tigers]] || style="text-align:center" | {{0}}17 |- | [[Emmanuel Iyogun]] || Stut || [[Northampton Saints]] || style="text-align:center" | {{0|00}}0 |- | [[Bevan Rodd]] || Stut || [[Sale Sharks]] || style="text-align:center" | {{0}}10 |- | [[Billy Sela]] || Stut || [[Bath Rugby|Bath]] || style="text-align:center" | {{0|00}}0 |- | [[Ollie Chessum]] || [[Slot (rugby)|Slot]] || [[Leicester Tigers]] || style="text-align:center" | {{0}}30 |- | [[Arthur Clark]] || Slot || [[Gloucester Rugby|Gloucester]] || style="text-align:center" | {{0|00}}1 |- | [[Alex Coles]] || Slot || [[Northampton Saints]] || style="text-align:center" | {{0}}14 |- | [[Maro Itoje]] [[Lêer:Captain sports.svg|15px|Kaptein]] || Slot || [[Saracens]] || style="text-align:center" | {{0}}97 |- | [[Chandler Cunningham-South]] || [[Losvoorspeler]] || [[Harlequins]] || style="text-align:center" | {{0}}20 |- | [[Tom Curry]] || Losvoorspeler || [[Sale Sharks]] || style="text-align:center" | {{0}}65 |- | [[Ben Earl]] || Losvoorspeler || [[Saracens]] || style="text-align:center" | {{0}}46 |- | [[Greg Fisilau]] || Losvoorspeler || [[Exeter Chiefs]] || style="text-align:center" | {{0|00}}0 |- | [[Guy Pepper]] || Losvoorspeler || [[Bath Rugby|Bath]] || style="text-align:center" | {{0|00}}7 |- | [[Henry Pollock]] || Losvoorspeler || [[Northampton Saints]] || style="text-align:center" | {{0|00}}5 |- | [[Sam Underhill]] || Losvoorspeler || [[Bath Rugby|Bath]] || style="text-align:center" | {{0}}45 |} |} === Bekende spelers === [[Lêer:Edgar Mobbs.jpg|duimnael|upright|Edgar Mobbs (voor 1917)]] [[Lêer:Ronald Poulton-Palmer.jpg|duimnael|upright|Ronald Poulton (1911)]] [[Lêer:Wavell Wakefield, 1st Baron Wakefield of Kendal.jpg|duimnael|upright|Wavell Wakefield (1922)]] 17 voormalige Engelse spelers is vir hul uitstekende prestasies in Wêreldrugby se Heldesaal opgeneem:<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/halloffame/inductees |title=Inductees |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> {| class="wikitable" ! Speler !! Posisie !! Inskrywing |- | [[William Percy Carpmael]] || Voorspeler || 2010 |- | [[Alan Rotherham]] || Agterspeler || 2010 |- | [[Harry Vassall]] || Voorspeler || 2010 |- | [[Martin Johnson]] || [[Slot (rugby)|Slot]] || 2011 |- | [[John Kendall-Carpenter]] || Voorspeler || 2011 |- | [[Alfred Hamersley]] || Voorspeler || 2013 |- | [[Jason Leonard]] || [[Stut]] || 2014 |- | [[Bill Beaumont]] || [[Slot (rugby)|Slot]] || 2014 |- | [[Edgar Mobbs]] || [[Vleuel]] || 2015 |- | [[Ronald Poulton]] || [[Vleuel]] || 2015 |- | [[Wavell Wakefield]] || [[Losvoorspeler]] || 2015 |- | [[Lawrence Dallaglio]] || [[Vleuel]], [[Agsteman]] || 2016 |- | [[Jeremy Guscott]] || [[Senter]] || 2016 |- | [[Jonny Wilkinson]] || [[Losskakel]], [[Senter]] || 2016 |- | [[Rob Andrew]] || [[Losskakel]] || 2017 |- | [[Will Carling]] || [[Senter]] || 2021 |- | [[Richard Hill]] || [[Losskakel]] || 2025 |} Daarbenewens is [[William Webb Ellis]] (glo die uitvinder van rugby), die Rugby-skool (die privaatskool waar die rugbyspel uitgedink is), die wêreldkampioenafrigter [[Clive Woodward]] en die [[Varsity-wedstryd]] (sedert 1872 jaarliks tussen die universiteite [[Universiteit van Cambridge|Cambridge]] en [[Universiteit van Oxford|Oxford]] beslis) ingeskryf. [[Wêreldrugby]] het een Engelse speler as speler van die jaar benoem: [[Jonny Wilkinson]] (in 2003). === Spelerkeuring === Terwyl die RFU toesig oor die nasionale span hou, is die nasionale spelers sedert die rugbyspel se professionalisering in 1995 deur kontrakte aan hul klubs in die Engelse Premierskap gebonde. Sedertdien is hulle deel van ’n magstryd ''club v country'' (“klub teen land”) tussen die klubs en die RFU.<ref>{{en}} {{cite book |author=Tuck, Jason |title=The Men in White: Reflections on Rugby Union, the Media and Englishness |publisher=International Review for the Sociology of Sport |edition=38 |series=2 |pages=195 |year=2003 |doi=10.1177/1012690203038002003}}</ref> Hierdie konflik het in 1998 vir die eerste keer die nasionale span geraak, toe ’n aantal klubs geweier het om spelers vir die nasionale span se toer na Australië, Nieu-Seeland en Suid-Afrika beskikbaar te stel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.independent.co.uk/sport/rugby-union-woodward-embroiled-in-club-v-country-spat-rears-its-face-again-1148115.html |title=Woodward embroiled in club v country spat rears its face again |publisher=The Independent |author=Hewett, Chris |date=3 Maart 1998 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Gedurende hierdie “toer uit die hel” (''Tour of Hell'') is Engeland met tweede-keur-spelers in al die vier toetswedstryde verslaan, waaronder ’n 0–76-nederlaag teen Australië.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.thetimes.co.uk/article/tour-from-hell-that-left-some-players-burnt-bf39t5hgpgw |title=Tour from Hell that left some players burnt |publisher=The Times |author=Baldwin, Mark |date=2 November 2002 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die Engelse klubs het ook uit die Heineken-beker 1998/99 onttrek, nadat met die RFU geen ooreenkoms oor die finansies en die speldatums bereik is nie.<ref>{{en}} {{cite book |author=Morgan, Michael |title=Optimizing the structure of elite competitions in professional sport – lessons from Rugby Union |publisher=Managing Leisure |edition=7 |pages=56 |year=2002 |doi=10.1080/13606710110117023}}</ref> In 2001 het van die klubs saam met die RFU die organisasie “England Rugby” gestig om die Engelse Premierskap met die nasionale span te koördineer. Albei partye het ooreengekom om die aantal liga- en toetswedstryde vir sleutelspelers (’n groep van 50 tot 60 spelers wat deur die RFU benoem is) te reduseer en sodoende beserings en uitputtings te voorkom.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/1454059.stm |title=New deal to protect England stars |publisher=[[BBC]] |date=24 Julie 2001 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In ruil vir geleende spelers het die klubs ’n vergoeding van die RFU ontvang. Hierdie ooreenkoms word as ’n baanbreker vir die nasionale span se sukses tydens die Rugbywêreldbeker 2003 beskou. In 2004 het Clive Woodward ná ’n ampstermyn van sewe jaar as hoofafrigter bedank, nadat hy nie toegang tot die spelers verkry het soos hy dit geëis het nie: ''I wanted more from the union – more training days with the players, more influence over the way they were treated – and ended up with less.'' (“Ek wou meer van die unie hê – meer oefendae met die spelers, meer invloed op die manier waarop hulle behandel is – en ek het uiteindelik minder gekry.”)<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.independent.co.uk/sport/rugby/rugby-union/woodward-i-wasnt-ready-to-compromise-i-wanted-more-and-i-got-less-551277.html |title=I wasn't ready to compromise. I wanted more and I got less... |publisher=The Independent |author=Hewett, Chris |date=4 September 2004 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Sy opvolger Andy Robinson het die gebrek aan beheer oor die nasionale spelers vir die negatiewe wenrekord van sy span aangevoer.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.thetimes.co.uk/article/the-big-interview-andy-robinson-k3lkthb2mkv |title=The Big Interview: Andy Robinson |publisher=The Times |author=David Walsh |date=5 Augustus 2007 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Brian Ashton, wat Robinson as hoofafrigter opgevolg het, het sy span vir die Sesnasies-toernooi 2007 vroegtydig bekend gemaak, en gehoop dat die klubs in die week voor ’n toetswedstryd geen ligawedstryd sou speel nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rte.ie/sport/rugby/six-nations/2007/0213/214443-england/ |title=Ashton set to name side for Croker |publisher=rte.ie |date=14 Junie 2007 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die RFU en die Premierskap se klubs het toe ’n soortgelyke ooreenkoms soos dié van 2001 gesluit, wat die nasionale span van nasionale spelers uit die klubs vir toetswedstryde voorsien.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.thetimes.co.uk/article/peace-deal-agreed-in-club-v-country-row-36hn0qlf07h |title=Peace deal agreed in club v country row |publisher=The Times |author=Cain, Nick |date=24 Junie 2007 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> === Spelerstatistieke === [[Lêer:Martin Johnson Leicester.jpg|duimnael|upright|Martin Johnson (2007)]] [[Lêer:Jonathan Peter Wilkinson London 2015 (4)-trimmed.jpg|duimnael|upright|Jonny Wilkinson (2015)]] [[Lêer:Jason Leonard 2018 cropped.jpg|duimnael|upright|Jason Leonard (2018)]] Vervolgens die belangrikste statistieke van Engeland se spelers. Die spelers wat met <nowiki>*</nowiki> gekenmerk is, is nog aktief en kan hul statistieke verbeter. <small>(Korrek teen Maart 2026)</small> {| | {| class="wikitable" |+ Meeste toetswedstryde<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;team=1;template=results;type=player |title=Total matches played (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Toetswedstryde |- | {{0}}1 || [[Ben Youngs]] || 2010–2023 || 127 |- | {{0}}2 || [[Dan Cole]] || 2010–2025 || 118 |- | {{0}}3 || [[Jason Leonard]] || 1990–2003 || 114 |- | {{0}}4 || [[Owen Farrell]] * || 2012–2026 || 112 |- | {{0}}5 || [[Jamie George]] * || 2015–2026 || 109 |- | {{0}}6 || [[George Ford]] * || 2014–2026 || 108 |- | {{0}}7 || [[Courtney Lawes]] || 2009–2023 || 105 |- | {{0}}8 || [[Danny Care]] || 2008–2024 || 101 |- | {{0}}9 || [[Maro Itoje]] * || 2016–2026 || 109 |- | 10 || [[Dylan Hartley]] || 2008–2018 || {{0}}97 |} | {| class="wikitable" |+ Meeste toetswedstryde as kaptein<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?captain=1;class=1;filter=advanced;orderby=matches;team=1;template=results;type=player |title=Total matches played as captain (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Toetswedstryde |- | {{0}}1 || [[Will Carling]] || 1988–1996 || 59 |- | {{0}}2 || [[Owen Farrell]] || 2018–2024 || 48 |- | {{0}}3 || [[Chris Robshaw]] || 2012–2017 || 42 |- | {{0}}4 || [[Martin Johnson]] || 1998–2003 || 39 |- | {{0}}5 || [[Dylan Hartley]] || 2012–2018 || 30 |- | {{0}}6 || [[Lawrence Dallaglio]] || 1997–2004 || 22 |- | {{0}}7 || [[Bill Beaumont]] || 1978–1982 || 21 |- | {{0}}8 || [[Steve Borthwick]] || 2008–2010 || 21 |- | {{0}}9 || [[Martin Corry]] || 2005–2007 || 17 |- | 10 || [[Phil Vickery]] || 2002–2008 || 15 |} |- | {| class="wikitable" |+ Meeste punte aangeteken<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;filter=advanced;orderby=points;team=1;template=results;type=player |title=Total points scored (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Punte |- | {{0}}1 || [[Owen Farrell]] * || 2012–2026 || 1237 |- | {{0}}2 || [[Jonny Wilkinson]] || 1998–2011 || 1179 |- | {{0}}3 || [[George Ford]] * || 2014–2026 || {{0}}496 |- | {{0}}4 || [[Paul Grayson]] || 1995–2004 || {{0}}400 |- | {{0}}5 || [[Rob Andrew]] || 1985–1997 || {{0}}396 |- | {{0}}6 || [[Marcus Smith]] * || 2021–2026 || {{0}}314 |- | {{0}}7 || [[Toby Flood]] || 2006–2013 || {{0}}301 |- | {{0}}8 || [[Jon Webb]] || 1987–1993 || {{0}}296 |- | {{0}}9 || [[Charlie Hodgson]] || 2001–2012 || {{0}}269 |- | 10 || [[Dusty Hare]] || 1974–1984 || {{0}}240 |} | {| class="wikitable" |+ Meeste drieë gedruk<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;filter=advanced;orderby=tries;team=1;template=results;type=player |title=Total tries scored (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Drieë |- | {{0}}1 || [[Rory Underwood]] || 1984–1996 || 49 |- | {{0}}2 || [[Jonny May]] || 2013–2023 || 36 |- | {{0}}3 || [[Ben Cohen]] || 2000–2006 || 31 |- | {{0}}4 || [[Will Greenwood]] || 1997–2004 || 31 |- | {{0}}5 || [[Jeremy Guscott]] || 1989–1999 || 30 |- | {{0}}6 || [[Jason Robinson]] || 2001–2007 || 28 |- | {{0}}7 || [[Dan Luger]] || 1998–2003 || 24 |- | {{0}}8 || [[Anthony Watson]] || 2014–2024 || 23 |- | {{0}}9 || [[Josh Lewsey]] || 1998–2007 || 22 |- | 10 || colspan=3 | Vyf spelers met 20 drieë elk |} |} == Afrigters == [[Lêer:Clive Woodward.jpg|duimnael|upright|Clive Woodward (2013)]] [[Lêer:Eddie Jones Rugby.jpg|duimnael|upright|Eddie Jones (2009)]] Engeland het in 1969 sy eerste hoofafrigter benoem: Don White. Die huidige hoofafrigter is Steve Borthwick wat die pos in 2022 oorgeneem het. {| class="wikitable sortable" ! Naam !! Tydperk !! % Gewen |- | Don White || 1969–1971 || 27 |- | John Elders || 1972–1974 || 38 |- | John Burgess || 1975 || 17 |- | Peter Colston || 1976–1979 || 33 |- | Mike Davis || 1979–1982 || 63 |- | Dick Greenwood || 1983–1985 || 24 |- | Martin Green || 1985–1987 || 36 |- | Geoff Cooke || 1988–1994 || 72 |- | Jack Rowell || 1994–1997 || 72 |- | Clive Woodward || 1997–2004 || 71 |- | Andy Robinson || 2004–2006 || 41 |- | Brian Ashton || 2006–2008 || 55 |- | Rob Andrew || 2008 || 0 |- | Martin Johnson || 2008–2011 || 55 |- | Stuart Lancaster || 2011–2015 || 61 |- | Eddie Jones || 2015–2022 || 72,8 |- | Richard Cockerill (tussentyds) || 2022 || 0 |- | Steve Borthwick || sedert 2022 || 60,5 |} == Toekennings == Die Italiaanse sporttydskrif ''Gazzetta dello Sport'' het die Engelse nasionale span in 2003 as “wêreldspan van die jaar” aangewys. Die Internasionale Rugbyraad, sedert 2014 Wêreldrugby, het England dieselfde jaar as “span van die jaar” benoem. Engeland het ook die Laureus Wêreldsporttoekennings as “span van die jaar” ontvang (in 2004). == Swing Low, Sweet Chariot == [[Lêer:SwingLowSweetChariot1873.jpg|duimnael|''Swing Low, Sweet Chariot'', gepubliseer in ''The Jubilee Singers'', 1873]] ''Swing Low, Sweet Chariot'' is ’n onder Engelse ondersteuners gewilde lied – veral tydens tuiswedstryde op Twickenham. Gedurende die 1988-seisoen se laaste wedstryd teen Ierland het Chris Oti drie drieë vir Engeland gedruk. ’n Groep leerlinge van die [[Benediktyne|Benediktynse]] skool Douai het die lied – soos dit tydens rugbywedstryde op die skool gebruiklik is – gedurende sy derde drie begin sing en ander ondersteuners in die stadion het begin saamsing.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2006/feb/05/rugbyunion.features |title=Blood, mud and aftershave |publisher=The Observer |author=Oliver Price |date=5 Februarie 2006 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref name="SwingLow2">{{en}} {{cite web |url=http://www.everyhit.com/stories/swing_low_sweet_chariot.html |title=The story behind "Swing Low Sweet Chariot" and how it became a rugby anthem |publisher=everyhit.com |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Sedertdien word ''Swing Low, Sweet Chariot'' tydens Engelse tuiswedstryde deur rugby-ondersteuners gesing.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/magazine/7049496.stm#jokes |title=All you need to know about rugby: Rugby songs and jokes |publisher=[[BBC]] |author=Tom Geoghegan |date=19 Oktober 2007 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In 1991 het die RFU se bemarkingsbestuurder, Mike Coley, opdrag gekry om ’n liedjie vir die komende Rugbywêreldbeker 1991 te vind. Hy het voorkeur gegee aan die liedjie ''Jerusalem'', wat egter reeds vir die Rugbyligawêreldbeker 1989–1992 gebruik is, waarvolgens hy sy voorstel spontaan in ''Swing Low'' verander het. Verskillende variante is opgeneem en die gepubliseerde weergawe het tydens die toernooi die top-40 van die Britse enkelsnittreffers behaal.<ref name="SwingLow2" /> In 2020 het die Wêreldrugbymuseum tot dusver onbekende argiefmateriaal uitgereik, waarin ''Swing Low'' op Twickenham gesing word, as Martin Offiah (met die bynaam “Chariots” na ’n woordspeel met die oorspronklike titel van die rolprent ''Chariots of Fire'' uit die jaar 1981), tydens die Middlesex Sewes-toernooi 1987 speel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/news/uk-england-51646140 |title=Swing Low, Sweet Chariot rugby 'mystery solved' |publisher=[[BBC]] |author=Lowbridge, Caroline |date=3 Julie 2020 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die museumdirekteur is van mening dat die Twickenham-skare die lied al geken het, aangesien dit sedert die 1960’s in rugbyklubs gesing is, met eenvoudige gebare wat die lirieke illustreer.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.scotsman.com/sport/rugby-union/i-hate-swing-low-sweet-chariot-says-former-hooker-brian-moore-2890266 |title='I hate Swing Low Sweet Chariot' says former hooker Brian Moore |publisher=The Scotsman |author=Jamie Gardner |date=19 Junie 2020 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In die nasleep van die wêreldwye ''Black Lives Matter''-beweging ná die dood van George Floyd het die RFU in Junie 2020 aangekondig dat hulle die gebruik van die lied deur rugby-ondersteuners sal ondersoek, aangesien dit oorspronklik ’n [[Afro-Amerikaners|Afro-Amerikaanse]] spirituele lied is. Beide die voormalige rugbyspeler Brian Moore en [[Prins Harry, Hertog van Sussex|Prins Harry]] het daarvoor gepleit die liedjie nie meer tydens rugbywedstryde te sing nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.thetimes.co.uk/article/prince-harry-backs-rugby-move-to-kick-out-slavery-song-swing-low-sweet-chariot-93bdw2qjk |title=Prince Harry backs rugby move to kick out slavery song Swing Low, Sweet Chariot |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.stuff.co.nz/sport/rugby/international/300039265/exengand-hooker-brian-moore-says-swing-low-sweet-chariot-must-go |title=Ex-Engand hooker Brian Moore says Swing Low, Sweet Chariot must go |publisher=Stuff |date=21 Junie 2020 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Martin Offiah het hom kort daarna beywer om die liedjie te behou en dit as ’n geleentheid te gebruik om Engelse en rugby-ondersteuners van ander nasionaliteite oor diskriminasie en die geskiedenis van swartes in die [[Verenigde Koninkryk]] in te lig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/sport/rugby-union/53096584 |title=Black Lives Matter: RFU reviewing use of slave song Swing Low, Sweet Chariot |publisher=[[BBC]] |date=18 Junie 202 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die voormalige nasionale speler Maggie Alphonsi het gesê: “Ek verwelkom die RFU se ondersoek van die liedjie, maar ek dink nie dat die liedjie verbied sal moet word nie”.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.skysports.com/rugby-union/news/12321/12010398/swing-low-debate-a-chance-to-educate-will-greenwood-maggie-alphonsi-topsy-ojo-discuss |title='Swing Low debate a chance to educate' – Will Greenwood, Maggie Alphonsi, Topsy Ojo discuss |publisher=Sky |date=19 Junie 2020 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die eerste minister [[Boris Johnson]] was van mening dat die lied nie verbied moes word nie en dat daar minder op die simbole van diskriminasie gefokus sou word.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/53096584 |title=Swing Low, Sweet Chariot: Boris Johnson says song should not be banned |publisher=[[BBC]] |date=19 Junie 2020 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> == Sien ook == {{Portaal|Rugby|Ru ball.svg}} * [[Engelse nasionale krieketspan]] * [[Engelse nasionale vrouerugbyspan]] * [[Engelse nasionale sokkerspan]] == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronnelys == * {{en}} {{cite book |author=Barry Bowker |title=England Rugby |publisher=Cassell |year=1978 |isbn=978-0-304-30214-7}} * {{en}} {{cite book |author=Tony Collins |title=A Social History of English Rugby Union |url=https://archive.org/details/socialhistoryofe0000coll |publisher=Routledge |year=2009 |isbn=978-0-415-47660-7}} * {{en}} {{cite book |author=Stuart Farmer |title=The Official England Rugby Miscellany |url=https://archive.org/details/officialenglandr0000unse_x9c7 |publisher=Vision Sports Publishing Limited |year=2006 |isbn=978-1-905326-12-9 }} * {{en}} {{cite journal |author=Michael Morgan |title=Optimizing the structure of elite competitions in professional sport – lessons from Rugby Union |journal=Managing Leisure |volume=7 |pages=41–60 |year=2002 |doi=10.1080/13606710110117023}} * {{en}} {{cite book |author=Ron Palenski |title=Century in Black – 100 Years of All Black Test Rugby |url=https://archive.org/details/centuryinblack0000ronp |publisher=Hodder Moa Beckett Publishers Limited |year=2003 |isbn=978-1-86958-937-0 }} * {{en}} {{cite journal |author=Jason Tuck |title=The Men in White: Reflections on Rugby Union, the Media and Englishness |journal=International Review for the Sociology of Sport |volume=38 |issue=2 |pages=177–199 |year=2003 |doi=10.1177/1012690203038002003}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|England national rugby union team|Engelse nasionale rugbyspan}} * {{en}} [http://www.englandrugby.com/ Amptelike webwerf van die Engelse Rugbyvoetbalunie] * {{en}} [https://www.world.rugby/organisation/membership/europe/england Engeland by Wêreldrugby] * {{en}} [https://www.planetrugby.com/team/england/ Engeland op Planet Rugby] * {{en}} [http://www.sporting-heroes.net/rugby/ Spelerbiografieë] {{Nasionale rugbyspanne}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Rugby in Engeland]] [[Kategorie:Nasionale rugbyspanne van Europa]] cwb2p6c4ju2d9ubs8bybvh8e4nfltc7 2968820 2968761 2026-09-19T21:00:12Z SpesBona 2720 Beter prente 2968820 wikitext text/x-wiki : ''Hierdie artikel handel oor die Engelse nasionale mansrugbyspan. Vir die artikel oor die nasionale vrouerugbyspan, sien [[Engelse nasionale vrouerugbyspan]].'' {{Inligtingskas Rugbyspan | land = Engeland | beeld = Kenteken van die Engelse nasionale rugbyspan.svg | unie = [[Engelse Rugbyvoetbalunie|Rugbyvoetbalunie]] (RFU) | bynaam = Die Rose | embleem = Die rooi roos van die [[Huis van Lancaster]] | kaptein = [[Maro Itoje]] | afrigter = {{vlagikoon|Engeland}} [[Steve Borthwick]] <small>(sedert 2022)</small> | stadion = [[Twickenham-stadion|Twickenham]], [[Londen]] | kapasiteit = 82&nbsp;000 | patroon_la1 = | patroon_b1 = _thinredsides | patroon_ra1 = | patroon_sh1 = | patroon_so1 = _2_stripes_white | linkerarm1 = ffffff | liggaam1 = ffffff | regterarm1 = ffffff | broek1 = ffffff | kouse1 = 000000 | patroon_la2 = _lightbluelower | patroon_b2 = | patroon_ra2 = _lightbluelower | patroon_sh2 = _skysides | patroon_so2 = _2_stripes_white | linkerarm2 = 000000 | liggaam2 = 000000 | regterarm2 = 000000 | broek2 = 000000 | kouse2 = 000000 | statistiek = Statistiek | toetse = [[Ben Youngs]] (127)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=matches;team=1;template=results;type=player |title=Most matches |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> | toptoetspuntebehaler = [[Owen Farrell]] (1&nbsp;237)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=points;team=1;template=results;type=player |title=Most points |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> | meestedrieë = [[Rory Underwood]] (49)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=tries;team=1;template=results;type=player |title=Most tries |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> | eerste = (''ook die wêreld se eerste'')<br />{{SCOru}} 1–0 {{ENGru-r}}<br />([[Edinburg]], [[Skotland]]; 27 Maart 1871) | grootwen = {{ENGru}} 134–0 {{ROMru-r}}<br /> ([[Londen]], [[Engeland]]; 17 November 2001) | grootverloor = {{AUSru}} 76–0 {{ENGru-r}}<br />([[Brisbane]], [[Australië]]; 6 Junie 1998) | Wêreldbekerverskynings = 10/10 | jaar = 1987 | beste = Kampioen in [[Rugbywêreldbeker 2003|2003]] | url = | unieurl = www.englandrugby.com }} Die '''Engelse nasionale rugbyspan''' ([[Engels]]: ''England national rugby union team'') is die nasionale [[rugby]]span wat [[Engeland]] in internasionale wedstryde (toetswedstryde) verteenwoordig. Rugby word in Engeland deur die [[Engelse Rugbyvoetbalunie|Rugbyvoetbalunie]] (''Rugby Football Union'', RFU) geadministreer. Engeland neem aan die jaarlikse [[Sesnasies-toernooi]] deel, saam met [[Franse nasionale rugbyspan|Frankryk]], [[Ierse nasionale rugbyspan|Ierland]], [[Italiaanse nasionale rugbyspan|Italië]], [[Skotse nasionale rugbyspan|Skotland]] en [[Walliese nasionale rugbyspan|Wallis]]. Engeland het die kampioenskap reeds 29 keer gewen, insluitende 13 [[Grand Slam (Rugby)|Grand Slams]], en nog tien ander kere die titel gedeel. Engeland ding as deel van die Sesnasies-toernooi met Skotland om die Calcuttabeker mee, die oudste rugbytrofee. Engeland se belangrikste internasionale verskyning is tydens die vierjaarlikse [[rugbywêreldbeker]]toernooi wat sedert 1987 beslis word. Engeland is genooi om aan die eerste [[Rugbywêreldbeker 1987]] deel te neem en het daarna die eindstryd van die tweede [[Rugbywêreldbeker 1991]] gehaal waar hulle teen [[Wallabies|Australië]] verloor het. Ná die span se 2003-Sesnasies Grand Slam het Engeland die [[Rugbywêreldbeker 2003]] gewen deur Australië met 20–17 in [[ekstra tyd]] te klop, waarmee hulle die eerste span van die [[Noordelike Halfrond]] geword het om dit te vermag. Daarbenewens is dit ná [[sokker]] in [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1966|1966]] die tweede wêreldbekertrofee in een van Engeland se gewildste sportsoorte wat die onderskeidelike nasionale span ingepalm het; in [[Krieketwêreldbeker 2019|2019]] sou nog die [[Krieket|krieketwêreldbekertitel]] volg. Hulle het tydens die [[Rugbywêreldbeker 2007]] as verdedigende kampioen in die eindstryd gespeel, maar met 6–15 teen Suid-Afrika verloor; albei spanne het mekaar tydens die [[Rugbywêreldbeker 2019]] weer in die eindstryd ontmoet, en Engeland is dié keer deur die Springbokke met 32–12 geklop. Engeland het sy eerste toetswedstryd in 1871 gespeel, toe hulle op Raeburn Place in [[Edinburg]] deur Skotland verslaan is. Daarna het Engeland die Tuisuniekampioenskap (Engels: ''Home Nations Championship'', nou die Sesnasies) wat in 1883 ’n aanvang geneem het, oorheers. Ná die skeuring in rugbyvoetbal in 1895 (veral in Noord-Engeland), wat ook die nasionale span geraak het, het Engeland tot in 1910 nie weer die kampioenskap gewen nie. Engeland het in 1905 vir die eerste keer teen die [[Nieu-Seeland]]se [[All Blacks]] gespeel, in 1906 teen die [[Suid-Afrika]]anse [[Springbokke]] en in 1909 teen die [[Australië|Australiese]] Wallabies. Engeland is ook een van die lande wat deel uitmaak van die [[Britse en Ierse Leeus]] – spelers wat vir Engeland mag speel mag dus ook gekies word vir die Leeus. Engelse spelers dra tradisioneel wit broeke, vlootblou kouse en wit truie met ’n geborduurde rooi roos – wat aan die [[Huis van Lancaster]] ontleen is – daarop. Die span se tuisstadion is sedert 1910 oorwegend [[Twickenham-stadion|Twickenham]]. In 2003 is Engeland deur Wêreldrugby as die “span van die jaar” aangewys. 17 voormalige Engelse rugbyspelers is in Wêreldrugby se Heldesaal opgeneem. Engeland is tans (Maart 2026) sesde op [[Wêreldrugby]] se wêreldranglys gelys.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/rankings |title=Women’s and Men’s Rankings |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> == Beheerliggaam == {{Hoofartikel|Engelse Rugbyvoetbalunie}} [[Lêer:Rugby football museum.jpg|duimnael|Die ''Webb Ellis Rugby Football Museum'' in Rugby]] Die beheerliggaam vir rugby in Engeland is die Rugbyvoetbalunie (''Rugby Football Union'', RFU). Die RFU is op 26 Januarie 1871 gestig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.englandrugby.com/about-rfu/the-rfu |title=History |publisher=[[Engelse Rugbyvoetbalunie|Rugbyvoetbalunie]] |accessdate=20 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211120121829/https://www.englandrugby.com/about-rfu/the-rfu |archive-date=20 November 2021 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Daarmee is dit die oudste rugbybeheerliggaam ter wêreld en het in 1890 ’n volle lid van die Internasionale Rugbyvoetbalraad (IRVR; nou [[Wêreldrugby]]) geword.<ref name="rugbyfootballhistory">{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyfootballhistory.com/timeline1890s.htm |title=Historical Rugby Milestones 1890s |publisher=rugbyfootballhistory.com |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Daarbenewens het die RFU in 1999 by die vastelandse beheerliggaam FIRA-AER (nou [[Rugby Europa]], RE) aangesluit.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyeurope.eu/about-us |title=About us |publisher=[[Rugby Europa]] |date=2020 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die belangrikste Engelse rugbytoernooi is die Engelse Premierskap, waaraan tien klubs deelneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.premiershiprugby.com/clubs |title=Clubs |publisher=Premiership Rugby |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Bo die nasionale kampioenskap word jaarliks saam met klubs uit Frankryk, Ierland, Italië, Skotland en Wallis die Europese Rugbykampioenskapbeker en die Europese Rugby-uitdaagbeker beslis. Naas die amptelike nasionale span roep die RFU ook ander keurspanne byeen. Die ''England Saxons'' is die tweede nasionale span van Engeland.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rfu.com/News/2006/May/News%20Articles/EnglandABecomesEnglandSaxons.aspx?a=1&y=2006 |title=England A becomes England Saxons |publisher=[[Engelse Rugbyvoetbalunie|Rugbyvoetbalunie]] |date=18 Mei 2006 |accessdate=27 September 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120927174442/http://www.rfu.com/News/2006/May/News%20Articles/EnglandABecomesEnglandSaxons.aspx?a=1&y=2006 |archive-date=27 September 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Net soos ander rugbylande beskik Engeland oor ’n o/20-nasionale span wat aan die o/20-Sesnasies-toernooi en die [[Wêreldrugby o/20-kampioenskap]] deelneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.sixnationsrugby.com/team/england-u20/#latest |title=England U20 |publisher=[[Sesnasies-toernooi|Sesnasies]] |accessdate=31 Oktober 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231031204738/https://www.sixnationsrugby.com/team/england-u20/#latest |archive-date=31 Oktober 2023 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/tournaments/u20/championship |title=World Rugby U20 Championship |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Kinders en jongmense word reeds op skool aan rugby bekend gestel en na gelang van hul belangstelling en talent begin hulle met hul afrigting. Engeland beskik oor ’n nasionale span vir studente, die ''Schoolboys'', wat as ’n voorbereiding op die Engelse nasionale rugbyspan dien.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.englandrugby.com/participation/education/schools |title=Schools |publisher=[[Engelse Rugbyvoetbalunie|Rugbyvoetbalunie]] |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Dit word as ’n groot prestasie beskou om saam met die [[Britse en Ierse Leeus]] na die [[Suidelike Halfrond]] te toer, waar hulle sowat al om die vier jaar teen die [[Nieu-Seeland]]se [[All Blacks]], die [[Suid-Afrika]]anse [[Springbokke]] of die [[Australië|Australiese]] [[Wallabies]] speel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.lionstour.com/ |title=British & Irish Lions |publisher=[[Britse en Ierse Leeus]] |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> == Geskiedenis == === Gedurende die 19de eeu === [[Lêer:William Webb Ellis.jpg|duimnael|links|upright|[[William Webb Ellis]]]] [[Lêer:Rugby School 850.jpg|duimnael|Die skoolgebou van die privaatskool in [[Rugby, Engeland|Rugby]]]] [[Lêer:England 1871 first.jpg|duimnael|Engeland voordat hulle in 1871 in die eerste internasionale wedstryd teen [[Skotse nasionale rugbyspan|Skotland]] in [[Edinburg]] gespeel het]] [[Lêer:A Football Match.jpg|duimnael|Rugbywedstryd tussen Engeland en Skotland, ca. 1893]] Rugby is glo deur [[William Webb Ellis]] uitgevind, toe hy in 1823 in die Engelse dorp [[Rugby, Engeland|Rugby]] tydens ’n [[sokker]]wedstryd vir die eerste keer die bal met die hand opgetel en weggehardloop het om ’n punt aan te teken. Leerlinge van die Rugby-skool het die nuwe sport in die eerste helfte van die 19de eeu na universiteite, na [[Londen]], en na die graafskappe saamgeneem en oor die hele land versprei. In 1848 het verteenwoordigers van ses openbare skole op ’n algemene stel reëls besluit.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyfootballhistory.com/originsofrugby.htm |title=Origins of Rugby |publisher=rugbyfootballhistory.com |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Op 26 Januarie 1871 is die beheerliggaam [[Engelse Rugbyvoetbalunie|Rugbyvoetbalunie]] (RFU) gestig. Die eerste wedstryd van ’n Engelse keurspan is twee maande later op Maandag, 27 Maart 1871, teen Skotland gespeel. Dit was nie net Engeland se eerste wedstryd teen ’n ander land nie, maar ook die eerste internasionale rugbywedstryd en die eerste internasionale wedstryd tussen albei lande in enige sportsoort ooit.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rfu.com/microsites/museum/index.cfm?fuseaction=faqs.history |title=Short history of rugby |publisher=[[Engelse Rugbyvoetbalunie|Rugbyvoetbalunie]] |accessdate=15 Februarie 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080215165655/http://www.rfu.com/microsites/museum/index.cfm?fuseaction=faqs.history |archive-date=15 Februarie 2008 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Skotland het die kragmeting gewen met twee drieë en ’n verdoeling van een van die drieë; ’n 4–1 oorwinning voor ’n skare van 4&nbsp;000 by Raeburn Place, [[Edinburg]].<ref>{{en}} {{cite book |author=Marshall, Francis |title=Football; the Rugby union game |url=https://archive.org/details/bub_gb_y-VAAAAAIAAJ |pages=[https://archive.org/details/bub_gb_y-VAAAAAIAAJ/page/140 140] |year=1892 |location=Londen, Parys, Melbourne |publisher=Cassell and company, limited}})</ref><ref name="Lewis">{{en}} {{cite book |author=Steve Lewis |title=One Among Equals: England's International Rugby Captains |url=https://archive.org/details/oneamongequalsen0000lewi |publisher=Vertical Editions |year=2008 |isbn=978-1-904091-31-8 |page=[https://archive.org/details/oneamongequalsen0000lewi/page/274 274]}}</ref><ref name="Rugby1870s">{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyfootballhistory.com/timeline1870s.htm |title=Historical Rugby Milestones – 1870s |publisher=rugbyfootballhistory.com |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die terugwedstryd, en Engeland se eerste tuiswedstryd, is op die Londense [[The Oval (Londen)|Kennington Oval]] gehou en deur Engeland met 8–3 gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbydata.com/england/scotland/gamesplayed/9 |title=England vs Scotland > Games Played |publisher=rugbydata.com |accessdate=18 Junie 2012 |archive-url=https://www.webcitation.org/68W4nFeCq?url=http://www.rugbydata.com/england/scotland/gamesplayed/9 |archive-date=18 Junie 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbydata.com/england/scotland/game/1872/02/05 |title=5 Februarie 1872 – The Oval, London, England |publisher=rugbydata.com |accessdate=18 Junie 2012 |archive-url=https://www.webcitation.org/68W4nxgbD?url=http://www.rugbydata.com/england/scotland/game/1872/02/05 |archive-date=18 Junie 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die vroeë wedstryde het nie oor ’n gestruktureerde puntestelsel beskik nie; dit sou eers ná 1890 ingestel word nadat ’n geskikte formaat vir die puntestelsel ontwerp is.<ref name="Rugby1870s" /> Tot in 1875 is – soos in sokker – internasionale rugbywedstryde beslis deur die aangetekende aantal doele (beide doelskoppe en skepdoele), maar van 1876 af is ’n wedstryd deur die aantal gedrukte drieë beslis as die telling gelykop was.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://en.espn.co.uk/statsguru/rugby/page/79004.html |title=Scoring & Player Numbers Explanation |publisher=ESPNscrum |date=1 October 2008 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Ná ’n aantal wedstryde teen Skotland het Engeland in 1875 op die Londense Oval vir die eerste keer teen [[Ierse nasionale rugbyspan|Ierland]] gespeel en hulle met 7–0 verslaan.<ref name="Lewis" /> Dié wedstryd was Ierland se eerste toetswedstryd ooit.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbydata.com/england/ireland/game/1875/02/15 |title=15 Februarie 1875 – The Oval, London, England |publisher=rugbydata.com |accessdate=5 Desember 2012 |archive-url=https://www.webcitation.org/6Ch1kbvAH?url=http://www.rugbydata.com/england/ireland/game/1875/02/15 |archive-date=5 Desember 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbydata.com/ireland/gamesplayed/37 |title=Ireland > Games Played |publisher=rugbydata.com |accessdate=5 Desember 2012 |archive-url=https://www.webcitation.org/6Ch1lUyYT?url=http://www.rugbydata.com/ireland/gamesplayed/37 |archive-date=5 Desember 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Vir albei spanne het 20 spelers uitgedraf,<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.irishrugby.ie/history/css/arch_history_1.htm |title=Irish International Teams: Results, Scorers, Dates and Venues – 1874 to June 1999 |publisher=[[Ierse Rugbyvoetbalunie]] |accessdate=21 Desember 2018 |archive-date=21 Desember 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181221100551/http://www.irishrugby.ie/history/css/arch_history_1.htm |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> soos dit in die vroeë jare van rugby gebruiklik was; die aantal spelers wat tydens een wedstryd vir een span mag uitdraf is eers in 1877 van 20 tot 15 verminder. In 1879 het Engeland en Skotland vir die eerste keer die in [[Indië]] geskenkte Calcuttabeker beslis wat deur Engeland gewen is.<ref>{{en}} {{cite web |author=Ben Johnson |url=https://www.historic-uk.com/HistoryUK/HistoryofBritain/The-Calcutta-Cup/ |title=The Calcutta Cup |publisher=Historic UK |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Hul eerste wedstryd teen [[Walliese nasionale rugbyspan|Wallis]] (die laaste van die vier Tuisnasies) is op 19 Februarie 1881 op Richardson’s Field in Blackheath gespeel.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyfootballhistory.com/timeline1880s.htm |title=Historical Rugby Milestones – 1880s |publisher=rugbyfootballhistory.com |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref name="19Feb1881">{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbydata.com/england/wales/game/1881/02/19 |title=19th February 1881 ''Richardsons Field'', Blackheath, England. |publisher=rugbydata.com |accessdate=5 Desember 2012 |archive-url=https://www.webcitation.org/6Ch1oPnsn?url=http://www.rugbydata.com/england/wales/game/1881/02/19 |archive-date=5 Desember 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Engeland het sy grootste oorwinning in dié tyd aangeteken toe hulle Wallis met 30–0 (volgens die huidige puntestelsel sou dit ’n 82–0-oorwinning gewees het) verslaan en in die proses 13 drieë gedruk het.<ref name="19Feb1881" /> Die opvolgwedstryd die volgende jaar by St Helens in [[Swansea]] was ’n nouer oorwinning; met Engeland wat 10–0 gewen het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbydata.com/wales/england/game/1882/12/16 |title=16th December 1882 St Helens, Swansea, Wales. |publisher=rugbydata.com |accessdate=5 Desember 2012 |archive-url=https://www.webcitation.org/6Ch1pN5Ep?url=http://www.rugbydata.com/wales/england/game/1882/12/16 |archive-date=5 Desember 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Ná ’n aantal sporadiese wedstryde tussen die vier Tuisnasies het die beheerliggame in 1883 die eerste Tuisnasies-toernooi gereël wat deur Engeland gewen is.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyfootballhistory.com/6nations.htm |title=6 Nations History |publisher=Rugby Football History |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/international/3422419.stm |title=Six Nations roll of honour |publisher=[[BBC]] |date=19 Januarie 2004 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die eerste Tuisnasies-toernooie is deur konflikte met die ander beheerliggame oorskadu. In 1884 het die Engelse RFU met die [[Skotse Rugbyunie|Skotse Rugbyvoetbalunie]] (SRU) oor die reëlinterpretasie geskil. Die RFU was van mening dat Engeland as “stigtersland” van die rugbyspel die alleenlike reg geniet het om omstrede punte in die stel reëls te interpreteer. Die Skotte het hiermee nie saamgestem nie en die volgende jaar geweier om teen Engeland te speel. Op 5 Desember 1887 het verteenwoordigers van die SRU, die [[Ierse Rugbyvoetbalunie]] (IRFU) en die [[Walliese Rugbyunie]] (WRU) in [[Manchester]] vergader en die Internasionale Rugbyvoetbalraad (IRVR; nou [[Wêreldrugby]]) gestig. Die RFU is vir toetreding genooi, maar hulle het die IRVR se eis oor die alleenlike opstel van die reëls verwerp. Gevolglik het die ander beheerliggame Engeland geboikot, waardeur die Tuisnasies-toernooie in 1888 en 1889 sonder Engeland beslis is. In 1890 het hulle slegs voorwaardelik deelgeneem en in April dieselfde jaar het die RFU wél by die IRVR aangesluit, nadat ’n Arbitrasieraad – bestaande uit John Macdonald (Lord Justice Clerk) en Francis Marindin (president van die Sokkervereniging) – met die Iere, Skotte en Walliesers saamgestem het.<ref name="rugbyfootballhistory" /><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyfootballhistory.com/laws.htm#IB |title=Formation of the Rugby International Board (IB) |publisher=Rugby Football History |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die boikot het Engeland in 1889 sy eerste wedstryd teen ’n nie-tuisuniespan gespeel: die ''New Zealand Natives'', ’n [[Maori|Māori]]-span wat deur Australië en Europa getoer het. Engeland het die wedstryd op ''Rectory Field'' in Blackheath met 7–0 gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://nzhistory.govt.nz/culture/nz-natives-rugby-tour/unsporting-behaviour |title=Unsporting behaviour? – the New Zealand Natives' rugby tour of 1888/89 |work=New Zealand History |publisher=Ministerie van Kultuur en Erfenis |date=20 Desember 2012 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://nzhistory.govt.nz/culture/nz-natives-rugby-tour/matches-played |title=Matches played – New Zealand Natives' rugby tour of 1888/89 |work=New Zealand History |publisher=Ministerie van Kultuur en Erfenis |date=13 Augustus 2015 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In 1890 het Engeland die Tuisnasies-titel met Skotland gedeel.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyfootballhistory.com/6nations.htm |title=6 Nations History |publisher=rugbyfootballhistory.com |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Op 29 Augustus 1895 het 21 klubs die RFU verlaat en in [[Huddersfield]] ’n nuwe beheerliggaam gestig, die Noordelike Rugbyvoetbalunie (sedert 1922 Rugbyvoetballeague). Dié afstigting, wat as begin van die spel [[Rugby League|rugby league]] beskou word, is gedoen aangesien veral Noord-Engelse klubs hulle uit die werkersklas afkomstige spelers tydens beserings finansieel wou vergoed. Die RFU, wat deur Suid-Engelse spelers uit die Hoër- en boonste middelklas gedomineer is, het hierdie stap as die begin van ’n professionele sport beskou en tevergeefs vir die handhawing van ’n streng amateurstatus gepleit. Sedertdien domineer rugby league veral die Noord-Engelse grafskappe [[Lancashire]] en [[Yorkshire]]. Tot die rugbyspel se professionalisering ’n honderd jaar later is spelers nie toegelaat om van sportkode te verander nie. As gevolg van die splitsing het die nasionale span ’n lang tydperk sonder noemenswaardige sukses beleef, aangesien baie van die beste spelers ’n professionele loopbaan verkies het. Gevolglik het Engeland van 1892 tot 1910 geen Tuisnasies-toernooi gewen nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyfootballhistory.com/Schism.html |title=The Great Schism |publisher=rugbyfootballhistory.com |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> === Tydperk voor die Tweede Wêreldoorlog === [[Lêer:England vs allblacks Gillett 1905.jpg|duimnael|links|Engeland teen die Nieu-Seelandse oorspronklike [[All Blacks]] in 1905; die All Blacks het met 15–0 gewen]] [[Lêer:Lion rugby.jpg|duimnael|Die Nieu-Seelandse katjie oorwen die Engelse leeu (spotprent in ''Punch'')]] [[Lêer:Prince Alexander S. Obolensky.jpg|duimnael|links|upright|Die ingeburgerde Russiese vors Alexander Obolensky het in 1936 twee beslissende drieë teen die All Blacks gedruk]] [[Lêer:Starting-An-Attack-.jpg|duimnael|Skets van ’n wedstryd tussen Engeland en Wallis op Twickenham in 1931]] Op 2 Desember 1905 het Engeland die eerste keer teen die [[Nieu-Seeland]]se [[All Blacks]] gespeel. Die All Blacks het vyf drieë gedruk, wat op daardie stadium drie punte getel het (vandaar die [[Afrikaans]]e term “drie”) en met 15–0 gewen. Tydens hul eerste Europatoer het die All Blacks 34 van hul 35 wedstryde gewen en sodoende hul oorheersing van die rugbyspel tot vandag toe begin.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/20 |title=1905/06 New Zealand tour to Europe and North America |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Op 22 Maart 1906 het Engeland in die [[Parys]]e [[Parc des Princes]] hul eerste wedstryd teen [[Franse nasionale rugbyspan|Frankryk]] gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://worldrugbymuseum.blog/2015/08/14/match-report-france-v-england-1906/ |title=Match report – France v England, 1906 |publisher=World Rugby Museum |date=14 Augustus 2015 |accessdate=18 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418230650/https://worldrugbymuseum.blog/2015/08/14/match-report-france-v-england-1906/ |archive-date=18 April 2021 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Op 8 Desember dieselfde jaar het die Engelse vir die eerste keer teen die [[Suid-Afrika]]anse [[Springbokke]] gespeel en ’n 3-elk aangeteken. Voor die wedstryd het hulle net onwillig die keuring van die [[Jamaika]]anse speler James Peters teruggetrek, nadat die Suid-Afrikaners onwrikbaar geweier het om teen ’n swart speler te speel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.blackhistorymonth.org.uk/article/section/bhm-firsts/james-peters-the-1st-black-rugby-player/ |title=James Peters the 1st Black Rugby Player |publisher=Black History Month |date=26 Augustus 2015 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Engelse keurspanne het twee keer aan rugbytoernooie tydens [[Olimpiese Somerspele]] deelgeneem, alhoewel dit nie die nasionale span was nie. Tydens die [[Olimpiese Somerspele 1900]] in Parys het die span Moseley RFC uit [[Birmingham]] die bronsmedalje gewen. Die silwermedalje tydens die [[Olimpiese Somerspele 1908]] in [[Londen]] is deur ’n span uit die graafskap [[Cornwall]] gewen.<ref>{{en}} Ian Buchanan: ''Rugby Football at the Olympic Games'', In: ''Journal of Olympic History'', 1ste uitgawe, no. 1, lente 1997, bl. 12ff. (''[https://isoh.org/wp-content/uploads/2015/04/59.pdf pdf]'').</ref> Die eerste wedstryd van die Engelse teen die [[Australië|Australiese]] [[Wallabies]] het op 9 Januarie 1909 in ’n 3–9-nederlaag geëindig.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyfootballhistory.com/timeline1900s.htm |title=Historical Rugby Milestones 1900s |publisher=rugbyfootballhistory.com |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In 1910 is [[Twickenham-stadion|Twickenham]] as die RFU se nuwe tuiste geopen wat ’n “goue era” vir Engelse rugby ingelui het. Engeland se eerste internasionale wedstryd op Twickenham het aan hulle ’n oorwinning oor Wallis besorg en Engeland het voortgegaan om in dieselfde jaar die Tuisnasies-toernooi vir die eerste keer sedert die groot skeuring van 1895 wat gelei het tot die ontstaan van rugby league te wen; die toernooi het ná die toetreding van Frankryk die Vyfnasies geword. Alhoewel Engeland nie die titel in 1911 verdedig het nie, het hulle dit in 1912 gedeel. In 1913 en 1914 het Engeland sy eerste Grand Slams aangeteken, nadat hulle al die deelnemende spanne verslaan het. In 1913 het Engeland ook sy eerste wegoorwinning sedert 1895 in Cardiff aangeteken en daarmee die Walliese tuiswenreeks beëindig.<ref>{{en}} {{cite book |author=David Smith, Gareth Williams |title=Fields of Praise: The Official History of The Welsh Rugby Union |url=https://archive.org/details/fieldsofpraiseof0000smit |publisher=University of Wales Press |date=1980 |ISBN=0-7083-0766-3 |pages=[https://archive.org/details/fieldsofpraiseof0000smit/page/198 198]}}</ref> Tussen 1915 en 1919 is weens die [[Eerste Wêreldoorlog]] geen toetswedstryde gespeel nie. Nadat die Vyfnasies-toernooi in 1920 hervat is, het Engeland sy wenreeks voortgesit. Gedurende die 1920’s het hulle die toernooi vyf keer gewen, waarvan vier met ’n Grand Slam (in 1921, 1923, 1924 en 1928).<ref name="SNHistory">{{en}} {{cite web| url=http://www.rugbyfootballhistory.com/6nations.htm#1999 |title=6 Nations History |publisher=rugbyfootballhistory.com |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> As die belangrikste boumeester van dié wenreeks word Wavell Wakefield beskou: Die taktiese nuwighede wat deur hom ingevoer is, het die rol van die spelers op die agterste ry heeltemal verander. Hulle het voorheen slegs vorme van vastespel uitgevoer, maar was nou baie meer buigsaam, wat hul teenstanders oor ’n lang tyd laat sukkel het.<ref>{{en}} {{cite book |author=Bowker, Barry |title=England Rugby |year=1978 |publisher=Cassell |isbn=978-0-304-30214-7 |pages=60}}</ref> Een van hul min nederlae in dié tydperk was aan die begin van Januarie 1925 teen die All Blacks tydens hul Europatoer, wat weens hul onoorwonne toer (oorwinnings in al hul 36 wedstryde) as ''The Invincibles'' (“die onoorwinlikes”) genoem is, voor ’n skare van 60&nbsp;000 op Twickenham.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/50 |title=1924/25 New Zealand tour to Europe and North America |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In 1926 het Skotland as eerste van die Tuisnasies ’n wegoorwinning op Twickenham aangeteken.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.independent.co.uk/sport/rugby/rugby-union/news-comment/england-v-scotland-the-greatest-moments-1647958.html?action=gallery&ino=2 |title=England v Scotland: The greatest moments |publisher=The Independent |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Gedurende die 1930’s het Engeland vyf keer die Tuisnasies-toernooi gewen – maar sonder ’n Grand Slam, nadat Frankryk weens beweerde professionalisme en onvoldoende beheerliggaambestuur van 1932 tot 1939 uit die toernooi geskop is en dit na die Tuisnasies-toernooi teruggekeer het. Nogtans het Engeland in 1934 en 1937 daarin geslaag om die Tuisnasies-toernooi met ’n driekroon te wen, nadat hulle al die ander Tuisnasies verslaan het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/international/1776391.stm |title=Six Nations history |publisher=[[BBC]] |date=28 Januarie 2002 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Gedurende hierdie dekade het Engeland op Twickenham twee toerende spanne van die Suidelike Halfrond gehuisves. Aan die begin van Januarie 1932 het hulle teen Suid-Afrika gespeel, maar Engeland is deur die Springbokke met 7–0 verslaan. Die onaantreklike taktiek van die Springbokke wat hoofsaaklik uit skoppe bestaan het, is deur die skare van 70&nbsp;000 en die pers nie goed ontvang nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.scotsman.com/sport/rugbys-great-leap-forward-2477113 |title=Rugby's great leap forward |publisher=The Scotsman |date=27 Januarie 2003 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Aan die begin van Januarie 1936 het die Engelse die All Blacks gehuisves. Hul 13–0-oorwinning was die eerste Engelse sukses oor die oormatig skynende All Blacks. Dié oorwinning is veral deur twee drieë van die ingeburgerde vors Alexander Obolensky teweeggebring.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/england/suffolk/7813726.stm |title=Statue for rugby's Russian prince |publisher=[[BBC]] |date=9 Januarie 2009 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite book |author=Ron Palenski |year=2003 |title=Century in Black – 100 Years of All Black Test Rugby |url=https://archive.org/details/centuryinblack0000ronp |publisher=Hodder Moa Beckett Publishers Limited |isbn=978-1-86958-937-0 |pages=38–39}}</ref> === ’n Lang tydperk van mislukking === [[Lêer:England vs scotland 1959.jpg|duimnael|Engeland teen Skotland tydens die Vyfnasies 1959]] Tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] is al die internasionale rugby gekniehalter. In 1945 en 1946 is die ''Victory Internationals'' beslis – ’n reeks wedstryde teen nasionale en militêre keurspanne wat nie die volle toetsstatus geniet het nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://worldrugbymuseum.com/from-the-vaults/players/after-the-war-the-victory-internationals-1945-46 |title=After the War: The Victory Internationals, 1945-46 |publisher=World Rugby Museum |author=J. R. Suber |date=10 Junie 2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die jaarlikse toernooi is van 1947 af hervat en met Frankryk se hertoelating was die toernooi vir die volgende vyf dekades weer die Vyfnasies. In dieselfde jaar het Engeland die kampioenskap met Wallis gedeel. In 1948 het hulle egter geen wedstryd gewen nie en slegs die ongewilde “houtleupel” ingepalm. Die tydperk van mislukking het tot in 1953 geduur, toe hulle weer die Vyfnasies-toernooi gewen het.<ref name="SNHistory" /> In 1954 het hulle die titel met Frankryk en Wallis gedeel en in 1957 is die sewende Grand Slam behaal. Nog toernooi-oorwinnings het in 1958, 1960 en 1963 gevolg.<ref name="SNHistory" /> Suid-Afrika het in 1952 na Engeland getoer, Nieu-Seeland in 1954 en Australië in 1948 asook in 1958; slegs in die laaste van dié wedstryde het Engeland ’n oorwinning aangeteken.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/109 |title=1951/52 South Africa tour to Europe |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/118 |title=1953/54 New Zealand tour to Europe and North America |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/97 |title=1947/48 Australia tour to Europe and North America |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/140 |title=1957/58 Australia tour to Europe and North America |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Oor dekades heen het Engelse spelers slegs na die Suidelike Halfrond getoer as hulle deur die Britse en Ierse Leeus opgeroep is. Dit het in 1963 verander, toe die RFU vir die eerste keer op sy eie ’n toer gereël het. Engeland het na Nieu-Seeland en Australië getoer, maar hulle is in al hul toetswedstryde deur die All Blacks en die Wallabies verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/167 |title=1963 England tour to Australasia |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Ná hierdie toer het die nasionale span ’n lang krisistydperk beleef. Die tweede helfte van die 1960’s en die hele 1970’s was hul onsuksesvolste era in dié tyd. Met uitsondering van die Vyfnasies 1973, toe al die vyf spanne vir die enigste keer twee oorwinnings én twee nederlae elk aangeteken het, het Engeland nie een toernooi-oorwinning ingepalm nie en is deur beide Wallis en Frankryk oorheers.<ref name="SNHistory" /> In kontras hiermee het Engeland op 20 Desember 1969 op Twickenham sy eerste oorwinning oor Suid-Afrika (met 11–8) aangeteken. Die Springbokke se toer is begelei deur hewige anti-apartheidsproteste, wat onder andere deur [[Peter Hain]] en die latere Britse eerste minister [[Gordon Brown]] gereël is.<ref>{{en}} {{cite web |author=Carolyn Hitt |url=https://www.thefreelibrary.com/Rebel+with+a+cause+Hain+recalls+his+days+on+the+rugby+protest...-a094440166 |title=Rebel with a cause Hain recalls his days on the rugby protest frontline |publisher=Western Mail |date=19 November 2002 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Kort tevore het die RFU Don White as Engeland se eerste afrigter aangestel. Alhoewel hy as “die mees vooruitdenkende afrigter in Engeland” beskou is, het hy nie daarin geslaag om die Engelse span na sukses terug te neem nie en twee jaar later bedank.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/news/2007/jun/07/guardianobituaries.rugbyunion |title=Don White |publisher=[[The Guardian]] |author=Paul Stephens |date=7 Junie 2007 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Van die elf Engelse wedstryde onder White se toesig het hulle drie gewen, in een gelykop gespeel en sewe verloor. Ter geleentheid van hul eeufees het die RFU in April 1971 ’n toetswedstryd gereël teen die ''President’s Overseas XV'', ’n deur die beheerliggaam se president saamgestelde wêreldspan bestaande uit die destyds beste spelers.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.ruck.co.uk/one-team-100-winning-record-england/ |title=Only one team in history has a 100% winning record against England |publisher=ruck.co.uk |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In 1972 het Engeland die Vyfnasies-toernooi ná vier swak nederlae in die laaste plek beëindig. Dié toernooi kon weens die [[Noord-Ierland]]-konflik nie voltooi word nie, waardeur geen span die titel ingepalm het nie. Ná die Bloed-Sondag op 30 Januarie is die Britse ambassade in [[Dublin]] deur ’n woedende skare afgebrand en baie spelers het dreigbriewe, vermoedelik deur die IRA, ontvang.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.walesonline.co.uk/sport/rugby/rugby-news/wales-rugby-team-faced-death-14308714 |title=When the Wales rugby team faced 'death threats' in Ireland before a performance from the gods |author=Mark Orders |publisher=Wales Online |date=19 Februarie 2018 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Skotland en Wallis het geweier om hul oorblywende wedstryde in Ierland te speel en die gebrek aan veiligheid aangevoer. Tydens die Vyfnasies 1973 het Engeland ten spyte van soortgelyke dreigemente vir hul wedstryd in Dublin opgedaag en ná hul aankoms by die Lansdowne Road ’n staande applous van vyf minute lank ontvang.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.irishtimes.com/sport/the-day-england-won-a-lansdowne-ovation-1.353883 |title=The day England won a Lansdowne ovation |publisher=The Irish Times |date=29 Mei 2003 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Nadat die span met 18–9 verslaan is, het die Engelse [[Kaptein (sport)|kaptein]], John Pullin, skertsend daarna verwys: “Ons is miskien nie baie goed nie, maar ten minste het ons opgedaag” (''We might not be very good but at least we turned up'').<re>{{en}} {{cite web |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/rugbyunion/international/england/2350186/Breaking-the-losing-streak.html |title=Breaking the losing streak |publisher=The Telegraph |author=Paul Ackford |date=12 November 2006 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die Vyfnasies 1973 het op ’n unieke manier geëindig: Ná twee oorwinnings en twee nederlae elk het al die vyf deelnemende spanne op dieselfde plek geëindig en die titel gedeel.<ref name="SNHistory" /> Terwyl die Vyfnasies-toernooi vir die Engelse minder suksesvol verloop het, het hulle teen spanne van die Suidelike Halfrond ’n aantal suksesse behaal, waaronder die eerste wegoorwinnings oor Suid-Afrika (in 1972) en Nieu-Seeland (in 1973).<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/226 |title=1972 England tour to South Africa |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/236 |title=1973 England tour to Fiji and New Zealand |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In 1980 was Engeland weer vir ’n kort tydperk die beste Europese span. Die deur kaptein Bill Beaumont aangevoerde span het ná 23 jaar weer die Vyfnasies-toernooi, insluitende ’n Grand Slam, gewen.<ref>{{en}} {{cite web| url=https://www.directart.co.uk/mall/more.php?ProdID=7798 |title=1980 Grand Slam by James Owen. |publisher=directart.co.uk |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die destydse [[skrumskakel]] Steve Smith het die vorige jare se mislukking toegeskryf aan die swak bestuurde beheerliggaam, wat reëlmatig versuim het om die beste spelers saam te roep en hulle te koördineer. Die sukses van 1980 word onder hierdie omstandighede as ’n soort “wonderwerk” beskou. Bedankings van sleutelspelers soos Beaumont, Fran Cotton en Clive Woodward het die span dadelik weer laat verswak en dit sou meer as ’n dekade tot die volgende titel neem.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://en.espn.co.uk/scrum/rugby/story/213557.html |title=‚Of all the people that hate the English, I can honestly say the Scots hate us the most‘ |author=Tom Hamilton |publisher=ESPNscrum |date=6 Februarie 2014 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Enkele uitskieters teen spanne van die Suidelike Halfrond het die nuwe mislukking versteek. Onder andere het Engeland in 1982 en 1983 elk ’n tuisoorwinning oor Australië en Nieu-Seeland aangeteken.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/362 |title=1981/82 Australia tour to UK and Ireland |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/397 |title=1983 New Zealand tour to Scotland and England |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Ondanks groot kritiek en politieke weerstand het die RFU gedurende somer 1984 weer ’n toer na Suid-Afrika gereël, waar die nasionale span sewe wedstryde gespeel het (waaronder twee toetswedstryde teen die Springbokke). Daarbenewens was dit tot die einde van die apartheidsera die laaste toer van ’n vername span na Suid-Afrika. Die onverskilligheid van die Britse regering onder [[Margaret Thatcher]] teenoor die RFU se optrede was een van die redes vir die boikot van die [[Statebondspele]] 1986 in Edinburg deur 32 lande.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://theconversation.com/england-v-south-africa-a-history-of-tough-tackling-and-political-turmoil-126148 |title=England v South Africa – a history of tough tackling and political turmoil |author=Dan Feather |publisher=The Conversation |date=31 Oktober 2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Ook in 1984 is Engeland tuis verslaan deur die Australiese Wallabies, wat op hul beurt hul eerste Grand Slam aangeteken het, nadat hulle tydens dieselfde toer al vier die Tuisnasies verslaan het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/412 |title=1984 Australia tour to UK and Ireland |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> === Laaste jare van die amateurtydperk === [[Lêer:Argentina v england testmatch 1981.jpg|duimnael|Die eerste toetswedstryd tussen Engeland en Argentinië tydens hul Suid-Amerikaanse toer in 1981]] Vir meer as ’n eeu was toetswedstryde op die Tuisnasies, Frankryk, Australië, Nieu-Seeland en Suid-Afrika beperk, maar met die toenemende vestiging van die rugbyspel in ander lande kon hierdie eksklusiwiteit nie meer geregverdig word nie. In 1981 het Engeland sy eerste amptelike toer na [[Argentinië]] aangepak en twee toetswedstryde teen die [[Argentynse nasionale rugbyspan|Poemas]] gespeel (’n oorwinning en ’n gelykop).<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/353 |title=1981 England tour to Argentina |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Nog suksesvolle premières het in 1985 teen [[Roemeense nasionale rugbyspan|Roemenië]] en in 1988 teen [[Fidjiaanse nasionale rugbyspan|Fidji]] gevolg.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/413 |title=1984/85 Romania tour to England |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/464 |title=1988 England tour to Australia and Fiji |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Daarteenoor het die 1985-toer na Nieu-Seeland met twee nederlae geëindig.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/419 |title=1985 England tour to New Zealand and Fiji |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In dieselfde tyd het Engeland tydens die Vyfnasies-toernooi telkens in die laaste plekke geëindig, in 1983 en in 1987 sonder oorwinnings selfs in die laaste plek.<ref name="SNHistory" /> Op 15 Februarie 1986 is Engeland deur Skotland met 33–6 op [[Murrayfield-stadion]] verslaan; dit was die hoogste Skotse oorwinning in 102 ontmoetings en die ergste Engelse nederlaag in meer as ’n eeu.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://news.google.com/newspapers?id=3bdAAAAAIBAJ&sjid=y6UMAAAAIBAJ&pg=4443%2C3815038 |title=Records tumble as Scots triumph |author=Bill McMurtie |publisher=The Herald |date=17 Februarie 1986 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Gedurende die 1980’s het die beheerliggame van Australië en Nieu-Seeland vir die invoering van ’n [[rugbywêreldbeker]]toernooi gepleit. Die RFU en die ander Tuisnasies se beheerliggame het die idee aanvanklik verwerp, aangesien hulle ’n verandering in die rugbyspel se amateurstatus gevrees het. Nadat tydens die beslissende IRVR-vergadering in Maart 1985 die Franse en Suid-Afrikaanse beheerliggame vir die voorstel gestem het, het die RFU se president [[John Kendall-Carpenter]] van mening verander, waarvolgens die voorstel goedgekeur is.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.worldcupweb.com/rugby/results/history.asp |title=Rugby World Cup History |publisher=worldcupweb.com |date=13 Mei 2008 |accessdate=22 April 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170422111953/http://www.worldcupweb.com/rugby/results/history.asp |archive-date=22 April 2017 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Gevolglik het Australië en Nieu-Seeland die eerste [[Rugbywêreldbeker 1987]] saam aangebied. Engeland is saam met Australië, [[Japannese nasionale rugbyspan|Japan]] en die [[Verenigde State se nasionale rugbyspan|Verenigde State]] in Groep 1 geloot. Ná ’n 6–19-nederlaag teen die Wallabies het maklike oorwinnings oor die ander twee spanne gevolg. In die kwarteindstryd in [[Brisbane]] is Engeland deur Wallis met 16–3 uitgeskakel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/1987/overview |title=Rugby World Cup 1987: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/rugby_world_cup/history/2964265.stm |title=1987 (New Zealand/Australia) |publisher=[[BBC]] |date=25 September 2003 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die Vyfnasies 1989 het Engeland Frankryk met ’n 11–0 tuisoorwinning van die Grand Slam ontneem, maar hulle het die titel misgeloop, nadat hulle in die laaste wedstryd deur Wallis verslaan is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/that-1980s-sports-blog/2013/mar/20/remembering-england-cardiff-five-nations-1989 |title=Remembering England’s woe in Cardiff in the 1989 Five Nations |author=Steven Pyem |publisher=[[The Guardian]] |date=20 Maart 2013 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die Vyfnasies 1990 was Engeland blykbaar weer op die punt om die titel te wen, maar in die beslissende wedstryd op Murrayfield is hulle verrassend met 13–7 verslaan, wat aan die Skotte die Grand Slam besorg het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.dailymail.co.uk/sport/rugbyunion/article-1162492/SIX-NATIONS-SPECIAL-A-trip-memory-lane-England-Scotland.html |title=SIX NATIONS SPECIAL: A trip down rugby's memory lane with England and Scotland |author=Nick Metcalfe |publisher=Daily Mail |date=20 Maart 2009 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Hierdie misgelope kanse het egter die begin van die Engelse rugby se Renaissance ingelui, wat in die volgende jare tot ’n beter wenrekord sou lei. Dit is veral deur ’n nuwe generasie aan spelers rondom Will Carling, Jeremy Guscott, Jason Leonard en Rory Underwood teweeggebring.<ref name="years">{{en}} {{cite web |url=https://www.englandrugby.com/follow/news-and-media/england-rugby-the-grand-slam-years |title=England Rugby: the Grand Slam years |publisher=[[Engelse Rugbyvoetbalunie|Rugbyvoetbalunie]] |date=19 Maart 2020 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die Vyfnasies 1991 het Engeland sy eerste titel sedert 1980 ingepalm, weer met ’n Grand Slam. In dieselfde jaar was Engeland die nominale gasheer van die [[Rugbywêreldbeker 1991]] wat in al die Vyfnasies aangebied is. Engeland is in die eerste wedstryd naelskraap deur Nieu-Seeland verslaan, maar hulle het die volgende twee groepwedstryde teen Italië en die VSA maklik gewen. Ná oorwinnings oor Frankryk in die kwarteindstryd (met 19–10) en oor Skotland in die halfeindstryd (met 9–6) het Engeland in die eindstryd teen Australië te staan gekom, maar hulle is met 12–6 verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/1991/overview |title=Rugby World Cup 1991: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die volgende jaar het Engeland sy nuwe sterkte gewys, nadat hulle tydens die Vyfnasies 1992 nog ’n Grand Slam ingepalm het.<ref name="years" /> In dieselfde jaar is op Twickenham die Springbokke, wat weens die onlangs geligte boikot slegs oor min wedstrydervaring beskik het, met 33–16 ongewoon maklik verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/553 |title=1992 South Africa tour to France and England |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In 1994 het Engeland hierdie prestasie herhaal, nadat hulle die Springbokke in [[Pretoria]] geklop het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/586 |title=1994 England tour to South Africa |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die Vyfnasies 1995 het Engeland gewen en die derde Grand Slam binne vyf jaar ingepalm, veral danksy Rob Andrew se uitstekende skoppe.<ref name="years" /> Gevolglik is Engeland voor die afskop van die [[Rugbywêreldbeker 1995]] in Suid-Afrika as een van die gunstelinge beskou. Tydens die groepfase het Engeland Argentinië, Italië en [[Samoaanse nasionale rugbyspan|Wes-Samoa]] verslaan, al was dit redelik naelskraap. In die kwarteindstryd het hulle teen die verdedigende kampioen Australië wraak geneem en die Wallabies met 25–22 verslaan. Engeland se halfeindstryd is egter oorheers deur die All Blacks en [[Jonah Lomu]] se vier drieë in die wedstryd wat hulle met 29–45 verloor het. Daarna het Engeland ook die klein finale om die derde plek teen Frankryk verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/1995/overview |title=Rugby World Cup 1995: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> === Van professionalisering tot die wêreldbekertitel === [[Lêer:England world cup winners.jpg|duimnael|Die Engelse rugbyspan tydens hul oorwinningsmars deur die middestad van London, hier op [[Trafalgarplein]] afgeneem]] [[Lêer:England world cup.jpg|duimnael|Feesvieringe op Trafalgarplein ná Engeland se [[Rugbywêreldbeker 2003]]-oorwinning]] In Augustus 1995 het die Internasionale Rugbyvoetbalraad (IRVR; nou [[Wêreldrugby]]) al die beperkinge rakende die spelers se betaling opgehef en daarmee die professionele tydperk van die rugbyspel ingelui. Tydens die Vyfnasies 1996 het Engeland sy titel saam met ’n Driekroon suksesvol verdedig.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/2?Stagione=1996 |title=1996 Five Nations |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In Julie dieselfde jaar het die RFU ’n eksklusiewe kontrak met British Sky Broadcasting gesluit, waarvolgens die Engelse tuiswedstryde uitsluitlik op dié betaalkanaal gebeeldsend sou word. Die beheerliggame van die ander deelnemende lande was verras en het aangekondig, as hul eise vir ’n billike ooreenkoms met al die deelnemende partye nie nagekom word nie, hulle nie meer teen Engeland sou speel nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.independent.co.uk/sport/england-out-of-the-five-nations-1328755.html |title=England out of the Five Nations |author=Paul Trown |publisher=The Independent |date=14 Julie 1996 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Ná onderhandelinge agter geslote deure is Engeland in September 1996 hertoegelaat, nadat die RFU ingestem het om die inkomste vir die volgende tien jaar te deel.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/4392795.stm |title=Rugby professionalism timeline |publisher=[[BBC]] |date=31 Maart 2005 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref name="threat">{{en}} {{cite web |url=https://www.independent.co.uk/sport/rugby-union-five-nations-threat-to-england-1074370.html |title=Rugby Union: Five Nations threat to England |author=Chris Rea, Paul Trow |publisher=The Independent |date=17 Januarie 1999 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In 1997 en 1998 het Engeland nog twee driekrone ingepalm, maar tydens albei toernooie ná nederlae teen Frankryk die titel misgeloop.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/2?Stagione=1997 |title=1997 Five Nations |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/2?Stagione=1998 |title=1998 Five Nations |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die vroeëre nasionale speler Clive Woodward, wat in September 1997 as nuwe hoofafrigter aangestel is, het opdrag gekry om Engeland na groot suksesse te neem. Aan die begin van sy ampstermyn was daarvan nog min te siene, aangesien die RFU gedurende somer 1998 weer in ’n groot konflik betrokke was. Die klubs van die Engelse Premierskap – waarvan veral Bath Rugby en Northampton Saints – het geweier om van hul spelers vir die nasionale span beskikbaar te stel. Hulle het op dié manier protes teen die beheerliggaam aangeteken, nadat geen ooreenkoms oor die finansies en die speldatums by die Europese toernooie bereik is nie. Die somertoer na Australië, Nieu-Seeland en Suid-Afrika moes Woodward sonder die meeste sleutelspelers aanpak, wat die [[Rugby Australia|Australiese Rugbyunie]] as die “grootste verraad sedert [[Slag van Gallipoli|Gallipoli]]” bestempel het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/sport/rugby_union/351366.stm |title=Sport: Rugby Union Mutiny, expulsion and 'old farts' |publisher=[[BBC]] |date=24 Augustus 2008 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die toer na die Suidelike Halfrond is ná drie swak nederlae die “toer uit die hel” (''Tour of Hell'') gedoop. Die 0–76-nederlaag teen Australië op 6 Junie 1998 is die ergste Engelse nederlaag in dié tyd.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.thetimes.co.uk/article/tour-from-hell-that-left-some-players-burnt-bf39t5hgpgw |title=Tour from Hell that left some players burnt |publisher=The Times |author=Mark Baldwin |date=9 November 2002 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/english/6703425.stm |title=How do England bounce back? |publisher=[[BBC]] |author=Rob Hodgetts |date=30 Junie 2007 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Drie weke voor die afskop van die Vyfnasies 1999 was Engeland weer op die punt om uit die toernooi geskop te word, nadat die RFU die 1996-ooreenkoms bevraagteken het. Die Vyfnasies-toernooi se reëlingskomitee het gedreig om Engeland met Italië te vervang, wat in elk geval die volgende jaar by dié toernooi sou aansluit.<ref name="threat" /> Ná slegs een dag se onderhandelinge het die RFU en die reëlingskomitee ooreengekom om hierdie saak later billik te reël.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://mg.co.za/article/1999-01-22-in-out-then-in-again/ |title=In, out, then in again |publisher=Mail & Guardian |date=22 Januarie 1999 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Gevolglik het die Vyfnasies-toernooi soos beplan plaasgevind, en Engeland het beide die titel en Grand Slam op ’n uiters dramatiese manier misgeloop: In die laaste minuut van die laaste wedstryd het die Walliese speler Scott Gibbs deur Engelse duikslae gesny en die beslissende drie gedruk wat deur Neil Jenkins verdoel is. Gevolglik het Wallis dié wedstryd met 32–31 gewen en die titel aan Skotland besorg.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/sport/rugby_union/five_nations/316807.stm |title=Wales snatch glory from England |publisher=[[BBC]] |date=11 April 1999 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die [[Rugbywêreldbeker 1999]] in Wallis het Engeland nie oortuig nie. Hulle het hul groepwedstryde teen Italië en [[Tongaanse nasionale rugbyspan|Tonga]] maklik gewen, maar Engeland is deur Nieu-Seeland verslaan en moes tydens die uitspeelrondte ’n bykomende wedstryd speel. Hulle het Fidji verslaan, maar in die kwarteindstryd het Engeland teen Suid-Afrika vasgeval.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/1999/overview |title=Rugby World Cup 1999: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Met die toetrede van Italië in 2000 het die jaarlikse Vyfnasies-toernooi die huidige Sesnasies-toernooi geword. Engeland het die eerste Sesnasies-toernooi gewen, maar ná ’n nederlaag teen Skotland in die laaste wedstryd die Grand Slam misgeloop.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/sport/rugby_union/698769.stm |title=Brave Scots defeat England |publisher=[[BBC]] |date=2 April 2000 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die Sesnasies 2001 het op ’n soortgelyke manier verloop, maar dié keer het Ierland Engeland in ’n uitgestelde wedstryd met 20–14 verslaan om hulle by Lansdowne Road van die Grand Slam te ontneem. Dié toernooi kon egter eers in Oktober dieselfde jaar voltooi word, nadat die laaste wedstryde weens die [[Bek-en-klouseer]] in Ierland uitgestel moes word.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://observer.guardian.co.uk/sixnationsrugby/story/0,,639954,00.html |title=The longest six nations … with a sting in the tail |publisher=[[The Guardian]] |author=Greg Wilcox |date=27 Januarie 2002 |accessdate=21 Mei 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110521075849/http://observer.guardian.co.uk/sixnationsrugby/story/0,,639954,00.html |archive-date=21 Mei 2011 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espn.com/rugby/report?gameId=24072&league=180659 |title=Ireland rain on English parade |publisher=ESPNscrum |date=20 Oktober 2001 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Terwyl die 2002-Sesnasies-titel deur Frankryk gewen is, het Engeland as ’n troosprys die Driekroon gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2002/mar/24/rugbyunion.sixnations |title=Clive is reluctantly happy |publisher=[[The Guardian]] |author=Michael Aylwin |date=24 Maart 2002 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In 2002 het Engeland Argentinië in [[Buenos Aires]] verslaan en daarna ’n historiese prestasie behaal, toe hulle tydens die [[2002 jaareindrugbytoetsreeks]] in November binne 14 dae die drie groot spanne van die Suidelike Halfrond (die All Blacks, die Wallabies en die Springbokke) op Twickenham verslaan het. Vir die Springbokke was dit hul ergste nederlaag in dié tyd.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/international/2060216.stm |title=Argentina beaten by England youngsters |publisher=[[BBC]] |date=22 Mei 2002 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.iht.com/articles/2002/11/11/rugby_ed3_.php |title=England make history as All Blacks plot future |publisher=iht.com |author=Peter Berlin |date=11 November 2002 |accessdate=12 Oktober 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071012154705/http://www.iht.com/articles/2002/11/11/rugby_ed3_.php |archive-date=12 Oktober 2007 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/international/2484021.stm |title=England stun Aussies |publisher=[[BBC]] |author=Matt Majendie |date=16 November 2002 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/international/2506421.stm |title=England rout sorry Springboks |publisher=[[BBC]] |author=James Standley |date=23 November 2002 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die Sesnasies 2003 het Engeland vir die eerste keer sedert 1995 ’n Grand Slam behaal, hul altesaam twaalfde.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/international/2896565.stm |title=England make away-day history |publisher=[[BBC]] |date=20 Maart 2003 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In Junie dieselfde jaar het hulle beide Australië en Nieu-Seeland weg verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://rugbyarchive.net/tour/759 |title=2003 England tour to Australasia |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Met hierdie prestasies het Engeland vir die eerste keer die eerste plek op die wêreldranglys behaal.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://edition.cnn.com/2003/SPORT/09/10/rugby.rankings/ |title=England top rugby world rankings |publisher=[[CNN]] |date=11 September 2003 |accessdate=9 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211109161330/https://edition.cnn.com/2003/SPORT/09/10/rugby.rankings/ |archive-date=9 November 2021 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In die aanloop tot die [[Rugbywêreldbeker 2003]] in Australië was Engeland onder hul kaptein Martin Johnson een van die gunstelinge om die toernooi te wen.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nzherald.co.nz/sport/news/article.cfm?c_id=4&objectid=10459885 |title=RWC 2003: The All Blacks peak too early |publisher=[[The New Zealand Herald]] |author=Gregor Paul |date=26 Augustus 2007 |accessdate=24 Junie 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160624231524/http://www.nzherald.co.nz/sport/news/article.cfm?c_id=4&objectid=10459885 |archive-date=24 Junie 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Tydens die groepfase het Engeland sy wedstryde teen [[Georgiese nasionale rugbyspan|Georgië]], Suid-Afrika, Samoa en [[Uruguaanse nasionale rugbyspan|Uruguay]] deels maklik gewen. In die kwarteindstryd het hulle Wallis met 28–17 verslaan en in die halfeindstryd Frankryk met 24–7. Gevolglik het hulle in die eindstryd in [[Sydney]] teen die gasheer te staan gekom. Ná afloop van die gereelde speeltyd was die telling op 14–14. Enkele sekondes voor die afloop van [[ekstra tyd]] het [[Jonny Wilkinson]] die beslissende skepdoel aangeteken en Engeland die eindstryd met 20–17 laat beklink, waarvolgens hulle vir die eerste keer die [[Webb Ellis-beker]] omhoog gehou het, gelyk aan die eerste wêreldbekertitel vir ’n Europese span.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/2003/overview |title=Rugby World Cup 2003: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/international/3228728.stm |title=England win Rugby World Cup |publisher=[[BBC]] |date=22 November 2003 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Twee weke later is die Engelse span deur 750&nbsp;000 ondersteuners verwelkom op die [[Londen]]se [[Trafalgarplein]] tydens hul oorwinningsparade oppad na hul ontmoeting met [[Elizabeth II van die Verenigde Koninkryk|Koningin Elizabeth II]] in die [[Buckingham-paleis]].<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/uk/2003/dec/09/rugbyworldcup2003.rugbyunion |title=England 750,000, Australia nil |publisher=[[The Guardian]] |author=Andrew Anthony |date=9 Desember 2003 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die spelers het verskeie toekennings deur die IRR ontvang, waaronder “span van die jaar”, Clive Woodward as “afrigter van die jaar” en Jonny Wilkinson as “speler van die jaar”.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/tournaments/awards/past-winners/2003 |title=IRB Awards 2003 |publisher=[[Wêreldrugby]] |date=2003 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Weens hul uitstekende prestasies voor en tydens die rugbywêreldbekertoernooi het die span in 2004 Laureus se toekenning as “beste span” gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.laureus.com/world-sports-awards/2004/laureus-world-team-of-the-year/england-rugby-union-team |title=Team Of The Year 2004: England Rugby Union Team |publisher=Laureus World Sports Awards |date=2004 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Daarbenewens is die Engelse kaptein Jonny Wilkinson as “speler van die jaar” genomineer.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.laureus.com/world-sports-awards/2004 |title=Laureus World Sports Awards 2004 winners & nominees |publisher=Laureus Wêreldsporttoekennings |date=2004 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> === Twee nederlae tydens wêreldbekereindstryde === [[Lêer:England rugby training at bath arp.jpg|duimnael|Die Engelse rugbyspan tydens hul voorbereidings op die [[Rugbywêreldbeker 2007]]]] [[Lêer:Argentina vs England 2011 RWC (1).jpg|duimnael|Engeland teen Argentinië tydens die [[Rugbywêreldbeker 2011]]]] [[Lêer:England vs Australia 2015 RWC (2).jpg|duimnael|Engeland teen Australië tydens die [[Rugbywêreldbeker 2015]]]] [[Lêer:Scoeng2.JPG|duimnael|Engeland teen Skotland tydens die Sesnasies 2016]] [[Lêer:2023 Rugby World Cup Argentina vs England (66).jpg|duimnael|Bronseindstryd tussen Argentinië en Engeland tydens die [[Rugbywêreldbeker 2023]]]] Ná hierdie groot sukses het ’n aantal sleutelspelers hul uittrede uit internasionale rugby aangekondig, wat dadelik die nasionale span geraak het. Tydens die Sesnasies 2004 het Engeland teen beide Frankryk en Ierland verloor en toe derde geëindig.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/international/3565059.stm |title=Six Nations: End of term report |publisher=[[BBC]] |author=Jonathon Moore |date=27 Maart 2004 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Ook die meeste wedstryde teen die spanne van die Suidelike Halfrond het teleurstellend verloop, waarvolgens Clive Woodward op 2 September 2004 bedank het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/international/3613610.stm |title=Woodward quits England |publisher=[[BBC]] |date=3 September 2004 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Sy opvolger Andy Robinson het nie daarin geslaag om die nasionale span te laat herstel nie en hulle het tydens die Sesnasies-toernooie in 2005 en 2006 slegs die vierde plek behaal.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/international/4822858.stm |title=Where now for England? |publisher=[[BBC]] |author=James Standley |date=19 Maart 2006 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Ná hul 26–16-oorwinning oor Australië<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/international/4420364.stm |title=England 26–16 Australia |publisher=[[BBC]] |date=12 November 2005 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> het Engeland die jaar 2005 met ’n 19–23-nederlaag teen die All Blacks afgesluit.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/rugbyunion/international/england/2368525/Englands-onslaught-ends-in-gallant-failure.html |title=England's onslaught ends in gallant failure |publisher=The Telegraph |author=Paul Ackford |date=19 November 2005 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Ná hul nederlaag teen Suid-Afrika in die 2006-eindjaarrugbytoetsreeks<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/6177734.stm |title=England 14–25 South Africa |publisher=[[BBC]] |author=James Standley |date=25 November 2006 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> het Engeland in dié jaar nege van twaalf toetswedstryde verloor – hul ergste verloorreeks in dié tyd. Onder andere het Argentinië op 11 November vir die eerste keer op Twickenham teen Engeland gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2006/nov/12/rugbyunion.sport2 |title=England on their knees after latest disaster |publisher=[[The Guardian]] |author=Christopher Lyles |date=12 November 2006 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Daarna het die RFU in Desember 2006 Andy Robinson vervang met die aanvalsafrigter Brian Ashton wat vroeër die Ierse nasionale rugbyspan afgerig het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/english/6185090.stm |title=Robinson is forced out by England |publisher=[[BBC]] |date=29 November 2006 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.taipeitimes.com/News/sport/archives/2006/12/21/2003341389 |title=Ashton confirmed as new England rugby head coach |publisher=Taipei Times |date=21 Desember 2006 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Engeland het die Sesnasies 2007 met ’n Calcuttabekeroorwinning oor Skotland afgeskop.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/6320339.stm |title=England 42–20 Scotland |publisher=[[BBC]] |author=Phil Harlow |date=3 Februarie 2007 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Dié toernooi het ook ’n geskiedkundige wedstryd op Croke Park teen Ierland ingesluit wat Engeland met 13–43 verloor het, hul ergste nederlaag in dié tyd teen Ierland.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/rugbyunion/2308240/England-suffer-record-defeat.html |title=England suffer record defeat |publisher=The Telegraph |date=24 Februarie 2007 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Nogtans het Engeland ’n goeie derde plek behaal. Dit het geblyk asof die afrigter Ashton die Engelse nie in ’n kragtige span kon omskep nie, veral nadat hulle gedurende somer 2007 twee toetswedstryde elk teen Suid-Afrika en Frankryk deels swak verloor het. Sommige deskundiges het self bevraagteken of die verdedigende kampioen Engeland tydens die [[Rugbywêreldbeker 2007]] in Frankryk hoegenaamd van die groepfase na die uitklopfase sou kon vorder. ’n Verpletterende 0–36-nederlaag teen Suid-Afrika het hierdie menings blykbaar onderstreep.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/english/6994767.stm |title=England 0-36 South Africa |publisher=[[BBC]] |author=James Standley |date=14 September 2007 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die span het onder hul kaptein Jonny Wilkinson egter in die verrassing van die toernooi ontpop. Hulle het ná oorwinnings oor die VSA, Samoa en Tonga die uitklopfase gehaal. Ná naelskraapse oorwinnings oor Australië (met 12–10) en Frankryk (met 14–9) het hulle in die eindstryd die Springbokke ontmoet. In ’n hoofsaaklik defensiewe wedstryd is hulle met 15–6 verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/2007/overview |title=Rugby World Cup 2007: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/7052822.stm |title=World Cup final 2007 |author=James Standley |publisher=[[BBC]] |date=20 Oktober 2007 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> By die daaropvolgende Laureus Wêreldsporttoekenning 2008 is Jonny Wilkinson weer genomineer, dié keer as “terugkoms van die jaar”.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.laureus.com/world-sports-awards/2008 |title=Laureus World Sports Awards 2008 winners & nominees |publisher=Laureus Wêreldsporttoekennings |date=2008 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Ná ’n wisselvallige Sesnasies 2008 – Engeland het as naaswenner ná Wallis geëindig – het die RFU in April 2008 die hoofafrigter Brian Ashton met die voormalige spankaptein Martin Johnson vervang. Dié stap was hoogs omstrede, aangesien Johnson destyds oor geen ondervinding as ’n afrigter beskik het nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/english/7349845.stm |title=Johnson named as England supremo |publisher=[[BBC]] |date=16 April 2008 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Hy het aanvanklik gesukkel om sy sukses op die veld as afrigter te herhaal. Tydens die Sesnasies 2009 het Engeland weer as naaswenner geëindig, dié keer ná Ierland. Nadat Johnson twee en ’n half jaar as hoofafrigter gedien het, het Engeland die Sesnasies 2011 gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2011/mar/21/ireland-england-six-nations |title=Six Nations 2011: England limp home after heavy defeat by Ireland |publisher=[[The Guardian]] |author=Robert Kitson |date=21 Maart 2011 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die [[Rugbywêreldbeker 2011]] in Nieu-Seeland is Engeland saam met maklike teenstanders in een groep geloot. Hulle het die groepfase ná oorwinnings oor Argentinië, Georgië, Roemenië en Skotland eerste in die tabel afgesluit, maar hulle is in die kwarteindstryd deur Frankryk verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/2011/overview |title=Rugby World Cup 2011: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/15210221 |title=Rugby World Cup 2011: England 12-19 France |author=Tom Fordyce |publisher=[[BBC]] |date=11 Augustus 2011 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die span het ook verskeie skandes buite die veld beleef: ''The Sun'' het onthul dat vier spelers heelnag in ’n kroeg in die toeristeoord [[Queenstown, Nieu-Seeland|Queenstown]] deurgebring het. Manu Tuilagi is deur die polisie aangehou nadat hy tydens ’n borguitstappie van ’n veerboot in die hawe van [[Auckland]] gespring het. Daarbenewens moes drie ander spelers om verskoning vra nadat hulle suggestiewe opmerkings teenoor ’n hotelklerk in [[Dunedin]] gemaak het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/15238395 |title=Rugby World Cup 2011: England's troubles on and off the pitch |publisher=[[BBC]] |date=10 Oktober 2011 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2011/oct/14/premiership-apologises-england-behaviour |title=Premiership Rugby apologises for England's World Cup transgressions |publisher=[[The Guardian]] |date=14 Oktober 2011 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Johnson het ná die mislukte Rugbywêreldbeker 2011 as hoofafrigter bedank. Op 29 Maart 2012 is Stuart Lancaster, die voormalige Elite Rugby-direkteur van Leeds Carnegie, deur die Rugbyvoetbalunie as Engeland se hoofafrigter aangestel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2012/mar/29/stuart-lancaster-appointed-england-coach-rfu |title=Lancaster appointed England Coach |publisher=[[The Guardian]] |author=Robert Kitson |date=29 Maart 2012 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Lancaster is voorheen vir ’n kort tydperk as hoofafrigter benoem en deur die sittende aanvalafrigters Graham Rowntree en Andy Farrell bygestaan. Lancaster is in sy eerste veldtog as Engelse afrigter as ’n sukses beskou – gedurende die Sesnasies 2012 het die verdedigende kampioen Engeland die tweede plek behaal nadat hulle met 19–12 teen Wallis op Twickenham verloor, maar die Calcuttabeker teen Skotland met 13–6 op Murrayfield suksesvol verdedig het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2012/mar/22/the-breakdown-warren-gatland-lions |title=Six Nations leaves its protagonists with more questions than answers |publisher=[[The Guardian]] |author=Paul Rees |date=22 Maart 2012 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Engeland het die jaar met ’n hoogtepunt afgesluit, nadat hulle die 2011-wêreldbekerwenners Nieu-Seeland op 1 Desember met 38–21 verslaan het. Die All Blacks was vir 20 wedstryde onoorwonne, maar hulle is deur Engeland heeltemal gedomineer.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.bbc.com/sport/0/rugby-union/20534229 |title=England 38-21 New Zealand |publisher=[[BBC]] |date=1 Desember 2012 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/rugbyunion/international/newzealand/9718512/England-beat-the-All-Blacks-New-Zealand-media-reaction.html |title=England beat the All Blacks |publisher=The Telegraph |author=Emily Benammar |location=Londen |date=3 Desember 2012 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die Sesnasies 2013 het Engeland weer ná Wallis as naaswenner geëindig, nadat hulle ná ’n 3–30-nederlaag teen Wallis in Cardiff die moontlikheid om vir die eerste keer sedert 2003 Grand Slam-wenners te wees misgeloop het. Engeland het egter weer Skotland met 38–18 op Twickenham geklop en sodoende die Calcuttabeker behou. Dit was ook die eerste keer sedert 1974 wat elke span daarin geslaag het om minstens drie toernooipunte aan te teken (gelykstaande aan een oorwinning en een gelykopuitslag of drie gelykopuitslae).<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2013/mar/17/six-nations-2013-wales-italy |title=Six Nations 2013: Wales worthy winners but Italy the real revelation |publisher=[[The Guardian]] |author=Andy Bull |date=17 Maart 2013 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Vanweë die Britse en Ierse Leeus se gelyktydige toer na Australië het Lancaster vir hul 2013-somertoer na [[Suid-Amerika]] ’n “eksperimentele” en onervare span saamgeneem en ’n Suid-Amerikaanse verteenwoordigende XV geklop, gevolg deur ’n 2–0-wenreeks oor Argentinië; die eerste wegwenreeks teen Argentinië in 32 jaar.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/22923002 |title=England defeat Argentina |publisher=[[BBC]] |date=16 Junie 2013 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Ook in 2014 en 2015 het Engeland die Sesnasies as naaswenner afgesluit, telkens ná Ierland.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworld.com/countries/italy/six-nations-2015-the-final-round-44061 |title=Six Nations 2015: The final round |publisher=Rugby World |date=21 Maart 2015 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Engeland het die [[Rugbywêreldbeker 2015]] aangebied, maar hulle het nie daarin geslaag om aan die groot verwagtinge van die publiek te voldoen nie. Hulle is saam met Australië en Wallis in ’n soort “doodsgroep” geloot. Engeland het wel die wedstryde teen Fidji en Uruguay gewen, maar hulle is in die ander twee wedstryde verslaan en sodoende vir die eerste keer reeds in die groepfase uitgeskakel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/2015/overview |title=Rugby World Cup 2015: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/34438147 |title=England's Rugby World Cup: Where did it all go wrong? |publisher=[[BBC]] |author=Tom Fordyce |date=4 Oktober 2015 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Hulle was egter nie die eerste gasheer wat op hierdie manier ’n toernooi moes verlaat nie, aangesien Wallis se veldtog tydens die Rugbywêreldbeker 1991 op ’n soortgelyke wyse verloop het. Ná die groot teleurstelling tydens die Rugbywêreldbeker 2015 is Eddie Jones in November 2015 as nuwe hoofafrigter aangestel en het die eerste buitelander in hierdie pos geword.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2015/nov/20/eddie-jones-appointed-england-coach-rfu |title=Eddie Jones appointed England head coach by RFU |publisher=[[The Guardian]] |date=20 November 2015 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Hy het die nasionale span dadelik na sukses teruggeneem en tydens die Sesnasies 2016 die titel saam met ’n Grand Slam ingepalm.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2016/mar/19/england-win-six-nations-grand-slam-france-match-report |title=England win Six Nations grand slam for Eddie Jones against France |publisher=[[The Guardian]] |author=Paul Rees |date=19 Maart 2016 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die hele 2016 het Engeland onoorwonne gebly, waaronder ’n suiwer wenreeks oor Australië in Juniemaand in Sydney. In November dieselfde jaar het in Twickenham die vierde agtereenvolgende oorwinning oor die Wallabies gevolg.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/live/2016/dec/03/england-v-australia-rugby-union-autumn-international-live?page=with%3Ablock-5842d34ee4b056d3d56ace34 |title=England 37–21 Australia: rugby union autumn international – as it happened |publisher=[[The Guardian]] |author=Barry Glendenning |date=3 Desember 2016 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Daarbenewens het hulle die wêreldrekord van 18 agtereenvolgende toetswenne met ’n indrukwekkende 61–21-oorwinning oor Skotland geëwenaar en gelyktydig die Sesnasies 2017 ingepalm. Dié wenreeks is egter in die volgende toetswedstryd deur Ierland beëindig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/39223528 |title=Six Nations 2017: England 61–21 Scotland |publisher=[[BBC]] |author=Tom Fordyce |date=11 Maart 2017 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Later die jaar het Engeland twee agtereenvolgende oorwinnings oor Argentinië aangeteken.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/live/2017/jun/17/argentina-v-england-international-test-match-live |title=England beat Argentina 35–25 to win second Test and series – as it happened |publisher=[[The Guardian]] |author=Niall McVeigh |date=17 Junie 2017 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Ook in 2017 is die Engelse afrigter Jones deur Wêreldrugby aangewys as “afrigter van die jaar”.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.skysports.com/rugby-union/news/12321/11145973/englands-eddie-jones-named-world-rugby-coach-of-the-year |title=England's Eddie Jones named World Rugby Coach of the Year |publisher=[[Sky News]] |author=Matthew Treadwell |date=26 November 2017 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die jaar 2018 het vir Engeland goed afgeskop, nadat hulle Italië met 46–15 en ’n taai wedstryd teen Wallis met 12–6 in die eerste twee rondtes van die Sesnasies-toernooi gewen het. Hulle het egter tot in Juniemaand nie bykomende oorwinnings aangeteken nie, nadat Engeland hul oorblywende wedstryde teen Skotland (met 13–25), Frankryk (met 16–22) en die latere Grand Slam-wenners Ierland (met 15–24) tuis op Twickenham verloor het. Daarop het ’n verlore nietoets teen die [[Britse Barbarians]] (met 45–63) gevolg.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/sport/rugby-union/44273946 |title=England v Barbarians: Chris Ashton hat-trick inspires Baa-Baas to victory |publisher=[[BBC]] |date=27 Mei 2018 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens hul 2018-somertoer na Suid-Afrika het Engeland die eerste twee wedstryde met 39–42 en met 12–23 verloor, nadat hulle in albei wedstryde gedurende die eerste helfte voorgeloop het; hulle het egter die derde toets teen ’n meestal tweede Springbokspan met 25–10 gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.skysports.com/rugby-union/south-africa-vs-england/86868 |title=South Africa 10-25 England: Eddie Jones' men end losing streak |publisher=[[Sky News]] |date=24 Junie 2018 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Daardie herfs, ná die aansluiting van die voormalige afrigter van beide die All Blacks en die VSA Arende, John Mitchell by die afrigtingspan, het Engeland die terugwedstryd teen Suid-Afrika met ’n enkele punt (met 12–11) gewen en ’n ewe taai wedstryd teen Nieu-Seeland met 15–16 verloor, albei in omstrede omstandighede.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2018/nov/03/england-south-africa-autumn-international-match-report |title=Owen Farrell's kicks and hits help England overcome South Africa |publisher=[[The Guardian]] |author=Paul Rees |date=3 November 2018 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/live/2018/nov/10/england-v-new-zealand-all-blacks-rugby-union-international-live |title=England 15–16 New Zealand: rugby union international – as it happened |publisher=[[The Guardian]] |author=James Piercy |date=10 November 2018 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Engeland het die jaar met oorwinnings oor Japan (met 35–15) en Australië (met 37–18) afgesluit. Hul oorwinning oor Australië het ’n ononderbroke reeks van ses oorwinnings oor die Wallabies onder die voormalige Australiese afrigter Eddie Jones voortgesit.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/46293309 |title=England 37-18 Australia: May, Daly, Cokanasiga and Farrell all cross |publisher=[[BBC]] |author=Tom Fordyce |date=24 November 2018 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Voor die afskop van die [[Rugbywêreldbeker 2019]] in Japan was Engeland weer een van die gunstelinge om die toernooi te wen. Tydens die groepfase het Engeland maklik teen Tonga, die VSA en Argentinië gewen. Gevolglik het hulle hul groep voor Frankryk eerste afgesluit, danksy meer bonuspunte. Hul laaste groepwedstryd teen Frankryk is net soos twee ander wedstryde weens [[tifoon]] Hagibis se verwoestinge afgelas en as ’n 0–0-gelykop geag.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/49995604 |title=Rugby World Cup: Typhoon Hagibis forces England-France off; Scotland wait & Ireland play |publisher=[[BBC]] |date=10 Oktober 2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Engeland het die kwarteindstryd teen Australië met 40–16 gewen en sodoende wraak geneem vir die voortydige uitskakeling tydens die Rugbywêreldbeker 2015 se groepfase. Daarna het hulle in die halfeindstryd teen die verdedigende kampioen en groot gunsteling voor die toernooi, Nieu-Seeland, te staan gekom en gedurende die hele wedstryd die All Blacks gedomineer en met 19–7 verslaan. Die Engelse Rose kon egter nie in die eindstryd teen die Springbokke seëvier nie en is soos twaalf jaar gelede deur Suid-Afrika geklop (met 12–32).<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/archive/2019/matches |title=Rugby World Cup 2019: Matches |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=27 Maart 2021}} {{dooie skakel}}</ref> Sedert 1999 het Engeland elk van sy vier ontmoetings teen Suid-Afrika in die laaste fase van ’n rugbywêreldbekertoernooi verloor. Tydens die Sesnasies 2020, wat vanweë die wêreldwye [[Covid-19-pandemie]] eers in Oktober afgesluit kon word, het Engeland sy altesaam 39ste titel met ’n Driekroon ingepalm.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/54720100 |title=France 35–27 Ireland: England win Six Nations despite hosts sealing bonus-point win |publisher=[[BBC]] |author=Michael Morrow |date=31 Oktober 2020 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die daaropvolgende Herfsnasiesbeker, wat pleks van die tradisionele [[eindjaarrugbytoetsreeks]] beslis is, het Engeland in die eindstryd teen Frankryk beklink.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/55204300 |title=Autumn Nations Cup: England beat France in sudden death |publisher=[[BBC]] |author=Mike Henson |date=6 Desember 2020 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die Sesnasies 2021 het Engeland ná nederlae teen Skotland, Wallis en Ierland in die vyfde plek afgesluit.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.telegraph.co.uk/rugby-union/2021/03/20/ireland-v-england-live-six-nations-2021-score-latest-updates/ |title=Tame England suffer third Six Nations defeat in comprehensive loss to Ireland |publisher=[[The Daily Telegraph]] |author=Gavin Mairs, Charles Richardson |date=20 Maart 2021 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die [[2021 eindjaarrugbytoetsreeks]] kon hulle oorwinnings oor Tonga, Australië en Suid-Afrika aanteken.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/59361364 |title=England clinch dramatic 27–26 win over South Africa at Twickenham |publisher=[[BBC]] |author=Mike Henson |date=20 November 2021 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die [[2022 midjaarrugbytoetsreeks]] se wegreeks in Australië het Engeland met 2–1 gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2022/jul/16/australia-england-third-test-rugby-union-match-report |title=Marcus Smith’s breakaway sparks England to series victory over Australia |publisher=[[The Guardian]] |author=Robert Kitson |date=16 Julie 2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In Desember 2022 is die hoofafrigter Eddie Jones met Steve Borthwick vervang.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/64039136 |title=Steve Borthwick: New England coach signals new era |publisher=[[BBC]] |author=Chris Jones |date=20 Desember 2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In hul laaste opwarmingswedstryd voor die [[Rugbywêreldbeker 2023]] in Frankryk het Engeland op Twickenham sy eerste nederlaag teen Fidji gely, gelyk aan hul eerste nederlaag teen ’n tweede-vlak-span ooit.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/66629208 |title=England 22–30 Fiji: Pacific island nation beat England for first time |publisher=[[BBC]] |date=26 Augustus 2023 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die hooftoernooi het Engeland sy eerste groepwedstryd teen die Poemas met 27–10 gewen, hoewel hulle vanweë ’n rooikaart van die derde minuut af een speler minder op die veld gehad het. Daarop het oorwinnings oor Japan (met 34–12), [[Chileense nasionale rugbyspan|Chili]] (met 71–0) en Samoa (met 18–17) gevolg. In die kwarteindstryd het die Engelse teen die Fidjiane wraak geneem (met 30–24), maar hulle is in die halfeindstryd deur die verdedigende kampioen en latere wêreldkampioen Suid-Afrika naelskraap geklop (met 15–16). In die bronseindstryd het hulle vir die tweede keer Argentinië ontmoet en dié keer naelskraap met 26–23 gewen, waarmee hulle vir die eerste keer die bronsmedalje ingepalm het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2023/news/884028/england-rugby-world-cup-2023-review |title=England: Rugby World Cup 2023 review |publisher=rugbyworldcup.com |date=28 Oktober 2023 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die toernooi het [[Owen Farrell]] [[Jonny Wilkinson]] se vorige rekord oortref en met 1237 punte Engeland se beste puntemaker geword.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.independent.co.uk/sport/rugby/rugby-union/owen-farrell-england-points-record-jonny-wilkinson-b2417247.html |title=Owen Farrell breaks Jonny Wilkinson’s long-standing England record |publisher=[[The Independent]] |author=Harry Latham-Coyle |date=7 Oktober 2023 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die Sesnasies 2026 het die Engelse slegs Wallis geklop, maar vir die eerste keer ooit teen Italië verloor. Hulle het die toernooi in die voorlaaste plek, voor Wallis, geëindig, hul swakste prestasie sedert die Sesnasies se stigting.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/articles/cjd9m3p55y7o |title=A finale worthy of the greatest Six Nations in history |publisher=[[BBC]] |author=Alastair Telfer |date=15 Maart 2026 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> == Kleure, embleem en bynaam == [[Lêer:England-Scotland-3-2-07-CC-6.jpg|duimnael|links|Engeland teen Skotland tydens die Calcuttabeker in 2007]] [[Lêer:Red Rose Badge of Lancaster.svg|duimnael|Die rooi roos van die [[Huis van Lancaster]]]] [[Lêer:Jonny Wilkinson 2009 08 england training 2.jpg|duimnael|links|Jonny Wilkinson met die Engelse span tydens ’n oefensessie op Twickenham, 12 Augustus 2009]] [[Lêer:Argentina England rugby.jpg|duimnael|Die Poemas tydens hul oorwinning oor Engeland (wit en rooi) op Twickenham in November 2006]] Engelse rugbyspelers speel gewoonlik in wit truie en ’n wit kortbroek met oorwegend donkerblou sokkies. Die embleem op die trui is ’n rooi [[roos]] pleks van die drie leeus op die truie van die [[Engelse nasionale sokkerspan|sokkerspan]] en die [[Engelse nasionale krieketspan|krieketspan]]. Die klere word deur Castore vervaardig en die truiborg is tans O<sub>2</sub>.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworld.com/countries/england-countries/castore-has-released-its-first-england-rugby-kit-here-is-what-it-looks-like-176725 |title=Castore has released its first England rugby kit, here is what it looks like |publisher=Rugby World |author=Joe Harvey |date=21 Mei 2025 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die wegtrui is algemeen rooi of donkergrys (“antrasiet” genoem); voor die bekendstelling van die grystrui was rooi die tradisionele tweede kleur. Donkerblou is voorheen ook gebruik en is vir die 2016–17- asook die 2020–21-seisoene heringevoer. Pers is tydens die [[2009 jaareindrugbytoetsreeks]] gebruik en het die tradisionele kleure van die oorspronklike Engelse sweetpakke uit die 1960’s, 1970’s en 1980’s versinnebeeld. Tydens die [[Rugbywêreldbeker 2011]] in Nieu-Seeland was die wegtrui vir die eerste keer swart. Die [[Engelse Rugbyvoetbalunie|Rugbyvoetbalunie]] (RFU) het die nasionale span se embleem voor die eerste wedstryd teen Skotland in [[Edinburg]] in 1871 ontwerp. ’n Rooi roos – glo dié van die [[Huis van Lancaster]] – is as die span se embleem gekies.<ref name="rose">{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbynetwork.net/main/s245/st74325.htm |title=England's Rose – The Official History |author=the Museum of Rugby, Twickenham |publisher=Unofficial England Rugby Union |date=3 Junie 2005 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die nasionale span se wit trui is ontleen aan dié wat by die Rugby-skool gedra is.<ref name="rose" /> Die ontwerp en standardisering van die roos – wat tot 1920 in verskeie variasies uitgebeeld is – word aan Alfred Wright, ’n werknemer by die Rugbyvoetbalunie, toegeskryf.<ref name="rose" /> Wright se ontwerp is glo tot in die laat 1990’s met min veranderinge gebruik.<ref name="rose" /> Die roos is eers in 1997 verander, toe Nike die amptelike truiverskaffer geword het. In 2003 het Engeland eers ’n stywe trui gedra. Die doel was om dit vir die teenstander moeiliker te maak om aan die hemp tydens aksies vas te klou.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/international/3190313.stm |title=England trial World Cup kit |publisher=[[BBC]] |date=29 Augustus 2003 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die tuis- en wegtruie vir 2007 is op 15 Mei daardie jaar bekendgemaak. Die materiaal was beter en het ’n beter prestasie teenoor die 2003-trui gebied. ’n Ingrypende rooi merk op die wit agtergrond het links bo ’n Sint Joriskruis gevorm, en ’n veranderde wegtrui (donkerblou pleks van rooi), het kritiek ontlok omdat daar glo ’n klem op die Sint Joriskruis pleks van die tradisionele rooi roos geplas is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.dailymail.co.uk/sport/rugbyunion/article-454438/Seeing-red-Englands-new-World-Cup-shirt.html |title=Seeing red over England's new World Cup shirt |publisher=The Daily Mail |location=UK |date=13 Mei 2007 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die nuwe trui is tydens Engeland se tuiswedstryd teen Wallis op 4 Augustus ingevoer, terwyl die wegtrui vir die eerste keer teen Frankryk op 18 Augustus gebruik is.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rfu.com/News/2007/May/News%20Articles/NewEnglandNikeRugbyKitLaunched.aspx |title=New England Nike Rugby Kit Launched |publisher=[[Engelse Rugbyvoetbalunie|Rugbyvoetbalunie]] |date=15 Mei 2007 |accessdate=3 Junie 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130603122845/http://www.rfu.com/news/2007/may/news%20articles/newenglandnikerugbykitlaunched.aspx |archive-date=3 Junie 2013 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die voormalige tuistrui van Engeland was wit met ’n rooi strook om die nek en die wegtrui was swart (wat groot omstredenheid weens die beroemde ''All Black''-trui van Nieu-Seeland veroorsaak het), albei truie het ’n baanbrekende nuwe tegnologie in die vorm van ’n grypdruk gehad. ’n Besondere trui, wat aan dié van 1910 herinner het, is tydens die wedstryd teen Wallis tydens die 2010-Sesnasies-toernooi ter geleentheid van Twickenham se eeufees gedra. Die huidige trui vir die 2025–26-seisoen word deur Castore vervaardig. Dit bevat ’n eenvoudige wit kortbroek en ’n gewone wit hemp met rooi strepe aan albei sye. Die wegtrui is swart met blou strepe aan albei sye. Die broeke is ook wit. Die sokkies vir tuiswedstryde is swart, en die sokkies vir wegwedstryde is heeltemal swart. == Truiverskaffers en -borge == Sedert die professionalisering van rugby in 1995 het die volgende truiverskaffers en -borge verskyn: {| class="wikitable" ! Tydperk !! Verskaffer !! Borg |- | ?–? |{{vlagikoon|Engeland}} [[Bukta]] | — |- | 1991–1997 | {{vlagikoon|Engeland}} [[Cotton Traders]] | [[BT Cellnet]] (1996–2002) |- | 1997–2012 | {{vlagikoon|Verenigde State}} [[Nike (maatskappy)|Nike]] |rowspan=4| [[O2 (selfoonmerk)|O<sub>2</sub>]] (sedert 2002) |- | 2012–2020 | {{vlagikoon|Nieu-Seeland}} [[Canterbury of New Zealand]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/retailandconsumer/9119457/Nike-loses-England-rugby-shirt-deal-to-Canterbury.html |title=Nike loses England rugby shirt deal to Canterbury |publisher=Daily Telegraph |author=Harry Wallop |date=2 Maart 2012 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> |- | 2020–2025 | {{vlagikoon|Engeland}} [[Umbro]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.englandrugby.com/news/article/umbro-to-become-official-england-rugby-kit-partner |title=Umbro to become official England Rugby Kit partner |publisher=[[Engelse Rugbyvoetbalunie|Rugbyvoetbalunie]] |date=5 Mei 2020 |accessdate=6 Mei 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200506232252/https://www.englandrugby.com/news/article/umbro-to-become-official-england-rugby-kit-partner |archive-date=6 Mei 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.ruck.co.uk/confirmed-england-announce-theyre-dumping-canterbury-for-new-kit-provider/ |title=Confirmed {{!}} England announce they’re dumping Canterbury for new kit provider |publisher=Ruck |date=5 Mei 2020 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> |- | sedert 2025 | [[Castore]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://no.fashionnetwork.com/news/Castore-signs-major-kit-deal-with-england-rugby-ahead-of-women-s-world-cup,1722915.html |title=Castore signs major kit deal with England Rugby ahead of Women's World Cup |publisher=Fashion Network |author=Nigel Taylor |date=23 April 2025 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> |} == Tuisstadion == {{Hoofartikel|Twickenham-stadion}} [[Lêer:Stade de Twickenham à Londres.jpg|duimnael|’n Lugaansig van Twickenham-stadion in Londen]] [[Lêer:Twickenham Rugby Pitch - England vs Australia.png|duimnael|Binnekant van Twickenham-stadion]] Twickenham in die suidweste van [[Londen]] is die grootste suiwer rugbystadion wêreldwyd. In hul vroeë jare het die Engelse rugbyspan ’n aantal stadions dwarsdeur Engeland vir toetswedstryde gebruik, voordat Twickenham in 1910 hul tuiste geword het. Ná uitverkope wedstryde op Kristalpaleis se Nasionale Sportsentrum teen Nieu-Seeland in 1905 en Suid-Afrika in 1906 het die Rugbyvoetbalunie (RFU) besluit om in sy eie stadion te belê en met die krieketspeler en entrepreneur Billy Williams ooreengekom om ’n tuiste vir Engelse rugby te vind. Die grond vir die stadion is in 1907 vir £5&nbsp;572 12s en 6d aangekoop, en die sooi is die volgende jaar gespit.<ref name="Twickenhamhist">{{en}} {{cite web |url=http://www.rfu.com/TwickenhamStadium/WorldRugbyMuseum/RugbyHistory/StadiumChronology.aspx |title=Twickenham Stadium Time Line |publisher=[[Engelse Rugbyvoetbalunie|Rugbyvoetbalunie]] |accessdate=15 Januarie 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120115050016/http://www.rfu.com/TwickenhamStadium/WorldRugbyMuseum/RugbyHistory/StadiumChronology.aspx |archive-date=15 Januarie 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die eerste toetswedstryd op Twickenham was op 15 Januarie 1910 die wedstryd tussen Engeland en Wallis. Die tuisspan het ná ’n 11–6-oorwinning met die wins weggestap, nadat hulle Wallis vir die eerste keer sedert 1898 geklop het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.twickenham-museum.org.uk/detail.php?aid=162&cid=1&ctid=2 |title=The Rugby ground |publisher=twickenham-museum.org.uk |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die stadion is in 1927 en weer in 1932 uitgebrei; maar tot in die 1990’s is die stadion nie verder opgeknap nie, toe nuwe pawiljoens in die noorde, ooste en weste gebou is;<ref name="Twickenhamhist" /> in 2005 en 2006 is ’n pawiljoen in die suide opgerig, waardeur die stadion ’n volledige bak met ’n kapasiteit van 82&nbsp;000 geword het. Engeland het sy eerste toetswedstryd in die herontwikkelde Twickenham op 5 November 2006 teen die All Blacks gespeel,<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbynetwork.net/main/s245/st106836.htm |title=England v New Zealand Celebration Match Twickenham |publisher=rugbynetwork.net |author=Sally Price |date=29 Oktober 2006 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> wat Nieu-Seeland met 41–20 gewen het, nadat hulle Engeland voor ’n rekordskare van 82&nbsp;076 gedomineer het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/rugbyunion/international/england/2349780/Ruthless-All-Blacks-make-England-pay.html |title=Ruthless All Blacks make England pay |publisher=The Daily Telegraph |location=Londen |author=Mick Cleary |date=6 November 2006 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Alhoewel Engeland sy tuiswedstryde sedert 1910 byna uitsluitlik op Twickenham gespeel het, het hulle in 1998 twee keer op Huddersfield se [[Kirklees-stadion]], in 1997 op [[Old Trafford]] (teen Nieu-Seeland) en in 1992 op [[Wembley-stadion]] (teen Kanada) te staan gekom.<ref>{{en}} {{cite journal |title=Eeh-bah-scrum, Woody;Rugby Union |journal=The Sun |date=9 Desember 1997 |page=29}}</ref><ref>{{en}} {{cite journal |title=England not good enough |journal=The Sunday Times |location=Londen |author=Stephen Jones |date=22 November 1998}}</ref> Hulle het in Junie 2009 ook die eerste toets van ’n twee-toetsreeks teen Argentinië op Old Trafford gespeel; ’n wedstryd wat oorspronklik in Argentinië beplan was, maar deur dié land se rugbyunie weens finansiële omstandighede na Engeland verskuif is.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/english/7867120.stm |title=England to play at Old Trafford |publisher=[[BBC]] |date=3 Februarie 2009 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die grond van Twickenham is in Junie 2012 deur ’n hibride ''Desso''-tipe vervang wat gebruik maak van kunsvesels verweef met egte gras. Dit maak dit baie makliker om in nat omstandighede te speel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/rugbyunion/9327536/Twickenham-to-get-a-new-pitch-as-part-of-75m-makeover-in-major-modernisation-ahead-of-2015-World-Cup.html |title=Twickenham to get a new pitch as part of £75m makeover in major modernisation ahead of 2015 World Cup |publisher=The Telegraph |author=Gavin Mairs |location=Londen |date=12 Junie 2012 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tot in 1910 het die Engelse span verskeie rugbystadions dwarsdeur Engeland gebruik: {| | * [[The Oval (Londen)|Kennington-ovaal]], [[Londen]] * Whalley Range, [[Manchester]] * St John’s Ground, [[Leeds]] * Rectory Field, [[Blackheath, Londen|Blackheath]] * Richardson’s Field, Blackheath | * Crown Flatt, [[Dewsbury]] * Athletic Ground, [[Richmond, Londen|Richmond]] * [[Headingley-stadion]], Leeds * [[Birkenhead Park]], [[Birkenhead, Verenigde Koninkryk|Birkenhead]] * Meanwood Road, Leeds | valign="top" | * [[Fallowfield-stadion]], Manchester * [[Kingsholm-stadion]], [[Gloucester]] * [[Welford Road-stadion]], [[Leicester]] * [[Ashton Gate-stadion]], Bristol * [[Crystal Palace National Sports Centre|Crystal Palace]], Londen |} === Rugbywêreldbekerstadions === {{Hoofartikel|Rugbywêreldbeker 1991|Rugbywêreldbeker 1999|Rugbywêreldbeker 2015}} [[Lêer:Rwc15 venues.png|duimnael|Stadions in Engeland tydens die Rugbywêreldbeker 2015]] Die Rugbywêreldbeker 1991 is deur die destydse Vyfnasies Engeland, Frankryk, Ierland, Skotland en Wallis saam aangebied, met Engeland wat sewe wedstryde op vier stadions gehuisves het. Groep 1 (wat Engeland ingesluit het) is dwarsdeur Engeland beslis. Twickenham in Londen het beide die openingswedstryd en die eindstryd tussen die Wallabies en Engeland gehuisves. Van Engeland se ander stadions tydens dié toernooi was: Welford Road-stadion in [[Leicester]], [[Kingsholm-stadion]] in [[Gloucester]] en Cross Green in Otley. Die Rugbywêreldbeker 1999 is ook deur die destydse Vyfnasies Engeland, Frankryk, Ierland, Skotland en Wallis saam aangebied, met Engeland wat nege wedstryde op vier stadions gehuisves het. Groep B (wat Engeland ingesluit het), asook Engeland se wedstryd tydens die uitspeelrondte en die twee halfeindwedstryde is op verskeie stadions dwarsdeur Engeland beslis. Twickenham in Londen het ses wedstryde tydens dié toernooi gehuisves. Van Engeland se ander stadions tydens dié toernooi was: Kirklees-stadion in Huddersfield, Ashton Gate-stadion in [[Bristol]] en Welford Road-stadion in [[Leicester]]. Die Rugbywêreldbeker 2015 is deur Engeland en Wallis saam aangebied, met elf stadions wat dwarsdeur Engeland vir 40 wedstryde gebruik is, terwyl in Wallis slegs die Millenium-stadion vir agt wedstryde gebruik is. Engeland se Twickenham is onder andere vir die openings- en die eindstryd tussen die All Blacks en die Wallabies gebruik. Van Engeland se ander stadions tydens dié toernooi was: [[Wembley-stadion]] en [[Olimpiese Stadion (Londen)|Olimpiese Stadion]] in [[Londen]], [[St. James’ Park]] in [[Newcastle upon Tyne]], [[Stad Manchester-stadion]] in [[Manchester]], [[Villa Park]] in [[Birmingham]], [[Elland Road]] in [[Leeds]], [[King Power-stadion]] in Leicester, [[Stadion MK]] in [[Milton Keynes]], [[Falmer-stadion]] in [[Brighton]], Kingsholm-stadion in Gloucester en [[Sandy Park]] in [[Exeter]]. == Toetswedstryde == [[Lêer:England IRB World Rankings.png|duimnael|400px|Engeland se plek op [[Wêreldrugby]] se ranglys vanaf 10 Oktober 2003 tot op hede]] Engeland het 470 van sy 842 toetswedstryde gewen, ’n wenrekord van 55,82%. Engeland se statistieke in toetswedstryde teen al die lande, in alfabetiese volgorde, is soos volg (korrek teen September 2026):<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;team=1;template=results;type=team;view=opposition |title=International Rugby Union Statistics – England |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> {| class="sortable wikitable" ! Teenstander ! Gespeel ! Gewen ! Verloor ! Gelykop ! % Gewen |- bgcolor="#d0ffd0" align="center" |- | align="left" | {{ARGru}} || 31 || 25 || 5 || 1 || 80,65 |- | align="left" | {{AUSru}} || 57 || 29 || 27 || 1 || 50,88 |- | {{geenvlag|[[Britse Barbarians|Barbarians]]}} || 18 || 10 || 8 || 0 || 55,56 |- | align="left" | {{CHIru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | align="left" | {{FIJru}} || 11 || 10 || 1 || 0 || 90,91 |- | align="left" | {{FRAru}} || 113 || 61 || 45 || 7 || 53,98 |- | align="left" | {{GEOru}} || 3 || 3 || 0 || 0 || 100,00 |- | align="left" | {{IRLru}} || 144 || 81 || 55 || 8 || 56,25 |- | align="left" | {{ITAru}} || 33 || 32 || 1 || 0 || 96,97 |- | align="left" | {{JPNru}} || 6 || 6 || 0 || 0 || 100,00 |- | align="left" | {{CANru}} || 7 || 7 || 0 || 0 || 100,00 |- | align="left" | {{vlagikoon|Nieu-Seeland}} Māori All Blacks || 4 || 2 || 2 || 0 || 50,00 |- | align="left" | {{NEDru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | align="left" | {{NZLru}} || 47 || 9 || 36 || 2 || 19,15 |- | align="left" | [[Lêer:Flag of rugby Pacific Islanders.svg|24px|raam]] Pasifiese Eilanders || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | align="left" | {{geenvlag|Presidents XV}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0,00 |- | align="left" | {{ROMru}} || 5 || 5 || 0 || 0 || 100,00 |- | align="left" | {{SAMru}} || 9 || 9 || 0 || 0 || 100,00 |- | align="left" | {{SCOru}} || 144 || 77 || 48 || 19 || 53,47 |- | align="left" | {{RSAru}} || 48 || 16 || 30 || 2 || 33,33 |- | align="left" | {{TGAru}} || 4 || 4 || 0 || 0 || 100,00 |- | align="left" | {{URUru}} || 2 || 2 || 0 || 0 || 100,00 |- | align="left" | {{USAru}} || 8 || 8 || 0 || 0 || 100,00 |- | align="left" | {{WALru}} || 144 || 71 || 61 || 12 || 49,31 |- | align="left" |'''Algeheel''' || '''842''' || '''470''' || '''320''' || '''52''' || '''55,82''' |} Wedstryde teen verskeie saamgestelde spanne tydens oorsese toere van die amateurtydperk en die deur die [[Engelse Rugbyvoetbalunie|Rugbyvoetbalunie]] (RFU) nieerkende wedstryde teen nielede het vir ’n lang tydperk nie die volle status van toetswedstryde geniet nie – selfs nie terugwerkend nie. Terwyl die wedstryde tydens die ''Victory Internationals'' nie as toetswedstryde beskou word nie, erken die RFU in teenstelling met ander beheerliggame al die wedstryde teen die [[Britse Barbarians|Barbarians]] as toetswedstryde. == Wedywering met ander nasionale spanne == [[Lêer:First international rugby 1871.jpg|duimnael|Die eerste toetswedstryd ter wêreld: Engeland teen Skotland op 27 Maart 1871 in [[Edinburg]]]] [[Lêer:Frace england first rugby 1906.jpg|duimnael|Die eerste toetswedstryd tussen Engeland en Frankryk op 22 Maart 1906 in [[Parys]]]] [[Lêer:England v australia 1909.jpg|duimnael|Die eerste toetswedstryd tussen Engeland en Australië op 9 Januarie 1909 in [[Blackheath, Londen|Blackheath]]]] Veral met die nasionale spanne van die naburige Britse Tuisnasies handhaaf die Engelse ’n intensiewe wedywering. Die eerste toetswedstryd ter wêreld is in 1871 teen Skotland gespeel en sedert 1879 ding albei spanne mee om die Calcuttabeker, die oudste trofee in internasionale sport. Van die 144 toetswedstryde tot dusver het Engeland 77 gewen, Skotland 48, met 19 gelykopuitslae. Gedurende wêreldbekertoernooie het albei spanne tot dusver twee keer ontmoet (in 1991 en 2011) en Engeland het albei wedstryde gewen. Daarbenewens is die toetswedstryd om die 1938-Calcuttabeker noemenswaardig. Dit was die eerste rugbywedstryd wat in televisie gebeeldsend is en is deur die [[BBC]] uitgesaai.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.radiotimesarchive.co.uk/pdf/RT-TV-1938.pdf |title=TELEVISION – Monday, March 14 to Saturday, March 19 |publisher=RadioTimes |date=11 Maart 1938 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Engeland en Frankryk het tot dusver in 113 toetswedstryde ontmoet, waarvan Engeland 61 gewen het en Frankryk 45, met sewe gelykopuitslae. Gedurende wêreldbekertoernooie het albei spanne tot dusver vyf keer ontmoet; Engeland het drie keer gewen en Frankryk twee keer. Wedstryde tussen albei spanne word deur die pers en die ondersteuners in albei lande ''Le Crunch'' genoem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/news/570281 |title=Le Crunch: What is it? Where is it? And who wins it? |publisher=[[Rugbywêreldbeker]] |date=10 Junie 2020 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Veral tydens rugbywêreldbekertoernooie is Engeland en Frankryk die suksesvolste spanne van die Noordelike Halfrond. Albei spanne het amper afwisselend die eindstryd behaal (slegs in 1995, 2015 en 2023 het spanne van die Suidelike Halfrond die [[Webb Ellis-beker]] beslis). Engeland het tot dusver in vier eindstryde gespeel, terwyl Frankryk tot dusver in drie eindstryde gespeel het, gedurende altesaam tien rugbywêreldbekertoernooie. Albei spanne beskik ook oor die finansieel sterkste ligas ter wêreld (die Engelse Premierskap en die Franse Top 14). Engeland en Ierland het tot dusver in 144 toetswedstryde ontmoet, waarvan Engeland 81 gewen het en Ierland 55, met agt gelykopuitslae. Gedurende wêreldbekertoernooie het albei spanne tot dusver nog nie ontmoet nie. Sedert 1988 ding albei spanne mee om die Millenniumtrofee wat ter geleentheid van [[Dublin]] se 1000ste herdenking geskenk is.<ref name="Part One">{{en}} {{cite web |url=http://en.espn.co.uk/scrum/rugby/story/84191.html |title=The Scrum.com trophy guide – Part One |publisher=ESPNscrum |date=29 Oktober 2008 |accessdate=13 Mei 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230513190107/http://en.espn.co.uk/scrum/rugby/story/84191.html |archive-date=13 Mei 2023 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Engeland het dié trofee tot dusver 22 keer gewen en Ierland 17 keer. Engeland en Wallis het tot dusver in 144 toetswedstryde ontmoet, waarvan Engeland 71 gewen het en Wallis 61, met twaalf gelykopuitslae. Gedurende wêreldbekertoernooie het albei spanne tot dusver drie keer ontmoet, waarvan Engeland een gewen het en Wallis twee, met die laaste wedstryd in 2015. Wat die Sesnasies-toernooi aanbetref is beide Engeland en Wallis is die gesamentlik suksesvolste spanne met ’n algehele 39 titels elk. Net soos die ander rugbylande van die Noordelike Halfrond handhaaf Engeland ’n wedywering met die groot spanne van die Suidelike Halfrond. Eweneens het Engeland tydens al sy eindstrydverskynings teen spanne van die Suidelike Halfrond te staan gekom (twee keer teen die Wallabies en Springbokke elk). Teen die Wallabies het Engeland die eindstryde van 1991 en 2003 beslis, waarvan Engeland laasgenoemde gewen het. In 2007 en 2019 het hulle teen die Springbokke gespeel, maar hulle is in albei eindstryde verslaan. Gedurende wêreldbekertoernooie het Engeland teen Suid-Afrika slegs een oorwinning aangeteken: tydens die groepfase in 2003. Teen die All Blacks het Engeland gedurende wêreldbekertoernooie tot dusver vier wedstryde gespeel, waarvan Engeland die halfeindstryd in 2019 gewen het. Teen die Wallabies is hul wenrekord meer gebalanseerd: Van tot dusver sewe wedstryde het Engeland vier gewen en Australië drie. ’n Bykomende aspek in hul wedywering met die Wallabies is die sedert die laat 19de eeu bestaande intensiewe, sportiewe wedywering tussen Engeland en Australië, wat ook in ander sportsoorte (veral [[krieket]] en die [[Statebondspele]]) ’n besondere status geniet.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.newstatesman.com/politics/sport/2017/11/why-england-and-australia-love-hate-each-other |title=Why England and Australia love to hate each other |publisher=New Statesman |author=Simon Barnes |date=25 November 2017 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Vanaf 1997 tot 2022 het Australië en Engeland meegeding om die Cookbeker (genoem na [[James Cook]]) en sedert 2008 ding Engeland en Nieu-Seeland mee om die Hillary-skild (genoem na [[Edmund Hillary]] wat in 2008 oorlede is).<ref name="Part One" /><ref name="Part Two">{{en}} {{cite web |url=http://en.espn.co.uk/scrum/rugby/story/84879.html |title=The Scrum.com trophy guide – Part Two |publisher=ESPNscrum |date=5 November 2008 |accessdate=13 Mei 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230513190101/http://en.espn.co.uk/scrum/rugby/story/84879.html |archive-date=13 Mei 2023 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die Cookbeker is in 2022 met die Ella-Mobbs-trofee (genoem na die Australiese rugbyspeler en [[Aborigines|Aborigine]] [[Mark Ella]], asook die Engelse rugbyspeler [[Edgar Mobbs]]) vervang.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.smh.com.au/sport/rugby-union/doing-the-right-thing-ella-welcomes-cook-cup-name-change-20220616-p5aub8.html |title=‘Doing the right thing’: Ella welcomes Cook Cup name change |publisher=The Sydney Morning Herald |author=Iain Payten |date=17 Junie 2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> == Rekords == === Wêreldbekerrekord === [[Lêer:William Webb Ellis Cup.jpg|duimnael|upright|Engeland het in 2003 die [[Webb Ellis-beker]] omhoog gehou]] Engeland het tot dusver aan elke [[rugbywêreldbeker]]toernooi deelgeneem en die [[Webb Ellis-beker]], waarom vierjaarliks meegeding word, een keer omhoog gehou: tydens die vyfde Rugbywêreldbeker 2003 in Australië. Daarmee is Engeland die eerste en tot dusver enigste rugbyspan van die Noordelike Halfrond wat dié trofee ingepalm het. Tydens die eerste Rugbywêreldbeker 1987 is Engeland in die kwarteindstryd deur Wallis uitgeskakel. Tydens die Rugbywêreldbeker 1991 het Engeland die eindstryd gemaak, maar hulle is deur Australië verslaan. In 1995 het Engeland die halfeindstryd bereik, maar hulle is deur Nieu-Seeland geklop en is ook in die daaropvolgende klein finale om die derde plek deur Frankryk verslaan. Tydens die Rugbywêreldbeker 1999 is Engeland in die kwarteindstryd deur die Springbokke uitgeskakel. In 2003 het hulle hul grootste sukses aangeteken, toe Engeland in die eindstryd die gasheer Australië verslaan het. In 2007 is hulle in die eindstryd deur Suid-Afrika geklop. In 2011 is Engeland in die kwarteindstryd deur Frankryk uitgeskakel en tydens die Rugbywêreldbeker 2015 tuis reeds in die groepfase. In 2019 het hulle die uitslag van 2007 herhaal, toe hulle in die eindstryd deur Suid-Afrika geklop is. In 2023 het Engeland vir die eerste keer in die derde plek geëindig. {| class="wikitable" ! Jaar !! Uitslag |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1987|1987]] || Kwarteindrondte |- style="background:#DCE5E5;" | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1991|1991]] || Naaswenner |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1995|1995]] || Vierde plek |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1999|1999]] || Kwarteindrondte |- style="background:#F7F6A8;" | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2003|2003]] || '''Kampioen''' |- style="background:#DCE5E5;" | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2007|2007]] || Naaswenner |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2011|2011]] || Kwarteindrondte |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2015|2015]] || Groepfase |- style="background:#DCE5E5;" | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2019|2019]] || Naaswenner |- style="background:#FFDAB9;" | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2023|2023]] || Derde plek |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2027|2027]] || ''gekwalifiseer'' |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2031|2031]] || {{n.v.t.}} |} === Tuisnasies / Vyfnasies / Sesnasies === [[Lêer:Calcutta Cup, England vs Scotland.jpg|duimnael|upright|Die Calcuttabeker is een van die oudste trofeë in die rugbywêreld en word sedert 1879 tussen Engeland en Skotland beslis]] Engeland se enigste jaarlikse toernooi is die [[Sesnasies-toernooi]] waartydens hulle teen vyf ander Europese lande speel: Frankryk, Ierland, Italië, Skotland en Wallis. Die Sesnasies het begin as die Tuisnasies-toernooi in 1883 wat Engeland met ’n Driekroon gewen het. Engeland het die titel tot dusver 29 keer ongedeeld gewen en die kampioenskap tien keer gedeel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworld.com/tournaments/rugby-six-nations/six-nations-winners-106318 |title=Six Nations Winners List |publisher=Rugby World |author=Ryan Dabbs |date=16 Maart 2025 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die span se langste tussenpose in titels was 18 jaar (1892–1910). Engeland het tot dusver 13 Grand Slams aangeteken, d.w.s. ’n Driekroon saam met ’n oorwinning oor Frankryk gedurende dieselfde toernooi. As deel van die Sesnasies-toernooi ding hulle ook met Skotland mee om die Calcuttabeker wat Engeland vir die eerste keer in 1880 gewen het. Sedert 1988 ding Engeland tydens die Sesnasies-toernooi met Ierland mee om die Millenniumtrofee. Die wedstryde tussen Engeland en Frankryk word dikwels “Le Crunch” genoem.<ref>{{en}} ''The Irish Times'', 27 Mei 1981, bl. 27.</ref> * 29 ongedeelde titels (1883, 1884, 1892, 1910, 1913, 1914, 1921, 1923, 1924, 1928, 1930, 1934, 1937, 1953, 1957, 1958, 1963, 1980, 1991, 1992, 1995, 1996, 2000, 2001, 2003, 2011, 2016, 2017, 2020) * 10 gedeelde titels (1886, 1890, 1912, 1920, 1932, 1939, 1947, 1954, 1960, 1973) * 13 Grand Slams (1913, 1914, 1921, 1923, 1924, 1928, 1957, 1980, 1991, 1992, 1995, 2003, 2016) * 26 Driekrone (1883, 1884, 1892, 1913, 1914, 1921, 1923, 1924, 1928, 1934, 1937, 1954, 1957, 1960, 1980, 1991, 1992, 1995, 1996, 1997, 1998, 2002, 2003, 2014, 2016, 2020) {{Sesnasiesoorwinnings}} === Ander toetswedstryde === Gedurende die amateurtydperk het Engeland maandelange oorsese toere onderneem, waartydens hulle teen ander nasionale spanne, plaaslike saamgestelde spanne en klubspanne gespeel het. Eweneens het oorsese spanne na Engeland getoer. Teen die jaar 2000 het die oorsese toere volgens die ou tradisie tot ’n einde gekom, aangesien die professionalisering van die rugbyspel te min tyd vir toere oorlaat (’n uitsondering is die [[Britse en Ierse Leeus]] se vierjaarlikse toere). Deesdae is toetswedstryde teen die spanne van die Suidelike Halfrond en ander spanne buite die Sesnasies-toernooi tweekeer per jaar moontlik. Gedurende Juniemaand se [[midjaarrugbytoetsreeks]] vertrek Engeland na die Suidelike Halfrond en gedurende Novembermaand se [[eindjaarrugbytoetsreeks]] tree Engeland as gasheer op. As deel daarvan het Engeland van 1997 tot 2022 met Australië meegeding om die Cookbeker en sedert 2008 teen Nieu-Seeland om die Hillary-skild.<ref name="Part One" /><ref name="Part Two" /> Die Cookbeker is in 2022 met die Ella-Mobbs-trofee vervang. === Olimpiese Spele === Engeland is twee keer tydens Olimpiese rugbytoernooie deur ’n span verteenwoordig. * [[Olimpiese Somerspele 1900|1900]]: Derde plek (verteenwoordig deur Moseley Wanderers RFC) * [[Olimpiese Somerspele 1908|1908]]: Tweede plek (verteenwoordig deur Cornwall se keurspan) == Spelers == === Huidige span === Die volgende spelers het die Engelse span gevorm tydens die [[Sesnasies-toernooi]] 2026:<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.englandrugby.com/follow/news-and-media/england-rugbys-2026-guinness-six-nations-squad-announced |title=England Rugby's 2026 Guinness Six Nations squad announced |publisher=[[Engelse Rugbyvoetbalunie]] |date=23 Januarie 2026 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> {| | valign="top"| {| class="wikitable" |+ Agterspelers ''(backs)'' |- ! Speler !! Posisie !! Klub !! Toetswedstryde |- | [[Alex Mitchell]] || [[Skrumskakel]] || [[Northampton Saints]] || style="text-align:center" | {{0}}27 |- | [[Ben Spencer]] || Skrumskakel || [[Bath Rugby|Bath]] || style="text-align:center" | {{0}}14 |- | [[Jack van Poortvliet]] || Skrumskakel || [[Leicester Tigers]] || style="text-align:center" | {{0}}21 |- | [[George Ford]] || [[Losskakel]] || [[Sale Sharks]] || style="text-align:center" | 105 |- | [[Marcus Smith]] || Losskakel || [[Harlequins]] || style="text-align:center" | {{0}}46 |- | [[Seb Atkinson]] || [[Senter]] || [[Gloucester Rugby|Gloucester]] || style="text-align:center" | {{0|00}}2 |- | [[Fraser Dingwall]] || Senter || [[Northampton Saints]] || style="text-align:center" | {{0|00}}7 |- | [[Max Ojomoh]] || Senter || [[Bath Rugby|Bath]] || style="text-align:center" | {{0|00}}2 |- | [[Henry Slade]] || Senter || [[Exeter Chiefs]] || style="text-align:center" | {{0}}74 |- | [[Henry Arundell]] || [[Vleuel]] || [[Bath Rugby|Bath]] || style="text-align:center" | {{0}}11 |- | [[Immanuel Feyi-Waboso]] || Vleuel || [[Exeter Chiefs]] || style="text-align:center" | {{0}}13 |- | [[Tommy Freeman]] || Vleuel || [[Northampton Saints]] || style="text-align:center" | {{0}}23 |- | [[Cadan Murley]] || Vleuel || [[Harlequins]] || style="text-align:center" | {{0|00}}4 |- | [[Elliot Daly]] || [[Heelagter]] || [[Saracens]] || style="text-align:center" | {{0}}74 |- | [[George Furbank]] || Heelagter || [[Northampton Saints]] || style="text-align:center" | {{0}}14 |- | [[Freddie Steward]] || Heelagter || [[Leicester Tigers]] || style="text-align:center" | {{0}}41 |} | | valign="top" | {| class="wikitable" |+ Voorspelers ''(forwards)'' |- ! Speler !! Posisie !! Klub !! Toetswedstryde |- | [[Luke Cowan-Dickie]] || [[Haker]] || [[Sale Sharks]] || style="text-align:center" | {{0}}53 |- | [[Theo Dan]] || Haker || [[Saracens]] || style="text-align:center" | {{0}}20 |- | [[Jamie George]] || Haker || [[Saracens]] || style="text-align:center" | 105 |- | [[Trevor Davison]] || [[Stut]] || [[Northampton Saints]] || style="text-align:center" | {{0|00}}3 |- | [[Ellis Genge]] || Stut || [[Bristol Bears]] || style="text-align:center" | {{0}}75 |- | [[Joe Heyes]] || Stut || [[Leicester Tigers]] || style="text-align:center" | {{0}}17 |- | [[Emmanuel Iyogun]] || Stut || [[Northampton Saints]] || style="text-align:center" | {{0|00}}0 |- | [[Bevan Rodd]] || Stut || [[Sale Sharks]] || style="text-align:center" | {{0}}10 |- | [[Billy Sela]] || Stut || [[Bath Rugby|Bath]] || style="text-align:center" | {{0|00}}0 |- | [[Ollie Chessum]] || [[Slot (rugby)|Slot]] || [[Leicester Tigers]] || style="text-align:center" | {{0}}30 |- | [[Arthur Clark]] || Slot || [[Gloucester Rugby|Gloucester]] || style="text-align:center" | {{0|00}}1 |- | [[Alex Coles]] || Slot || [[Northampton Saints]] || style="text-align:center" | {{0}}14 |- | [[Maro Itoje]] [[Lêer:Captain sports.svg|15px|Kaptein]] || Slot || [[Saracens]] || style="text-align:center" | {{0}}97 |- | [[Chandler Cunningham-South]] || [[Losvoorspeler]] || [[Harlequins]] || style="text-align:center" | {{0}}20 |- | [[Tom Curry]] || Losvoorspeler || [[Sale Sharks]] || style="text-align:center" | {{0}}65 |- | [[Ben Earl]] || Losvoorspeler || [[Saracens]] || style="text-align:center" | {{0}}46 |- | [[Greg Fisilau]] || Losvoorspeler || [[Exeter Chiefs]] || style="text-align:center" | {{0|00}}0 |- | [[Guy Pepper]] || Losvoorspeler || [[Bath Rugby|Bath]] || style="text-align:center" | {{0|00}}7 |- | [[Henry Pollock]] || Losvoorspeler || [[Northampton Saints]] || style="text-align:center" | {{0|00}}5 |- | [[Sam Underhill]] || Losvoorspeler || [[Bath Rugby|Bath]] || style="text-align:center" | {{0}}45 |} |} === Bekende spelers === [[Lêer:Edgar Mobbs.jpg|duimnael|upright|Edgar Mobbs (voor 1917)]] [[Lêer:Ronald Poulton-Palmer.jpg|duimnael|upright|Ronald Poulton (1911)]] [[Lêer:Wavell Wakefield, 1st Baron Wakefield of Kendal.jpg|duimnael|upright|Wavell Wakefield (1922)]] 17 voormalige Engelse spelers is vir hul uitstekende prestasies in Wêreldrugby se Heldesaal opgeneem:<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/halloffame/inductees |title=Inductees |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> {| class="wikitable" ! Speler !! Posisie !! Inskrywing |- | [[William Percy Carpmael]] || Voorspeler || 2010 |- | [[Alan Rotherham]] || Agterspeler || 2010 |- | [[Harry Vassall]] || Voorspeler || 2010 |- | [[Martin Johnson]] || [[Slot (rugby)|Slot]] || 2011 |- | [[John Kendall-Carpenter]] || Voorspeler || 2011 |- | [[Alfred Hamersley]] || Voorspeler || 2013 |- | [[Jason Leonard]] || [[Stut]] || 2014 |- | [[Bill Beaumont]] || [[Slot (rugby)|Slot]] || 2014 |- | [[Edgar Mobbs]] || [[Vleuel]] || 2015 |- | [[Ronald Poulton]] || [[Vleuel]] || 2015 |- | [[Wavell Wakefield]] || [[Losvoorspeler]] || 2015 |- | [[Lawrence Dallaglio]] || [[Vleuel]], [[Agsteman]] || 2016 |- | [[Jeremy Guscott]] || [[Senter]] || 2016 |- | [[Jonny Wilkinson]] || [[Losskakel]], [[Senter]] || 2016 |- | [[Rob Andrew]] || [[Losskakel]] || 2017 |- | [[Will Carling]] || [[Senter]] || 2021 |- | [[Richard Hill]] || [[Losskakel]] || 2025 |} Daarbenewens is [[William Webb Ellis]] (glo die uitvinder van rugby), die Rugby-skool (die privaatskool waar die rugbyspel uitgedink is), die wêreldkampioenafrigter [[Clive Woodward]] en die [[Varsity-wedstryd]] (sedert 1872 jaarliks tussen die universiteite [[Universiteit van Cambridge|Cambridge]] en [[Universiteit van Oxford|Oxford]] beslis) ingeskryf. [[Wêreldrugby]] het een Engelse speler as speler van die jaar benoem: [[Jonny Wilkinson]] (in 2003). === Spelerkeuring === Terwyl die RFU toesig oor die nasionale span hou, is die nasionale spelers sedert die rugbyspel se professionalisering in 1995 deur kontrakte aan hul klubs in die Engelse Premierskap gebonde. Sedertdien is hulle deel van ’n magstryd ''club v country'' (“klub teen land”) tussen die klubs en die RFU.<ref>{{en}} {{cite book |author=Tuck, Jason |title=The Men in White: Reflections on Rugby Union, the Media and Englishness |publisher=International Review for the Sociology of Sport |edition=38 |series=2 |pages=195 |year=2003 |doi=10.1177/1012690203038002003}}</ref> Hierdie konflik het in 1998 vir die eerste keer die nasionale span geraak, toe ’n aantal klubs geweier het om spelers vir die nasionale span se toer na Australië, Nieu-Seeland en Suid-Afrika beskikbaar te stel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.independent.co.uk/sport/rugby-union-woodward-embroiled-in-club-v-country-spat-rears-its-face-again-1148115.html |title=Woodward embroiled in club v country spat rears its face again |publisher=The Independent |author=Hewett, Chris |date=3 Maart 1998 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Gedurende hierdie “toer uit die hel” (''Tour of Hell'') is Engeland met tweede-keur-spelers in al die vier toetswedstryde verslaan, waaronder ’n 0–76-nederlaag teen Australië.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.thetimes.co.uk/article/tour-from-hell-that-left-some-players-burnt-bf39t5hgpgw |title=Tour from Hell that left some players burnt |publisher=The Times |author=Baldwin, Mark |date=2 November 2002 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die Engelse klubs het ook uit die Heineken-beker 1998/99 onttrek, nadat met die RFU geen ooreenkoms oor die finansies en die speldatums bereik is nie.<ref>{{en}} {{cite book |author=Morgan, Michael |title=Optimizing the structure of elite competitions in professional sport – lessons from Rugby Union |publisher=Managing Leisure |edition=7 |pages=56 |year=2002 |doi=10.1080/13606710110117023}}</ref> In 2001 het van die klubs saam met die RFU die organisasie “England Rugby” gestig om die Engelse Premierskap met die nasionale span te koördineer. Albei partye het ooreengekom om die aantal liga- en toetswedstryde vir sleutelspelers (’n groep van 50 tot 60 spelers wat deur die RFU benoem is) te reduseer en sodoende beserings en uitputtings te voorkom.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/1454059.stm |title=New deal to protect England stars |publisher=[[BBC]] |date=24 Julie 2001 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In ruil vir geleende spelers het die klubs ’n vergoeding van die RFU ontvang. Hierdie ooreenkoms word as ’n baanbreker vir die nasionale span se sukses tydens die Rugbywêreldbeker 2003 beskou. In 2004 het Clive Woodward ná ’n ampstermyn van sewe jaar as hoofafrigter bedank, nadat hy nie toegang tot die spelers verkry het soos hy dit geëis het nie: ''I wanted more from the union – more training days with the players, more influence over the way they were treated – and ended up with less.'' (“Ek wou meer van die unie hê – meer oefendae met die spelers, meer invloed op die manier waarop hulle behandel is – en ek het uiteindelik minder gekry.”)<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.independent.co.uk/sport/rugby/rugby-union/woodward-i-wasnt-ready-to-compromise-i-wanted-more-and-i-got-less-551277.html |title=I wasn't ready to compromise. I wanted more and I got less... |publisher=The Independent |author=Hewett, Chris |date=4 September 2004 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Sy opvolger Andy Robinson het die gebrek aan beheer oor die nasionale spelers vir die negatiewe wenrekord van sy span aangevoer.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.thetimes.co.uk/article/the-big-interview-andy-robinson-k3lkthb2mkv |title=The Big Interview: Andy Robinson |publisher=The Times |author=David Walsh |date=5 Augustus 2007 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Brian Ashton, wat Robinson as hoofafrigter opgevolg het, het sy span vir die Sesnasies-toernooi 2007 vroegtydig bekend gemaak, en gehoop dat die klubs in die week voor ’n toetswedstryd geen ligawedstryd sou speel nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rte.ie/sport/rugby/six-nations/2007/0213/214443-england/ |title=Ashton set to name side for Croker |publisher=rte.ie |date=14 Junie 2007 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die RFU en die Premierskap se klubs het toe ’n soortgelyke ooreenkoms soos dié van 2001 gesluit, wat die nasionale span van nasionale spelers uit die klubs vir toetswedstryde voorsien.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.thetimes.co.uk/article/peace-deal-agreed-in-club-v-country-row-36hn0qlf07h |title=Peace deal agreed in club v country row |publisher=The Times |author=Cain, Nick |date=24 Junie 2007 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> === Spelerstatistieke === [[Lêer:Martin Johnson Leicester.jpg|duimnael|upright|Martin Johnson (2007)]] [[Lêer:Jonathan Peter Wilkinson London 2015 (4)-trimmed.jpg|duimnael|upright|Jonny Wilkinson (2015)]] [[Lêer:Jason Leonard 2018 cropped.jpg|duimnael|upright|Jason Leonard (2018)]] Vervolgens die belangrikste statistieke van Engeland se spelers. Die spelers wat met <nowiki>*</nowiki> gekenmerk is, is nog aktief en kan hul statistieke verbeter. <small>(Korrek teen Maart 2026)</small> {| | {| class="wikitable" |+ Meeste toetswedstryde<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;team=1;template=results;type=player |title=Total matches played (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Toetswedstryde |- | {{0}}1 || [[Ben Youngs]] || 2010–2023 || 127 |- | {{0}}2 || [[Dan Cole]] || 2010–2025 || 118 |- | {{0}}3 || [[Jason Leonard]] || 1990–2003 || 114 |- | {{0}}4 || [[Owen Farrell]] * || 2012–2026 || 112 |- | {{0}}5 || [[Jamie George]] * || 2015–2026 || 109 |- | {{0}}6 || [[George Ford]] * || 2014–2026 || 108 |- | {{0}}7 || [[Courtney Lawes]] || 2009–2023 || 105 |- | {{0}}8 || [[Danny Care]] || 2008–2024 || 101 |- | {{0}}9 || [[Maro Itoje]] * || 2016–2026 || 109 |- | 10 || [[Dylan Hartley]] || 2008–2018 || {{0}}97 |} | {| class="wikitable" |+ Meeste toetswedstryde as kaptein<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?captain=1;class=1;filter=advanced;orderby=matches;team=1;template=results;type=player |title=Total matches played as captain (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Toetswedstryde |- | {{0}}1 || [[Will Carling]] || 1988–1996 || 59 |- | {{0}}2 || [[Owen Farrell]] || 2018–2024 || 48 |- | {{0}}3 || [[Chris Robshaw]] || 2012–2017 || 42 |- | {{0}}4 || [[Martin Johnson]] || 1998–2003 || 39 |- | {{0}}5 || [[Dylan Hartley]] || 2012–2018 || 30 |- | {{0}}6 || [[Lawrence Dallaglio]] || 1997–2004 || 22 |- | {{0}}7 || [[Bill Beaumont]] || 1978–1982 || 21 |- | {{0}}8 || [[Steve Borthwick]] || 2008–2010 || 21 |- | {{0}}9 || [[Martin Corry]] || 2005–2007 || 17 |- | 10 || [[Phil Vickery]] || 2002–2008 || 15 |} |- | {| class="wikitable" |+ Meeste punte aangeteken<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;filter=advanced;orderby=points;team=1;template=results;type=player |title=Total points scored (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Punte |- | {{0}}1 || [[Owen Farrell]] * || 2012–2026 || 1237 |- | {{0}}2 || [[Jonny Wilkinson]] || 1998–2011 || 1179 |- | {{0}}3 || [[George Ford]] * || 2014–2026 || {{0}}496 |- | {{0}}4 || [[Paul Grayson]] || 1995–2004 || {{0}}400 |- | {{0}}5 || [[Rob Andrew]] || 1985–1997 || {{0}}396 |- | {{0}}6 || [[Marcus Smith]] * || 2021–2026 || {{0}}314 |- | {{0}}7 || [[Toby Flood]] || 2006–2013 || {{0}}301 |- | {{0}}8 || [[Jon Webb]] || 1987–1993 || {{0}}296 |- | {{0}}9 || [[Charlie Hodgson]] || 2001–2012 || {{0}}269 |- | 10 || [[Dusty Hare]] || 1974–1984 || {{0}}240 |} | {| class="wikitable" |+ Meeste drieë gedruk<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;filter=advanced;orderby=tries;team=1;template=results;type=player |title=Total tries scored (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Drieë |- | {{0}}1 || [[Rory Underwood]] || 1984–1996 || 49 |- | {{0}}2 || [[Jonny May]] || 2013–2023 || 36 |- | {{0}}3 || [[Ben Cohen]] || 2000–2006 || 31 |- | {{0}}4 || [[Will Greenwood]] || 1997–2004 || 31 |- | {{0}}5 || [[Jeremy Guscott]] || 1989–1999 || 30 |- | {{0}}6 || [[Jason Robinson]] || 2001–2007 || 28 |- | {{0}}7 || [[Dan Luger]] || 1998–2003 || 24 |- | {{0}}8 || [[Anthony Watson]] || 2014–2024 || 23 |- | {{0}}9 || [[Josh Lewsey]] || 1998–2007 || 22 |- | 10 || colspan=3 | Vyf spelers met 20 drieë elk |} |} == Afrigters == [[Lêer:Clive Woodward.jpg|duimnael|upright|Clive Woodward (2013)]] [[Lêer:Eddie Jones Rugby.jpg|duimnael|upright|Eddie Jones (2009)]] Engeland het in 1969 sy eerste hoofafrigter benoem: Don White. Die huidige hoofafrigter is Steve Borthwick wat die pos in 2022 oorgeneem het. {| class="wikitable sortable" ! Naam !! Tydperk !! % Gewen |- | Don White || 1969–1971 || 27 |- | John Elders || 1972–1974 || 38 |- | John Burgess || 1975 || 17 |- | Peter Colston || 1976–1979 || 33 |- | Mike Davis || 1979–1982 || 63 |- | Dick Greenwood || 1983–1985 || 24 |- | Martin Green || 1985–1987 || 36 |- | Geoff Cooke || 1988–1994 || 72 |- | Jack Rowell || 1994–1997 || 72 |- | Clive Woodward || 1997–2004 || 71 |- | Andy Robinson || 2004–2006 || 41 |- | Brian Ashton || 2006–2008 || 55 |- | Rob Andrew || 2008 || 0 |- | Martin Johnson || 2008–2011 || 55 |- | Stuart Lancaster || 2011–2015 || 61 |- | Eddie Jones || 2015–2022 || 72,8 |- | Richard Cockerill (tussentyds) || 2022 || 0 |- | Steve Borthwick || sedert 2022 || 60,5 |} == Toekennings == Die Italiaanse sporttydskrif ''Gazzetta dello Sport'' het die Engelse nasionale span in 2003 as “wêreldspan van die jaar” aangewys. Die Internasionale Rugbyraad, sedert 2014 Wêreldrugby, het England dieselfde jaar as “span van die jaar” benoem. Engeland het ook die Laureus Wêreldsporttoekennings as “span van die jaar” ontvang (in 2004). == Swing Low, Sweet Chariot == [[Lêer:SwingLowSweetChariot1873.jpg|duimnael|''Swing Low, Sweet Chariot'', gepubliseer in ''The Jubilee Singers'', 1873]] ''Swing Low, Sweet Chariot'' is ’n onder Engelse ondersteuners gewilde lied – veral tydens tuiswedstryde op Twickenham. Gedurende die 1988-seisoen se laaste wedstryd teen Ierland het Chris Oti drie drieë vir Engeland gedruk. ’n Groep leerlinge van die [[Benediktyne|Benediktynse]] skool Douai het die lied – soos dit tydens rugbywedstryde op die skool gebruiklik is – gedurende sy derde drie begin sing en ander ondersteuners in die stadion het begin saamsing.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2006/feb/05/rugbyunion.features |title=Blood, mud and aftershave |publisher=The Observer |author=Oliver Price |date=5 Februarie 2006 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref name="SwingLow2">{{en}} {{cite web |url=http://www.everyhit.com/stories/swing_low_sweet_chariot.html |title=The story behind "Swing Low Sweet Chariot" and how it became a rugby anthem |publisher=everyhit.com |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Sedertdien word ''Swing Low, Sweet Chariot'' tydens Engelse tuiswedstryde deur rugby-ondersteuners gesing.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/magazine/7049496.stm#jokes |title=All you need to know about rugby: Rugby songs and jokes |publisher=[[BBC]] |author=Tom Geoghegan |date=19 Oktober 2007 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In 1991 het die RFU se bemarkingsbestuurder, Mike Coley, opdrag gekry om ’n liedjie vir die komende Rugbywêreldbeker 1991 te vind. Hy het voorkeur gegee aan die liedjie ''Jerusalem'', wat egter reeds vir die Rugbyligawêreldbeker 1989–1992 gebruik is, waarvolgens hy sy voorstel spontaan in ''Swing Low'' verander het. Verskillende variante is opgeneem en die gepubliseerde weergawe het tydens die toernooi die top-40 van die Britse enkelsnittreffers behaal.<ref name="SwingLow2" /> In 2020 het die Wêreldrugbymuseum tot dusver onbekende argiefmateriaal uitgereik, waarin ''Swing Low'' op Twickenham gesing word, as Martin Offiah (met die bynaam “Chariots” na ’n woordspeel met die oorspronklike titel van die rolprent ''Chariots of Fire'' uit die jaar 1981), tydens die Middlesex Sewes-toernooi 1987 speel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/news/uk-england-51646140 |title=Swing Low, Sweet Chariot rugby 'mystery solved' |publisher=[[BBC]] |author=Lowbridge, Caroline |date=3 Julie 2020 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die museumdirekteur is van mening dat die Twickenham-skare die lied al geken het, aangesien dit sedert die 1960’s in rugbyklubs gesing is, met eenvoudige gebare wat die lirieke illustreer.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.scotsman.com/sport/rugby-union/i-hate-swing-low-sweet-chariot-says-former-hooker-brian-moore-2890266 |title='I hate Swing Low Sweet Chariot' says former hooker Brian Moore |publisher=The Scotsman |author=Jamie Gardner |date=19 Junie 2020 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In die nasleep van die wêreldwye ''Black Lives Matter''-beweging ná die dood van George Floyd het die RFU in Junie 2020 aangekondig dat hulle die gebruik van die lied deur rugby-ondersteuners sal ondersoek, aangesien dit oorspronklik ’n [[Afro-Amerikaners|Afro-Amerikaanse]] spirituele lied is. Beide die voormalige rugbyspeler Brian Moore en [[Prins Harry, Hertog van Sussex|Prins Harry]] het daarvoor gepleit die liedjie nie meer tydens rugbywedstryde te sing nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.thetimes.co.uk/article/prince-harry-backs-rugby-move-to-kick-out-slavery-song-swing-low-sweet-chariot-93bdw2qjk |title=Prince Harry backs rugby move to kick out slavery song Swing Low, Sweet Chariot |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.stuff.co.nz/sport/rugby/international/300039265/exengand-hooker-brian-moore-says-swing-low-sweet-chariot-must-go |title=Ex-Engand hooker Brian Moore says Swing Low, Sweet Chariot must go |publisher=Stuff |date=21 Junie 2020 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Martin Offiah het hom kort daarna beywer om die liedjie te behou en dit as ’n geleentheid te gebruik om Engelse en rugby-ondersteuners van ander nasionaliteite oor diskriminasie en die geskiedenis van swartes in die [[Verenigde Koninkryk]] in te lig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/sport/rugby-union/53096584 |title=Black Lives Matter: RFU reviewing use of slave song Swing Low, Sweet Chariot |publisher=[[BBC]] |date=18 Junie 202 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die voormalige nasionale speler Maggie Alphonsi het gesê: “Ek verwelkom die RFU se ondersoek van die liedjie, maar ek dink nie dat die liedjie verbied sal moet word nie”.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.skysports.com/rugby-union/news/12321/12010398/swing-low-debate-a-chance-to-educate-will-greenwood-maggie-alphonsi-topsy-ojo-discuss |title='Swing Low debate a chance to educate' – Will Greenwood, Maggie Alphonsi, Topsy Ojo discuss |publisher=Sky |date=19 Junie 2020 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die eerste minister [[Boris Johnson]] was van mening dat die lied nie verbied moes word nie en dat daar minder op die simbole van diskriminasie gefokus sou word.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/53096584 |title=Swing Low, Sweet Chariot: Boris Johnson says song should not be banned |publisher=[[BBC]] |date=19 Junie 2020 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> == Sien ook == {{Portaal|Rugby|Ru ball.svg}} * [[Engelse nasionale krieketspan]] * [[Engelse nasionale vrouerugbyspan]] * [[Engelse nasionale sokkerspan]] == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronnelys == * {{en}} {{cite book |author=Barry Bowker |title=England Rugby |publisher=Cassell |year=1978 |isbn=978-0-304-30214-7}} * {{en}} {{cite book |author=Tony Collins |title=A Social History of English Rugby Union |url=https://archive.org/details/socialhistoryofe0000coll |publisher=Routledge |year=2009 |isbn=978-0-415-47660-7}} * {{en}} {{cite book |author=Stuart Farmer |title=The Official England Rugby Miscellany |url=https://archive.org/details/officialenglandr0000unse_x9c7 |publisher=Vision Sports Publishing Limited |year=2006 |isbn=978-1-905326-12-9 }} * {{en}} {{cite journal |author=Michael Morgan |title=Optimizing the structure of elite competitions in professional sport – lessons from Rugby Union |journal=Managing Leisure |volume=7 |pages=41–60 |year=2002 |doi=10.1080/13606710110117023}} * {{en}} {{cite book |author=Ron Palenski |title=Century in Black – 100 Years of All Black Test Rugby |url=https://archive.org/details/centuryinblack0000ronp |publisher=Hodder Moa Beckett Publishers Limited |year=2003 |isbn=978-1-86958-937-0 }} * {{en}} {{cite journal |author=Jason Tuck |title=The Men in White: Reflections on Rugby Union, the Media and Englishness |journal=International Review for the Sociology of Sport |volume=38 |issue=2 |pages=177–199 |year=2003 |doi=10.1177/1012690203038002003}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|England national rugby union team|Engelse nasionale rugbyspan}} * {{en}} [http://www.englandrugby.com/ Amptelike webwerf van die Engelse Rugbyvoetbalunie] * {{en}} [https://www.world.rugby/organisation/membership/europe/england Engeland by Wêreldrugby] * {{en}} [https://www.planetrugby.com/team/england/ Engeland op Planet Rugby] * {{en}} [http://www.sporting-heroes.net/rugby/ Spelerbiografieë] {{Nasionale rugbyspanne}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Rugby in Engeland]] [[Kategorie:Nasionale rugbyspanne van Europa]] 2vuu4gmdd2im031ufvicybyabfxcalv Chemnitz 0 27577 2968666 1781886 2026-09-19T14:54:58Z Pynappel 70858 AWS 11 2968666 wikitext text/x-wiki {| align="right" cellpadding="2" cellspacing="0" style="border:1px solid #88a; background:#CEDAF2; padding:5px; font-size: 85%; margin: 0 0 0.5em 1em; border-collapse:collapse;" ! align="center" colspan="2" style="color: #000000; background: #f7f8ff; padding: 4px; font-size:170%;" | '''Chemnitz'''<br /> [[Lêer:Altes und Neues Chemnitzer Rathaus.jpg|280px]] |- style="background: #CEDAF2; text-align:center;border-bottom:1px solid #999" | '''Kaart''' |style="border-left:1px solid #999"| '''Vlag''' |- style="background:white" |rowspan=6| [[Lêer:Lage der kreisfreien Stadt Chemnitz in Deutschland.png|170px|center]] |- style="background: white" |style="border-left:1px solid #999"| [[Lêer:Flag of Chemnitz.svg|75px|center|border]] |- style="background: #f7f8ff;border-top:1px solid #999; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999"| |- style="background: #CEDAF2; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999;border-top:1px solid #999"| '''Wapen''' |- style="background: white; border-top:1px solid #999;" |style="border-left:1px solid #999"| [[Lêer:Coat of arms of Chemnitz.svg|70px|center]] |- style="background: #f7f8ff; border-top:1px solid #999; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999"| |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Land''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[Lêer:Flag of Germany.svg|20px]] [[Duitsland]] |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Deelstaat''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[Lêer:Flag of Saxony.svg|20px]] [[Sakse]] |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Koördinate''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | {{Koördinate|50|50|N|12|55|O}} |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Stigting''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 12de eeu |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Oppervlak:''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Totaal | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 220,85 [[vierkante kilometer|vk km]] |- | &nbsp;'''Hoogte bo seevlak''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 296 m |- style="border-top:1px solid #999;" |- style="border-top:1px solid #999;" |- |&nbsp;'''Bevolking:''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Totaal (31 Maart 2011) | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 243&nbsp;004<ref>{{de}} [http://www.statistik.sachsen.de/download/010_GB-Bev/Bev_Gemeinde.pdf ''Bevölkerung des Freistaates Sachsen jeweils am Monatsende ausgewählter Berichtsmonate nach Gemeinden'']</ref> |- | &nbsp;- Bevolkingsdigtheid | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 1&nbsp;100/vk km |- |&nbsp;'''Tydsone''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[UTC]] +1 (MET) |- style="border-top:1px solid #999;" |- |&nbsp;'''Burgemeesteres''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | Barbara Ludwig (SPD) |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Amptelike Webwerf''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [http://www.chemnitz.de www.chemnitz.de] |- style="border-top:1px solid #999;" |} '''Chemnitz''' [ˈkʰɛmnɪʦ] (1953-1990: ''Karl-Marx-Stadt'') is 'n [[Duitsland|Duitse]] stad met 243&nbsp;004 inwoners aan die Chemnitz-rivier. Chemnitz is ná [[Dresden]] en [[Leipzig]] die derde grootste stad van die deelstaat [[Sakse]]. Die stedelike agglomerasie van Chemnitz-Zwickau is die negende grootste in Duitsland. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [http://www.chemnitz.de Amptelike webwerf van Chemnitz] {{Saadjie}} {{CommonsKategorie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Nedersettings in Sakse]] l2y9491cpj0ey5foeany87jkiut5tom Afrikaanse Wikipedia 0 28133 2968869 2968549 2026-09-20T09:03:31Z Aliwal2012 39067 /* Groei */ dateer rooi lint op 2968869 wikitext text/x-wiki {{Infoboks webwerf | naam = Wikipedia | logo = Wikipedia-logo-v2-af.svg | skermkiekie = Voorblad Afrikaanse Wikipedia.jpg | tipe = [[Wiki]] | taal = [[Afrikaans]] | registrasie = Opsioneel | eienaar = [[Wikimedia Stigting]] | outeur = Die gemeenskap | opgerig = [[16 November]] [[2001]] | status = Aktief | url = {{URL|https://af.wikipedia.org/}} }} Die '''Afrikaanse Wikipedia''' is die [[Afrikaans]]e weergawe van [[Wikipedia]], die webgebaseerde vrye-inhoud-[[ensiklopedie]], waar "vrye" na die kopievrye lisensiëring van die projek verwys. Die Afrikaanse weergawe was op 16 November 2001 die 11de Wikipedia om geskep te word.<ref>[[:en:Special:PermanentLink/94753987|Wikipedia:2001]], English-language Wikipedia (16 Desember 2006)</ref> Dit beskik tans oor ongeveer {{NUMBEROF|ARTICLES|af|N}} artikels, en is volgens hierdie maatstaf die {{Rangtelwoord|{{Wikipedia volgens grootte|af}}}} grootste Wikipedia.<ref>[[m:Complete list of language Wikipedias ordered by size|Meta-Wiki's list of language Wikipedias ordered by size]]</ref> Wat die aantal biografiese artikels per geslag betref was die Afrikaanse Wikipedia in 2020 die derde mees geslagsgelyke Wikipedia van al die taalweergawes.<ref>{{cite web |url=https://www.denelezh.org/gender-gap/?sort=percent_females#project |work=Denelezh |title=Gender Gap in Wikidata |access-date=19 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190508141543/https://www.denelezh.org/gender-gap/?sort=percent_females |archive-date=8 Mei 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Dit gebruik tans [[MediaWiki]] weergawe {{CURRENTVERSION}},<ref>[[Special:Version|Huidige weergawe aangedui]]</ref> en word deur gebruikers in [[Suid-Afrika]] en [[Namibië]], benewens bydraers in [[Europa]], [[Noord-Amerika]] en [[Oseanië]] in stand gehou. Die Afrikaanse Wikipedia het tans {{NUMBEROF|PAGES|af|N}} bladsye, waarvan {{NUMBEROF|ARTICLES|af|N}} artikels is. Dit het {{NUMBEROF|USERS|af|N}} geregistreerde gebruikers, waarvan {{NUMBEROF|ACTIVEUSERS|af|N}} as aktief gereken word. Hierdie gebruikers het al {{NUMBEROF|EDITS|af|N}} wysigings aangebring en {{NUMBEROF|FILES|af|N}} lêers opgelaai. [[Google Translate]] gebruik die Afrikaanse Wikipedia as korpus om sy [[Taalmodel|vertaalmodel]] op te lei.<ref>{{cite journal |last1=Senekal |first1=Burgert |last2=Brokensha |first2=Susan |title=The potential of artificial intelligence (AI) for decolonising education in South Africa through the development of indigenous languages |trans-title=Die potensiaal van kunsmatige intelligensie (KI) vir die dekolonisering van onderwys in Suid-Afrika deur die ontwikkeling van inheemse tale |journal=South African Journal of African Languages |volume=43 |issue=3 |pages=208-215 |year=2023 |quote=An initiative that significantly improved the accuracy of Afrikaans through Google Translate was the drive by the SA Academy for Science and the Arts to expand the Afrikaans Wikipedia. In 2016, Pretorius (2016) called for expanding the Afrikaans Wikipedia. The SA Akademie vir Wetenskap en Kuns echoed this call and offered training sessions. The call was answered by numerous Afrikaans enthusiasts, which resulted in the expansion of the Afrikaans Wikipedia to the more than 100 000 articles currently available (see Table 1). The expansion contributed to the massive linguistic corpus that Google Translate needs to improve its accuracy. |trans-quote='n Inisiatief wat die akkuraatheid van Afrikaans op Google Translate aansienlik verbeter het, was die veldtog van die SA Akademie vir Wetenskap en Kuns om die Afrikaanse Wikipedia uit te brei. Pretorius (2016) het in 2016 'n beroep gedoen op die uitbreiding van die Afrikaanse Wikipedia. Die SA Akademie vir Wetenskap en Kuns het hierdie oproep beaam en opleidingsessies aangebied. Die oproep is deur talle Afrikaanssprekende entoesiaste beantwoord, wat gelei het tot die uitbreiding van die Afrikaanse Wikipedia na die meer as 100 000 artikels wat tans beskikbaar is (sien Tabel 1). Die uitbreiding het bygedra tot die massiewe linguistieke korpus wat Google Translate nodig het om die akkuraatheid daarvan te verbeter.}}</ref> == Verwikkelinge in die Afrikaanse Wikipedia en mediadekking == Op '''1 Desember 2005''' skryf die taalaktivis dr. [[Dan Roodt]] in die ''Afrikaner'' (getiteld "Afrikaners moet internet beset", en op 9 April 2007 ook op [[PRAAG]] gepubliseer) die volgende<ref>[https://web.archive.org/web/20131105063921/http://praag.co.za/?p=281 Roodt, D. 2007. Afrikaners moet internet beset. ''PRAAG'', 9 April]:</ref> {{cquote| Dit is daarom van die uiterste belang dat Afrikaners vir hulle 'n gebied in die kuberruim moet afbaken. Ten dele is dié proses reeds aan die gang, maar dit moet versnel en verhewig word. Die totale Afrikanergeskiedenis, -kultuur, en -letterkunde behoort vrylik op die internet beskikbaar te wees. Een manier om dit reg te kry, sou wees om die Afrikaanse weergawe van die sogenaamde ''Wikipedia'' uit te bou. Laasgenoemde is 'n gratis aanlyn-ensiklopedie wat deur vrywillige samewerking in elkeen van die vernaamste tale ter wêreld tot stand gekom het. Tans verkeer die Afrikaanse ''Wikipedia'' in die 46ste posisie wat die aantal gepubliseerde artikels daarin betref, dus nie baie hoog op die lys nie. Myns insiens behoort alle bestaande Afrikaanse kultuurorganisasies en akademici saam te werk om so 'n Afrikaanse ensiklopedie tot een van die grootstes op die internet uit te bou. Afrikaans kan maklik een van die top twintig ''Wikipedia''tale, naas Engels, Duits, Frans, Spaans, ens. word. Afrikaanse boeke waarop daar nie meer kopiereg bestaan nie, behoort ook stelselmatig op die internet opgelaai te word. }} '''2006''': Volgens 'n Duitse akademikus, prof. Andreas Hepp, was dit opvallend hoe die top 15 Wikipedias, met die uitsondering van Japannees en Chinees oorwegend "Westerse tale" was. Hierdie "[[digitale kloof]]" is benadruk deurdat Afrikaans wat 43ste op die aktiwiteitsranglys was, ten spyte van sy "koloniale tradisies" die eerste taal in Afrika was om wel 'n mate van vordering te toon. Hy het hierdie tekortkoming aan die algemene "verbindingskloof" toegeskryf, 'n onderafdeling van die "digitale kloof" wat deur faktore soos ontoeganklikheid weens powere, onbekostigbare of afwesige internetverbindings bepaal word.<ref>{{de}}[https://www.researchgate.net/profile/Andreas_Hepp/publication/277301267_Wissenspraktiken_im_Alltag_Wikipedia_und_Podcasting_zwischen_Konnektivitat_und_Mobilitat/links/5da578b3a6fdcc8fc352b2c4/Wissenspraktiken-im-Alltag-Wikipedia-und-Podcasting-zwischen-Konnektivitaet-und-Mobilitaet.pdf Hepp, A. 2006. Wissenspraktiken im Alltag: Wikipedia und Podcasting zwischen Konnektivität und Mobilität. In: Pühringer, Karin / Zielmann, Sarah (eds.): ''Vom Wissen und Nicht-Wissen einer Wissenschaft. Kommunikationswissenschaftliche Domänen, Darstellungen und Defizite.'' Münster: LIT, p. 179.]</ref> '''11 November 2007''': Die iCommons-kantore het gasheer gespeel vir 'n Afrikaanse Wikipedia-byeenkoms, as deel van ‘n Wikipedia-week. Internasionale gaste [[Jimmy Wales]], Ndesanjo Macha en Frank Schulenburg, sowel as 'n aantal Afrikaanse Wikipediane waaronder [[Gebruiker:Laurens|Laurens]], [[Gebruiker:RAM|RAM]], [[Gebruiker:Greenman|Greenman]], [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] en lede van die media, het dit bygewoon. Laurens, een van die mees aktiewe Wikipediane by Afrikaans-Wikipedia op daardie stadium het 'n inleidende lesing getitel “Die Afrikaanse Wikipedia - Reusetjie?” gelewer. Laurens het die ontwikkeling van hierdie tot dusver suksesvolste Wikipedia onder die Afrikatale aangebied wat gevolg is deur 'n informele bespreking. Op daardie stadium met sowat 8 600 artikels was Afrikaans-Wikipedia op pad om gou die prestasie van 10 000 artikels te oortref. In verhouding tot die getal van sowat 6,4 miljoen Afrikaans-moedertaalsprekers is dit 'n goeie getal, maar is dit steeds agter taalweergawes soos Deens of Fins. Die groep bogemiddelde aktiewe Wikipediane in die Afrikaanse Wikipedia is tans nog baie klein. Dit was ook nuttig om Ndesanjo, van die [[Swahili Wikipedia]] (wat op daardie stadium 'n soortgelyke grootte as Afrikaans was), en Frank, van die [[Duitse Wikipedia]], sowel as plaaslike Wikipediane teenwoordig te hê, aangesien daar interessante oorvleuelings en uitruil van idees tussen die verskillende taalgemeenskappe was. Die gesprek wat op die lesing gevolg het was lewendig, waarin deelnemers ervarings uitgeruil het en besin het hoe die ontwikkeling van kleiner taalweergawes soos die Afrikaanse Wikipedia aktief bevorder kan word. Die persoonlike kontak tussen die skrywers het as een van die sleutelpunte na vore gekom en almal was dit eens dat vergaderings, gereeld in Suid-Afrika moet plaasvind. Daar was groot belangstelling in inligting oor die Duitstalige Wikipedia en oor die idees en projekte wat ons ontwikkel het. Veral die idee van 'n skryfkompetisie is met belangstelling ontvang en dit lyk of die eerste kompetisie van sy soort in Afrika binnekort gehou sal word. Die daarstel van 'n plaaslike Wikimedia Foundation-tak is ook bespreek, en met die momentum wat uit die Wikimania-bod gebou is en die belangstelling rondom Wikipedia-week het dit ook al hoe meer waarskynlik laat lyk. <ref>Ian Gilfillan's web log. Afrikaans Wikipedia meetup Nov 2007, 11 November 2007.http://www.greenman.co.za/b2evolution/blogs/index.php?m=200711(18-Nov-07).</ref><ref>Frank Schulenburg, Wikipedia Academy in Südafrika – Tag 4, 11 November 2007. http://www.schulenburg.biz/correspondent/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080914071135/http://www.schulenburg.biz/correspondent/ |date=14 September 2008 }} November 18, 2007.</ref> Jana Marais berig op '''21 November 2007''' die stigter van Wikipedia, [[Jimmy Wales]], het spesiaal na Suid-Afrika toe gekom. Hy maak onder andere indirek melding van die Afrikaanse Wikipedia, wat op daardie stadium 8 600 artikels gehad het.<ref>{{Cite web |url=http://152.111.1.87/argief/berigte/rapport/2007/11/21/RH/2/jmwikipedia.html |title=Marais, J. 2007. Wikipedia. ''Rapport'', 21 November. |access-date=28 Januarie 2012 |archive-date=28 Januarie 2012 |archive-url=https://archive.ph/20120128232453/http://152.111.1.87/argief/berigte/rapport/2007/11/21/RH/2/jmwikipedia.html |url-status=dead }}</ref> Sy woorde word vertolk: {{cquote| ’n Mens se moedertaal bly jou moedertaal. Dit is eenvoudig makliker om ’n inskrywing oor byvoorbeeld kwantumfisika in Afrikaans of Zoeloe te verstaan, as om dit in Engels te probeer ontsyfer. Daarom wil ons al die kennis in alle tale probeer vaslê.” }} '''1 November 2009 tot 1 Januarie 2010 om middernag (SAST)''': In navolging van die [[Nederlandse Wikipedia]] word die eerste skryfwedstryd gehou. Elke kandidaat (of spanne van twee) skep één nuwe artikel of brei 'n saadjie uit. Die beste drie artikels palm elkeen 'n kontantprys vir sy skrywer(s) in. [[Gebruiker:Burgert Behr|Burgert Behr]] wen die eerste prys, vir sy artikel [[Siberië]]. [[Gebruiker:Morne|Morné van Rooyen]] word die tweede prys toegeken vir sy artikel [[Zambië]]. Die derde prys word aan [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] toegeken vir sy artikel [[Barnsteen]]. [[Gebruiker:Hansjoseph|Hansjoseph]] verdien eervolle vermelding vir sy artikel oor [[Pous Gregorius XIII]]. Die beoordelaars was [[Gebruiker:Anrie|Anrie Hoogendoorn]] en [[Gebruiker:Arnobarnard|Arno Barnard]]. Daar was 14 deelnemers.<ref>[[Wikipedia:Skryfwedstryd 2010]]</ref> Volgens [[Gebruiker:Greenman|Greenman]] se webjoernaal in '''Mei 2013''' was die Afrikaanse Wikipedia wel die derde grootste [[Afrikatale|Afrikataal]]-Wikipedia, maar wat inhoud betref moontlik die beste. Daar is konstante aktiwiteit, groei en 'n gesonde gemeenskap.<ref>{{Cite web |url=http://www.greenman.co.za/blog/?p=1108 |title=Greenman. 2013. African language Wikipedia update. May. |access-date= 7 Julie 2013 |archive-date= 7 Julie 2013 |archive-url=https://archive.ph/20130707083744/http://www.greenman.co.za/blog/?p=1108 |url-status=live }}</ref> === 2014 - 2015 === '''2014''': Professor Ana Deumert skryf 'n paragraaf of twee oor die Afrikaanse Wikipedia in haar artikel "Sites Of Struggle And Possibility In Cyberspace. Wikipedia And Facebook In Africa" wat in die bundel ''Mediatization and Sociolinguistic Change'' opgeneem is.<ref>[https://books.google.de/books?hl=de&lr=&id=_oDnBQAAQBAJ&oi=fnd&pg=PA487&dq=wikipedia+afrikaans&ots=3S0Zumsa-O&sig=8dULPze_l7a4mtBKqYfYZSeX-wU#v=onepage&q=afrikaans&f=false Deumert, A. 2014. "Sites Of Struggle And Possibility In Cyberspace. Wikipedia And Facebook In Africa" In: ''Mediatization and Sociolinguistic Change'']</ref> Sy bespreek die Afrikaanse, Swahili en [[Malgassiese Wikipedia]], maar doen veral moeite om die probleme by die Xhosa-Wikipedia uit te lig. Xhosa word selfs as 'n "probleemkind" beskou – te midde van sy agtmiljoen sprekers, sy gebruik in die onderwys, regeringspamflette, gedrukte media, televisie en radio en die standaardtaal wat sedert 1820 met die eerste Bybelvertaling sy beslag gekry het, en te midde van [[Gebruiker:Discott|Douglas Scott]] wat ten minste drie werkswinkels aan die Universiteite van Kaapstad, Wes-Kaapland en by die provinsiale regering aangebied het, is die Xhosa-Wikipedia netsowel dood. Die oorsaak hiervan skryf sy toe aan die Engels wat gerieflikheidshalwe eerder gelees word. Die Wikipedia word hoofsaaklik geskryf deur buitelanders ('n Serwiër, Rus, Amerikaner, en Australiër) wat nie een Xhosa magtig is nie: van die Wikipedia word dus eenvoudig 'n prentewoordeboek gemaak. Van 'n Wiki-gemeenskap is daar dus geen sprake nie. Slegs een artikel is by 'n werkswinkel deur 'n Xhosasprekende geskep wat wel plaaslike inhoud bevat het, die res was vertalings uit die Engelse Wikipedia. Maar op Facebook is daar wel lewe – en hier kom nog 'n probleem na vore: terwyl by Wikipedia die neutrale uitkyk (NPOV) verpligtend is, is die skatskis van die Xhosakultuur en -kennis op Facebook weer spontaan. Die behoefte bestaan dus wel om volkskennis en -besit oor te dra en te deel deur 'n digitale medium, maar net nie soseer op Wikipedia nie. Hierteenoor stel Deumert onder meer die Afrikaanse Wikipedia: {{cquote| The language is closely related to Dutch and has over six million speakers in South Africa and Namibia. During apartheid, Afrikaans was heavily supported by the government and language-activism has a long history. A fair proportion of its speakers fall into the top income brackets in South Africa, and the language continues to be supported by cultural and political organizations. Access to the internet is not a serious problem, and most contributors are native speakers. There are several high-profile editors who have each contributed several hundred articles (between 200 and 1700). The work can be characterized as a collaborative project in the best tradition of ''Wikipedia'': although the group of contributors is small (which is typical across Wikipedia, see Panciera et al. 2009), there exists a sense of a community among them. […] Successful African language Wikipedias require the involvement of native speakers. Yet, issues of access are a concern. Only the Afrikaans Wikipedia – which serves a socio-economically advantaged community – shows consistent and collaborative native speaker involvement. }} In die jaar '''2014''' maak prof. [[Jaap Steyn]] in sy boek ''Ons gaan 'n taal maak'' ook kortliks melding van die Afrikaanse Wikipedia (bl. 479) deur na 'n Afriforum-nuusbrief (nr. 43) te verwys : {{cquote| Jan-Carel Brand, 'n medewerker van die Afriforum-nuusbrief het in '''April 2012''' berig dat die Afrikaanse ''Wikipedia'' sy 20 000ste artikel geplaas het. Die inhoud word volledig deur vrywilligers in hul vrye tyd geskep en die teks word onder 'n ''Creative Commons''-lisensie versprei. Dit beteken dat die teks gekopieer, gedeel en versprei kan word sonder dat enige kopieregskendings plaasvind. Die Nederlandse ''Wikipedia'' het kort tevore sy miljoenste artikel gepubliseer. }} '''21 Maart 2014''': By die "Symposium Digitaal Afrikaans: Internet en de Afrikaanse literatuur" in die Afrika-studiesentrum, te Leiden, Nederland, bevind die huiswikipediaan Hans Muller daar is heelwat moontlikhede sover dit die Afrikaanse literatuur aangaan op die Afrikaanse Wikipedia. Die Afrikaanse Wikipedia beklee met 30&nbsp;000 artikels nog die derde posisie van die Afrikatale wat artikeltal betref. Al is die aantal sprekers minder as dié van Swahili en Hausa, is die aantal Wikipedia-artikels minder by die laasgenoemde twee tale. Op hierdie stadium is daar nog baie Afrikaanse skrywers wat nog geen artikel het op die Afrikaanse Wikipedia nie; maar wel in Engels en Nederlands. Verder is daar min foto's en soortgelyke beeldmateriaal van die betrokke skrywers te vinde, of die gehalte daarvan (soos die foto van [[Antjie Krog]]) kon beter wees. Die artikel rondom die literatuur in Afrikaans het ook vasgesteek by die literatuurgeskiedenis van [[Rob Antonissen]] uit 1955.<ref>{{Cite web |url=https://www.litnet.co.za/digitaal-afrikaans-internet-en-de-afrikaanse-literatuur/ |title=De Wit, H.J. 2014. Digitaal Afrikaans: Internet en de Afrikaanse literatuur. ''Litnet'' 26 Maart. |access-date=21 Desember 2020 |archive-date=21 Desember 2020 |archive-url=https://archive.ph/20201221194115/https://www.litnet.co.za/digitaal-afrikaans-internet-en-de-afrikaanse-literatuur/ |url-status=live }}</ref> [[Lêer:Laurette Pretorius, Wikimedia-UNISA meetup 2015, a.jpg|regs|duimnael|250px|Prof. Pretorius het die sienings van die taalaktivis [[Neville Alexander]] uitgelig, veral wat vertaling en terminologie-ontwikkeling betref.]] '''3 Junie 2015''': [[Unisa]] se Academy of African Languages and Science (AALS) hou 'n werkswinkel. Die sprekers is onder meer prof. [[Gebruiker:Petterual|Laurette Pretorius]]; die Russiesgebore Israeli van Wikimedia Amir Aharoni, en Nozibele Nomdebevana. Van die besprekingspunte is die uitbou van die verskillende Wikipedias in 'n veeltaligheidskonteks deur vertaling en opleiding. Die Afrikaanse Wikipedia word ook hierby betrek. Op 11 Junie 2015 word 'n kort oorsig op Unisa se webwerf geplaas.<ref>[https://web.archive.org/web/20161019050510/http://www.unisa.ac.za/news/index.php/2015/06/threat-of-digital-language-death-an-african-reality/ Unisa: Threat of Digitale Language Death an African Reality]</ref> Prof. Pretorius skryf: {{cquote| ‘South African indigenous languages are orders of magnitude smaller than the others. Afrikaans is faring best with 35 491 articles, while there are no articles in Ndebele. If we say that we are living inside the digital space and people are looking for information more and more online, on Wikipedia, for example, then this tells us that they are not doing it in their own languages. We have this interesting disconnect that we all deal with; in our social/physical life we use a certain language, in our digital life another – in the case of South Africa, this is usually English. That creates some tension and is something we should be addressing. But all is not lost. We still have some of the big languages in the world, with all of our languages having more than one million speakers.’ }} '''2 Oktober 2015''': Die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] hou 'n simposium in samewerking met die Prisma Leeskring in Centurion. Hier lewer prof. Laurette Pretorius, professor in rekenaarwetenskap aan Unisa, 'n pleidooi dat meer inskrywings in die Afrikaanse Wikipedia gemaak moet word, omdat Afrikaans se voortbestaan in die digitale ruimte in 'n groot mate daarvan afhang.<ref>[https://web.archive.org/save/_embed/http://www.akademie.co.za/wp-content/uploads/2015/07/Algemene-Simposium-1-en-2-Oktober-2015.pdf Algemene simposium 1 en 2 Oktober 2015]</ref> Op '''1 November 2015''' praat prof. Pretorius op die [[Radio Sonder Grense|RSG]]-program "Die tale wat ons praat" oor die Afrikaanse Wikipedia.<ref>[https://web.archive.org/web/20160304122048/http://www.rsg.co.za/forcedownload.asp?fn=20151101%5FDIE%5FTALE%5FWAT%5FONS%5FPRAAT%2Emp3&f=%2Fimages%2Fupload%2Fsound%2Fklanke%2F RSG: "Die tale wat ons praat": Wikipedia, 1 November 2015]</ref> === 2016 === '''14 Januarie 2016''': RSG-omroepers Martelize Brink en Johan Rademan voer 'n onderhoud met [[Gebruiker:Oesjaar|Deon Steyn]], wat sedert 2015 op die raad van WikimediaZA dien.<ref>{{Cite web |url=http://www.rsg.co.za/forcedownload.asp?fn=20160114%5FOGGEND%5FWikipedia%2Emp3&f=%2Fimages%2Fupload%2Fsound%2Fklanke%2F |title=RSG: "Oggend op RSG", Onderhoud met Deon Steyn. |access-date=17 Desember 2019 |archive-date=19 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200419131749/http://www.rsg.co.za/forcedownload.asp?fn=20160114_OGGEND_Wikipedia.mp3&f=%2Fimages%2Fupload%2Fsound%2Fklanke%2F |url-status=dead }}</ref> Op '''28 Januarie 2016''' word onder die opskrif "Afrikaanse Wikipedia kry groot aftrek" in ''Die Burger'' die 15de verjaarsdag van die algehele Wikipediaprojek (wat ander tale omvat) gevier. Op daardie tydstip was daar sowat 38 400 artikels by die Afrikaanse Wikipedia. Die artikels wat die meeste gewysig is, is onder meer "[[Alfabetiese lys van visse]]", "[[Lys van Suider-Afrikaanse visse volgens wetenskaplike name]]" en "[[Jesus van Nasaret]]". In die berig word spesifiek gelet op [[Gebruiker:Morne|Morné van Rooijen]] se belangstellings.<ref>{{Cite web |url=https://scontent-jnb1-1.xx.fbcdn.net/v/t31.0-8/s960x960/12633490_10153938802951155_5761649014844286918_o.jpg?_nc_cat=103&_nc_ohc=uKf9zx3gifYAQmQlnzCOSMAgberTYJSL0KbH6xFd4AGVvBPTQU3NjG23w&_nc_ht=scontent-jnb1-1.xx&oh=093a27181c281bbb23855c8c8fb2fae5&oe=5E7F6326 |title=Els, R. 2016. Vyftiende verjaardag: Afrikaanse Wikipedia kry groot aftrek. ''Die Burger'', 28 Januarie. |access-date=17 Desember 2019 |archive-date=17 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191217121927/https://scontent-jnb1-1.xx.fbcdn.net/v/t31.0-8/s960x960/12633490_10153938802951155_5761649014844286918_o.jpg?_nc_cat=103&_nc_ohc=uKf9zx3gifYAQmQlnzCOSMAgberTYJSL0KbH6xFd4AGVvBPTQU3NjG23w&_nc_ht=scontent-jnb1-1.xx&oh=093a27181c281bbb23855c8c8fb2fae5&oe=5E7F6326 |url-status=dead }}</ref> In 'n onderhoud geplaas op '''6 en 13 Februarie 2016''' in die ''[[Beeld]]'' en ''[[Volksblad]]'' onderskeidelik, sê prof. [[Gerhard van Huyssteen]] die navorsing wat in 2013 gedoen is dui dat byna 40% van Afrikaanse taalmense (vertalers, dosente, onderwysers) salig onbewus was van die Afrikaanse Wikipedia. Die Afrikaanse Wikipedia haal, wat artikeltal betref, die 86ste posisie uit 291 tale, met amper 40 000 artikels; gevolg, binne die Suid-Afrikaanse omgewing, deur Noord-Sotho met byna 3 000 artikels.<ref>Van Huyssteen, G.B. 2016. Begin deel jóú kennis in jóú taal. Beeld, ''6 Feb. 2016'', bl. 21.</ref><ref>Van Huyssteen, G.B. 2016. Begin deel jóú kennis in jóú taal. Volksblad, ''13 Feb. 2016''</ref> In '''Maart 2016''' skuif Deon Steyn op die ontbytprogram, ''Dagbreek'', op die [[KykNET]]-kanaal, agter die mikrofoon in. '''20 April 2016''': ''[[Maroela Media]]'' kondig aan hul sal voortaan saam met Unisa en ander liefhebbers van Afrikaans die Afrikaanse Wikipedia help uitbrei. Die fokus is skoolvakke gerig op graad vier tot twaalf, soos die kurrikulum stipuleer. Afrikaanse digters en skrywersprofiele word ook op gefokus. Die [[Federasie van Afrikaanse Kultuurvereniginge]] (FAK) sal weer op die Afrikaanse geskiedenis fokus. Gratis opleiding sal verskaf word aan iedereen wat bereid is om met die projek te help.<ref>{{Cite web |url=http://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/help-bou-aan-n-afrikaanse-wikipedia/ |title=Changuion, A. 2016. Help bou aan 'n Afrikaanse Wikipedia. ''Maroela Media'', 20 April. |access-date=22 April 2016 |archive-date=22 April 2016 |archive-url=https://archive.ph/20160422231415/http://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/help-bou-aan-n-afrikaanse-wikipedia/ |url-status=live }}</ref> '''22 April 2016''': Die redaktrise van ''Maroela Media'', [[Susan Lombaard]], skryf die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns, Viva (Virtuele Instituut vir Afrikaans), die Dagbreek Trust en Unisa sal kragte saamspan om skrywers, vertalers en vrywilligers saam te roep en te organiseer. Opleidingsessies is gehou en skoolkurrikula is deurgesif watter onderwerpe eerste aangepak moet word. Ondertussen het die e-posse ingestroom van voornemende vrywilligers.<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/debat/meningsvormers/redakteursbrief-n-afrikaanse-wikipedia-te-danke-aan-die-oom-op-koekenaap/ |title=Lombaard, S. 2016. Redakteursbrief: Afrikaanse Wikipedia, te danke aan die oom op Koekenaap. ''Maroela Media''. 22 April. |access-date=18 Desember 2019 |archive-date=18 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191218191928/https://maroelamedia.co.za/debat/meningsvormers/redakteursbrief-n-afrikaanse-wikipedia-te-danke-aan-die-oom-op-koekenaap/ |url-status=live }}</ref> '''April/Mei 2016''': Na aanleiding van die simposium op 2 Oktober 2015, beskryf Lilla Fourie in ''Plus 50'' in die artikel getiteld "Die Afrikaanse Wikipedia: seniors kan 'n groot bydrae lewer" die belang van die uitbou van die Afrikaanse Wikipedia.<ref>Fourie, L. 2016. Die Afrikaanse Wikipedia: seniors kan 'n groot bydrae lewer. ''Plus50'' 11(2): 22-23</ref> Pretorius wys daarop terwyl Afrikaans al hoe meer onder druk staan by skole en op universiteit en by die werkplek (die fisiese ruimte), het Afrikaanssprekendes toenemend meer na die digitale ruimte beweeg; die Afrikaanssprekende moet die taal egter met hom saamneem. 49% van die Suid-Afrikaanse bevolking van 54 miljoen mense het internettoegang; en waar daar 'n vraag na Afrikaans mag wees, moet daar 'n aanbod wees. Sy noem die Hongaarse rekenaar-taalkundige, András Kornai, het reeds in 2013 sy bevindings publiseer: "Die fisiese dood van 'n taal kom voor wanneer dit geen gebruikers en geen funksie in die samelewing het nie […] terwyl die taal digitaal begin sterf wanneer dit nie digitale funksies verwerf teen die pas waarteen sy sprekers digitale vaardighede verwerf nie." Hier kan die Afrikaanse Wikipedia van groot waarde wees, omdat die Afrikaanse Wikipedia deur soekenjins onttrek en geberg word – hoe meer Afrikaans daar is, hoe meer is die Afrikaanse teenwoordigheid in die digitale ruimte. Ten tyde van die skrywe het die Engelse Wikipedia "meer as 5 miljoen artikels van goeie gehalte, terwyl die Afrikaanse Wikipedia, wat reeds in 2001 begin is, in totaal slegs 39 500 artikels het waarvan talle kort en van mindere gehalte is". Vergeleke met sy aantal sprekers, het Afrikaans 'n agterstand en meer mense sal van die Engelse Wikipedia gebruik maak, wat kan aanleiding gee tot taalverskuiwing. Volgens die artikel is daar 'n groot vraag na kundiges wat nuwe artikels kan skryf, wat goeie artikels uit anderstalige Wikipedias kan vertaal, vrywillige redigeerders en enigiemand wat jongmense kan aanspoor om mee te doen. In hul nuusbrief van '''April 2016''' word die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns|Akademie]] se Afrikaanse Wikipediaprojek kortliks bekendgestel. Dit is 'n afdruk van Fourie se artikel wat in ''Plus50'' verskyn het.<ref>[https://web.archive.org/web/20191224055859/http://www.akademie.ussdmobile.co.za/Nuusbrief_April_2016.pdf Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns: Nuusbrief April 2016, pp. 20-21]</ref> '''Junie 2016''': Prof. Laurette Pretorius se vaktydskrifartikel, ''Die rol van die Afrikaanse Wikipedia in die uitbou van Afrikaans'' word in ''Tydskrif vir Geesteswetenskappe'' gepubliseer.<ref>[https://web.archive.org/web/20180721101201/http://www.scielo.org.za/pdf/tvg/v56n2-1/07.pdf Pretorius, L. 2016. Die rol van die Afrikaanse Wikipedia in die uitbou van Afrikaans. ''Tydskrif vir Geesteswetenskappe'', 56(2-1):371-390.]</ref> In dieselfde uitgawe, publiseer professor [[Gerhard van Huyssteen]], Alex Antonites en Melodi Botha 'n ondersoek oor die leefbaarheid van die [[Virtuele Instituut vir Afrikaans]], en hoe die Afrikaanse Wikipedia daarby betrek word.<ref>[https://web.archive.org/web/20180721113239/http://www.scielo.org.za/pdf/tvg/v56n2-1/09.pdf Van Huyssteen, G.B., Botha, M. & Antonites, A. 2016. Die Virtuele Instituut vir Afrikaans (VivA) en markbehoeftes in die Afrikaanse gemeenskap. ''Tydskrif vir Geesteswetenskappe'', 56(2-1):410-437.]</ref> '''3 Junie 2016''': ''Maroela Media'' stel drie opleidingsvideo's beskikbaar hoe Afrikaanse artikels vir Wikipedia vertaal en geskryf kan word; omrede baie vrywilligers nie werkswinkels in die stede kan bywoon nie.<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/projekte/video-afrikaanse-wikipedia-so-maak-mens/ |title=''Maroela Media''. 2016. Afrikaanse Wikipedia: Só maak mens. 3 Junie |access-date=18 Desember 2019 |archive-date=18 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191218192334/https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/projekte/video-afrikaanse-wikipedia-so-maak-mens/ |url-status=live }}</ref> '''6 Junie 2016''': 'n Insetsel op eNuus (DStv) verskyn (te danke aan ''Maroela Media'') waarin die bewusmaking van die Afrikaanse Wikipedia voortgesit word. Die video-insetsel toon die opleidingskursus te Centurion op 4 Junie 2016.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=T0W5qcLaa7M eNuus: Meer Afrikaans op Wikipedia]</ref> '''16 Augustus 2016''': 'n Artikel word spesiaal toegewy aan Sören Pfauder ([[Gebruiker:SpesBona]]), 'n Duitser van [[Brandenburg]] wat Afrikaans self baasgeraak het deur sy betrokkenheid by die Afrikaanse Wikipedia. Onder meer is dit die taalverwantskap en -geskiedenis wat hom die meeste omtrent die taal boei. Hoewel hy sedert 2006 op die [[Duitse Wikipedia]] betrokke was, is hy sedert 2010 doenig op die Afrikaanse Wikipedia. Van sy belangstellings word ook in die artikel genoem.<ref>{{Cite web |url=http://maroelamedia.co.za/afrikaans/afrikaanse-wikipedia-duitser-leer-homself-afrikaans/ |title=''Maroela Media''. 2016. Afrikaanse Wikipedia: Duitser leer homself Afrikaans. 16 Augustus. |access-date=17 Augustus 2016 |archive-date=17 Augustus 2016 |archive-url=https://archive.ph/20160817004233/http://maroelamedia.co.za/afrikaans/afrikaanse-wikipedia-duitser-leer-homself-afrikaans/ |url-status=live }}</ref> '''14 September 2016''': ''Maroela Media'' berig oor 'n buitengewone Wikipedia-artikel geskep deur Jeanne-Marie Lombard, getiteld [[Larry (kat)]].<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/afrikaans/downingstraat-10-ongewone-pligte-vir-n-ongewone-werknemer/ |title=Maroela Media. 2016. Downingstraat 10: Ongewone pligte vir 'n ongewone werknemer. 14 September. |access-date=19 Desember 2019 |archive-date=19 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191219033804/https://maroelamedia.co.za/afrikaans/downingstraat-10-ongewone-pligte-vir-n-ongewone-werknemer/ |url-status=live }}</ref> '''11 Oktober 2016''': Die Afrikaanse Wikipedia het reeds 41 916 artikels, luidens ''Maroela Media''. Een bydraer wat uitgelig word is dr. Estelle Kruger, ouddosent aan die Universiteit van Stellenbosch. Kruger het besef haar ou akademiese artikels kan onder die stof uitgehaal word, meer toeganklik gemaak word vir die algemene publiek, en opnuut waarde verkry.<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/afrikaans/afrikaanse-wiki-maak-inligting-meer-toeganklik/ |title=Maroela Media. 2016. Afrikaanse Wiki maak inligting meer toeganklik. 11 Oktober. |access-date=19 Desember 2019 |archive-date=19 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191219034758/https://maroelamedia.co.za/afrikaans/afrikaanse-wiki-maak-inligting-meer-toeganklik/ |url-status=live }}</ref> '''10 November 2016''': Hoewel dit 10 jaar geduur het om 20 000 artikels op Wikipedia te bereik, het die getal artikels binne slegs vyf jaar verdubbel tot bykans 43 000. Wikipedia (die hele organisasie) se 15de verjaarsdag is ook op 12 November om 18:00 gevier by die Twankey Bar, Taj Hotel, [[Waalstraat]], Kaapstad.<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/goeie-nuus/afrikaanse-wikipedia-word-15-jaar-oud/ |title=Maroela Media. 2016. Afrikaanse Wikipedia word 15 jaar oud. 10 November. |access-date=19 Desember 2019 |archive-date=19 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191219035431/https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/goeie-nuus/afrikaanse-wikipedia-word-15-jaar-oud/ |url-status=live }}</ref> '''22 November 2016''': Binne slegs twee maande het die hoeveelheid Afrikaanse artikels vanaf 41 000 artikels gebokspring na 42 000 – iets wat tot op daardie datum vir die betrokke Wikipedia nog ongehoord was.<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/afrikaans/wikipedia-doen-jou-deel-vir-afrikaans/ |title=Maroela Media. 2016. Wikipedia:Doen jou deel vir Afrikaans. 22 November. |access-date=19 Desember 2019 |archive-date=19 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191219040021/https://maroelamedia.co.za/afrikaans/wikipedia-doen-jou-deel-vir-afrikaans/ |url-status=live }}</ref> === 2017 === '''16 Februarie 2017''': 'n Nypende tekort aan artikels rakende tegnologie, sportsterre, die wetenskap en finansies word gevoel. Volgens Deon Steyn word daar ook nie meer feitegidse oor skepe of naaldwerk in Afrikaans uitgegee nie – die onus rus dus alleen op die Afrikaanse Wikipedia om die verskil te maak.<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/projekte/afrikaanse-wikipedia-geloofwaardig-en-betroubaar/ |title=Maroela Media. 2017. Afrikaanse Wikipedia: Geloofwaardig en betroubaar. 16 Februarie. |access-date=19 Desember 2019 |archive-date=19 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191219040843/https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/projekte/afrikaanse-wikipedia-geloofwaardig-en-betroubaar/ |url-status=live }}</ref> '''April 2017''': In die nuusbrief van die Akademie nooi prof. Laurette Pretorius Akademielede en liefhebbers van Afrikaans uit om die Afrikaanse Wikipedia te help uitbou (werkswinkels is in Junie, Julie en Augustus in die vooruitsig). Die ensiklopedie het met die skryf van die nuusbriefartikel 44 462 artikels bereik en is die 84ste grootste. Sy stel dit duidelik wat die Afrikaanse Wikipedia is, en nié is nie, juis omdat daar misverstande ontstaan het:<ref>[https://web.archive.org/web/20191224123727if_/http://www.akademie.ussdmobile.co.za/Nuusbrief_April_2017.pdf Akademie Nuusbrief April 2017 p. 21]</ref> {{cquote| Ek wil ook graag 'n oomblik stilstaan by wat Wikipedia NIE is nie omdat daar steeds misverstande hieroor bestaan wat op die lange duur die Afrikaanse Wikipedia heelwat skade kan berokken. Wikipedia is nie 'n argief nie, dit is nie 'n reklamebladsy nie, dit is nie 'n korporatiewe of persoonlike webblad nie en bowenal is dit nie 'n stortingsterrein vir enige soort Afrikaanse tekste wat instansies of persone ook al beskikbaar stel nie. Al sou hierdie soort stof nuttig en selfs uniek wees, moet dit steeds eers tot ''bona fide''-ensiklopediese artikels verwerk word voordat dit in Wikipedia gepubliseer kan word. Dus is daar geen kortpaaie of kitsoplossings nie. Kundige Afrikaanssprekendes moet gewoon skouer aan die wiel sit en ensiklopediese artikels van hoë gehalte in Afrikaans skryf, vertaal en redigeer. }} '''20 Julie 2017''' (14:00 [[Suid-Afrikaanse Standaardtyd|SAST]]). Professor Laurette Pretorius bied by die Vrystaat Kunstefees die program "Afrikaanse Wikipedia – maak die kuber jou erns" aan vir belangstellendes wat die projek wil ondersteun. Die toegang is gratis.<ref>[https://web.archive.org/web/20191224054542/https://www.vrystaatkunstefees.co.za/wp-content/uploads/2018/11/VK-program-2017.pdf Vrystaat Kunstefeesfeesprogram. 18-22 Julie 2017.]</ref> Op '''21 Augustus 2017''' word die Afrikaanse Wikipedia (onder leiding van ''Maroela Media'') as die tweede Afrikaanse digitaliseringsprojek in [[AfriForum|Afriforum]] se nuusblad op die agenda gelys:<ref>{{Cite web |url=https://www.afriforum.co.za/sleutel-om-tale-te-behou-le-in-kuberruim/ |title=Afriforum: Sleutel om tale te behou, lê in Kuberruim |access-date=17 Desember 2019 |archive-date=17 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191217195656/https://www.afriforum.co.za/sleutel-om-tale-te-behou-le-in-kuberruim/ |url-status=live }}</ref> {{cquote| 'n Tweede Afrikaanse digitaliseringsprojek is Maroela Media se Afrikaanse Wikipedia-blad. Daar is tans 46 443 artikels op dié blad gelaai, maar volgens Keren van den Berg, projekkoördineerder van die Afrikaanse Wikipedia-blad, is dit maar min vergeleke met blaaie van tale soos Engels, Duits, Frans, Hollands, Pools en Russies. “Enige persoon wat deel van hierdie projek wil vorm, kan na die instruksievideo op Youtube gaan kyk onder Afrikaanse Wikipedia-opleidingskursus.” }} === 2018 === '''4 Maart 2018''': Marlinée Fouché voer 'n onderhoud met Deon Steyn. Die Afrikaanse Wikipedia is 86ste op die artikelranglys, met meer as 48 000 artikels; in Suid-Afrika staan Noord-Sotho as Afrikataal tweede, met meer as 7 000 artikels (grootliks te danke aan 'n Afrikaanssprekende self wat daar betrokke is, [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]]). Steyn benadruk dat die buitelanders wat bydra tot die Afrikaanse Wikipedia vir sowel die Afrikaanse as Wikigemeenskap baie werd is, aangesien Suid-Afrikaners nie altyd toegang tot buitelandse bronne het nie.<ref>[https://web.archive.org/web/20181231200818/http://eensgesind.com/geweet-afrikaans-is-die-grootste-afrika-taal-op-wikipedia/ Fouché. M. 2018. Geweet Afrikaans is die grootste Afrika-taal op Wikipedia..? ''Eensgesind.com'' 4 Maart.]</ref> '''21 Mei 2018''', '''27 Junie 2018''' en '''5 November 2018''': ''Maroela Media'' doen weer 'n beroep op sy lesers om by Wikipedia aan te sluit: "Dit is elke Afrikaanssprekende se plig om kennis na te laat sodat die volgende generasie daarop kan voortbou".<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/afrikaans/afrikaans-op-wikipedia-almal-moet-hul-kant-bring/ |title=Maroela Media. 2018. Afrikaans op Wikipedia: Almal moet hul kant bring. 21 Mei. |access-date=19 Desember 2019 |archive-date=19 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191219041918/https://maroelamedia.co.za/afrikaans/afrikaans-op-wikipedia-almal-moet-hul-kant-bring/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/ouerskap/wiki-wat/ |title=Maroela Media. 2018. Wiki – wat? 27 Junie. |access-date=19 Desember 2019 |archive-date=19 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191219042454/https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/ouerskap/wiki-wat/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/afrikaans/jy-kan-n-verskil-maak-en-dit-kos-jou-niks-nie/ |title=Maroela Media. 2018. Video: Jy kan 'n verskil maak (en dit kos jou niks). 5 November. |access-date=19 Desember 2019 |archive-date=19 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191219043340/https://maroelamedia.co.za/afrikaans/jy-kan-n-verskil-maak-en-dit-kos-jou-niks-nie/ |url-status=live }}</ref> '''6 Junie 2018''': Die Katalaanse navorsers Marc Miquel-Ribé en David Laniado bevind die Afrikaanse Wikipedia se intertaalskakels kom, net soos dié van die Swahili-, Estiese en Yslandse Wikipedia, 7 tot 11 keer minder in kultuurgebonde artikels (Cultural Context Content) voor. Dit toon dat tale soos Engels, Frans, Koreaans, Duits en Italiaans (wat byna net soveel intertaalskakels met kultuurgebonde artikels toon) 'n groter kulturele uitoefening op ander tale waarskynlik het. Dit beteken taalstatus en ontwikkeling van 'n Wikipedia kan 'n groot invloed uitoefen of hierdie artikels in ander tale geskep sal word, aldan nie. Op hierdie stadium staan die persentasie kultuurgebonde artikels in die Afrikaanse Wikipedia op 19,2%, op gelyke skaal met Italiaans, maar heelwat hoër as die tale met aansienlik baie bot-geskepte artikels, soos Nederlands (7,8%) en Sweeds (11,4%), laat staan nog Cebuano (0,1%).<ref>[https://web.archive.org/web/20180625021002/https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fphy.2018.00054/full Miquel-Ribé, M. & Laniado, D. 2018. Wikipedia Culture Gap:Quantifying Content Imbalances Across 40 Language Editions.]</ref> '''Desember 2018''': Prof. Jako Olivier ondersoek in sy vaktydskrifartikel verdere moontlikhede wat die Afrikaanse Wikipedia bied. Hy bevind die Afrikaanse Wikipedia groei nie noodwendig so vinnig nie, bloot omdat die Afrikaanstalige leser ewe maklik homself met die Engels kan help, maar bly positief: "Daar moet dus voortgebou word op bestaande goeie praktyke waaronder die gebruik van wiki-inisiatiewe soos die Afrikaanse Wikipedia tel."<ref>[https://web.archive.org/web/20190428040511/http://www.scielo.org.za/pdf/tvg/v58n4-2/03.pdf Olivier, J. 2018. Die stand van aanlyn oop opvoedkundige hulpbronne in Afrikaans: Afrikaansonderrig as 'n gevallestudie. ''Tydskrif vir Geesteswetenskappe'', 58(4-2):905-924]</ref> === 2019 === '''2019''': In die huldigingsbundel opgedra aan Jaap Steyn, vra prof. [[Wannie Carstens]] hom af in sy bydrae 'Geskiedskrywing en beskrywing van Afrikaans: Wat is daar nog te sê?':<ref>[https://books.google.co.za/books?id=Mee9DwAAQBAJ&printsec=frontcover&dq=J.C.+Steyn+en+Afrikaans,+%27n+Viering&hl=de&sa=X&ved=0ahUKEwjDu6Sk6pzmAhW9R0EAHbeRCwEQ6AEIKTAA#v=onepage&q=wikipedia&f=false Van Niekerk, A. (red.). 2019. J.C. Steyn en Afrikaans: 'n viering. Bloemfontein: SUN PReSS]</ref> {{cquote| Hoe word die voordele van ''tegnologie'' benut om Afrikaans uit te bou? Wat hou die werk van die [[Virtuele Instituut vir Afrikaans]] (VivA) in (vergelyk Van Huyssteen & andere 2016) en hoe kan dit ten beste benut word? Hoe kan VivA uitgebou word? Hoe kan die Afrikaanse Wikipedia ingespan word in die belang van Afrikaans (kyk Pretorius 2016)? }} '''28 Februarie 2019''': Die Afrikaanse Wikipedia het om en by 70 000 artikels bereik. ''Maroela Media'' voer 'n onderhoud met Deon Steyn. Volgens hom groei die aantal artikels vinnig, maar nie vinnig genoeg na sy sin nie. Daar is ook 'n behoefte aan diegene wat bereid is om (deeglik literêre) navorsing te doen. Gegewe die koste van gedrukte media wat wêreldwyd sy tol eis, wat Afrikaans ook beslis nie oor die hoof sien nie, kan die Afrikaanse Wikipedia help om inligting goedkoop, vinnig en gerieflik beskikbaar te stel (nie juis asof daar enige ander alternatief is nie); foute kan onmiddellik reggestel word. Selfs ou volksname in die diere- en planteryk kan vir die nageslag so bewaar word. Steyn vertel hoe hy self in sy ledige uurtjies (in die jaar 2009) by die Afrikaanse Wikipedia betrokke geraak het: dit het hom (bo en behalwe sy vyftien jaar ondervinding) vooraf drie maande geduur om die korrekte terminologie te versamel vir sy heel eerste artikel, [[optiese vesel]]. Die artikel is baie gunstig deur die Wikipediagemeenskap ontvang. Dit het hom aangemoedig om nog meer artikels te plaas. So ongemerk is daar altyd 'n tydjie wat afgeknyp en produktief benut kan word.<ref>[https://web.archive.org/web/20191220084917/https://dl.iono.fm/epi/prov_347/epi_660498_medium.m4a?did=f18195a73f8cc2fdf24dbf8a505e6db3003f5d06&p=embed&download=1 Potgooi: Maroela Media. Al meer as 70 000 artikels in Afrikaans op Wikipedia]</ref><ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/projekte/al-meer-as-70-000-artikels-in-afrikaans-op-wikipedia/ |title=''Maroela Media''. Al meer as 70 000 artikels in Afrikaans op Wikipedia. 28 Februarie 2019. |access-date=20 Desember 2019 |archive-date=20 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191220092846/https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/projekte/al-meer-as-70-000-artikels-in-afrikaans-op-wikipedia/ |url-status=live }}</ref> '''16 Mei 2019''': Volgens 'n Katalaanse navorser, Marc Miquel-Ribé, toon die Afrikaanse Wikipedia 'n "Europese karakter" in die sin dat hy, net soos die Europese tale, self plaaslike inhoud skep en gebruik. Terwyl die Engelse en Japannese Wikipedia se plaaslike inhoud meer as 50% beslaan, en die Duitse, Franse en Italiaanse en Katalaanse Wikipedias se plaaslike inhoud ongeveer 33,7%, 26,9%, 18,8% en 17,9% onderskeidelik uitmaak, staan die Afrikaanse Wikipedia ook op 'n heel gesonde 23,9%:<ref>[https://web.archive.org/web/20190706214921/https://wikipedia20.pubpub.org/pub/26ke5md7 Miquel-Ribé, M. 2019. The Sum of Human Knowledge? Not in One Wikipedia Language Edition. Wikipedia@20, May 16,2019.]</ref> {{cquote| Even though I have not yet verified whether this higher reader interest in CCC (“Cultural Context Content”) articles applies to all language editions, the hypothesis “context-encyclopedia-key-ingredient-to-success” is very plausible. In smaller Wikipedias with little traffic, we see the inverse trend. For instance, in some African vernacular languages, the proportion of articles dedicated to their context is very low. Considering 39 Wikipedia language editions in Africa, the average proportion of articles dedicated to each cultural context is 11.1% (median 13.8%). Why is that so? Because these languages are often relegated to a private use while English or French is used for education and official matters. Only Afrikaans — a language with a social situation similar to European languages — has '''23.9%''' of content dedicated to its context. Hence, we can say that cultural context content creation and consumption is a good indicator of a healthy Wikipedia in a society. }} Van hierdie tale word getabelleerd in 'n ander vaktydskrifartikel aangegee:<ref>[https://web.archive.org/web/20190228121044/https://arxiv.org/ftp/arxiv/papers/1901/1901.07999.pdf Miquel-Ribé, M. & Laniado, D. 2019. Wikipedia Cultural Diversity Dataset: A Complete Cartography for 300 Language Editions]</ref> {| class="wikitable" |'''ISO-kode van Wikipedia''' |'''Artikels''' |'''CCC%''' |- |ca ('''Katalaans''') |584 760 |17,1 |- |de ('''Duits''') |2 195 308 |33,7 |- |en ('''Engels''') |5 676 573 |44,2 |- |fa ('''Persies''') |629 125 |21,9 |- |gn ('''Guaraní''') |715 |19,9 |- |ja ('''Japannees''') |1 110 617 |51,0 |- |ms ('''Maleisies''') |306 055 |22,1 |- |ru ('''Russies''') |1 481 560 |32,2 |- |sw ('''Swahili''') |42 422 |19,0 |- |zu ('''Zoeloe''') |1 111 |14,22 |} Toe die Afrikaanse Wikipedia egter 79 525 artikels bereik, word slegs 13 235 daarvan as plaaslike inhoud gemerk – die plaaslike inhoud daal daar en dan tot '''16,64%'''.<ref>{{Cite web |url=https://wcdo.wmflabs.org/list_of_wikipedias_by_cultural_context_content/ |title=Lists of Wikipedias by Cultural Context Content, besoek op 27 Desember 2019 |access-date=27 Desember 2019 |archive-date=27 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191227141429/https://wcdo.wmflabs.org/list_of_wikipedias_by_cultural_context_content/ |url-status=live }}</ref> '''Augustus 2019''': 'n Simposium is op 29 Julie 2019 deur die Akademie aangebied. Die Afrikaanse Wikipedia het sowat 83 700 artikels bereik. Die doel van die simposium was om verskeie belangegroepe uit die Afrikaanse taalgemeenskap byeen te bring "om te besin oor die aangewese weg na 'n stewig bevolkte Afrikaanse Wikipedia." Teenwoordig was die verteenwoordigers van WikimediaZA, ''Maroela Media'', die [[Suid-Afrikaanse Vertalersinstituut|SA Vertalersinstituut]] (SAVI), die [[ATKV|Afrikaanse Taal- en Kultuurvereniging]] (ATKV), die [[Afrikaanse Taalraad]] (ATR), South African Centre for Digital Language Resources ([[SADiLaR]]) en die [[Virtuele Instituut vir Afrikaans]] (VivA). Een probleem wat veral uitgesonder is, wat voortgespruit het uit die aard van die vertaling van bestaande inhoud, is die gebrek aan sekere geskikte vakterminologie. Daar is op verdere opvolgbyeenkomste besluit, die Akademie bied sy steun aan die Afrikaanse Wikipedia, geen ander spesifieke besluite is nog geneem nie, met die uitsondering van die rol van die Afrikaanse taalgemeenskap as geheel wat benadruk is. Prof. Laurette Pretorius (die Akademie se Wikipedia-koördineerder) beplan nog 'n werkswinkel, terwyl prof. Gerhard van Huyssteen (vak)terminologieontwikkeling deur 'n terminologienavraagdiens (wat deur VivA as projekvoorstel nog verwerk moet word) as plan geopper het.<ref>[https://web.archive.org/web/20191224055705/http://www.akademie.ussdmobile.co.za/Nuusbrief_Aug_2019.pdf Akademie Nuusbrief Augustus 2019. Wikipedia in Afrikaans: Simposium aangebied deur die SA Akademie, 29 Julie 2019. p. 27]</ref> '''14 Augustus 2019''': Ter viering van sy 10-jarige betrokkenheid by die Afrikaanse Wikipedia, skryf [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] op [[PRAAG]] 'n artikel wat 'n paar probleme en geleenthede uiteensit, maar ook sy algemene belewenis van die organisasie die afgelope dekade.<ref>[https://web.archive.org/web/20191130203817/http://praag.co.za/?p=46688 Suidpunt. 2019. My 10 jaar by die Afrikaanse Wikipedia. '''PRAAG''', 14 Augustus].</ref> '''3 Oktober 2019''': In die Solidariteitbeweging se oorsig "Bou om te bly: Op pad na 2030" is een toekomsdoelwit: "Afrikaanse inligting in digitaal naslaanbare formaat, soos die Afrikaanse Wikipedia, moet algemeen beskikbaar wees, veral wat inligting verwant aan skoolkurrikulums betref."<ref>[https://web.archive.org/web/20191029092932/https://solidariteit.co.za/wp-content/uploads/2019/10/2019-10-03_TOEKOMSBERAAD_Volledig_web-1.pdf Solidariteitbeweging: "Bou om te bly: Op pad na 2030"]</ref> '''23 Oktober 2019''': Die ou Afrikaanse feitegidsstel, ''Wêreldspektrum'', is volledig by die Afrikaanse Wikipedia bygewerk en geïntegreer.<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/afrikaans/digitale-baadjie-vir-wereldspektrum-aangetrek/ |title=Steyn, C. 2019. Digitale baadjie vir 'Wêreldspektrum' aangetrek. ''Maroela Media''. 23 Oktober. |access-date=20 Desember 2019 |archive-date=20 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191220093038/https://maroelamedia.co.za/afrikaans/digitale-baadjie-vir-wereldspektrum-aangetrek/ |url-status=live }}</ref> '''18 November 2019''': Die Afrikaanse Wikipedia sit nou wel met meer as 85 000 artikels, maar 23 265 daarvan is saadjies. Om hierdie rede word die tweede Ontkiemingskompetisie vanaf 15 Desember 2019 tot 15 Januarie 2020 gehou. Die prys is [[Amazon.com]]-geskenkbewyse vir die eerste tot derde posisie. [[Gebruiker:Dumbassman|Rossouw van Rooyen]], 'n Namibiër, het die heel eerste ontkiemingskompetisie (15 Desember 2018 tot 15 Januarie 2019) gewen,<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/afrikaans/ontkiem-n-wiki-saadjie-en-wen/ |title=Maroela Media. 2019. Ontkiem 'n Wiki-saadjie en wen. 18 November |access-date=20 Desember 2019 |archive-date=20 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191220094633/https://maroelamedia.co.za/afrikaans/ontkiem-n-wiki-saadjie-en-wen/ |url-status=live }}</ref> gevolg deur [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] en [[Gebruiker:Burgert Behr|Burgert Behr]] in die tweede en derde plek onderskeidelik. Daar was in die 2018/2019-kompetisie slegs ses deelnemers betrokke.<ref>[[Wikipedia:Ontkiemingskompetisie/2018]]</ref> By die 2019/2020-kompetisie was daar 10 deelnemers; die wenners is [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] (1ste plek), [[Gebruiker:Burgert Behr|Burgert]] (2de plek) en [[Gebruiker:Wyatt Tyrone Smith|Wyatt Tyrone Smith]] (3de plek). '''Desember 2019:''' [[Paleontologie|Paleontoloog]] François Durand is veral bekommerd oor Afrikaanse bronne (by name vaklektuur) wat nie so geredelik beskikbaar is op die internet (om gemaklik by die Afrikaanse Wikipedia in te weef nie):<ref>[https://web.archive.org/web/20191217201037if_/http://ojs.tgwsak.co.za/index.php/TGW/article/download/134/125 Durand, F. 2019. Verskuif die klaskamer ter wille van die oorlewing van Afrikaans as wetenskapstaal. ''Tydskrif vir Geesteswetenskappe'' 59(4): 599-610]</ref> {{cquote| Daar is projekte, ook van Akademielede se kant, om Afrikaans op byvoorbeeld Wikipedia te vestig en daardie projekte moet heelhartig deur ons almal ondersteun word, maar daar is baie meer om te doen. As daar niks oor paleontologie op die internet in Afrikaans is nie, is dit duidelik omdat ek nog niks daaroor daar geplaas het nie. Dieselfde geld vir elke ander vakgebied. Niemand anders as onsself kan vir hierdie afwesigheid van Afrikaans op die internet geblameer word nie. }} === 2020 === '''26 Januarie 2020''': Prof. Laurette Pretorius gesels op [[Radio Sonder Grense]] se program: ''[[Taaldinge]]''. Ses punte word uitgelig.<br /> ''Ten eerste'': Op grond van die Commons-lisensie-ooreenkoms is die publiek verplig om Wikipedia as bron te erken, indien van die inligting gebruik is.<br /> ''Ten tweede'': Die gehalte het te make met hoe lank die artikel is, hoeveel verwysings gegee word, hoe gebalanseerd die artikel geskryf is en hoe gereeld die artikel op datum gehou word. Die dekking van onderwerpe moet ook so wyd moontlik wees. Maar vergeleke met 'n groot internasionale taal soos Engels sou dit onbillik wees om Afrikaans met Engels te vergelyk. Pretorius fokus daarom op Katalaans, Moderne Hebreeus en Afrikaans.<br /> Sy bevind '''Katalaans''' het, te midde van 4 miljoen moedertaalsprekers meer as 630 000 Wikipedia-artikels, waarvan die artikelgehalte, net soos die Duitse Wikipedia, oor die algemeen baie goed is. Sy beskou die Katalaanssprekendes as taalpatriotte in murg en been.<br /> '''Moderne Hebreeus''' (Iwriet) het weer 5 miljoen moedertaalsprekers en het min of meer 254 000 Wikipedia-artikels; Iwriet se ontstaansgeskiedenis loop, net soos Afrikaans s'n, deur die 19de en 20ste eeu. Die Moderne Hebreeuse Wikipedia het weer strenger verwerpingsreëls as die Engelse Wikipedia s'n – nie enige artikel kan dus, net soos by die Engelse Wikipedia, sommer net geskep en aanvaar word nie. Die Hebreeussprekende akademie is wel ''ten nouste'' betrokke by hul Wikipedia, en van tyd tot tyd word skryfprojekte geloods waarby van die hoogste deskundiges en navorsers uit die Hebreeuse taalgemeenskap betrek word: 'n dure les vir die Afrikaanse Wikipedia.<br /> '''Afrikaans''' het 7,2 miljoen moedertaalsprekers. Dus, heelwat meer as die Katalaans- en Hebreeussprekendes wat getalle betref, maar die aantal Wikipedia-artikels dobber tussen 86 000 en 87 000 rond. Die artikels is oor die algemeen bitter kort. Gevolgtrekking: die Katalaanse en Hebreeuse Wikipedia dien as rolmodelle.<br /> ''Ten derde'': Die belang van 'n goeie Afrikaanse Wikipedia is drieledig: die aanvraag is daar, dit beïnvloed die soekenjinalgoritmes (wat beter soekresultate in Afrikaans meebring) en einde ten laaste sal beter en uitgebreide taalgebruik noodwendig lei tot beter taaltegnologie (soos masjienvertalings, speltoetsers, ens.)<br /> ''Ten vierde'': Omrede die leefwêreld van elke taal en sy sprekers (en hul taalvaardigheid en -diversiteit) verskil, sal die bronne en verwysings van elke afsonderlike Wikipedia ook verskil; daarom word nie elke bron ter wêreld ongelukkig gelys nie. Maar Pretorius vind dit ironies hoe die mensdom gou Wikipedia.org kan afkraak oor onakkuraatheid, maar tog te gewillig antwoorde google – antwoorde wat tog uit die lug gegryp word, vernaamlik dié van die Engelse Wikipedia.<br /> ''Ten vyfde'': Pretorius identifiseer die verskillende rolle en funksies waarby vrywilligers op die Afrikaanse Wikipedia betrokke kan raak. Sy bedank in die besonder die 14 administrateurs by die Afrikaanse Wikipedia vir hul onbaatsugtige diens. Die Hebreeuse Wikipedia het 37 sulke vrywilligers en die Katalaanse Wikipedia 21.<br /> ''Laastens'' bespreek sy kortliks die eerskomende werkswinkel (30 Januarie 2020) en die betrokkenheid van die Akademie. 'n Handleiding wat by die Akademie se webwerf beskikbaar sal wees, is in die vooruitsig gestel.<ref>[https://web.archive.org/web/20200126185138if_/http://www.rsg.co.za/forcedownload.asp?fn=20200126%5FTAALDINGE%2Emp3&f=%2Fimages%2Fupload%2Fsound%2Fklanke%2F Radio Sonder Grense, Taaldinge, 26 Januarie, Afrikaanse Wikipedia.]</ref> '''30 Januarie 2020''': Die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] hou 'n werkswinkel waar die uitbreiding van die Afrikaanse Wikipedia bespreek word.<ref>[https://www.facebook.com/events/sa-akademie-vir-wetenskap-en-kuns/werkwinkel-hoe-brei-ons-die-afrikaanse-wikipedia-uit/580193685892025/ SAAWK: Aankondiging op Facebook]</ref><ref>[https://www.akademie.ussdmobile.co.za/Afrikaanse_Wikipedia.pdf Werkwinkel: Hoe brei ons die Afrikaanse Wikipedia uit?]</ref> '''2020''' Peter Dirix, Liesbeth Augustinus en Frank Van Eynde jukstaponeer die ganse Afrikaanse Wikipedia tekskorpus van Julie 2016, toe nog met 40 820 artikels en 13,2 miljoen woorde, met die Taalkommissie se tekskorpus in hul artikel, [https://library.oapen.org/bitstream/handle/20.500.12657/37609/9783110668476.pdf?sequence=1#page=115 IPP in Afrikaans: a corpus-based investigation and a comparison with Dutch and German] rakende die ''infinitivus pro participio''. Hierdie gedeelde taaleienskap is te vinde in Duits, Afrikaans en Nederlands waar mens die ge- kan of soms ''moet'' weglaat: "Ek het Johan 'n roman (ge)sien skryf" of "wat ek wou vra:" (i.p.v. "wat ek wou gevra het:"). Dit is afwesig in die Engels, Fries en Jiddisj. Afrikaans het minder IPP's as in Nederlands, maar wel meer as in die Duits. Pseudo-koördinasies soos byvoorbeeld "sit en lees", "lê en lees", "staan en praat", "loop en dink", "gesit en wag" kom aansienlik minder by die Afrikaanse Wikipedia voor. Ook is IPP's gevind in die Taalkommissie se korpus m.b.t. "kom", "bly", "ophou", "probeer", "durf", "laat" en "leer", wat weer by die Afrikaanse Wikipedia afwesig is. Die rede vir hierdie verskil is heel moontlik toe te skryf aan die Taalkommissie se korpus wat niestandaardvorme opgeneem het. '''September 2020'''ː Die Afrikaanse Wikipedia het die [[Malgassiese Wikipedia]] verbygesteek wat hoeveelheid artikels betref en sodoende, die grootste Afrika-wiki volgens artikels geword, besuide die Sahara. '''November 2020''': Luidens 'n verslag van Greenman verkeer die Afrikaanse Wikipedia, wat Afrikataal en artikeltal betref, in die tweede posisie omrede die Egipties-Arabiese Wikipedia hom verbygesteek het (hoofsaaklik weens botgeskepte artikels). Afrikaans het nog nie 100 000 artikels bereik nie, terwyl die Egipties-Arabies in Junie 2020 alleen 257 000 byna oornag geskep het. Daar is egter slegs 29 aktiewe bydraers en die gehalte van die artikels van laasgenoemde Wikipedia laat veel te wense oor. Die Afrikaanse Wikipedia lyk wel belowend. By die Afrikaanse Wikipedia was daar 50 aktiewe bydraers, waaronder [[Gebruiker:Oesjaar]] en [[Gebruiker:Aliwal2012]] elkeen 1 000 wysigings in Oktober alleen aangebring het. Die Swahili Wikipedia toon ook 50 aktiewe bydraers in dieselfde maand, maar die hardwerkendstes onder hulle is nie moedertaalsprekers nie – dit besorg allerlei moeilikhede vir die groei van hierdie projek.<ref>[http://www.greenman.co.za/blog/?p=2734 Greenman. November 2020 African language Wikipedia update]</ref> '''Desember 2020''': Die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns gee 'n Wikipedia-handleiding uit, ''Die Afrikaanse Wikipedia en hoe om by te dra'', saamgestel deur Gideon Kotzé en Laurette Pretorius. '''22 Desember 2020 tot 15 Januarie 2021''': Vir die derde agtereenvolgende Desember word die jaar oudergewoonte afgesluit en die nuwe tegemoet geloop met die jaarlikse [[Wikipedia:Ontkiemingskompetisie/2020|Ontkiemingskompetisie]], wat 'n maand lank duur. Geskenkbewyse ter waarde van R2000, R1500, R1000 en R500 vir die 1ste, 2de, 3de en 4de plek onderskeidelik is op die spel. Die sommetjie wengeld is deur Wikimedia ZA beslis. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] (1ste), [[Gebruiker:Burgert Behr|Burgert Behr]] (2de), [[Gebruiker:Wyatt Tyrone Smith|Wyatt Tyrone Smith]] (3de), [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] (4de) is die wenners van die 2020/2021-kompetisie. Daar was 8 deelnemers.<ref>[[Wikipedia:Ontkiemingskompetisie/2020|Ontkiemingskompetisie 2020/2021]]</ref> === 2021 === '''16 Januarie 2021, 15:15'''. Op [[Pretoria FM]] voer Elsje van Jaarsveld 'n onderhoud met Deon Steyn, laasgenoemde op 6 deser reeds 12 jaar betrokke by die projek. By die Afrikaanse Wikipedia self het hy min of meer al 128&nbsp;000 wysigings aangebring. Sy grootste wens is dat 100&nbsp;000 artikels teen 15 November op die Afrikaanse Wikipedia bereik word, en meer gebruikers, of proeflesers sal aansluit. Ten tyde van die onderhoud is die artikelstand van die Afrikaanse Wikipedia om en by 95&nbsp;650; tydens die vorige onderhoud 3 jaar tevore was dit 34&nbsp;000; toe Steyn in 2009 aangesluit het was dit ongeveer 17&nbsp;000. Die projek is tans die 71ste grootste Wikipedia uit oor die 300 tale, en, minstens wat inhoud betref, die grootste Wikipedia in 'n Afrikataal. Die doelstelling om 100&nbsp;000 artikels voor 16 November te bereik is bloot 'n nuwe mylpaal voor oë; om in 'n nuwe (medium)groot kategorie ingedeel te word. Dit kan byna digterlik beskou word as die aanbreek van 'n stralende nuwe hoofstuk vir Afrikaanse Wikipedia; of 'n motor wat 100&nbsp;000&nbsp;km agter die blad het. Gewis sal die Afrikaanse Wikipedia egter dan ook 'n nuwe blaadjie moet omslaan wat die organisering betref: want nou is dit 100&nbsp;000+ artikels wat in stand gehou, op datum gebring en voortdurend bygewerk moet word. Die las raak nie minder nie. Van Jaarsveld stel voor die aanbreek van die 100&nbsp;000-kerf moet met 'n reuse partytjie luisterryk gevier word. Steyn sê 'n datum is reeds vasgemaak met die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] vir die 20-jarige viering; die reëlings is reeds uitgeklaar met prof. [[Anne-Marie Beukes]]. Daar sal op hierdie dag kennis en ondervinding uitgeruil word, asook potensiële nuwe gebruikers gewerf word. Die Afrikaanse Wikipedia self word 20 jaar oud op die 16de November 2021; al is die Afrikaanse Wikipedia die dertiende oudste weergawe, het ander jongeres hom verbygesteek – en dit bloot weens die tekort aan mannekrag. In Europa is veral die studente baie meer betrokke en rekenaarbedrewe; Suid-Afrika het nog 'n agterstand hiermee en die leeslus (vir die opdoen van agtergrondkennis om te kan bydra) is ook maar nie altyd daar nie. Afgesien van 'n bydrae tot die samelewing en naastediens, is daar steeds 'n geweldige tekort aan gedrukte vakliteratuur in Afrikaans (met, in ag genome, dat die digitale medium veral op die huidige oomblik sake vergemaklik), is die antwoord op die vraag waarom dit belangrik is om tot die Afrikaanse Wikipedia by te dra. Die Afrikaanse gedrukte bronne is trouens al so uitgeput dat daar toenemend na Engelstalige bronne gegryp word. Nuwelinge wat wil aansluit word gevra om as gebruikers te registreer; dit vergemaklik kommunikasie waar 'n gewone IP-adres nie kan nie. Daarmee klaar, kan die individu oor enige onderwerp skryf. Hulp kan verleen word op die betrokke artikel se besprekingsblad, die Geselshoekie en op die Facebookblad ([https://www.facebook.com/groups/231160206984566/ Afrikaanse Wikipedia]). Daar is veral 'n tekort aan vakkundige proeflesers (spesiale vermelding word gemaak van 'n [[Gebruiker:Burgert Behr|“goeie gebruiker wat eksjoernalis is; 'n pensioenaris”]] as voorbeeld); soms moet die hulp van die [[Taalkommissie]] ingeroep word. Op die vraag of [[Jimmy Wales]] munt geslaan het uit Wikipedia, sê Steyn die stigtings self samel heel goed geld van donateurs in om ander projekte te befonds. Wikipedia op sigself is egter maar een been van die Wikimedia-stigting; daar is hoeveel ander susterprojekte ([[Wikispecies]], [[Wikidata]], [[Wikitravel]], e.a.) asook die duur reserwe-apparatuur wat op hierdie geldjies teer. Ná afloop van 'n vorige onderhoud, volg Van Jaarsveld op, en verneem graag na die welstand van die Duitser [[Gebruiker:SpesBona|Sören Pfauder]], en of hy nog gereeld bydra, veral omdat hy, net soos die res van die Afrikaanse radioluisteraars, 'n gewone werksdag tussen 8 tot 5 het met al sy uitdagings. En te midde hiervan het hy hom geen moeite ontsien om sy tyd aan die projek af te staan nie. Ja, is die antwoord, Pfauder gaan steeds sy gang gedurende die week en doen steeds getrou die voorbladvoorbereiding elke Sondagaand, na gelang van sy beskikbare tyd, en dit wissel maar. Wat die bladtrekke betref: van die artikels wat die meeste besoek is in Desember is [[Geloftedag]], [[Die Gelofte]] en die [[Slag van Bloedrivier]]. Opvallend het die (covid-19-verwante) afsterwe van [[Elsa Joubert]] 'n skielike toename in lesers van haar artikel teweeggebring (400 bladtrekke oornag). Covid-19, en die skielike inperking op die vryheid van beweging, asook die sluiting van skole (en ander staatsinstellings), het ook sy deeltjie bygedra om die bladtrekke van skoolverwante artikels in veral April/Mei-maand 2020 te verhoog. Artikels uniek aan die Afrikaanse Wikipedia (met inbegrip die uitvoerige artikel oor Elsa Joubert met inligting wat in ander Wikipedias geheel en al ontbreek), sluit onder meer selfs [[Protea|Proteaspesies]] in, wat maar toegeskryf kan word aan die Suid-Afrikaanse milieu, met wetenskaplike inligting wat bygewerk word om aan die behoeftes van sowel onderwysers as leerlinge te voorsien. Op die vraag of mens statistiek kan bekom rakende mense in ander lande wat die Afrikaanse Wikipedia besigtig, verwys Steyn na [https://stats.wikimedia.org/#/af.wikipedia.org/reading/page-views-by-country/normal|map|last-month|(access)~desktop*mobile-app*mobile-web|monthly hierdie blad] '''18 Januarie 2021''': Ter viering van Wikipedia se 20ste verjaarsdag neem [[Gebruiker:Greenman|Greenman]] die Suid-Afrikaanse Wikipedias in oënskou (buiten Engels). Die Afrikaanse Wikipedia staan eerste, met 95&nbsp;700 artikels, 210 aktiewe bydraers die afgelope 30 dae (wat vandaalbestryders uit ander lande insluit), 40 bydraers wat ten minste 5 wysigings die afgelope maand aangebring het, 18 administrateurs, en 33&nbsp;040&nbsp;587 woorde. Die dieptepunt wat toegeken word, betreffende die voortdurende uitbou en wysigings teenoor die hoeveelheid bladsye wat reeds bestaan, is 46, vergeleke met Engels se 1&nbsp;045 (die hoogste trouens wêreldwyd), Frans se 240, Chinees se 201, Duits se 93 en Nederlands se 16. Die volgende top tien bydraers het almal meer as 150 wysigings oor 'n maandtydperk aangebring (in dalende volgorde): [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]], [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]], [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]], [[Gebruiker:K175|K175]], [[Gebruiker:Burgert Behr|Burgert Behr]], [[Gebruiker:Charlielv55|Charliev55]], [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]], [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]], [[Gebruiker:Wyatt Tyrone Smith|Wyatt Tyrone Smith]] en [[Gebruiker:Odriskelmac11|Odriskelmac11]]. Greenman is oor die algemeen tevrede met die stand van sake en het volle vertroue dat die 100&nbsp;000-kerf bereik sal word. Die ander Afrikatale se grootste hindernis is, net soos die Afrikaanse Wikipedia, die uitbou van uitvoerige lang artikels, met die uitsondering van die [[Tsonga Wikipedia]] waar die een enkele bydraer [[Gebruiker:Thuvack|Thuvack]] gehalte bo hoeveelheid verkies. Sy ywer word ook beloon met die diepte van die 703 artikels wat die hoogte inskiet: op 178.<ref>[http://www.greenman.co.za/blog/?p=2826 Greenman: South African language Wikipedias 20th birthday review, January, 18, 2021]</ref> Die leser word in dieselfde asem egter ook daaraan herinner dat 'n klein Wikipedia, wat gebuk gaan onder vandalisme, baie aktiwiteit toon, al is dit nie noodwendig opbouend nie. 'n Ander maatstaf wat gebruik kan word is die gemiddelde hoeveel woorde per artikel te bereken (wat ook probleme van sy eie besorg, veral as 'n vergelyking tussen oorwegend analitiese en oorwegend sintetiese tale getref word, of omskrywende taal pleks van bondige pront woorde gebruik word): : Tswana – 405 (woorde per artikel) : Afrikaans – 345 : Xhosa – 208 : Tsonga – 220 : Swati – 127 : Sotho – 127 : Venda – 93 : Zoeloe – 53 : Noord-Sotho – 32 '''18 Januarie 2021, 07:45''': Op die program ''Monitor'' ([[Radio Sonder Grense]]), tree die nuusanker Gustav Greyling in gesprek met Deon Steyn, verkose Direkteur van Wikimedia ZA, met die aanbreek van Wikipedia (met 317 tale) se 20ste bestaanjaar die afgelope naweek. Die vrae handel rondom die ontstaan, die groei, die neutraliteit, die besoekstatistiek van die afgelope jaar, asook die mylpale van die Afrikaanse Wikipedia. By laasgenoemde word die 100&nbsp;000-kerf weer herhaal, asook die doelwit om op meer plaaslike onderwerpe te fokus, om 'n meer lokale kleurtjie te gee, sodat die Afrikaanse Wikipedia nie bloot in 'n slaafse naprater van Europa sal ontaard nie, maar sal groei tot 'n selfstandige Wikipedia in eie reg. Die Afrikaanse Wikipedia het kort voor die onderhoud 95&nbsp;703 artikels bereik. Wat die handhawing van akkuraatheid betref, is die 18 administrateurs as hekwagters gelukkig daar om 'n ogie te hou oor die wysigings. Hul selfopgelegde [[Sisufos]]taak is om te sorg dat die bronne geldig is, en dat daar geen politiek, bemarking of eensydigheid by betrokke is wat die waarheid kan vertroebel nie. Artikels wat deur vandale geteiken word, draai gewoonlik om die ou twispunt dwarsdeur die eeue heen – die [[Midde-Ooste]] in die besonder. Sulke blaaie kan beskerming geniet sodra die nood begin druk. Algaande leer mens 'n muishond aan sy reuk ken: 'n anonieme IP-adres voorspel dikwels moeilikheid. Die ywerige en ernstige gebruiker sal tipies registreer, 'n gebruikersblad skep en meer oor homself uitwei, om hulp vra en betrokke raak. Die meeste bydraers is vernaamlik Suid-Afrikaners; een gebruiker bevind hom in Engeland, twee in Duitsland en een of twee in die VSA. Die probleem is ook nie soseer om afgetrede mense te werf nie; dit is eerder 'n gesukkel om die jongmense betrokke te kry. Daar is altyd nuwe gebruikers en proeflesers nodig gegewe die geweldige werksomvang. Belangstellendes kan die Facebookgroep kontak. '''10 September 2021''': Op die middagnuusprogram, ''Spektrum'', [[Radio Sonder Grense]], word die onderhoud tussen Marlinée Fouché en Deon Steyn uitgesaai, ter viering van die 100 000ste artikel. Die sukses is deels toe te skryf aan die Wikipediane se verbintenis daartoe en toewyding om altesaam 15 artikels per dag te skep, verkieslik met 'n Suid-Afrikaansheid. Die rol van die burokrate en administrateurs word net vlugtig weer aan die leke verduidelik. Ook die wenslikheid van registrasie word aangeroer. Die Afrikaanse Wikipediane wat 'n geruime tyd al bydra word oor die algemeen as 'n hegte gemeenskap beskou; elkeen het sy eie spesialiteit. Tot dusver is daar geen ander Afrikaanse digitale ensiklopedieplatform wat 'n verskeidenheid onderwerpe aanraak nie, en vakliteratuur (in boekvorm) is vir die publiek oor die algemeen byna onbekostigbaar en lomp ('n skoolkind kan gemakliker inligting op sy selfoon bekom en "ronddra"). Maar, deur die kennis te verwerk en die bronne te lys, kan daar altyd iemand wees wat die feite gaan naspoor. Skoolverwante onderwerpe (sedert die Covid-inperkingstydperk) kry die meeste aftrek. Steyn bedank ook die ondersteuning en goedgesindheid van die Afrikaanse Akademie, in die verkryging van die nodige vakterminologie om die artikels te skryf. '''13 September 2021, 11:29-11:34'''. Omroepster Susan Botha gesels op Pretoria FM met Deon Steyn, direkteur van die WikimediaZA Stigting, ook oor die 100&nbsp;000-kerf wat bereik is voor die 20ste verjaarsdag wat op 16 November 2021 gevier sal word. Die Afrikaanse Wikipedia is 71ste op die ranglys van die Wikipedias wat grootte aanbetref, uit 353 tale. Dit vergelyk goed, sou mens in ag neem dat Afrikaans die 140ste grootste taal uit die 7&nbsp;000 tale dwarsoor die wêreld is. Van die inhoud wat die besoekers kan verwag is "iets vir almal". Hy beskou veral die [[Sterrekunde|sterrekundeportaal]] as wêreldklas en op datum. Meer as 1&nbsp;300 [[Vis|visartikels]] is beskikbaar, meer as 3&nbsp;000 fynbosspesies, meer as 700 boomspesies, en die artikels van die Suid-Afrikaanse Vloot vorder fluks. Die [[Wiskunde|Wiskundeportaal]] kort wel aandag sodat leerlinge, onderwysers en ouers die artikels bruikbaar genoeg kan vind. Op die vraag hoe iemand betrokke kan raak is die registrasie en IP-adresopsie beskikbaar, hoewel laasgenoemde nie daarin slaag om die gebruiker by die gemeenskap in te skakel nie. 'n Artikel wat veral moeite geverg het om te vertaal is die [[Manhattan-projek]] – die hulp van die Taalkommissie moes telkens ingeroep word vir die kernfisikabegrippe. '''14 November 2021.''' 'n Berig verskyn in die Afrikaanse Sondagkoerant, ''Rapport'', wat melding maak van die Afrikaanse Wikipedia se 20ste verjaarsdag wat die Dinsdag, 16 November, in Pretoria luisterryk gevier word. Teen saktyd was dit die grootste Afrikataal en die 71ste grootste van altesaam 323 tale op die digitale ensiklopedie, met 16 administrateurs en 4 burokrate. 5,5 miljoen bladlese in Juniemaand 2020 het sy hoogtepunt in Februarie 2021 bereik – 10,9 miljoen. Die onderwerpe is wyd uiteenlopend: die ruimte, geologie, die Suid-Afrikaanse susterskerke, [[Vegvliegtuig|vegvliegtuie]], politieke figure, skrywers, kunstenaars, [[Stoomlokomotief|stoomlokomotiewe]], noem maar op. [[Maryana Iskander]], hoofuitvoerende beampte van Wikimedia, het aan die koerant gesê: "Hul werk is 'n voorbeeld daarvan dat Wikipedia meer as net 'n webtuiste is: Dit is ook mense wat aan mekaar verbind is deur hul passie vir kennis." Saam met die sjampanjeproppe wat klap, volg die hoofpyn. Vergrysing is maar een kopseer – die meeste bydraers van hierdie Gideonsbende is "minstens 30 jaar oud", met weinig jonger bydraers met geesdrif wat aansluit en handjie bysit. Die druk op Afrikaans as onderrigtaal knel die aantal nuwe tegniese boeke en tegniese handboeke in Afrikaans wat as bron moet dien – die meeste Afrikaanse werke is reeds uitgeput of te verouderd vir gebruik (of eenvoudig onbekombaar). Sonder ironie word daar juis nou meer vertalings uit die Engelse Wikipedia gedoen. Die Afrikaanse Wikipedia het geen groot begroting nie, en elkeen moet op eie houtjie oor die weg kom – sonder 'n sent van die Suid-Afrikaanse regering. Die betrokkenheid van die bruin gemeenskap by die projek kan beter wees. Masjienvertalings en vandalisme duik kort-kort op en word hand en tand beveg.<ref>Jansen, J. 2021. Afrikaans is groot op Wikipedia. ''Rapport'', 14 November:12.</ref> '''22 November 2021'''. Marlinée Fouché, [[RSG]] nuusjoernalis lewer ‘n inset op ''Monitor'' oor die mag van Afrikaans in die digitale ruimte deur daarop te wys dat Afrikaans een van slegs 5 moderne tale is, wat so gevorderd is dat dit sedert die begin van die twintigste eeu tot volwaardige akademiese taal gevorder het. Daar word boonop heelwat vordering gemaak in die gebruik daarvan in die digitale ruimte, soos soekenjins en die digitale ensiklopedie, [[Wikipedia]]. Tydens die twintigste verjaarsdagviering van dié Afrikaanse Wikipedia is die klem geplaas op die mag van die aanlyn Afrikaanse gemeenskap vir die bevordering van dié taal in die oordrag van [[kennis]]. Marlinée Fouché berig diegene wat reeds skouer aan die wiel sit, se geesdrif ken geen perke nie. Deon Steyn (Oesjaar) het gesê dat die Afrikaanse Wikipedia beskryf kan word as een van die grootse voortdurende Afrikaanse gemeenskapsprojekte. Emeritus professor Laurette Pretorius stel dat ‘n platform soos Wikipedia ‘n bydra lewer tot die voortbestaan van Afrikaans, gebaseer op die aantal moedertaal en ander sprekers, die ouderdom van dié sprekers en taaltegnologie sowel as taalhulpbronne beskikbaar. Laastens kan jy die taal in enige domein, plek en vakgebied gebruik. Vir jong sprekers is die digitale milieu veral goed, maar die vraag bestaan of jong mense dit in Afrikaans wil doen. Die vloeibaarheid van Wikipedia maak dit ideaal om die taal uit te bou. Volgens prof Pretorius kan ‘n Wikipedia-bydraer soms ‘n term in ‘n artikel plaas wat dan weer deur ander gebruikers verander kan word indien nodig. Elke mens kan bydra en elke mens kan redigeer. Pretorius beskou Wikipedia as ‘n toenemend noodsaaklike liefdestaak. Die feit dat ons in die digitale wêreld ingedwing is, en met die [[Covid-19-pandemie in Suid-Afrika|pandemie]] het mense tot die besef gekom dat daar soveel geleenthede is, soveel goed om te doen en soveel probleme wat opgelos kan word. Marlinée Fouché vra wie is die skrywer wat op die stadium hierdie liefdestaak aanpak. Rooiratel, Oesjaar en Sobaka stel hulself voor. Hierdie skrywers is tussen dertig en sestig jaar oud. Rooiratel verwys na ‘n gunsteling kleur en dier, Oesjaar na [[whisky]] wat altyd ‘n goeie oesjaar het, in teenstelling met wyn, en Sobaka (Russies vir hond) na ‘n voorheen ietwat obsessiewe belangstelling in die [[USSR]] en [[Rusland]]. Hy het dié naam vir ‘n hond gegee net voor hy sy Wikipedia gebruikersnaam geskep het. Rooiratel stel dit dat ‘n persoon nie noodwendig ‘n kenner op ‘n onderwerp hoef te wees om ‘n artikel daaroor te skryf nie. ‘n Persoon kan gebruik maak van bronne en verwysings van ander mense, wat die kenners is. Jou taak as Wikipedia-skrywer is om dit bymekaar te sit. Onderwerpe waaroor Rooiratel skryf is uiteenlopend. Hy verwys na die interessante verhaal van [[Rosamund Everard-Steenkamp]], een van die eerste vroulike vlieëniers in Suid-Afrika, wat ook die eerste vrou ter wêreld was wat 'n [[straalvliegtuig]] gevlieg het. Hierdie artikel bly uniek aan die Afrikaanse Wikipedia. Sobaka verwys na die uitdagings om tegniese terme in Afrikaans op te spoor tydens die vertaal van artikels na Afrikaans. Hy noem byvoorbeeld dat hy tydens die vertaling van die [[Wright-broers]] artikel, ‘n [[lugvaart]]-termelys wat ‘n individu goedgunstiglik op die internet geplaas het, as van groot waarde gevind het. Op die vraag hoekom iemand soveel tyd sou spandeer om sonder betaling artikels op Wikipedia te skep, het Sobaka grappenderwys genoem dat dit weens die verslawende aard daarvan is. Hy stel dat dit in wese ‘n interne motivering is wat dit op die ou einde moontlik maak. Oesjaar bevestig hy is ook verslaaf aan Wikipedia. Dit gee hom die geleentheid om sy brein te gebruik en terselfde tyd kennis op te doen. Volgens Rooiratel sal iemand wat nie self op Wikipedia werk nie, nie maklik verstaan waarom iemand so baie vrye tyd daaraan spandeer nie. Rooiratel bevestig dat enigiemand ‘n bydrae kan lewer tot Wikipedia. Daar sal altyd iemand wees wat die antwoord ken en/of leiding kan verskaf waar nodig.<ref> Die Mag Van Afrikaans in die Digitale Ruimte, Monitor, 22 November 2021. https://omny.fm/shows/monitor/s-word-afrikaans-in-die-digitale-ruimte-uitgebre-1#description</ref> === 2022 === '''14 Augustus 2022'''. Ian Gilfillan (ook bekend as [[Gebruiker:Greenman|Greenman]]), gee 'n kort oorsig van die algemene stand van die Suid-Afrikaanse Wikipedias. Die Afrikaanse Wikipedia het die 100&nbsp;000-mylpaal bereik en toon steeds ononderbroke vooruitgang. Die getal bydraers floreer, die talryke administrateurs is moedertaalsprekers. Voorts is goeie bande met die Afrikaanse media gesmee om nie uit die kollig te verdwyn nie.<ref>[http://www.greenman.co.za/blog/?p=2872&fbclid=IwAR2lKn8OFs7_GOEvMz3zLtfLT3xVK_rbGheEm2fB_ISbSxrBlYtjd2SC9TY Greenman.co.za: South African language Wikipedias – Wikimania 2022 update]</ref> '''18 Augustus 2022, 20:28 tot 20:34'''. Deon Steyn, direkteur van die Wikimedia Stigting, het weer die gehoorstuk in die hand wanneer Susan Botha van Pretoria FM hom tydens ''Rondomtalie'' 'n paar vragies stel. Die Afrikaanse Wikipedia het reeds 104&nbsp;000 artikels bereik en uit 328 Wikipedias is die Afrikaanse Wikipedia nou in die 69ste plek. Die bladtrekke is so 1 miljoen per maand. Volgens Steyn kom die eer waarskynlik Covid-19 toe: die onderwysers het met hul hande in die hare gesit, die pad van die minste weerstand gevolg en die leerlinge allerlei take met behulp van die internet laat doen; sodoende is die Afrikaanse Wikipedia vir die eerste keer in hul midde ontdek. Die meeste bydraers is al 'n dekade of langer betrokke, en hul beroepe en belangstellings is van uiteenlopende aard. Nuwelinge wat wil bydra kan registreer, maar indien hul so effe afgeskrik voel deur die nuwe en onbekende omgewing, kan hul gaan aanklop by die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] (met spesiale dank aan prof. Anne-Marie Beukes). Vir hierdie opleiding kan die instituut geskakel word by 086-133-3786. Ook gaan borde uitgehang word wat die SAAWK aandui as die fisiese tuiste van die Afrikaanse Wikipedia, ten einde die organisasie (die Afrikaanse Wikipedia) vir die breë publiek sigbaar te maak. Wat die kriteria vir bydraers aanbetref moet diegene onthou dat die styl koud, onpartydig, feitelik, emosieloos en betreklik droog en humorloos is, soos 'n ensiklopedie betaam. Die probleem word op sy naam genoem, en basta: indien die nuweling hom of haar nie hiermee kan vereenselwig nie, is hul roeping eerder om storieboeke te skryf. Die toekoms van Wikipedia lyk besonder blink, sê Steyn: hoe swaarder die monolitiese politiek teen Afrikaans begin draai, des te meer sal bydraers toestroom om te red wat daar nog te redde is vir die nageslag. [[Lêer:BordWikipedia16November2022.jpg|links|duimnael|Naambord by die SAAWK]] '''16 November 2022'''. ‘n Funksie om die Afrikaanse Wikipedia se 21ste verjaarsdag te vier word aangebied by die kantore van die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns in Pretoria. Die Akademie het ook tydens die funksie amptelik die fisiese tuiste van die Afrikaanse Wikipedia geword toe Prof Anne-Marie Beukes, uitvoerende hoof van die Akademie en Deon Steyn, direkteur van die Afrikaanse Wikipedia ‘n naambord onthul het wat lees ‘’Die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns is die trotse tuiste van die Afrikaanse Wikipedia’’. [[Lêer:Gebruikers 21 Jaar 2022 16 Nov 2022.jpg|duimnael]] Deon Steyn bring hulde aan al die gebruikers wat bygedra het om die 105 580 artikels soos op 16 November 2022, reeds op die Afrikaanse Wikipedia geplaas is. Hy stel ‘n ambisieuse doelwit van 1 miljoen artikels teen 2026. Steyn wys ook daarop dat die drie aktiefste bydraers ouer as 60 is, wat weereens die erns van die werwing van jong bydraers onderstreep. In terme van die pad vorentoe word onder andere opleiding, besoek aan skole, skakeling met die Afrikaanse Departemente aan universiteite, media verhoudings en spesiale projekte soos skryfkompetisies voorgestel. === 2023 === '''27 April 2023'''. Die Afrikaanse Wikipedia, in samewerking met [[Netwerk (Namibië)|Netwerk Namibië]], het ’n werkwinkel aangebied in [[Windhoek]]. Daar was dertien verteenwoordigers van, onder andere die Namibiese Departement van Kuns en Toerisme, die [[Universiteit van Namibië]] en die ATKB. Deon Steyn, Direkteur Afrikaans van WikimediaZA, het die werkswinkel aangebied. Deon het gefokus op die [[geskiedenis van Wikipedia]] en veral op die Afrikaanse Wikipedia. Daar is ook besluit dat die werkswinkel ’n jaarlikse instelling gaan word en dat ’n Afrikaanse Wikipedia-naambord by die kultuurmuseum aangebring gaan word. '''19 Julie 2023'''. In ‘n artikel “''Biggest South African language Wikipedias and their editors''” deur Hanno Labuschagne gepubliseer op ''MyBroadband'' verklaar Douglas Scott, direkteur van Wikimedia ZA dat: “Behalwe Engels, is Afrikaans verreweg die grootste Suid-Afrikaanse Wikipedia taal – beide in terme van aantal artikels en grootte van hul vrywilligersgemeenskap.” "Afrikaanse Wikipedia het 'n stadium van vinnige groei in die aantal nuwe Wikipedia-artikels wat elke dag geskep word en 'n lesertaltoename van 15% in die afgelope jaar betree." In die geheel beklee Afrikaans die 70ste plek uit 322 wêreldtale waarin Wikipedia-artikels geskryf is. Deon Steyn, inwoner van [[Krugersdorp]], het meer as 10% van alle Afrikaanse inskrywings op Wikipedia bygedra, het Scott aan ''MyBroadband'' gesê. Die voormalige [[Telkom]]-werknemer het homself onlangs in 'n onderhoud met die Afrikaanse aanlyn publikasie [[Netwerk24]] as 'n "oupa" van Wikipedia beskryf. In die afgelope 14 jaar het hy meer as 12 565 Afrikaanse artikels geskryf en 208 000 regstellings onder die gebruikersnaam “Oesjaar” aangebring. Volgens Wikimedia ZA-lid Ian Gilfillan was die top Afrikaanse Wikipedia artikel skeppers in 2022, Oesjaar met 2 156, Aliwal2012 met 1 828, Burger Behr met 622 en Rooiratel met 612.<ref>Labuschagne, Hanno, 19 Julie 2023, ''Biggest South African language Wikipedias and their editors''. https://mybroadband.co.za/news/internet/500319-biggest-wikipedia-south-african-languages-and-editors.html </ref> [[Lêer:Beyweraars vir die Afrikaanse Wikipedia.jpg|duimnael|Die Beyweraars vir die Afrikaanse Wikipedia]] '''16 November 2023'''. Die Afrikaanse Wikipedia het hul 22ste verjaarsdag by die Akademiekantoor gevier. By hierdie geleentheid is 'n nuwe ondersteuningsgroep, Die Beyweraars vir die Afrikaanse Wikipedia gestig. Hierdie groep se hoofdoel is om ondersteuning te gee om toe te sien dat die somtotaal van mensekennis op 'n vrye Afrikaanse digitale ensiklopedie beskikbaar sal wees as nalatenskap vir Afrikaanssprekendes nou en in die toekoms. Die stigterslede van Die Beyweraars is deur Deon Steyn, die direkteur van die Afrikaanse Wikipedia en prof [[Anne-Marie Beukes]] bekend gestel: [[Afrikaanse Taalraad]], Die [[Taalkommissie]], [[Pretoria FM]]; [[FEDSAS]]; [[Afrikaans.com]], [[Naledi Uitgewers|Naledi]], [[Nasionale Afrikaanse Letterkundige Museum en Navorsingsentrum|NALN]], [[Protea Boekhuis]], [[Voortrekkermonument]], [[Die Erfenisstigting]], [[FAK]], [[Genootskap vir die Handhawing van Afrikaans]] en [[Nuuseum]]. Die stigterslede het by die funksie hul onderneming om 'n Beyweraar te wees bekragtig deur hul stigterlidsertifikate te onderteken. Die Afrikaanse Wikipedia het ook erelidmaatskap van die Beyweraars toegeken aan prof Laurette Pretorius vir haar uitsonderlike bydrae tot die bewusmaking van en die beywering vir die groei van die Afrikaanse Wikipedia. Voorts het Deon Steyn by die geleentheid die pryse vir die eerste, tweede en derde plek wenners van die Afrikaanse Wikipedia Hoërskool Skryfkompetisie 2023 toegeken. Dit is die eerste jaar wat hierdie kompetisie aangebied is om jong mense bewus te maak van en geleentheid te gee om artikels op die vrye aanlyn ensiklopedie in Afrikaans te skryf. *Eerste plek: Vicky-Lee Puchert, Xiaomei Smit, Caroline du Preez, Sharminique Breytenbach, Anke Cornelius en Chanelle Liebenberg (Graad 11-span van Hoërskool Die Anker) *Tweede plek: Hendré Strauss en Daniel Strydom (Graad 8- span van die CVO Skool Pretoria) *Derde plek: Marlizelle Burger (Sonneveld Akademie) Die wen artikels was eerste [[voedingsfeite-etiket]], tweede [[Verskroeideaardebeleid]] en derde [[Joseph Patrick Kennedy]]. '''Julie tot Desember 2023'''. Die Afrikaanse Wikipedia stel die eerste taalpraktisynintern aan, wat die Afrikaanse Wikipedia administratief en taalkundig gerugsteun het. Die posisie is beklee deur Ankia Pepler, ‘n meestersgraadstudent aan die Universiteit van Pretoria in die Afrikaanse Taalkunde. Sy het onder die gebruikersnaam [[Gebruiker:Taalfoendi|Taalfoendi]] gehelp met veral taalnavrae en het ook die administrasie vir die eerste skoleskryfkompetisie hanteer. Ankia het voorts die praktiese samewerking tussen die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns en die Afrikaanse Wikipedia gedurende haar dienstydperk versterk. === 2024 === '''15 Desember 2023 tot 15 Januarie 2024''': Vir die vyfde agtereenvolgende keer word die jaar oudergewoonte afgesluit en die nuwe tegemoet geloop met 'n [[Wikipedia:Ontkiemingskompetisie 2023|Ontkiemingskompetisie]]. Die wenners van die kompetisie was Sobaka (1ste), Lefcentreright (2de), Jcwf (3de) en Aliwal2012 (4de). Daar was 6 deelnemers en 200 artikels is ontkiem. Dit kom neer op meer as ‘n allemintige een miljoen grepe wat tydens die kompetisie bygevoeg is tot die Afrikaanse Wikipedia. '''23 Januarie 2024''': [[Overvaal Stereo]] voer 'n onderhoud met [[gebruiker:Oesjaar]]. Dit is die eerste gesprek in weeklikse insette oor Wikipedia op die stasie. Weeklikse radio-insette oor die Afrikaanse Wikipedia word ook op die Waarheid Radio gedoen. '''28 Februarie 2024''': In ‘n onderhoud met [[Wannie Carstens]] oor Afrikaans in Namibië en in Suid-Afrika vra Menán van Heerden oor Afrikaans as onderrigtaal en die vraagstuk rondom Afrikaans se uitsterf – jou gevoel oor Afrikaans in Suid-Afrika in 2024? <blockquote>Menán, ek hou my hart vas. Die druk via die omstrede Bela-wetgewing, die jongste gerugte oor die afskaal van Afrikaans by die [[SABC]], die absolute gebrek aan politieke wil om meertaligheid in ons veeltalige land normaal te maak, is van die tekens wat ’n mens nie durf ignoreer nie. Kort-kort is daar die een of ander negatiewe beriggewing oor Afrikaans. Maar aan die ander kant is daar weer wonderlike dinge wat in Afrikaans gebeur, soos die talle nuwe Afrikaanse rolprente wat verskyn, ’n lewendige Afrikaanse leeskultuur (wel van populêre literatuur en nie noodwendig sware letterkunde nie), talle Afrikaanse gemeenskapsradio’s, [[KKNK|Afrikaanse kunstefeeste]], Afrikaanse organisasies wat steeds hulle bes doen om Afrikaans se belange te bevorder, die Afrikaanse Wikipedia wat danksy die werk van [[gebruiker:Oesjaar|Deon Steyn]] en sy medewerkers so mooi groei, die [[WAT]] se dele wat nog gereeld verskyn (soos T in 2023, en daar word reeds hard aan U gewerk), Afrikaanssprekendes se deelname aan gemeenskapsprojekte om van die land ’n beter plek te maak (met mense soos Barend le Grange wat soveel regrukprojekte inisieer, André van Pletzen van Kroonstad, Giel Bekker van Senekal, en talle ander), dan skep ek weer moed.” <ref> Menán van Heerden en Wannie Carstens, onderhoud op 28 Februarie 2024. Afrikaans in Namibië, Afrikaans in Suid-Afrika. https://www.litnet.co.za/afrikaans-in-namibie-afrikaans-in-suid-afrika/ Besoek op 29 Februarie 2024.</ref></blockquote> '''18 April 2024''' ː [[Netwerk (Namibië)|Netwerk Namibië]] het as 'n amptelike Beyweraar vir die Afrikaanse Wikipedia aangesluit.<ref>Facebook, Afrikaanse Wikipedia, https://www.facebook.com/groups/231160206984566 besoek 20 April 2024.</ref> '''6 Junie 2024''' ː [[gebruiker:Sobaka|Sobaka]] lewer ‘n Afrikaanse Wikipedia bewusmakingvoorligting tydens ‘n [[Suid-Afrikaanse Onderwysersunie]] (SAOU) werkswinkel in Pretoria. '''30 Junie 2024''': ''[[Rapport]]'' se leefstylbylaag, ''Beleef'', publiseer ‘n artikel “Wikipediane in murg en been” deur Ernusta Maralack wat stel dat die "Afrikaanse Wikipedia, ’n gratis-inhoud-ensiklopedie nes sy Engelse boetie, ’n magdom kennis bied waarby veral Afrikaanse leerlinge kan baat”. Die artikel belig die tweede skoleskryfkompetisie vir hoërskoolleerlinge. Die doel van die kompetisie is om leerlinge aan te moedig om “Wikipediane” te word en dat hulle vir die Afrikaanse Wikipedia sal begin skryf. Die kompetisie begin op 9 Julie en die wenner word op 14 November aangewys. Die artikel wys op die dilemma wat ouers en leerders in die gesig staar om skooltake te voltooi. Hoewel alles op die internet-soekenjin Google opspoorbaar is, is die inligting in Engels en moet die taalgrens ook eers oorbrug word. Om inligting in jou moedertaal te verkry sal dus altyd die eerste prys wees, en die Afrikaanse weergawe van Wikipedia vul juis hierdie belangrike leemte. In die artikel deel twee Wikipediane dr Rianne van Vuuren en dr Friedel Wolf hulle sienings en ervarings oor die waarde van die Afrikaanse Wikipedia. '''17 Julie 2024''' ː [[Radio Overberg]] voer 'n onderhoud met [[gebruiker:Oesjaar]]. Dit is die eerste gesprek in weeklikse insette oor Wikipedia op die stasie. Weeklikse radio-insette oor die Afrikaanse Wikipedia word ook op [[Overvaal Stereo]] en die Waarheid Radio gedoen. '''14 November 2024''': Die Afrikaanse Wikipedia se 23ste verjaardagviering is by [[Akademia]] se Leribakampus in [[Centurion]] aangebied. Die wenners van die Afrikaanse Wikipedia Hoërskoolskryfkompetisie 2024 is ook tydens die funksie vereer. Die Hoërskoolskryfkompetisie vir 2024 het 49 registrasies ontvang (amper dubbeld die hoeveelheid registrasies as in 2023), nege spaninskrywings en 'n groottotaal van 69 leerders landswyd wat deelgeneem het. Die nasionale reikwydte is vergroot van 10 skole in 2023 na 21 skole in onderskeidelik Gauteng, Mpumalanga, die Vrystaat en die Wes-Kaap. Daar was 'n duidelike verhoging in die gehalte van die inskrywings, veral te bespeur aan die terugvoer wat ons van die beoordelaars ontvang het. Die drie wenners van die kompetisie is Donderdagoggend 14 November 2024 op [[Pretoria FM]] aangekondig. Die wenners was: * Eerste plek: Michelle de Beer, Graad 9-leerling van Hoër Volkskool Heidelberg - wenartikel oor [[James Christopher Harrison]]. * Tweede plek: Zelke van Zyl, Graad 11-leerling van Hoërskool Witteberg in Bethlehem - artikel oor [[Die Slag van Biddulphsberg]]. * Derde plek: Abigail de Beer, Graad 10-leerling van Hoërskool Middelburg - artikel oor [[Donker suurstof]]. === 2025 === '''April 2025''' :[[Stefaans Coetzee]] skryf in ''[[Taalgenoot]]'' (Herfs 2025) in die artikel “Toeps wat die taal praat” dat die Afrikaanse Wikipedia ’n belangrike digitale kennisbron geword het. Volgens Deon Steyn, van die Afrikaanse Wikipedia, ontvang die webwerf meer as 1,5 miljoen besoeke per maand en het dit reeds meer as ’n halfmiljoen besoeke uit die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] gehad. Die Afrikaanse Wikipedia, wat in 2001 gestig is, bevat meer as 120 000 artikels en word toenemend deur leerders en studente as bron gebruik. Die grootste uitdaging bly egter die beperkte aantal vrywilligers wat die inhoud moet uitbrei, terwyl die behoefte aan moderne digitale Afrikaanse kennisbronne steeds groei.<ref> Stefaans Coetzee, Herf 2025. “Toeps wat Die Taal Praat.” [[Taalgenoot]] https://indd.adobe.com/view/54facf7d-d2cf-4713-bd16-b7f0145064c9 Besoek 16 Maart 2026.</ref> === 2026 === [[Lêer:WikipediaKarstensenvanPamel2026A.jpg|duimnael|Geert van Pamel (links) van Wikimedia België ontmoet prof Wannie Carstens (regs) in Gent, België.]] '''1 Maart 2026''': Professor [[Wannie Carstens]], ‘n prominente Afrikaanse taalkundige, praat oor die stand van Afrikaans in op die [[RSG]] program [[Taaldinge]]. Hy noem onder andere die rol van die Afrikaanse Wikipedia in die uitbou van die taal op digitale vlak. Tydens sy gesprek met Deon Steyn word hy op hoogte gehou van nuwe Afrikaanse inskrywings en hoe besoekersgetalle toeneem. Die feit dat Afrikaans ‘n Wikipedia het, maak dit ‘n besondere taal aangesien baie tale dit nie het nie. Dit is ook die grootste Wikipedia in ‘n Afrikataal. [[Lêer:Wikimania Discott 24 July 2026 A.jpeg|duimnael|Discott aanbieding tydens Wikimania 2026 in Parys.]] '''5 Maart 2026''': Prof Wannie Carstens het ‘n welwillendheidsontmoeting in [[Gent]], [[België]] gehad met Geert van Pamel van Wikimedia België. Tydens die ontmoeting is ooreengekom om ‘n toekomstige byeenkoms met beide die Belgiese en Nederlandse Wikimedia’s te reël. '''1 Mei 2026 tot 31 Mei 2026''': Die [[Wikipedia:Skryfwedstryd 2026|Afrikaanse Wikipedia se skryfwedstryd]] het plaasgevind. Op die spel was Amazon-geskenkbewyse ter waarde van R5 000 (1ste prys), R4 000 (2de prys) en R3 000 (3de prys) afsonderlik. Te midde van die hoë belangstelling<ref>[https://pageviews.wmcloud.org/?project=af.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&start=2026-05-01&end=2026-05-31&pages=Wikipedia:Skryfwedstryd_2026 Pageviews Analysis: 1 Mei 2026 tot 31 Mei 2026]</ref> was daar maar 7 inskrywings, waarvan 1 deelnemer onttrek het. Die gemene deler tussen al die onderwerpe in die inskrywings aangeroer (onafhanklik van mekaar) is die verganklikheid, vervangbaarheid of duursaamheid van ouer (denk)stelsels of tegnologie; met nadruk op die werking en argitektuur daarvan. Die gelukkige pryswenners is: in die 1ste plek, [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Suid-Afrikaanse kernwapenprogram]]); in die 2de plek, [[Gebruiker:Gaius_le_Roux|Gaius le Roux]] ([[Douglas DC-3]]), en in die 3de plek: [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Spoornyd tussen Moorreesburg en Hopefield]]). '''8 Junie 2026''': [[Gebruiker:Oesjaar|Deon Steyn]] word in [[Afriforum]] se nuus deur Alana Bailey tot 'Taalheld nommer 6' gereken; op een lyn gestel met die 5 Bybelvertalers van die vorige eeu.<ref>[https://www.artikels.afriforum.co.za/taalhelde-die-bybelvertalers/ Bailey, A. 2026. Taalhelde: Die Bybelvertalers. ''Afriforum Nuus'', 25 Mei]</ref> Kort na die Suid-Afrikaanse flora-uitstalling se sukses by die Chelsea-blommeskou, is Deon Steyn, veteraan-vrywilliger van die Afrikaanse Wikipedia, gekies om 'n aanbieding te lewer by die jaarlikse Wikimania-konferensie te Parys. Sy praatjie fokus op die vordering en tegniese uitdagings van 'n plaaslike florafotoprojek, wat die ontsluiting van sowat 60 000 inheemse plantfoto's behels wat gratis deur die internasionaal bekroonde planttaksonoom prof. Braam van Wyk beskikbaar gestel is. Hierdie inisiatief versterk die Afrikaanse Wikipedia – wat tans sowat 129 204 artikels bevat en gemiddeld 2,3 miljoen besoeke per maand lok – as die grootste digitale bron oor Suider-Afrikaanse flora. Die uitbouing van hierdie platform is van kritieke belang, aangesien die beskikbaarheid van omvattende inhoud in minderheidstale versterk word. Ook Afrikaans en die ryk Suid-Afrikaanse erfenis word op die internasionale verhoog in die kollig geplaas.<ref>[https://www.artikels.afriforum.co.za/taalheld-6-van-2026-afrikaans-en-suid-afrikaanse-flora-in-die-internasionale-kollig/?brid=YWdncwFrVTP_pXQMQ0AZAh80PNMy Bailey, A. 2026. Taalheld 6 van 2026: Afrikaans en Suid-Afrikaanse flora in die internasionale kollig. ''Afriforum Nuus'', 8 Junie]</ref> [[Lêer:Wikimania-Discott 24 July 2026.jpg|duimnael|Aanbieding van "''Rooting for Knowledge: Why we need a Wiki-Botanist Action Group Today''” ]] '''24 Junie 2026''':: Gebruiker Discott het 'n kort voordrag "''Rooting for Knowledge: Why we need a Wiki-Botanist Action Group Today''” aangebied tydens [[Wikimania]] 2026 in Parys, Frankryk. Die Afrikaanse Wikipedia se vrywillige plantprojekspan het tydens Wikimania 2026 internasionale aandag gevestig op ’n omvangryke Suid-Afrikaanse biodiversiteitsprojek wat uit die lewenstaak van die afgetrede plantkundige prof. [[Abraham Erasmus van Wyk]] spruit. Hy stel meer as 60 000 foto’s van Suider-Afrikaanse plante vir gebruik op [[Wikimedia Commons]] beskikbaar. Onder koördinering van Deon Steyn (Oesjaar), met taksonomiese bevestiging deur prof. Van Wyk en die oplaai en koppeling van foto’s aan Wikimedia Commons en [[Wikidata]], is reeds meer as 21 000 foto’s ontsluit, terwyl die Afrikaanse Wikipedia in Julie 2026 sy mikpunt van 10 000 artikels oor Suid-Afrikaanse flora bereik het. Die projek verander ’n private fotografiese versameling in ’n betroubare, veeltalige en wêreldwyd bruikbare kennisbron en dien as bewys dat kleiner taal-Wikipedias ook oorspronklike kennis van internasionale waarde kan skep. Ná die Wikimania-voordrag word daar nou gewerk aan ’n internasionale Wiki-botanis-aksiegroep en ’n moontlike Wikimedia-biodiversiteitsbyeenkoms voor die [[Internasionale Botaniese Kongres]] van 2029 in Kaapstad, waar plantkundiges, taksonome, fotograwe, navorsingsinstellings en Wikimedia-vrywilligers kan saamwerk om biodiversiteitskennis beter te dokumenteer en vrylik toeganklik te maak. == Groei == [[Lêer:Mylpale.svg|class=skin-invert-image|duimnael|700px|senter|Grafiek van die aantal artikels op die Afrikaanse Wikipedia tot November 2024]] <div style="float: right;" class="skin-invert-image"> <timeline> ImageSize = width:130 height:2000 PlotArea = width:35 height:1800 left:50 bottom:40 AlignBars = early Colors = id:linecolor value:rgb(0.62,0.62,0.94) id:rg value:red DateFormat = dd/mm/yyyy Period = from:16/11/2001 till:31/10/2026 TimeAxis = orientation:vertical ScaleMajor = unit:year increment:1 start:2002 PlotData= from:16/11/2001 till:end color:rg at:16/12/2001 shift:(60,0) align:right text:Begin at:01/08/2002 shift:(60,0) align:right text:50 at:01/04/2003 shift:(60,0) align:right text:100 at:01/08/2003 shift:(60,0) align:right text:250 at:01/11/2003 shift:(60,0) align:right text:500 at:01/01/2004 shift:(60,0) align:right text:1&nbsp;000 at:01/03/2004 shift:(60,0) align:right text:2&nbsp;000 at:01/03/2006 shift:(60,0) align:right text:5&nbsp;000 at:29/12/2007 shift:(60,0) align:right text:9&nbsp;000 at:01/06/2008 shift:(60,0) align:right text:10&nbsp;000 at:01/05/2010 shift:(60,0) align:right text:15&nbsp;000 at:01/08/2010 shift:(60,0) align:right text:16&nbsp;000 at:10/02/2011 shift:(60,0) align:right text:17&nbsp;000 at:07/06/2011 shift:(60,0) align:right text:18&nbsp;000 at:11/11/2011 shift:(60,0) align:right text:20&nbsp;000 at:03/04/2012 shift:(60,0) align:right text:22&nbsp;000 at:04/09/2012 shift:(60,0) align:right text:24&nbsp;000 at:23/02/2013 shift:(60,0) align:right text:26&nbsp;000 at:07/08/2013 shift:(60,0) align:right text:28&nbsp;000 at:21/01/2014 shift:(60,0) align:right text:30&nbsp;000 at:05/07/2014 shift:(60,0) align:right text:32&nbsp;000 at:04/01/2015 shift:(60,0) align:right text:34&nbsp;000 at:16/07/2015 shift:(60,0) align:right text:36&nbsp;000 at:17/12/2015 shift:(60,0) align:right text:38&nbsp;000 at:05/05/2016 shift:(60,0) align:right text:40&nbsp;000 at:14/10/2016 shift:(60,0) align:right text:42&nbsp;000 at:05/03/2017 shift:(60,0) align:right text:44&nbsp;000 at:17/07/2017 shift:(60,0) align:right text:46&nbsp;000 at:18/12/2017 shift:(60,0) align:right text:48&nbsp;000 at:15/06/2018 shift:(60,0) align:right text:50&nbsp;000 at:03/08/2018 shift:(60,0) align:right text:55&nbsp;000 at:24/09/2018 shift:(60,0) align:right text:60&nbsp;000 at:05/11/2018 shift:(60,0) align:right text:65&nbsp;000 at:06/02/2019 shift:(60,0) align:right text:70&nbsp;000 at:10/03/2019 shift:(60,0) align:right text:75&nbsp;000 at:01/06/2019 shift:(60,0) align:right text:80&nbsp;000 at:11/10/2019 shift:(60,0) align:right text:85&nbsp;000 at:21/01/2020 shift:(60,0) align:right text:88&nbsp;000 at:21/04/2020 shift:(60,0) align:right text:90&nbsp;000 at:28/08/2020 shift:(60,0) align:right text:93&nbsp;000 at:27/11/2020 shift:(60,0) align:right text:95&nbsp;000 at:03/03/2021 shift:(60,0) align:right text:97&nbsp;000 at:03/07/2021 shift:(60,0) align:right text:99&nbsp;000 at:08/09/2021 shift:(60,0) align:right text:100&nbsp;000 at:15/11/2021 shift:(60,0) align:right text:101&nbsp;000 at:11/02/2022 shift:(60,0) align:right text:102&nbsp;000 at:29/04/2022 shift:(60,0) align:right text:103&nbsp;000 at:22/07/2022 shift:(60,0) align:right text:104&nbsp;000 at:19/10/2022 shift:(60,0) align:right text:105&nbsp;000 at:03/12/2022 shift:(60,0) align:right text:106&nbsp;000 at:14/03/2023 shift:(60,0) align:right text:107&nbsp;000 at:13/05/2023 shift:(60,0) align:right text:108&nbsp;000 at:14/07/2023 shift:(60,0) align:right text:109&nbsp;000 at:13/08/2023 shift:(60,0) align:right text:110&nbsp;000 at:08/09/2023 shift:(60,0) align:right text:111&nbsp;000 at:18/10/2023 shift:(60,0) align:right text:112&nbsp;000 at:27/11/2023 shift:(60,0) align:right text:113&nbsp;000 at:12/01/2024 shift:(60,0) align:right text:114&nbsp;000 at:29/02/2024 shift:(60,0) align:right text:115&nbsp;000 at:01/05/2024 shift:(60,0) align:right text:116&nbsp;000 at:01/06/2024 shift:(60,0) align:right text:117&nbsp;000 at:07/08/2024 shift:(60,0) align:right text:118&nbsp;000 at:11/10/2024 shift:(60,0) align:right text:119&nbsp;000 at:18/11/2024 shift:(60,0) align:right text:120&nbsp;000 at:31/12/2024 shift:(60,0) align:right text:121&nbsp;000 at:02/03/2025 shift:(60,0) align:right text:122&nbsp;000 at:07/05/2025 shift:(60,0) align:right text:124&nbsp;000 at:07/07/2025 shift:(60,0) align:right text:125&nbsp;000 at:16/08/2025 shift:(60,0) align:right text:126&nbsp;000 at:10/11/2025 shift:(60,0) align:right text:127&nbsp;000 at:13/02/2026 shift:(60,0) align:right text:128&nbsp;000 at:17/05/2026 shift:(60,0) align:right text:129&nbsp;000 at:01/08/2026 shift:(60,0) align:right text:130&nbsp;000 at:19/09/2026 shift:(60,0) align:right text:131&nbsp;000 </timeline> </div> Die Afrikaanse Wikipedia was een van die eerste Wikipedias, maar het aan die begin stadig gegroei. Dit het in 2011 spoed opgetel, en het skerp gegroei in 2018 en 2019 veral te danke aan veelvuldige botbydraes. === Mylpale === [[Lêer:Magiese grens 5000.png|duimnael|Logo wat vir die 5000ste artikel geskep is.]] Volgens statistieke<ref>[http://stats.wikimedia.org/EN/TablesWikipediaAF.htm Statistiek vir die Afrikaanse Wikipedia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080921202830/http://stats.wikimedia.org/EN/TablesWikipediaAF.htm |date=21 September 2008 }}, deur Erik Zachte</ref> is die volgende mylpale deur die Afrikaanse Wikipedia behaal: {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal artikels !colspan="1"|Datum !colspan="1"|Artikel |- | Eerste artikel || 17 November 2001 || [[Hindoeïsme (eerste artikel)|Hindoeïsme]] deur [[Gebruiker:Clasqm|Clasqm]] |- | 100 artikels || 25 April 2003 || [[20ste eeu]] deur cache-dk03.proxy.aol.com |- | 500 artikels || 23 November 2003 || [[Krimoorlog]] deur [[Gebruiker:Jcwf|Jcwf]] |- | 1&nbsp;000 artikels || 29 Junie 2004 || [[Parkade]] deur [[Gebruiker:GerharBe|GerharBe]] |- | 5&nbsp;000 artikels || 24 Maart 2006 || [[Pylsterteend]] deur [[Gebruiker:Faresh|Faresh]] |- | 9&nbsp;000 artikels || 29 Desember 2007 || [[Fleur-de-lis]] deur [[Gebruiker:Laurens|Laurens]] |- | 10&nbsp;000 artikels || 15 Junie 2008 || [[Homeros]] deur [[Gebruiker:RAM|RAM]] |- | 15&nbsp;000 artikels || 7 Mei 2010 || [[Oplossing (chemie)]] deur [[Gebruiker:Atoom|Atoom]] |- | 16&nbsp;000 artikels || 5 Augustus 2010 || [[Rowy, Pommere]] deur [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] |- | 17&nbsp;000 artikels || 10 Februarie 2011 || <s>[[Die Lunikoff Verschwörung]]</s> deur [[Gebruiker:Targovishtenec bg|Targovishtenec bg]] |- | 18&nbsp;000 artikels || 7 Junie 2011 || [[Aymara]] deur [[Gebruiker:Africa South|Africa South]] |- | 19&nbsp;000 artikels || 3 September 2011 || [[Kaapstad-Tuine (kiesafdeling)]] deur [[Gebruiker:Morne|Morne]] |- | 20&nbsp;000 artikels || 11 November 2011 || [[Protestantse Hervorming]] deur [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] |- | 21&nbsp;000 artikels || 27 Januarie 2012 || [[Denis Diderot]] deur [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] |- | 22&nbsp;000 artikels || 3 April 2012 || [[Daniël Francois du Toit]] deur [[Gebruiker:Morne|Morne]] |- | 23&nbsp;000 artikels || 20 Junie 2012 || [[Spier, Nederland]] deur [[IP-adres|IP]] 41.240.218.48 (naudefj) |- | 24&nbsp;000 artikels || 4 September 2012 || [[Israelse kurper]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 25&nbsp;000 artikels || 27 November 2012 || [[Exel, Nederland]] deur [[Gebruiker:Puvircho|Puvircho]] |- | 26&nbsp;000 artikels || 23 Februarie 2013 || [[NG gemeente Griekwastad]] deur [[Gebruiker:Morne|Morne]] |- | 27&nbsp;000 artikels || 29 Mei 2013 || [[Witooievaar]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 28&nbsp;000 artikels || 7 Augustus 2013 || [[Grootrietsanger]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 29&nbsp;000 artikels || 14 November 2013 || [[Satoshi Miyauchi]] deur [[Gebruiker:FootballLibrary|FootballLibrary]] |- | 30&nbsp;000 artikels || 21 Januarie 2014 || [[NG gemeente Vanderbijlpark-Suid]] deur [[Gebruiker:Morne|Morne]] |- | 31&nbsp;000 artikels || 14 April 2014 || [[Rynhesse]] deur [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] |- | 32&nbsp;000 artikels || 5 Julie 2014 || [[Evangelie volgens Lukas]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 33&nbsp;000 artikels || 14 September 2014 || ''[[Platysteiridae]]'' deur [[Gebruiker:Naudefj|Naudefj]] |- | 34&nbsp;000 artikels || 4 Januarie 2015 || [[Eersterangse krieket]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 35&nbsp;000 artikels || 5 April 2015 || [[Isambard Kingdom Brunel]] deur [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] |- | 36&nbsp;000 artikels || 16 Julie 2015 || [[Louisiana (Nieu-Frankryk)]] deur [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] |- | 37&nbsp;000 artikels || 13 September 2015 || [[Rooigrysmuskusskeerbek]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 38&nbsp;000 artikels || 17 Desember 2015 || [[Jamie Oliver]] deur [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] |- | 39&nbsp;000 artikels || 28 Februarie 2016 || [[Johannes Nicolaas de Beer]] deur [[Gebruiker:Morne|Morne]] |- | 40&nbsp;000 artikels || 5 Mei 2016 || [[Henry Barber]] deur [[Gebruiker:Morne|Morne]] |- | 41&nbsp;000 artikels || 8 Augustus 2016 || [[Hoërskool Eunice]] deur [[Gebruiker:Morne|Morne]] |- | 42&nbsp;000 artikels || 14 Oktober 2016 || [[Sophie Coetzee]] deur [[Gebruiker:Petronell Vorster|Petronell Vorster]] |- | 43&nbsp;000 artikels || 14 Desember 2016 || [[Dirk du Plessis]] deur [[Gebruiker:Morne|Morne]] |- | 44&nbsp;000 artikels || 5 Maart 2017 || [[Justin Basson]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 45&nbsp;000 artikels || 28 Mei 2017 || [[R. Walter Cunningham]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 46&nbsp;000 artikels || 17 Julie 2017 || [[Olimpiese Winterspele 2026]] deur IP 85.212.147.105 |- | 47&nbsp;000 artikels || 20 September 2017 || [[Wryfkras]] deur [[Gebruiker:FFouche|FFouche]] |- | 48&nbsp;000 artikels || 18 Desember 2017 || [[Lissonotus flavocinctus]] deur [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] |- | 49&nbsp;000 artikels || 28 Februarie 2018 || [[Sandoy]] deur [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] |- | 50&nbsp;000 artikels || 15 Junie 2018 || [[Rio Iguazú]] deur [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] |- | 51&nbsp;000 artikels || Julie 2018 || ? |- | 52&nbsp;000 artikels || Augustus 2018 || ? [[Gebruiker:KabouterBot|KabouterBot]] was druk aan die werk |- | 53&nbsp;000 artikels || 23 Augustus 2018 || [[Namibiese nasionale krieketspan]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 54&nbsp;000 artikels || 28 Augustus 2018 || ''[[Clathria arbuscula]]'' deur [[Gebruiker:KabouterBot|KabouterBot]] |- | 55&nbsp;000 artikels || 30 Augustus 2018 || [[Uitgestorwe oerisotoop]] deur [[Gebruiker:Jcwf|Jcwf]] |- | 56&nbsp;000 artikels || 4 September 2018 || [[Brian Kernighan]] deur [[Gebruiker:Pynappel|K175]] |- | 57&nbsp;000 artikels || 14 September 2018 || [[Bergjode]] deur [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] |- | 58&nbsp;000 artikels || 16 September 2018 || [[Boeresport]] deur [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] |- | 59&nbsp;000 artikels || 17 September 2018 || [[Nicol Stassen]] deur [[Gebruiker:Pynappel|K175]] |- | 60&nbsp;000 artikels || 24 September 2018 || [[Olifantsrivier, Namibië]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 61&nbsp;000 artikels || 26 September 2018 || [[Magnus Carlsen]] deur [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] |- | 62&nbsp;000 artikels || 27 September 2018 || [[Janspruit]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 63&nbsp;000 artikels || 14 Oktober 2018 || [[Naruhito, Kroonprins van Japan]] deur [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] |- | 64&nbsp;000 artikels || 27 Oktober 2018 || [[Doringrivier (rivier in Oos-Kaap, lat -31,49, long 27,33)|Doringrivier (Oos-Kaap)]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 65&nbsp;000 artikels || 5 November 2018 || [[Deodoro da Fonseca]] deur [[Gebruiker:Pynappel|K175]] |- | 66&nbsp;000 artikels || 18 November 2018 || [[Dieprivier (Limpopo)]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 67&nbsp;000 artikels || 26 November 2018 || [[Sjalot]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 68&nbsp;000 artikels || 31 Desember 2018 || [[Slymvorme]] deur [[Gebruiker:Jpeda|Jpeda]] |- | 69&nbsp;000 artikels || 29 Januarie 2019 || [[Kromspruit (spruit, Vrystaat, lat -27,96, long 27,09)|Kromspruit (Vrystaat)]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 70&nbsp;000 artikels || 6 Februarie 2019 || [[Janneman Malan]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 71&nbsp;000 artikels || 13 Februarie 2019 || [[Kunsmis]] deur [[Gebruiker:Elana Barker|Elana Barker]] |- | 72&nbsp;000 artikels || 25 Februarie 2019 || [[Limfvatstelsel]] deur [[Gebruiker:Elana Barker|Elana Barker]] |- | 73&nbsp;000 artikels || 3 Maart 2019 || [[Alkoholisme]] deur [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] |- | 74&nbsp;000 artikels || 4 Maart 2019 || [[Carol Brewster]] deur [[Gebruiker:KabouterBot|KabouterBot]] |- | 75&nbsp;000 artikels || 10 Maart 2019 || [[Slaughterhouse-Five]] deur [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] |- | 76&nbsp;000 artikels || 14 Maart 2019 || [[Dingaan se fontein]] deur [[Gebruiker:AFM|AFM]] |- | 77&nbsp;000 artikels || 4 April 2019 || [[Lucinda Backwell]] deur [[Gebruiker:Wyatt Tyrone Smith|Wyatt Tyrone Smith]] |- | 78&nbsp;000 artikels || 26 April 2019 || [[Winterhoekkloofspruit]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 79&nbsp;000 artikels || 12 Mei 2019 || [[Cliff Saunders]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 80&nbsp;000 artikels || 1 Junie 2019 || [[NG gemeente Clanwilliam]] deur [[Gebruiker:Morne|Morne]] |- | 81&nbsp;000 artikels || 24 Junie 2019 || [[Pierre Klossowski]] deur [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] |- | 82&nbsp;000 artikels || 9 Julie 2019 || [[Mag (sosiale wetenskappe)]] deur [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] |- | 83&nbsp;000 artikels || 3 Augustus 2019 || [[Waterkloof (spruit, Oos-Kaap, lat -32,66, long 25,44)|Waterkloof (spruit, Oos-Kaap)]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 84&nbsp;000 artikels || 2 September 2019 || [[Gijsbert V van Bronckhorst]] deur [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] |- | 85&nbsp;000 artikels || 11 Oktober 2019 || [[Wals (tegnies)]] deur [[Gebruiker:Elana Barker|Elana Barker]] |- | 86&nbsp;000 artikels || 24 Oktober 2019 || [[Sajjid]] deur [[Gebruiker:Burgert Behr|Burgert Behr]] |- | 87&nbsp;000 artikels || 16 Desember 2019 || [[Duvha-kragstasie]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 88&nbsp;000 artikels || 21 Januarie 2020 || [[Zoltán Kocsis]] deur [[Gebruiker:Charlielv55|Charlielv55]] |- | 89&nbsp;000 artikels || 26 Februarie 2020 || [[Kwelerarivier]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 90&nbsp;000 artikels || 21 April 2020 || [[Boorpunt]] deur [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] |- | 91&nbsp;000 artikels || 27 Mei 2020 || ''[[Tenement House]]'' deur [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] |- | 92&nbsp;000 artikels || 25 Julie 2020 || [[Rotsaalwyn]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 93&nbsp;000 artikels || 28 Augustus 2020 || [[Doringaalwyn]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 94&nbsp;000 artikels || 5 Oktober 2020 || [[Tinanarivier]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 95&nbsp;000 artikels || 27 November 2020 || [[Knersvlakteaalwyn]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 96&nbsp;000 artikels || 28 Januarie 2021|| [[Canon EOS R]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 97&nbsp;000 artikels || 3 Maart 2021|| [[Erica taylorii]] deur [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] |- | 98&nbsp;000 artikels || 14 Mei 2021|| [[EssilorLuxottica]] deur 'n [[IP-adres|anonieme IP]] |- | 99&nbsp;000 artikels || 3 Julie 2021 || [[Sandrivier (Kliprivier)]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 100&nbsp;000 artikels || 8 September 2021 || [[Oos-Afrikaanse Gemeenskap]] deur [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] |- | 101&nbsp;000 artikels || 15 November 2021 || [[Klimenti Nagorni]] deur [[Gebruiker:Burgert Behr|Burgert Behr]] |- | 102&nbsp;000 artikels || 11 Februarie 2022 || [[Otterbaai]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 103&nbsp;000 artikels || 29 April 2022 || [[Admiraliteitseilande‎]] deur [[Gebruiker:Burgert Behr|Burgert Behr]] |- | 104&nbsp;000 artikels || 22 Julie 2022 || [[Strychnos mitis|Geelbitterbessie]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 105&nbsp;000 artikels || 19 Oktober 2022 || [[Cliffortia pedunculata]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 106&nbsp;000 artikels || 3 Desember 2022 || [[Aloe antoetrana]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 107&nbsp;000 artikels || 14 Maart 2023 || [[Percy Fyfe-natuurreservaat]] deur [[Gebruiker:AFM|AFM]] |- | 108&nbsp;000 artikels || 13 Mei 2023 || [[Zdzisław Beksiński]] deur [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] |- | 109&nbsp;000 artikels || 14 Julie 2023 || [[Astrachanse Jode]] deur [[Gebruiker:Bondeldraer|Bondeldraer]] |- | 110&nbsp;000 artikels || 13 Augustus 2023 || [[Kalmikiërs]] deur [[Gebruiker:Bondeldraer|Bondeldraer]] |- | 111&nbsp;000 artikels || 8 September 2023 || [[Tweerivier (Groot-Brakrivier)]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 112&nbsp;000 artikels || 18 Oktober 2023 || [[Geranium canopurpureum]] deur [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] |- | 113&nbsp;000 artikels || 27 November 2023 || [[Ornithogalum saginatum]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 114&nbsp;000 artikels || 12 Januarie 2024 || [[Antimima sobrina‎]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 115&nbsp;000 artikels || 29 Februarie 2024 || [[Mark Rothko]] deur [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] |- | 116&nbsp;000 artikels || 1 Mei 2024 || [[Cheiridopsis ponderosa]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 117&nbsp;000 artikels || 1 Junie 2024 || [[Peter Herzog]] deur [[Gebruiker:Nikolai Kurbatov|Nikolai Kurbatov]] |- | 118&nbsp;000 artikels || 7 Augustus 2024 || [[Impak van videospeletjies op die jeug]] deur [[Gebruiker:Johard1254‎|Johard1254‎]] |- | 119&nbsp;000 artikels || 11 Oktober 2024 ||[[Charles Édouard Guillaume]] deur [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] |- | 120&nbsp;000 artikels || 18 November 2024 ||[[Geeloogsuring]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 121&nbsp;000 artikels || 31 Desember 2024 ||[[Gnidia sonderiana]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 122&nbsp;000 artikels || 2 Maart 2025 ||[[Nymphoides elegans]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 123&nbsp;000 artikels || 15 Maart 2025 || [[Fredy Hernández]] deur [[Gebruiker:Nikolai Kurbatov|Nikolai Kurbatov]] |- | 124&nbsp;000 artikels || 7 Mei 2025 || [[Mamaila]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 125&nbsp;000 artikels || 7 Julie 2025 || [[Eriospermum alcicorne]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 126&nbsp;000 artikels || 16 Augustus 2025 || [[2020–21 Curriebeker Premierafdeling]] deur [[Gebruiker:Greenman|Greenman]] |- | 127&nbsp;000 artikels || 10 November 2025 ||[[Open Tree of Life]] deur [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] |- | 128&nbsp;000 artikels || 13 Februarie 2026 ||[[Wahlenbergia nodosa]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 129&nbsp;000 artikels || 17 Mei 2026 || [[Das Leben der Anderen]] deur [[Gebruiker:Nikolai Kurbatov|Nikolai Kurbatov]] |- | 130&nbsp;000 artikels || 1 Augustus 2026 || [[Jingdezhen]] deur [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] |- | 131&nbsp;000 artikels || 19 September 2026 || [[Helichrysum pandurifolium]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- |} == Afrika-susterwiki's == {{Kolomme3 |Kolom1= * [[Joroeba Wikipedia]] * [[Malgassiese Wikipedia]] * [[Noord-Sotho Wikipedia]] * [[Somaliese Wikipedia]] |Kolom2= * [[Suid-Sotho Wikipedia]] * [[Swahili Wikipedia]] * [[Swazi Wikipedia]] * [[Tsonga Wikipedia]] |Kolom3= * [[Tswana Wikipedia]] * [[Venda Wikipedia]] * [[Xhosa Wikipedia]] * [[Zoeloe Wikipedia]] }} == Sien ook == * [[Wikipedia:Afrikaanse Wikipedia by Wikimania 2026]] * [[Wikipedia:Afrikaanse Wikipedia op die radio]] * [[Wikipedia:Afrikaans-Nederlandse samewerking]] * [[Wikipedia:Hoe kan ek help?]] == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Afrikaans Wikipedia|Afrikaanse Wikipedia}} * [https://tools.wmflabs.org/wikitrends/afrikaans-uptrends-this-week.html Wikitrends – Daaglikse, weeklikse en maandelikse besoekstatistiek van die Afrikaanse Wikipedia.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150502063626/https://tools.wmflabs.org/wikitrends/afrikaans-uptrends-this-week.html |date= 2 Mei 2015 }} * [http://stats.wikimedia.org/EN/TablesWikipediaAF.htm Statistiek vir die Afrikaanse Wikipedia] deur Erik Zachte * [[Spesiaal:Statistiek|Statistiek Afrikaanse Wikipedia]] – statistieke vir die Afrikaanse Wikipedia {{Wikipedias}} [[Kategorie:Afrikaanse webwerwe|Wikipedia]] [[Kategorie:Wikipedias volgens taal]] [[Kategorie:Afrikaanse Wikipedia]] kifl0j9p4y2q77yk7oh6uvavq618tl0 Cairns 0 30540 2968688 2968323 2026-09-19T16:48:57Z BurgertB 2401 Besig 2968688 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Nedersetting |amptelike_naam=Cairns |ander_naam= |inheemse_naam= |nedersetting_tipe= |bynaam= |slagspreuk= |translit_taal1= |translit_taal1_tipe= |translit_taal1_inligting= |translit_taal2= |translit_taal2_tipe= |translit_taal2_inligting= |beeld_stadsilhoeët=Cairns-copperlode.JPG |beeldgrootte=250px |beeldbyskrif= |beeld_vlag= |vlaggrootte= |vlagskakel= |beeld_seël= |seëlskakel= |seëlgrootte= |beeld_skild= |skildskakel= |skildgrootte= |beeld_leë_embleem= |leë_embleemtipe= |leë_embleemgrootte= |leë_embleemskakel= |beeld_kaart=Cairns locator-MJC.png |kaartgrootte=250px |kaartbyskrif=Ligging van Cairns in Australië |beeld_kaart1= |kaartgrootte1= |kaartbyskrif1= |beeld_punt_kaart= |puntkaartgrootte= |puntkaartbyskrif= |punt-x= |punt-y= |duimdrukkerkaart= |duimdrukkeretiketposisie= |duimdrukkerkaartgrootte= |duimdrukkerkaartbyskrif= |onderafdelingtipe=Administrasie |onderafdelingnaam= |onderafdelingtipe1=Staat |onderafdelingtipe2=[[Deelstate en gebiede van Australië|Deelstaat]] |onderafdelingtipe3= |onderafdelingtipe4= |onderafdelingnaam1={{vlagland|Australië}} |onderafdelingnaam2=[[Lêer:Flag of Queensland.svg|22x22px]] [[Queensland]] |onderafdelingnaam3= |onderafdelingnaam4= |regeringvoetnotas= |regeringstipe= |leiertitel= |leiernaam= |leiertitel1= |leiertitel2= |leiertitel3= |leiertitel4= |leiernaam1= |leiernaam2= |leiernaam3= |leiernaam4= |stigtingstitel=Stigting |stigtingsdatum=1876 |stigtingstitel2= |stigtingsdatum2= |stigtingstitel3= |stigtingsdatum3= |eenheidvoorkeur= |oppervlakvoetnotas= |oppervlakgroottes= |oppervlak_totaal_km2= |oppervlak_land_km2= |oppervlak_water_km2= |oppervlak_totaal_myl2= |oppervlak_land_myl2= |oppervlak_water_myl2= |oppervlak_water_persent= |oppervlak_stedelik_km2= |oppervlak_stedelik_myl2= |oppervlak_metro_km2= |oppervlak_metro_myl2= |oppervlak_leeg1_titel= |oppervlak_leeg1_km2l= |oppervlak_leeg1_myl2= |oppervlak_leeg2_titel= |oppervlak_leeg2_km2l= |oppervlak_leeg2_myl2= |hoogtevoetnotas= |hoogte_m= |hoogte_voet= |koördinaattipe= |koördinate = {{Koördinate|16|55|32|S|145|46|31|O|aansig=inlyn,titel}} |bevolking_soos_op=2010 |bevolkingnotas= |bevolking_totaal=150920 |bevolkingsdigtheid_km2= |bevolkingsdigtheid_myl2= |bevolking_metro= |bevolkingsdigtheid_metro_km2= |bevolkingsdigtheid_metro_myl2= |bevolking_stedelik= |bevolkingsdigtheid_stedelik_km2= |bevolkingsdigtheid_stedelik_myl2= |bevolking_leeg1_titel= |bevolking_leeg1= |bevolkingsdigtheid_leeg1_km2= |bevolkingsdigtheid_leeg1_myl2= |bevolking_leeg2_titel= |bevolking_leeg2= |bevolkingsdigtheid_leeg2_km2= |bevolkingsdigtheid_leeg2_myl2= |bevolkingnota= |tydsone=AEST |utcafset=+10 |tydsone_DST= |uctafset_DST= |poskodetipe= |poskode= |skakelkode= |leë_naam= |leë_inligting= |leë1_naam= |leë1_inligting= |leë2_naam= |leë2_inligting= |leë3_naam= |leë3_inligting= |voetnotas= |webwerf= }} '''Cairns''' ([[Yidiny]]: ''Gimuy'') is 'n streekstad en plaaslike raadsgebied wat in [[Queensland]], [[Australië]] geleë is. Die eerste Europeërs het hul in 1876 daar gevestig. Die stad is na [[William Cairns]], die destydse goewerneur van Queensland, vernoem. Dit is gevestig om myners op pad na die Hodgkinsonrivier-goudveld te ondersteun. Die nedersetting het agteruitgegaan nadat 'n makliker roete na Port Douglas ontdek is. Cairns se toekoms is egter verseker toe dit ontwikkel is as 'n spoorwegeindpunt en 'n hawe vir die uitvoer van suikerriet, goud, edelmetale en goedere geproduseer deur die landboubedrywighede in die omliggende plato- en kusgebied. Die stad brei steeds vinnig uit en het 'n bevolking van 122&nbsp;731 (met ingang 2006). Dit is hoofsaaklik van die suiker- en toerismebedryf afhanklik. Cairns is padlangs ongeveer 1&nbsp;701&nbsp;km van [[Brisbane]] geleë en ongeveer 2&nbsp;420&nbsp;km van [[Sydney]]. Dit is 'n gewilde reisbestemming vir buitelandse toeriste vanweë die tropiese klimaat en nabyheid aan vele besienswaardighede. Die [[Groot Koraalrif]] is binne 'n uur se reis per boot vanaf Cairns. Die [[Daintree Nasionale Park]] en [[Cape Tribulation]] sowat 130&nbsp;kilometer noord van Cairns is gewilde plekke om 'n tropiese [[reënwoud]] te gaan ervaar. Dit dien ook as 'n vertrekpunt vir mense wat [[Cooktown]], die [[Cape York-skiereiland]] en die Athertonplato wil verken. Die stad se natuurlike omgewing benut vir die skep van verskeie klein temaparke vir toeriste. Hieronder tel die [[Rainforestation-natuurpark]], die Tjapukai-aboriginekultuurpark en die [[Kuranda Skyrail]]kabelspoor, wat sowat 7,5&nbsp;km ver oor die wêrelderfenisreënwoud strek. 'n Ander groot trekpleister in Cairns is sy strandmeer. == Geografie == Cairns is geleë aan die ooskus van die Cape York-skiereiland op 'n kusstrook tussen die [[Koraalsee]] en die [[Groot Skeidingsgebergte]]. Die noordelike deel van die stad is by Trinitybaai geleë en die stadskern by die Trinityinham. Sommige van die stad se woonbuurte is op vrugbare vloedvlaktes geleë. Die Mulgrave- en die Barronrivier vloei deur die stadsgrense maar nie deur die stad self nie. Die strandgebied lê op 'n modderbank. Die hoogste berg in Queensland, Bartle Frere, is binne die stadsgrense geleë. === Uitleg van die stad === [[Lêer:CairnsQueensland.jpg|duimnael|250px|Die Sentrale sakekern van Cairns rondom 2005 soos gesien vanaf Mount Whitfield in 'n suidoostelike rigting. Sheridan Street, die hoofstraat loop suidoos-noordoos en word later die Captain Cook Highway wat gaan na Port Douglas. Die chemiese opgaartenks wat bo regs gesien kan word is in die voorstad van Portsmith geleë.]] Cairns is 'n stad met 'n reglynige uitleg wat van die suide by Aloomba na die noorde in [[Ellis Beach]] loop.<ref>http://www.cairnsinfo.com/maps.php {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130329061758/http://www.cairnsinfo.com/maps.php |date=29 Maart 2013 }}, Cairns Kaarte en streeksgids, CairnsInfo, 13 Februarie 2008</ref> Die stad beslaan ongeveer 52&nbsp;km van noord na suid. Cairns het ook onlangs 'n skerp toename in voorstedelike ontwikkeling ervaar met baie woongebiede wat tans gebou is op grond wat voorheen vir die verbouing van suikerriet benut is. Noemenswaardige streke van die stad is: *Die laagliggende noordelike strande wat bestaan uit 'n aantal strandgemeenskappe wat na die noorde van die kus uitstrek. Elke strandwoongebied is oor die algemeen geleë aan die einde van 'n vertakking van die Captain Cooksnelweg. Van noord na suid is hierdie woongebiede Machans Beach, Holloways Beach, ewarra Beach, Clifton Beach, Palm Cove en Ellis Beach. *[[Smithfield]] is 'n woongebied wat in die binneland geleë is, teenaan die berge van die [[Groot Skeidingsgebergte]]. Dit is die hoofkern van die noordelike strande. Dit is geleë tussen Yorkey's Knob en Trinitypark. Smithfield is die sentrale sakekern van die noordelike strande en bevat die groot SmithfieldWinkelkompleks. Die Kennedysnelweg begin by die kruising met die Captain Cooksnelweg, wat tans 'n groot verkeersirkel is. *In die binneland vanaf die noordelike strande langs die kant van die Barronrivier se vloedvlakte is die woonbuurte Caravonica, Lake Placid, Kamerunga, Stratford en Freshwater. Hierdie gebied word soms die Freshwater Valley genoem. Verder boontoe vanaf Freshwater Valley word Redlynch Valley aangetref. Redlynch woonbuurt is aan die westekant van die Redlynch Valley geleë en Brinsmead aan die oostekant. Stratford, Freshwater, Redlynch en Brinsmead word van Cairns geskei deur berg Whitfield (hoogte 365&nbsp;m) en die Whitfieldbergreeks. Crystal Cascades en Copperlodedam is ook agter die bergreeks geleë. *Cairns se middestad is geleë op wat eens 'n [[moeras]] was en is naby aan die voorstede Cairns North, Manunda, Edge Hill, Whitfield, Kanimba, Parramatta Park, Mooroobool, Manoora, Portsmith, Earlville, Westcourt, Bungalow, Woree en Bayview Heights. Die klein voorstad Aeroglen is tussen Mount Whitfield en die lughawe aan die Captain Cooksnelweg noord van die sentrale sakesentrum geleë. *Suidelike Cairns, wat hoër en binne 'n bergagtige vallei geleë is, sluit die woonbuurte White Rock, Mount Sheridan, Bentley Park, Wrights Creek, Edmonton en Centenary Heights en hoër op die woonbuurte Babinda, Goldsborough, Little Mulgrave, Aloomba en Gordonvale. Die suidelike deel van Cairns is bewoon langs 'n smal strook tussen die Trinityinham in die ooste en die Lambbergreeks in die weste. Dit word bedien doer die Brucesnelweg. Daar word ook beplan om laasgenoemde uit te brei na 'n hoofroete tussen Woree en Grodonvale as gevolg van toenemende verkeer. *Die dorp Kuranda is stroomop aan die Barronrivier geleë, aan die westekant van die Kurandabergreeks, wat ook deel is van die Groot Skeidingsgebergte. Kuranda is in die plaaslike bestuurgebied Tablelands geleë en kan dus nie as deel van Cairns se voorstedelike gebiede nie beskou word; dit maak egter 'n belangrike deel uit van Cairns se ekonomie. Die Cairnsstadsraad het aangedui dat hulle daarin belangstel om die administrase van Kuranda en Port Douglas oor te neem.<ref>http://www.cairnspost.com.au/article/2007/01/25/2183_news.html "Super Shire" - News.com.au</ref> == Geskiedenis == Cairns is geleë op die Australiese inboorlingstamme se Irukandji grondgebied. Die plek waar Cairns vandag geleë is, is vir die eerste keer deur Kaptein [[James Cook]] in 1770 waargeneem en later verder verken deur verskeie amptelike verkenningstogte sowat 'n 100 jaar later waar die verdere potensiaal vir die ontwikkeling na 'n hawe besef is. Die goudstormloop op die plato in die weste, die sogenaamde ''tablelands'', en die daarmee gepaardgaande behoefte om die goud uit te voer het die vestiging van Cairns in 1876 versnel. Die land waarop die nedersetting ontwikkel is het aanvanklik uit wortelboom begroeide moerasse bestaan. Die moeras is geleidelik deur arbeiders skoongemaak en sandbanke is neergelê en geleidelik opgevul met klip uit 'n steengroef by Edge Hill, droë modder, saagsels van verskeie saagmeulens en oorskot van die konstruksie van die spoorlyn vanaf Herberton op die Atherton plato, 'n projek wat in 1886 begin is. Die spoorlyn het die verbouing van grond in die laaglande moontlik gemaak. Suikerriet, mielies, rys, piesangs, pynappels, ander vrugte en melkboerdery op die plato is verbou. Die sukses van die plaaslike landbou het gehelp om Cairns as 'n hawestad in eie reg te vestig en in 1906 is 'n haweraad gestig wat die ekonomiese toekoms van die stad verseker het. Tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] is Cairns gebruik as 'n afspringplek vir die Geallieerdes se operasies in die [[Stille Oseaan]]. Na die [[Tweede Wêreldoorlog]] het Cairns geleidelik 'n middelpunt vir toerisme geword. Die opening van die Cairns Internasionale Lughawe in 1984 en die bou van die Cairns Convention Centre het die stad se reputasie as 'n gesogte bestemming vir vakansiegangers en besigheidskonferensies gevestig. == Klimaat == [[Lêer:Cairns Esplanade - Nearby Lagoonl.jpg|duimnael|200px|Cairns – die tropiese stad soos gesien naby die strandmeer]] Cairns het 'n warm [[tropies]]e [[klimaat]]. Daar kom 'n nat seisoen met tropiese moesonreëns tussen Desember en April voor en 'n droë seisoen tussen Mei en November, wat anders as in die res van tropiese Australië nie geheel en al droog is nie: daar kom gereeld buie in hierdie tydperk ook voor. Die gemiddelde reënval van Cairns is 1 993&nbsp;mm per jaar.<ref>http://www.bom.gov.au/climate/averages/tables/cw_031011.shtml Australiese Buro vir Meteorologie se webwerf</ref> Die dorpsgebied van Babinda aan die suidekant van die stad is een van [[Australië]] se natste dorpe met 'n jaarlikse reënval van meer as 4 200&nbsp;mm per jaar. Die stad het warm vogtige somers met meer gematigde temperature in die winter. Die temperatuur wissel van 'n gemiddelde 25.7&nbsp;°C in Julie tot 31.4&nbsp;°C in Januarie. Moesonaktiwiteit tydens die nat seisoen veroorsaak af en toe grootskaalse vloeding van die Barron- en Musgrave-riviere wat pad- en spoortoegang na die stad afsny. {| class="wikitable" style="width: 75%; margin: 0 auto 0 auto;" |+ '''Klimaattabel''' |- ! ! Jan ! Feb ! Mar ! Apr ! Mei ! Jun ! Jul ! Aug ! Sep ! Okt ! Nov ! Des !Jaar |- ! Gemiddelde daaglikse maksimum temperature ([[Celsius|°C]]) |31.4 |31.2 |30.6 |29.2 |27.6 |25.9 |25.7 |26.5 |28.0 |29.5 |30.6 |31.4 |29.0 |- ! Gemiddelde daaglikse minimum temperature ([[Celsius|°C]]) |23.7 |23.7 |23.0 |21.6 |19.9 |17.8 |17.0 |17.4 |18.6 |20.6 |22.3 |23.4 |20.8 |- ! Gemiddelde totale reënval ([[meter|mm]]) |385.0 |448.5 |419.5 |202.1 |92.2 |47.2 |29.3 |27.7 |33.8 |39.2 |92.2 |179.8 |1994.8 |- ! Gemiddelde aantal reëndae | 15.3 | 16.7 | 15.9 | 15.2 | 10.5 | 7.1 | 5.5 | 5.0 | 5.0 | 5.4 | 7.7 | 10.6 |119.9 |- !Gemiddelde aantal onbewolkte dae |3.8 |2.6 |4.0 |5.0 |6.7 |8.7 |9.9 |11.6 |12.4 |11.8 |7.9 |5.6 |90.0 |- !Gemiddelde aantal bewolkte dae |16.1 |17.3 |16.3 |14.0 |12.5 |10.3 |9.8 |7.5 |5.6 |5.3 |7.5 |11.7 |133.9 |- | colspan="15" style="text-align: center;" | <small>'''Bron:''' [http://www.bom.gov.au/climate/averages/tables/cw_031011.shtml Australiese Buro van Klimaatstudies]</small> |} == Ekonomie == Cairns dien as die hoof handelsentrum vir die verre noordelike Queensland en [[Cape York skiereiland]] streke. Dit is ook die setel van die streekskantore van vele regeringsdepartemente. === Toerisme === Toerisme speel 'n groot rol in Cairns se ekonomie. Volgens Tourism Australia is Cairns die vierde gewildste bestemming vir internasionale toeriste in Australië na [[Sydney]], [[Melbourne]] en [[Brisbane]].<ref>{{Cite web |url=http://www.tourismaustralia.com/content/Research/Factsheets/TopTen_Regions_Dec2006.pdf |title=argiefkopie |access-date=12 Mei 2008 |archive-date= 7 Maart 2008 |archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20080307161815/http://www.tourismaustralia.com/content/Research/Factsheets/TopTen_Regions_Dec2006.pdf |url-status=dead }}</ref> Die stad val nie onder die top tien bestemmings van plaaslike toerisme nie, hoofsaaklik vanweë sy afstand vanaf groot stede, maar lok steeds 'n aantal plaaslike vakansiegangers.<ref>http://www.tourism.australia.com/Research.asp?lang=EN&sub=0361 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061014171037/http://www.tourism.australia.com/Research.asp?lang=EN&sub=0361 |date=14 Oktober 2006 }} Navorsing en Statistiek oor toerisme in Cairns</ref> Die stad se nabyheid aan die [[Groot Koraalrif]] en die nat tropiese dele van Queensland maak dit 'n gewilde bestemming. Die stad het honderde [[hotel]]le, vakansie-oorde, motelle en koshuise vir rugsakreisigers. Aktiwiteite in die streek sluit in gholf, stroomversnellingsvaarte, snorkel, duik en staptogte. === Nywerheid en landbou === Die grond rondom Cairns word steeds gebruik vir die verbouing van suikerriet. Hierdie plase word toenemend deur nuwe woonbuurte verdring soos die stad groei. Binne die stadsraad se grense word suikermeulens in Gordonvale en Babinda bedryf. Die Barron Gorge Hidro-elektriese Kragstasie is naby Kuranda geleë en voorsien in van die dorp se kragbehoeftes. === Handel === Plaaslike ondernemings in Cairns is tot en met 2007 deur die Cairns Region Economic Development Corporation<ref>{{Cite web |url=http://www.credc.com.au/ |title=CREDC |access-date=12 Mei 2008 |archive-date=10 Mei 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080510133506/http://www.credc.com.au/ |url-status=dead }}</ref> bygestaan wat die trosmodel vir ekonomiese ontwikkeling bevorder het. Die voorstede van Cairns bevat 'n aantal winkelsentrums van verskeie groottes. Die grootste hiervan is die Cairns Central winkelsentrum en is naby aan die sentrale sakekern en Stockland Cairns geleë in die voorstad van Earlville. Die stad ondergaan tans 'n oplewing wat die bou van baie nuwe hoë geboue tot gevolg gehad het. Die stad is vinnig besig om te ontwikkel in 'n groot ekonomiese kern, nie net vir toerisme nie maar ook vir dienste asook kantoorruimte wat in aanbou is waaronder die Cairns Corporate Tower #2 ook tel. === Media === The Cairns Post is 'n dagblad wat in die stad gepubliseer word; 'n weeklikse koerant, The Cairns Sun, word ook gepubliseer. The Courier-Mail is 'n Queensland wye dagblad wat vanaf [[Brisbane]] uitgegee word. [[The Australian]] word ook wyd versprei in Cairns. Cairns Newspapers publiseer ook verskeie voorstedelike dorpskoerante – die [[Cairns Northern News]] en die [[Southern Herald]] – wat versprei word in die woonbuurte vanaf Palm Cove in die noorde tot by Gordonvale in die suide. Cairns word bedien deur drie kommersiële [[telivisie|televisie-uitsaaidienste]] en die twee openbare uitsaaiers – die ABC en SBS. Die kommersiële stasies is streeksfiliale van die Ten-, Nine- en Seven-netwerke. Austar Limited verskaf ook betaalkanale per satelliet. Cairns se radiostasies sluit 'n aantal openbare, kommersiële en gemeenskapdienste in. Die ABC saai ABC Radio National, ABC Local, ABC Classic FM en die Triple J jeugnetwerk uit. Kommersiële dienste sluit in 4CA-FM, AM846, HOT FM, Sea-FM, 4CCR-FM, 87.6 XFM, 98.7FM, 101.9 Coast FM, en 104.3 4TAB sports radio. == Verwysings == {{CommonsKategorie}} {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Nedersettings in Queensland]] 27dwmnvgbu9e4dtlaqwehg8l36mczqy 2968704 2968688 2026-09-19T16:59:01Z BurgertB 2401 2968704 wikitext text/x-wiki {{Skoonmaak2 | datum = 3 Augustus 2022 | rede = Masjienvertaling? Taal moet nagegaan word. | bespreek = Skoonmaak | nocat = false }} {{Inligtingskas Nedersetting |amptelike_naam=Cairns |ander_naam= |inheemse_naam= |nedersetting_tipe= |bynaam= |slagspreuk= |translit_taal1= |translit_taal1_tipe= |translit_taal1_inligting= |translit_taal2= |translit_taal2_tipe= |translit_taal2_inligting= |beeld_stadsilhoeët=Cairns-copperlode.JPG |beeldgrootte=250px |beeldbyskrif= |beeld_vlag= |vlaggrootte= |vlagskakel= |beeld_seël= |seëlskakel= |seëlgrootte= |beeld_skild= |skildskakel= |skildgrootte= |beeld_leë_embleem= |leë_embleemtipe= |leë_embleemgrootte= |leë_embleemskakel= |beeld_kaart=Cairns locator-MJC.png |kaartgrootte=250px |kaartbyskrif=Ligging van Cairns in Australië |beeld_kaart1= |kaartgrootte1= |kaartbyskrif1= |beeld_punt_kaart= |puntkaartgrootte= |puntkaartbyskrif= |punt-x= |punt-y= |duimdrukkerkaart= |duimdrukkeretiketposisie= |duimdrukkerkaartgrootte= |duimdrukkerkaartbyskrif= |onderafdelingtipe=Administrasie |onderafdelingnaam= |onderafdelingtipe1=Staat |onderafdelingtipe2=[[Deelstate en gebiede van Australië|Deelstaat]] |onderafdelingtipe3= |onderafdelingtipe4= |onderafdelingnaam1={{vlagland|Australië}} |onderafdelingnaam2=[[Lêer:Flag of Queensland.svg|22x22px]] [[Queensland]] |onderafdelingnaam3= |onderafdelingnaam4= |regeringvoetnotas= |regeringstipe= |leiertitel= |leiernaam= |leiertitel1= |leiertitel2= |leiertitel3= |leiertitel4= |leiernaam1= |leiernaam2= |leiernaam3= |leiernaam4= |stigtingstitel=Stigting |stigtingsdatum=1876 |stigtingstitel2= |stigtingsdatum2= |stigtingstitel3= |stigtingsdatum3= |eenheidvoorkeur= |oppervlakvoetnotas= |oppervlakgroottes= |oppervlak_totaal_km2= |oppervlak_land_km2= |oppervlak_water_km2= |oppervlak_totaal_myl2= |oppervlak_land_myl2= |oppervlak_water_myl2= |oppervlak_water_persent= |oppervlak_stedelik_km2= |oppervlak_stedelik_myl2= |oppervlak_metro_km2= |oppervlak_metro_myl2= |oppervlak_leeg1_titel= |oppervlak_leeg1_km2l= |oppervlak_leeg1_myl2= |oppervlak_leeg2_titel= |oppervlak_leeg2_km2l= |oppervlak_leeg2_myl2= |hoogtevoetnotas= |hoogte_m= |hoogte_voet= |koördinaattipe= |koördinate = {{Koördinate|16|55|32|S|145|46|31|O|aansig=inlyn,titel}} |bevolking_soos_op=2010 |bevolkingnotas= |bevolking_totaal=150920 |bevolkingsdigtheid_km2= |bevolkingsdigtheid_myl2= |bevolking_metro= |bevolkingsdigtheid_metro_km2= |bevolkingsdigtheid_metro_myl2= |bevolking_stedelik= |bevolkingsdigtheid_stedelik_km2= |bevolkingsdigtheid_stedelik_myl2= |bevolking_leeg1_titel= |bevolking_leeg1= |bevolkingsdigtheid_leeg1_km2= |bevolkingsdigtheid_leeg1_myl2= |bevolking_leeg2_titel= |bevolking_leeg2= |bevolkingsdigtheid_leeg2_km2= |bevolkingsdigtheid_leeg2_myl2= |bevolkingnota= |tydsone=AEST |utcafset=+10 |tydsone_DST= |uctafset_DST= |poskodetipe= |poskode= |skakelkode= |leë_naam= |leë_inligting= |leë1_naam= |leë1_inligting= |leë2_naam= |leë2_inligting= |leë3_naam= |leë3_inligting= |voetnotas= |webwerf= }} '''Cairns''' ([[Yidiny]]: ''Gimuy'') is 'n streekstad en plaaslike raadsgebied wat in [[Queensland]], [[Australië]] geleë is. Die eerste Europeërs het hul in 1876 daar gevestig. Die stad is na [[William Cairns]], die destydse goewerneur van Queensland, vernoem. Dit is gevestig om myners op pad na die Hodgkinsonrivier-goudveld te ondersteun. Die nedersetting het agteruitgegaan nadat 'n makliker roete na Port Douglas ontdek is. Cairns se toekoms is egter verseker toe dit ontwikkel is as 'n spoorwegeindpunt en 'n hawe vir die uitvoer van suikerriet, goud, edelmetale en goedere geproduseer deur die landboubedrywighede in die omliggende plato- en kusgebied. Die stad brei steeds vinnig uit en het 'n bevolking van 122&nbsp;731 (met ingang 2006). Dit is hoofsaaklik van die suiker- en toerismebedryf afhanklik. Cairns is padlangs ongeveer 1&nbsp;701&nbsp;km van [[Brisbane]] geleë en ongeveer 2&nbsp;420&nbsp;km van [[Sydney]]. Dit is 'n gewilde reisbestemming vir buitelandse toeriste vanweë die tropiese klimaat en nabyheid aan vele besienswaardighede. Die [[Groot Koraalrif]] is binne 'n uur se reis per boot vanaf Cairns. Die [[Daintree Nasionale Park]] en [[Cape Tribulation]] sowat 130&nbsp;kilometer noord van Cairns is gewilde plekke om 'n tropiese [[reënwoud]] te gaan ervaar. Dit dien ook as 'n vertrekpunt vir mense wat [[Cooktown]], die [[Cape York-skiereiland]] en die Athertonplato wil verken. Die stad se natuurlike omgewing benut vir die skep van verskeie klein temaparke vir toeriste. Hieronder tel die [[Rainforestation-natuurpark]], die Tjapukai-aboriginekultuurpark en die [[Kuranda Skyrail]]kabelspoor, wat sowat 7,5&nbsp;km ver oor die wêrelderfenisreënwoud strek. 'n Ander groot trekpleister in Cairns is sy strandmeer. == Geografie == Cairns is geleë aan die ooskus van die Cape York-skiereiland op 'n kusstrook tussen die [[Koraalsee]] en die [[Groot Skeidingsgebergte]]. Die noordelike deel van die stad is by Trinitybaai geleë en die stadskern by die Trinityinham. Sommige van die stad se woonbuurte is op vrugbare vloedvlaktes geleë. Die Mulgrave- en die Barronrivier vloei deur die stadsgrense maar nie deur die stad self nie. Die strandgebied lê op 'n modderbank. Die hoogste berg in Queensland, Bartle Frere, is binne die stadsgrense geleë. === Uitleg van die stad === [[Lêer:CairnsQueensland.jpg|duimnael|250px|Die Sentrale sakekern van Cairns rondom 2005 soos gesien vanaf Mount Whitfield in 'n suidoostelike rigting. Sheridan Street, die hoofstraat loop suidoos-noordoos en word later die Captain Cook Highway wat gaan na Port Douglas. Die chemiese opgaartenks wat bo regs gesien kan word is in die voorstad van Portsmith geleë.]] Cairns is 'n stad met 'n reglynige uitleg wat van die suide by Aloomba na die noorde in [[Ellis Beach]] loop.<ref>http://www.cairnsinfo.com/maps.php {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130329061758/http://www.cairnsinfo.com/maps.php |date=29 Maart 2013 }}, Cairns Kaarte en streeksgids, CairnsInfo, 13 Februarie 2008</ref> Die stad beslaan ongeveer 52&nbsp;km van noord na suid. Cairns het ook onlangs 'n skerp toename in voorstedelike ontwikkeling ervaar met baie woongebiede wat tans gebou is op grond wat voorheen vir die verbouing van suikerriet benut is. Noemenswaardige streke van die stad is: *Die laagliggende noordelike strande wat bestaan uit 'n aantal strandgemeenskappe wat na die noorde van die kus uitstrek. Elke strandwoongebied is oor die algemeen geleë aan die einde van 'n vertakking van die Captain Cooksnelweg. Van noord na suid is hierdie woongebiede Machans Beach, Holloways Beach, ewarra Beach, Clifton Beach, Palm Cove en Ellis Beach. *[[Smithfield]] is 'n woongebied wat in die binneland geleë is, teenaan die berge van die [[Groot Skeidingsgebergte]]. Dit is die hoofkern van die noordelike strande. Dit is geleë tussen Yorkey's Knob en Trinitypark. Smithfield is die sentrale sakekern van die noordelike strande en bevat die groot SmithfieldWinkelkompleks. Die Kennedysnelweg begin by die kruising met die Captain Cooksnelweg, wat tans 'n groot verkeersirkel is. *In die binneland vanaf die noordelike strande langs die kant van die Barronrivier se vloedvlakte is die woonbuurte Caravonica, Lake Placid, Kamerunga, Stratford en Freshwater. Hierdie gebied word soms die Freshwater Valley genoem. Verder boontoe vanaf Freshwater Valley word Redlynch Valley aangetref. Redlynch woonbuurt is aan die westekant van die Redlynch Valley geleë en Brinsmead aan die oostekant. Stratford, Freshwater, Redlynch en Brinsmead word van Cairns geskei deur berg Whitfield (hoogte 365&nbsp;m) en die Whitfieldbergreeks. Crystal Cascades en Copperlodedam is ook agter die bergreeks geleë. *Cairns se middestad is geleë op wat eens 'n [[moeras]] was en is naby aan die voorstede Cairns North, Manunda, Edge Hill, Whitfield, Kanimba, Parramatta Park, Mooroobool, Manoora, Portsmith, Earlville, Westcourt, Bungalow, Woree en Bayview Heights. Die klein voorstad Aeroglen is tussen Mount Whitfield en die lughawe aan die Captain Cooksnelweg noord van die sentrale sakesentrum geleë. *Suidelike Cairns, wat hoër en binne 'n bergagtige vallei geleë is, sluit die woonbuurte White Rock, Mount Sheridan, Bentley Park, Wrights Creek, Edmonton en Centenary Heights en hoër op die woonbuurte Babinda, Goldsborough, Little Mulgrave, Aloomba en Gordonvale. Die suidelike deel van Cairns is bewoon langs 'n smal strook tussen die Trinityinham in die ooste en die Lambbergreeks in die weste. Dit word bedien doer die Brucesnelweg. Daar word ook beplan om laasgenoemde uit te brei na 'n hoofroete tussen Woree en Grodonvale as gevolg van toenemende verkeer. *Die dorp Kuranda is stroomop aan die Barronrivier geleë, aan die westekant van die Kurandabergreeks, wat ook deel is van die Groot Skeidingsgebergte. Kuranda is in die plaaslike bestuurgebied Tablelands geleë en kan dus nie as deel van Cairns se voorstedelike gebiede nie beskou word; dit maak egter 'n belangrike deel uit van Cairns se ekonomie. Die Cairnsstadsraad het aangedui dat hulle daarin belangstel om die administrase van Kuranda en Port Douglas oor te neem.<ref>http://www.cairnspost.com.au/article/2007/01/25/2183_news.html "Super Shire" - News.com.au</ref> == Geskiedenis == Cairns is geleë op die Australiese inboorlingstamme se Irukandji grondgebied. Die plek waar Cairns vandag geleë is, is vir die eerste keer deur Kaptein [[James Cook]] in 1770 waargeneem en later verder verken deur verskeie amptelike verkenningstogte sowat 'n 100 jaar later waar die verdere potensiaal vir die ontwikkeling na 'n hawe besef is. Die goudstormloop op die plato in die weste, die sogenaamde ''tablelands'', en die daarmee gepaardgaande behoefte om die goud uit te voer het die vestiging van Cairns in 1876 versnel. Die land waarop die nedersetting ontwikkel is het aanvanklik uit wortelboom begroeide moerasse bestaan. Die moeras is geleidelik deur arbeiders skoongemaak en sandbanke is neergelê en geleidelik opgevul met klip uit 'n steengroef by Edge Hill, droë modder, saagsels van verskeie saagmeulens en oorskot van die konstruksie van die spoorlyn vanaf Herberton op die Atherton plato, 'n projek wat in 1886 begin is. Die spoorlyn het die verbouing van grond in die laaglande moontlik gemaak. Suikerriet, mielies, rys, piesangs, pynappels, ander vrugte en melkboerdery op die plato is verbou. Die sukses van die plaaslike landbou het gehelp om Cairns as 'n hawestad in eie reg te vestig en in 1906 is 'n haweraad gestig wat die ekonomiese toekoms van die stad verseker het. Tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] is Cairns gebruik as 'n afspringplek vir die Geallieerdes se operasies in die [[Stille Oseaan]]. Na die [[Tweede Wêreldoorlog]] het Cairns geleidelik 'n middelpunt vir toerisme geword. Die opening van die Cairns Internasionale Lughawe in 1984 en die bou van die Cairns Convention Centre het die stad se reputasie as 'n gesogte bestemming vir vakansiegangers en besigheidskonferensies gevestig. == Klimaat == [[Lêer:Cairns Esplanade - Nearby Lagoonl.jpg|duimnael|200px|Cairns – die tropiese stad soos gesien naby die strandmeer]] Cairns het 'n warm [[tropies]]e [[klimaat]]. Daar kom 'n nat seisoen met tropiese moesonreëns tussen Desember en April voor en 'n droë seisoen tussen Mei en November, wat anders as in die res van tropiese Australië nie geheel en al droog is nie: daar kom gereeld buie in hierdie tydperk ook voor. Die gemiddelde reënval van Cairns is 1 993&nbsp;mm per jaar.<ref>http://www.bom.gov.au/climate/averages/tables/cw_031011.shtml Australiese Buro vir Meteorologie se webwerf</ref> Die dorpsgebied van Babinda aan die suidekant van die stad is een van [[Australië]] se natste dorpe met 'n jaarlikse reënval van meer as 4 200&nbsp;mm per jaar. Die stad het warm vogtige somers met meer gematigde temperature in die winter. Die temperatuur wissel van 'n gemiddelde 25.7&nbsp;°C in Julie tot 31.4&nbsp;°C in Januarie. Moesonaktiwiteit tydens die nat seisoen veroorsaak af en toe grootskaalse vloeding van die Barron- en Musgrave-riviere wat pad- en spoortoegang na die stad afsny. {| class="wikitable" style="width: 75%; margin: 0 auto 0 auto;" |+ '''Klimaattabel''' |- ! ! Jan ! Feb ! Mar ! Apr ! Mei ! Jun ! Jul ! Aug ! Sep ! Okt ! Nov ! Des !Jaar |- ! Gemiddelde daaglikse maksimum temperature ([[Celsius|°C]]) |31.4 |31.2 |30.6 |29.2 |27.6 |25.9 |25.7 |26.5 |28.0 |29.5 |30.6 |31.4 |29.0 |- ! Gemiddelde daaglikse minimum temperature ([[Celsius|°C]]) |23.7 |23.7 |23.0 |21.6 |19.9 |17.8 |17.0 |17.4 |18.6 |20.6 |22.3 |23.4 |20.8 |- ! Gemiddelde totale reënval ([[meter|mm]]) |385.0 |448.5 |419.5 |202.1 |92.2 |47.2 |29.3 |27.7 |33.8 |39.2 |92.2 |179.8 |1994.8 |- ! Gemiddelde aantal reëndae | 15.3 | 16.7 | 15.9 | 15.2 | 10.5 | 7.1 | 5.5 | 5.0 | 5.0 | 5.4 | 7.7 | 10.6 |119.9 |- !Gemiddelde aantal onbewolkte dae |3.8 |2.6 |4.0 |5.0 |6.7 |8.7 |9.9 |11.6 |12.4 |11.8 |7.9 |5.6 |90.0 |- !Gemiddelde aantal bewolkte dae |16.1 |17.3 |16.3 |14.0 |12.5 |10.3 |9.8 |7.5 |5.6 |5.3 |7.5 |11.7 |133.9 |- | colspan="15" style="text-align: center;" | <small>'''Bron:''' [http://www.bom.gov.au/climate/averages/tables/cw_031011.shtml Australiese Buro van Klimaatstudies]</small> |} == Ekonomie == Cairns dien as die hoof handelsentrum vir die verre noordelike Queensland en [[Cape York skiereiland]] streke. Dit is ook die setel van die streekskantore van vele regeringsdepartemente. === Toerisme === Toerisme speel 'n groot rol in Cairns se ekonomie. Volgens Tourism Australia is Cairns die vierde gewildste bestemming vir internasionale toeriste in Australië na [[Sydney]], [[Melbourne]] en [[Brisbane]].<ref>{{Cite web |url=http://www.tourismaustralia.com/content/Research/Factsheets/TopTen_Regions_Dec2006.pdf |title=argiefkopie |access-date=12 Mei 2008 |archive-date= 7 Maart 2008 |archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20080307161815/http://www.tourismaustralia.com/content/Research/Factsheets/TopTen_Regions_Dec2006.pdf |url-status=dead }}</ref> Die stad val nie onder die top tien bestemmings van plaaslike toerisme nie, hoofsaaklik vanweë sy afstand vanaf groot stede, maar lok steeds 'n aantal plaaslike vakansiegangers.<ref>http://www.tourism.australia.com/Research.asp?lang=EN&sub=0361 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061014171037/http://www.tourism.australia.com/Research.asp?lang=EN&sub=0361 |date=14 Oktober 2006 }} Navorsing en Statistiek oor toerisme in Cairns</ref> Die stad se nabyheid aan die [[Groot Koraalrif]] en die nat tropiese dele van Queensland maak dit 'n gewilde bestemming. Die stad het honderde [[hotel]]le, vakansie-oorde, motelle en koshuise vir rugsakreisigers. Aktiwiteite in die streek sluit in gholf, stroomversnellingsvaarte, snorkel, duik en staptogte. === Nywerheid en landbou === Die grond rondom Cairns word steeds gebruik vir die verbouing van suikerriet. Hierdie plase word toenemend deur nuwe woonbuurte verdring soos die stad groei. Binne die stadsraad se grense word suikermeulens in Gordonvale en Babinda bedryf. Die Barron Gorge Hidro-elektriese Kragstasie is naby Kuranda geleë en voorsien in van die dorp se kragbehoeftes. === Handel === Plaaslike ondernemings in Cairns is tot en met 2007 deur die Cairns Region Economic Development Corporation<ref>{{Cite web |url=http://www.credc.com.au/ |title=CREDC |access-date=12 Mei 2008 |archive-date=10 Mei 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080510133506/http://www.credc.com.au/ |url-status=dead }}</ref> bygestaan wat die trosmodel vir ekonomiese ontwikkeling bevorder het. Die voorstede van Cairns bevat 'n aantal winkelsentrums van verskeie groottes. Die grootste hiervan is die Cairns Central winkelsentrum en is naby aan die sentrale sakekern en Stockland Cairns geleë in die voorstad van Earlville. Die stad ondergaan tans 'n oplewing wat die bou van baie nuwe hoë geboue tot gevolg gehad het. Die stad is vinnig besig om te ontwikkel in 'n groot ekonomiese kern, nie net vir toerisme nie maar ook vir dienste asook kantoorruimte wat in aanbou is waaronder die Cairns Corporate Tower #2 ook tel. === Media === The Cairns Post is 'n dagblad wat in die stad gepubliseer word; 'n weeklikse koerant, The Cairns Sun, word ook gepubliseer. The Courier-Mail is 'n Queensland wye dagblad wat vanaf [[Brisbane]] uitgegee word. [[The Australian]] word ook wyd versprei in Cairns. Cairns Newspapers publiseer ook verskeie voorstedelike dorpskoerante – die [[Cairns Northern News]] en die [[Southern Herald]] – wat versprei word in die woonbuurte vanaf Palm Cove in die noorde tot by Gordonvale in die suide. Cairns word bedien deur drie kommersiële [[telivisie|televisie-uitsaaidienste]] en die twee openbare uitsaaiers – die ABC en SBS. Die kommersiële stasies is streeksfiliale van die Ten-, Nine- en Seven-netwerke. Austar Limited verskaf ook betaalkanale per satelliet. Cairns se radiostasies sluit 'n aantal openbare, kommersiële en gemeenskapdienste in. Die ABC saai ABC Radio National, ABC Local, ABC Classic FM en die Triple J jeugnetwerk uit. Kommersiële dienste sluit in 4CA-FM, AM846, HOT FM, Sea-FM, 4CCR-FM, 87.6 XFM, 98.7FM, 101.9 Coast FM, en 104.3 4TAB sports radio. == Verwysings == {{CommonsKategorie}} {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Nedersettings in Queensland]] g84fhsopgofqbv5ivu4kaeddcbi9zj0 Mandurah 0 35564 2968857 2917745 2026-09-20T07:55:51Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2968857 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Nedersetting |amptelike_naam=Mandurah |ander_naam= |inheemse_naam= |nedersetting_tipe= |bynaam= |slagspreuk= |translit_taal1= |translit_taal1_tipe= |translit_taal1_inligting= |translit_taal2= |translit_taal2_tipe= |translit_taal2_inligting= |beeld_stadsilhoeët=OIC mandurah smart st mall.jpg |beeldgrootte=250px |beeldbyskrif= |beeld_vlag= |vlaggrootte= |vlagskakel= |beeld_seël= |seëlskakel= |seëlgrootte= |beeld_skild= |skildskakel= |skildgrootte= |beeld_leë_embleem= |leë_embleemtipe= |leë_embleemgrootte= |leë_embleemskakel= |beeld_kaart=Western Australia dot map - Mandurah.svg |kaartgrootte=250px |kaartbyskrif=Ligging van Mandurah in Wes-Australië |beeld_kaart1= |kaartgrootte1= |kaartbyskrif1= |beeld_punt_kaart= |puntkaartgrootte= |puntkaartbyskrif= |punt-x= |punt-y= |duimdrukkerkaart= |duimdrukkeretiketposisie= |duimdrukkerkaartgrootte= |duimdrukkerkaartbyskrif= |onderafdelingtipe=Administrasie |onderafdelingnaam= |onderafdelingtipe1=Staat |onderafdelingtipe2=[[Deelstate en gebiede van Australië|Deelstaat]] |onderafdelingtipe3= |onderafdelingtipe4= |onderafdelingnaam1={{vlagland|Australië}} |onderafdelingnaam2=[[Lêer:Flag of Western Australia.svg|22x22px]] [[Wes-Australië]] |onderafdelingnaam3= |onderafdelingnaam4= |regeringvoetnotas= |regeringstipe= |leiertitel= |leiernaam= |leiertitel1= |leiertitel2= |leiertitel3= |leiertitel4= |leiernaam1= |leiernaam2= |leiernaam3= |leiernaam4= |stigtingstitel=Stigting |stigtingsdatum=1 November 1829 |stigtingstitel2= |stigtingsdatum2= |stigtingstitel3= |stigtingsdatum3= |eenheidvoorkeur= |oppervlakvoetnotas= |oppervlakgroottes= |oppervlak_totaal_km2=106.6 |oppervlak_land_km2= |oppervlak_water_km2= |oppervlak_totaal_myl2=41.2 |oppervlak_land_myl2= |oppervlak_water_myl2= |oppervlak_water_persent= |oppervlak_stedelik_km2= |oppervlak_stedelik_myl2= |oppervlak_metro_km2= |oppervlak_metro_myl2= |oppervlak_leeg1_titel= |oppervlak_leeg1_km2l= |oppervlak_leeg1_myl2= |oppervlak_leeg2_titel= |oppervlak_leeg2_km2l= |oppervlak_leeg2_myl2= |hoogtevoetnotas= |hoogte_m= |hoogte_voet= |koördinaattipe= |koördinate = {{Koördinate|32|31|44|S|115|43|23|O|aansig=inlyn,titel}} |bevolking_soos_op=2010 |bevolkingnotas= |bevolking_totaal=85814 |bevolkingsdigtheid_km2=636.1 |bevolkingsdigtheid_myl2=1647.5 |bevolking_metro= |bevolkingsdigtheid_metro_km2= |bevolkingsdigtheid_metro_myl2= |bevolking_stedelik= |bevolkingsdigtheid_stedelik_km2= |bevolkingsdigtheid_stedelik_myl2= |bevolking_leeg1_titel= |bevolking_leeg1= |bevolkingsdigtheid_leeg1_km2= |bevolkingsdigtheid_leeg1_myl2= |bevolking_leeg2_titel= |bevolking_leeg2= |bevolkingsdigtheid_leeg2_km2= |bevolkingsdigtheid_leeg2_myl2= |bevolkingnota= |tydsone=AWST |utcafset=+8 |tydsone_DST= |uctafset_DST= |poskodetipe= |poskode=6701 |skakelkode= |leë_naam= |leë_inligting= |leë1_naam= |leë1_inligting= |leë2_naam= |leë2_inligting= |leë3_naam= |leë3_inligting= |voetnotas= |webwerf= }} '''Mandurah''' is 'n stad in [[Wes-Australië]] wat ongeveer 72&nbsp;km suid van die staat se hoofstad, [[Perth]] af geleë is. Mandurah is die streekstad in Australië wat die vinnigste groei. Die stad het gegroei van geïsoleerde vakansiegemeenskappe langs die kus van die [[Peel-Harvey riviermond]] tot 'n baie gewilde bestemming vir diegene op soek na 'n alternatiewe lewenstyl. Mandurah se verbinding met die sentrale sakegebied van Perth is versterk met die opening van die Mandurah-Perth spoorlyn in Desember 2007. 'n Ondersoek na beskostigbaarheid in 227 stede in 2008 het dié stad as die duurste in Australië gelys.<ref>{{Cite web |url=http://www.news.com.au/story/0,23599,23081706-2,00.html |title=Australian homes the world's least affordable, survey says {{!}} NEWS.com.au |access-date=10 September 2012 |archive-date=23 Januarie 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080123120501/http://www.news.com.au/story/0,23599,23081706-2,00.html |url-status=dead }}</ref> Die stadskern se strandgebied is die tuiste van 'n verskeidenheid natuurlewe wat dolfyne, pelikane, seeduikers en 'n oorvloed seelewe wat die [[Portunus pelagicus|bloumanna krap]], wat sinoniem met die gebied geword het, insluit. Die stad word jaarliks deur duisende binnelandse- asook buitelandse toeriste besoek. Mandurah is bekend vir sy beskermde waterweë, uitstekende strande en boot en visvangaktiwiteite. == Geografie == [[Lêer:Mandurah Peel Inlet.jpg|duimnael|links|250px|Die Peel Inham en die ou Mandurah brug.]] Die waters van die Peel inham en Harvey strandmeer vorm die middelpunt van Mandurah. Die strandmeer is ongeveer twee keer so groot as [[Sydney]] hawe. Die stad is in en rondom hierdie varswaterstelsel geleë wat op sy beurt in die [[Indiese Oseaan]] uitloop. Die stad en sy voorstede beskik oor 'n baie lang kuslyn waarvan groot dele uit sanderige [[strand]]e bestaan. Mandurah het ook 'n paar woonbuurte wat rondom mensgemaakte kanaalstelsels gebou is wat vanuit die Peel inham af uitloop. Die gebied word deur die ''City of Mandurah'' plaaslike regering bestuur, alhoewel daar 'n paar woonbuurte ten ooste van [[Serpentine rivier]] geleë is wat deur die ''Shire of Murray'' bestuur word. == Klimaat == [[Lêer:Mandurah house.jpg|duimnael|links|250px|Voorbeeld van huise aan die kus in die ouer boustyl in Mandurah.]] Mandurah het 'n [[klimaat]] soortgelyk aan die van [[Perth]]. Dit is 'n mediterreense klimaat met warm somers en koel winters. Tydens die somer (Desember tot Februarie) is die gemiddelde maksimum temperature 27&nbsp;°C met 'n gemiddelde minimum temperatuur van 19&nbsp;°C. Dit kan uiters warm word en dae waar die temperatuur 40&nbsp;°C in die latere somermaande oorskry kom dikwels voor. In die [[winter]] (Junie tot Augustus) is die gemiddelde maksimum temperatuur 15&nbsp;°C met 'n gemiddelde minimum temperatuur van 9&nbsp;°C. Mandurah se nabyheid aan die oseaan verminder die temperatuurskommelinge ietwat en is die temperatuur net 'n paar kilometer in die binneland in tipies tussen 4 tot 5 grade Celsius warmer. Mandurah se klimaat is kenmerkend vir die hoë voorkoms van tornado's.<ref>{{Cite web |url=http://www.inflowimages.com/TornadoesInWa/TornadosInWA.htm |title=argiefkopie |access-date=15 Desember 2008 |archive-date=28 September 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110928170403/http://www.inflowimages.com/TornadoesInWa/TornadosInWA.htm |url-status=dead }}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} [[Kategorie:Nedersettings in Wes-Australië]] 7j6c1d4fvrgk78vkn6nk5um46lppoug Tegniese Universiteit van Darmstadt 0 45084 2968686 2391102 2026-09-19T16:44:17Z Pynappel 70858 /* Eksterne skakels */ 2968686 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Universiteit |naam = Tegniese Universiteit van Darmstadt |inheemse_naam = ''Technische Universität Darmstadt'' |beeld = Altes-hauptgebäude- der-uni-darmstadt.JPG |beeldbyskrif = Hoofgebou van die Universiteit |latyn_naam = |leuse = |leuseafr = |leuseeng = |gestig = [[10 Oktober]] [[1877]] |gesluit = |tipe = Openbare universiteit |affiliasie = |befondsing = Land-fondse: €240,9 miljoen<ref name="zahlen_und_fakten">{{de}} [http://www.tu-darmstadt.de/universitaet/profil_1/zahlenundfakten/ tu-darmstadt.de: ''Zahlen und Fakten''] (Besoek op 2 Junie 2014)</ref> (2013)<br />Derdeparty-fondse: €160,3 miljoen<ref name="zahlen_und_fakten"/> (2013) |amptenaar_in_beheer = |voorsitter = |voorsittende beampte= |kanselier = |president = Prof Dr Tanja Brühl |visie-president = |superintendent = |provoos = |visie_kanselier = |rektor = |prinsipaal = |dekaan = |direkteur = |fakulteit = |personeel = 4&nbsp;731<ref name="zahlen_und_fakten"/> (wintersemester 2013/14) |studentetal = 25&nbsp;100<ref name="zahlen_und_fakten"/> (wintersemester 2013/14) |voorgraadse studente= |nagraadse studente = |doktoraal = |ander = |ligging = [[Darmstadt]], [[Hesse]], [[Duitsland]] |stad = [[Darmstadt]] |provinsie = [[Hesse]] |land = [[Duitsland]] |coor = {{Koördinate|49|52|30|N|8|39|25|O|tipe:landmark|aansig=inlyn,titel}} |kampus = stedelik / voorstedelik |voormalige_name = Technische Hochschule Darmstadt |free_label = |free = |sport = |kleure = |bynaam = |gelukbringer = |affiliasies = [[TU9]], [[Top Industrial Managers for Europe|TIME]], [[CESAER]], [[CLUSTER]] |webtuiste = [http://www.tu-darmstadt.de/ tu-darmstadt.de] |logo = |voetnotas = }} Die '''Tegniese Universiteit van Darmstadt''' of '''TUD''' ([[Duits]]: ''Technische Universität Darmstadt'') is 'n [[universiteit]] geleë in [[Darmstadt]], [[Duitsland]]. Dit is die eerste outonomiese universiteit en is een van die grootste tegniese universiteite in Duitsland. Die universiteit het ongeveer 25&nbsp;000 ingeskrewe studente. Die universiteit is in 1877 geopen. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn|Darmstadt University of Technology|Tegniese Universiteit van Darmstadt}} * {{de}} {{en}} [http://www.tu-darmstadt.de/ Amptelike webwerf] {{Saadjie}} {{Universiteite in Duitsland}} {{Normdata}} [[Kategorie:Darmstadt]] [[Kategorie:Geboue en strukture in Hesse]] [[Kategorie:Duitse universiteite]] bt0tbzny4vkphv854yil2kjdc9sb46g Vrije Universiteit Amsterdam 0 45845 2968696 2430903 2026-09-19T16:56:02Z Pynappel 70858 /* Eksterne skakels */ 2968696 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Universiteit |naam = Vrije Universiteit Amsterdam |inheemse_naam = |beeld = Maagd in de tuin.gif |beeldbyskrif = |latyn_naam = Universitas Libera |leuse = ''Auxilium nostrum in nomine Domini'' |leuseafr = Ons hulp is in die naam van die Here |leuseeng = ''Our help is in the name of the Lord'' |gestig = [[1880]] |gesluit = |tipe = Privaat (openbaar gefinansier) |affiliasie = |befondsing = €450 miljoen<ref name="VU University Amsterdam 2013">{{cite web |url=http://www.vu.nl/nl/Images/VU_jaarverslag_2012_tcm9-351991.pdf |title=Jaarverslag 2012 |author=VU University Amsterdam |year=2013 |access-date=2 Junie 2014 |language=nl |archive-url=https://web.archive.org/web/20131203013526/http://www.vu.nl/nl/Images/VU_jaarverslag_2012_tcm9-351991.pdf |archive-date=3 Desember 2013 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> |amptenaar_in_beheer = |voorsitter = |voorsittende beampte= |kanselier = |president = Prof Jaap Winter |visie-president = |superintendent = |provoos = |visie_kanselier = |rektor = Prof Frank van der Duyn Schouten |prinsipaal = |dekaan = |direkteur = |fakulteit = |personeel = 2&nbsp;250 |studentetal = 24&nbsp;500 |voorgraadse studente= |nagraadse studente = |doktoraal = |ander = |ligging = [[Amsterdam]], [[Noord-Holland]], [[Nederland]] |stad = [[Amsterdam]] |provinsie = [[Noord-Holland]] |land = [[Nederland]] |coor = {{Koördinate|52|20|2|N|4|51|54|O|tipe:landmark|aansig=inlyn,titel}} |kampus = |voormalige_name = |free_label = |free = |sport = |kleure = {{kleurkas|#1994d4}} {{kleurkas|white}} Ligblou en wit |bynaam = |gelukbringer = |affiliasies = [[European University Association|EUA]], [[Santander Network|Santander]] |webtuiste = [http://www.vu.nl/ vu.nl] |logo = |voetnotas = }} Die '''Vrije Universiteit Amsterdam''' ([[Afrikaans]]e naam: Vrye Universiteit Amsterdam; [[Engels]]e naam: ''VU University Amsterdam''; afkorting: ''VU'') is die enigste algemene [[Protestantisme|protestantse]] [[universiteit]] van Nederland. Die VU-kompleks is in ''De Boelelaan'' in [[SuiderAmstel]], [[Amsterdam]] geleë. == Sien ook == * [[Totius]] * [[Universiteit van Amsterdam]], 'n ander universiteit in Amsterdam. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} * [http://www.vu.nl/ VU] * [http://www.verenigingvuwindesheim.nl Vereniging VU-Windesheim] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100309042412/http://www.verenigingvuwindesheim.nl/ |date= 9 Maart 2010 }} {{Saadjie}} {{Universiteite in Nederland}} {{Normdata}} [[Kategorie:Amsterdam]] [[Kategorie:Christendom in Nederland]] [[Kategorie:Nederlandse universiteite|Amsterdam, Vrije]] 2y40dmq9nenw8qlw08304vcgk5lzto4 Meksikaans-Amerikaanse Oorlog 0 51240 2968848 2866670 2026-09-20T05:15:30Z ~2026-50434-89 214697 2968848 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Militêre konflik-en |conflict= Meksikaans-Amerikaanse Oorlog |image= [[Lêer:Battle of Veracruz.jpg|300px]] |caption= Die Slag van Veracruz. |date=[[25 April]] [[1846]] - [[2 Februarie]] [[1848]] |place=[[Texas]], [[Nieu-Meksiko]], [[Kalifornië]]; Noord-, Sentraal- en Oos-[[Meksiko]]; [[Meksikostad]] |result=Amerikaanse oorwinning<br />[[Verdrag van Guadalupe Hidalgo]]<br />Beëindiging van alle konflikte tussen Meksiko en Texas |casus=Aanval op Fort Texas |territory=[[Arizona]], [[Kalifornië]], [[Nevada]], [[Utah]] en dele van [[Colorado]], [[Nieu-Meksiko]] en [[Wyoming]] sluit by die VSA aan |combatant1=[[Lêer:Flag of the United States (1846-1847).svg|22px]] [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]]<br />[[Lêer:1stBearFlag.svg|22px]] [[Republiek van Kalifornië|Kalifornië]] (1846) |combatant2=[[Lêer:Flag of Mexico (1823-1864, 1867-1893).svg|22px]] [[Meksiko]] |commander1=[[Lêer:Flag of the United States (1846-1847).svg|22px]] [[James K. Polk]]<br />[[Lêer:Flag of the United States (1846-1847).svg|22px]] [[Zachary Taylor]]<br />[[Lêer:Flag of the United States (1846-1847).svg|22px]] Winfield Scott<br />[[Lêer:Flag of the United States (1846-1847).svg|22px]] Stephen Watts Kearny<br />[[Lêer:Flag of the United States (1846-1847).svg|22px]] John D. Sloat<br />[[Lêer:Flag of the United States (1846-1847).svg|22px]] William J. Worth<br />[[Lêer:Flag of the United States (1846-1847).svg|22px]] Philip Kearny<br />[[Lêer:Flag of the United States (1846-1847).svg|22px]] Robert F. Stockton<br />[[Lêer:Flag of the United States (1846-1847).svg|22px]] Joseph Lane<br />[[Lêer:1stBearFlag.svg|22px]] William Brown Ide |commander2=[[Lêer:Flag of Mexico (1823-1864, 1867-1893).svg|22px]] [[Antonio López de Santa Anna]]<br />[[Lêer:Flag of Mexico (1823-1864, 1867-1893).svg|22px]] Mariano Arista<br />[[Lêer:Flag of Mexico (1823-1864, 1867-1893).svg|22px]] Pedro de Ampudia<br />[[Lêer:Flag of Mexico (1823-1864, 1867-1893).svg|22px]] José María Flores<br />[[Lêer:Flag of Mexico (1823-1864, 1867-1893).svg|22px]] Mariano G. Vallejo<br />[[Lêer:Flag of Mexico (1823-1864, 1867-1893).svg|22px]] José Castro<br />[[Lêer:Flag of Mexico (1823-1864, 1867-1893).svg|22px]] Nicolás Bravo<br />[[Lêer:Flag of Mexico (1823-1864, 1867-1893).svg|22px]] José Joaquín de Herrera<br />[[Lêer:Flag of Mexico (1823-1864, 1867-1893).svg|22px]] Andrés Pico |strength1='''1846:''' 8&nbsp;613<ref>{{en}} [http://www.pbs.org/kera/usmexicanwar/war/american_army.html ''The American Army in the Mexican War: An Overview''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070504193845/http://www.pbs.org/kera/usmexicanwar/war/american_army.html |date= 4 Mei 2007 }}</ref><br />'''1848:''' 32&nbsp;000 soldate<br />59&nbsp;000 milisie<ref>{{en}} [http://www.dmwv.org/mexwar/mwstats.htm ''The U.S.-Mexican War: Some Statistics'']</ref> |strength2=tussen 34&nbsp;000 en 60&nbsp;000 soldate<ref>{{en}} [http://www.pbs.org/kera/usmexicanwar/war/mexican_army.html ''The Organization of the Mexican Army''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071106003705/http://www.pbs.org/kera/usmexicanwar/war/mexican_army.html |date= 6 November 2007 }}</ref> |casualties1=13&nbsp;283 soldate |casualties2=16&nbsp;000 soldate }} Die '''Meksikaans-Amerikaanse Oorlog''' ([[Engels]]: ''Mexican–American War'', [[Spaans]]: ''Intervención estadounidense en México'') was 'n gewapende stryd tussen die [[Verenigde State van Amerika]] en [[Meksiko]], wat op [[25 April]] [[1846]] met die Meksikaanse aanval op [[Fort Texas]] begin en op [[2 Februarie]] [[1848]] met die anneksasie van [[Arizona]], [[Kalifornië]], [[Nevada]], [[Utah]] en dele van [[Colorado]], [[Nieu-Meksiko]] en [[Wyoming]] deur die VSA geëindig het. Die oorlog is veral deur die [[President van die Verenigde State van Amerika|VS-President]] [[James K. Polk]] aangedryf, wat die gebied van die VSA ná die weste wou uitbrei. Tydens die oorlog het die VSA die [[Republiek van Kalifornië]] geannekseer. [[Lêer:Mexican–American War-en.svg|duimnael|links|Verloop van die Meksikaans-Amerikaanse Oorlog tussen 1846 en 1848.]] [[Lêer:Mexican Cession in Mexican View.PNG|duimnael|links|Meksiko en die Verenigde State ná die [[Verdrag van Guadalupe Hidalgo]] in 1848.]] Een ander rede vir die oorlog was die anneksasie van die [[Republiek van Texas]] deur die VSA ná die [[Texaanse Onafhanklikheidsoorlog]] in 1845, wat Meksiko as deel van sy grondgebied beskou het. Met dié anneksasie het die VSA ook die grenskonflik met Meksiko oorneem. Tydens die oorlog kon die VSA belangrike veldslae in die noorde van Meksiko wen, maar die draai het eers die besetting van die hawestad [[Veracruz, Veracruz|Veracruz]] en die hoofstad [[Meksikostad]] gebring. Sedert die daaropvolgende [[verdrag van Guadalupe Hidalgo]] maak die gebied van die huidige [[Deelstate van die Verenigde State van Amerika|deelstate]] Arizona, Kalifornië, Nevada, Utah, Colorado, Nieu-Meksiko en Wyoming deel uit van die VSA, vorm die [[Rio Grande]] 'n belangrike deel van die grens tussen die VSA en Meksiko en die historiese gebied Kalifornië is geskei in (Opper-)Kalifornië (die VSA-deelstaat Kalifornië) en [[Neder-Kalifornië]] (die [[Deelstate van Meksiko|Meksikaanse deelstaate]] [[Baja California]] en [[Baja California Sur]]. Sedertdien grens die VSA in die weste aan die [[Stille Oseaan]]. == Verwysings == {{Commons-kategorie inlyn|Mexican-American War}} {{Verwysings|2}} == Bronne == * {{en}} Crawford, Mark; Jeanne T. Heidler; David Stephen Heidler (eds.) ''Encyclopedia of the Mexican War'', 1999, {{ISBN|1-57607-059-X}} * {{en}} Frazier, Donald S. ed. ''The U.S. and Mexico at War'', (1998), 584; an encyclopedia with 600 articles by 200 scholars {{Geskiedenis van Meksiko}} {{Normdata}} [[Kategorie:Arizona]] [[Kategorie:Colorado]] [[Kategorie:Geskiedenis van Meksiko]] [[Kategorie:Geskiedenis van die Verenigde State van Amerika]] [[Kategorie:Kalifornië]] [[Kategorie:Nevada]] [[Kategorie:Nieu-Meksiko]] [[Kategorie:Oorloë]] [[Kategorie:Utah]] [[Kategorie:Wyoming]] 1evxj81co9k67qwomsuipx5u2r16mtv Universiteit van Amsterdam 0 51838 2968695 2546187 2026-09-19T16:55:54Z Pynappel 70858 /* Eksterne skakels */ 2968695 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Universiteit |naam = Universiteit van Amsterdam |inheemse_naam = |beeld = University of Amsterdam 235 2094.jpg |beeldbyskrif = Geboue van die Universiteit van Amsterdam. |latyn_naam = Universitas Amstelodami |leuse = |leuseafr = |leuseeng = |gestig = [[1632]] |gesluit = |tipe = Openbare universiteit |affiliasie = |befondsing = |amptenaar_in_beheer = |voorsitter = |voorsittende beampte= |kanselier = |president = Vakante |visie-president = |superintendent = |provoos = |visie_kanselier = |rektor = Prof dr Dymph van den Boom |prinsipaal = |dekaan = |direkteur = |fakulteit = |personeel = 2&nbsp;360<ref name="Facts and figures">{{cite web |title=Facts and figures |publisher=University of Amsterdam |url=http://www.uva.nl/en/about-the-uva/uva-profile/facts-and-figures/facts-and-figures.html |access-date=2 Mei 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190206103850/http://www.uva.nl/en/about-the-uva/uva-profile/facts-and-figures/facts-and-figures.html |archive-date=6 Februarie 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> |studentetal = 29&nbsp;783<ref name="Facts and figures"/> |voorgraadse studente= |nagraadse studente = |doktoraal = |ander = |ligging = [[Amsterdam]], [[Noord-Holland]], [[Nederland]] |stad = [[Amsterdam]] |provinsie = [[Noord-Holland]] |land = [[Nederland]] |coor = {{Koördinate|52|22|6|N|4|53|25|O|tipe:landmark|aansig=inlyn,titel}} |kampus = stedelik |voormalige_name = ''Athenaeum Illustre'' (1632-1877), Munisipale Universiteit van Amsterdam (1877-1961) |free_label = |free = |sport = |kleure = {{kleurkas|red}} {{kleurkas|black}} Rooi en swart |bynaam = |gelukbringer = |affiliasies = [[LERU]], [[Institutional Network of the Universities from the Capitals of Europe|UNICA]], [[European University Association|EUA]], [[Universitas 21]] |webtuiste = [http://www.uva.nl/ uva.nl] |logo = |voetnotas = }} Die '''Universiteit van Amsterdam''' (UvA) is een van die twee universiteite wat in [[Amsterdam]], die hoofstad van [[Nederland]], gesetel is. Die ander een is die [[Vrije Universiteit Amsterdam]] (VU). Met 'n begroting van amper [[euro|&euro;]]600 million,<ref>{{Cite web |url=http://www.english.uva.nl/about_the_uva |title=argiefkopie |access-date=19 Desember 2010 |archive-date=10 Desember 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101210071006/http://www.english.uva.nl/about_the_uva |url-status=dead }}</ref> meer as 30&nbsp;000 studente en omtrent 5&nbsp;000 staflede, is die UvA een van die hoof universiteite in [[Europa]]. Die universiteit het 'n sterk internasionalisasie program en bied meer as 85 meestersprogramme in Engels aan, asook 'n aantal Nederlandse en Engelse kursusse. == Fakulteite == Die universiteit het in 2007 die volgende fakulteite gehad: * Fakulteit vir Geesteswetenskappe * Fakulteit vir Regsgeleerdheid * Fakulteit vir Geneeskunde * Fakulteit vir Tandheelkunde * Fakulteit vir Natuurwetenskappe, Wiskunde en Informatika * Fakulteit Ekonomie en Bedryfskunde * Fakulteit vir Maatskaplike- en Gedragswetenskappe == Alumni vanaf Suid-Afrika == Enkele bekende Suid-Afrikaners wat grade hier behaal het: * [[Totius]], beroemde Afrikaanse digter. * [[N.P. van Wyk Louw]], Afrikaanse digter, akademikus en dramaturg. * [[James Hertzog]], regter, generaal en politikus. * [[Marlene van Niekerk]], skryfster en filosoof. * [[Jaap Steyn]], kultuur- en taalhistorikus. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Universiteit van Amsterdam}} * {{nl}} [http://www.uva.nl/ Webtuiste van die UvA] {{Universiteite in Nederland}} {{Normdata}} [[Kategorie:Amsterdam]] [[Kategorie:Nederlandse universiteite|Amsterdam]] ionsmy1zxzt3q6z8vbcaxw2h8e2rgi5 Katalaanse Wikipedia 0 52559 2968841 2901268 2026-09-19T23:12:14Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2968841 wikitext text/x-wiki {{Infoboks webwerf | naam = Katalaanse Wikipedia | logo = Wikipedia-logo-v2-ca.svg | skermkiekie = Catalan_Wikipedia_main_page_screenshot_2019-03-16.png | tipe = [[Wiki]] | taal = [[Katalaans]] | registrasie = Opsioneel | eienaar = [[Wikimedia Stigting]] | skrywer = Wikipedia-gemeenskap | opgerig = [[16 Maart]] [[2001]] | status = Aktief | url = [//ca.wikipedia.org/ ca.wikipedia.org] }} Die '''Katalaanse Wikipedia''' (''Viquipèdia en català'' of ''Viquipèdia en valencià'',<ref name=decisions/> uitgespreek /viki'pɛdjə/<ref>[http://sv.forvo.com/word/viquipèdia/ "Ord: Viquipèdia".] Forvo.com. Besoek op 15 Augustus 2013.</ref> is die Katalaanstalige weergawe van Wikipedia. Dit is op 16 Maart 2001 opgerig slegs enkele minute ná die Duitse Wikipedia. Op 11 Maart 2016, vyf dae voor die 15-jarige herdenking, is 500&nbsp;000 artikels bereik en die 17de plek beklee wat artikeltal betref. Hierdie Wikipediaweergawe het artikels in 'n verskeidenheid taalvariante en dialekte te bied, waaronder Valensiaans en Balearies. Dit is die tweede grootste Wikipedia op Spaanse grondgebied en staan maar ver agter by die Spaanse Wikipedia wat artikels en aktiewe gebruikers aanbetref, maar is op sy beurt die Baskiese en Galisiese weergawes weer ver vooruit. Alleen met hul onverdrote ywer en noeste vlyt het die publiek uit die ganse Katalonië dié Wikipedia op eie bodem tot sy volle reg laat kom. Dit beskik tans oor ongeveer {{formatnum:{{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|ca}} round -1}}}} artikels, en is die {{Rangtelwoord|{{Wikipedia volgens grootte|ca}}}} grootste Wikipedia. == Geskiedenis == === Beginjare === Op 16 Maart 2001 kondig die stigter, [[Jimbo Wales]], aan hy wil Wikipedia in ander tale as slegs Engels ook sien. Hier noem hy met name die Wikipedia in Katalaans.<ref name=jimbo16mars/> Op dieselfde dag nog word die Katalaanse Wikipedia (''catalan.wikipedia.com'') slegs enkele minute ná die Duitse weergawe (''deutsche.wikipedia.com'') opgerig.<ref name=deutsch/> Die eerste bewerkings geskied waarskynlik wel in Engels, maar buiten die tuisblad wat om 21:07 (CET) geskep is,<ref name=red1/> gebeur daar nie veel nie. Eers die volgende dag, 17 Maart, skep 'n anonieme Ip-adres uit Andorra die heel eerste Wikipedia-artikel in Katalaans: [[:ca:Àbac|Àbac]].<ref name=abac/> Later op dieselfde dag word die eerste bewerkings deur 'n ingetekende gebruiker voortgesit.<ref name=rtva/> Daarna verander die webadres van die Katalaanse Wikipedia na ''ca.wikipedia.org''. In 2003 is die ensiklopedie herdoop na ''Viquipèdia'', soos die Katalaanse spelreëls en uitspraak dit gewou het. Ná 'n warme woordestryd of 'n stemming gehou moet word oor die naam of nie, is daar in 2005 ten gunste van twéé name beslis: voortaan sal die name ''Viquipèdia en català'' en ''Viquipèdia en Valencià'' as gelykwaardig vir dieselfde ensiklopedie aanvaar, erken en gebruik word.<ref name=catval/> [[Lêer:Wikipedia Workshop at the Victor Balaguer Museum in Catalonia- April 2012 (54).JPG|duimnael|Werkswinkel 2012 te Museu Víctor Balaguer, een van vele Katalaanse kultuurinstitute wat saamwerk met die Katalaanse Wikipedia.]] [[Lêer:L'internauta 2007 006.jpg|duimnael|Die inwerkingtrede van die Katalaanse onderwysprojek, ''Marató en Viquipèdia'', 19 Mei 2007, op die radioprogram '''l'Internauta''. Agter die mikrofoon: die joernalis Vicent Partal.]] === Samewerking === In Mei 2007 is 'n [[:ca:Viquiprojecte:Col·laboració amb el Departament d'Educació de la Generalitat de Catalunya|samewerkingsprojek]] met die Onderwysdepartement in Katalonië van stapel gestuur. Die doel was tweeledig: bevorder die Katalaanse taal onder die leerlinge en laat die ensiklopedie terselfdertyd as pedagogiese hulpmiddel dien. Daarbenewens is gehoop op die werwing van leerlinge en dus te meer artikelbydraes vir die Katalaanse Wikipedia. In Julie 2007 vind die eerste jaarlikse ''[[:ca:Viquiprojecte:Viquitrobada 2007|Viquitrobada]]''-byeenkoms plaas in Lleida, wat juis in dieselfde jaar as die Katalaanse kultuurhoofstad gevier is. Die daaropvolgende ''viquitrobades'' is vir Barcelona (Nasionale Biblioteek van Katalonië), Figueres, Badalona en Sabadell gereël. === Artikelgroei === Klein begin, aanhou win. Te midde van die Katalaanse Wikipedia se tydvoorsprong, was daar steeds 'n baie lang aanloop nodig voordat die ensiklopedie werklik op dreef gekom het. Eers in Maart 2003 is 1&nbsp;000 artikels bereik; binne twee jaar (November 2005) bokspring hierdie getal na 10&nbsp;000. Die herfs van 2009 sien meer as 200&nbsp;000 artikels.<ref name=charts/> In Desember 2010 word 300&nbsp;000 artikels verbygesteek en in April 2013 die 400&nbsp;000-getal oortref.<ref name=400marca/> Vir die 15-jaarviering is 'n daadwerklike poging aangewend om ongeveer 'n halfmiljoen artikels voor 16 Maart 2016 te bereik.<ref name=cawp15anys/> Die gebruikers slaag in hul doel op 11 Maart 2016.<ref name=ara160311/> {| class="wikitable" !colspan="1"|Artikels !colspan="1"|Datum !colspan="1"|Nota |- |1 artikel |16 Maart 2001 | |- |1 000 |8 Maart 2003 | |- |5 000 |Februarie 2004 | |- |10 000 |16 November 2004 | |- |20 000 |19 November 2005 |verdubbel binne 'n jaar |- |30 000 |6 Maart 2006 | |- |50 000 |4 Januarie 2007 | |- |100 000 |18 Januarie 2008 |verdubbel binne net meer as 'n jaar, deels te danke aan ''La Marató Viquipèda'' |- |150 000 |28 Desember 2008 | |- |200 000 |21 September 2009 | |- |250 000 |29 Junie 2010 | |- |300 000 |21 Desember 2010 | |- |350 000 |25 Augustus 2011 | |- |400 000 |12 April 2013 | |- |450 000 |3 Februari 2015<ref name=vilaweb15>[http://www.vilaweb.cat/noticia/4230053/20150204/viquipedia-arriba-450000-articles.html "La Viquipèdia arriba als 450.000 articles".] vilaweb.cat, 2015-02-04. Besoek op 4 Maart 2016. {{ca}}</ref> |- |500 000 |11 Maart 2016<ref name=ara160311/> | |- |600 000 |8 Januarie 2019<ref>[https://www.vilaweb.cat/noticies/la-viquipedia-en-catala-arriba-als-600-000-articles-amb-la-biografia-de-pura-velarde/ La Viquipèdia en català arriba als 600.000 articles amb la biografia de Pura Velarde] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200401234501/https://www.vilaweb.cat/noticies/la-viquipedia-en-catala-arriba-als-600-000-articles-amb-la-biografia-de-pura-velarde/ |date= 1 April 2020 }}. 2019-01-08. Besoek op 2019-01-16. ''VilaWeb'' {{ca}}</ref> | |- |} In die eerste paar maande was die reedsgeskrewe artikels maar traag bygewerk en op datum gehou - slegs enkele wysigings op die meeste.<ref name=mostedited/> Ook hierdie beeld sou mettertyd ingrypend verander. Onder die artikels wat omstreeks 2013 die meeste gewysig is word veral [[:ca:Drassanes Reials de Barcelona|Drassanes Reials de Barcelona]]<ref name=drassanes/> (Drassanes) uitgesonder, omdat hierdie artikel 'n spanpoging was in noue samewerking met 'n skryfmarathon in Barcelona. [[:ca:Manifestació "Catalunya, nou estat d'Europa"|Manifestació "Catalunya, nou estat d'Europa"]] ('n groot betoging in Barcelona), [[:ca:Eleccions al Parlament de Catalunya de 2010|Eleccions al Parlament de Catalunya de 2010]] (plaaslike parlementsverkiesing) en [[:ca:Papa Francesc|Papa Francesc]] (pous Franciskus) tel onder die drie artikels wat deur die meeste mense in een maand geredigeer is (soos op Augustus 2013).<ref name=mostedited/> [[Lêer:Editathon- Barcelona Royal Shipyards- Viquimarató Drassanes (22).JPG|duimnael|links|Plakkaat vir die skryfmarathon oor die Drassanes, d.i. die maritieme museum van Barcelona en die voormalige Koninklike Skeepswerf, 16 Maart 2013. Tydens die verrigtinge wat georganiseer is deur die plaaslike ondersteuningsliggaam op die 12de verjaarsdag van die Katalaanse Wikipedia, is hierdie gelyknamige Katalaanse artikel 73 keer gewysig.<ref name=drassanes/>]] === La Marató Viquipèdia (2008) === In Januarie 2008 kom die Katalaanse Wikipedia op 100&nbsp;000 artikels te staan;<ref name=arriba100/> 60&nbsp;000 meer as slegs 'n halfjaar tevore (Mei 2007<ref name=supera60/>). Hierdie skielike groei word deels toegeskryf aan die plaaslike regering van Katalonië wat 'n veldtog ter bevordering van die Katalaanse taal geloods het deur skole betrokke te kry. Leerlinge is tydens klastyd toegelaat om artikels te skryf. Die Minister van Onderwys, Ernest Maragall, kondig hierdie ''La Marató Viquipèdia''-inisiatief op 17 Mei 2007 aan, waar alle laerskoolleerlinge in Katalonië die kans gegun sou word om kennis te maak met die Katalaanse ensiklopedie. Een doelwit van ''La Marató Viquipèdia'' was om deur die betrokkenheid van die skoliere 100 000 artikels teen die einde van 2007 te bereik.<ref name=marato/> Hierdie doelwit word rakelings gemis, met 'n skamele drie weke. == Styl en inslag == Die Katalaanse Wikipedia gaan vryelik om met 'n verskeidenheid taalvariante in hul artikels - waaronder Valensiaans en Balearies. Al voorwaarde is dat 'n artikel wat in 'n spesifieke dialek geskrywe staan, daarmee enduit moet volhou; presies soos die Engelse Wikipedia konsekwent omgaan met die Amerikaanse en Britse Engels in die afsonderlike artikels. Die gebruikers word aangemoedig en aanbeveel om 'n betrokke Katalaanse kultuurverskynsel binne 'n bepaalde streek in juis daardie gewestelike dialek te skrywe, sodat die ''couleur locale'' mooi in woorde vasgevang en behou kan word. Soos baie ander Katalaanssprekende media word die bronmateriaal uit die Katalaanse taalgebied veral benadruk. Die biografiese artikels oor sekere persone kry dikwels 'n Katalaanse kleurtjie: 'n betrokke persoon word dus nie as Spanjaard beskou nie, maar uit die oogpunt van sy etnisiteit of streek. So word diegene uit [[Baleariese Eilande]] as ''Baleare'' beskou, diegene uit Katalonië as ''Katalane'', dié uit Galisië as ''Galisiërs'', en dié uit Baskeland as Baske.<ref>Kxont (2015-09-05): [https://ca.wikipedia.org/w/index.php?title=Rafael_Nadal_i_Parera&oldid=15713518 "Rafael Nadal i Parera".] ca.wikipedia.org. Besoek op 14 September 2015. {{ca}}</ref> Dit verskil in hierdie opsig wat skryfstyl betref van die ander Wikipedias, maar is ooreenkomstig die Katalaanse statute (en dié van ander Spaanse streke) heeltemal geldig; Katalane word per definisie as ''nasionaliteit'' in eie reg bestempel en Katalonië as 'n ''nasie'' (in teenstelling met die ''staat'' Spanje).<ref>[http://www.parlament.cat/document/cataleg/48089.pdf "Estatut d’autonomia de Catalunya".] parlament.cat,4a ed. 2012. Besoek op 14 September 2015. {{ca}}</ref> Die deurvoer van hierdie regionale identiteit op die Katalaanse Wikipedia volg nadat die gebruikers 'n interne stemming in 2009 oor die saak gehou het; 'n finale oplossing moes gevind word vir die gereelde wysigingsoorloë wat rondom menige persoon se identiteit uitgebars en gewoed het. Soos die meeste middelgroot tale met minder as 10 miljoen sprekers wêreldwyd, sit hierdie Wikipedia ook met 'n arbeidstekort, maar het ongeveer dieselfde aantal artikels as baie ander weergawes van selfs groter tale. Daar is byvoorbeeld meer artikels en aktiewe gebruikers as die Hongaarse, Roemeense, Noorse en Finse Wikipedias, maar Viquipèdia word op sy beurt weer wat aktiewe gebruikers betref oorskadu deur die Tsjeggiese Wikipedia (soos op Maart 2016).<ref>[http://wikistats.wmflabs.org/display.php?t=wp "List of Wikipedias".] wikistats.wmflabs.org. Besoek op 11 Maart 2016. {{en}}</ref> Spesiale aandag is geskenk aan die 1 000 kernartikels (oor algemene en sentrale onderwerpe) wat vir elke Wikipedia beoog word. Ten tyde van die 15-jaarvieringe van die ganse Wikipedia (wat alle tale nou insluit) is daar spesiale melding in Januarie 2016 gemaak van die Katalaanse Wikipedia wat die beste en meeste kernartikels opgelewer het.<ref>[http://www.elperiodico.cat/ca/noticias/tecnologia/viquipedia-catala-lider-els-1000-articles-mes-importants-abans-del-15e-aniversari-4809197 "La Viquipèdia en català, líder en els 1.000 articles més importants".] elperiodico.cat, 2016-01-12. Besoek op 11 Maart 2016. {{ca}}</ref> == Plaaslike ondersteuningsliggaam == Sedert 2008 het die Katalaanse Wikipedia na 'n punt toe gewerk om 'n Katalaanssprekende ondersteuningsliggaam van hul eie met die goedkeuring en erkenning van die Wikimedia Stigting op die been te bring.<ref name=wmcat/> Tot dusver het ''erkenning'' daarvan nie geluk nie, grootliks omrede die land sedert 7 Februarie 2011 reeds 'n ondersteuningsliggaam van nasionale omvang het, naamlik ''Wikimedia España''. Die Wikimedia Stigting glo aan één ondersteuningsliggaam per land. Desondanks is die voertaal wat by ''Wikimedia España'' gebesig word deurgaans in Spaans.<ref name=wmes/> 'n Onafhanklike en nie-amptelike ondersteuningsliggaam bestaan egter reeds sedert 2008, genaamd ''Associació Amical Viquipèdia'' (voorheen ''Associació d'amics de la Viquipèdia'', overgesetsynde: "Vereniging vir die Vriende van Viquipèdia").<ref name=wmcatold/> Die hoofdoel hiermee is om mettertyd as plaaslike of regionale ondersteuningsliggaam deur die Wikimedia Stigting erkenning te geniet.<ref name=recogn/> Bloot op 'n tegniese puntjie misluk die aansoek: die gebruikers gaan uit verskillende soewereine state te werk en kan daarom nie die status verkry as "nasionale ondersteuningsliggaam" nie. Maar in 'n sekere opsig was die Wikimedia Stigting tog tegemoetkomend: op 7 Junie 2013 word die herdoopte ''Amical Wikimedia'' as die eerste ''tematiese organisasie'' erken. Onder hierdie groeperinge kom daar later ook die ondersteuningsgroepe vir Latyn (Wikimedia Latina), marginale seksualiteite (Wikimedia LGBT) en ander inheemse tale (Wikimedia Indigenous Languages) by.<ref name=thematic/> {| class="wikitable sortable" style="text-align: center; float: right; margin-left: 10px;" |- ! colspan= "4" | Bladtrekke en wysigings van 2014<br>(1ste kwartaal, syfers persentasiegewys) |- ! Land !! Bladtrekke<ref>[http://stats.wikimedia.org/wikimedia/squids/SquidReportPageViewsPerLanguageBreakdown.htm "Wikimedia Traffic Analysis Report - Page Views Per Wikipedia Language - Breakdown" (2014 Q1).] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190106085127/https://stats.wikimedia.org/wikimedia/squids/SquidReportPageViewsPerLanguageBreakdown.htm |date= 6 Januarie 2019 }} Stats.wikimedia.org, 2014-04-02. Besoek 24 december 2014. {{en}}</ref> !! Bydraes<ref>[http://stats.wikimedia.org/wikimedia/squids/SquidReportPageEditsPerLanguageBreakdown.htm "Wikimedia Traffic Analysis Report - Page Edits Per Wikipedia Language - Breakdown" (2014 Q1).] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110803213708/http://stats.wikimedia.org/wikimedia/squids/SquidReportPageEditsPerLanguageBreakdown.htm |date= 3 Augustus 2011 }} Stats.wikimedia.org, 2014-04-02. Besoek 24 Desember 2014. {{en}}</ref> !! Notas |- | [[Spanje]] || 90,1 || 80,6 || |- | [[VSA]] || 1,7 || 1,4 || |- | [[Frankryk]] || || 1,9 || |- | [[Italië]] || || 1,3 || |- | [[Nederland]] || || 1,0 || |- |[[Brasilië]] || || 0,9 || |- |[[Turkye]] || || 0,7 || |- |[[Duitsland]] || || 0,7 || |- |[[Andorra]] || || 0,7 || |- |[[Groot-Brittanje]] || || 0,6 || |} == Gebruikers == === Lesers en skrywers === Die Katalaanse Wikipedia maak deel uit van die grootste Katalaanssprekende hoofstroommedia (op die internet). Die herfs van 2016 lewer ongeveer 15 miljoen bladtrekke per maand op (dus, 'n halfmiljoen keer per dag).<ref>[https://stats.wikimedia.org/EN/TablesPageViewsMonthlyCombined.htm "Page Views for Wikipedia, Both sites, Normalized – Tuesday November 29, 2016".] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161212173839/https://stats.wikimedia.org/EN/TablesPageViewsMonthlyCombined.htm |date=12 Desember 2016 }} stats.wikimedia.org. Besoek 30 November 2016. {{en}}</ref> Hierdie leserstatistiek vergelyk heel goed met van die grootste gedrukte en digitale koerante en tydskrifte in Katalaans. In Oktober 2016 tel die Katalaanse Wikipedia ook onder die ander vyf grootstes wat tussen 4 tot 21 miljoen bladtrekke gekry het: ''Nació Digital'' (20,8 miljoen), ''Vilaweb'' (12,3 miljoen), ''Ara'' (11,6 miljoen), ''El Món'' (6,0 miljoen) en ''El Punt Avui'' (4,4 miljoen).<ref>[http://www.ojdinteractiva.es/mitjans-digitals-en-catala "Início / Mitjans Digitals en Català / Octubre 2016".] ojdinteractiva.es. Besoek 30 November 2016. {{es}}{{ca}}</ref> (Let wel: ''Ara'' en ''El Punt Avui'' het albei "sagte betaalmure" omdat 10 gratis artikels per maand die leser aangebied word; elkeen van hierdie vyf genoemde digitale koerante het meer as 'n miljoen unieke lesers per maand.) Die meeste gebruikers (waaronder lesers en skrywers) van die Katalaanse Wikipedia is afkomstig uit Spanje, teen die aanvang van 2014 sowat 90 persent. Diegene uit die [[Verenigde State van Amerika]], [[Frankryk]] en [[Italië]] maak toe die grootste gros oorblywende bydraers uit. === Geslagsverdeling === Verhoudingsgewys is dit die mans wat hul die meeste met die werk op die Katalaanse Wikipedia bemoei, net soos elders op die ander Wikipediaweergawes ook.<ref name=dones/> Volgens 'n ondersoek in die jaar 2011 was slegs 8,5 persent bydraers (skrywers) vroue, terwyl die aantal vrouelesers 23,5 persent van die leserspubliek uitmaak. Na afloop van hierdie opname het die persentasie vrouelesers en -skrywers met 5 persent gestyg.<ref name=sondeig11/> In 2013 het die Katalaanse vrouebeweging, die Katalaanse Vroue-instituut (''Institut Català de les Dones'') met ''Amical Wikipedia'' begin saamwerk om die syfers gelyk te trek. Hierdie samewerking maak deel uit van die driejaarplan (2012-2015) van die Katalaanse plaaslike owerheid om die rol van die vrou in die samelewing te versterk.<ref name=dones/> == ''L'Enciclopèdia – l'enciclopèdia en valencià'' == Die Katalaanse Wikipedia moet nie verwar word met ''L'Enciclopèdia – l'enciclopèdia en valencià'' nie. Hierdie wiki en aanlynensiklopedie word grotendeels geskrywe volgens die reëls vir Valensiaans.<ref>[http://www.lenciclopedia.org/images/ajudauiquipedia.pdf "L'Enciclopèdia en valencià" (Ajuda).] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171014083726/http://www.lenciclopedia.org/images/ajudauiquipedia.pdf |date=14 Oktober 2017 }} lenciclopedia.org. Besoek 14 September 2015.</ref> ''L'Enciclopèdia'' staan geheel en al onafhanklik van die Wikimedia Stigting, maar kan artikels uit die Katalaanse Wikipedia integreer omdat albei ensiklopedies onder dieselfde lisensie gepubliseer word. ''L'Enciclopèdia'' is op 2 Desember 2007 opgerig en het op 14 September 2015 in totaal 10&nbsp;623 artikels. Die ensiklopedie het wel 'n handjievol aktiewe gebruikers; gedurende die 30 dae tot 14 September 2015 was daar slegs 11 verskillende gebruikers doenig (minder as 'n honderdste van die aktiewe gebruikers by die Katalaanse Wikipedia).<ref>[http://www.lenciclopedia.org/Especial:Estad%C3%ADstiques "Estadístiques".] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200202124619/https://www.lenciclopedia.org/Especial%3AEstad%C3%ADstiques |date= 2 Februarie 2020 }} lenciclopedia.org. Besoek 14 September 2015.</ref> Op 4 Maart 2016 is daar 297 artikels bykomend toegevoeg. Slegs geregistreerde gebruikers mag bydra. == Galery == Hieronder is 'n paar uitgesoekte tuisbladfoto's soos die Katalaanse Wikipedia deur die loop van die jare heen verander het. <gallery> Portada del març del 2001.png|Maart 2001. Portada del maig del 2003.png|Mei 2003. Portada del març del 2004.png|Maart 2004. Portada del novembre del 2005.png|November 2005. Portada del gener del 2007.png|Januarie 2007. Viquipèdia catalan 2012-9-23.PNG|September 2012. </gallery> == Verwysings == <references> <ref name=decisions>[http://ca.wikipedia.org/w/index.php?title=Viquipèdia:Presa_de_decisions/2005/Sobre_criteris_d%27ús_dels_noms_de_la_llengua&oldid=328489 "Sobre criteris d'ús dels noms de la llengua".] Ca.wikimedia.org, 2006-02-11. Besoek op 18 Julie 2013. {{ca}}</ref> <!--<ref name=wmflabs>[http://wikistats.wmflabs.org/display.php?t=wp "List of Wikipedias".] Wikistats.com. Besoek op 1 Februarie 2014. {{en}}</ref>--> <ref name=charts>[http://stats.wikimedia.org/EN/ChartsWikipediaCA.htm "Wikipedia Charts – Catalan".]{{Dooie skakel|date=Mei 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Stats.wikimedia.org. Besoek op 8 April 2012. {{en}}</ref> <ref name=arriba100>[http://www.directe.cat/noticia/5305/la-viquipedia-catalana-arriba-als-100.000-articles-5305 "La Viquipèdia catalana arriba als 100.000 articles".] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140202224814/http://www.directe.cat/noticia/5305/la-viquipedia-catalana-arriba-als-100.000-articles-5305 |date= 2 Februarie 2014 }} Directe.cat, 21 januari 2008. Besoek op 7 Desember 2012. {{ca}}</ref> <ref name=supera60>[http://www.directe.cat/noticia/746/la-viquipedia-supera-els-60.000-articles-en-catala-746 "La Viquipèdia supera els 60.000 articles en català".] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170513202332/http://www.directe.cat/noticia/746/la-viquipedia-supera-els-60.000-articles-en-catala-746 |date=13 Mei 2017 }} Directe.cat, 2007-05-16. Besoek op 7 Desember 2012. {{ca}}</ref> <ref name=marato>[http://www.directe.cat/noticia/795/la-marato-viquipedia-ja-ha-comencat-795 "La Marató Viquipèdia ja ha començat".] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140224060428/http://www.directe.cat/noticia/795/la-marato-viquipedia-ja-ha-comencat-795 |date=24 Februarie 2014 }} Directe.cat, 2008-05-18. Besoek op 7 Desember 2012. {{ca}}</ref> <ref name=wmes>[http://www.wikimedia.org.es/ Wikimedia España – Activades".] Besoek op 8 April 2012. {{es}}</ref> <ref name=wmcatold>[http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikimedia_CAT&oldid=1404711 "Wikimedia CAT".] Meta.wikimedia.org, 2009-02-22. Besoek op 18 Julie 2013 {{en}}{{ca}}</ref> <ref name=mostedited>[http://stats.wikimedia.org/CA/TablesWikipediaCA.htm#mostedited "Most edited articles".] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191021114029/https://stats.wikimedia.org/CA/TablesWikipediaCA.htm#mostedited |date=21 Oktober 2019 }} Stats.wikimedia.org. Besoek op 15 Augustus 2013.</ref> <ref name=recogn>[http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=WMF_Resolutions/Recognition_of_Amical_Wikimedia&oldid=5543990 "Recognition of Amical Wikimedia".] Meta.wikimedia.org. Besoek op 18 Julie 2013. {{en}}</ref> <ref name=thematic>[http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikimedia_Thematic_Organizations&oldid=5556442 "Wikimedia Thematic Organizations".] Meta.wikimedia.org, 2013-06-10. Besoek op 18 Julie 2013. {{en}}</ref> <ref name=jimbo16mars>[http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-March/000048.html Verslaguitreik van Jimbo Wales, 16 Maart 2001]</ref> <ref name=deutsch>[http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-March/000049.html Verslag rondom die skepping van die Duitse Wikipedia]</ref> <ref name=red1>[https://web.archive.org/web/20010413083954/http://catalan.wikipedia.com/wiki.cgi?action=history&id=HomePage Die eerste wysigingsgeskiedenis van die Katalaanse tuisblad]. (Kaliforniese tyd word aangegee)</ref> <ref name=abac>[http://ca.wikipedia.org/w/index.php?title=%C3%80bac&oldid=1 Eerste wysigings op die Katalaanse Wikipedia] ''Nota:'' Later bevestig die gebruiker [[:ca:Especial:Contributions/Cdani|Cdani]] dat die IP-adres syne was.</ref> <ref name=rtva>[https://web.archive.org/web/20090524031757/http://www.informatius.ad/index.php?option=com_content&task=view&id=2776&Itemid=52 Onderhoud met Daniel op RTVA, Ràdio i televisió d'Andorra]</ref> <ref name=catval>Lees [[:ca:Viquipèdia:Presa de decisions/2005/Sobre criteris d'ús dels noms de la llengua]]</ref> <ref name=drassanes>[http://ca.wikipedia.org/w/index.php?title=Drassanes_Reials_de_Barcelona&action=history "Drassanes Reials de Barcelona: Historial de revisions".] Ca.wikimedia.org. Besoek op 20 Julie 2013. {{ca}}</ref> <ref name=dones>Davidpar (2013-07-22): [http://premsa.gencat.cat/pres_fsvp/AppJava/notapremsavw/detall.do?id=210788&idioma=0&departament=33&canal=34 "L'Institut Català de les Dones i Amical Wikimedia col·laboraran per introduir la perspectiva de gènere a la Viquipèdia".]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Gencat.cat, 2013-07-22. Besoek op 15 Augustus 2013. {{ca}}</ref> <ref name=sondeig11>[http://ca.wikipedia.org/w/index.php?title=Viquipèdia:Quart_sondeig_dels_usuaris/Informe_preliminar&oldid=9198103 "Viquipèdia:Quart sondeig dels usuaris/Informe preliminar".] Wikipedia.org, 2012-03-26. Besoek op 15 Augustus 2013. {{ca}}</ref> <ref name=ara160311>Giró, Alba (2016-03-11): [http://www.ara.cat/tecnologia/Viquipedia_0_1537646341.html "La Viquipèdia arriba als 500.000 articles".] ara.cat. Besoek op 11 Maart 2016. {{ca}}</ref> </references> == Voorbeeld == * 'n Voorbeeld van 'n Katalaanstalige artikel oor [[Afrikaans]]: [[:ca:Afrikaans|Afrikaans]]. == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Catalan Wikipedia|Katalaanse Wikipedia}} * [//ca.wikipedia.org/ Die tuisblad van die Katalaanse Wikipedia] * [[:ca:Especial:Estadístiques|Estadístiques Viquipèdia en català]] – statistiek vir die Katalaanse Wikipedia * [https://web.archive.org/web/20010405141718/http://catalan.wikipedia.com/ Skakel na die eerste voorblad van Wikipedia op 16 Maart 2001] {{Wikipedias}} {{sv-vertaal | pl = https://sv.wikipedia.org/w/index.php?title=Katalanskspr%C3%A5kiga_Wikipedia&oldid=46585199 }} [[Kategorie:Katalaans|Wikipedia]] [[Kategorie:Wikipedias volgens taal]] by3bhvlm8w0kiq1qtrqh0ffah66v7cs Universiteit van Oxford 0 55848 2968734 2539527 2026-09-19T17:14:56Z Pynappel 70858 /* Eksterne skakels */ 2968734 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Universiteit |naam = Universiteit van Oxford |inheemse_naam = University of Oxford |beeld = |beeldgrootte = |beeldbyskrif = |latyn_naam = Universitas Oxoniensis |leuse = Dominus Illuminatio Mea |leuseafr = |leuseeng = "The Lord is my Light" |gestig = ~1096 |gelsuit = |tipe = |affiliasie = |befondsing = |rektor = |amptenaar_in_beheer = |voorsitter = |kanselier = |president = |vise-president = |superintendent = |provoos = |vise-kanselier = |prinsipaal = |dekaan = |direkteur = |fakulteit = |personeel = |studentetal = 20 330 |voorgraadse studente = 11 766 |nagraadse studente = 8 701 |doktoraal = |ander = 461 |stad = [[Oxford]] |staat = |provinsie = <br />{{vlag|Engeland}} |land = <br />{{vlag|Verenigde Koninkryk}} |coor = |kampus = |voormalige_name = |free_label = |free = |sport = |kleure = |bynaam = |gelukbringer = |atletiek = |affiliasies = |webtuiste = http://ox.ac.uk/ |kenteken = [[Lêer:University of Oxford coat-of-arms.png|200px]] |voetnotas = }} Die '''Universiteit van Oxford''' (ook bekend as '''Oxford-Universiteit''') is 'n [[universiteit]] in [[Oxford]], [[Engeland]]. Die universiteit is saam met die [[Universiteit van Cambridge]] een van die twee beroemdste en oudste universiteite van die [[Verenigde Koninkryk]]. Die twee universiteite staan gesamentlik as ''Oxbridge'' bekend. Die toegangsvereistes vir 'n topuniversiteit soos Oxford is baie streng; uit vele kandidate word slegs die beste aangeneem. Dit weerspieël die kwaliteit van die opleiding en konstante rangskikking van Oxford binne die top vyf van beste universiteite ter wêreld.<ref>http://www.topuniversities.com</ref><ref>Artikel in ''[[Knack (magazine)|Knack]]''.</ref> In die universiteit se geskiedenis was daar al 72 [[Nobelprys]]wenners, 12 wenners (20%) van die [[Booker Prys]], 6 wenners van die A.M. Turing Toekenning en 4 wenners van die Veldmedalje vir Navorsing aan die universiteit. Daarnaas het 28 [[Eerste minister van die Verenigde Koninkryk|premiers van die Verenigde Koninkryk]] en meer as 50 andere presidente en premiers hier studeer. Verder is daar tallose wêreldberoemde wetenskaplikes, akademici, outeurs, filosowe, ondernemers, geestelikes, regters, kunstenaars, sporthelde en akteurs wat ook aan Oxford studeer het.<ref>[http://www.ox.ac.uk/about/oxford-people/Oxford-at-the-Olympics Oxford at the Olympics]</ref> == Kolleges == {| class="sort wikitable sortable" style="font-size: 95%" !align="left"|Naam !align="left"|Gestig !align="right"|Webwerf |- |''All Souls College'' || [[1438]] || [http://www.all-souls.ox.ac.uk/ webwerf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131020091346/http://www.all-souls.ox.ac.uk/ |date=20 Oktober 2013 }} |- |''Balliol College'' || [[1263]] || [http://www.balliol.ox.ac.uk/ webwerf] |- |''Brasenose College'' || [[1509]] || [http://www.bnc.ox.ac.uk/ webwerf] |- |''Christ Church'' || [[1546]] || [http://www.chch.ox.ac.uk/ webwerf] |- |''Corpus Christi College'' || [[1517]] || [http://www.ccc.ox.ac.uk/ webwerf] |- |''Exeter College'' || [[1314]] || [http://www.exeter.ox.ac.uk/ webwerf] |- |''Green Templeton College'' || [[2008]], 1974/1965||[http://www.gtc.ox.ac.uk/ webwerf] |- |''Harris Manchester College'' || [[1786]], kollege status [[1996]] || [http://www.hmc.ox.ac.uk/ webwerf] |- |''Hertford College'' || [[1282]], kollege status [[1740]] || [http://www.hertford.ox.ac.uk/ webwerf] |- |''Jesus College'' || [[1571]] || [http://www.jesus.ox.ac.uk/ webwerf] |- |''Keble College'' || [[1870]] || [http://www.keble.ox.ac.uk/ webwerf] |- |''Kellogg College'' || [[1990]], kollege status [[1994]] || [http://www.kellogg.ox.ac.uk/ webwerf] |- |''Lady Margaret Hall'' || [[1878]] || [http://www.lmh.ox.ac.uk/ webwerf] |- |''Linacre College'' || [[1962]] || [http://www.linacre.ox.ac.uk/ webwerf] |- |''Lincoln College'' || [[1427]] || [http://www.linc.ox.ac.uk/ webwerf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121123094304/http://www.linc.ox.ac.uk/ |date=23 November 2012 }} |- |''Magdalen College'' || [[1458]] || [http://www.magd.ox.ac.uk/ webwerf] |- |''Mansfield College'' || [[1886]], kollege status [[1995]] || [http://www.mansfield.ox.ac.uk/ webwerf] |- |''Merton College'' || [[1264]] || [http://www.merton.ox.ac.uk/ webwerf] |- |''New College'' || [[1379]] || [http://www.new.ox.ac.uk/ webwerf] |- |''Nuffield College'' || [[1937]] || [http://www.nuff.ox.ac.uk/ webwerf] |- |''Oriel College'' || [[1326]] || [http://www.oriel.ox.ac.uk/ webwerf] |- |''Pembroke College'' || [[1624]] || [http://www.pmb.ox.ac.uk/ webwerf] |- |''Reuben College'' || [[2019]] || [http://www.reuben.ox.ac.uk/ webwerf] |- |''Somerville College'' || [[1879]] || [http://www.some.ox.ac.uk/ webwerf] |- |''St Anne's College'' || 1878 || [http://www.st-annes.ox.ac.uk/ webwerf] |- |''St Antony's College'' || [[1950]], kollege status [[1963]] || [http://www.sant.ox.ac.uk/ webwerf] |- |''St Catherine's College'' || 1963 || [http://www.stcatz.ox.ac.uk/ webwerf] |- |''St Cross College'' || [[1965]] || [http://www.stx.ox.ac.uk/ webwerf] |- |''St Edmund Hall'' || [[1226]], kollege status [[1957]] || [http://www.seh.ox.ac.uk/ webwerf] |- |''St Hilda's College'' || [[1893]] || [http://www.st-hildas.ox.ac.uk/ webwerf] |- |''St Hugh's College]'' || 1886 || [http://www.st-hughs.ox.ac.uk/ webwerf] |- |''St John's College'' || [[1555]] || [http://www.sjc.ox.ac.uk/ webwerf] |- |''St Peter's College'' || [[1929]] || [http://www.spc.ox.ac.uk/ webwerf] |- |''The Queen's College'' || [[1341]] || [http://www.queens.ox.ac.uk/ webwerf] |- |''Trinity College'' || [[1554]] || [http://www.trinity.ox.ac.uk/ webwerf] |- |''University College'' || [[1249]] || [http://www.univ.ox.ac.uk/ webwerf] |- |''Wadham College'' || [[1610]] || [http://www.wadham.ox.ac.uk/ webwerf] |- |''Wolfson College'' || [[1966]], kollege status [[1981]] || [http://www.wolfson.ox.ac.uk/ webwerf] |- |''Worcester College'' || [[1714]] || [http://www.worc.ox.ac.uk/ webwerf] |} <!-- === Alumni === * [[Rowan Atkinson]] studeerde techniek aan Queen's College * [[David Cameron]] studeerde filosofie, politicologie en economie aan Brasenose College * [[Lewis Carroll]] studeerde wiskunde aan het college van Christ Church * [[Bill Clinton]] studeerde in Oxford na het winnen van een [[Rhodesbeurs]] * [[Hugh Grant]] studeerde Engels aan New College * [[Johannes Duns Scotus]] studeerde bij de Fransicanen * [[Edward Heath]] studeerde aan Balliol College en bespeelde er het orgel * [[Edwin Hubble]] studeerde rechten en Spaans met een [[Rhodesbeurs]] * [[William Golding]] studeerde Engelse literatuur aan Brasenose College * [[C.S. Lewis]] studeerde aan University College en doceerde later aan Magdalen College * [[John Locke (filosoof)|John Locke]] studeerde aan Christ Church * [[Dudley Moore]] studeerde orgel aan Magdalen College * [[Iris Murdoch]] studeerde aan Somerville College en werd in 1948 ''fellow'' van St. Anne's College * [[Ilan Pappé]], geschiedkundige en politiek wetenschapper (gepromoveerd) * [[Anna Popplewell]] studeerde Engelse literatuur aan Magdalen College * [[Walter Raleigh]] stond ingeschreven aan Oriel College * [[Margaret Thatcher]] studeerde scheikunde aan Somerville College * [[Wilfred Thesiger]] studeerde geschiedenis aan Magdalen College * [[J.R.R. Tolkien|Tolkien]] studeerde Engels aan Exeter College en werd later professor aan Pembroke College * [[Oscar Wilde]] en [[Alfred Douglas]] studeerden aan Magdalen College * [[Ghil'ad Zuckermann]] studeerde taalwetenskappe aan St. Hugh's College --> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [http://www.ox.ac.uk/ http://www.ox.ac.uk/ - Die universiteit se Webwerf. {{en}}] {{Saadjie}} {{Universiteite in die Verenigde Koninkryk}} {{Normdata}} [[Kategorie:Britse universiteite]] g0qsksejl1qyokmbp4ubk0i9vfpdkaz Universiteit van Cambridge 0 55856 2968709 2880304 2026-09-19T17:11:17Z Pynappel 70858 /* Eksterne skakels */ 2968709 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Universiteit2 |name = Universiteit van Cambridge |native_name = University of Cambridge |image_name = |image_size = |caption = |latin_name = |motto = Hinc lucem et pocula sacra |mottoafr = |mottoeng = |established = ~1209 |closed = |type = |affiliation = |endowment = |rector = |officer_in_charge = |chairman = |chancellor = |president = |vice-president = |superintendent = |provost = |vice_chancellor = |principal = |dean = |director = |head_label = |head = |faculty = |staff = |students = 18&nbsp;396 |undergrad = |postgrad = |doctoral = |other = |city = [[Cambridge]] |state = |province = [[Engeland]] |country = [[Verenigde Koninkryk]] |coor = |campus = |former_names = |free_label = |free = |sports = |colors = |colours = |nickname = |mascot = |athletics = |affiliations = |website = http://www.cam.ac.uk/ |logo = [[Beeld:Coat of Arms of the University of Cambridge.svg|100px]] |footnotes = }} Die '''Universiteit van Cambridge''' (ook bekend as '''Cambridge-universiteit''') is 'n [[universiteit]] in [[Cambridge]], [[Engeland]]. Die universiteit is saam met die [[Universiteit van Oxford]] een van die twee beroemdste en oudste universiteite van die [[Verenigde Koninkryk]], wat reeds in die 13de eeu begin is. Die twee universiteite staan gesamentlik as ''Oxbridge'' bekend. Cambridge-universiteit bestaan uit sowat 30 aparte kolleges.<ref name="HAT Taal-en-feitegids">HAT Taal-en-feitegids, Pearson, Desember 2013, {{ISBN|978-1-77578-243-8}}</ref> == Kolleges == [[Lêer:Cam colls from johns.jpg|duimnael|300px|Uitsig oor die kolleges]] Die kolleges van Cambridge sluit in: * Christ's College (1505) * Churchill College (1960) * Clare College (1326) * Clare Hall (1965) † * Corpus Christi College (1352) * Darwin College (1964) † * Downing College (1800) * Emmanuel College (1584) * Fitzwilliam College (1966) * Girton College (1869) * Gonville and Caius College (1348) * Homerton College (1976) * Hughes Hall (1885) ‡ * Jesus College (1496) * King's College (1441) * Lucy Cavendish College (1965) * ‡ * Magdalene College (1428) * Murray Edwards College (1954) <nowiki>*</nowiki><ref>Die kollege is vantevore "New Hall" genoem</ref> * Newnham College (1871) * * Pembroke College (1347) * Peterhouse (1284) * Queens' College (1448) * Robinson College (1979) * St Catharine's College (1473) * St Edmund's College (1896) ‡ * St John's College (1511) * Selwyn College (1882) * Sidney Sussex College (1596) * Trinity College (1546) * Trinity Hall (1350) * Wolfson College (1965) ‡ : <span style="font-size:90%"><nowiki>*</nowiki>Slegs vir vroue</span> : <span style="font-size:90%">†Slegs vir PhD-studente</span> : <span style="font-size:90%">‡Slegs vir studente ouer as 21 jaar</span> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [http://www.cam.ac.uk/ http://www.cam.ac.uk/ - Die universiteit se Webwerf. {{en}}] {{Universiteite in die Verenigde Koninkryk}} {{Normdata}} [[Kategorie:Britse universiteite]] 8xrq6kw3l9gga7juka2mlx9udo55xs6 Universiteit van Birmingham 0 56092 2968718 2620677 2026-09-19T17:12:30Z Pynappel 70858 /* Verwysings */ 2968718 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Universiteit |naam = Universiteit van Birmingham |inheemse_naam = University of Birmingham |beeld = BirminghamUniversityChancellorsCourt.jpg |beeldgrootte = 250px |beeldbyskrif = |latyn_naam = |leuse = Per Ardua Ad Alta |leuseafr = Deur volharding tot hoër dinge |leuseeng = Through efforts to high things |gestig = 1900 |gesluit = |tipe = |affiliasie = |befondsing = |rektor = |amptenaar_in_beheer = |voorsitter = |kanselier = |president = |vise-president = |superintendent = |provoos = |vise-kanselier = |prinsipaal = |dekaan = |direkteur = |fakulteit = |personeel = |studentetal = 26 073<ref name="Population">{{cite web|url= http://www.about.bham.ac.uk/facts/students.shtml|title= Studentegetalle|accessdate= 15 Augustus 2009|archive-date= 31 Julie 2009|archive-url= https://web.archive.org/web/20090731143841/http://www.about.bham.ac.uk/facts/students.shtml|url-status= dead}} {{en}}</ref> |voorgraadse studente = 17 355 |nagraadse studente = 8 718 |doktoraal = |ander = |stad = [[Birmingham]] |staat = |provinsie = <br />{{vlag|Engeland}} |land = <br />{{vlag|Verenigde Koninkryk}} |coor = |kampus = |voormalige_name = |free_label = |free = |sport = |kleure = |bynaam = |gelukbringer = |atletiek = |affiliasies = |webtuiste = http://birmingham.ac.uk/ |kenteken = |voetnotas = }} Die '''Universiteit van Birmingham''' (ook bekend as '''Birmingham-universiteit''') is 'n [[universiteit]] in [[Birmingham]], [[Engeland]]. == Eksterne skakels == * [http://www.birmingham.ac.uk/ http://www.birmingham.ac.uk/ - Die universiteit se Webwerf. {{en}}] == Verwysings == {{Verwysings}} {{Saadjie}} {{Universiteite in die Verenigde Koninkryk}} {{Normdata}} [[Kategorie:Britse universiteite‎]] t6ql1wtoeifacmvrhfq337w1nfommqh Universiteit van Liverpool 0 56093 2968725 2216859 2026-09-19T17:13:25Z Pynappel 70858 /* Verwysings */ 2968725 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Universiteit |naam = Universiteit van Liverpool |inheemse_naam = University of Liverpool |beeld = University of Liverpool Building.jpg |beeldgrootte = 250px |beeldbyskrif = |latyn_naam = |leuse = "Haec otia studia fovent" |leuseafr = "Hierdie vreedsame dae bevorder leer" |leuseeng = "These days of peace foster learning" |gestig = 1902 |gesluit = |tipe = |affiliasie = |befondsing = |rektor = |amptenaar_in_beheer = |voorsitter = |kanselier = |president = |vise-president = |superintendent = |provoos = |vise-kanselier = |prinsipaal = |dekaan = |direkteur = |fakulteit = |personeel = |studentetal = 20 655<ref name="HESA">{{cite web |url=http://www.hesa.ac.uk/dox/dataTables/studentsAndQualifiers/download/institution0607.xls |title=Table 0a – All students by institution, mode of study, level of study, gender and domicile 2006/07 |access-date=10 April 2008 |publisher=Higher Education Statistics Agency |language=vi |archive-url=https://web.archive.org/web/20160820022202/https://www.hesa.ac.uk/dox/dataTables/studentsAndQualifiers/download/institution0607.xls |archive-date=20 Augustus 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> |voorgraadse studente = 16 805 |nagraadse studente = 3 860 |doktoraal = |ander = |stad = [[Liverpool]] |staat = |provinsie = <br />{{vlag|Engeland}} |land = <br />{{vlag|Verenigde Koninkryk}} |coor = |kampus = |voormalige_name = |free_label = |free = |sport = |kleure = |bynaam = |gelukbringer = |atletiek = |affiliasies = |webtuiste = http://www.liv.ac.uk/ |kenteken = |voetnotas = }} Die '''Universiteit van Liverpool''' (ook bekend as '''Liverpool-universiteit''') is 'n [[universiteit]] in [[Liverpool]], [[Engeland]]. == Eksterne skakels == * [http://www.liv.ac.uk/ http://www.liv.ac.uk/ - Die universiteit se Webwerf. {{en}}] == Verwysings == {{Verwysings}} {{Saadjie}} {{Universiteite in die Verenigde Koninkryk}} {{Normdata}} [[Kategorie:Britse universiteite‎]] dyrovd68xuk9v4iw86ud5jrajjlegyz Universiteit van Leeds 0 56094 2968724 1800790 2026-09-19T17:13:14Z Pynappel 70858 /* Eksterne skakels */ 2968724 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Universiteit |naam = Universiteit van Leeds |inheemse_naam = University of Leeds |beeld = Parkinson Building, Leeds University, England-12Sept2010.jpg |beeldgrootte = 250px |beeldbyskrif = Die "Parkinson Building" |latyn_naam = |leuse = et augebitur scientia |leuseafr = |leuseeng = and knowledge will be increased |gestig = 1904 |gesluit = |tipe = |affiliasie = |befondsing = |rektor = |amptenaar_in_beheer = |voorsitter = |kanselier = |president = |vise-president = |superintendent = |provoos = |vise-kanselier = |prinsipaal = |dekaan = |direkteur = |fakulteit = |personeel = |studentetal = 33 585 |voorgraadse studente = |nagraadse studente = |doktoraal = |ander = |stad = [[Leeds]] |staat = |provinsie = <br />{{vlag|Engeland}} |land = <br />{{vlag|Verenigde Koninkryk}} |coor = |kampus = |voormalige_name = |free_label = |free = |sport = |kleure = |bynaam = |gelukbringer = |atletiek = |affiliasies = |webtuiste = http://www.leeds.ac.uk/ |kenteken = |voetnotas = }} Die '''Universiteit van Leeds''' (ook bekend as '''Leeds-universiteit''') is 'n [[universiteit]] in [[Leeds]], [[Engeland]]. == Eksterne skakels == * [http://www.leeds.ac.uk/ http://www.leeds.ac.uk/ - Die universiteit se Webwerf. {{en}}] {{Saadjie}} {{Normdata}} {{Universiteite in die Verenigde Koninkryk}} {{Normdata}} [[Kategorie:Britse universiteite‎]] [[Kategorie:Leeds]] 8s5d9lvff2fheq6q84xj2n2n0g8adsu 2968727 2968724 2026-09-19T17:13:30Z Pynappel 70858 /* Eksterne skakels */ 2968727 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Universiteit |naam = Universiteit van Leeds |inheemse_naam = University of Leeds |beeld = Parkinson Building, Leeds University, England-12Sept2010.jpg |beeldgrootte = 250px |beeldbyskrif = Die "Parkinson Building" |latyn_naam = |leuse = et augebitur scientia |leuseafr = |leuseeng = and knowledge will be increased |gestig = 1904 |gesluit = |tipe = |affiliasie = |befondsing = |rektor = |amptenaar_in_beheer = |voorsitter = |kanselier = |president = |vise-president = |superintendent = |provoos = |vise-kanselier = |prinsipaal = |dekaan = |direkteur = |fakulteit = |personeel = |studentetal = 33 585 |voorgraadse studente = |nagraadse studente = |doktoraal = |ander = |stad = [[Leeds]] |staat = |provinsie = <br />{{vlag|Engeland}} |land = <br />{{vlag|Verenigde Koninkryk}} |coor = |kampus = |voormalige_name = |free_label = |free = |sport = |kleure = |bynaam = |gelukbringer = |atletiek = |affiliasies = |webtuiste = http://www.leeds.ac.uk/ |kenteken = |voetnotas = }} Die '''Universiteit van Leeds''' (ook bekend as '''Leeds-universiteit''') is 'n [[universiteit]] in [[Leeds]], [[Engeland]]. == Eksterne skakels == * [http://www.leeds.ac.uk/ http://www.leeds.ac.uk/ - Die universiteit se Webwerf. {{en}}] {{Saadjie}} {{Universiteite in die Verenigde Koninkryk}} {{Normdata}} [[Kategorie:Britse universiteite‎]] [[Kategorie:Leeds]] g0ly94mb9h9p6sv9j56z6uzoeyacjrf Universiteit van Bath 0 56098 2968729 2487409 2026-09-19T17:13:51Z Pynappel 70858 /* Verwysings */ 2968729 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Universiteit |naam = Universiteit van Bath |inheemse_naam = University of Bath |beeld = Uni.of.bath.campus.arp.jpg |beeldgrootte = 250px |beeldbyskrif = |latyn_naam = |leuse = Generatim discite cultus |leuseafr = "Leer elke studieveld volgens sy tipe" |leuseeng = "Learn each field of study according to its kind" |gestig = 1966 |gesluit = |tipe = |affiliasie = |befondsing = |rektor = |amptenaar_in_beheer = |voorsitter = |kanselier = |president = |vise-president = |superintendent = |provoos = |vise-kanselier = |prinsipaal = |dekaan = |direkteur = |fakulteit = |personeel = |studentetal = 15 449<ref name="facts-figures">{{Cite web |url=http://www.bath.ac.uk/student-records/statistics/ |title=argiefkopie |access-date= 4 Julie 2013 |archive-date=10 Mei 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130510001627/http://www.bath.ac.uk/student-records/statistics/ |url-status=dead }}</ref> |voorgraadse studente = 10 690 |nagraadse studente = 4 759 |doktoraal = |ander = |stad = [[Bath]] |staat = |provinsie = <br />{{vlag|Engeland}} |land = <br />{{vlag|Verenigde Koninkryk}} |coor = |kampus = |voormalige_name = |free_label = |free = |sport = |kleure = |bynaam = |gelukbringer = |atletiek = |affiliasies = |webtuiste = http://www.bath.ac.uk/ |kenteken = |voetnotas = }} Die '''Universiteit van Bath''' (ook bekend as '''Bath-universiteit''') is 'n [[universiteit]] in [[Bath]], suidwestelike [[Engeland]]. == Eksterne skakels == * [http://www.bath.ac.uk/ http://www.bath.ac.uk/ - Die universiteit se Webwerf. {{en}}] == Verwysings == {{Verwysings}} {{Saadjie}} {{Universiteite in die Verenigde Koninkryk}} {{Normdata}} [[Kategorie:Britse universiteite‎]] mypm4dgqon3vowe8ad5o6ljrgzcqhsh Universiteit van Oos-Anglië 0 56099 2968710 2706350 2026-09-19T17:11:29Z Pynappel 70858 /* Eksterne skakels */ 2968710 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Universiteit |naam = Universiteit van Oos-Anglië |inheemse_naam = University of East Anglia |beeld = Scva.jpg |beeldgrootte = 250px |beeldbyskrif = Die Sainsbury-sentrum vir Skone Kunste |latyn_naam = |leuse = Do Different |leuseafr = Doen dit anders |leuseeng = |gestig = 1963 |gesluit = |tipe = |affiliasie = |befondsing = |rektor = |amptenaar_in_beheer = |voorsitter = |kanselier = |president = |vise-president = |superintendent = |provoos = |vise-kanselier = |prinsipaal = |dekaan = |direkteur = |fakulteit = |personeel = |studentetal = 17 290<ref name="HESA">{{cite web|url= http://www.hesa.ac.uk/mobile/uk-he-stats/?p=institution&y=10/11&l=E&n=0|title= HESA - Studentegetalle 2010/11 {{en}}|accessdate= 28 Augustus 2012|publisher= Higher Education Statistics Agency|archive-date= 16 Julie 2012|archive-url= https://web.archive.org/web/20120716202949/http://www.hesa.ac.uk/mobile/uk-he-stats/?p=institution&y=10%2F11&l=E&n=0|url-status= dead}}</ref> |voorgraadse studente = 12 780 |nagraadse studente = 4 515 |doktoraal = |ander = |stad = [[Norwich]] |staat = |provinsie = <br />{{vlag|Engeland}} |land = <br />{{vlag|Verenigde Koninkryk}} |coor = |kampus = |voormalige_name = |free_label = |free = |sport = |kleure = |bynaam = UEA |gelukbringer = |atletiek = |affiliasies = |webtuiste = http://www.uea.ac.uk/ |kenteken = |voetnotas = }} Die '''Universiteit van Oos-Anglië''' ([[Engels]]: ''University of East Anglia''; ook bekend as die '''UEA''') is 'n [[universiteit]] in [[Norwich]], in oostelike [[Engeland]]. Die UEA is in 1963 gestig en het sy 50<small>ste</small> verjaarsdag in 2013 gevier. In 2012, volgens ''Times Higher Education'', was die universiteit die 10<small>de</small> beste universiteit ter wêreld wat jonger as 50 jaar is.<ref>[http://www.timeshighereducation.co.uk/419908.article Times Higher Education (Mai 2012)] {{en}}</ref> Die UEA is ook bekend vir sy hoë mate van studentetevredenheid, en in 2013 het dit die hoogste mate van studentetevredenheid in die land gehad.<ref>[http://www.timeshighereducation.co.uk/news/the-student-experience-survey-2013/2003450.fullarticle Times Higher Education (April 2013)] {{en}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [http://www.uea.ac.uk/ http://www.uea.ac.uk/ - Die universiteit se webwerf. {{en}}] {{Saadjie}} {{Universiteite in die Verenigde Koninkryk}} {{Normdata}} [[Kategorie:Britse universiteite‎]] 28gjl20o569cyfek4x6bb5bdqv4csbf Universiteit van Sheffield 0 56101 2968728 2471412 2026-09-19T17:13:41Z Pynappel 70858 /* Verwysings */ 2968728 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Universiteit |naam = Universiteit van Sheffield |inheemse_naam = University of Sheffield |beeld = Sheffield Uni.jpg |beeldgrootte = 250px |beeldbyskrif = |latyn_naam = |leuse = Rerum cognoscere causas |leuseafr = "Om die oorsaak van dinge te ontdek" |leuseeng = "To discover the causes of things" |gestig = 1905 |gesluit = |tipe = |affiliasie = |befondsing = |rektor = |amptenaar_in_beheer = |voorsitter = |kanselier = |president = |vise-president = |superintendent = |provoos = |vise-kanselier = |prinsipaal = |dekaan = |direkteur = |fakulteit = |personeel = |studentetal = 26 960<ref name="HESA">{{cite web|url= http://www.hesa.ac.uk/dox/dataTables/studentsAndQualifiers/download/institution1011.xls|title= Studentegetalle 2010/11|accessdate= 24 May 2012|format= |publisher= Higher Education Statistics Agency|archive-date= 17 Mei 2012|archive-url= https://web.archive.org/web/20120517191933/http://www.hesa.ac.uk/dox/dataTables/studentsAndQualifiers/download/institution1011.xls|url-status= dead}} {{en}}</ref> |voorgraadse studente = 18 005 |nagraadse studente = 8 950 |doktoraal = |ander = |stad = [[Sheffield]] |staat = |provinsie = <br />{{vlag|Engeland}} |land = <br />{{vlag|Verenigde Koninkryk}} |coor = |kampus = |voormalige_name = |free_label = |free = |sport = |kleure = |bynaam = |gelukbringer = |atletiek = |affiliasies = |webtuiste = http://www.sheffield.ac.uk/ |kenteken = |voetnotas = }} Die '''Universiteit van Sheffield''' (ook bekend as '''Sheffield-universiteit''') is 'n [[universiteit]] in [[Sheffield]], in noordelike [[Engeland]]. == Eksterne skakels == * [http://www.sheffield.ac.uk/ http://www.sheffield.ac.uk/ - Die universiteit se Webwerf. {{en}}] == Verwysings == {{Verwysings}} {{Saadjie}} {{Universiteite in die Verenigde Koninkryk}} {{Normdata}} [[Kategorie:Britse universiteite‎]] fw6rfgoupu43fu8ivdhbem33alp7yz0 Universiteit van Greenwich 0 56107 2968712 2577982 2026-09-19T17:11:52Z Pynappel 70858 /* Verwysings */ 2968712 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Universiteit |naam = Universiteit van Greenwich |inheemse_naam = University of Greenwich |beeld = United Kingdom - England - London - Greenwich - Old Royal Naval College.jpg |beeldgrootte = 250px |beeldbyskrif = |latyn_naam = |leuse = "To learn, to do, to achieve" |leuseafr = "Om te leer, om te doen, om te behaal" |leuseeng = |gestig = 1992 |gesluit = |tipe = |affiliasie = |befondsing = |rektor = |amptenaar_in_beheer = |voorsitter = |kanselier = |president = |vise-president = |superintendent = |provoos = |vise-kanselier = |prinsipaal = |dekaan = |direkteur = |fakulteit = |personeel = |studentetal = 27 723<ref name="University of Greenwich">{{cite web|url= http://www.gre.ac.uk/offices/pas/key_facts/2010-11|title= University of Greenwich Student Enrolments 2010 - 2011|accessdate= 14 Mei 2012|publisher= University of Greenwich|archive-date= 22 Mei 2013|archive-url= https://web.archive.org/web/20130522133252/http://www.gre.ac.uk/offices/pas/key_facts/2010-11|url-status= dead}} {{en}}</ref> |voorgraadse studente = 21 903 |nagraadse studente = 5 820 |doktoraal = |ander = |stad = [[Greenwich]], [[Londen]] |staat = |provinsie = <br />{{vlag|Engeland}} |land = <br />{{vlag|Verenigde Koninkryk}} |coor = |kampus = |voormalige_name = |free_label = |free = |sport = |kleure = |bynaam = |gelukbringer = |atletiek = |affiliasies = |webtuiste = http://www.gre.ac.uk/ |kenteken = |voetnotas = }} Die '''Universiteit van Greenwich''' (ook bekend as '''Greenwich-universiteit''') is 'n [[universiteit]] in [[Greenwich]], [[Londen]], [[Engeland]]. == Eksterne skakels == * [http://www.gre.ac.uk/ http://www.gre.ac.uk/ - Die universiteit se Webwerf. {{en}}] == Verwysings == {{Verwysings}} {{Saadjie}} {{Universiteite in die Verenigde Koninkryk}} {{Normdata}} [[Kategorie:Britse universiteite‎]] i2wvy4tsh9041zb1luksvivjfni3pib Universiteit van Lincoln 0 56108 2968721 2474403 2026-09-19T17:12:55Z Pynappel 70858 /* Verwysings */ 2968721 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} {{Inligtingskas Universiteit |naam = Universiteit van Lincoln |inheemse_naam = University of Lincoln |beeld = UK University of Lincoln logosign.jpg |beeldgrootte = 250px |beeldbyskrif = |latyn_naam = |leuse = |leuseafr = |leuseeng = |gestig = 2001 |gesluit = |tipe = |affiliasie = |befondsing = |rektor = |amptenaar_in_beheer = |voorsitter = |kanselier = |president = |vise-president = |superintendent = |provoos = |vise-kanselier = |prinsipaal = |dekaan = |direkteur = |fakulteit = |personeel = 1 331<ref name="Facts and Figures">{{cite web|url= http://www.lincoln.ac.uk/news/fact-figures.htm|title= Facts and Figures|accessdate= 16 Desember 2011|date= 16 Desember 2011|publisher= University of Lincoln|archive-date= 30 April 2008|archive-url= https://web.archive.org/web/20080430153726/http://www.lincoln.ac.uk/news/fact-figures.htm|url-status= dead}} {{en}}</ref> |studentetal = 12 722<ref name="Facts and Figures"/> |voorgraadse studente = 10 367 |nagraadse studente = 1 355 |doktoraal = |ander = |stad = [[Kingston upon Hull|Hull]], [[Lincolnshire]] |staat = |provinsie = <br />{{vlag|Engeland}} |land = <br />{{vlag|Verenigde Koninkryk}} |coor = |kampus = |voormalige_name = |free_label = |free = |sport = |kleure = |bynaam = |gelukbringer = |atletiek = |affiliasies = |webtuiste = http://www.lincoln.ac.uk/ |kenteken = |voetnotas = }} Die '''Universiteit van Lincoln''' (ook bekend as '''Lincoln-universiteit''') is 'n [[universiteit]] in [[Kingston upon Hull]] (Hull), [[Engeland]]. == Eksterne skakels == * [http://www.lincoln.ac.uk/ http://www.lincoln.ac.uk/ - Die universiteit se Webwerf. {{en}}] == Verwysings == {{Verwysings}} {{Saadjie}} {{Universiteite in die Verenigde Koninkryk}} {{Normdata}} [[Kategorie:Britse universiteite‎]] p1ytbdl0pqmis1hycsh04k46icvw8ig Keele-universiteit 0 56185 2968717 1803736 2026-09-19T17:12:26Z Pynappel 70858 /* Verwysings */ 2968717 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Universiteit |naam = Keele University |inheemse_naam = Keele-universiteit |beeld = Keele Students Union 0877.jpg |beeldgrootte = 270px |beeldbyskrif = |latyn_naam = |leuse = "Thanke God for All" |leuseafr = "Dank die Here vir alles" |leuseeng = |gestig = 1962 |gesluit = |tipe = Openbare universiteit |affiliasie = |befondsing = £790,000 |rektor = |amptenaar_in_beheer = |voorsitter = |kanselier = Jonathon Porritt |president = |vise-president = |superintendent = |provoos = |vise-kanselier = Prof Nick Foskett |prinsipaal = |dekaan = |direkteur = |fakulteit = |personeel = 820 |studentetal = 9 840<ref>[http://www.keele.ac.uk/aboutus/factsandfigures/ Keele Facts & Figures 2011/12, besoek op 18 Januarie 2013] {{en}}</ref> |voorgraadse studente = 7 460 |nagraadse studente = 2 380 |doktoraal = |ander = |stad = [[Keele]] |staat = |provinsie = <br />{{vlag|Engeland}} |land = <br />{{vlag|Verenigde Koninkryk}} |coor = |kampus = landelik |voormalige_name = |free_label = |free = |sport = |kleure = |bynaam = |gelukbringer = |atletiek = |affiliasies = ACU |webtuiste = http://www.keele.ac.uk/ |kenteken = |voetnotas = }} '''Keele-universiteit''' is 'n [[universiteit]] in [[Keele]], [[Engeland]]. == Eksterne skakels == * [http://www.keele.ac.uk/ http://www.ox.ac.uk/ - Die universiteit se Webwerf. {{en}}] == Verwysings == {{Verwysings}} {{Saadjie}} {{Universiteite in die Verenigde Koninkryk}} {{Normdata}} [[Kategorie:Britse universiteite‎]] tp1y8sez0j67gepboyhb1o68gz8jmg7 Aston-universiteit 0 56186 2968715 2127201 2026-09-19T17:12:06Z Pynappel 70858 /* Verwysings */ 2968715 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} {{Inligtingskas Universiteit |naam = Aston University |inheemse_naam = Aston-universiteit |beeld = Aston University Lake 2010.JPG |beeldgrootte = 270px |beeldbyskrif = |latyn_naam = |leuse = "Forward" |leuseafr = "Voorwaarts" |leuseeng = |gestig = [[1966]] |gesluit = |tipe = |affiliasie = |befondsing = |rektor = |amptenaar_in_beheer = |voorsitter = |kanselier = Sir John Sunderland MA, HonDLitt |president = |vise-president = |superintendent = |provoos = |vise-kanselier = Professor Julia King, CBE, FREng |prinsipaal = |dekaan = |direkteur = |fakulteit = |personeel = |studentetal = 10 900 <ref>[http://www.hesa.ac.uk/dox/dataTables/studentsAndQualifiers/download/institution0910.xls Studentegetalle {{en}}]</ref> |voorgraadse studente = 8 075 |nagraadse studente = 2 825 |doktoraal = |ander = |stad = [[Birmingham]] |staat = |provinsie = <br />{{vlag|Engeland}} |land = <br />{{vlag|Verenigde Koninkryk}} |coor = |kampus = |voormalige_name = |free_label = |free = |sport = |kleure = Swart en rooi |bynaam = |gelukbringer = |atletiek = |affiliasies = |webtuiste = http://www.aston.ac.uk/ |kenteken = |voetnotas = }} '''Aston-universiteit''' is 'n [[universiteit]] in [[Birmingham]], [[Engeland]]. == Eksterne skakels == * [http://www.aston.ac.uk/ http://www.aston.ac.uk/ - Die universiteit se Webwerf. {{en}}] == Verwysings == {{Verwysings}} {{Saadjie}} {{Universiteite in die Verenigde Koninkryk}} {{Normdata}} [[Kategorie:Britse universiteite‎]] p5lt9rmway5tatcwnqyw2vhk4d3hs4n Universiteit van Brighton 0 56218 2968730 2486654 2026-09-19T17:14:03Z Pynappel 70858 /* Verwysings */ 2968730 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Universiteit |naam = Universiteit van Brighton |inheemse_naam = University of Brighton |beeld = Checkland-building-falmer-faculty-of-arts-university-of-brighton.jpg |beeldgrootte = 250px |beeldbyskrif = |latyn_naam = |leuse = |leuseafr = |leuseeng = |gestig = [[1858]] |gesluit = |tipe = |affiliasie = |befondsing = £0.4m<ref>[http://www.brighton.ac.uk/annualreport University of Brighton Annual Report 2009/2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140302120505/http://www.brighton.ac.uk/annualreport/ |date= 2 Maart 2014 }}. URL besoek op 13 September 2011.</ref> |rektor = |amptenaar_in_beheer = |voorsitter = |kanselier = |president = |vise-president = |superintendent = |provoos = |vise-kanselier = Prof Julian Crampton |prinsipaal = |dekaan = |direkteur = |fakulteit = |personeel = 2 600 |studentetal = 21 000<ref>[http://www.hesa.ac.uk/index.php/content/view/1897/239/ Studentetal, URL besoek op 13 September 2011] {{en}}</ref> |voorgraadse studente = 17 000 |nagraadse studente = 4 000 |doktoraal = |ander = |stad = [[Brighton]] |staat = |provinsie = <br />{{vlag|Engeland}} |land = <br />{{vlag|Verenigde Koninkryk}} |coor = |kampus = |voormalige_name = |free_label = |free = |sport = |kleure = |bynaam = |gelukbringer = |atletiek = |affiliasies = |webtuiste = http://www.brighton.ac.uk/ |kenteken = |voetnotas = }} Die '''Universiteit van Brighton''' (ook bekend as '''Brighton-universiteit''') is 'n [[universiteit]] in [[Brighton]], suidelike [[Engeland]]. == Eksterne skakels == * [http://www.brighton.ac.uk/ http://www.brighton.ac.uk/ - Die universiteit se Webwerf. {{en}}] == Verwysings == {{Verwysings}} {{Saadjie}} {{Universiteite in die Verenigde Koninkryk}} {{Normdata}} [[Kategorie:Britse universiteite‎]] j8p9d9wsvobezku2vnlk40v5c6r8fnn Universiteit van Southampton 0 56244 2968733 2454577 2026-09-19T17:14:39Z Pynappel 70858 /* Verwysings */ 2968733 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Universiteit |naam = Universiteit van Southampton |inheemse_naam = University of Southampton |beeld = AvenueCampus.JPG |beeldgrootte = 250px |beeldbyskrif = Die "Avenue"-kampus |latyn_naam = |leuse = "Strenuis Ardua Cedunt" |leuseafr = |leuseeng = "Adversity Yields to Endeavour" |gestig = [[1952]] |gesluit = |tipe = |affiliasie = |befondsing = £9.98 miljoen (2011/12)<ref name="Financial Statements and Statistics">{{Cite web|url= http://www.southampton.ac.uk/finance/central/FS2012.pdf|title= Financial Statements and Statistics 2011-2012|accessdate= 2013-01-05|format=pdf|publisher= University of Southampton}} {{en}}</ref> |rektor = |amptenaar_in_beheer = |voorsitter = |kanselier = Dame Helen Alexander |president = |vise-president = |superintendent = |provoos = |vise-kanselier = Professor Don Nutbeam |prinsipaal = |dekaan = |direkteur = |fakulteit = |personeel = ~ 5 000 |studentetal = 23 315 <ref>{{Cite web|url= http://www.hesa.ac.uk/dox/dataTables/studentsAndQualifiers/download/institution1011.xls|title= Studentetal 2010/11|accessdate= 2012-05-24|format= |publisher= Higher Education Statistics Agency|archive-date= 2012-05-17|archive-url= https://web.archive.org/web/20120517191933/http://www.hesa.ac.uk/dox/dataTables/studentsAndQualifiers/download/institution1011.xls|url-status= dead}} {{en}}</ref> |voorgraadse studente = 16 470 |nagraadse studente = 6 850 |doktoraal = |ander = |stad = [[Southampton]] |staat = |provinsie = <br />{{vlag|Engeland}} |land = <br />{{vlag|Verenigde Koninkryk}} |coor = |kampus = Stedelik |voormalige_name = |free_label = |free = |sport = |kleure = |bynaam = |gelukbringer = |atletiek = |affiliasies = |webtuiste = http://www.soton.ac.uk/ |kenteken = |voetnotas = }} Die '''Universiteit van Southampton''' (ook bekend as '''Southampton-universiteit''') is 'n [[universiteit]] in [[Southampton]], suidelike [[Engeland]]. == Eksterne skakels == * [http://www.soton.ac.uk/ http://www.soton.ac.uk/ - Die universiteit se Webwerf. {{en}}] == Verwysings == {{Verwysings}} {{Saadjie}} {{Universiteite in die Verenigde Koninkryk}} {{Normdata}} [[Kategorie:Britse universiteite‎]] b7bucllhd70o6v5hzc8073jy8qkvfnt Universiteit van Derby 0 56245 2968716 2216851 2026-09-19T17:12:17Z Pynappel 70858 /* Verwysings */ 2968716 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy|datum=Augustus 2017}} {{Inligtingskas Universiteit |naam = Universiteit van Derby |inheemse_naam = University of Derby |beeld = University of Derby.JPG |beeldgrootte = 250px |beeldbyskrif = Die hoofkampus |latyn_naam = |leuse = "Experientia docet" |leuseafr = "Ondervinding is die beste leermeester" |leuseeng = "Experience is the best teacher" |gestig = [[1992]] |gesluit = |tipe = Openbare universiteit |affiliasie = |befondsing = |rektor = |amptenaar_in_beheer = |voorsitter = |kanselier = |president = |vise-president = |superintendent = |provoos = |vise-kanselier = John Coyne |prinsipaal = |dekaan = |direkteur = |fakulteit = |personeel = |studentetal = 22 125<ref>{{cite web |url=http://www.hesa.ac.uk/dox/dataTables/studentsAndQualifiers/download/institution0910.xls |title=Studentetal 2009/10 |access-date=1 Desember 2011 |publisher=Higher Education Statistics Agency |language=vi |archive-url=https://web.archive.org/web/20160323205542/https://hesa.ac.uk/dox/datatables/studentsandqualifiers/download/institution0910.xls |archive-date=23 Maart 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> |voorgraadse studente = 14 390 |nagraadse studente = 3 085 |doktoraal = |ander = 4 650 Verdere onderrig |stad = [[Derby]] |staat = |provinsie = <br />{{vlag|Engeland}} |land = <br />{{vlag|Verenigde Koninkryk}} |coor = {{coord|52.938824|N|1.49648|W |format=dms |aansig=inlyn,titel|streek:GB_type:edu}} |kampus = Stedelik |voormalige_name = |free_label = |free = |sport = |kleure = |bynaam = |gelukbringer = |atletiek = |affiliasies = |webtuiste = http://www.derby.ac.uk/ |kenteken = |voetnotas = }} Die '''Universiteit van Derby''' (ook bekend as '''Derby-universiteit''') is 'n [[universiteit]] in Derby, [[Engeland]]. == Eksterne skakels == * [http://www.derby.ac.uk/ http://www.derby.ac.uk/ - Die universiteit se Webwerf. {{en}}] == Verwysings == {{Verwysings}} {{Saadjie}} {{Universiteite in die Verenigde Koninkryk}} {{Normdata}} [[Kategorie:Britse universiteite]] rxti548glfjpd5vx6u7rxhw5fyxuilu Universiteit van Exeter 0 56246 2968731 2747101 2026-09-19T17:14:14Z Pynappel 70858 /* Verwysings */ 2968731 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Universiteit |naam = Universiteit van Exeter |inheemse_naam = University of Exeter |beeld = Washington singer.jpg |beeldgrootte = 270px |beeldbyskrif = |latyn_naam = |leuse = "Lucem sequimur" |leuseafr = "Ons volg die lig" |leuseeng = "We follow the light" |gestig = [[1955]] |gesluit = |tipe = |affiliasie = |befondsing = £23.9&nbsp;miljoen <ref>{{cite web |url=http://www.issuu.com/universityofexeter/docs/2011financialstatements |title=Finansiële State vir die jaar geëindig 31 Julie 2011 |publisher=University of Exeter |access-date=8 Februarie 2012 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200601014314/https://issuu.com/universityofexeter/docs/2011financialstatements |archive-date=1 Junie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |rektor = |amptenaar_in_beheer = |voorsitter = |kanselier = Floella Benjamin, Die Barones Benjamin |president = |vise-president = |superintendent = |provoos = |vise-kanselier = Professor Sir Steve Smith |prinsipaal = |dekaan = |direkteur = |fakulteit = |personeel = 2 020 |studentetal = 17 950<ref>{{cite web|url=http://www.exeter.ac.uk/media/universityofexeter/webteam/shared/pdfs/annualreport/Annual_Report_2010.pdf|title=Jaarverslag 2010|publisher=University of Exeter|accessdate=26 Maart 2012|archive-date= 3 Maart 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303193420/http://www.exeter.ac.uk/media/universityofexeter/webteam/shared/pdfs/annualreport/Annual_Report_2010.pdf|url-status=dead}} {{en}}</ref> |voorgraadse studente = 13 335 |nagraadse studente = 4 615 |doktoraal = |ander = |stad = [[Exeter]] |staat = |provinsie = <br />{{vlag|Engeland}} |land = <br />{{vlag|Verenigde Koninkryk}} |coor = |kampus = |voormalige_name = |free_label = |free = |sport = |kleure = Groen en wit |bynaam = |gelukbringer = |atletiek = |affiliasies = |webtuiste = http://www.exeter.ac.uk/ |kenteken = |voetnotas = }} Die '''Universiteit van Exeter''' (ook bekend as '''Exeter-universiteit''') is 'n [[universiteit]] in [[Exeter]], suidwestelike [[Engeland]]. == Eksterne skakels == * [http://www.exeter.ac.uk/ http://www.exeter.ac.uk/ - Die universiteit se Webwerf. {{en}}] == Verwysings == {{Verwysings}} {{Saadjie}} {{Universiteite in die Verenigde Koninkryk}} {{Normdata}} [[Kategorie:Britse universiteite‎]] lt0u1jg7zharc27fffeexjzhhnt3b5i Universiteit van Huddersfield 0 56247 2968722 2430455 2026-09-19T17:13:04Z Pynappel 70858 /* Verwysings */ 2968722 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy|datum=Augustus 2017}} {{Inligtingskas Universiteit |naam = Universiteit van Huddersfield |inheemse_naam = University of Huddersfield |beeld = Queensgate Campus Top.jpg |beeldgrootte = 250px |beeldbyskrif = |latyn_naam = |leuse = |leuseafr = |leuseeng = |gestig = [[1825]] |gesluit = |tipe = Openbare universiteit |affiliasie = |befondsing = £293,000<ref>http://www.hud.ac.uk/finance/word/fnst08.doc{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |rektor = |amptenaar_in_beheer = |voorsitter = |kanselier = Professor Sir Patrick Stewart |president = |vise-president = |superintendent = |provoos = |vise-kanselier = Professor Bob Cryan |prinsipaal = |dekaan = |direkteur = |fakulteit = |personeel = |studentetal = 19 740<ref>{{cite web|url= http://www.hesa.ac.uk/dox/dataTables/studentsAndQualifiers/download/institution0607.xls|title= Studentegetalle 2006/07|accessdate= 9 April 2008|format= |publisher= Higher Education Statistics Agency}} {{en}}</ref> |voorgraadse studente = 16 175 |nagraadse studente = 3 570 |doktoraal = |ander = |stad = [[Huddersfield]] |staat = |provinsie = <br />{{vlag|Engeland}} |land = <br />{{vlag|Verenigde Koninkryk}} |coor = |kampus = Semi-stedelik |voormalige_name = |free_label = Koerant |free = ''Huddersfield Student'' |sport = |kleure = Blou |bynaam = |gelukbringer = |atletiek = |affiliasies = |webtuiste = http://hud.ac.uk/ |kenteken = [[Lêer:HuddunimainmarqueRGB.gif|150px]] |voetnotas = }} Die '''Universiteit van Huddersfield''' (ook bekend as '''Huddersfield-universiteit''') is 'n [[universiteit]] in [[Huddersfield]], noordelike [[Engeland]]. Die universiteit het die volgende akademiese skole: * Toegepaste Wetenskappe * Kuns, Ontwerp en Argitektuur * Rekenaar- en Ingenieurswese * Onderwys en Professionele Ontwikkeling * Universiteit van Huddersfield Bestuursskool * Menslike- en Gesondheidswetenskappe * Musiek, Menslikheid en Media == Eksterne skakels == * [http://hud.ac.uk/ http://hud.ac.uk/ - Die universiteit se Webwerf. {{en}}] == Verwysings == {{Verwysings}} {{Saadjie}} {{Universiteite in die Verenigde Koninkryk}} {{Normdata}} [[Kategorie:Britse universiteite]] b1zusrbk1fkt2zelk21cdwz14rxrl7q Universiteit van Essex 0 56264 2968711 2430451 2026-09-19T17:11:42Z Pynappel 70858 /* Verwysings */ 2968711 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Universiteit |naam = Universiteit van Essex |inheemse_naam = University of Essex |beeld = University of Essex - Albert Sloman Library.png |beeldgrootte = 250px |beeldbyskrif = |latyn_naam = |leuse = "Thought the harder, heart the keener." |leuseafr = |leuseeng = |gestig = 1965 |gesluit = |tipe = |affiliasie = |befondsing = £5.62&nbsp;miljoen |rektor = |amptenaar_in_beheer = |voorsitter = |kanselier = Andrew Phillips, Baron Phillips van Sudbury, OBE |president = |vise-president = |superintendent = |provoos = |vise-kanselier = |prinsipaal = |dekaan = |direkteur = |fakulteit = |personeel = |studentetal = 10 960<ref>{{cite web|url= http://www.essex.ac.uk/review/pdfs/Annual_Review_10-11.pdf|title= Annual Review and Financial Statements 2010-2011|accessdate= 23 Oktober 2012|publisher= University of Essex|archive-date= 2 April 2013|archive-url= https://web.archive.org/web/20130402214319/http://www.essex.ac.uk/review/pdfs/Annual_Review_10-11.pdf|url-status= dead}} {{en}}</ref> |voorgraadse studente = 8 115 |nagraadse studente = 2 845 |doktoraal = |ander = |stad = [[Colchester]], [[Essex]] |staat = |provinsie = <br />{{vlag|Engeland}} |land = <br />{{vlag|Verenigde Koninkryk}} |coor = |kampus = |voormalige_name = |free_label = |free = |sport = |kleure = |bynaam = |gelukbringer = |atletiek = |affiliasies = |webtuiste = http://www.essex.ac.uk/ |kenteken = |voetnotas = }} Die '''Universiteit van Essex''' is 'n [[universiteit]] in [[Colchester]], [[Essex]], in oostelike [[Engeland]]. == Eksterne skakels == * [http://www.essex.ac.uk/ http://www.essex.ac.uk/ - Die universiteit se Webwerf. {{en}}] == Verwysings == {{Verwysings}} {{Saadjie}} {{Universiteite in die Verenigde Koninkryk}} {{Normdata}} [[Kategorie:Britse universiteite‎]] eu7vp2swrre6zd64r5p4cg25zt6z9td Universiteit van Leicester 0 56265 2968719 2475267 2026-09-19T17:12:44Z Pynappel 70858 /* Verwysings */ 2968719 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Universiteit |naam = Universiteit van Leicester |inheemse_naam = University of Leicester |beeld = University of Leicester towers 2010.jpg |beeldgrootte = 250px |beeldbyskrif = |latyn_naam = |leuse = "Ut Vitam Habeant" |leuseafr = |leuseeng = So that they may have life |gestig = [[1957]] |gesluit = |tipe = Openbare universiteit |affiliasie = |befondsing = £7.02&nbsp;miljoen (2011/12) |rektor = |amptenaar_in_beheer = |voorsitter = |kanselier = [[Lord Grocott]] |president = |vise-president = |superintendent = |provoos = |vise-kanselier = Sir Robert Burgess |prinsipaal = |dekaan = |direkteur = |fakulteit = |personeel = 2 495 |studentetal = 17 055<ref>{{cite web|url= http://www.hesa.ac.uk/dox/dataTables/studentsAndQualifiers/download/institution0607.xls|title= Studentetal 2006/07|accessdate= 2008-04-10|format= |publisher= Higher Education Statistics Agency}} {{en}}</ref> |voorgraadse studente = 11 095 |nagraadse studente = 5 960 |doktoraal = |ander = |stad = [[Leicester]] |staat = |provinsie = <br />{{vlag|Engeland}} |land = <br />{{vlag|Verenigde Koninkryk}} |coor = |kampus = |voormalige_name = |free_label = |free = |sport = |kleure = |bynaam = |gelukbringer = |atletiek = |affiliasies = |webtuiste = http://www.le.ac.uk/ |kenteken = |voetnotas = }} Die '''Universiteit van Leicester''' is 'n [[universiteit]] in [[Leicester]], [[Engeland]]. == Eksterne skakels == * http://www.le.ac.uk/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070418104105/http://www2.le.ac.uk/ |date=18 April 2007 }} == Verwysings == {{Verwysings}} {{Saadjie}} {{Universiteite in die Verenigde Koninkryk}} {{Normdata}} [[Kategorie:Britse universiteite‎]] t138hcuv05u44ujpvuk3rjl7jzr3whm Portaal:Inhoudsopgawe/Portale/Kultuur en die kunste 100 56636 2968655 1315867 2026-09-19T13:50:46Z ~2026-50630-89 214761 2968655 wikitext text/x-wiki {| width="100%" cellpadding="0" cellspacing="0" style="background:none" |- style="background:none" valign="top" cellpadding="0" cellspacing="0" | width="50%" | '''[[Portaal:Kulture|Kulture]]''' '''[[Portaal:Kunste|Kunste]]''' — [[Portaal:Estetika|Estetika]] :'''[[Portaal:Letterkunde|Letterkunde]]'''<sup>[[File:Cscr-featured.svg|11px]]</sup>: [[Portaal:Boeke|Boeke]]{{•}} [[Portaal:Poësie|Poësie]]{{•}} [[Portaal:Skrywe|Skrywe]] ::'''Skrywers:''' ::'''[[Portaal:Romans|Romans]]:''' :'''Uitvoerende Kunste''' ::'''[[Portaal:Dans|Dans]]:''' [[Portaal:Ballet|Ballet]] ::'''[[Portaal:Film|Film]]'''<sup>[[File:Cscr-featured.svg|11px]]</sup>: ::'''[[Portaal:Musiek|Musiek]]'''<sup>[[File:Cscr-featured.svg|11px]]</sup>: :::'''Style:''' :::'''Kunstenaars:''' ::'''[[Portaal:Opera|Opera]]'''<sup>[[File:Cscr-featured.svg|11px]]</sup>: ::'''[[Portaal:Televisie|Televisie]]'''<sup>[[File:Cscr-featured.svg|11px]]</sup>: ::'''[[Portaal:Teater|Teater]]'''<sup>[[File:Cscr-featured.svg|11px]]</sup>: [[Portal:Musiekteater|Musiekteater]] | <br> <br> :'''[[Portaal:Visuele kunste|Visuele kunste]]'''<sup>[[File:Cscr-featured.svg|11px]]</sup>: :: :'''[[Portaal:Voedsel|Voedsel]]'''<sup>[[File:Cscr-featured.svg|11px]]</sup> en '''[[Portaal:Drank|Drank]]:''' [[Portaal:Bier|Bier]], [[Portaal:Wyn|Wyn]]<sup>[[File:Cscr-featured.svg|11px]]</sup> :'''[[Portaal:Taal|Taal]]''': [[Portaal:Afrikaans|Afrikaans]]<sup>[[File:Cscr-featured.svg|11px]]</sup> :'''[[Portaal:Sport|Sport]]:''' [[Portaal:Krieket|Krieket]]<sup>[[File:Cscr-featured.svg|11px]]</sup> {{•}} [[Portaal:Golf|Golf]]{{•}} [[Portaal:Olimpiese Spele|Olimpiese Spele]]{{•}} [[Portaal:Paralimpiese Spele|Paralimpiese Spele]]{{•}} Wedrenne: [[Portaal:Motorsport|Motorsport]]: [[Portaal:Formule Een|Formule Een]]<sup>[[File:Cscr-featured.svg|11px]]</sup> [[Portaal:Rugby|Rugby]]: [[Portaal:Rugby Liga|Rugby Liga]], [[Portaal:Rugby unie|Rugby unie]]<sup>[[File:Cscr-featured.svg|11px]]</sup>{{•}} [[Portaal:Tennis|Tennis]]<sup>[[File:Cscr-featured.svg|11px]]</sup>{{•}} :'''[[Portaal:Spelletjies|Spelletjies]]:''' [[Portaal:Pretparke|Pretparke]] {{•}} [[Portaal:Skaak|Skaak]]{{•}} [[Portaal:Dungeons & Dragons|Dungeons & Dragons]]; [[Portaal:Rol-speel speletjies|Rol-speel speletjies]]{{•}} [[Portaal:Strategie-speletjies|Strategie-speletjies]]{{•}} [[Portaal:Warhammer|Warhammer]] :[[Portaal:Video speletjies|Video speletjies]]: [[Portaal:Final Fantasy|Final Fantasy]]{{•}} [[Portaal:Nintendo|Nintendo]]{{•}} [[Portaal:Sony PlayStation|PlayStation]]{{•}} [[Portaal:Sega|Sega]]{{•}} [[Portaal:The Sims|The Sims]]{{•}} [[Portaal:Xbox|Xbox]]{{•}} [[Portaal:The Legend of Zelda|Zelda]] :'''Ander:''' [[Portaal:Radio|Radio]]{{•}} [[Portaal:Speelgoed|Speelgoed]]: [[Portaal:Lego|Lego]] ::'''Genre:''' [[Portaal:Komedie|Komedie]]<sup>[[File:Cscr-featured.svg|11px]]</sup>{{•}} [[Portaal:Riller|Riller]]{{•}} ::Fiktiewe wêrelde: |} 247dyn43bcmu917w29cdrggwfbfdqx2 2968657 2968655 2026-09-19T14:00:49Z SpesBona 2720 Wysiging deur [[Special:Contributions/~2026-50630-89|~2026-50630-89]] teruggerol na laaste weergawe deur [[User:Oesjaar|Oesjaar]] 1315867 wikitext text/x-wiki {| width="100%" cellpadding="0" cellspacing="0" style="background:none" |- style="background:none" valign="top" cellpadding="0" cellspacing="0" | width="50%" | '''[[Portaal:Kulture|Kulture]]''' '''[[Portaal:Kunste|Kunste]]''' — [[Portaal:Estetika|Estetika]] :'''[[Portaal:Letterkunde|Letterkunde]]'''<sup>[[File:Cscr-featured.svg|11px]]</sup>: [[Portaal:Boeke|Boeke]]{{•}} [[Portaal:Poësie|Poësie]]{{•}} [[Portaal:Skrywe|Skrywe]] ::'''Skrywers:''' ::'''[[Portaal:Romans|Romans]]:''' :'''Uitvoerende Kunste''' ::'''[[Portaal:Dans|Dans]]:''' [[Portaal:Ballet|Ballet]] ::'''[[Portaal:Film|Film]]'''<sup>[[File:Cscr-featured.svg|11px]]</sup>: ::'''[[Portaal:Musiek|Musiek]]'''<sup>[[File:Cscr-featured.svg|11px]]</sup>: :::'''Style:''' :::'''Kunstenaars:''' ::'''[[Portaal:Opera|Opera]]'''<sup>[[File:Cscr-featured.svg|11px]]</sup>: ::'''[[Portaal:Televisie|Televisie]]'''<sup>[[File:Cscr-featured.svg|11px]]</sup>: ::'''[[Portaal:Teater|Teater]]'''<sup>[[File:Cscr-featured.svg|11px]]</sup>: [[Portal:Musiekteater|Musiekteater]] | <br> <br> :'''[[Portaal:Visuele kunste|Visuele kunste]]'''<sup>[[File:Cscr-featured.svg|11px]]</sup>: :: :'''[[Portaal:Voedsel|Voedsel]]'''<sup>[[File:Cscr-featured.svg|11px]]</sup> en '''[[Portaal:Drank|Drank]]:''' [[Portaal:Bier|Bier]], [[Portaal:Wyn|Wyn]]<sup>[[File:Cscr-featured.svg|11px]]</sup> :'''[[Portaal:Taal|Taal]]''': [[Portaal:Afrikaans|Afrikaans]]<sup>[[File:Cscr-featured.svg|11px]]</sup> :'''[[Portaal:Sport|Sport]]:''' [[Portaal:Krieket|Krieket]]<sup>[[File:Cscr-featured.svg|11px]]</sup> {{•}} [[Portaal:Golf|Golf]]{{•}} [[Portaal:Olimpiese Spele|Olimpiese Spele]]{{•}} [[Portaal:Paralimpiese Spele|Paralimpiese Spele]]{{•}} Wedrenne: [[Portaal:Motorsport|Motorsport]]: [[Portaal:Formule Een|Formule Een]]<sup>[[File:Cscr-featured.svg|11px]]</sup> [[Portaal:Rugby|Rugby]]: [[Portaal:Rugby Liga|Rugby Liga]], [[Portaal:Rugby unie|Rugby unie]]<sup>[[File:Cscr-featured.svg|11px]]</sup>{{•}} [[Portaal:Tennis|Tennis]]<sup>[[File:Cscr-featured.svg|11px]]</sup>{{•}} :'''[[Portaal:Spelletjies|Spelletjies]]:''' [[Portaal:Pretparke|Pretparke]] {{•}} [[Portaal:Skaak|Skaak]]{{•}} [[Portaal:Dungeons & Dragons|Dungeons & Dragons]]; [[Portaal:Rol-speel speletjies|Rol-speel speletjies]]{{•}} [[Portaal:Strategie-speletjies|Strategie-speletjies]]{{•}} [[Portaal:Warhammer|Warhammer]] :[[Portaal:Video speletjies|Video speletjies]]: [[Portaal:Final Fantasy|Final Fantasy]]{{•}} [[Portaal:Mario|Mario]]{{•}} [[Portaal:Nintendo|Nintendo]]{{•}} [[Portaal:Sony PlayStation|PlayStation]]{{•}} [[Portaal:Pokémon|Pokémon]]{{•}} [[Portaal:Sega|Sega]]{{•}} [[Portaal:The Sims|The Sims]]{{•}} [[Portaal:Sonic|Sonic]]{{•}} [[Portaal:Xbox|Xbox]]{{•}} [[Portaal:The Legend of Zelda|Zelda]] :'''Ander:''' [[Portaal:Radio|Radio]]{{•}} [[Portaal:Speelgoed|Speelgoed]]: [[Portaal:Lego|Lego]] ::'''Genre:''' [[Portaal:Komedie|Komedie]]<sup>[[File:Cscr-featured.svg|11px]]</sup>{{•}} [[Portaal:Riller|Riller]]{{•}} ::Fiktiewe wêrelde: |} r9smwydymfxmshtti6u50ff2hcns6ir Portaal:Inhoudsopgawe/Portale/Geografie en plekke 100 56735 2968660 2411716 2026-09-19T14:05:45Z ~2026-50630-89 214761 2968660 wikitext text/x-wiki <!-- for featured portals use <sup>[[File:Cscr-featured.svg|11px]]</sup> -->{| width="100%" cellpadding="0" cellspacing="0" style="background:none" |- style="background:none" valign="top" cellpadding="0" cellspacing="0" | width="50%" | '''[[Portaal:Geografie|Geografie]]'''&nbsp;• '''[[Portaal:Atlas|Atlas]]'''<sup>[[File:Cscr-featured.svg|11px]]</sup>&nbsp;• [[Portaal:Berge|Berge]] '''[[Portaal:Afrika|Afrika]]'''<sup>[[File:Cscr-featured.svg|11px]]</sup><br /> : [[Portaal:Angola|Angola]] • [[Portaal:Benin|Benin]] • [[Portaal:Botswana|Botswana]] • [[Portaal:Burkina|Burkina]] • [[Portaal:Burundi|Burundi]] • [[Portaal:Comore|Comore]] • [[Portaal:Djiboeti|Djiboeti]] • [[Portaal:Ekwatoriaal-Guinee|Ekwatoriaal-Guinee]] • [[Portaal:Eritrea|Eritrea]] • [[Portaal:Ethiopië|Ethiopië]] • [[Portaal:Gaboen|Gaboen]] • [[Portaal:Gambië|Gambië]] • [[Portaal:Ghana|Ghana]] • [[Portaal:Guinee|Guinee]] • [[Portaal:Guinee-Bissau|Guinee-Bissau]] • [[Portaal:Ivoorkus|Ivoorkus]] • [[Portaal:Kaap Verde|Kaap Verde]] • [[Portaal:Kameroen|Kameroen]] • [[Portaal:Kenia|Kenia]] • [[Portaal:Demokratiese Republiek van Kongo|Demokratiese Republiek van Kongo]]&nbsp;• [[Portaal:Republiek van die Kongo|Republiek van die Kongo]] • [[Portaal:Lesotho|Lesotho]] • [[Portaal:Liberië|Liberië]] • [[Portaal:Madagaskar|Madagaskar]] • [[Portaal:Malawi|Malawi]]&nbsp;• [[Portaal:Mali|Mali]]&nbsp;• [[Portaal:Marokko|Marokko]] • [[Portaal:Mauritius|Mauritius]] • [[Portaal:Mosambiek|Mosambiek]] • [[Portaal:Namibië|Namibië]] • [[Portaal:Niger|Niger]] • [[Portaal:Nigerië|Nigerië]]&nbsp;• [[Portaal:Rwanda|Rwanda]]&nbsp;• [[Portaal:São Tomé en Príncipe|São Tomé en Príncipe]] • [[Portaal:Senegal|Senegal]] • [[Portaal:Sentraal-Afrikaanse Republiek|Sentraal-Afrikaanse Republiek]] • [[Portaal:Seychelle|Seychelle]]&nbsp;• [[Portaal:Sierra Leone|Sierra Leone]] • [[Portaal:Somalië|Somalië]] • [[Portaal:Suid-Afrika|Suid-Afrika]] • [[Portaal:Suid Soedan|Suid Soedan]] • [[Portaal:eSwatini|eSwatini]] • [[Portaal:Tanzanië|Tanzanië]]&nbsp;• [[Portaal:Togo|Togo]] • [[Portaal:Tsjad|Tsjad]] • • [[Portaal:Uganda|Uganda]] • [[Portaal:Zambië|Zambië]] • [[Portaal:Zimbabwe|Zimbabwe]] ([[Portaal:Harare|Harare]])&nbsp; '''[[Portaal:Antarktika|Antarktika]]'''&nbsp;• '''[[Portaal:Arkties|Arkties]]''' '''[[Portaal:Asië|Asië]]''' :[[Portaal:Afganistan|Afganistan]] • [[Portaal:Armenië|Armenië]] • [[Portaal:Aserbeidjan|Aserbeidjan]] • [[Portaal:Bahrein|Bahrein]] • [[Portaal:Bangladesj|Bangladesj]]<sup>[[File:Cscr-featured.svg|11px]]</sup> • [[Portaal:Bhoetan|Bhoetan]] • [[Portaal:Birma|Birma]] ([[Portaal:Myanmar|Myanmar]]) • [[Portaal:Broenei|Broenei]] • [[Portaal:Ciprus|Ciprus]] • [[Portaal:Filippyne|Filippyne]] • [[Portaal:Georgië|Georgië]] • [[Portaal:Indië|Indië]]<sup>[[File:Cscr-featured.svg|11px]]</sup> • [[Portaal:Indonesië|Indonesië]] • • [[Portaal:Iran|Iran]]&nbsp;• [[Portaal:Israel|Israel]] • [[Portaal:Japan|Japan]]<sup>[[File:Cscr-featured.svg|11px]]</sup> ([[Portaal:Osaka|Osaka]], [[Portaal:Tokyo|Tokyo]]) • [[Portaal:Kambodja|Kambodja]] • [[Portaal:Kasakstan|Kasakstan]] • [[Portaal:Kirgisistan|Kirgisistan]] • [[Portaal:Laos|Laos]] • [[Portaal:Maledive|Maledive]] • [[Portaal:Maleisië|Maleisië]] • [[Portaal:Mongolië|Mongolië]] • [[Portaal:Nepal|Nepal]]&nbsp;• [[Portaal:Oesbekistan|Oesbekistan]] • [[Portaal:Pakistan|Pakistan]] • [[Portaal:Saoedi-Arabië|Saoedi-Arabië]] • [[Portaal:Singapoer|Singapoer]] • [[Portaal:Sjina|Sjina]] ([[Portaal:Volksrepubliek van Sjina|Volksrepubliek van Sjina]], [[Portaal:Hong Kong|Hong Kong]]<sup>[[File:Cscr-featured.svg|11px]]</sup>, [[Portaal:Macau|Macau]], [[Portaal:Shanghai|Shanghai]]) • [[Portaal:Sri Lanka|Sri Lanka]] • [[Portaal:Suid-Korea|Suid-Korea]] • [[Portaal:Tadjikistan|Tadjikistan]] • [[Portaal:Taiwan|Taiwan]]&nbsp;• [[Portaal:Thailand|Thailand]] • [[Portaal:Turkmenistan|Turkmenistan]] • [[Portaal:Turkye|Turkye]] • [[Portaal:Verenigde Arabiese Emirate|Verenigde Arabiese Emirate]] • [[Portaal:Viëtnam|Viëtnam]] '''[[Portaal:Europa|Europa]]''' :[[Portaal:Albanië|Albanië]] ([[Portal:Tirana|Tirana]]) • [[Portaal:Andorra|Andorra]] • [[Portaal:België|België]] • [[Portaal:Belo-Rusland|Belo-Rusland]] ([[Portaal:Belarus|Belarus]]) • [[Portaal:Bosnië en Herzegowina|Bosnië en Herzegowina]] • [[Portaal:Bulgarye|Bulgarye]] • [[Portaal:Denemarke|Denemarke]] • [[Portaal:Duitsland|Duitsland]] • [[Portaal:Estland|Estland]] • [[Portaal:Finland|Finland]] • [[Portaal:Frankryk|Frankryk]] • [[Portaal:Griekeland|Griekeland]] • [[Portaal:Hongarye|Hongarye]] • [[Portaal:Ierland|Ierland]] • [[Portaal:Italië|Italië]] • [[Portaal:Joego-Slawië|Joego-Slawië]] • [[Portaal:Kroasië|Kroasië]] • [[Portaal:Letland|Letland]] • [[Portaal:Liechtenstein|Liechtenstein]] • [[Portaal:Litaue|Litaue]] • [[Portaal:Luxemburg|Luxemburg]] • [[Portaal:Malta|Malta]] • [[Portaal:Masedonië|Masedonië]] • [[Portaal:Moldawië|Moldawië]] • [[Portaal:Monaco|Monaco]] • [[Portaal:Nederland|Nederland]] • [[Portaal:Noorweë|Noorweë]] • [[Portaal:Oekraïne|Oekraïne]] • [[Portaal:Oostenryk|Oostenryk]] • [[Portaal:Pole|Pole]] • [[Portaal:Portugal|Portugal]] • [[Portaal:Roemenië|Roemenië]] • [[Portaal:Rusland|Russiese Federasie]] • [[Portaal:San Marino|San Marino]] • [[Portaal:Slowakye|Slowakye]] • [[Portaal:Slowenië|Slowenië]] • [[Portaal:Spanje|Spanje]] • [[Portaal:Swede|Swede]] • [[Portaal:Switserland|Switserland]] • [[Portaal:Tsjeggiese Republiek|Tsjeggiese Republiek]] • [[Portale:Vatikaanstad|Vatikaanstad]] • [[Portaal:Verenigde Koninkryk|Verenigde Koninkryk]] • [[Portaal:Ysland|Ysland]] '''[[Portaal:Suid-Amerika|Suid-Amerika]]''' : : [[Portaal:Argentinië|Argentinië]] • [[Portaal:Bolivia|Bolivia]] • [[Portaal:Brasilië|Brasilië]] • [[Portaal:Chili|Chili]] • [[Portaal:Colombia|Colombia]] • [[Portaal:Ecuador|Ecuador]] • [[Portaal:Guyana|Guyana]] • [[Portaal:Paraguay|Paraguay]] • [[Portaal:Peru|Peru]] • [[Portaal:Suriname|Suriname]] • [[Portaal:Uruguay|Uruguay]] • [[Portaal:Venezuela|Venezuela]] '''[[Portaal:Middel Ooste|Middel Ooste]]''' : [[Portaal:Afganistan|Afganistan]] • [[Portaal:Ciprus|Ciprus]] • [[Portaal:Iran|Iran]] • [[Portaal:Israel|Israel]] • [[Portaal:Kasakstan|Kasakstan]] • [[Portaal:Kirgisistan|Kirgisistan]] • [[Portaal:Saoedi-Arabië|Saoedi-Arabië]] • [[Portaal:Tadjikistan|Tadjikistan]] • [[Portaal:Turkye|Turkye]] • [[Portaal:Verenigde Arabiese Emirate|Verenigde Arabiese Emirate]] • [[Portaal:Oesbekistan|Oesbekistan]] | :'''[[Portaal:Noord Amerika|Noord Amerika]]''' :: [[Portaal:Kanada|Kanada]]: &nbsp;• [[Portaal:Geografie van Kanada|Geografie van Kanada]] :::[[Portaal:Alberta|Alberta]] ([[Portaal:Edmonton|Edmonton]])&nbsp;• [[Portaal:Brits-Columbië|Brits-Columbië]] ([[Portaal:Vancouver|Vancouver]])&nbsp;• [[Portaal:Manitoba|Manitoba]]&nbsp;• [[Portaal:Nieu-Brunswyk|Nieu-Brunswyk]]&nbsp;• [[Portaal:Newfoundland en Labrador|Newfoundland en Labrador]]&nbsp;• [[Portaal:Noordwestelike Gebiede|Noordwestelike Gebiede]]&nbsp;• [[Portaal:Nova Scotia|Nova Scotia]]&nbsp;• [[Portaal:Nunavut|Nunavut]]&nbsp;• [[Portaal:Ontario|Ontario]] ([[Portaal:Oostelike-Ontario|Oostelike-Ontario]]&nbsp;• [[Portaal:Ottawa|Ottawa]]&nbsp;•[[Portaal:Toronto|Toronto]]&nbsp;• [[Portaal:Hamilton, Ontario|Hamilton]])&nbsp;• [[Portaal:Prins Eduard-Eiland|Prins Eduard-Eiland]] &nbsp;• [[Portaal:Quebec|Quebec]] ([[Portaal:Montreal|Montreal]], [[Portaal:Quebec Stad|Quebec Stad]], [[Portaal:Estrie|Estrie]], [[Portaal:Laurentides|Laurentides]], [[Portaal:Saguenay–Lac-Saint-Jean|Saguenay–Lac-Saint-Jean]])&nbsp;• [[Portaal:Saskatchewan|Saskatchewan]]&nbsp;• [[Portaal:Yukon|Yukon]] ::[[Portaal:Mexiko|Mexiko]]&nbsp; :::[[Portaal:San Diego–Tijuana|San Diego–Tijuana]] :: [[Portaal:Verenigde State|Verenigde State]] :::[[Portaal:Alabama|Alabama]]&nbsp;• [[Portaal:Alaska|Alaska]]&nbsp;• [[Portaal:Arizona|Arizona]]&nbsp;• [[Portaal:Arkansas|Arkansas]]&nbsp;• [[Portaal:Kalifornië|Kalifornië]]<sup>[[File:Cscr-featured.svg|11px]]</sup>&nbsp;([[Portaal:San Francisco Baai Streek|San Francisco Baai Streek]]&nbsp;• [[Portaal:Kalifornië Sentraal Vallei|Kalifornië Sentraal Vallei]]&nbsp;• [[Portaal:Los Angeles|Los Angeles]]&nbsp;• [[Portaal:San Diego|San Diego]]&nbsp;• [[Portaal:San Diego–Tijuana|San Diego–Tijuana]])&nbsp;• [[Portaal:Colorado|Colorado]]&nbsp;• [[Portaal:Connecticut|Connecticut]]<sup>[[File:Cscr-featured.svg|11px]]</sup>&nbsp;• [[Portaal:Delaware|Delaware]]&nbsp;• [[Portaal:Florida|Florida]]<sup>[[File:Cscr-featured.svg|11px]]</sup>&nbsp; ([[Portaal:Miami|Miami]])&nbsp;• [[Portaal:Georgia|Georgia]]&nbsp;• [[Portaal:Hawaii|Hawaii]]&nbsp;• [[Portaal:Idaho|Idaho]]&nbsp;• [[Portaal:Illinois|Illinois]]<sup>[[File:Cscr-featured.svg|11px]]</sup>&nbsp;([[Portaal:Chicago|Chicago]]<sup>[[File:Cscr-featured.svg|11px]]</sup>)&nbsp;• [[Portaal:Indiana|Indiana]]<sup>[[File:Cscr-featured.svg|11px]]</sup>&nbsp;([[Portaal:Indianapolis|Indianapolis]]<sup>[[File:Cscr-featured.svg|11px]]</sup>)&nbsp;• [[Portaal:Iowa|Iowa]]&nbsp;• [[Portaal:Kansas|Kansas]]<sup>[[File:Cscr-featured.svg|11px]]</sup>&nbsp;• [[Portaal:Kentucky|Kentucky]]<sup>[[File:Cscr-featured.svg|11px]]</sup>&nbsp;([[Portaal:Louisville|Louisville]]<sup>[[File:Cscr-featured.svg|11px]]</sup>)&nbsp;• [[Portaal:Louisiana|Louisiana]]&nbsp;([[Portaal:New Orleans|New Orleans]])&nbsp;• [[Portaal:Maine|Maine]]&nbsp;• [[Portaal:Maryland|Maryland]]&nbsp;• [[Portaal:Massachusetts|Massachusetts]]&nbsp;• [[Portaal:Michigan|Michigan]]&nbsp;([[Portaal:Detroit|Detroit]])&nbsp;• [[Portaal:Minnesota|Minnesota]]<sup>[[File:Cscr-featured.svg|11px]]</sup>&nbsp;• [[Portaal:Mississippi|Mississippi]]&nbsp;• [[Portaal:Missouri|Missouri]]&nbsp;• [[Portaal:Montana|Montana]]&nbsp;• [[Portaal:Nebraska|Nebraska]]&nbsp;• [[Portaal:Nevada|Nevada]]<sup>[[File:Cscr-featured.svg|11px]]</sup>&nbsp;([[Portal:Las Vegas|Las&nbsp;Vegas]])&nbsp;• [[Portaal:New Hampshire|New Hampshire]]&nbsp;• [[Portaal:New Jersey|New Jersey]]&nbsp;• [[Portaal:Nieu-Mexiko|Nieu-Mexiko]]&nbsp;• [[Portaal:New York|New York]]<sup>[[File:Cscr-featured.svg|11px]]</sup>&nbsp;([[Portaal:New York Stad|New York Stad]] • [[Portaal:Kapitaal Distrik|Kapitaal Distrik]]&nbsp;• [[Portaal:Finger Mere|Finger Mere]]<sup>[[File:Cscr-featured.svg|11px]]</sup> • [[Portaal:Hudson Vallei|Hudson Vallei]]<sup>[[File:Cscr-featured.svg|11px]]</sup> • [[Portaal:Syracuse|Syracuse]])&nbsp;• [[Portaal:Noord-Carolina|Noord-Carolina]]&nbsp;• [[Portaal:Noord-Dakota|Noord-Dakota]]&nbsp;• [[Portaal:Ohio|Ohio]]&nbsp;([[Portaal:Cleveland, Ohio|Cleveland]])&nbsp;• [[Portaal:Oklahoma|Oklahoma]]<sup>[[File:Cscr-featured.svg|11px]]</sup>&nbsp;• [[Portaal:Oregon|Oregon]]<sup>[[File:Cscr-featured.svg|11px]]</sup>&nbsp;• [[Portaal:Pennsilvanië|Pennsilvanië]]&nbsp;([[Portaal:Erie|Erie]]&nbsp;• [[Portaal:Lancaster, Pennsilvanië|Lancaster]]&nbsp;• [[Portaal:Philadelphia|Philadelphia]]&nbsp;• [[Portaal:Pittsburgh|Pittsburgh]])&nbsp;• [[Portaal:Puerto Rico|Puerto Rico]]<sup>[[File:Cscr-featured.svg|11px]]</sup>&nbsp;• [[Portaal:Rhode Island|Rhode Island]]<sup>[[File:Cscr-featured.svg|11px]]</sup>&nbsp;• [[Portaal:Suid-Carolina|Suid-Carolina]]&nbsp;• [[Portaal:Suid-Dakota|Suid-Dakota]]&nbsp;• [[Portaal:Tennessee|Tennessee]]&nbsp;• [[Portaal:Texas|Texas]]<sup>[[File:Cscr-featured.svg|11px]]</sup>&nbsp;([[Portaal:Dallas|Dallas]]&nbsp;• [[Portaal:Houston|Houston]]<sup>[[File:Cscr-featured.svg|11px]]</sup>)&nbsp;• [[Portaal:Utah|Utah]]<sup>[[File:Cscr-featured.svg|11px]]</sup>&nbsp;• [[Portaal:Vermont|Vermont]]&nbsp;• [[Portaal:Virginia|Virginia]]&nbsp;• [[Portaal:Washington|Washington]]&nbsp;([[Portaal:Seattle|Seattle]])&nbsp;• [[Portaal:Wes-Virginia|Wes-Virginia]]&nbsp;• [[Portaal:Wisconsin|Wisconsin]]&nbsp;• [[Portaal:Wyoming|Wyoming]] :'''[[Portaal:Australasië|Australasië]] en [[Portaal:Oseanië|Oseanië]]''' :: [[Portaal:Australië|Australië]]<sup>[[File:Cscr-featured.svg|11px]]</sup> :::[[Portaal:Australiese Hoofstadgebied|Australiese Hoofstadgebied]]&nbsp;• [[Portaal:Nieu-Suid-Wallis|Nieu-Suid-Wallis]]&nbsp;• [[Portaal:Noordelike Gebied|Noordelike Gebied]]&nbsp;• [[Portaal:Queensland|Queensland]]&nbsp;• [[Portaal:Suid-Australië|Suid-Australië]]<sup>[[File:Cscr-featured.svg|11px]]</sup>&nbsp;• [[Portaal:Tasmanië|Tasmanië]]&nbsp;• [[Portaal:Victoria|Victoria]]&nbsp;• [[Portaal:Wes-Australië|Wes-Australië]]&nbsp; ::[[Portaal:Kiribati|Kiribati]]&nbsp;• [[Portaal:Mikronesië|Mikronesië]]&nbsp;• [[Portaal:Nieu-Seeland|Nieu-Seeland]]<sup>[[File:Cscr-featured.svg|11px]]</sup>&nbsp;• [[Portaal:Papoea-Nieu-Guinee|Papoea-Nieu-Guinee]] |}<!-- Portals to Add: • [[Portal:Åland|Åland]] • [[Portal:Andhra Pradesh|Andhra Pradesh]] • [[Portal:Angola|Angola]] • [[Portal:Bengali|Bengali]] • [[Portal:Berkshire|Berkshire]] • [[Portal:Brighton|Brighton]] • [[Portal:British Virgin Islands|British Virgin Islands]] • [[Portal:Buckinghamshire|Buckinghamshire]] • [[Portal:Carpathian Ruthenia|Carpathian Ruthenia]] • [[Portal:Central Valley|Central Valley]] • [[Portal:City of Bankstown|City of Bankstown]] • [[Portal:Commonwealth realms|Commonwealth realms]] • [[Portal:Croats|Croats]] • [[Portal:Cumberland, Maryland|Cumberland, Maryland]] • [[Portal:Cumbria|Cumbria]] • [[Portal:Derbyshire|Derbyshire]] • [[Portal:Devon|Devon]] • [[Portal:East Midlands England|East Midlands England]] • [[Portal:Finger Lakes|Finger Lakes]] • [[Portal:Isle of Wight|Isle of Wight]] • [[Portal:Latino and Hispanic Americans|Latino and Hispanic Americans]] • [[Portal:Liechtenstein|Liechtenstein]] • [[Portal:Micronations|Micronations]] • [[Portal:Newar|Newar]] • [[Portal:North East England|North East England]] • [[Portal:Punjab|Punjab]] • [[Portal:Roma|Roma]] • [[Portal:Shannara|Shannara]] • [[Portal:Sicily|Sicily]] • [[Portal:Space|Space]] • [[Portal:Surrey|Surrey]] • [[Portal:Sussex|Sussex]] • [[Portal:Transylvania|Transylvania]] • [[Portal:Vienna|Vienna]] • [[Portal:West Sussex|West Susex]] --> 1z9ma4dkcbeiiqvkkfdhkh9siulrq4x 2968661 2968660 2026-09-19T14:10:58Z SpesBona 2720 Wysiging deur [[Special:Contributions/~2026-50630-89|~2026-50630-89]] teruggerol na laaste weergawe deur [[User:Oesjaar|Oesjaar]] 1948658 wikitext text/x-wiki <!-- for featured portals use <sup>[[File:Cscr-featured.svg|11px]]</sup> -->{| width="100%" cellpadding="0" cellspacing="0" style="background:none" |- style="background:none" valign="top" cellpadding="0" cellspacing="0" | width="50%" | '''[[Portaal:Geografie|Geografie]]'''&nbsp;• '''[[Portaal:Atlas|Atlas]]'''<sup>[[File:Cscr-featured.svg|11px]]</sup>&nbsp;• [[Portaal:Berge|Berge]] '''[[Portaal:Afrika|Afrika]]'''<sup>[[File:Cscr-featured.svg|11px]]</sup><br /> : [[Portaal:Algerië|Algerië]] • [[Portaal:Angola|Angola]] • [[Portaal:Benin|Benin]] • [[Portaal:Botswana|Botswana]] • [[Portaal:Burkina|Burkina]] • [[Portaal:Burundi|Burundi]] • [[Portaal:Comore|Comore]] • [[Portaal:Djiboeti|Djiboeti]] • [[Portaal:Egipte|Egipte]]&nbsp;• [[Portaal:Ekwatoriaal-Guinee|Ekwatoriaal-Guinee]] • [[Portaal:Eritrea|Eritrea]] • [[Portaal:Ethiopië|Ethiopië]] • [[Portaal:Gaboen|Gaboen]] • [[Portaal:Gambië|Gambië]] • [[Portaal:Ghana|Ghana]] • [[Portaal:Guinee|Guinee]] • [[Portaal:Guinee-Bissau|Guinee-Bissau]] • [[Portaal:Ivoorkus|Ivoorkus]] • [[Portaal:Kaap Verde|Kaap Verde]] • [[Portaal:Kameroen|Kameroen]] • [[Portaal:Kenia|Kenia]] • [[Portaal:Demokratiese Republiek van Kongo|Demokratiese Republiek van Kongo]]&nbsp;• [[Portaal:Republiek van die Kongo|Republiek van die Kongo]] • [[Portaal:Lesotho|Lesotho]] • [[Portaal:Liberië|Liberië]] • [[Portaal:Libië|Libië]] • [[Portaal:Madagaskar|Madagaskar]] • [[Portaal:Malawi|Malawi]]&nbsp;• [[Portaal:Mali|Mali]]&nbsp;• [[Portaal:Marokko|Marokko]] • [[Portaal:Mauritanië|Mauritanië]] • [[Portaal:Mauritius|Mauritius]] • [[Portaal:Mosambiek|Mosambiek]] • [[Portaal:Namibië|Namibië]] • [[Portaal:Niger|Niger]] • [[Portaal:Nigerië|Nigerië]]&nbsp;• [[Portaal:Rwanda|Rwanda]]&nbsp;• [[Portaal:São Tomé en Príncipe|São Tomé en Príncipe]] • [[Portaal:Senegal|Senegal]] • [[Portaal:Sentraal-Afrikaanse Republiek|Sentraal-Afrikaanse Republiek]] • [[Portaal:Seychelle|Seychelle]]&nbsp;• [[Portaal:Sierra Leone|Sierra Leone]] • [[Portaal:Soedan|Soedan]] • [[Portaal:Somalië|Somalië]] • [[Portaal:Suid-Afrika|Suid-Afrika]] • [[Portaal:Suid Soedan|Suid Soedan]] • [[Portaal:eSwatini|eSwatini]] • [[Portaal:Tanzanië|Tanzanië]]&nbsp;• [[Portaal:Togo|Togo]] • [[Portaal:Tsjad|Tsjad]] • [[Portaal:Tunisië|Tunisië]] • [[Portaal:Uganda|Uganda]] • [[Portaal:Westelike Sahara|Westelike Sahara]] • [[Portaal:Zambië|Zambië]] • [[Portaal:Zimbabwe|Zimbabwe]] ([[Portaal:Harare|Harare]])&nbsp; '''[[Portaal:Antarktika|Antarktika]]'''&nbsp;• '''[[Portaal:Arkties|Arkties]]''' '''[[Portaal:Asië|Asië]]''' :[[Portaal:Afganistan|Afganistan]] • [[Portaal:Armenië|Armenië]] • [[Portaal:Aserbeidjan|Aserbeidjan]] • [[Portaal:Bahrein|Bahrein]] • [[Portaal:Bangladesj|Bangladesj]]<sup>[[File:Cscr-featured.svg|11px]]</sup> • [[Portaal:Bhoetan|Bhoetan]] • [[Portaal:Birma|Birma]] ([[Portaal:Myanmar|Myanmar]]) • [[Portaal:Broenei|Broenei]] • [[Portaal:Ciprus|Ciprus]] • [[Portaal:Filippyne|Filippyne]] • [[Portaal:Georgië|Georgië]] • [[Portaal:Indië|Indië]]<sup>[[File:Cscr-featured.svg|11px]]</sup> • [[Portaal:Indonesië|Indonesië]] • [[Portaal:Irak|Irak]] • [[Portaal:Iran|Iran]]&nbsp;• [[Portaal:Israel|Israel]] • [[Portaal:Japan|Japan]]<sup>[[File:Cscr-featured.svg|11px]]</sup> ([[Portaal:Osaka|Osaka]], [[Portaal:Tokyo|Tokyo]]) • [[Portaal:Jemen|Jemen]] • [[Portaal:Jordanië|Jordanië]] • [[Portaal:Kambodja|Kambodja]] • [[Portaal:Kasakstan|Kasakstan]] • [[Portaal:Katar|Katar]]&nbsp;• [[Portaal:Kirgisistan|Kirgisistan]] • [[Portaal:Koeweit|Koeweit]] • [[Portaal:Laos|Laos]] • [[Portaal:Libanon|Libanon]] • [[Portaal:Maledive|Maledive]] • [[Portaal:Maleisië|Maleisië]] • [[Portaal:Mongolië|Mongolië]] • [[Portaal:Nepal|Nepal]]&nbsp;• [[Portaal:Oesbekistan|Oesbekistan]] • [[Portaal:Oman|Oman]] • [[Portaal:Pakistan|Pakistan]] • [[Portaal:Saoedi-Arabië|Saoedi-Arabië]] • [[Portaal:Singapoer|Singapoer]] • [[Portaal:Sirië|Sirië]] • [[Portaal:Sjina|Sjina]] ([[Portaal:Volksrepubliek van Sjina|Volksrepubliek van Sjina]], [[Portaal:Hong Kong|Hong Kong]]<sup>[[File:Cscr-featured.svg|11px]]</sup>, [[Portaal:Macau|Macau]], [[Portaal:Shanghai|Shanghai]]) • [[Portaal:Sri Lanka|Sri Lanka]] • [[Portaal:Suid-Korea|Suid-Korea]] • [[Portaal:Tadjikistan|Tadjikistan]] • [[Portaal:Taiwan|Taiwan]]&nbsp;• [[Portaal:Thailand|Thailand]] • [[Portaal:Turkmenistan|Turkmenistan]] • [[Portaal:Turkye|Turkye]] • [[Portaal:Verenigde Arabiese Emirate|Verenigde Arabiese Emirate]] • [[Portaal:Viëtnam|Viëtnam]] '''[[Portaal:Europa|Europa]]''' :[[Portaal:Albanië|Albanië]] ([[Portal:Tirana|Tirana]]) • [[Portaal:Andorra|Andorra]] • [[Portaal:België|België]] • [[Portaal:Belo-Rusland|Belo-Rusland]] ([[Portaal:Belarus|Belarus]]) • [[Portaal:Bosnië en Herzegowina|Bosnië en Herzegowina]] • [[Portaal:Bulgarye|Bulgarye]] • [[Portaal:Denemarke|Denemarke]] • [[Portaal:Duitsland|Duitsland]] • [[Portaal:Estland|Estland]] • [[Portaal:Finland|Finland]] • [[Portaal:Frankryk|Frankryk]] • [[Portaal:Griekeland|Griekeland]] • [[Portaal:Hongarye|Hongarye]] • [[Portaal:Ierland|Ierland]] • [[Portaal:Italië|Italië]] • [[Portaal:Joego-Slawië|Joego-Slawië]] • [[Portaal:Kroasië|Kroasië]] • [[Portaal:Letland|Letland]] • [[Portaal:Liechtenstein|Liechtenstein]] • [[Portaal:Litaue|Litaue]] • [[Portaal:Luxemburg|Luxemburg]] • [[Portaal:Malta|Malta]] • [[Portaal:Masedonië|Masedonië]] • [[Portaal:Moldawië|Moldawië]] • [[Portaal:Monaco|Monaco]] • [[Portaal:Nederland|Nederland]] • [[Portaal:Noorweë|Noorweë]] • [[Portaal:Oekraïne|Oekraïne]] • [[Portaal:Oostenryk|Oostenryk]] • [[Portaal:Pole|Pole]] • [[Portaal:Portugal|Portugal]] • [[Portaal:Roemenië|Roemenië]] • [[Portaal:Rusland|Russiese Federasie]] • [[Portaal:San Marino|San Marino]] • [[Portaal:Slowakye|Slowakye]] • [[Portaal:Slowenië|Slowenië]] • [[Portaal:Spanje|Spanje]] • [[Portaal:Swede|Swede]] • [[Portaal:Switserland|Switserland]] • [[Portaal:Tsjeggiese Republiek|Tsjeggiese Republiek]] • [[Portale:Vatikaanstad|Vatikaanstad]] • [[Portaal:Verenigde Koninkryk|Verenigde Koninkryk]] • [[Portaal:Ysland|Ysland]] '''[[Portaal:Suid-Amerika|Suid-Amerika]]''' : : [[Portaal:Argentinië|Argentinië]] • [[Portaal:Bolivia|Bolivia]] • [[Portaal:Brasilië|Brasilië]] • [[Portaal:Chili|Chili]] • [[Portaal:Colombia|Colombia]] • [[Portaal:Ecuador|Ecuador]] • [[Portaal:Guyana|Guyana]] • [[Portaal:Paraguay|Paraguay]] • [[Portaal:Peru|Peru]] • [[Portaal:Suriname|Suriname]] • [[Portaal:Uruguay|Uruguay]] • [[Portaal:Venezuela|Venezuela]] '''[[Portaal:Middel Ooste|Middel Ooste]]''' : [[Portaal:Afganistan|Afganistan]] • [[Portaal:Ciprus|Ciprus]] • [[Portaal:Egipte|Egipte]] • [[Portaal:Irak|Irak]] • [[Portaal:Iran|Iran]] • [[Portaal:Israel|Israel]] • [[Portaal:Jordanië|Jordanië]] • [[Portaal:Kasakstan|Kasakstan]] • [[Portaal:Kirgisistan|Kirgisistan]] • [[Portaal:Libanon|Libanon]] • [[Portaal:Palestina|Palestina]] • [[Portaal:Saoedi-Arabië|Saoedi-Arabië]] • [[Portaal:Sirië|Sirië]] • [[Portaal:Tadjikistan|Tadjikistan]] • [[Portaal:Turkye|Turkye]] • [[Portaal:Verenigde Arabiese Emirate|Verenigde Arabiese Emirate]] • [[Portaal:Oesbekistan|Oesbekistan]] | :'''[[Portaal:Noord Amerika|Noord Amerika]]''' :: [[Portaal:Kanada|Kanada]]: &nbsp;• [[Portaal:Geografie van Kanada|Geografie van Kanada]] :::[[Portaal:Alberta|Alberta]] ([[Portaal:Edmonton|Edmonton]])&nbsp;• [[Portaal:Brits-Columbië|Brits-Columbië]] ([[Portaal:Vancouver|Vancouver]])&nbsp;• [[Portaal:Manitoba|Manitoba]]&nbsp;• [[Portaal:Nieu-Brunswyk|Nieu-Brunswyk]]&nbsp;• [[Portaal:Newfoundland en Labrador|Newfoundland en Labrador]]&nbsp;• [[Portaal:Noordwestelike Gebiede|Noordwestelike Gebiede]]&nbsp;• [[Portaal:Nova Scotia|Nova Scotia]]&nbsp;• [[Portaal:Nunavut|Nunavut]]&nbsp;• [[Portaal:Ontario|Ontario]] ([[Portaal:Oostelike-Ontario|Oostelike-Ontario]]&nbsp;• [[Portaal:Ottawa|Ottawa]]&nbsp;•[[Portaal:Toronto|Toronto]]&nbsp;• [[Portaal:Hamilton, Ontario|Hamilton]])&nbsp;• [[Portaal:Prins Eduard-Eiland|Prins Eduard-Eiland]] &nbsp;• [[Portaal:Quebec|Quebec]] ([[Portaal:Montreal|Montreal]], [[Portaal:Quebec Stad|Quebec Stad]], [[Portaal:Estrie|Estrie]], [[Portaal:Laurentides|Laurentides]], [[Portaal:Saguenay–Lac-Saint-Jean|Saguenay–Lac-Saint-Jean]])&nbsp;• [[Portaal:Saskatchewan|Saskatchewan]]&nbsp;• [[Portaal:Yukon|Yukon]] ::[[Portaal:Mexiko|Mexiko]]&nbsp; :::[[Portaal:San Diego–Tijuana|San Diego–Tijuana]] :: [[Portaal:Verenigde State|Verenigde State]] :::[[Portaal:Alabama|Alabama]]&nbsp;• [[Portaal:Alaska|Alaska]]&nbsp;• [[Portaal:Arizona|Arizona]]&nbsp;• [[Portaal:Arkansas|Arkansas]]&nbsp;• [[Portaal:Kalifornië|Kalifornië]]<sup>[[File:Cscr-featured.svg|11px]]</sup>&nbsp;([[Portaal:San Francisco Baai Streek|San Francisco Baai Streek]]&nbsp;• [[Portaal:Kalifornië Sentraal Vallei|Kalifornië Sentraal Vallei]]&nbsp;• [[Portaal:Los Angeles|Los Angeles]]&nbsp;• [[Portaal:San Diego|San Diego]]&nbsp;• [[Portaal:San Diego–Tijuana|San Diego–Tijuana]])&nbsp;• [[Portaal:Colorado|Colorado]]&nbsp;• [[Portaal:Connecticut|Connecticut]]<sup>[[File:Cscr-featured.svg|11px]]</sup>&nbsp;• [[Portaal:Delaware|Delaware]]&nbsp;• [[Portaal:Florida|Florida]]<sup>[[File:Cscr-featured.svg|11px]]</sup>&nbsp; ([[Portaal:Miami|Miami]])&nbsp;• [[Portaal:Georgia|Georgia]]&nbsp;• [[Portaal:Hawaii|Hawaii]]&nbsp;• [[Portaal:Idaho|Idaho]]&nbsp;• [[Portaal:Illinois|Illinois]]<sup>[[File:Cscr-featured.svg|11px]]</sup>&nbsp;([[Portaal:Chicago|Chicago]]<sup>[[File:Cscr-featured.svg|11px]]</sup>)&nbsp;• [[Portaal:Indiana|Indiana]]<sup>[[File:Cscr-featured.svg|11px]]</sup>&nbsp;([[Portaal:Indianapolis|Indianapolis]]<sup>[[File:Cscr-featured.svg|11px]]</sup>)&nbsp;• [[Portaal:Iowa|Iowa]]&nbsp;• [[Portaal:Kansas|Kansas]]<sup>[[File:Cscr-featured.svg|11px]]</sup>&nbsp;• [[Portaal:Kentucky|Kentucky]]<sup>[[File:Cscr-featured.svg|11px]]</sup>&nbsp;([[Portaal:Louisville|Louisville]]<sup>[[File:Cscr-featured.svg|11px]]</sup>)&nbsp;• [[Portaal:Louisiana|Louisiana]]&nbsp;([[Portaal:New Orleans|New Orleans]])&nbsp;• [[Portaal:Maine|Maine]]&nbsp;• [[Portaal:Maryland|Maryland]]&nbsp;• [[Portaal:Massachusetts|Massachusetts]]&nbsp;• [[Portaal:Michigan|Michigan]]&nbsp;([[Portaal:Detroit|Detroit]])&nbsp;• [[Portaal:Minnesota|Minnesota]]<sup>[[File:Cscr-featured.svg|11px]]</sup>&nbsp;• [[Portaal:Mississippi|Mississippi]]&nbsp;• [[Portaal:Missouri|Missouri]]&nbsp;• [[Portaal:Montana|Montana]]&nbsp;• [[Portaal:Nebraska|Nebraska]]&nbsp;• [[Portaal:Nevada|Nevada]]<sup>[[File:Cscr-featured.svg|11px]]</sup>&nbsp;([[Portal:Las Vegas|Las&nbsp;Vegas]])&nbsp;• [[Portaal:New Hampshire|New Hampshire]]&nbsp;• [[Portaal:New Jersey|New Jersey]]&nbsp;• [[Portaal:Nieu-Mexiko|Nieu-Mexiko]]&nbsp;• [[Portaal:New York|New York]]<sup>[[File:Cscr-featured.svg|11px]]</sup>&nbsp;([[Portaal:New York Stad|New York Stad]] • [[Portaal:Kapitaal Distrik|Kapitaal Distrik]]&nbsp;• [[Portaal:Finger Mere|Finger Mere]]<sup>[[File:Cscr-featured.svg|11px]]</sup> • [[Portaal:Hudson Vallei|Hudson Vallei]]<sup>[[File:Cscr-featured.svg|11px]]</sup> • [[Portaal:Syracuse|Syracuse]])&nbsp;• [[Portaal:Noord-Carolina|Noord-Carolina]]&nbsp;• [[Portaal:Noord-Dakota|Noord-Dakota]]&nbsp;• [[Portaal:Ohio|Ohio]]&nbsp;([[Portaal:Cleveland, Ohio|Cleveland]])&nbsp;• [[Portaal:Oklahoma|Oklahoma]]<sup>[[File:Cscr-featured.svg|11px]]</sup>&nbsp;• [[Portaal:Oregon|Oregon]]<sup>[[File:Cscr-featured.svg|11px]]</sup>&nbsp;• [[Portaal:Pennsilvanië|Pennsilvanië]]&nbsp;([[Portaal:Erie|Erie]]&nbsp;• [[Portaal:Lancaster, Pennsilvanië|Lancaster]]&nbsp;• [[Portaal:Philadelphia|Philadelphia]]&nbsp;• [[Portaal:Pittsburgh|Pittsburgh]])&nbsp;• [[Portaal:Puerto Rico|Puerto Rico]]<sup>[[File:Cscr-featured.svg|11px]]</sup>&nbsp;• [[Portaal:Rhode Island|Rhode Island]]<sup>[[File:Cscr-featured.svg|11px]]</sup>&nbsp;• [[Portaal:Suid-Carolina|Suid-Carolina]]&nbsp;• [[Portaal:Suid-Dakota|Suid-Dakota]]&nbsp;• [[Portaal:Tennessee|Tennessee]]&nbsp;• [[Portaal:Texas|Texas]]<sup>[[File:Cscr-featured.svg|11px]]</sup>&nbsp;([[Portaal:Dallas|Dallas]]&nbsp;• [[Portaal:Houston|Houston]]<sup>[[File:Cscr-featured.svg|11px]]</sup>)&nbsp;• [[Portaal:Utah|Utah]]<sup>[[File:Cscr-featured.svg|11px]]</sup>&nbsp;• [[Portaal:Vermont|Vermont]]&nbsp;• [[Portaal:Virginia|Virginia]]&nbsp;• [[Portaal:Washington|Washington]]&nbsp;([[Portaal:Seattle|Seattle]])&nbsp;• [[Portaal:Wes-Virginia|Wes-Virginia]]&nbsp;• [[Portaal:Wisconsin|Wisconsin]]&nbsp;• [[Portaal:Wyoming|Wyoming]] :'''[[Portaal:Australasië|Australasië]] en [[Portaal:Oseanië|Oseanië]]''' :: [[Portaal:Australië|Australië]]<sup>[[File:Cscr-featured.svg|11px]]</sup> :::[[Portaal:Australiese Hoofstadgebied|Australiese Hoofstadgebied]]&nbsp;• [[Portaal:Nieu-Suid-Wallis|Nieu-Suid-Wallis]]&nbsp;• [[Portaal:Noordelike Gebied|Noordelike Gebied]]&nbsp;• [[Portaal:Queensland|Queensland]]&nbsp;• [[Portaal:Suid-Australië|Suid-Australië]]<sup>[[File:Cscr-featured.svg|11px]]</sup>&nbsp;• [[Portaal:Tasmanië|Tasmanië]]&nbsp;• [[Portaal:Victoria|Victoria]]&nbsp;• [[Portaal:Wes-Australië|Wes-Australië]]&nbsp; ::[[Portaal:Kiribati|Kiribati]]&nbsp;• [[Portaal:Mikronesië|Mikronesië]]&nbsp;• [[Portaal:Nieu-Seeland|Nieu-Seeland]]<sup>[[File:Cscr-featured.svg|11px]]</sup>&nbsp;• [[Portaal:Papoea-Nieu-Guinee|Papoea-Nieu-Guinee]] |}<!-- Portals to Add: • [[Portal:Åland|Åland]] • [[Portal:Andhra Pradesh|Andhra Pradesh]] • [[Portal:Angola|Angola]] • [[Portal:Bengali|Bengali]] • [[Portal:Berkshire|Berkshire]] • [[Portal:Brighton|Brighton]] • [[Portal:British Virgin Islands|British Virgin Islands]] • [[Portal:Buckinghamshire|Buckinghamshire]] • [[Portal:Carpathian Ruthenia|Carpathian Ruthenia]] • [[Portal:Central Valley|Central Valley]] • [[Portal:City of Bankstown|City of Bankstown]] • [[Portal:Commonwealth realms|Commonwealth realms]] • [[Portal:Croats|Croats]] • [[Portal:Cumberland, Maryland|Cumberland, Maryland]] • [[Portal:Cumbria|Cumbria]] • [[Portal:Derbyshire|Derbyshire]] • [[Portal:Devon|Devon]] • [[Portal:East Midlands England|East Midlands England]] • [[Portal:Finger Lakes|Finger Lakes]] • [[Portal:Isle of Wight|Isle of Wight]] • [[Portal:Latino and Hispanic Americans|Latino and Hispanic Americans]] • [[Portal:Liechtenstein|Liechtenstein]] • [[Portal:Micronations|Micronations]] • [[Portal:Newar|Newar]] • [[Portal:North East England|North East England]] • [[Portal:Punjab|Punjab]] • [[Portal:Roma|Roma]] • [[Portal:Shannara|Shannara]] • [[Portal:Sicily|Sicily]] • [[Portal:Space|Space]] • [[Portal:Surrey|Surrey]] • [[Portal:Sussex|Sussex]] • [[Portal:Transylvania|Transylvania]] • [[Portal:Vienna|Vienna]] • [[Portal:West Sussex|West Susex]] --> b8nhk0p59n4x24s5ak8phqc8ci5qkby Portaal:Inhoudsopgawe/Portale/Geskiedenis en gebeurtenisse 100 56737 2968656 817039 2026-09-19T13:53:37Z ~2026-50630-89 214761 2968656 wikitext text/x-wiki <!-- for featured portals use <sup>[[File:Cscr-featured.svg|11px]]</sup> -->'''[[Portaal:Geskiedenis|Geskiedenis]]''' : [[Portaal:Antieke Germaanse kultuur|Antieke Germaanse kultuur]]&nbsp;• [[Portaal:Antieke Griekeland|Antieke Griekeland]]&nbsp;• [[Portaal:Antieke Japan|Antieke Japan]]&nbsp;• [[Portaal:Ou Nabye Ooste|Ou Nabye Ooste]]&nbsp;• [[Portaal:Antieke Rome|Antieke Rome]] ([[Portaal:Militêr van antieke Rome|Militêr van antieke Rome]])&nbsp;• [[Portaal:Argeologie|Argeologie]]&nbsp;• [[Portaal:Oostenryk-Hongarye|Oostenryk-Hongarye]]&nbsp;• [[Portaal:Britse Ryk|Britse Ryk]]<sup>[[File:Cscr-featured.svg|11px]]</sup>&nbsp;• [[Portaal:Bulgaarse Ryk|Bulgaarse Ryk]]&nbsp;• [[Portaal:Bisantynse Ryk|Bisantynse Ryk]]&nbsp;• [[Portaal:Geskiedenis van Kanada|Geskiedenis van Kanada]] &nbsp;• [[Portaal:Klassieke Beskawing|Klassieke Beskawing]]&nbsp;• [[Portaal:Kolonialisme|Kolonialisme]]&nbsp;• [[Portaal:Rampe|Rampe]]&nbsp;• [[Portaal:Heraldiek|Heraldiek]]&nbsp;• [[Portaal:Geskiedenis van die wetenskap|Geskiedenis van die wetenskap]]<sup>[[File:Cscr-featured.svg|11px]]</sup>&nbsp;• [[Portaal:Indiese onafhanklikheid beweging|Indiese onafhanklikheid beweging]]&nbsp;• [[Portaal:Khitan|Khitan]]&nbsp;• [[Portaal:Middeleeue|Middeleeue]]&nbsp;• [[Portaal:Nieu-Frankryk|Nieu-Frankryk]]&nbsp;• [[Portaal:Russiese Ryk|Russiese Ryk]]&nbsp;• [[Portaal:Oorlog|Oorlog]]<sup>[[File:Cscr-featured.svg|11px]]</sup>&nbsp;([[Portaal:Amerikaanse Rewolusionêre Oorlog|Amerikaanse Rewolusionêre Oorlog]]&nbsp;• [[Portaal:Amerikaanse Burgeroorlog|Amerikaanse Burgeroorlog]]<sup>[[File:Cscr-featured.svg|11px]]</sup>&nbsp;• [[Portaal:Koue Oorlog|Koue Oorlog]]&nbsp;• [[Portaal:Italiaanse Oorloë|Italiaanse Oorloë]]<sup>[[File:Cscr-featured.svg|11px]]</sup>&nbsp;• [[Portaal:Bangladesj Bevryding Oorlog|Bangladesj Bevryding Oorlog]]<sup>[[File:Cscr-featured.svg|11px]]</sup>&nbsp;• [[Portaal:Militêre geskiedenis van Frankryk|Militêre geskiedenis van Frankryk]]&nbsp;• [[Portaal:Militêre geskiedenis van Afrika|Militêre geskiedenis van Afrika]]&nbsp;• [[Portaal:Militêre geskiedenis van die Ottomaanse Ryk|Militêre geskiedenis van die Ottomaanse Ryk]]&nbsp;• [[Portaal:September 11 aanvalle|September 11 aanvalle]]&nbsp;• [[Portaal:Eerste Wêreldoorlog|Eerste Wêreldoorlog]]<sup>[[File:Cscr-featured.svg|11px]]</sup>&nbsp;• [[Portaal:Die Tweede Wêreldoorlog|Die Tweede Wêreldoorlog]]<sup>[[File:Cscr-featured.svg|11px]]</sup> '''[[Portaal:Huidige gebeure|Huidige gebeure]]''' : [[Portaal:Huidige gebeure/Sport|Sport]] '''[[Portaal:Tyd|Tyd]]''' : [[Portaal:Winter|Winter]] • [[Portaal:Herfs|Herfs]] '''[[Portaal:Chronologie|Chronologie]]''' <!-- Portals to Add: • [[Portal:Ancient Japan|Ancient Japan]] • [[Portal:Ancient warfare|Ancient warfare]] • [[Portal:Crusades|Crusades]] • [[Portal:Dravidian civilizations|Dravidian civilizations]] • [[Portal:Genocide|Genocide]] • [[Portal:Historiography|Historiography]] • [[Portal:History of Imperial China|History of Imperial China]] • [[Portal:National Register of Historic Places|National Register of Historic Places]] • [[Portal:War of 1812|War of 1812]] --> 2v7sfp9ixx0f7lmla8a3hchcei7wh0w 2968658 2968656 2026-09-19T14:00:50Z SpesBona 2720 Wysiging deur [[Special:Contributions/~2026-50630-89|~2026-50630-89]] teruggerol na laaste weergawe deur [[User:198.54.202.3|198.54.202.3]] 817039 wikitext text/x-wiki <!-- for featured portals use <sup>[[File:Cscr-featured.svg|11px]]</sup> -->'''[[Portaal:Geskiedenis|Geskiedenis]]''' : [[Portaal:Antieke Egipte|Antieke Egipte]]&nbsp;• [[Portaal:Antieke Germaanse kultuur|Antieke Germaanse kultuur]]&nbsp;• [[Portaal:Antieke Griekeland|Antieke Griekeland]]&nbsp;• [[Portaal:Antieke Japan|Antieke Japan]]&nbsp;• [[Portaal:Ou Nabye Ooste|Ou Nabye Ooste]]&nbsp;• [[Portaal:Antieke Rome|Antieke Rome]] ([[Portaal:Militêr van antieke Rome|Militêr van antieke Rome]])&nbsp;• [[Portaal:Argeologie|Argeologie]]&nbsp;• [[Portaal:Oostenryk-Hongarye|Oostenryk-Hongarye]]&nbsp;• [[Portaal:Britse Ryk|Britse Ryk]]<sup>[[File:Cscr-featured.svg|11px]]</sup>&nbsp;• [[Portaal:Bulgaarse Ryk|Bulgaarse Ryk]]&nbsp;• [[Portaal:Bisantynse Ryk|Bisantynse Ryk]]&nbsp;• [[Portaal:Geskiedenis van Kanada|Geskiedenis van Kanada]] &nbsp;• [[Portaal:Klassieke Beskawing|Klassieke Beskawing]]&nbsp;• [[Portaal:Kolonialisme|Kolonialisme]]&nbsp;• [[Portaal:Rampe|Rampe]]&nbsp;• [[Portaal:Heraldiek|Heraldiek]]&nbsp;• [[Portaal:Geskiedenis van die wetenskap|Geskiedenis van die wetenskap]]<sup>[[File:Cscr-featured.svg|11px]]</sup>&nbsp;• [[Portaal:Indiese onafhanklikheid beweging|Indiese onafhanklikheid beweging]]&nbsp;• [[Portaal:Khitan|Khitan]]&nbsp;• [[Portaal:Middeleeue|Middeleeue]]&nbsp;• [[Portaal:Nieu-Frankryk|Nieu-Frankryk]]&nbsp;• [[Portaal:Russiese Ryk|Russiese Ryk]]&nbsp;• [[Portaal:Oorlog|Oorlog]]<sup>[[File:Cscr-featured.svg|11px]]</sup>&nbsp;([[Portaal:Amerikaanse Rewolusionêre Oorlog|Amerikaanse Rewolusionêre Oorlog]]&nbsp;• [[Portaal:Amerikaanse Burgeroorlog|Amerikaanse Burgeroorlog]]<sup>[[File:Cscr-featured.svg|11px]]</sup>&nbsp;• [[Portaal:Koue Oorlog|Koue Oorlog]]&nbsp;• [[Portaal:Italiaanse Oorloë|Italiaanse Oorloë]]<sup>[[File:Cscr-featured.svg|11px]]</sup>&nbsp;• [[Portaal:Bangladesj Bevryding Oorlog|Bangladesj Bevryding Oorlog]]<sup>[[File:Cscr-featured.svg|11px]]</sup>&nbsp;• [[Portaal:Militêre geskiedenis van Frankryk|Militêre geskiedenis van Frankryk]]&nbsp;• [[Portaal:Militêre geskiedenis van Afrika|Militêre geskiedenis van Afrika]]&nbsp;• [[Portaal:Militêre geskiedenis van die Ottomaanse Ryk|Militêre geskiedenis van die Ottomaanse Ryk]]&nbsp;• [[Portaal:September 11 aanvalle|September 11 aanvalle]]&nbsp;• [[Portaal:Eerste Wêreldoorlog|Eerste Wêreldoorlog]]<sup>[[File:Cscr-featured.svg|11px]]</sup>&nbsp;• [[Portaal:Die Tweede Wêreldoorlog|Die Tweede Wêreldoorlog]]<sup>[[File:Cscr-featured.svg|11px]]</sup> '''[[Portaal:Huidige gebeure|Huidige gebeure]]''' : [[Portaal:Huidige gebeure/Sport|Sport]] '''[[Portaal:Tyd|Tyd]]''' : [[Portaal:Winter|Winter]] • [[Portaal:Herfs|Herfs]] '''[[Portaal:Chronologie|Chronologie]]''' <!-- Portals to Add: • [[Portal:Ancient Japan|Ancient Japan]] • [[Portal:Ancient warfare|Ancient warfare]] • [[Portal:Crusades|Crusades]] • [[Portal:Dravidian civilizations|Dravidian civilizations]] • [[Portal:Genocide|Genocide]] • [[Portal:Historiography|Historiography]] • [[Portal:History of Imperial China|History of Imperial China]] • [[Portal:Iraq War|Iraq War]] • [[Portal:National Register of Historic Places|National Register of Historic Places]] • [[Portal:War of 1812|War of 1812]] --> 3nb4ocpu6942exzysjdc0rts16dzryv Universiteit Twente 0 58469 2968702 2216849 2026-09-19T16:57:26Z Pynappel 70858 /* Eksterne skakels */ 2968702 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Universiteit |naam = Universiteit Twente |inheemse_naam = |beeld = University of Twente logo.png |beeldbyskrif = Logo van die Universiteit Twente. |latyn_naam = |leuse = |leuseafr = High Tech, Menslike aanraking |leuseeng = ''High Tech, Human Touch'' |gestig = [[1961]] |gesluit = |tipe = Openbare universiteit |affiliasie = |befondsing = €279,4 miljoen |amptenaar_in_beheer = |voorsitter = |voorsittende beampte= |kanselier = |president = |visie-president = |superintendent = |provoos = |visie_kanselier = |rektor = Prof dr H (Ed) Brinksma |prinsipaal = |dekaan = |direkteur = |fakulteit = |personeel = 2&nbsp;948<ref name="Personeelsomvang">{{cite web |url=https://www.utwente.nl/organisatie/feiten-en-cijfers/ |title=Personeelsomvang |access-date=2 Junie 2014 |language=nl |archive-url=https://web.archive.org/web/20170703083524/https://www.utwente.nl/organisatie/feiten-en-cijfers/ |archive-date=3 Julie 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> (2014) |studentetal = 9&nbsp;614<ref name="Personeelsomvang" /> (2014) |voorgraadse studente= |nagraadse studente = |doktoraal = |ander = |ligging = [[Enschede]], [[Overijssel]], [[Nederland]] |stad = [[Enschede]] |provinsie = [[Overijssel]] |land = [[Nederland]] |coor = {{Koördinate|52|14|33.85|N|6|51|11.75|O|tipe:landmark|aansig=inlyn,titel}} |kampus = |voormalige_name = Technische Hogeschool Twente |free_label = |free = |sport = |kleure = |bynaam = |gelukbringer = |affiliasies = [[CESAER]], [[EUA]], [[3TU]] |webtuiste = [http://www.utwente.nl/ utwente.nl] |logo = |voetnotas = }} [[Lêer:Universiteit Twente Torentje van Drienerlo 2005-07-10.jpg|duimnael|links|"Torentje van Drienerlo", simbool van die Universiteit Twente.]] Die '''Universiteit Twente''' (UT) is 'n [[Nederland]]se [[universiteit]], wat in [[Enschede]] gesetel is. Die ''UT'' is in [[1961]] gestig as die ''Technische Hogeschool Twente'' en die fokus het altyd op tegniek geval. Die universiteit is die enige in Nederland wat 'n [[kampus]] het (op die landgoed [[Drienerlo]], aan die rand van Enschede). Die UT het ongeveer 9000 studente. == Fakulteite == * Managament en Bestuur * Construerende Technische Wetenschappen * Elektrotechniek, Wiskunde en Informatica * Gedragswetenschappen * Technische Natuurwetenschappen * [[Internationaal Instituut voor Geo-Informatie Wetenschappen en Aardobservatie]] == Kampus == Die Universiteit Twente is die enige universiteit in Nederland wat 'n kampus het waarop naas universiteitsgeboue ook studentehuise en sportakkommodasie is. Die kampus is gevestig op die landgoed [[Drienerlo]], wat aan die wes-rand van Enschede, naby [[Hengelo]] lê. Die kampus het ook sy eie [[treinstasie]]: [[Enschede Drienerlo]]. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|University of Twente}} * {{nl}} [http://www.utwente.nl/ Amptelike webwerf] {{Universiteite in Nederland}} {{Normdata}} [[Kategorie:Enschede]] [[Kategorie:Nederlandse universiteite|Twente]] 3bqldffg4t0vliihksx35gfg6dfk9gn Kylemore 0 60610 2968859 2958876 2026-09-20T08:10:57Z ~2026-50703-86 214807 /* */ 2968859 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Suid-Afrikaanse dorp | naam = Kylemore | beeld_stadsilhoeët = Kylemore, Western Cape, South Africa, Feb 2010.JPG | beeldbyskrif = Die dorpie gesien vanaf die Groot Drakensteinberge | duimdrukkeretiketposisie= regs | latd = 33 |latm = 55 |lats = | longd = 18 |longm = 57 |longs = | provinsie = Wes-Kaap | distrik = Kaapse Wynland | munisipaliteit = Stellenbosch | bevolking_totaal = | bevolking_soos_op = 2011 | bevolkingvoetnotas = | demografie1_voetnotas = | persent_swart = 4.9% | persent_kleurling = 91.7% | persent_asiër = 0.5% | persent_wit = 2.2% | persent_ander = 0.6% | demografie2_voetnotas = | demografie2_titel1 = [[Afrikaans]] | demografie2_info1 = 94.6% | demografie2_titel2 = [[Engels]] | demografie2_info2 = 2.7% | demografie2_titel3 = | demografie2_info3 = | demografie2_titel4 = | demografie2_info4 = | demografie2_titel5 = Ander | demografie2_info5 = 2.7% | poskode = 7600 | poskode2 = 7608 | skakelkode = | sensuskode = 167016 | webwerf = }} '''Kylemore''' (voorheen die plaas Bethlehem) is ’n dorpie in die [[Suid-Afrika]]anse provinsie [[Wes-Kaap]]. Dit val binne die [[Stellenbosch Plaaslike Munisipaliteit]], wat ’n deel van die [[Kaapse Wynland-distriksmunisipaliteit]] uitmaak. Die plaaslike rugbyklub, het ook hul bure, Pniël, pakgegee op nationale TV. == Sien ook == * [[Lys van dorpe in Suid-Afrika]] == Verwysings == {{Verwysings}} {{Commonskat|Kylemore, Western Cape}} {{Saadjie}} {{Suid-Afrikaanse distriksmunisipaliteit navbox|DC2}} {{Normdata}} [[Kategorie:Nedersettings in die Wes-Kaap]] 1gf7tq9fbhi7zxgk2c23f98hqubiiwi 2968867 2968859 2026-09-20T09:00:36Z SpesBona 2720 Wysiging deur [[Special:Contributions/~2026-50703-86|~2026-50703-86]] teruggerol na laaste weergawe deur [[User:Rooiratel|Rooiratel]] 2958876 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Suid-Afrikaanse dorp | naam = Kylemore | beeld_stadsilhoeët = Kylemore, Western Cape, South Africa, Feb 2010.JPG | beeldbyskrif = Die dorpie gesien vanaf die Groot Drakensteinberge | duimdrukkeretiketposisie= regs | latd = 33 |latm = 55 |lats = | longd = 18 |longm = 57 |longs = | provinsie = Wes-Kaap | distrik = Kaapse Wynland | munisipaliteit = Stellenbosch | bevolking_totaal = | bevolking_soos_op = 2011 | bevolkingvoetnotas = | demografie1_voetnotas = | persent_swart = 4.9% | persent_kleurling = 91.7% | persent_asiër = 0.5% | persent_wit = 2.2% | persent_ander = 0.6% | demografie2_voetnotas = | demografie2_titel1 = [[Afrikaans]] | demografie2_info1 = 94.6% | demografie2_titel2 = [[Engels]] | demografie2_info2 = 2.7% | demografie2_titel3 = | demografie2_info3 = | demografie2_titel4 = | demografie2_info4 = | demografie2_titel5 = Ander | demografie2_info5 = 2.7% | poskode = 7600 | poskode2 = 7608 | skakelkode = | sensuskode = 167016 | webwerf = }} '''Kylemore''' (voorheen die plaas Bethlehem) is ’n dorpie in die [[Suid-Afrika]]anse provinsie [[Wes-Kaap]]. Dit val binne die [[Stellenbosch Plaaslike Munisipaliteit]], wat ’n deel van die [[Kaapse Wynland-distriksmunisipaliteit]] uitmaak. == Sien ook == * [[Lys van dorpe in Suid-Afrika]] == Verwysings == {{Verwysings}} {{Commonskat|Kylemore, Western Cape}} {{Saadjie}} {{Suid-Afrikaanse distriksmunisipaliteit navbox|DC2}} {{Normdata}} [[Kategorie:Nedersettings in die Wes-Kaap]] c5g1tbgn1jpezk4bz4r6i8z90wppufa Universiteit van Leiden 0 62877 2968698 2880308 2026-09-19T16:56:24Z Pynappel 70858 /* Eksterne skakels */ 2968698 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Universiteit |naam = Universiteit van Leiden |inheemse_naam = Universiteit Leiden |beeld = UniversiteitLeidenLogo.jpg |beeldgrootte = 250px |beeldbyskrif = |latyn_naam = ''Academia Lugduno-Batava'' |leuse = ''Libertatis Praesidium'' |leuseafr = Bolwerk van Vryheid |leuseeng = Bastion of Freedom |gestig = 1575 |gesluit = |tipe = |affiliasie = |befondsing = |rektor = [[Hester Bijl]] |amptenaar_in_beheer = |voorsitter = [[Annetje Ottow]] |kanselier = |president = |vise-president = |superintendent = |provoos = |vise-kanselier = |prinsipaal = |dekaan = |direkteur = |fakulteit = |personeel = 5&nbsp;500 (29 Jan 2016)<ref name="De universiteit in cijfers"/> |studentetal = 25&nbsp;800 (2015/2016)<ref name="De universiteit in cijfers">{{nl}} [http://www.universiteitleiden.nl/over-ons/feiten-en-cijfers Die universiteit in syfers]</ref> |voorgraadse studente = |nagraadse studente = |doktoraal = |ander = |stad = [[Leiden]], [[Den Haag]] |staat = |provinsie = |land = <br />{{vlag|Nederland}} |coor = |kampus = |voormalige_name = |free_label = |free = |sport = |kleure = |bynaam = |gelukbringer = |atletiek = |affiliasies = |webtuiste = http://www.leidenuniv.nl/ |kenteken = |voetnotas = }} Die '''Universiteit Leiden''' is in 1575 opgerig en as sodanig die oudste universiteit in [[Nederland]]. Die instelling het sewe fakulteite en meer as 18&nbsp;000 studente (akademiese jaar 2009-'10). Die naam van die universiteit was tot 1998 "Rijksuniversiteit Leiden". Afgestudeerdes van die universiteit het tot dusver 16 [[Nobelprys]]e ontvang.<ref>[http://www.historie.leidenuniv.nl/historie-universiteit-leiden/schaalvergroting-1877-nu.html#onderzoek Nobelprys Leiden]</ref> Die universiteit is in 1575 gestig deur Willem van Oranje. Destyds was dit vir die Noordelike Nederlande belangrik om hul eie geestelikes te kon oplei in die nuwe teologie en in Nederlands en dat goed opgeleide manne beskikbaar gestel kon word voor die land en die landsregering. Daar word aanvaar die keuse het op [[Leiden]] geval as 'n geskenk van Willem van Oranje na die stad se ontsetting. Hy het die universiteit befonds met die Katolieke geestelike besittings waarop die staat beslag gelê het. Die universiteit is op [[8 Februarie]] [[1575]] in die Pieterskerk ingewy. == Suid-Afrikaanse studente aan Leiden == === Predikante === * [[Joan van Arckel]], die eerste predikant van die [[Nederduitse Gereformeerde Kerk]] * [[Johannes de Vooght]], tweede predikant van die Nederduitse Gereformeerde Kerk (net tydelik aan die Kaap onderweg na Oos-Indië) * [[Arnoldus Kuys]], derde predikant van die [[NG gemeente George]] * [[Adriaan de Vooght]], vierde predikant in diens van die NG Kerk, waarskynlik Johannes de Vooght se tweelingbroer * [[Rudolphus Meerlandt]], vyfde predikant in diens van die NG Kerk * [[Petrus Hulsenaar]], sesde predikant in die NG Kerk * [[Johannes van Andel]], negende predikant in die NG Kerk * [[Hendrik Willem Ballot]], 'n vroeë predikant in die Nederduitse Gereformeerde Kerk * [[Petrus van der Spuy]], eerste Suid-Afrikaans gebore predikant in die [[Nederduitse Gereformeerde Kerk|NG Kerk]] * [[Herman van Broekhuizen]], predikant, politikus, diplomaat en taalstryder * [[Adrian Roux]], tweede leraar van die NG Kerk wat in Suid-Afrika georden is * [[Dirk van der Hoff]], eerste Hollandse predikant in [[Transvaal]], vader van die [[Nederduitsch Hervormde Kerk|NHK]] * [[Nicolaas van Warmelo|N.J. van Warmelo]], vierde predikant in die NHK in Transvaal === Ander beroepe === * [[Antoine Changuion]], taalstryder (vir Nederlands) * [[Albert Hertzog]], politikus en 'n stigter van die [[Herstigte Nasionale Party]] * [[Nicolaas Johannes Diederichs]], sewende staatspresident van Suid-Afrika * [[Jan Brand]], vierde president van die [[Oranje-Vrystaat]] * [[Anna de Villiers]], taalkundige, opvoedkundige en skryfster * [[Jacobus Johannes Venter]], politikus * [[John Truter]], eerste hoofregter van die [[Kaapkolonie]] * [[Christoffel Josephus Brand]], eerste speaker van die Kaapse Wetgewende Vergadering * [[Frans Engelenburg]], redakteur van ''[[Die Volkstem]]'' en twee maal voorsitter van die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] * [[Marthinus Theunis Steyn]], Suid-Afrikaanse politikus en staatsman, en die sesde en laaste Staatspresident van die Oranje-Vrystaat van 1896 tot 1902. * [[Leopold Scholtz]], historikus, akademikus, skrywer en joernalis. <gallery> Leiden - Rapenburg 73.jpg Faculteit der Sociale Wetenschappen Leiden.jpg Kamerlingh Onnes Gebouw.jpg Gorlaeus building.jpg LUMC1.JPG 2008-09-13 inauguratie mvo.JPG </gallery> == Verwysings == {{Verwysings}} == Bronne == * P.C. Molhuysen: ''Bronnen tot de geschiedenis der Leidsche Universiteit, 1574-1811''. 's-Gravenhage : Martinus Nijhoff. 7 vol., 1910-1924. * Willem Otterspeer: ''Het bolwerk van de vrijheid. De Leidse universiteit, 1575-1672''. Amsterdam : Uitgeverij Bert Bakker, 2000. {{ISBN|90-351-2240-2}} ([http://www.dbnl.org/tekst/otte010groe01_01/ Digitaal (dbnl)]) * Willem Otterspeer: ''Het bolwerk van de vrijheid. De Leidse universiteit in heden en verleden'' (=1574-2000) Leiden University Press, 2008. {{ISBN|9789087280246}} [Digitaal: Willem Otterspeer: ''Het bolwerk van de vrijheid. De Leidse universiteit in heden en verleden''. Leiden University Press, 2008 [http://hdl.handle.net/1887/21097 Open Access] == Eksterne skakels == * [http://www.leidenuniv.nl/ Die universiteit se webwerf] {{Saadjie}} {{Universiteite in Nederland}} {{Normdata}} [[Kategorie:Den Haag]] [[Kategorie:Leiden]] [[Kategorie:Nederlandse universiteite|Leiden]] cugk65fo0b770kam6kvh2vgnkm5ekqa Universiteit van Potsdam 0 65758 2968685 2430463 2026-09-19T16:44:07Z Pynappel 70858 /* Eksterne skakels */ 2968685 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Universiteit |naam = Universiteit van Potsdam |inheemse_naam = Universität Potsdam |beeld = |beeldbeskrywing = |latyn_naam = |leuse = ''Klein aber fein'' |leuseafr = Klein dog uitmuntend |leuseeng = |gestig = 1991 |gesluit = |tipe = Openbare universiteit |affiliasie = |befondsing = €140&nbsp;miljoen |amptenaar_in_beheer = |voorsitter = |voorsittende_beampte |kanselier = |president = Prof. Oliver Günther, Ph.D. |vise-president = |superintendent = |provoos = |vise-kanselier = |rektor = |prinsipaal = |dekaan = |direkteur = |fakulteit = |personeel = 3&nbsp;983 |studentetal = 20&nbsp;999 |voorgraadse studente = |nagraadse studente = |doktoraal = |ander = |stad = [[Potsdam]] |staat = [[Brandenburg]] |land = [[Duitsland]] |coor = |kampus = |voormalige_name = |free = |sport = |kleure = |bynaam = |gelukbringer = |atletiek = |affiliasies = |webtuiste = [http://www.uni-potsdam.de Universität Potsdam] |kenteken = |voetnotas = Data soos in 2012 }} [[Lêer:Potsdam Luftbild Neues Palais Schlösser westlich im Park Sanssouci Foto Wolfgang Pehlemann Wiesbaden IMG 0059.jpg|alt=Universiteitsligging in die Nuwe Paleis in die westelike deel van Sanssouci Park (lugfoto 2008)|duimnael|Universiteitsligging in die Nuwe Paleis in die westelike deel van Sanssouci Park (lugfoto 2008)]] Die '''Universiteit van Potsdam''' ([[Duits]]: ''Universität Potsdam'') is ’n [[Duitsland|Duitse]] [[universiteit]] in [[Potsdam]] in die deelstaat [[Brandenburg]]. Dit beskik oor vier kampusse, waaronder die [[Neues Palais (Sanssouci)|Neues Palais]] van [[Sanssouci]] en die [[Babelsbergpark]]. == Fakulteite == Die universiteit beskik oor die volgende [[fakulteit (onderwys)|fakulteite]] en institute: * Fakulteit Regsgeleerdheid * Fakulteit Wysbegeerte * Fakulteit Menslike Wetenskappe * Fakulteit Ekonomiese Wetenskappe en Sosiale Studies * Fakulteit Wiskunde en Wetenskappe * Die Taalsentrum bied aan studente van alle fakulteite die kans om verskeie tale op verskillende vlakke aan te leer. Dit beskik oor ’n sertifikaat van internasionale akkreditasie van [[UNIcert]]. == Eksterne skakels == * [http://www.uni-potsdam.de/ Amptelike webblad] * [http://www.hpi.uni-potsdam.de/ Hasso Plattner-instituut] * [http://info.ub.uni-potsdam.de/ Universiteitsbiblioteek] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100829012025/http://info.ub.uni-potsdam.de/ |date=29 Augustus 2010 }} * [http://www.asta.uni-potsdam.de/ Studentevereniging] {{Koördinate|52|24|4|N|13|0|43|O|region:DE_type:landmark|aansig=titel}} {{Universiteite in Duitsland}} {{Normdata}} [[Kategorie:Duitse universiteite]] [[Kategorie:Geboue en strukture in Potsdam]] jpwyca8demwti6msup5y8xt47ijo5ov Universiteit van Glasgow 0 66724 2968735 2474402 2026-09-19T17:15:01Z Pynappel 70858 /* Eksterne skakels */ 2968735 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Universiteit |naam = Universiteit van Glasgow |inheemse_naam = University of Glasgow |beeld = University of Glasgow Gilbert Scott Building - Feb 2008-2.jpg |beeldgrootte = 250px |beeldbyskrif = Die hoofgebou op Gilmorehill |latyn_naam = ''Universitas Glasguensis'' |leuse = ''Via, Veritas, Vita'' |leuseafr = "Die Weg, die Waarheid, die Lewe" |leuseeng = "The Way, the Truth, the Life" |gestig = [[1451]] |gesluit = |tipe = Openbare universiteit |affiliasie = |befondsing = £129.5 miljoen <ref>{{cite web |url=http://www.gla.ac.uk/services/finance/financialstatements/ |title=Financial Statements for the Year to 31 July 2012 |access-date=23 Januarie 2011 |date=15 Desember 2010 |format=PDF |publisher=University of Glasgow |page=17 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170724141257/http://www.gla.ac.uk/services/finance/financialstatements/ |archive-date=24 Julie 2017 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> |rektor = Aamer Anwar |amptenaar_in_beheer = |voorsitter = |kanselier = Kenneth Calman |president = |vise-president = |superintendent = |provoos = |vise-kanselier = |prinsipaal = Prof Anton Muscatelli |dekaan = |direkteur = |personeel = 6&nbsp;896<ref>[https://www.linkedin.com/school/university-of-glasgow/ ''LinkedIn.com: University of Glasgow. Besoek op 7 Oktober 2018'']{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |studentetal = 23&nbsp;357<ref name="StudentNumbers">{{cite web | url = http://www.gla.ac.uk/about/annualreviews/ | title = Student Numbers | accessdate = 3 Januarie 2013 | year = 2012 | publisher = University of Glasgow | archive-date = 1 Februarie 2014 | archive-url = https://web.archive.org/web/20140201160258/http://www.gla.ac.uk/about/annualreviews/ | url-status = dead }} {{en}}</ref> |voorgraadse studente = 16&nbsp;931 |nagraadse studente = 6&nbsp;426 |doktoraal = |ander = |stad = [[Glasgow]] |staat = |provinsie = <br />{{vlag|Skotland}} |land = <br />{{vlag|Verenigde Koninkryk}} |coor = {{Koördinate|55|52|19|N|4|17|15|W|type:landmark|display=inline,title}} |kampus = |voormalige_name = |free_label = |free = |sport = |kleure = |bynaam = |gelukbringer = |atletiek = |affiliasies = |webtuiste = http://www.gla.ac.uk/ |kenteken = |voetnotas = }} Die '''Universiteit van Glasgow''' is die vierde oudste universiteit in die [[Engels]]sprekende wêreld en een van [[Skotland]] se vier historiese universiteite. [[Lêer:Cloisters, University Of Glasgow.jpg|duimnael|links|Die ''Cloisters'' (ook bekend as die ''Undercroft'') verbind die hoofgebou se oostelike en westelike binneplase (''quadrangles'') met mekaar]] [[Lêer:The Antonine Wall, Rome's final frontier, the Hunterian Museum..JPG|duimnael|links|'n Uitstallingsaal in die universiteit se Hunterian Museum is aan Romeinse boukuns en die Muur van Antoninus gewy]] Die universiteit is in 1451 in [[Glasgow]] gestig en is tans een van negetien tersiêre onderwysinstellings in die [[Verenigde Koninkryk]] wat by die top 100-akademiese instellings ter wêreld gereken word. Die universiteit was in die 18de eeu 'n belangrike sentrum van die Skotse Verligting en was vanaf die 19de eeu 'n baanbreker in Britse tersiêre onderwys wat in die opvoedkundige behoeftes van studente uit die groeiende stedelike middelklas voorsien het, net soos dié van studente uit die hoër klas. Die Universiteit van Glasgow het studente vir 'n professionele loopbaan in die regte, geneeskunde, die staatsdiens, onderwys en die kerk opgelei. 'n Kleiner aantal studente het akademiese opleiding in die wetenskappe en ingenieurswese ontvang. Die universiteit is tans 'n lid van die Russell-groep van elite-universiteite en van Universitas 21. Die Universiteit van Glasgow se hoofkampus is sedert 1870 op Gilmorehill in die West End van Glasgow geleë. 'n Aantal universiteitsgeboue is elders geleë: naby die meer Loch Lomond, in Millport (die Universiteit se Mariene Biologiese Stasie) en op die Crichton-kampus te Dumfries. Die universiteit is die enigste in Skotland met fakulteite vir regte, geneeskunde, tandheelkunde en diergeneeskunde. Tans studeer 23&nbsp;000 voor- en nagraadse studente uit 120 lande aan die universiteit. Oud-studente van die universiteit sluit ses Nobelpryswenners, twee Britse eerste ministers en 'n aantal leiers van die grootste politieke partye in die Verenigde Koninkryk en Skotland in. == Geskiedenis == Die Universiteit van Glasgow is op 7 Januarie 1451 deur pous [[Pous Nicolaas V|Nicolaas V]] gestig. Die 15de eeu was 'n periode waartydens in baie Europese lande hoër onderwysinstellings in die lewe geroep is. In Glasgow was dit biskop William Turnbull († 1484) wat die stigting van 'n stedelike kollege bevorder het om geestelikes in Wes-Skotland op te lei, net soos St. Andrews wat sedert 1413 as onderwysinstelling vir die klerus van Oos-Skotland gedien het. Die eerste lesings is nog in die Dominikaneklooster en in die katedraal gehou, maar in 1460 is 'n groot gebou noord van die klooster deur James Lord Hamilton († 1479) aan die kollege verhuur wat vierhonderd jaar lank as die universiteit se hoofgebou sou dien. Ofskoon die pouslike bul voorsiening vir onderrig in alle fakulteite gemaak het, het die meeste studente in kunste gestudeer, terwyl net 'n minderheid grade in teologie of burgerlike en kanoniese reg verwerf het. Na senior dosente is as ''regents'' verwys, en van hulle is verwag dat hulle klasse in 'n verskeidenheid vakke moes gee. Van die vroeë dosente was bekende persoonlikhede soos John Major (1469–1550) wat in 1521 sy werk ''A History of Greater Britain'' gepubliseer het. In die eerste honderd jaar van sy bestaan was die universiteit nou verbonde met die katedraal, en die meeste personeellede het belangrike funksies in die diosese vervul. Toe die [[Protestantse Hervorming]] in 1560 'n einde aan die Rooms-Katolieke Kerk se oorheersende invloed gemaak het, het aartsbiskop James Beaton (1517–1603) na Parys gevlug en nie net die universiteit se staf nie, maar ook 'n groot deel van sy argiewe saamgeneem. Onderwys by die universiteit is enkele jare lank ontwrig, en studentegetalle het gedaal terwyl daar net een dosent was wat klasse kon gee. Die Protestantse hervormers was net soos hul Rooms-Katolieke voorgangers verbind tot hoër onderwys en het Andrew Melville (1545–1622) ná sy terugkeer uit [[Genève]] as rektor van die universiteit benoem. In 1577 het 'n koninklike oktrooi voorsiening gemaak vir die herstigting (''Nova Erectio'') van die universiteit, en alhoewel middele in die tydperk tussen die laat 1620's en 1662 beperk was, het die akademiese gehalte verbeter en is 'n nuwe universiteitsgebou in High Street opgerig. Gelykertyd het 'n ruim biblioteek ontstaan. In dié periode was nog 'n meerderheid van die studente van voorneme om as predikante van die Gereformeerde Kerk te dien, maar daar was 'n groeiende getal van studente wat ander ambisies gehad het, meestal die seuns van adellikes. Die ou tradisies is steeds gevolg – so was alle studente verplig om op die kampus te woon, rooi tabberds te dra en slegs Latyn as omgangstaal te besig. In 1702 het die studentegetal al vierhonderd beloop, en die meeste van hulle het intussen van privaat losies gebruik gemaak. In die volgende vyftig jaar het die uitbreiding van Glasgow se handelsaktiwiteite die demografiese samestelling van die kampusgemeenskap ingrypend verander. Steeds meer studente was die seuns van plaaslike koopmanne wat dikwels net een of twee jaar aan die universiteit gestudeer het. Daarnaas het die universiteit talle Ierse Presbiterianers en Engelse Nie-konformiste gelok waarvan sommige uit oorsese lande, hoofsaaklik Noord-Amerika, gekom het. Die ou stelsel van ''regents'' wat klas in 'n reeks vakke gegee het is vervang deur professionele leerstoele vir spesifieke vakgebiede. In 1712 het die universiteit sy verbintenis tot onderrig in regswetenskappe en geneeskunde bevestig. Teen die middel van die 18de eeu het 'n reeks ervare professore en eersterangse wetenskaplikes aan die universiteit gedoseer, onder wie Francis Hutcheson (1730-1746), Adam Smith (1723–1790), Joseph Black (1728–1799) en William Cullen (1710–1790). Skots of Engels is as onderrigmedium gebruik, en die meerderheid studente het steeds in kunste gestudeer. Maar net enkele van hulle het akademiese grade behaal. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|University of Glasgow}} * {{en}} [http://www.gla.ac.uk/ Amptelike webwerf] {{Universiteite in die Verenigde Koninkryk}} {{Normdata}} [[Kategorie:Britse universiteite]] [[Kategorie:Geboue en strukture in Glasgow]] 55qj5beyaqf5fclkj2dge6z664s9cy5 Groot Muur van China 0 67547 2968638 2909777 2026-09-19T12:25:22Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2968638 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Wêrelderfenisgebied |naam = Groot Muur van China |beeld = [[Lêer:ShanhaiguanGreatWall.jpg|290px]] |beeldbyskrif= Die Groot Muur van China in Shanhaiguan. |lande = {{vlagland|Volksrepubliek China}} |onderafdelings = |tipe = Kultureel |kriteria = i, ii, iii, iv, vi |ID = 438 |skakel = |streek = [[Asië]] |duimdrukkerkaart = Volksrepubliek China |duimdrukkerkaartbyskrif = Ligging van die Groot Muur in China |duimdrukkeretiketposisie = regs |duimdrukkerkaartgrootte = |kaart_byskrif = |breedtegraad = 40 |breedtegraad_m = 20 |breedtegraad_s = 37 |breedtegraad_NS = N |lengtegraad = 116 |lengtegraad_m = 0 |lengtegraad_s = 06 |lengtegraad_OW = O |koördinate = |jaar = 1987 |sessie = 11de |uitbreiding = |bedreigd = }} Die '''Groot Muur van China''' ([[Chinees]]: 萬里長城 / 万里长城 ''Wànlǐ Chángchéng''‚ ''10&nbsp;000 Li lang Muur''; ook 中國長城 / 中国长城 ''Zhōngguó Chángchéng''‚ "Lang Chinese Muur") is 'n reeks van ou [[steen]]mure in die noorde van die [[Volksrepubliek China]]. Verskeie mure is gebou vanaf die 7de eeu v.C. en is later versterk en aanmekaar gebou. Nie al die mure vorm deel van een groot muur nie, maar dit word gesamentlik die Groot Muur van China genoem. Die muur is opgerig om die [[Chinese Keiserryk]] teen die vyandelike nomadiese ruitervolke te beskerm. Die muur strek oor 21&nbsp;196,18<ref>[http://news.xinhuanet.com/english/china/2012-06/05/c_131632790.htm ''China's Great Wall is 21,196&nbsp;km long: survey.'']</ref><ref>{{Cite web |url=http://europe.chinadaily.com.cn/business/2012-06/09/content_15490911.htm |title=''Beijing to open more Great Wall sections to tourism.'' |access-date= 3 Augustus 2012 |archive-date=10 April 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140410163018/http://europe.chinadaily.com.cn/business/2012-06/09/content_15490911.htm |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://usa.chinadaily.com.cn/epaper/2012-06/13/content_15498514.htm?bsh_bid=100037338 |title="Great Wall much longer than previously believed: survey" |date=13 Junie 2012 |access-date=18 Junie 2012 |publisher=China Daily USA |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304113343/http://usa.chinadaily.com.cn/epaper/2012-06/13/content_15498514.htm?bsh_bid=100037338 |archive-date=4 Maart 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> kilometer van [[Shanhaiguan]] by Bo Hai (300&nbsp;km oos van [[Beijing]]) tot [[Lop Nur]] in die suidoostelike deel van die outonome streek [[Xinjiang]]. Dit is die langste struktuur wat nog deur mense opgerig is. Die muur is ongeveer vyf mense breed en 20 mense hoog. == Geskiedenis == [[Lêer:Map of the Great Wall of China.jpg|duimnael|links|Kaart van die Groot Muur van China]] [[Lêer:Ruins of the guard tower.jpg|duimnael|links|Ruines van 'n wagtoring]] Die eerste muur wat verband hou met die Groot Muur dateer waarskynlik vanaf die sewende eeu v.C. In die [[tydperk van die Lente en die Herfs]] sowel as die [[tydperk van die Strydende State]] is China verdeel in 'n aantal mededingende ryke wat defensiewe hindernisse langs hul grense gebou het. Hierdie is gewoonlik opgerig met behulp van die arbeidsintensiewe boutegnieke van vasgestampte grond, waar die [[klei]] en grond saamgepers word in 'n massiewe massa. Onder die bedreiging van die Xiongnu en ander noordelike steppe-volke het die verdedigingsmure van die ryke Zhao, Yan en Qin vanaf die vierde eeu v.C. 'n sistematiese karakter begin aangeneem. [[Qin Shi Huangdi]] het uiteindelik alle mededingende state verower en in 221 v.C. China onder sy heerskappy verenig. Die grootste bouprojek tydens die elfjarige regering van hierdie megalomaniese keiser was om die mure op die noordelike grens te verenig en te versterk. Nog 'n groot projek was die konstruksie van sy eie [[mausoleum]] in [[Xi'an]] met die beroemde [[Terracottaleër]]. Die opofferings wat die mense tydens die bewind van Qin Shi Huangdi moes maak was egter so groot dat die mense ná sy dood opstandig geword het en sy dinastie moes plek maak vir die [[Han-dinastie]], wat meer as vier eeue sou regeer. Die Han-heersers het die Groot Muur verder uitgebrei, maar in die eeue wat daarna volg, het die verdedigingskompleks verval. In die dertiende eeu het die [[Mongole]] onder leiding van [[Djengis Khan]] en sy opvolgers die hele China verower en die [[Yuan-dinastie]] gestig. Die Mongole het beide die werklike China en die noordelike-steppe-gebied beheer en het natuurlik nie 'n verdedigingslinie benodig nie. Die Venesiaanse ontdekkingsreisiger [[Marco Polo]] het jare lank in China van [[Koeblai Khan]] gewoon, maar het nie in sy reisverslag die Groot Muur genoem nie. Hierdie situasie het verander toe die Mongole in 1368 deur die outonome [[Ming-dinastie]] uitgedryf is. Die stigter van hierdie dinastie, Zhu Yuanzhang (1368–1398), het opdrag gegee om 'n langer en sterker muur as voorheen te bou. Die eerste Ming-keisers het gereeld besluit op 'n offensiewe strategie teen die Mongole, maar dit het verander na die groot nederlaag in Tumu in 1449. Esen tajsj, die leier van die Oirat-Mongole, het 'n groot Chinese leër verslaan en die Ming-Keiser Zhengtong gevang. Esen tajsj het sy gyselaar 'n jaar later vrygelaat omdat die Chinese geweier het om die losprys te betaal. 'n Nuwe keiser het Zhengtong se plek op die troon geneem. Ná hierdie debakel was daar nie meer offensiewe optrede deur die Chinese in die [[Steppe]]-gebied nie en die Ming-dinastie was daarop ingestel om die Groot Muur uit te brei en te versterk. 'n Deurlopende verdedigingslyn van sowat 6&nbsp;300 kilometer is gebou van die Hexi-korridor in [[Gansu]] tot die Golf van Bohai en die [[Yalu]]rivier op die grens met [[Korea]]. Die gebied is in nege streke verdeel onder leiding van 'n militêre bevelvoerder, wat aan die keiserlike minister van verdediging gerapporteer het. Elke streek het sy eie fort en strategiese passe. Van meer as 1000 forte en wagtorings word beman. Die wagposte was in kontak met mekaar met die gebruik van rookseine. Die Groot Muur was gemiddeld een en 'n half meter breed en vyf meter hoog. Die Muur het tientalle hekke, wat gebruik word vir die streng gereguleerde handel met die Steppe-volke. Die oostelike hek is Shanhaiguan op die Golf van Bohai, die westelike hek is Jiayuguan in die prefektuur met dieselfde naam. Hierdie laaste hek is gereeld deur reisigers op die [[Syroete]] gebruik. Uiteindelik het die Groot Muur die Ming-dinastie nie gered nie. Aan die begin van die sewentiende eeu het die [[Mantsjoe]] in die noordooste 'n toenemende bedreiging gebied, terwyl binnelandse opstande die gesag van die Ming-dinastie ondermyn het. In 1644 het die opposisie Li Zicheng [[Beijing]] beset, waarna die laaste Ming-keiser Chongzhen homself in 'n boom in die Jingshan-park in die [[Verbode Stad]] opgehang het. Verskeie Ming-generaals het na die [[Mantsjoes]] oorgeloop en die Groot Muur by Shanhaiguan geopen. Die Mantsjoe verower die hele China en stig die [[Qing-dinastie]], die laaste imperiale dinastie van China. Onder hulle heerskappy het die Chinese grense in die noorde en weste grootliks uitgebrei en vervolgens het die Groot Muur sy militêre funksie verloor. == Fotogalery == <center><gallery> Noel 2005 Pékin 031 muraille de chine Mutianyu.jpg Chinese Wall.JPG Greatwall-SA14.jpg Chemin de ronde muraille long.JPG Great wall of china-mutianyu 3.JPG GreatWall 2004 Summer 2.jpg GreatWall 2004 Summer 1.jpg GreatWall 2004 Summer 3.jpg </gallery></center> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn|Great Wall of China|Groot Muur van China}} * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/topic/Great-Wall-of-China|title=Great Wall of China|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=6 April 2019}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geboue en strukture in die Volksrepubliek China]] [[Kategorie:Geografie van die Volksrepubliek China]] [[Kategorie:Geskiedenis van China]] [[Kategorie:Wêrelderfenisgebiede in China]] j1tfirlj2tr3o2d1r6wsmhsup604sjk Nico Carstens 0 68157 2968794 2942291 2026-09-19T19:38:00Z Pynappel 70858 2968794 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Musikale kunstenaar | naam = Nico Carstens | beeld = | beeldgrootte = | dwarsformaat = | beeldbeskrywing = | beeldonderskrif = Nico Carstens in 2004 | agtergrondkleur = | geboortenaam = Nicolaas Cornelius Carstens | alias = | geboortedatum = [[10 Februarie]] [[1926]] | geboorteplek = [[Kaapstad]], [[Suid-Afrika]] | oorsprong = | sterfdatum = {{SDEO|1926|2|10|2016|11|1}}<ref>[http://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/nico-carstens-oorlede/ Nico Carstens oorlede], [[Maroela Media]], 2 November 2016</ref> | sterfplek = Kaapstad, Suid-Afrika | genre = [[Boeremusiek]] | beroep = Musikant | instrument = [[Trekklavier]] | jare_aktief = 1960's–2016 | etiket = | assosiasies = | webwerf = | huidige_lede = | gewese_lede = }} '''Nicolaas Cornelius Carstens''' (1926-2016) was 'n [[Suid-Afrika]]anse [[trekklavier]]speler, [[komponis]] en [[boeremusiek|boereorkesleier]]. Carstens het honderde komposisies die lig laat sien en is veral bekend vir sy instrumentale treffer, ''Zambezi''.<ref name="HAT Taal-en-feitegids">HAT Taal-en-feitegids, Pearson, Desember 2013, {{ISBN|978-1-77578-243-8}}</ref> == Lewensloop == Carstens is op [[10 Februarie]] [[1926]] in [[Kaapstad]] van [[Nederlands]]e ouers gebore. Hy kry sy eerste [[trekklavier]] op die ouderdom van 13 en wen sy eerste musiekkompetisie ses maande later. Hy komponeer sy eerste musiekstuk op die ouderdom van 17 en het daarna ongeveer 'n verdere 1&nbsp;200 komposisies geskryf. Hy het as 19-jarige in die orkes van [[Hendrik Susan]] begin speel en in 1950 sy eie orkes gestig. In 1959 word hy die eerste Suid-Afrikaanse kunstenaar wat ’n toekenning ontvang vir die verkoop van meer as 'n miljoen musiekopnames.<ref name="HAT Taal-en-feitegids" /> Carstens sterf op [[1 November]] [[2016]] in [[Kaapstad]] op 90 jarige ouderdom. == Komposisies == Nico Carstens was die skrywer van verskeie treffers, soos "''Zambezi''" die "''Klokkiewals''" en "''Warmpatat''". Sy bekendste liedjie, "Zambezi", het wêreldwyd 'n treffer geword en is deur kunstenaars soos Eddie Calvert, Acker Bilk, Bert Kaempfert, The Shadows, James Last, Chet Atkins, Floyd Cramer en Johnny Dankworth opgeneem.<ref>{{cite web |title=Nico Carstens: Biografie |first=Craig |last=Harris |publisher=Allmusic |url=http://www.allmusic.com/artist/nico-carstens-mn0001770588 |access-date=12 Februarie 2011 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009114456/https://www.allmusic.com/artist/nico-carstens-mn0001770588 |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Ander komposisies daarvan is opgeneem deur Horst Wende, Henri René, Geoffliefde en orkeste in Australië, Italië en Pole. ; Van sy ander liedjies sluit in: ''Aap Setties, Boerenooi, Boma Boma; Kombuis Kwela, Brakpan Kwela, Brakpan Setties, Casablanca, Die Ou Kalahari, Die Springbok Kwela, Die Wolf Kwela, Geenfonteinse Vastrap, Gertjie Wintervoël, Goue Tango, Goue Vingers, Grandma Dooley, Hasie, Helena Cha-Cha, Helena Tango, Herd Boy/ Veewagter, Mpi Zulu, Jampot Polka, Jazz-A-Roo, Jy's My Hart, Kariba, Katjiepieringwals, Kersfees Wals, Klokkiewals, Lente In Switzerland, Luanda, Meadowlands, Meerkat Samba, Mimosa Cha-Cha, Nader Aan Jou, Net Jy Alleen, Nico Se Wysie, Outa In Die Langpad, Pasop Vir Die Maan, Pondoland, Quietude, Ressano Garcia, Riksja Booi, Shirley Wals, Skoppelmaai, Skuus Bietjie Hier, Soetpatatta, Umfaan, Vaalpens Polka, Voom-Ba-Voom, Wag 'n Bietjie, Warm Patat'' en ''Zambezi''. == Sien ook == * [[Diskografie van Nico Carstens]] * [[Lys van Suid-Afrikaanse musikante]] * [[Lys van bekende Suid-Afrikaners]] * [[Boeremusiek]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{Youtube|k0HUkU1O9vk|Zambesi}} * {{Youtube|_DiaAZP3stw|Nico Carstens Medley}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Carstens, Nico}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse musici]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse komponiste]] [[Kategorie:Geboortes in 1926]] [[Kategorie:Sterftes in 2016]] [[Kategorie:Afrikaners]] i0my5kdbb8vgq2be8oqckcbm05rt62y Deon Opperman 0 69387 2968890 2869087 2026-09-20T11:51:24Z Pynappel 70858 2968890 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Deon Opperman | Beeld = | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = | Alias = | Geboortedatum = {{GDEO|1962|3|15}} | Geboorteplek = [[Uitenhage]] | Nasionaliteit = [[Suid-Afrika]] | Sterftedatum = | Sterfteplek = | Beroep = Skrywer, vervaardiger, akteur | Aktiewe jare = 1984-nou | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | imdb = 3213782 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Deon Opperman''' ([[15 Maart]] [[1962]], [[Uitenhage]]-) is 'n Suid-Afrikaanse [[akteur]] en [[dramaturg]], wat naas verskeie ander toekennings twee keer die [[Hertzogprys]] vir sy [[drama]]s ontvang. Hy lewer ook 'n beduidende bydrae tot die [[Afrikaans]]e [[televisie]] met reekse soos ''Hartland'', ''Kruispad'', ''Bloedbroers'' en ''Getroud met rugby''. Hy is 'n suksesvolle sakeman en is ook die stigter van die South African School of Film, Television and Drama (AFDA) in Milpark, Johannesburg, die teatertrust, die Independent Theatre Trust en Tanstaafl. Laasgenoemde sluit Packed House Productions (wat professionele opvoerings aanbied), eQ2 Corporate Services (’n korporatiewe konsultantbesigheid) en Bottom Line Entertainment (’n televisie-produksiehuis) in. == Lewe en werk == === Vroeë lewe en opleiding === Deon Louis Opperman is op 15 Maart 1962 op Uitenhage gebore. Hy is die middelkind tussen twee susters en sy jonger suster is Esmé. Sy pa Pieter is besturende direkteur van Joko Tee wat eintlik argitek wou wees en sy ma is ’n nooi Coetzee uit die [[Vrystaat]]. In 2009 erken hy egter by die [[Aardklop]]-kunstefees dat hy aangeneem is en dat sy werklike ma ’n nooi Els van [[Cradock]] in die [[Oos-Kaap]] was en sy werklike pa ’n Olivier van Uitenhage, ook in die Oos-Kaap.<ref>Tempelhoff, Elise “Ons is die vasteland se doring” “Beeld” 2 Oktober 2009</ref> Hy word groot in [[Oos-Londen]] en matrikuleer aan die Engelstalige Selborne College in Oos-Londen. Op skool word hy gekeur om na die [[Drakensberg-seunskool|Drakensberg-seunskoor]] te gaan, maar sy ouers dink nie dit is ’n goeie idee nie. Sy verpligte twee jaar militêre diensplig ondergaan hy op [[Oudtshoorn]], waarna hy ook twee kampe as seiner op die grens deurbring. Vanaf 1982 studeer hy aan die [[Rhodes-universiteit|Rhodes Universiteit]] in [[Grahamstad]] en hy behaal in 1984 die B.A.-graad met hoofvakke [[Engels]] en [[Drama]]. As akteur verower hy in 1982 die Michael Atkinson-toekenning as mees belowende eerstejaarstudent en in 1983 ontvang hy die Beste Akteur-toekenning vir sy vertolking van Boesman in ''Boesman and Lena''. Hy kry ook ’n AA Life Vita-toekenning as mees belowende akteur in 1985.<ref>Esat: http://esat.sun.ac.za/index.php/Deon_Opperman</ref> In hierdie tyd skryf hy sy eerste drama, ''Môre is ʼn'' ''lang dag'', vir die ATKV Kampustoneel omdat hulle R1000 betaal vir die beste nuwe teks en hy die geld nodig het vir ’n verloofring. Wanneer hy die prysgeld wen, lei dit tot sy verlowing en latere troue met Bridget Fitzhenry van Grahamstad, ’n plaasmeisie oorspronklik vanaf [[Jansenville]] uit die [[Karoo]]. === Sukovs en verdere studie === Vanaf 1985 tot 1986 is hy letterkundige adviseur van [[Sukovs]]. Na sy bedanking in 1986 by Sukovs studeer hy in 1987 drama (regie) aan die [[Universiteit van Kaapstad]] en behaal in 1988 die B.A. Honneurs Drama-graad met lof. Hy stig in 1989 sy eie produksiemaatskappy, Bold Productions, wat daardie jaar drie stukke opvoer by die Kunstefees op Grahamstad. In 1990 bied Trust Bank hom ’n borgskap vir ’n jaar om hom in staat te stel om voltyds te skryf, die eerste borgskap van sy soort in Suid-Afrika. Hy studeer in 1991–1992 met ’n Fullbright-studiebeurs aan ’n meestersgraad in rolprent- en televisieproduksie en voltooi hierdie studie met lof aan die Northwestern University in [[Chicago]] in 1994. === Terugkeer na Suid-Afrika === By sy terugkeer uit [[Verenigde State van Amerika|Amerika]] vestig hy hom in [[Johannesburg]], waar hy aktief betrokke is by die toneel as skrywer, akteur en regisseur. Hy begin ook in 1996 om opleiding in die skryfkuns te gee by die ATKV-skryfkursusse. As entrepreneur stig hy in 1994 AFDA, die South African School of Film, Television and Drama in Milpark, Johannesburg waar hy spoedig honderde studente het. Van die studente se werk word vanaf 2000 op die grootste kortrolprentfees in die wêreld by Claremont-Ferrand vertoon.<ref>Kotzé, Jansie Oulitnet: http://www.oulitnet.co.za/teater/deonmond.asp {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170701013901/http://oulitnet.co.za/teater/deonmond.asp |date= 1 Julie 2017 }}</ref> === Independent Theatre Trust en Tanstaafl === In 2003 staak hy sy betrokkenheid by AFDA. Hy begin ook ’n teatertrust, die Independent Theatre Trust, saam met ander stigterslede soos [[Lizz Meiring]], [[Eric Nobbs]], [[Hannes Muller]], [[Susan Danford]], Garth Holmes, Stephen Jennings, David Clatworthy, Wilmien Rossouw en André Odendaal. Sy belangstelling in besigheidsbeginsels laat hom vir 'n [[Meestersgraad in Besigheidsadministrasie]] inskryf wat hy in 2006 by die [[Universiteit van die Witwatersrand]] verwerf. Hy begin Tanstaafl (“There ain’t such thing as a free lunch”) in 2004, wat die maatskappy Packed House Productions (wat professionele opvoerings aanbied), eQ2 Corporate Services (’n korporatiewe konsultantbesigheid) en Bottom Line Entertainment (’n televisie-produksiehuis) insluit. Packed House Productions bied verhoogtreffers soos ''The sound of music'', ''My fair lady'', ''Fiddler on the roof'' en ''A funny thing happened on the way to the forum'' vir groot gehore in groot ouditoriums aan, wat populêre sterre soos [[Steve Hofmeyr]] in die vername rolle gebruik om die loketinkomste verder te verhoog.<ref>Packed House: http://www.packedhouse.co.za/DeonOpp.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121218004955/http://www.packedhouse.co.za/DeonOpp.htm |date=18 Desember 2012 }}</ref> === Werk as akteur === Deon is ook steeds gereeld bedrywig as akteur en speel verskeie rolle in sy eie dramas asook in 1983 die titelrol in Tom Stoppard se ''The real inspector'' by die Grahamstadse Kunstefees. As toorkunstenaar bied hy ook ''The Mister Magic Man Show'' vir kinders by die Grahamstadse Kunstefees aan. === Persoonlike lewe === Sy huwelik met Bridget word in September 2001 ontbind en hy trou dan met die aktrise Hanli Rolfes. Hulle bly in ’n meenthuis in [[Melville]], maar hierdie huwelik eindig in 2010 ook in ’n egskeiding. Beide hierdie huwelike is kinderloos. Hierna is hy betrokke in ’n verhouding met Marelize Landman. Intussen ondervind hy groot materiële welvaart weens die sukses van sy sake-ondernemings en hy koop vir hom ’n huis in die rykmansbuurt Saxonwold. Hy skryf ook in vir ’n doktorsgraad in bedryfsbestuur met die doel om ’n model te ontwikkel wat empiries sal voorspel hoeveel mense na ’n produksie sal gaan kyk, terwyl hy selfs planne maak om sy sakeryk op die effektebeurs te noteer. Hy is in 2014 getroud met die musikant en komponis Janine Neethling, wat ’n seun, Sammy, uit haar vorige huwelik met die akteur Dale Cutts het. Hulle koop ’n huis in [[Onrus]] in die Kaap, waar hulle merendeels bly. === Publieke figuur === Hy is ’n omstrede figuur in die bedryf, wat gereeld in polemiek betrokke raak. Sy beswaar teen die burokratiese keuringsproses van die [[Klein Karoo Nasionale Kunstefees]] (KKNK) in 2003 lei tot planne van hom om in 2003 ’n kompeterende eie fees op George te hou. Hierdie geskil word egter na onderhandelinge opgelos en hy tree weer in 2004 by die KKNK op. As sakeman steur hy hom ook nie veel aan kritici nie en skryf vir die teater stukke wat hy glo kommersieel suksesvol sal wees, soos die lewensverhaal van Steve Hofmeyr (''Dis hoe dit was...'') waarin Hofmeyr self die hoofrol vertolk en op hierdie kunstenaar se gewildheid en omstredenheid staatmaak vir loketinkomste. Die musiekspele ''Ons vir jou'' (oor die [[Anglo-Boereoorlog]], met generaal [[Koos de la Rey|De la Rey]] as hoofkarakter kort nadat die lied van [[Bok van Blerk]] oor De la Rey kultusstatus bereik het); en ''Tree aan!'', oor verpligte militêre diensplig tydens [[apartheid]], word deur baie gesien as polities onsensitief in ’n tyd wat die [[Afrikaners|Afrikaner]] al meer geteiken word deur die populistiese uitsprake van politici en lok hewige reaksie in die briewekolomme van daaglikse nuusblaaie en die webwerf [[LitNet]] uit.<ref>Williamson, Eagan “Toneelstuk oor oorlog ‘rassisties, geldgedrewe” “Beeld” 24 April 2008</ref> == Skryfwerk == === Afrikaanse Drama === Vir die verhoog skryf hy meer as vyftig dramas wat opgevoer word, terwyl hy ook vir die televisie produseer. Sy eerste drama, ''Môre is ’n lang dag'', beskryf die konflik tussen vyf jong manne op militêre diens aan die grens en maak indruk met lewendige dialoog en die wyse waarop die tema universele waarhede uitbeeld. Die stuk speel af op ’n Sondagaand in ’n Weermagtent tydens die grensoorlog  op die Angolese grens. Die skynbaar onbenullige aktiwiteite en doellose gepraat van die karakters geskied teen die agtergrond van die gebeurtenis wat almal doelbewus vermy, naamlik die medesoldaat (Willie) wat dood is terwyl twee van die vyf manne in die tent tydens ’n wagbeurt geslaap het. Hierdie gebeurtenis bring dan die bestaanskwessies van die futiele oorlog, redelose geweld en ook die lewe sonder sin te berde. Die vyf dienspligtiges is Lappies, ’n eenogige rassis; Van wat onder Lappies se invloed is; Christo, ’n seun met goeie opvoeding en tradisionele waardes; Kosie, die bangbroek en vredemaker; en die Engelse Neil, ’n siniese jongman wat die Afrikaners se nasionalisme en geloof bevraagteken. Die uiteenlopende politieke oortuigings, persoonlikheidsverskille en huistale van die dienspligtiges word dramaties ontgin. Vele vrae word gevra oor oorlog, die doel van die lewe, geloof, die verlede, die toekoms en die dood, maar daar is nie klaarblyklike antwoorde nie. Terselfdertyd is die doellose gesprekke en die repetisie van aksies ’n teruggryp na die teater van die absurde en die implikasie van die sinloosheid van alles.<ref>Odendaal, L.B. “Tydskrif vir Geesteswetenskappe” Jaargang 27 no. 3, September 1987</ref><ref>Schutte, H.J. “Tydskrif vir Letterkunde” Jaargang 26, no. 4 November 1989</ref> In 1985 deel Opperman met ''Môre is ’n lang dag'' die AA Life Vita-toekenning vir dramaturg van die jaar en hierdie drama word ook vir die televisie verfilm. ''Die teken'' is ’n drama waarin ’n jong dogter, Anna-Marie, bely dat sy die Christus van die herkoms verwag. Dit skep spanning tussen haar moeder, die dogmatiese vader en die onsekere predikant en ontbloot die vrese en vooroordele van die gemeenskap. Dit lei dan tot die dramatiese einde, waar die pa sy kleinkind vermoor omdat hy hom as ’n Antichris beskou. Anna-Marie sterf kort na geboorte, om so die belofte van redding in die kiem te smoor en die geloofskrisis te vererger. Onderliggend aan hierdie drama is baie Afrikaners se blinde navolging van Calvinisme en hulle onwilligheid om godsdienstige voorskrifte en waardes te bevraagteken.<ref>Brink, André P. “Rapport” 28 Desember 1986</ref><ref>Du Plessis, Phil “Die Burger” 11 Desember 1986</ref> Hierdie twee dramas (''Môre is ’n lang dag en Die teken'') word saam gepubliseer en besorg aan Opperman in 1987 die [[Eugène Maraisprys|Eugène Marais-prys]], terwyl beide ook in 2006 as deel van sy gepubliseerde oeuvre in 2006 met die Hertzogprys bekroon word. ''Môre is ’n lang dag'' word later in ''Vyfmylpaal'' opgeneem, ’n versamelbundel van sy beste dramas. ''Stille nag'' is ’n politieke konflik in die boesem van ’n gesin en word in 1989 vir die eerste keer by die Grahamstad Kunstefees en daarna by verskeie teaters landswyd opgevoer en ook vir televisie verfilm. Die stuk handel oor eietydse politieke problematiek, wat algemeen menslike toepaslikheid verkry. Oukersaand by die Van der Hovens word die Kersboom se liggies nie aangeskakel nie, want Gerhard is nog nie tuis nie. Pa en Ma, en die ander seuns, die vertraagde Daantjie en Adriaan (met sy vrou Antoinette) wag vir hom. Gerhard was vir ondervraging oor sy betrokkenheid by die vryheidstryd in Suid-Afrika en sy tuiskoms roep die gelykenis van die verlore seun op. Daarenteen is Adriaan deel van die regse politiek en oortuigde AWB-lid. Die gesin word in twee kampe geskeur, met Daantjie wat die perspektief van onskuld verteenwoordig en Antoinette, wat in haar verhouding met Adriaan verdruk word, wat die motiewe van selfgelding en bevryding vanuit ’n ander hoek benader. Die moeder, Fransie, probeer om eensgesindheid te bewerkstellig en die vrede te bewaar, waarin sy gesteun word deur die naïewe Daantjie. Daarenteen is die pa, Christiaan, aanvanklik skynbaar aan Adriaan se kant, maar hy hel gaandeweg meer oor na Gerhard se argumente. Die ware rede vir Daantjie se vertraagdheid verhoog die konflik. ’n Sterkpunt van die drama is die gebruik van ironie. Die dag van vrede en liefde word ’n dag van geweld en haat, die gesin waar mens op jou veiligste moet voel, word juis die plek waar jy oorgelewer word aan geweld, die gesinstafel wat simbool is van eenheid word werktuig van verdeeldheid.<ref>Botha, Johann “Die Burger” 9 April 1990</ref><ref>Hough, Barrie “Insig” November 1990</ref><ref>Olivier, Fanie “Rapport” 20 Januarie 1991</ref><ref>Schutte, H.J. “Tydskrif vir Letterkunde” Jaargang 31, no. 2, Mei 1993</ref> ''Stille nag'' verower die Fleur du Cap-prys vir beste inheemse toneelteks, die AA Lewens Vita-toekenning as beste produksie en Natalse Vita-prys in 1990 en Opperman kry die prys vir die beste regisseur. Hierdie drama word ook in 1990 genomineer vir die Rapportprys. ''Stille nag'' word ook in ''Vyfmylpaal'' opgeneem en in 2006 as deel van sy gepubliseerde oeuvre met die Hertzogprys bekroon. ''Donkerland'' se titel verwys na die naam van die plaas waarop die aksie afspeel, maar ook na die duister toekoms wat vir witmense in hierdie land wag en die simboliese konflik tussen lig en donker. Die kernbelangrikheid van die grond word ook deur die titel van die drama beklemtoon. Die drama het sy première in 1996 by die Klein Karoo Nasionale Kunstefees. Dit is ’n epiese drama oor sewe geslagte van ’n Afrikanergesin (die De Witts – simboliese naam) van ’n plaas in Noord-Natal wat die periode van 1838 tot 1996 dek. Die verhaal beslaan tien tonele (eintlik kleiner dramas) elk van tussen 20 en 45 minute, wat die totale drama dan sowat vyf uur neem om op te voer. In hierdie tonele word op kernmomente uit die geskiedenis gefokus, soos die [[Groot Trek]], die vryheidsoorloë, die [[Groot Depressie|depressie]] van die dertigerjare, die 1948-verkiesing, die onluste van 1976, die [[Suid-Afrikaanse Grensoorlog|grensoorlog]] en die oorgang na die ANC-bewind. Teen hierdie agtergrond word die familie De Witt se persoonlike geskiedenis ook uitgebeeld. Dit begin wanneer die stamvader sy plaas met die inplant van stokke in alle windrigtings afmeet en eindig waar sy verre afstammeling ná die koms van demokrasie die eiendomsreg op die plaas moet afteken aan die nasate van die oorspronklike bewoners van meer as 150 jaar vroeër. Die psige van die Afrikaner en sy geskiedenis en toekoms vorm die kern van hierdie drama, waarin die Afrikaner stry om ’n holte vir sy voet te vind, kortstondig in totale beheer van sake is (met die magsvergrype en onmenslikheid wat daaraan gekoppel is) en dan mag verloor met die vooruitsig om eindelik totaal te verdwyn en slegs ’n bietjie geskiedenis na te laat. Opvallend is dat elke geslag Afrikaner se eiesoortige stryd vasgevang word, wisselend van die militêre stryd teen Brit en swart, die politieke stryd ook teen Brit en swart en die ekonomiese stryd van verstedeliking en industrialisering. Waar die patriargale hiërargie, verknogtheid aan grond en natuurlike konserwatisme van die Afrikaner deurentyd in die De Witt-familie uitgebeeld word, sorg Opperman vir genoeg nuanses en uitbeelding van Afrikaners met ’n ruimer visie om ’n gebalanseerde beeld te skep.<ref>Conradie, Pieter “Insig” Junie 1997</ref><ref>Duvenhage, Pieter “Tydskrif vir Letterkunde” Jaargang 35 no. 4, Augustus 1997</ref><ref>Kannemeyer, J.C. “Op weg na 2000” Tafelberg-Uitgewers Beperk Eerste uitgawe 1998</ref><ref>Van der Westhuizen, P.C. “Beeld” 3 Maart 1997</ref> Hierdie drama word later vir [[KykNET|KykNet]] in ’n televisiereeks omskep en verower in 2014 vier van die vyf televisiepryse by die jaarlikse ATKV-Mediaveertjie toekennings. Die pryse is vir beste dramareeks, beste draaiboek vir ’n dramareeks, beste regisseur en beste aktrise. Die televisiereeks word in 2015 met drie Safta-pryse (Suid-Afrikaanse rolprent- en televisiepryse) bekroon, nadat dit vir twaalf Safta-pryse benoem is. Die drama word ook opgeneem in ''Vyfmylpaal'' en in 2006 as deel van sy gepubliseerde oeuvre met die Hertzogprys bekroon. ''Donkerland'' word deur [[Kerneels Breytenbach]] in ’n roman verwerk. ''Vyfmylpaal'' bevat die reeds gepubliseerde dramas ''Môre is ’n lang dag'', ''Stille nag'' en ''Donkerland'',<ref>Krueger, Anton Oulitnet: http://www.oulitnet.co.za/teater/opperman_krueger.asp {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170701001317/http://oulitnet.co.za/teater/opperman_krueger.asp |date= 1 Julie 2017 }}</ref> asook die voorheen ongepubliseerde dramas ''Magspel'' en ''Boesman my seun''.<ref>Coetser, Johan “Beeld” 23 Mei 2005</ref><ref>Kannemeyer, J.C. “Rapport” 27 Februarie 2005</ref> ''Magspel'' debuteer by die KKNK van 2000 en het as tema die geknoei van die Dé Medici-familie in sestiende-eeuse Italië om die hef in die hand te hou, met Machiavelli wat ook betrek word. Op vernuftige wyse word temas en intriges ineengeskakel en beplande booshede belig, wat dan in wreedheid en wellus uitgevoer word. Sodoende word die drama ook ’n kommentaar op die huidige politieke bestel en open dit perspektiewe op moraliteit en etiek. Dit belig die tendens tot korrupsie en die misbruik van mag om selfsugtige ambisies te verwesenlik, sonder inagneming van ander mense se belange. Die De Medici-familie kry in die vroeg sestiende eeu weer beheer oor die stad Florence. Giovanni de Medici staan ’n goeie kans om in 1513 as die nuwe pous verkies te word, maar hy moet op een of ander manier die steun van die kieskollege van kardinale in die Vatikaan verkry. Om dit reg te kry moet hy kardinaal Soderini, wie se broer hy na Florence verban het, omkoop met die belofte dat sy neef Lorenzo met ’n Soderini-dogter sal trou. Lorenzo staan in lyn om beheer oor die De Medici-familie se ryk te erf, maar is reeds verloof aan Maria uit Venesië. Giovanni betrek dan vir Alfonsina, Lorenzo se weduwee-moeder, by sy planne om Lorenzo te probeer oorreed om saam te speel, terwyl hy intussen tot nadeel van die stad Florence se vooruitgang ook die professionele politikus Machiavelli uitskakel.<ref>Booyens, Hannelie “Plus” 7 Julie 1999</ref> ''Boesman my seun'' word in 2003 by Aardklop opgevoer en ontgin die konflik binne gesinsverband wanneer ’n vervreemde seun ná sy ma se dood sy pa konfronteer. Hierdie drama speel in die huidige tyd af, maar deur slegs die draai van ’n lyf word een van die twee akteurs ’n ander karakter uit ’n ander tyd, sodat die pa byvoorbeeld ook by tye die ma en die predikant is. Die generasiekonflik vind uitbeelding in ’n outokratiese pa wat deurlopend sy wil op die seun afgedwing het en geweier het om bevraagteken te word, terwyl die seun gerebelleer het teen hierdie verstikkende omgewing en dit van hom afgegooi het, al het hy en sy ma steeds ’n sterk verhouding gehad. Vir die pa is die oorlewing van die volk sy dryfveer, maar die seun het ’n totaal ander ingesteldheid omdat hy die jare van apartheid en militêre diensplig se mees negatiewe aspekte aan eie lyf ervaar het. Opperman ontgin hier die sin en betekenis van die ouer-kind verhouding en gryp ook weer terug na die grensoorlog en ander vormende invloede op die karakters se ontwikkeling.<ref>Hough, Barrie “Rapport” 28 September 2003</ref> Opperman erken dat hierdie drama sy mees outobiografiese drama is. In 2006 word Opperman bekroon met die Hertzogprys vir sy gepubliseerde oeuvre, wat al die dramas in ''Vyfmylpaal'' insluit, naamlik ''Boesman, my seun'', ''Stille nag'', ''Magspel'', ''Môre is ’n lang dag'' en ''Donkerland'', asook die drama ''Die teken'', wat vroeër gepubliseer is. ''Kaburu'' (die Swahili-woord vir die Afrikaanse boere) ontgin ’n Afrikaner-gesin se stryd in die nuwe Suid-Afrika, met die temas van emigrasie en aanpassing, misdaad, die grensoorlog, angs en wonde wat nooit genees het nie. Bertus en Elna emigreer na [[Kanada]] ná Bertus se ouers se wrede moord en keer kortstondig terug vir Elna se pa, Jan, se verjaarsdag. Jan en sy vrou Rika het behalwe Elna nog ’n kind, Boetjan. In die karakters word die kontemporêre Suid-Afrikaanse kwessies direk aangespreek: Elna is nie gelukkig in Kanada nie maar Bertus wil weer nie terugkeer nie; die Ouma glo dat ’n volwasse boom nie verplant kan word nie; Jan is sterwend aan kanker en Elna en Bertus sal die erfporsie en ’n besigheidsgeleentheid misloop as hulle nie terugkeer nie. Elna se ander broer Francois is vyftien jaar gelede aan die grens dood en hierdie skaduwee hang steeds oor die familie. Rika is onder die indruk dat haar seun Francois tydens die bosoorlog in ’n veldslag gesneuwel het. Die waarheid is egter dat die [[mortier]]projektiel wat hy gebruik het om ’n tentpen mee in te slaan, afgegaan en hom aan flarde geskiet het. Francois was die een offer wat Rika nie gewillig was om te bring nie. Die toneel waartydens die waarheid oor Francois se dood uitkom is ’n hoogtepunt in die drama se verloop. Dit word voorafgegaan deur Bertus se verduidelikings waarom hulle die land verlaat het en Jan se verwysings na toestande wat hom in hierdie verband bekommer. Hul verduidelikings en verwysings hou meestal met aktualiteite van die dag verband, maar kan ook as heenwysings na geestelike letsels beskou word wat as gevolg van uiterlike trauma agtergebly het. Die vernaamste tema van die drama is die diaspora van die Afrikaner, soos verteenwoordig deur Elna en Bertus se emigrasie Kanada toe. Ook Rika se onvermoë om haar na Francois se dood met Suid-Afrika as ruimte te assosieer is ’n vorm van inwaartse diaspora. Ander temas is die voorstelling van identiteit (Bertus wat sy seun, Neil, as ’n Kanadees wil grootmaak) en die rol van die geskiedenis in die opbou van daardie identiteit (Ouma wat haar Krugerrand vasklem en later simbolies aan Elna gee). Daarmee saam gaan voorstellings wat verband hou met magsvorme, soos patriargale mag waar Boetjan in beheer van Jan se maatskappy geplaas word na sy dood, alhoewel Elna beter as hy gekwalifiseer is, of staatsmag. Die rol wat taal en spesifiek Afrikaans speel in die konstruksie van identiteite kom ook sterk na vore. Die toekoms van die Afrikaners en Suid-Afrika word uitgespeel binne die mikro-wêreld van die huisgesin.<ref>Bouwer, Anna-Retha “Beeld” 27 September 2007</ref> Hierdie drama debuteer by die Aardklop Kunstefees van 2007. In 2009 word die Hertzogprys aan ''Kaburu'' toegeken. ''Aantrekkingskrag'', wat in 2011 by die Aardklop Kunstefees op Potchefstroom debuteer, fokus op die verwikkeldheid van verhoudings. Aantrekkingskrag is ’n kosmiese wet wat vir beide hemelliggame as mense geld. Professor Zak de Villiers is een van die land se leidende denkers en vooraanstaande wiskundige en kenner van die kosmos. Hy en sy vrou Leonor is in hulle sitkamer nadat hulle ’n studente-opvoering van ''[[Hamlet]]'' bygewoon het waarin hulle seun gespeel het. Zak het ook vir Martin uitgenooi, die regisseur en hoof van die dramadepartement. Martin was eers met Leonor se suster, die televisiester Sandy, getroud. Hy is daar saam met die oud-dramastudent met wie hy nou ’n verhouding het, Suzzi. Leonor het op haar beurt vir einste Sandy uitgenooi. Die komplekse verhoudings tussen die mense kom duidelik uit in hulle gesprekke. Zak is die wetenskaplike wat die gaste oor sterrekunde toespreek en sy toevlug tot wiskundige verklarings neem. Hy laat sy emosies nie maklik blyk nie. Martin is as teatermens soos Sandy en Leonor openliker emosioneel. Die jeugdige Suzzi voel haar soms verlore in die nydige woordestryd, maar gee tog interessante insigte. In die proses word denke teenoor emosies gestel, met die gevolgtrekking dat emosies eerder as denke lei tot aksie. Dit word ’n lang nag, waar die botsings tussen die partye hewiger word soos die tyd aanstap, en daar ook ’n aantal onthullings en erkennings is. Dit blyk byvoorbeeld dat Johan nie Zak se seun by Leonor is nie, maar dat Martin ’n verhouding met Leonor gehad het. Op vernuftige wyse word die ooreenkomste tussen die mens en die kosmos regdeur die gesprek volgehou. Ten spyte van die onvoorspelbaarheid van die mens en die kosmos, is daar die besef dat alles rondom liefde wentel, as een van die onverklaarbare onveranderlikes.<ref>Botha, Danie “Beeld” 12 Augustus 2013</ref> Hierdie drama word deur [[Evert Snyman]] ook vir die radio verwerk en word op 18 Junie 2015 oor [[Radio Sonder Grense|Radiosondergrense]] uitgesaai. ==== Ongepubliseerde dramas ==== Meeste van sy dramas word nie gepubliseer nie. Die klug ''Aap in die mou'' word in 1986 opgevoer en is in hierdie jaar een van die finaliste vir die SAKRUK-prys. Twee egpare het buite-egtelike verhoudings en twee privaatspeurders word dan aangestel om die eggenote se sekskapades te onthul.<ref>Le Roux, André Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1988/06/02/13/2.html</ref> ''G.A.T.'', wat in ’n weermagbasis in [[Angola]] afspeel, open in 1987 by die Grahamstad Kunstefees. ’n Terroris word in ’n gat aangehou en met ’n verskeidenheid grusame metodes gemartel om inligting uit hom te kry. Die drama word ’n sterk aanklag teen die verontmensliking en sinlose geweld binne militêre verband en bied ’n universele ontleding van die mens se mag oor ’n ander.<ref>S.S. “Die Burger” 11 Julie 1987</ref> ''Sonder vlerke'' is ’n drama oor vergifnis, versoening en verlossing en word in 1997 opgevoer. Twee broers, Dawid en Hennie, word as kinders gereeld deur hulle dronklap pa aangerand, terwyl die ma swyg oor wat in die huis gebeur. Die gesin spat eindelik uitmekaar en Dawid neem vir Hennie saam stad toe, waar hulle onderdak vind by Dawid se vriendin Lydia. Hennie swyg as gevolg van die trauma in die verlede en ontvlug in sy verbeeldingswêreld, waar hy met vlieg behep is.<ref>Pople, Laetitia “Beeld” 1 April 1997</ref> Saam met [[Lizz Meiring]] skryf Opperman die seksklug ''Die Skandaal'' wat in 1997 by die Grahamstadse Nasionale Kunstefees opgevoer word en wat opgevolg word deur ''Skandaal 2''.<ref>Botma, Gabriël Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1997/12/20/4/11.html{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>Norval, Roline Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1997/07/05/4/9.html{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>Botha, Danie Rapport: http://152.111.1.87/argief/berigte/rapport/1999/01/24/2/5.html{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>Botma, Gabriël Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1999/01/19/4/16.html{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ''Kommando'' word in 2000 opgevoer. ''Hoer/Whore: Die Afrikaanse show'' word in 2002 by Aardklop opgevoer en het seks en die magspel van die karakters as tema. ''Nipplecaps en G-strings'' debuteer in 2004 by die KKNK en ontbloot die lewe en menings van ’n ontkleedanser, waarin die mans wat na die vertonings kom kyk se motiewe ook ontleed word.<ref>Boekkooi, Paul Rapport: http://152.111.1.87/argief/berigte/rapport/2004/05/02/RU/5/01.html</ref> ''Die wederopstanding van Japie Coetzee'' is ’n eenmanstuk oor die doelwitte en identiteit van die Afrikaner in die tydperk na volle demokrasie in Suid-Afrika en word met Eric Nobbs as akteur in 2006 by die KKNK en Aardklop Kunstefees opgevoer. ''My Sarie Marais'' maak sy debuut in 2009 tydens die Aardklop-Kunstefees op Potchefstroom. Sarie Marais verlaat die land net na haar verlowing aan Pieter en verwerf ’n doktorsgraad oorsee en sien die wêreld. Twintig jaar later keer sy terug na die plaas waar sy groot geword het, om uit te vind dat dit nou besit word deur Pieter. Die verlede word dan oopgevlek. Sarie verduidelik dat sy nie soos haar ma ’n onvervulde lewe op ’n plaas wou lei nie. Pieter sê dat dit nie so hoef te gewees het nie, want hy sou haar vryheid gegee het en vir haar gewag het. Die drama ondersoek die aard van verhoudings, die rolle van mans en vroue, die aard van die liefde self en veral die belangrikheid van ’n stamboom wat ’n mens wortels gee.<ref>Bouwer, Anna-Retha “Plus” 1 Oktober 2009</ref> ''Bittersoet'' debuteer by Aardklop van 2012. Dit beeld die mens se taaiheid uit, ten spyte van sy weerloosheid. Die karakters is vyf vroue vanuit uiteenlopende agtergronde, waar almal tog die wêreld van die vrou met haar rol as ma en eggenoot deel. So word vroue se grootste vrese en intiemste gedagtes belig. Hierdie is ’n Afrikaanse verwerking van sy Engelse drama ''Sweet sorrows''.<ref>Bouwer, Anna-Retha “Beeld” 5 Oktober 2012</ref> ''As ek reg onthou'' het sy debuut by Aardklop in 2013. ’n Beroemde akteur (Richard, 78) en beroemde aktrise (Natasja, 68) bevind hulle na aftrede in dieselfde aftree-oord, waar hulle baie het om oor te gesels. Hulle was kollegas, en dalk iets meer, toe hulle saam vir die destydse TRUK toneel gespeel het. Richard het getrou gebly aan die verhoog van die dae van die Nasionale Toneelorganisasie, deur die streekrade en tot sy aftrede. Natasja het die verhoog verlaat vir die wêreld van televisie en sepies. Oor ’n pot Scrabble (wat die teater se spel met woorde simboliseer) gesels hulle oor die teater, oor dramas waarin hulle gespeel het en oor ander dinge wat vir hulle betekenis het. Richard glo dat Natasja hom verraai het op meer as een gebied. Hy glo aan die liefde en kan nie verstaan hoe iemand se liefde sommer van persoon na persoon kan skuif nie. Die drama bring hulde aan al die groot akteurs van die land wat die hele ent gestap het en vertel hoe hulle oorleef het en hoe sommige van hulle nie oorleef het nie. === Musiekteater === Hy durf ook musiekteater as genre aan. ''Vere'' is sy eerste musiekspel met teks en lirieke wat in 2001 by die KKNK debuteer. Die agtergrond vir die spel is die gloriedae van Oudtshoorn se volstruisbedryf. Die liedjies dra die vernaamste verhaallyn, terwyl die dialoog die koppeling tussen liedjies bewerkstellig. Die verhaal ondersoek verbode liefde oor die kleurgrens heen, groot rykdom tydens die volstruisveer bulmark en die dramatiese insinking toe ryk mense oornag brandarm geword het. Musiek vir die spel is gekomponeer deur Janine Neethling, met Opperman wat self die lirieke skryf.<ref>Booyens, Hannelie Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2001/07/30/4/14.html{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Hy is verantwoordelik vir die teks van die kabaret ''Kaalgestroop'' wat deur [[Elzabé Zietsman|Elsabé Zietsman]] by die KKNK van 2002 opgevoer word. Die musiekblyspel ''Dis hoe dit was…''” vertel die lewensverhaal van Steve Hofmeyr, met Hofmeyr wat in die 2007 produksie self die hoofrol speel. Groot polemiek word in kunstenaar geledere ontketen wanneer Deon in 2008 ’n besonder duur (R4 miljoen rand) musiekteaterproduksie, ''Ons vir jou'', oor die Anglo-Boereoorlog, generaal De la Rey en die Afrikanervolk op die planke bring. [[Koos Kombuis]] en andere voel dat hierdie stuk oorlog aanblaas en slegs ’n geldmakery en rassisties gedrewe is. Die stuk self is egter ’n parallel tussen die Anglo-Boereoorlog (gebou rondom die imposante figuur van [[Koos de la Rey]] en sy gesin) en die stryd om hedendaagse oorlewing van die Afrikaner. Waar daar in ’n meer kontemporêre Suid-Afrika weer sprake is van gewapende weerstand, waarsku De la Rey reeds aan die begin van die stuk dat oorlog slegs as allerlaaste moontlikheid oorweeg moet word en dan in die volle wete dat niemand ooit ’n oorlog wen nie. Eindelik moet die Afrikaner kies en De la Rey stel hier die voorbeeld om met waardigheid en eer die morele beste opsie te kies en so selfrespek te behou. Die boodskap is dat ’n stryd om oorlewing nie deur oorlog gevoer hoef te word nie.<ref>Malan, Charles “Rapport” 21 September 2008</ref><ref>Rossouw, Johann “By” 20 September 2008</ref><ref>Van der Merwe, Kirby “By” 20 September 2008</ref> Deon skryf die teks en Janine Neethling die musiek vir die musiekteaterproduksie “''Binnekamer''”, wat opgedra word aan Amanda Strydom en by die KKNK van 2011 sy buiging maak. ''Tree aan!'' met die subtitel ''Dit was die dae toe ons troepies was'' raak die dae van verpligte militêre diensplig en die oorlog in Angola aan. Weereens skryf hy die teks en Janine Neethling die musiek vir hierdie stuk. Hierdie musiekspel word in 2012 vir vyf Naledi-toekennings benoem en dit verower die toekenning vir beste musiek. Saam met Janine Neethling durf hy dan ’n volskaalse oratorium in Afrikaans aan, met ''Die skepping'' wat in Februarie 2013 sy debuut in die Opera van die [[Suid-Afrikaanse Staatsteater|Staatsteater]] in Pretoria maak en later ook by die Kunstekaapteater in Kaapstad opgevoer word. As oratorium in Afrikaans het dit slegs enkele voorgangers ([[Gideon Fagan]] se ''Een-Vaderland'' uit 1978, Arnold van Wyk se ''Eeufeeskantate'' van 1938, [[Rosa Nepgen]] se ''Die dieper reg'' van 1943 en Stephen Eyssen se ''Ons Boerewording'' van 1947), maar die skaal hiervan is baie groter as enige van die voorgangers. Hierdie stuk ontgin die spanning tussen die objektiewe heelal van die wetenskap wat net bestaan, teenoor die teologiese heelal wat geskep is met ’n spesifieke doel. Die oratorium het sewe bewegings, ''Genesis'', ''Aarde'', ''Lewe'', ''Mens'', ''Beskawing'', ''Geloof'' en ''Hemelvaart''. Opperman se teks is poësie, wat die eerste uitvoering van hierdie talent van hom is, alhoewel hy reeds voorheen lirieke geskryf het vir sy kabarette en musiekspele.<ref>Stimie, Annemie “Tydskrif vir Letterkunde” Vierde reeks 50 (2) Lente 2013</ref> === Televisie === Vir televisie skryf hy die reekse ''Thysnywerheid'', ''Kruispad'', ''Hartland'' en ''Bloedbroers''.<ref>Imdb: http://www.imdb.com/name/nm3213782/</ref> ''Thysnywerheid'' is ’n sitkom oor die Thyssen-gesin van Meiringskloof. Thys bou ’n winkel vir sy vrou Marina, sodat sy ’n [[tuisnywerheid]] kan oopmaak. Hierdie reeks is ’n kommersiële mislukking en word gestaak voor die einde van die program. Die televisiereeks van dertien episodes, ''Kruispad'', word in 2008 op KykNet uitgesaai. Dit handel oor die oorlewingstryd van twee Afrikaanse gesinne sedert 1994. Die een gesin is aanvanklik welaf danksy die pa se invloedryke posisie en die staatskontrakte wat hy tydens die apartheidsjare bekom het, terwyl die ander gesin aanvanklik sukkel nadat die pa by die werk afgedank word. Die keuses wat hulle maak en hulle houding teenoor aanpassing binne die nuwe Suid-Afrika veroorsaak dat die voorspoed omgeruil word. Die titel verwys na die kruispaaie waarvoor die karakters te staan kom en die daaropvolgende keuses wat hulle maak, maar ook met die kruis wat elkeen dra en hoe verskillende families mekaar se paaie kruis. ''Kruispad'' word in 2009 deur die ATKV bekroon as die beste televisie-dramareeks. Kerneels Breytenbach verwerk die reeks ook in ’n roman. Deon beskou ''Hartland'' as sy beste werk en baseer dit op gebeure uit sy eie en sy naasbestaandes se lewens. Drie vraagstukke staan sentraal in hierdie reeks. Die eerste is die kwessie van of jy aanbly in Suid-Afrika of moet emigreer om ’n menswaardige bestaan te kan maak. Tweedens word die spirituele in ons huidige bestaan aangesny, voortvloeiend uit die donker tye tydens die oorlog in Angola wat inwerk op die lewens van die mense van vandag. Derdens is daar die politieke situasie in die land wanneer mense as gevolg van misdaad by aktivisme betrokke raak. [[Kerneels Breytenbach]] verwerk ''Hartland'' in ’n roman.<ref>Geldenhuys, Nico “Beeld” 19 November 2012</ref> Die televisiereeks ''Bloedbroers'' het die Suid-Afrikaanse geskiedenis na 1914 as tema. Vier vriende se lewens verander onherroeplik na die teregstelling van [[Jopie Fourie]] tydens die [[Maritz-rebellie|1914 Rebellie]]. Die impak wat hierdie gebeurtenis op hulle lewens het, word uitgebeeld vir dekades daarna. Opperman skryf hierdie reeks saam met [[Eden|Sean Else]]. ''Getroud met rugby'' handel oor die intriges voortspruitend uit die glanspersoonlikheidstatus van rugbyspelers, wat rugstekery, dwelms en buite-egtelike seks insluit. Rugby is die invalshoek van die sepie, maar die klem is veral op drome, aspirasies en frustrasies in die lewens van die vroue in die rugbyspelers se lewens, soos die spelers se vrouens, meisies en ma’s. Die reeks word ook verwerk tot ’n rolprent, met die subtitel ''Die onvertelde storie''. Opperman help skryf aan die dramareeks, maar is later hoofsaaklik betrokke as vervaardiger. Vier seisoene van die dramareeks word vervaardig, waarna dit aangepas word as ’n sepie.<ref>De Lange, Amanda “Vrydag” 11 Maart 2011</ref> Vir televisie skryf hy die drama ''A man possessed'' en die reeks ''Jackpot'', terwyl hy help skryf aan die sepie ''Backstage''. === Engelse drama === Hy skryf ook verskeie Engelse dramas. ''From midnight to morning'' word in 1985 by die Grahamstadse Nasionale Kunstefees opgevoer. Hierdie drama speel af in ’n openbare manstoilet onder straatvlak (’n ruimte soortgelyk aan Dante se Inferno), waar twee rowwe mans, Dan (afgelei van Dante) en Verge (afgelei van Vergilius) vir hulle leier wag. Die leier is Chris (Christus) en die mans maak vir Chris dood wanneer hy eindelik arriveer, omdat hulle uit die hel (die toilet) wil kom. Die onderliggende tema is die rol van godsdiens in die samelewing, wat tot ’n hel van skuldgevoelens lei waarvan ontsnap moet word. Die drama toon ook ooreenkoms met [[Samuel Beckett]] se ''[[Waiting for Godot]]''. ''From midnight to morning'' word in 1985 tydens die Grahamstadse Nasionale Kunstefees bekroon met die dramaprys. In 1986 word ''The perfect vehicle'' aan SUKOVS voorgelê vir opvoering by die Grahamstad Kunstefees, maar nadat die toneelkomitee dit afskiet, bedank hy by SUKOVS. Hierdie is ’n politieke drama waarby Tsjechof se ''Die Kersieboord'' ingeweef is. ''Funeral march of a marionette'' word suksesvol by die Grahamstad Nasionale Kunstefees opgevoer. ''An Indian summer'' word vir die eerste keer in 1988 by die Grahamstad Nasionale Kunstefees opgevoer en beleef ook opvoerings in die Markteater in Johannesburg en die Nico Malan-Arena in Kaapstad. Dit is ’n [[Vigs]]-drama waarin drie karakters ’n seksuele dilemma beleef.<ref>Behrens, Christo “Die Burger” 12 Mei 1989: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1989/05/12/11/7.html{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ''Ah-men'' word in 1988 geskryf, met die titel wat reeds aandui dat mans die tema is. Dit is twaalf dramatiese sketse met openhartige en soms skokkende sketse van manstipes, soos ’n blinde weermagman en polisiemanne wat onder die invloed die townships binnevaar. Hierdie stuk word in die [[Dalro]]-teater in Johannesburg opgevoer en later ook by die Grahamstad Nasionale Kunstefees. In 1989 debuteer ''True confessions of a bourgeois baby'' by die Grahamstad Nasionale Kunstefees. Dit is ’n eenpersoondrama, waarin die Rooikappie-sprokie op ironiese wyse verwerk word.<ref>Elahi, Nushin Beeld: http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1989/09/29/2/10.html</ref> ''Goya'' is ’n eenmanstuk oor die lewe van hierdie kunstenaar, wat in 1994 by die Grahamstad Nasionale Kunstefees debuteer. Aangesien daar bitter min inligting oor Goya beskikbaar is (hy het geen biografie of dagboek nagelaat nie, slegs ’n aantal briewe), baseer Opperman die teks op die chronologie van Goya se lewe, inligting oor die samelewing van sy tyd en persoonlike aspekte wat uit sy kunswerke na vore kom. Dit is veral Goya se kunsvoorstellings van die oorlog waarin [[Napoleon Bonaparte|Napoleon]] die Iberiese Skiereiland verower het en die gepaardgaande wreedhede wat aan die bod kom. ''We all fall down'' is ’n drama oor die wese van teater. Die gehoor woon ’n deurloop-repetisie by, waar spelers laat kom, sommige na geen aankondigings luister nie, die rokkejagter nie sy aandag bepaal by die repetisie nie en ander dinge wat in die teaterwêreld baie bekend is. Die stuk stel voor hoe die King’s Company in 1642 ''The court secret'' van James Shirley instudeer, in ’n tyd toe die Puriteine alle teaters ongewens verklaar en gesluit het.<ref>Behrens, Christo “Die Burger” 15 April 1988</ref> ''Women in the wings'' is nog ’n drama oor die wese van teater, hierdie keer oor vyf vroue in die kleedkamer van ’n Suid-Afrikaanse skouburg. In hulle interaksie word menige kwessie betrek, soos die teater, politiek, menslike tragedie, kommentaar op teaterfigure en die stand van teater. Universaliteit word egter veral aan die stuk verleen deur die eg menslike persoonlikhede. Daar is die Afrikaanse aktrise wat Afrikaanse teater vir Engels verruil het en op pad is Amerika toe; die aktrise met persoonlike probleme wat inbraak maak op haar werk as aktrise; en die jong aktrise met ideale en drome wat afgespeel word teen die sinisme van die meer ervare aktrises en die verhoogbestuurder.<ref>B.H. “Insig” Augustus 1992</ref><ref>Norval, Roline Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1998/04/21/4/8.html{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ''Day of the dogs'' is ’n musiekstuk waarin al die spelers honde is. Deon skryf die drama en die lirieke van die liedjies wat deur Noel Stockton gekomponeer word. ''Playboy''s (wat hy saam met Garth Holmes skryf) is ’n sekskomedie geskoei op die lees van Amerika se Chippendales en die fliek ''The full Monty'', waarin ’n nagklubeienaar en twee vroue vyf mans van hulle bekrompe uitkyk op seks bevry. Die eienaar gebruik die vyf mans (gereelde kliënte in die kroeg) in ’n ontkleevertoning om mense te lok en die ontkleedanseres en die kelnerin leer hulle om te dans en te ontklee.<ref>Botma, Gabriël Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2000/11/30/4/3.html</ref> ''Sweet sorrows'' handel oor die bittersoet ervarings van vier uiteenlopende vroue in liefde, verlies en berou. Hierdie drama word ook in Afrikaans verwerk en in 2012 by Aardklop aangebied as ''Bittersoet''.<ref>Blumer, Arnold Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1995/06/10/4/7.html{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>Norval, Roline Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1994/10/20/6/6.html{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ander dramas is ''Dear Mrs Steyn'' (’n verwerking van [[Emily Hobhouse]] se briefwisseling met mev. Steyn, vrou van die Vrystaatse president<ref>Kriel, Anna-Retha Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1999/05/22/5/7.html{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>Le Roux, André Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1991/05/06/6/4.html{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>), ''Soweto story'' (’n musiekstuk losweg gebaseer op ’n plaaslike variant van die Romeo en Juliet-storie), ''Show me paradise'', ''Tell me the truth'', ''One man’s life''<ref>Botma, Gabriël Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1998/07/25/5/4.html</ref><ref>Norval, Roline Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1999/02/20/5/5.html</ref> en ''Whore''. Meeste van hierdie dramas word by die Grahamstad Kunstefees opgevoer, terwyl sommige ook by ander kunstefeeste en elders aangebied word. ''Shaka Zulu – The musical'' en ''Jock of the Bushveld – The musical'' is musiekspele op groter skaal en word onder andere opgevoer in die Mandela-teater in Johannesburg. === Prosa === Op prosagebied kan sy dramas en televisiereekse ''Donkerland'', ''Kruispad'' en ''Hartland'' as ’n trilogie beskou word. ''Donkerland'' behandel die Afrikaner se geskiedenis vanaf die vroegste tye deur verskeie geslagte heen, ''Kruispad'' behandel die geskiedenis deur opeenvolgende geslagte na die koms van demokrasie en ''Hartland'' is in die hede gesetel. Hierdie trilogie word deur Kerneels Breytenbach in drie romans verwerk.<ref>Myburgh, Melt “Beeld” 2 Februarie 2015</ref> == Eerbewyse en toekennings == === Toekennings === * In 1987 ontvang hy die [[Eugène Maraisprys]] vir sy boek, ''Môre is ’n lang dag''. * Hy ontvang in 2006 die [[Hertzogprys]] vir sy hele [[oeuvre]]. === Eerbewyse === Standard Bank wys hom in 1992 aan as hulle Jong Kunstenaar vir Drama en in dieselfde jaar wen hy ’n beurs van R25 000 van die Stigting vir Skeppende Kunste. In 2015 word hy by die Innibosfees vereer vir sy bydrae tot die Afrikaanse taal en die teaterbedryf. == Bibliografie == Boeke geskryf: * ''Môre is ’n lang dag''; en, ''Die teken''; [[Tafelberg Uitgewers]], 1986 en 1988, {{ISBN|0-624-02404-0}} * ''Stille nag'', Tafelberg, 1990, {{ISBN|0-624-02924-7}} * ''Donkerland'', Tafelberg, 1996, {{ISBN|0-624-03504-2}} * ''Vyfmylpaal'' (''Boesman, my seun; Magspel; Donkerland; Stille nag; Môre is ’n lang dag''), Protea Boekhuis, 2005, {{ISBN|1-86919-084-X}} Kaburu, Protea Boekhuis, 2008, {{ISBN|978-1-86919-253-2}} * ''Hartland'', 2012 * ''Aantrekkingskrag'', 2013 * ''Kruispad'', 2014 * ''Donkerland'' (roman), 2014 == Filmografie == === As skrywer === * [[Platteland (rolprent)|Platteland]], 2011 * [[Getroud met rugby (rolprent)|Getroud met Rugby: Die Onvertelde Storie]], 2011 * Getroud met rugby (TV-reeks), 2009 * Kruispad (TV-reeks), 2008 === As vervaardiger === * Getroud met rugby (TV-reeks), 2009 * Soldiers of the Rock (uitvoerende vervaardiger), 2003 === As akteur === * The Fourth Reich, 1990 as Van Rensburg == Bronnelys == === Boeke === * Brink, André P. “Aspekte van die nuwe drama” Academica Pretoria en Kaapstad Tweede hersiene uitgawe 1986 * Kannemeyer, J.C. “Die Afrikaanse literatuur 1652-2004” Human & Rousseau Kaapstad en PretoriaEerste uitgawe 2005 * Luwes, Nico en Van Jaarsveld, Anthea “Deon Opperman (1962-)” in Van Coller, H.P. (red.) “Perspektief en Profiel Deel 3” Van Schaik-Uitgewers Pretoria Eerste uitgawe 2006 * Van Coller, H.P. (red.) “Perspektief en Profiel Deel I” J.L. van Schaik-Uitgewers Pretoria Eerste uitgawe 1998 * Van Coller, H.P. (red.) “Perspektief en Profiel Deel 3” Van Schaik-Uitgewers Pretoria Eerste uitgawe 2006 === Vakkundige artikels === *Coetser, Johan. 2009. ''Kaburu'' 'n drama vir die verhoog, Deon Opperman. ''Tydskrif vir Geesteswetenskappe.'' *De Jager, Shaun en Jacomien van Niekerk. 2010. Die representasie van Afrikaneridentiteit in Deon Opperman se ''Kaburu'' (2008). ''Stilet.'' *Horne, Hannes. 2008. ''Kaburu'', 'n drama vir die verhoog, Deon Opperman - boekbespreking. ''Tydskrif vir Kultuurgeskiedenis.'' *Keuris, Marisa. 2009. Deon Opperman’s ''Donkerland''- the rise and fall of Afrikaner nationalism. ''Acta Academica.'' *Smuts, JP. 2004. Dramakroniek Deon Opperman en enkele ander dramaturge van die jare negentig. ''Tydskrif vir Geesteswetenskappe.'' *Smuts, JP. 2005. ''Vyfmylpaal'', Deon Opperman. ''Tydskrif vir Geesteswetenskappe.'' *Stimie, Annemie. 2013. Deon Opperman en Janine Neethling se ''Die Skepping—’n Skouspel''. ''Tydskrif vir Letterkunde.'' === Tydskrifte en koerante === * Anoniem “Dramaprys vir Opperman” “Die Burger” 4 Februarie 1992 * Anoniem “Opperman se ‘Donkerland’ opgevoer” “Die Burger” 8 November 1995 * Anoniem “Backstage flip” “The Star” 7 Februarie 2005 * Anoniem “In dié reeks word die man, nie die bal gespeel” “Rapport” Leef in Gauteng” 29 Maart 2009 * Anoniem “ATKV ver(v)eer Beeld-man vir rubriek” “Beeld” 25 April 2009 * Anoniem “Opperman se ‘Aantrekkingskrag’ word op RSG uitgesaai” “Beeld” 18 Junie 2015 * Beeton, Marisa “Dramaturg… en met syfers gepla” “Rapport” 8 Oktober 2006 * Beyers, Yvonne “Kuns is goud werd” “Beeld” 27 September 2003 * Beyers, Yvonne “Ek voel gerespekteerd en beny en geminag” “By” 2 Oktober 2010 * Boekkooi, Paul “Ons vir jou, Suid-Afrika” “Rapport: Leef in Gauteng” “31 Augustus 2008 * Boekkooi, Paul “Skepping –‘verhale’ kern van oratorium” “Beeld” 14 Februarie 2013 * Breytenbach, Kerneels “Hartland TV-reeks word roman” “Rapport My tyd” 28 Oktober 2012 * Brümmer, Willemien “Opperman kry sy Oppervrou” “Beeld” 14 Junie 2014 * Burger, Kobus “Opperman verras weer” “Beeld” 19 Augustus 2004 * Coetzee, Terésa “TV-drama gaan volk aan die hart gryp” “Beeld” 26 Julie 2013 * De Lange, Amanda “Die óp en áf en óp van stories vertel” “Vrydag” 15 Oktober 2010 * Du Toit, Z.B. “Opperman wen Hertzogprys” “Rapport” 2 April 2006 * Elahi, Nushin “Opperman kry sy idees van die engele” “Die Burger” 17 November 1989 * Els, Rozanne “Bloedbroers: swaar en donker pad ná Jopie Fourie” “Beeld” 16 Oktober 2015 * Eybers, Johan “Bekroonde Opperman maak TV-reeks oor Afrikaners ná 1994” “Rapport” 17 Februarie 2008 * Gous, Emmie “Glad nie so kwaai nie” “Rapport” 8 Julie 2001 * Hough, Barrie “As ek die gehoor verveel, is ék die gek, sê Deon” “Rapport” 22 Oktober 1989 * Kruger, Carien “Hartland: Een groep mal daaroor, ander haat dit” “Rapport” 14 Augustus 2011 * Kruger, Carien “Bloed en wraak bly net so…” “Rapport” 3 Maart 2013 * Le Roux, André “Dit wemel van die toneelstukke” “Die Burger” 2 Mei 1987 * Malan, Mariana “Stuk vereer groot S.A. akteurs’” “Beeld” 22 Augustus 2013 * Mavundza, Bombeleni “Deon hoop nuwe reeks ‘Bloedbroers’ kan help” “Beeld” 10 November 2014 * Merton, Millicent “Opperman kry Hertzog” “Beeld” 3 April 2006 * Nieuwoudt, Stephanie “Ek skryf nie vir resensente” “Beeld” 15 Maart 2001 * Nieuwoudt, Stephanie “Grensdrama is nog relevant” “Beeld” 25 Junie 2008 * Odendaal, Thys “Toevallige ‘Fair Lady’?” “Beeld” 15 Maart 2006 * Olivier, Annie “Nobbs, enkeling en ‘verslaaf’” “Beeld” 27 September 2004 * Olivier, Fanie “Hou op swak werk altyd goedpraat” “Rapport” 11 Mei 1986 * Opperman, Deon “Brugbouers van die gode” “Insig” Junie 1989 * Opperman, Deon “’n Verbrokkelde stapeltjie klippe sal bly” “Kalender” 27 Augustus 1996 * Prins, Gavin “Steve se lewe gaan verhoog toe” “Rapport” 8 April 2007 * Prins, Gavin “Deon ‘gaan na strippers omdat my vrou my slaan’” “Rapport” 31 Januarie 2010 * Prins, Gavin “Getroud met rugby – Die onvertelde drama daaragter” “Rapport” 6 Maart 2011 * Robinson, Marguerite “Opperman-mania het loket reeds getref” “Beeld” 5 Julie 1994 * Roos, Martjie “Nuwe Drama op KykNet” “Rapport” 29 Junie 2008 * Rossouw, Johann “Suiwer spieël van ons toekoms” “Beeld” 29 September 2007 * [[Leopold Scholtz|Scholtz, Leopold]] “Opnuut ’n Groot Wroeg” “By” 11 Junie 2011 * Sieberhagen, Charlea “Moerse storie: Opperman delf weer in die verlede” “Beeld” 9 Maart 2015 * Sieberhagen, Charlea “‘Getroud met rugby’ – die sepie” “Beeld” 5 November 2015 * Van Wyk, Pauli “Deon Opperman ‘sweet bloed’ vir nuwe reeks” “Beeld” 27 Mei 2011 * Van Wyk, Pauli “Eietydse kwessies, spoke uit verlede in dramareeks” “Beeld” 18 Julie 2011 * Venter, Joe “Deon wou net ‘waardig faal’” “Rapport” 29 Junie 1986 * Williamson, Eagan “Steve se vrou wil nie haarself in blyspel oor sy lewe speel” “Beeld” 12 April 2007 === Internet === * [[Adriaan Basson|Basson, Adriaan]]. Mail & Guardian: http://mg.co.za/article/2008-09-25-unspectacular-spectacle * Beeld: http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1992/02/4/1/29.html * Beyers, Yvonne Beeld: http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2003/09/27/B5/09/02.html * Blaauw, Danél Volksblad: http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2006/06/26/VB/7/dbopperman.html{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2009/04/10/BY/I/OpDieKassie-028.html{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Burger, Kobus Volksblad: http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2004/08/24/VB/15/01.html{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Elahi, Nushin Beeld: http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1989/11/3/2/14.html{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Elahi, Nushin Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1989/11/17/6/6.html{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Erasmus, Elfra Beeld: http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1990/10/8/1/10.html * Erasmus, Elfra Beeld: http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1990/10/8/2/14.html * Floris, Jo-Ann Beeld: http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2006/04/08/B5/13/01.html * Gous, Emmie Rapport: http://152.111.1.87/argief/berigte/rapport/2001/06/8/8/1.html{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Nieuwoudt, Stephanie Beeld: http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2001/03/15/3/8.html * Odendaal, Thys Beeld: http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2006/03/15/KA/03/03.html * Pople, Laetitia Beeld: http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1992/07/8/2/2.html * Pople. Laetitia Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1994/09/02/4/7.html{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Pretorius, William Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2002/11/07/OB/7/02.html{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Retief, Hanlie Rapport: http://152.111.1.87/argief/berigte/rapport/2000/05/7/5/12.html{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Robinson, Marguerite Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1994/01/14/3/20.html{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Smith, Carin Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2005/02/18/BJ/05/01.html * Van Zyl, Pieter Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2002/04/02/14/13.html * Volksblad: http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2009/06/30/VB/7/gcakadeon.html * Wasserman, Herman Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1997/07/19/5/28.html{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Opperman, Deon}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse skrywers]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse akteurs]] [[Kategorie:Geboortes in 1962]] [[Kategorie:Afrikaners]] ejvnzbnseojsj7k3wcztq0akti4rdiw Getroud met rugby (TV-reeks) 0 70271 2968889 2435254 2026-09-20T11:50:56Z Pynappel 70858 2968889 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Televisiereeks | reeksnaam = '''Getroud met rugby''' | beeld = [[Lêer:Getroud met Rugby 4.jpg|300px]] | onderskrif = | reeksnaam_2 = | genre = [[Drama]] | formaat = | skepper = [[Deon Opperman]]<br />[[Hanli Rolfes-Opperman]] | ontwikkelaar = | skrywer = Deon Opperman<br />Hanli Rolfes-Opperman<br />[[Sandra Vaughn]] | regisseur = [[Jozua Malherbe]] | kreatiewe regisseur = | aanbieder = | rolverdeling = [[Anel Alexander]]<br />[[Michelle Botha]]<br />[[Ivan Botha]]<br />[[Eric Bouwer]]<br />[[Garth Collins]]<br />[[Lochner de Kock]]<br />[[Tessa Denton]]<br />[[Leandie du Randt]]<br />[[Tamarin du Toit]]<br />[[Jacques Gombault]]<br />[[Hanna Grobler]]<br />[[Ryno Hattingh]]<br />[[Stacey Koma]]<br />[[Andre Odendaal]]<br />[[Henré Pretorius]]<br />[[Dewald Reynecke]]<br />[[Marlon Roelofze]]<br />[[Johan Scholtz]]<br />[[Hanli Rolfes-Opperman]]<br />[[Altus Theart]] | stemme = | verteller = | temamusiekkomponis = | openingstema = | afsluitingstema = | komponis = | oorsprongsland = [[Suid-Afrika]] | taal = [[Afrikaans]] | aantal_seisoene = 4 | aantal_episodes = 36 | episodelys = | uitvoerende_vervaardiger = Bianca Isaac | vervaardiger = | redigeerder = | lokasie = Johannesburg | kinematografie = Trevor Calverley | kamera = Sony EX3 High Definition kameras | looptydperk = 45 minute | maatskappy = Bottom Line Entertainment | verspreider = | kanaal = [[KykNET]] | beeldformaat = | klankformaat = | eerste_lopie = | eerste_uitsending = '''7 April 2009''' | laaste_uitsending = '''Julie 2012''' | status = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | verwante film(s) = [[Getroud met rugby (rolprent)|Getroud met Rugby: Die Onvertelde Storie]] | webwerf = http://kyknet.dstv.com/programme/getroud-met-rugby/ | produksiewebwerf = }} '''Getroud met rugby''' is 'n [[Suid-Afrika]]anse televisieprogram wat vir die eerste keer op [[7 April]] [[2009]] op [[kykNET]] uitgesaai is. Dit is bemark as die [[Afrikaans]]e weergawe van die Britse TV-program, ''Footballers' Wives''. 'n Nuwe speelvak het op 4 April 2016 begin, in die formaat van 'n sepie, en word uitgesaai op weeksaande om 18:30 op kykNET. == Rolverdeling van sepie == Bibi [[Stephanie Baartman]]<br />Iva [[Nadia Beukes]]<br />Nina [[Jocelyn Broderick]]<br />Gerald [[David Clatworthy]]<br />Blitz [[Werner Coetser]]<br />Pottie [[Christo Compion]]<br/>Thomas [[Arno Greeff]]<br />Simon [[David Louw]]<br />Denver [[Vaughn Lucas]]<br />Jade [[Jolene Martin]]<br />Ike [[Fezile Mpela]]<br />Koekie [[Rina Nienaber]]<br />Schalk Brand [[Johan Scholtz]]<br />Anja [[Elsie Slabbert]]<br />Laetitia [[Franci Swanepoel]]<br />Fafa Beltrami [[Altus Theart]]<br />Renate [[Christel van den Bergh]]<br />Maryke [[Marijke van der Westhuizen]]<br />Lorette [[Ilse-Lee van Niekerk]]<br />Festus [[Louis van Niekerk]]<br />Reitz Bekker [[Sean van Noordwyk]]<br />Sasha [[Anlia van Rensburg]]<br />Gideon Bekker [[David Vlok]]<br />Bella [[Avah Weyer]]<br />Chrizanda [[Melissa Willering]] == Eksterne skakels == * [http://beta.mnet.co.za/fanclub/?clubId=1000/ Webwerf (MNet)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091124125054/http://beta.mnet.co.za/fanclub/?clubId=1000 |date=24 November 2009 }} * http://kyknet.dstv.com/ {{Saadjie}} [[Kategorie:Afrikaanse televisieprogramme]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse televisieprogramme]] icxinvp29i3fd4c9fjw37mals3inb9s Universiteit van Tübingen 0 75099 2968683 2400689 2026-09-19T16:43:39Z Pynappel 70858 /* Eksterne skakels */ 2968683 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Universiteit |naam = Universiteit van Tübingen |inheemse_naam = Eberhard Karls Universität Tübingen |beeld = |beeldgrootte = 250px |beeldbyskrif = |latyn_naam = Universitas Eberhardina Carolina |leuse = Attempto! |leuseafr = |leuseeng = I dare! |gestig = 1477 |gesluit = |tipe = Openbare universiteit |affiliasie = |befondsing = |rektor = Bernd Engler |amptenaar_in_beheer = |voorsitter = |kanselier = |president = |vise-president = |superintendent = |provoos = |vise-kanselier = |prinsipaal = |dekaan = |direkteur = |fakulteit = |personeel = |studentetal = ± 27 200 (2020) |voorgraadse studente = |nagraadse studente = |doktoraal = |ander = |stad = [[Tübingen]] |staat = [[Baden-Württemberg]] |provinsie = |land = <br />{{vlag|Duitsland}} |coor = |kampus = |voormalige_name = |free_label = |free = |sport = |kleure = |bynaam = |gelukbringer = |atletiek = |affiliasies = |webtuiste = http://www.uni-tuebingen.de/ |kenteken = |voetnotas = }} Die '''Universiteit van Tübingen''' is 'n [[universiteit]] in [[Tübingen]], [[Duitsland]]. Die universiteit is saam met die [[Universiteit van Heidelberg]] een van die beroemdste en oudste universiteite van Duitsland. [[Lêer:Uni Tübingen Neue Aula Sommer.jpg|300px|center|Aula]] == Eksterne skakels == * {{de}}[http://www.uni-tuebingen.de/ Die universiteit se webwerf] {{CommonsKategorie|University of Tübingen}} {{Saadjie}} {{Universiteite in Duitsland}} {{Normdata}} [[Kategorie:Duitse universiteite‎]] [[Kategorie:Geboue en strukture in Baden-Württemberg]] [[Kategorie:Tübingen]] 5g432x4vlhzlel0ya5hmn93z6g501l2 Universiteit Maastricht 0 76697 2968699 1885241 2026-09-19T16:56:44Z Pynappel 70858 /* Eksterne skakels */ 2968699 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Universiteit Maastricht MBB4-6.jpg|duimnael|Universiteit Maastricht]] {{Inligtingskas Universiteit |naam = Universiteit Maastricht |inheemse_naam = Maastricht University |beeld = |beeldbeskrywing = |latyn_naam = |leuse = |leuseafr = Leidend in Leer |leuseeng = Leading in Learning |gestig = [[1976]] |gesluit = |tipe = Openbare universiteit |affiliasie = |befondsing = €343 miljoen |amptenaar_in_beheer = |voorsitter = |voorsittende_beampte = |kanselier = |president = Martin Paul |vise-president = |superintendent = |provoos = |vise-kanselier = |rektor = Rianne Letschert |prinsipaal = |dekaan = |direkteur = |fakulteite = |personeel = 1 403 |studentetal = 15 916 |voorgraadse studente = |nagraadse studente = |doktoraal = |ander = |stad = [[Maastricht]] |staat = [[Limburg]] |land = [[Nederland]] |coor = |kampus = |voormalige_name = Rijksuniversiteit Limburg |free = |sport = |kleure = |bynaam = |gelukbringer = |atletiek = |affiliasies = European University Association, VSNU |webtuiste =[https://www.maastrichtuniversity.nl Maastricht University] |kenteken = |voetnotas = }} Die '''Universiteit Maastricht''' (amptelik, ''Maastricht University'') is ’n [[Nederland]]se [[universiteit]] in [[Maastricht]] in die provinsie [[Limburg, Nederland|Limburg]]. == Eksterne skakels == * [https://www.maastrichtuniversity.nl/nl Amptelike webblad] {{Universiteite in Nederland}} {{Normdata}} [[Kategorie:Maastricht]] [[Kategorie:Nederlandse universiteite|Maastricht]] gkws18zcyriwy62n81ngbv9ww256bx6 Tegniese Universiteit van München 0 77263 2968684 2391053 2026-09-19T16:43:51Z Pynappel 70858 /* Eksterne skakels */ 2968684 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Universiteit |naam = Tegniese Universiteit van München |inheemse_naam = ''Technische Universität München'' |beeld = Technische Universitaet Muenchen-1.jpg |beeldbyskrif = Hoofgebou van die Universiteit |latyn_naam = |leuse = ''Die unternehmerische Universität'' |leuseafr = Die entrepreneuriese universiteit |leuseeng = ''The Entrepreneurial University'' |gestig = [[1868]] |gesluit = |tipe = Openbare universiteit |affiliasie = |befondsing = €1,17 miljard<ref name="tum_zahlen">{{cite web |url=http://www.tum.de/die-tum/die-universitaet/die-tum-in-zahlen |title=Die TUM in Zahlen |publisher=TU München |access-date=2 Junie 2014 |language=de |archive-url=https://web.archive.org/web/20200426101106/https://www.tum.de/die-tum/die-universitaet/die-tum-in-zahlen/ |archive-date=26 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> (2013, insluitend hospitaal) |amptenaar_in_beheer = |voorsitter = |voorsittende beampte= |kanselier = |president = Wolfgang A. Herrmann |visie-president = |superintendent = |provoos = |visie_kanselier = |rektor = |prinsipaal = |dekaan = |direkteur = |fakulteit = |personeel = 9&nbsp;704<ref name="tum_zahlen" /> (2013) |studentetal = 35&nbsp;979<ref name="tum_zahlen" /> (wintersemester 2013/14) |voorgraadse studente= |nagraadse studente = |doktoraal = |ander = |ligging = [[München]], [[Beiere]], [[Duitsland]] |stad = [[München]] |provinsie = [[Beiere]] |land = [[Duitsland]] |coor = {{Koördinate|48|8|55|N|11|34|5|O|tipe:landmark|aansig=inlyn,titel}} |kampus = |voormalige_name = |free_label = |free = |sport = |kleure = |bynaam = |gelukbringer = |affiliasies = [[TU9]], ATHENS, GE4, EUA, [[Top Industrial Managers for Europe|TIME]], [[CESAER]], EuroTech Universities |webtuiste = [http://www.tum.de/ tum.de] |logo = |voetnotas = }} Die '''Tegniese Universiteit van München''' of '''TUM''' ([[Duits]]: ''Technische Universität München'') is 'n [[universiteit]] geleë in [[München]], [[Duitsland]]. Dit is een van die grootste tegniese universiteite in Duitsland. Die universiteit het ongeveer 32&nbsp;500 ingeskrewe studente. Die universiteit is in 1868 geopen. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn|Technische Universität München|Tegniese Universiteit van München}} * {{de}} {{en}} [http://www.tum.de/ Amptelike webwerf] {{Saadjie}} {{Universiteite in Duitsland}} {{Normdata}} [[Kategorie:Duitse universiteite]] [[Kategorie:Geboue en strukture in Beiere]] [[Kategorie:München]] 61nbmyc3q6lxez3b9jrbkyxuhbrs4q0 Mfecane 0 82219 2968863 2866734 2026-09-20T08:25:35Z AFM 21229 2968863 wikitext text/x-wiki [[Lêer:KingShaka.jpg|duimnael|Koning Shaka]] Die '''Mfecane''' (in ander [[Afrikatale]] ook bekend as '''difaqane''', '''lifaqane''' en '''fetcani''') was 'n tydperk van revolusionêre veranderinge, wydverspreide wanorde en [[Oorlog|oorlogvoering]] tussen die inheemse etniese groepe van suidelike [[Afrika]] wat sy hoogtepunt bereik het tussen die jare [[1815]] en [[1830]]. Aanvalle deur die [[Zoeloes]] op hul buurstamme het 'n uitkringende effek gehad. Oorlewende stamme en in baie gevalle slegs individue wat deur [[Shaka]] se [[Impi|impi's]] aangeval is, het gevlug en tydens die vlugtog ander groepe aangeval wat weer op hul beurt gevlug, geroof en gemoor het. Duisende mense het in die oorloë en aan die gevolge daarvan omgekom. == Zoeloe-magsopbou == Sowat 200 [[Nguni]]-stammetjies het in die [[18de eeu]] in die verre noorde van die huidige [[KwaZulu-Natal]] gewoon. Die groter en dominerende stamme was die [[Ndwandwe]] onder Zwide en die Mthethwa onder Dinigiswayo. Hulle was in 'n voortdurende magstryd gewikkel. Zwide vermoor Dingiswayo. Shaka, die leier van die klein Zoeloestam volg Dingiswayo op, wis die Ndwandwe-leër uit, verenig die Mthethwa met die Zoeloe en regeer daarna in die groot gebied tussen die [[Pongolarivier|Pongola-]] en die [[Tugelarivier]]e. Shaka bring ingrypende veranderinge in die vergrote Zoeloestam se militêre organisasie aan. Om vroeëre en streekslojaliteit teen te werk en om lojaliteit aan die nuwe stam op te bou, is die regimente verdeel op grond van ouderdom en in militêre krale gehuisves. 'n Kort assegaai en 'n groot skild is ingevoer. Soldate moes voortaan kaalvoet veg en is eers toegelaat om te trou na suksesvolle krygservaring. Dus is die buurstamme een na die ander verslaan en die vroue en kinders van die oorwonnenes by die Zoeloestam ingelyf. == Ander oorsake == Shaka se militêre magsopbou was die primêre rede vir die Mfecane. Die goed geoefende soldate het uitgesien na oorlog en 'n geleentheid om [[lobola]] bymekaar te maak. Zoeloeland beskik oor vrugbare grond, weelderige plantegroei, 'n aangename klimaat en goeie weiding. Mededinging om die handel in ingevoerde goedere deur [[Mosambiek]] sowel as die [[ivoor]]handel het die stamme op die grensgebiede laat saamtrek. Deur die [[Portugese]] het [[mielie]]s bekend geraak. Dit het 'n beter oes opgelewer as die plaaslik bekende [[koring]]soorte. Aan die einde van die [[18de eeu]] was 'n gevolg hiervan 'n bevokingsontploffing wat weer gelei het tot 'n stryd om voedselbronne, waterbronne en grondhonger. 'n Aantal jare met 'n besonder lae reënval lei tot swak oeste en [[hongersnood]]. Die [[Griekwas (stam)|Griekwas]], Koranas en blankes het as boere, jagters, smouse, sendelinge en slawehandelaars 'n ontwrigtende rol gespeel in die tradisionele stamlewe van die Afrika-mense. Die oorsaak van die Mfecane kan dus toegeskryf word aan 'n kombinasie van faktore waarvan die opkoms van die Zoeloestam die belangrikste was. == Oorloë == [[Lêer:Mzilikazi~detail.jpg|duimnael|links|200px|Silkaats]] Die aanvalle deur die Zoeloe-impi's lei tot 'n kettingreaksie van geweld en gedwonge migrasies. Stamme is ontwortel, vlug, hergroepeer en herversprei in die binneland van [[Suider-Afrika]]. Groepe saai dood en verwoesting soos hulle trek. Stamme vlug oor die [[Drakensberge]] na die weste en noorde en verwoes die stamme in hul pad. Vlugtelinge skuil in klowe en word mensvreters, want hele veekuddes en voedselvoorrade tussen die [[Limpopo (rivier)|Limpopo]] en die [[Oranjerivier|Oranje]]-riviere is vernietig. [[Lêer:Moshoeshoe.jpg|duimnael|200px|Moshoeshoe]] Die [[Matabele]] (“mense met die lang skilde”) onder [[Silkaats]] (“pad van vloed”) vlug na die [[Hoëveld]] in die omgewing van die huidige [[Groblersdal]]. In 1825 is hulle noord van die [[Magaliesberg]]e. Hier val die Zoeloes hulle aan en wyk uit na Mosega en Kapain. Van hier beweeg die migrerende krygsmanstaat van Silkaats na hul uiteindelike bestemming, Matabeleland, en onderwerp die [[Masjona|Sjona]]. Soshangana vlug met 'n deel van die [[Ndwandwe]] na [[Gaza (provinsie)|Gaza]] in Mosambiek. Hulle vermeng daar met die [[Tsongas]] en die Tsonga-Sjangaans ontstaan. Die Zwangendaba, 'n deel van die Ndwandwe-groep, vlug na die suide van [[Tanzanië]]. Hul nasate in die dele is die [[Ngoni]]. Die Ngwani-stam vestig hulle onder Sobhuza in die huidige [[eSwatini]]. Vlugtelinge uit die binneland vestig hulle in Barotseland in die weste van die huidige [[Zambië]] en stig die Kololo-koninkryk onder Sebetwane. Sotho-stamme van die Hoëveld en die [[Vrystaat]] is deur Zoeloe-stamme opgejaag. [[Moshoeshoe]] het sy verspreide volksgenote byeengebring op [[Thaba Bosigo]] en die staat [[Lesotho]] gestig. Daklose en honger vlugtelinge van die [[Tswanas|Tswana]], Sotho, Fingo en noordelike Nguni-groepe het suidwaarts gevlug na die [[Kaapkolonie]]. Die Fingo het onder die Temboes en die [[Xhosas]] gaan woon. 'n Zoeloeleër kon nie die Pondo verslaan nie. Die Ngwane is deur 'n gekombineerde mag van swartes en blankes teruggedryf. == Grootste gevegte == * April 1818 – Slag by Gqokoliheuwel: die Zoeloes verslaan die Ndwandwe onder Zwide * 1819 – Slag by Zwindiskraal * 1818/1819 – Slag by die Mhlathuzerivier, die Zoeloes breek die Ndwandwe-mag * 1820 – Slag by die Buffelsrivier * 1823 – Slag by Lithako: die Griekwa teen die Mantati onder MaNtatisi (die enigste groot geveg wat nie swart-teen-swart geweld was nie) * 1823 – Slag by [[Dithakong]]: die Kololo word verslaan en vlug na die samevloeiing van die Zambesirivier en die Kafuerivier * 1826 – Slag by die Intombirivier == Gevolge == Die Mfecane het in Suider-Afrika invloed gehad op ekonomiese, politieke, sosiale en militêre gebied. Dit het egter van plek tot plek verskil. In die Kaapkolonie was die militêre invloed gering. In 1828 het die Zoeloes 'n gebied van 500 000 vk. km. beheer met 'n krygsmag van 50 000 soldate. Dit het gestrek van die Keirivier tot die Limpopo, en van [[Botswana]] tot die see. In Shaka se tyd het die bevolking van KwaZulu-Natal afgeneem van 100 000 tot 10 000 mense. In die oorloë in Suider-Afrika het tot twee miljoen mense omgekom. Gemeenskappe se daaglikse lewe is ontwrig en hele gemeenskappe is uitgewis, weinig vee was oor en vir 'n lang tyd is geen akkerbou beoefen nie. Die menslike lyding was ontsettend. Natal was verwoes en leeg. Dele noord van die Oranje en die Vaal was byna ontvolk. Nuwe outokratiese leiers het swerwende mense betrek in nuwe groot sterk gesentraliseerde stamme waarin die koning en sy verwantskappe 'n groot rol gespeel het. Ou stamme het verdwyn, nuwe ryke is geskep onder nuwe leiers waarvan die bekendste Shaka, Sobhuza, Zwangendaba en Sebetwana was. In die huidige Tanzanië, [[Zimbabwe]], Zambië, Mosambiek, Botswana, Lesotho en die Oos- en Wes-Kaap van Suid-Afrika is die invloed van die Mfecane ervaar. In die oosgrensdistrike van die Kaapkolonie is die akute tekort aan arbeiders deur die vlugtelinge opgelos. Die belangrikste gevolg van die Mfecane vir Suid-Afrika was moontlik die geleentheid wat dit vir die [[Voortrekkers]] geskep het om noordwaarts te verhuis. Hierdie verspreiding van die blanke het die rassespanning op die Oosgrens na die binneland verplaas, maar ook die geleentheid gebied vir ruilhandel waardeur die Afrikaner sy invloed asook kennis van landbou kon uitbrei. ==Lees ook== *[[Mensvretersberg]] == Bibliografie == * Ajayi, J. F. Ade (red.): Africa in the nineteenth century until the 1880's. Glosderry: New Africa Books, 2003. (General history of Africa, 6) {{ISBN|0-85255-096-0}} * Pretorius, F. (red.): Geskiedenis van Suid-Afrika – van voortye tot vandag. Kaapstad: Tafelberg, 2012. {{ISBN|978-0-624-05466-5}} * [[Standard Encyclopaedia of Southern Africa]], deel 9. Kaapstad: Nasou, 1973. {{ISBN|0-625-00325-X}} * van Jaarsveld, F.A.: Van Van Riebeeck tot Vorster 1652-1974 – 'n inleiding tot die geskiedenis van die Republiek van Suid-Afrika. Johannesburg: Perskor, 1976. {{ISBN|0-628-00795-7}} [[Kategorie:Geskiedenis van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Inheemse volke van Suider-Afrika]] [[Kategorie:KwaZulu-Natal]] [[Kategorie:Oorloë]] [[Kategorie:Zoeloes]] [[Kategorie:Groot Trek]] 8c8t5oqrzpkkmb13wgwoce26e60gqrf Rijksuniversiteit Groningen 0 85610 2968697 1875168 2026-09-19T16:56:10Z Pynappel 70858 /* Eksterne skakels */ 2968697 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Universiteit |naam = Rijksuniversiteit Groningen |inheemse_naam = |beeld = 20090529 Academiegebouw Groningen NL.jpg |beeldbeskrywing = Academie |latyn_naam = Academia Groningana |leuse = Verbum Domini lucema pedibus nostris |leuseafr = Die woord van die Here is 'n lamp vir ons voete |leuseeng = |gestig = [[1614]] |gesluit = |tipe = Openbare universiteit |affiliasie = |befondsing = |amptenaar_in_beheer = |voorsitter = |voorsittende_beampte = |kanselier = |president = |vise-president = |superintendent = |provoos = |vise-kanselier = |rektor = Elmer Sterken |prinsipaal = |dekaan = |direkteur = |fakulteite = 10 |personeel = 6,500 |studentetal = 30,014 (2014) |voorgraadse studente = |nagraadse studente = |doktoraal = |ander = |stad = [[Groningen (munisipaliteit)|Groningen]] |staat = [[Groningen (provinsie)|Groningen]] |land = [[Nederland]] |coor = |kampus = |voormalige_name = |free = |sport = |kleure = |bynaam = |gelukbringer = |atletiek = |affiliasies = European University Association, VSNU |webtuiste =[http://www.rug.nl] |kenteken = |voetnotas = }} Die '''Universiteit Groningen''' (amptelik, ''Rijksuniversiteit Groningen'') is ’n [[Nederland]]se [[universiteit]] in [[Groningen (munisipaliteit)|Groningen]] in die provinsie [[Groningen (provinsie)|Groningen]]. Die ''RuG'' is gestig in [[1614]], na [[Universiteit van Leiden|Leiden]] is hulle die oudste universiteit in Nederland. == Eksterne skakels == * [http://www.rug.nl/ Amptelike webblad] {{Universiteite in Nederland}} {{Normdata}} [[Kategorie:Groningen (munisipaliteit)]] [[Kategorie:Nederlandse universiteite|Groningen]] t3qan2ea2xlul94ycljk2fpy4vz4gg7 Universiteit van Umeå 0 87333 2968742 2490549 2026-09-19T17:20:49Z Pynappel 70858 /* Eksterne skakels */ 2968742 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Universiteit |naam = Universiteit van Umeå |inheemse_naam = Umeå universitet |beeld = Umeå University Campus pond-2012-06-06.jpg |beeldgrootte = 280px |beeldbyskrif = Die kampus van die universiteit |latyn_naam = |leuse = |leuseafr = |leuseeng = |gestig = 17 September 1965 |gesluit = |tipe = Openbare universiteit |affiliasie = |befondsing = |rektor = Prof. Lena Gustafsson |amptenaar_in_beheer = |voorsitter = |kanselier = |president = |vise-president = |superintendent = |provoos = |vise-kanselier = |prinsipaal = |dekaan = |direkteur = |fakulteite = |personeel = 4&nbsp;000 <small>''(2013)''</small> |studentetal = 36&nbsp;000 <small>''(2013)''</small> |voorgraadse studente = |nagraadse studente = |doktoraal = |ander = |stad = [[Umeå]] |staat = |provinsie = [[Västerbotten län]] |land = [[Swede]] |coor = {{Koördinate|63.820556|20.303611|tipe:landmark|aansig=inlyn,titel}} |kampus = |voormalige_name = |free_label = |free = |sport = |kleure = |bynaam = |gelukbringer = |atletiek = |affiliasies = |webtuiste = http://www.umu.se |kenteken = |voetnotas = }} [[Lêer:Tirake Metal Che Zaad.jpg|duimnael|280px|''[[Norra skenet]]'']] [[Lêer:Umeå University - OpenStreetMap.png|duimnael|280px|Die plan van die universiteit]] Die '''Universiteit van Umeå''' (''Umeå universitet'') is 'n openbare [[universiteit]] in die [[Swede|Sweedse]] stad [[Umeå]]. Die universiteit is in 1965 gestig en is op vier na die oudste universiteit in Swede. In 2012 was die universiteit volgens die Britse tydskrif "Times Higher Education (THE)" die 23ste hoëronderwysinstelling ter wêreld wat minder as 50 jaar bestaan.<ref>{{en}}[http://www.timeshighereducation.co.uk/story.asp?sectioncode=26&storycode=419908&c=1 The 100 Under 50 university rankings: results, Times Higher Education, 31 Mei 2012]</ref> In 2013 het die Universiteit van Umeå meer as 36&nbsp;000 geregistreerde studente gehad, waarvan 17&nbsp;000 voltydse studente (insluitend nagraadse studente) was. Die universiteit het meer as 4&nbsp;000 werknemers, waaronder 365 professore. ==Organisasie== Die Universiteit van Umeå het vier fakulteite en het nege institute op sy kampus, benewens nog enkele afhanklike inrigtinge in die stede [[Skellefteå]] en [[Örnsköldsvik]]. === Die fakulteite === * Fakulteit Kunste * Fakulteit Geneeskunde * Fakulteit Wetenskap en Tegnologie * Fakulteit Sosiale Wetenskappe === Die institute === * [[Umeå Designinstituut]] * Umeå Instituut vir Tegnologie * Akademie vir Argitektuur * Handelskollege van Umeå (USBE) * Pedagogiese Akademie Umeå (USE) * [[Akademie vir Skone Kunste (Umeå)|Akademie vir Skone Kunste]] * Umeå Sentrum vir Sportwetenskappe * [[Restaurantkollege van Umeå]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{en}}{{sv}}[http://www.umu.se Webtuiste van die Universiteit] {{Sweedse universiteite}} {{Normdata}} [[Kategorie:Universiteit van Umeå| ]] dc39vqynbccxlonciz9wh5ct5wpx5hm Carrot Top 0 92618 2968812 1909603 2026-09-19T20:28:34Z ~2026-50833-88 214782 Rockledge, FL, VS. 2968812 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy|datum=Augustus 2017}} {{Inligtingskas Akteur | Naam = Carrot Top<!-- opsetlik omgeruil met "alias" parameter, dit vertoon beter --> | Beeld = CarrotTop.jpg{{!}}border | Beeldbeskrywing = | Beeldonderskrif = Carrot Top in 2009 | Geboortenaam = | Alias = Scott Thompson | Geboortedatum = [[25 Februarie]] [[1965]] | Geboorteplek = Rockledge, [[Florida|FL]], [[Verenigde State]] | Nasionaliteit = Amerikaner | Sterftedatum = | Sterfteplek = | Beroep = Akteur, komediant | Aktiewe jare = 1989– | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | imdb = 5488 | Toekennings = }} '''Scott Thompson''', beter bekend onder sy verhoognaam '''Carrot Top''', is 'n [[Amerika]]anse akteur en komediant. Hy is veral bekend vir sy [[worteloranje]] hare, rekwisiete komedie en selfspot humor. == Biografie == Carrot Top is op [[25 Februarie]] [[1965]] in [[Rockledge]], [[Florida]] in die [[Verenigde State van Amerika]] gebore. == Filmografie == * ''The Neighbors'' (2014) * ''CSI: Crime Scene Investigation'' (2011) as homself * ''Tosh.0'' (2010) * ''Cash Cab'' (2010) * ''The Hangover'' (2009) * ''The Game'' as homself (2009) * ''The Bad Girls Club'' – Episode 8 (2009) * ''The Girls Next Door'' (2008) * ''Gene Simmons Family Jewels'' as homself (2007) * ''Smiley Face'' – Brief walk on part (2007) * ''Family Guy'' (2006) * ''Tugger: The Jeep 4x4 Who Wanted to Fly'' (2005) * ''George Lopez'' as homself (2005) * ''The Aristocrats'' as homself (2005) * ''Pauly Shore is Dead'' as homself (2003) * ''Carrot Top Rocks Las Vegas'' (2003) * ''Weakest Link'' (2002) as homself * ''Scrubs'' as homself (2001) * ''The Three Stooges N.Y.U.K.'' as dr. Eugene Splicer (2000) * ''Dennis the Menace Strikes Again'' (1998) * ''Chairman of the Board'' (1998) * ''Pure Danger'' (1996) * ''Hourglass'' (1996) == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [http://www.carrottop.com/ Amptelike webtuiste] * {{Commonskat-inlyn|Carrot Top}} {{Saadjie}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Top, Carrot}} [[Kategorie:Amerikaanse akteurs]] [[Kategorie:Geboortes in 1965]] [[Kategorie:Lewende mense]] r75foqz8m5ih7xxf5oaxzlaqo5utdhw 2968813 2968812 2026-09-19T20:29:46Z ~2026-50833-88 214782 60 jaar oud. 2968813 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy|datum=Augustus 2017}} {{Inligtingskas Akteur | Naam = Carrot Top<!-- opsetlik omgeruil met "alias" parameter, dit vertoon beter --> | Beeld = CarrotTop.jpg{{!}}border | Beeldbeskrywing = | Beeldonderskrif = Carrot Top in 2009 | Geboortenaam = | Alias = Scott Thompson | Geboortedatum = {{Birth date and age|1965|02|25|df=yes}} | Geboorteplek = Rockledge, [[Florida|FL]], [[Verenigde State]] | Nasionaliteit = Amerikaner | Sterftedatum = | Sterfteplek = | Beroep = Akteur, komediant | Aktiewe jare = 1989– | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | imdb = 5488 | Toekennings = }} '''Scott Thompson''', beter bekend onder sy verhoognaam '''Carrot Top''', is 'n [[Amerika]]anse akteur en komediant. Hy is veral bekend vir sy [[worteloranje]] hare, rekwisiete komedie en selfspot humor. == Biografie == Carrot Top is op [[25 Februarie]] [[1965]] in [[Rockledge]], [[Florida]] in die [[Verenigde State van Amerika]] gebore. == Filmografie == * ''The Neighbors'' (2014) * ''CSI: Crime Scene Investigation'' (2011) as homself * ''Tosh.0'' (2010) * ''Cash Cab'' (2010) * ''The Hangover'' (2009) * ''The Game'' as homself (2009) * ''The Bad Girls Club'' – Episode 8 (2009) * ''The Girls Next Door'' (2008) * ''Gene Simmons Family Jewels'' as homself (2007) * ''Smiley Face'' – Brief walk on part (2007) * ''Family Guy'' (2006) * ''Tugger: The Jeep 4x4 Who Wanted to Fly'' (2005) * ''George Lopez'' as homself (2005) * ''The Aristocrats'' as homself (2005) * ''Pauly Shore is Dead'' as homself (2003) * ''Carrot Top Rocks Las Vegas'' (2003) * ''Weakest Link'' (2002) as homself * ''Scrubs'' as homself (2001) * ''The Three Stooges N.Y.U.K.'' as dr. Eugene Splicer (2000) * ''Dennis the Menace Strikes Again'' (1998) * ''Chairman of the Board'' (1998) * ''Pure Danger'' (1996) * ''Hourglass'' (1996) == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [http://www.carrottop.com/ Amptelike webtuiste] * {{Commonskat-inlyn|Carrot Top}} {{Saadjie}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Top, Carrot}} [[Kategorie:Amerikaanse akteurs]] [[Kategorie:Geboortes in 1965]] [[Kategorie:Lewende mense]] bksep2oo3tp6ipnkpbqeyha2r8dg1c2 2968835 2968813 2026-09-19T21:54:48Z Pynappel 70858 Die konvensie is om nie die afkortings van Amerikaanse deelstate te gebruik nie. Die meeste mense buite die VSA sal nie weet wat dit beteken nie. 2968835 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy|datum=Augustus 2017}} {{Inligtingskas Akteur | Naam = Carrot Top<!-- opsetlik omgeruil met "alias" parameter, dit vertoon beter --> | Beeld = CarrotTop.jpg{{!}}border | Beeldbeskrywing = | Beeldonderskrif = Carrot Top in 2009 | Geboortenaam = | Alias = Scott Thompson | Geboortedatum = {{Birth date and age|1965|02|25|df=yes}} | Geboorteplek = Rockledge, [[Florida]], [[Verenigde State]] | Nasionaliteit = Amerikaner | Sterftedatum = | Sterfteplek = | Beroep = Akteur, komediant | Aktiewe jare = 1989-nou | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | imdb = 5488 | Toekennings = }} '''Scott Thompson''', beter bekend onder sy verhoognaam '''Carrot Top''', is 'n [[Amerika]]anse akteur en komediant. Hy is veral bekend vir sy [[worteloranje]] hare, rekwisiete komedie en selfspot humor. == Biografie == Carrot Top is op [[25 Februarie]] [[1965]] in [[Rockledge]], [[Florida]] in die [[Verenigde State van Amerika]] gebore. == Filmografie == * ''The Neighbors'' (2014) * ''CSI: Crime Scene Investigation'' (2011) as homself * ''Tosh.0'' (2010) * ''Cash Cab'' (2010) * ''The Hangover'' (2009) * ''The Game'' as homself (2009) * ''The Bad Girls Club'' – Episode 8 (2009) * ''The Girls Next Door'' (2008) * ''Gene Simmons Family Jewels'' as homself (2007) * ''Smiley Face'' – Brief walk on part (2007) * ''Family Guy'' (2006) * ''Tugger: The Jeep 4x4 Who Wanted to Fly'' (2005) * ''George Lopez'' as homself (2005) * ''The Aristocrats'' as homself (2005) * ''Pauly Shore is Dead'' as homself (2003) * ''Carrot Top Rocks Las Vegas'' (2003) * ''Weakest Link'' (2002) as homself * ''Scrubs'' as homself (2001) * ''The Three Stooges N.Y.U.K.'' as dr. Eugene Splicer (2000) * ''Dennis the Menace Strikes Again'' (1998) * ''Chairman of the Board'' (1998) * ''Pure Danger'' (1996) * ''Hourglass'' (1996) == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [http://www.carrottop.com/ Amptelike webtuiste] * {{Commonskat-inlyn|Carrot Top}} {{Saadjie}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Top, Carrot}} [[Kategorie:Amerikaanse akteurs]] [[Kategorie:Geboortes in 1965]] [[Kategorie:Lewende mense]] qyxc04kber87ypqakz5kc0obj53zpff Norwich University of the Arts 0 95030 2968713 2234110 2026-09-19T17:12:00Z Pynappel 70858 /* Verwysings */ 2968713 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Universiteit |naam = Norwich University of the Arts |inheemse_naam = |beeld = |beeldgrootte = 250px |beeldbyskrif = |latyn_naam = |leuse = |leuseafr = |leuseeng = |gestig = 1845 |gesluit = |tipe = |affiliasie = |befondsing = |rektor = |amptenaar_in_beheer = |voorsitter = |kanselier = |president = |vise-president = |superintendent = |provoos = |vise-kanselier = |prinsipaal = |dekaan = |direkteur = |fakulteit = |personeel = |studentetal = |voorgraadse studente = |nagraadse studente = |doktoraal = |ander = |stad = [[Norwich]], [[Norfolk]] |staat = |provinsie = <br />{{vlag|Engeland}} |land = <br />{{vlag|Verenigde Koninkryk}} |coor = |kampus = |voormalige_name = |free_label = |free = |sport = |kleure = |bynaam = NUA |gelukbringer = |atletiek = |affiliasies = |webtuiste = http://www.nua.ac.uk/ |kenteken = |voetnotas = }} '''Norwich University of the Arts''' (''Kunste-universiteit van Norwich''; bekend as slegs '''NUA''') is 'n [[universiteit]] in [[Norwich]], in oostelike [[Engeland]]. Die instelling is in 1845 gestig as ''Norwich School of Design'' (Skool van Ontwerp).<ref>{{cite web |url=http://www.theguardian.com/education/2009/may/10/universityguide-norwich-uc-arts |title=University guide 2015 |format=html |publisher=theguardian.com |access-date=21 Desember 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607221431/https://www.theguardian.com/education/2009/may/10/universityguide-norwich-uc-arts |archive-date=7 Junie 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Volgens 'n samesmelting met ''[[Great Yarmouth]] College of Art'' word dit in 1989 herdoop as die ''Norfolk Institute of Art and Design'' (NIAD; Norfolk Instituut van Kuns en Ontwerp). Die skool is in 1994 as ''Norwich School of Art and Design'' (Skool van Kuns en Ontwerp) herdoop en weer in 2007 as ''Norwich University College of the Arts'' (NUCA). Die instelling het uiteindlik universiteit status in 2011 as Norwich University of the Arts in 2011 gekry. == Eksterne skakels == * [http://www.nua.ac.uk/ www.nua.ac.uk – Die universiteit se Webwerf. {{en}}] == Verwysings == {{Verwysings}} {{Saadjie}} {{Universiteite in die Verenigde Koninkryk}} {{Normdata}} [[Kategorie:Britse universiteite]] ss9pyos6kqom51ittxj8uytp1zl9f5z Sporofiet 0 97011 2968706 2968507 2026-09-19T17:05:04Z BurgertB 2401 2968706 wikitext text/x-wiki [[Beeld:Alternation_of_generations_simpler_af.jpg|duimnael|300px|’n Diagram wat die generasiewisseling wys tussen ’n diploïede sporofiet (onder) en ’n haploïede gametofiet (bo).]] [[Beeld:Mech_plonnik_mlode_sporofity.jpg|duimnael|160px|Jong sporofiete van mos. By mosse is die gametofiete die dominante generasie, terwyl die sporofiete aan die punte van die gametofiete groei.]] ’n '''Sporofiet''' is die stadium in die [[generasiewisseling]]-lewensiklus van [[plant]]e en [[alg]]e wat deur [[meiose]] die [[Spoor (plantkunde)|spore]] vorm. Dit het twee stelle [[Chromosoom|chromosome]] (2''n'') en is dus [[diploïed]]. Dit ontwikkel deur [[mitose]] uit [[Sigoot|sigote]], wat ná bevrugting gevorm word uit twee [[Gameet|gamete]], wat weer vervaardig word deur [[gametofiet]]e (met een stel chromosome, dus ''n'' of [[haploïed]]). Die generasiewisseling sorg dus vir ’n kringloop waar sporofiete en gametofiete om die beurt bestaan. == Werking == Die diploïede sporofiet (2''n'') vervaardig haploïede spore (''n'') deur meiose. Dié spore ontwikkel in ’n gametofiet. Die gametofiet vervaardig manlike of vroulike gamete (of albei) deur [[mitose]]. Die samesmelting van ’n manlike en vroulike gameet vorm ’n [[sigoot]] (2''n''), wat weer in ’n sporofiet ontwikkel. By saadplante ([[bedeksadiges]] en [[naaksadiges]]) is die vroulike gametofiet die embriosak in die saadknop. Die manlike gametofiet is die [[stuifmeelkorrel]] aan die [[helmknop]] van die [[meeldraad]]. Wanneer die stuifmeelkorrel deur [[bestuiwing]] op die [[stempel]] van ’n blom se [[stamper]] beland, ontkiem dit en ’n generatiewe sel en vegetatiewe kern word gevorm. Die vegetatiewe kern vorm die stuifmeelbuis wat na die blom se eiersel groei. By [[bevrugting]] versmelt die eier- en generatiewe sel en vorm hulle ’n nuwe sporofiet in die vorm van ’n saad. By spoorvormende plante soos [[varing]]s is die varing self die sporofiet en die ontkiemde spore vervaardig die gametofiet. By [[mos]]se is die groen plantjie ’n onafhanklike gametofiet, terwyl die sporofiete gewoonlik aan die gametofiete geheg en van hulle afhanklik is.<ref name=Budke>Budke, J.M., Goffinet, B. and Jones, C.S. (2013):Dehydration protection provided by a maternal cuticle improves offspring fitness in the moss ''Funaria hygrometrica''. Annals of Botany doi:10.1093/aob/mct033</ref> Mos-gametofiete ontstaan uit die ontkieming van die spore. == Sien ook == * [[Bestuiwing]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [[Lêer:Crystal txt.png|15px]] Hierdie artikel is vertaal uit die [[:nl:Sporofyt|Nederlandse Wikipedia]] [[Kategorie:Plantkunde]] [[Kategorie:Voortplanting]] 361q8hfexh3osicoo0ajzm00bjjnkqj Annapurna 0 100185 2968858 2847845 2026-09-20T07:55:56Z CommonsDelinker 1161 Administrateur [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] vervang "Annapurna_I_ABC_Morning.jpg" met "Annapurna_South_ABC_Morning.jpg" omrede: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) · Annapurna I is further right 2968858 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Berg | Naam = Annapurna | Foto = Annapurna I.jpg | Foto onderskrif = Annapurna suid-wand | Hoogte = 8&nbsp;091<ref name="peakbagger">{{en}} [http://www.peakbagger.com/peak.aspx?pid=10621 "Annapurna, Nepal"]. Peakbagger.com. Besoek op 26 Mei 2015.</ref> | Ligging = [[Nepal]] | Bergreeks = [[Himalaja]] | Prominensie = 2&nbsp;984<ref name="peakbagger" /><ref>{{cite web |url=http://www.peaklist.org/WWlists/ultras/everest.html |title=Nepal/Sikkim/Bhutan Ultra-Prominences |publisher=peaklist.org |access-date=12 Januarie 2009 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190914131111/http://www.peaklist.org/WWlists/ultras/everest.html |archive-date=14 September 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> | Koördinate = {{Koördinate|28|35|46|N|83|49|13|O|type:mountain|aansig=inlyn,titel}} | Topografiese kaart = | Tipe = | Rotsouderdom = | Laaste uitbarsting = | Eerste bestyging datum = [[3 Junie]] [[1950]] | Eerste bestyging persoon = Maurice Herzog<br />Louis Lachenal | Maklikste klimroete = Sneeu/ys-klim | Vertaling van naam = | Taal = | Uitspraak = | duimdrukkerkaart = Nepal | duimdrukkeretiketposisie = regs | diumdrukkerkaartgrootte = 290 | duimdrukkerkaartbyskrif = | breedtegraad = 28 | breedtegraad_m = 35 | breedtegraad_s = 46 | breedtegraad_NS = N | lengtegraad = 83 | lengtegraad_m = 49 | lengtegraad_s = 13 | lengtegraad_OW = O }} [[Lêer:Annapurna South ABC Morning.jpg|duimnael|links|Annapurna met sonsopkoms]] '''Annapurna''' ([[Sanskrit]], [[Nepalees]], [[Newari]]: अन्नपूर्णा, letterlik "die godin, wat kos gee" of "die godin van rykdom"<ref>{{de}} Klaus Mylius, ''Wörterbuch Sanskrit–Deutsch/Deutsch–Sanskrit,'' Wiesbaden 2005, {{ISBN|3-447-05143-4}}</ref>) is 'n [[berg]] in die [[Himalaja]] wat net suid van die grens tussen [[Nepal]] en [[Tibet]] ([[Volksrepubliek China]]) geleë is. Met 'n hoogte van 8&nbsp;091&nbsp;meter is dit die tiende hoogste berg van [[Asië]] en in die wêreld ná [[Berg Everest]], [[K2]], [[Kangchenjunga]], [[Lhotse]], [[Makalu]], [[Cho Oyu]], [[Dhaulagiri]], [[Manaslu]] en [[Nanga Parbat]]. Annapurna is die mins geklimde berg met 'n hoogte van meer as 8&nbsp;000&nbsp;m en een van dié gevaarlikste. Teen die einde van 2008 het net 154 bergklimmers die spits bereik. 60 bergklimmers is dood, twee derdes van hulle was slagoffers van sneeustortings.<ref>{{en}} Eberhard Jurgalski: [http://www.8000ers.com/cms/annapurna-i-general-info-186.html 8000ers.com: ''Statistiek vir Annapurna I'']. Besoek op 26 Mei 2015.</ref> == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn|Annapurna Himal}} * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Annapurna|title=Annapurna|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=9 Junie 2017}} {{Saadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Berge van Nepal]] [[Kategorie:Himalaja]] hx6qc63zcmek2szzckvdxjdtr0bsfen Akademia 0 109709 2968665 2968597 2026-09-19T14:38:45Z Pynappel 70858 [[:Kategorie:Akademie]] verwyder ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]]) 2968665 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Universiteit |naam = Akademia |beeldgrootte = 250px |beeld = Akademia Logo.png |beeldbyskrif = |latyn_naam = |leuse = AD FUTURUM PER FONTES |leuseafr = ''Na die toekoms deur die bronne'' |gestig = {{begin datum en ouderdom|2011}} |gesluit = |tipe = Privaat |affiliasie = |befondsing = Studiegeld<ref>{{Cite web| title = Betalingsopsies| work = Akademia| access-date = 2026-08-16| url = https://akademia.ac.za/betalingsopsies/}}</ref><br>Begiftigings<ref>{{Cite web| title = Kampusskenkings| work = Akademia| access-date = 2026-08-16| url = https://akademia.ac.za/kampusskenkings/}}</ref><br/>Geen staatsbefondsing<ref name="van der merwe 2026">{{Cite web |last=Van der Merwe |first=Linette |title=Akademia nie die grondwetlike probleem wat Naledi Pandor dink nie |work=[[Die Papier]] |access-date=2026-08-14 |date=2026-08-11 |url=https://diepapier.co.za/akademia-nie-die-grondwetlike-probleem-wat-naledi-pandor-dink-nie/}}</ref><ref name="De Villiers, 2018">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2018/v58n1a2| issn = 0041-4751| volume = 58| issue = 1| pages = 17–35| last = De Vllliers| first = Bertus| title = Selfbestuur in diep verdeelde samelewings - die kaleidoskoop van Afrikaanse pogings tot 'n model vir selfbestuur| journal = [[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | access-date = 2026-08-16| date = 2018 |url=https://scielo.org.za/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S0041-47512018000100002&lng=en&nrm=iso&tlng=af}}</ref> |amptenaar_in_beheer = |besturende_direkteur = Marthinus Visser |voorsittende beampte = |kanselier = |president = |visie-president = |superintendent = |provoos = |visie_kanselier = |rektor = |prinsipaal = |dekaan = Dr. Rachel Maritz<br />Prof. Johnnie Hay<br />Prof. Danie du Plessis<br />Dr. Piet Pretorius<br />Prof. Hermie Coetzee |direkteur = Dr. [[Dirk Hermann]]<ref name="Maree, 2021" /><br />Henk Schalekamp<br />Piet Steyn<br />[[Flip Buys]]<br/>JD Symington |fakulteit = |personeel = 294 voltyds (2026) |studentetal = 3&nbsp;700 studente (2025) |voorgraadse studente = |nagraadse studente = |doktoraal = |ander = |ligging = [[Centurion]], [[Pretoria]], [[Gauteng]]<br/>[[Paarl]], [[Wes-Kaap]] |stad = <!-- [[Pretoria]], [[Paarl]] .........reeds hierbo getoon--> |land = [[Suid-Afrika]] |coor = |kampus = |voormalige_name = |free_label = |free = |sport = |kleure = {{kleurkas|#121e39}} Blou<br />{{kleurkas|#8b6032}} Goud |bynaam = |gelukbringer = |affiliasies = |webtuiste = {{URL|https://akademia.ac.za}} |logo = |voetnotas = }} '''Akademia''' is ’n [[Suid-Afrikaanse]] privaatverskaffer van hoëronderwys in [[Afrikaans]].<ref>{{Cite journal |publisher=[[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2025/v65n1a22| issn = 0041-4751| volume = 65| issue = 1| pages = 472–483| last = Eloff| first = Kobus| title = Die rol van die Suid-Afrikaanse Tydskrif vir Natuurwetenskap en Tegnologie (SATNT) in die ontginning van die natuurwetenskappe in Afrikaans die afgelope honderd jaar. |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] |access-date = 2026-07-28| date = 2025-03-01| url = https://research.ebsco.com/plink/ed74eed9-7b8e-3b54-8c87-e93e2bf19c60}}</ref><ref name="malan-2026">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi=10.17159/tgw.2026.66.1.3832 |issn = 2224-7912| volume = 66| issue=1 |last = Malan| first = Koos| title = Afrikaans het wesenlik as amptelike taal verval |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | location = Pretoria| access-date = 2026-08-10| date = 2026| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512026000100009&script=sci_arttext&tlng=af}}</ref><ref> https://universities.co.za/places/akademia/ Opgespoor en besoek op 16 Maart 2024</ref><ref name="van der merwe 2026" /><ref>{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2025/v65n2a2| issn = 2224-7912| volume = 65| issue = 2| last1 = Wolhuter| first1 = Charl| last2 = Carstens |first2 = W. A. M. |authorlink2=Wannie Carstens |title = 'n Ondersoeksambreel vir die benadering tot Afrikaans in die onderwysomgewing |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] |location=Pretoria |access-date = 2026-08-10| date = 2025| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512025000200004&script=sci_arttext}}</ref><ref name="Correia et al., 2025" /><ref name="Steyn, 2016" /> Dit is in 2011 deur [[Solidariteit]] gestig.<ref name="bornman-et-al-2025" /><ref name="Correia et al., 2025">{{Cite journal| volume = 30| issue = 1| pages = 43–69| last1 = Correia| first1 = Julia| last2 = Larey| first2 = Desireé| last3 = Hanie| first3 = Chris-Mari| last4 = Steyn| first4 = Hennie| last5 = Teise| first5 = Kevin L. G. |title=Exploring contributions to the development of comparative education from new and established higher education institutions in South Africa| journal = Southern African Review of Education| date = 2025-06-01 |url=https://www.researchgate.net/publication/403772096_Exploring_contributions_to_the_development_of_comparative_education_from_new_and_established_higher_education_institutions_in_South_Africa_Southern_African_Review_of_Education |lang=en-za}}</ref><ref name="van der merwe 2026" /><ref name="Brink, 2025">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2025/v65n1a24| volume = 65| issue = 1| last = Brink| first = Linda| title = Hoogtepunte van die SA Akademie gedurende die tydperk 2009-2025| journal = [[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | location = Pretoria| access-date = 2026-08-15| date = 2025| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512025000100024&script=sci_arttext}}</ref><ref name="Durand, 2019">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2019/v59n4a10| issn = 2224-7912| volume = 59| issue = 4| last = Durand| first = François| title = Verskuif die klaskamer ter wille van die oorlewing van Afrikaans as wetenskapstaal| journal = Tydskrif vir Geesteswetenskappe| location = Pretoria| access-date = 2026-08-15| date = 2019| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512019000400010&script=sci_arttext&tlng=af}}</ref><ref name="Steyn, 2016">{{Cite journal| publisher = Routledge| doi = 10.1080/02533952.2016.1259792| issn = 0253-3952| volume = 42| issue = 3| pages = 481–503| last = Steyn| first = Adriaan S.| title = Afrikaans, Inc.: the Afrikaans culture industry after apartheid| journal = Social Dynamics| access-date = 2026-08-15| date = 2016-09-01| url = https://doi.org/10.1080/02533952.2016.1259792 |lang=en-za}}</ref><ref>{{Cite journal |doi=10.19108/koers.81.3.2258 |issn=2304-8557 | volume = 81| issue = 3| pages = 1–9| last1 = Eloff| first1 = Theuns| last2 = Greffrath| first2 = Wynand N. |title = Die universiteitswese in Suid-Afrika: 'n bestekopname van huidige tendense en die vooruitsig vir Afrikaans| journal = Koers| access-date = 2026-08-15| date = 2016| url = https://scielo.org.za/scielo.php?script=sci_abstract&pid=S2304-85572016000300007}}</ref><ref name="Brink, 2025" /><ref name="Knack, 2015" /> Marthinus Visser dien as die besturende direkteur van Akademia<ref name="Maree, 2021">{{Cite paper| publisher = [[Universiteit Stellenbosch]] | last = Maree| first = Lizán| title = Faktore wat studente motiveer om by 'n Afrikaanse privaat hoëronderwysinstelling te studeer| access-date = 2026-08-16| date = 2021 | url = http://hdl.handle.net/10019.1/109907}}</ref><ref name="Visser, 2026">{{Cite web| last = Visser| first = Marthinus| title = Wat is ʼn universiteit veronderstel om te wees?| work = [[Maroela Media]] | access-date = 2026-08-11| date = 2026-08-03| url = https://maroelamedia.co.za/debat/diskoers/wat-is-n-universiteit-veronderstel-om-te-wees/}}</ref> en prof. [[Danie Goosen]] as akademiese hoof.<ref name="Maree, 2021" /><ref>https://akademia.ac.za/personeel/akademie/bestuur/#_bestuurspan {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210527094806/https://akademia.ac.za/personeel/akademie/bestuur/#_bestuurspan |date=27 Mei 2021 }}. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> Weens druk op voormalige Afrikaanse tersiêre instellings om [[Engels]] in plek van Afrikaans as voertaal aan te neem<ref name="malan-2026" /><ref name="Botha, 2020">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi = 10.17159/2224-7912/2020/v60n4-2a9| volume = 60| issue = 4-2| last = Botha| first = Willem J.| title = Afrikaansontmagtiging |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] | location = Pretoria| access-date = 2026-08-15| date = 2020| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S0041-47512020000500010&lng=en&nrm=iso&tlng=af}}</ref><ref>{{cite web |url=https://iol.co.za/news/politics/2016-02-17-afrikaans-must-fall-at-tuks-eff/ |title=Afrikaans must fall at Tuks - EFF |access-date=15 Augustus 2026 |work=[[IOL]] |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170704180154/http://www.iol.co.za/news/politics/afrikaans-must-fall-at-tuks---eff-1985652 |archive-date=4 Julie 2017 |url-status=live |last = Makhetha| first = Tankiso}}</ref><ref name="Knack, 2015" /> het die Afrikaanse hoëronderwysaanbod in Suid-Afrika drasties<ref name="malan-2026" /> gekrimp<ref name="bornman-et-al-2025" /><ref name="malan-2026" /> en Akademia poog om hierdie gaping te vul.<ref name="bornman-et-al-2025">{{Cite journal |publisher = [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] |doi=10.17159/2224-7912/2025/v65n1a13 |issn = 2224-7912| volume = 65| issue = 1| last1 = Bornman| first1 = Elirea| last2 = Steenkamp| first2 = Conrad| last3 = Wierenga| first3 = Roné| last4 = Carstens| first4 = W. A. M. |authorlink4=Wannie Carstens |title = Afrikaans in die hoër onderwys: Enkele tendense uit die ondersoeke Staat van het Nederlands en Stand van Afrikaans |journal=[[Tydskrif vir Geesteswetenskappe]] |location=Pretoria |access-date = 2026-08-10| date = 2025| url = https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0041-47512025000100013&script=sci_arttext&tlng=af}}</ref><ref name="Botha, 2020" /><ref name="Knack, 2015">{{Cite web |title = Zuid-Afrika: Afrikaans verdwijnt stilaan uit het openbare leven| work = Knack| access-date = 2026-08-11| date = 2015-04-28| url = https://www.knack.be/nieuws/wereld/zuid-afrika-afrikaans-verdwijnt-stilaan-uit-het-openbare-leven/ |lang=nl-be}}</ref> Akademia is deur die Hoëronderwyskwaliteitskomitee van die Raad op Hoëronderwys in Suid-Afrika geakkrediteer.<ref name="De Villiers, 2018" /><ref>{{Cite web| title = [Video] Volledige registrasie amptelik aan Akademia toegeken| work = [[Maroela Media]] |access-date = 2026-08-11| date = 2017-06-14 |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/volledige-registrasie-amptelik-aan-akademia-toegeken/}}</ref> Akademia bestaan tans uit vyf fakulteite wat verskeie grade, hoërsertifikate en nagraadse en gevorderde diplomas deur middel van die nauurse afstandmodel,<ref name="De Villiers, 2018" /><ref name="Maree, 2021" /> waar studente nauurs lesings bywoon of aanlyn via e-leer studeer, en sedert 2021 deur middel van die voltydse kontakmodel,<ref name="du preez 2023">{{Cite paper| publisher = [[Universiteit Stellenbosch]]| last = Du Preez| first = Daniëlla| title = Kritiese suksesfaktore vir werkende studente in ʼn aanlyn leeromgewing| date = 2023 |url=https://scholar.sun.ac.za/server/api/core/bitstreams/4562b88d-857f-4696-8d2c-162131071d91/content}}</ref> waar studente tradisionele lesings bywoon, aanbied.<ref name="onderrigleermodelle">{{Cite web| title = Onderrigleermodelle| work = Akademia| access-date = 2026-08-15| url = https://akademia.ac.za/onderrigleermodelle/}}</ref> By Akademia se gradeplegtigheid in Mei 2026 is 747 kwalifikasies toegeken.<ref name="akademia-260507">{{Cite web| last = Muller| first = Neil| title = Akademia lê nuwe boustene vir onderwys neer met eerste BEd-graduandi| work = Akademia| access-date = 2026-08-11| date = 2026-05-07| url = https://akademia.ac.za/akademia-kwalifikasieplegtigheid-2026/}}</ref> Die oudste afgestudeerde student was 62 terwyl 49 studente ouer as 40 en 108 studente ouer as 30 was.<ref name="akademia-260507" /> == Fakulteite == === Fakulteit Ekonomiese en Bestuurswetenskappe === Die Fakulteit Ekonomiese en Bestuurswetenskappe bied BCom-grade, hoërsertifikate, nagraadse diplomas en gevorderde diplomas aan.<ref name="De Villiers, 2018" /> 'n Honneursgraad in ondernemingsbestuur<ref>https://akademia.ac.za/2023/01/04/bcomhons-2023/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230111212235/https://akademia.ac.za/2023/01/04/bcomhons-2023/ |date=11 Januarie 2023 }} Besoek op 11 Januarie 2023</ref> en 'n meestersgraad in besigheidsadministrasie word beplan.<ref>https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ekonomiese-bestuurswetenskappe/#fakulteitgroei {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210527094804/https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ekonomiese-bestuurswetenskappe/#fakulteitgroei |date=27 Mei 2021 }}. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> Dr. Rachel Maritz is die dekaan van die Fakulteit Ekonomiese en Bestuurswetenskappe. === Fakulteit Geesteswetenskappe === Die Fakulteit Geesteswetenskappe bied [[Baccalaureus Artium|BA]]-, BSocSci- en BAHons-grade aan.<ref>https://www.bfnafrkultuur.org.za/index.php/component/k2/item/50-akademia-universiteit {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240315192721/https://www.bfnafrkultuur.org.za/index.php/component/k2/item/50-akademia-universiteit |date=15 Maart 2024 }} Besoek op 16 Maart 2024.</ref><ref>{{Cite web| last = Steyn-Bezuidenhout| first = Christa| title = Groot vreugde oor Akademia se Taalstudie-kwalifikasie| work = [[Maroela Media]]| access-date = 2026-08-10| date = 2024-03-14| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/groot-vreugde-oor-akademia-se-taalstudie-kwalifikasie/}}</ref><ref>{{Cite web |title=Persverklaring: Akademia se tweede honneursprogram in 2025 aangebied |work=[[LitNet]] |access-date = 2026-07-28 |date = 2024-09-02| url = https://www.litnet.co.za/persverklaring-akademia-se-tweede-honneursprogram-in-2025-aangebied/}}</ref> Prof. [[Pieter Duvenage]] was die dekaan van die Fakulteit Geesteswetenskappe. === Fakulteit Natuurwetenskappe === Die Fakulteit Natuurwetenskappe bied BSc-grade aan.<ref name="mybroadband-2021">{{Cite web| last = Labuschagne| first = Hanno| title = Private Afrikaans university Akademia to offer tech degrees| access-date = 2026-08-11| date = 2021-09-27| url = https://mybroadband.co.za/news/technology/415162-private-afrikaans-university-akademia-to-offer-tech-degrees.html |lang=en-za}}</ref> 'n BScHons-graad in rekenaarwetenskap word beplan.<ref name="toekomsmusiek">{{Cite web| title = Toekomsmusiek| work = Akademia| access-date = 2026-08-15| url = https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/}}</ref> Die fakulteit het hul eerste kwalifikasie, BSc (Wiskundige Wetenskappe), in 2021 bekendgestel.<ref>{{Cite web| last = Kruger| first = Carien| title = Akademia smee bande in Europa vir landbougraad| work = Landbou| access-date = 2026-08-11| date = 2023-02-03| url = https://www.landbou.com/nuus/akademia-smee-bande-in-europa-vir-landbougraad-20230203}}</ref> Prof. Jaco du Toit is die dekaan van die Fakulteit Natuurwetenskappe. === Fakulteit Regsgeleerdheid === Die Fakulteit Regsgeleerdheid bied 'n Baccalaureus Legum (LLB)-graad aan. 'n BA (Regte) word beplan. Prof. Hermie Coetzee dien tans as die dekaan van die Fakulteit Regsgeleerdheid. === Fakulteit Opvoedkunde === Die Fakulteit Opvoedkunde bied tans drie kwalifikasies aan, naamlik die Nagraadse Onderwyssertifikaat (NGOS) - Senior Fase- en VOO-onderwys, en BEd-kwalifikasies vir Grondslag- en Intermediêre Fase. Prof. Gawie du Toit is die dekaan van die Fakulteit Opvoedkunde. === Toekomstige Fakulteite === Daar word beplan dat die Fakulteit Gesondheidswetenskappe BNur (Verpleegkunde) sal aanbied sodra die nodige akkreditasie verkry is. Verder word daar beplan dat die Fakulteit Ingenieurswese teen 2026 twee kwalifikasies, BIng (Elektroniese Ingenieurswese) en BIng (Elektriese Ingenieurswese), sal aanbied.<ref>https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ingenieurswese/#fakulteitgroei {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210527094815/https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/ingenieurswese/#fakulteitgroei |date=27 Mei 2021 }}. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> == Studiesentrums == Akademia se studiesentrums verskil effens van die tradisionele universiteitskampus deurdat dit hoofsaaklik van tegnologie en afstandleer gebruik maak. Studente het by hierdie studiesentrums toegang tot gratis [[internet]] om van die aanlyngeriewe soos "Die Spens" (Akademia se aanlynstelsel) gebruik te maak. Verder kan die studente ook konferensies en klasse digitaal bywoon by hierdie sentrums. Akademia het tans 'n landswye netwerk van studiesentrums. ;Studiesentrums volgens plek {| class="wikitable sortable" ! Naam ! Stad ! Provinsie ! Besonderhede |- ! Bellville | [[Kaapstad]] | [[Wes-Kaap]] | |- ! Bloemfontein | [[Bloemfontein]] | [[Vrystaat]] | |- ! Centurion | [[Centurion]] | [[Gauteng]] | Die oorspronklike studiesentrum asook die hoofkantoor van Akademia |- ! George | [[George]] | [[Wes-Kaap]] | |- ! Krugersdorp | [[Krugersdorp]] | [[Gauteng]] | |- ! Paarl | [[Paarl]] | [[Wes-Kaap]] | |- ! Pretoria-Lynnwood | [[Pretoria]] | [[Gauteng]] | |- ! Pretoria-Die Moot | [[Pretoria]] | [[Gauteng]] | |- ! Somersetwes | [[Kaapstad]] | [[Wes-Kaap]] | |- ! Vanderbijlpark | [[Vanderbijlpark]] | [[Gauteng]] | |} == Kampusse == === Centurion-kampus === Akademia het op 15 Maart 2021 'n tussentydse kampus in [[Centurion]] in gebruik geneem waar voltydse studente klasse bywoon.<ref name="du preez 2023" /> Die Centurion-kampus beskik oor 'n kafeteria, kliëntedienssentrum, biblioteek en behuising vir voltydse studente.<ref name="mybroadband-2021" /> === Pretoria-Oos-kampus === Akademia besit 'n gebied van ongeveer 220 hektaar in die ooste van Pretoria waar daar beplan word om 'n nuwe residensiële kampus te bou.<ref name=":0">https://www.youtube.com/watch?v=F3zj-I51MWc. Morning Shot. Onderhoud oorspronklik in Engels. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> Daar word beoog dat die kampus teen 2028 in gebruik geneem sal word en dat dit 5000 voorgraadse en 2000 nagraadse studente sal huisves.<ref>https://akademia.ac.za/toekomsmusiek/. Akademia. Besoek op 27 Mei 2021.</ref> == Buitelandse studente == Vanaf 2021 kan Afrikaanssprekendes in die buiteland ook aan Akademia studeer.<ref>{{Cite web| title = Wêreldgehalte onderrig, wêreldwyd in Afrikaans| work = [[Maroela Media]]| access-date = 2026-08-10| date = 2020-10-21| url = https://maroelamedia.co.za/leefstyl/goeie-nuus/wereldgehalte-onderrig-wereldwyd-in-afrikaans/}}</ref> == Akademia et al. == Akademia et al., gesetel onder die Akademia-vaandel, is in 2022 gevestig om praktykgerigte kortkursusse met ʼn akademiese onderbou aan individue en/of ondernemings te bied. Dié kortkursusse word aangebied deur uitgesoekte akademici en kundiges en word verpak om te fokus op die behoeftes van die werksplek asook akademiese verdieping. Akademia et al. is daargestel om kortkursusse vir sertifikaatdoeleindes aan te bied bo en behalwe die Raad op Hoëronderwys (RHO)-geakkrediteerde kwalifikasies wat tans deur Akademia aangebied word. Die opleidingsplatform bied die geleentheid aan individue om hulleself te ontwikkel, kennis te verdiep en hulleself beter toe te rus vir die werksplek (ongeag of hulle ʼn formele RHO-geakkrediteerde kwalifikasie vooraf voltooi het). == Kritiek == In 2014 het [[Blade Nzimande]], minister van hoëronderwys, gedreig om Akademia te sluit omdat hy dit as "[[Rassisme|rassisties]]" beskou het.<ref>{{Cite web| last = Martins| first = Du P| title = Nzimande "soek skoor met Afrikaans"| work = Rekord| access-date = 2026-08-11| date = 2014-12-04| url = https://www.citizen.co.za/rekord/news-headlines/2014/12/04/nzimande-soek-skoor-met-afrikaans/}}</ref><ref>{{Cite web| last = Van der Elst| first = Jacques| title = Heksejag op Afrikaans duur voort: Afdreiging van Minister is ongepas| work = LitNet| access-date = 2026-08-11| date = 2014-12-01| url = https://www.litnet.co.za/heksejag-op-afrikaans-duur-voort-afdreiging-van-minister-is-ongepas/}}</ref><ref>{{Cite web| publisher = FW de Klerk-Stigting| last = Steward| first = Dave| title = Blade Nzimande se ongrondwetlike veldtog om Afrikaans as universiteitstaal te verwyder| access-date = 2026-08-11| date = 2015-12-08| url = http://www.fwdeklerk.org/index.php/afr/nuus/342-article-blade-nzimande-se-ongrondwetlike-veldtog-om-afrikaans-as-universiteitstaal-te-verwyder| archive-date = 2015-12-08| archive-url = https://web.archive.org/web/20151208094520/http://www.fwdeklerk.org/index.php/afr/nuus/342-article-blade-nzimande-se-ongrondwetlike-veldtog-om-afrikaans-as-universiteitstaal-te-verwyder| url-status = dead}}</ref><ref>{{Cite web| last = FW de Klerk-Stigting| title = Die FW De Klerk-Stigting verwys Minister Blade Nzimande se opmerkings betreffende Akademia na KGT‐Kommisie| access-date = 2026-08-11| date = 2015-12-08| url = http://afrikaansetaalraad.co.za/die-fw-de-klerk-stigting-verwys-minister-blade-nzimande-se-opmerkings-betreffende-akademia-na-kgt%E2%80%90kommissie/| publisher = Afrikaanse Taalraad| archive-date = 2015-12-08| archive-url = https://web.archive.org/web/20151208154308/http://afrikaansetaalraad.co.za/die-fw-de-klerk-stigting-verwys-minister-blade-nzimande-se-opmerkings-betreffende-akademia-na-kgt%E2%80%90kommissie/| url-status = dead}}</ref><ref name="Knack, 2015" /> Die skrywer Naomi Meyer het studie by Akademia met "laertrek" en om "my klein taal in 'n klein groepie mense te gaan praat en iewers op 'n soort Patmos-eiland te gaan sit" vergelyk en voer aan dat sy eerder haar kinders in skole en universiteite sal plaas wat hulle "toerus om te sukkel met die kompleksiteite van 'n multikulturele omgewing en ook die interessantheid en omvang van ander mense in hierdie land se menswees [...] leer verstaan".<ref>{{Cite web| last = Meyer| first = Naomi| title = Is Akademia die antwoord? | work = [[LitNet]] | access-date = 2026-08-11| date = 2019-10-22| url = https://www.litnet.co.za/is-akademia-die-antwoord/}}</ref> Volgens [[Jonathan Jansen]] hou Akademia 'n "gevaar" vir [[demokrasie]] in en isoleer dit sy studente.<ref name="Visser, 2026" /> [[Naledi Pandor]] het na Akademia as 'n "gevaar"<ref name="heyns-2026-pandor">{{Cite web| last = Heyns| first = Tania| title = Bou en finansier van Afrikaanse universiteit nié aanvaarbaar – Pandor| work = [[Maroela Media]]| access-date = 2026-08-11| date = 2026-08-11| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/bou-en-finansier-van-afrikaanse-universiteit-nie-aanvaarbaar-pandor/}}</ref><ref name="venter-2026">{{Cite web| last = Venter| first = Isabel| title = NSFAS-krisis werp ‘onsimpatieke lig’ op Pandor se Akademia-opmerkings |work=[[Maroela Media]] | access-date = 2026-08-14| date = 2026-08-14| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/nsfas-krisis-werp-onsimpatieke-lig-op-pandor-se-akademia-opmerkings/}}</ref><ref name="mocke 2026">{{Cite web| last = Mocke| first = Heléne| title = Afrikaans is nie ʼn weggooitaal nie’, Pandor kry kritiek |work=[[Maroela Media]] |access-date = 2026-08-14| date = 2026-08-14| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/afrikaans-is-nie-n-weggooitaal-nie-pandor-kry-kritiek/}}</ref><ref name="Felix, g.d.">{{Cite web| last = Felix| first = Jason| title = Afrikaanse universiteit hou gevaar in vir demokrasie – Pandor| work = [[Netwerk24]] | access-date = 2026-08-17| url = https://www.netwerk24.com/nuus/politiek/afrikaanse-universiteit-hou-gevaar-in-vir-demokrasie-pandor-20260813-0835}}</ref> verwys en gesê [[swart mense]] moet hulle daarteen uitspreek.<ref name="heyns-2026-pandor" /><ref name="politicsweb-2026">{{Cite web| title = Naledi Pandor on liberals, Akademia and UCT| work = Politicsweb| access-date = 2026-08-14| url = https://www.politicsweb.co.za/news/naledi-pandor-on-liberals-akademia-and-uct |lang=en-za}}</ref><ref name="briefly-2026-pandor">{{Cite web| last = Butale| first = Mbalenhle| title = ANC's Naledi Pandor Slams R3.2 Billion Afrikaans University Project, Says SA Is “Too Complacent” |work=Briefly.co.za | access-date = 2026-08-11| date = 2026-08-11| url = https://briefly.co.za/south-africa/249552-ancs-naledi-pandor-slams-r32-billion-afrikaans-university-project-sa-complacent/ |lang=en-za}}</ref> Sy het bygevoeg: "Diegene wat aan bewind was, gee nie maklik beheer prys nie. Hulle soek dus na ander maniere."<ref name="heyns-2026-pandor" /><ref name="venter-2026" /><ref name="politicsweb-2026" /><ref name="mocke 2026" /><ref name="briefly-2026-pandor" /> Sy voer verder aan dat "hulle weier om die kapitaal te belê wat hulle besit en op onregmatige wyse deur [[kolonialisme]] en [[Imperialisme|imperiale]] oorheersing verkry het."<ref name="heyns-2026-pandor" /><ref name="politicsweb-2026" /><ref name="briefly-2026-pandor" /><ref name="Niehaus, 2026">{{Cite web| last = Niehaus| first = Carl| title = Why Afrikaans should not be weaponised in South African education| work = [[IOL]] | access-date = 2026-08-16| url = https://iol.co.za/news/opinion/2026-08-16-why-afrikaans-should-not-be-weaponised-in-south-african-education/ |taal=en-za}}</ref> Volgens [[Piet Croucamp]] is Akademia "voorskriftelik" oor "kulturele en religieuse voorkeure" en bied dit "min ruimte vir kritiese denke".<ref name="Croucamp, g.d.">{{Cite web| last = Croucamp| first = Piet| title = Piet Croucamp oor Akademia: ‘Pandor moet ’n bietjie voor ANC se eie deur vee’| work = [[Netwerk24]] |access-date = 2026-08-16| url = https://www.netwerk24.com/stemme/menings/piet-croucamp-oor-akademia-pandor-moet-n-bietjie-voor-anc-se-eie-deur-vee-20260815-0729}}</ref> Hy voer aan dat dit "byna 'n uitgemaakte saak" is dat afgestudeerde "kinders" sal sukkel om aan te pas wanneer hulle "tussen 63&nbsp;miljoen Suid-Afrikaners 'n lewensruimte moet vind".<ref name="Croucamp, g.d." /> Croucamp meen Akademia is nie slegs 'n universiteit nie, maar ook 'n politieke projek, en dat Solidariteit "Afrikaanse onderwys misbruik om hul kinders en studente in hul eie politieke vrese gevange te hou".<ref name="Croucamp, g.d." /> Hy voer verder aan dat Akademia "bevry moet word van die politieke bagasie waarmee dit nog altyd belas is" en dat hy vir "duisende [[bruin mense|bruin]] Afrikaanssprekende kinders" plek sou maak by Akademia en [[Sol-Tech]].<ref name="Croucamp, g.d." /> == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Sien ook == * [[Lys van Afrikaanse Universiteite]] * [[Solidariteit]] == Eksterne skakels == * {{Amptelike webwerf|https://akademia.ac.za/}} * {{Twitter|OnsAkademia}} * {{Facebook|akademiakampus}} * {{YouTube|kanaal=AkademiaSpens}} {{Universiteite in Suid-Afrika}} {{Normdata}} [[Kategorie:Akademia| ]] 1f7pedecpk70zrdekjw6lmrd3ozd87y Hans Christian Knudsen 0 109958 2968659 2572958 2026-09-19T14:03:38Z AFM 21229 2968659 wikitext text/x-wiki [[Beeld:Hans Christian Knudsen.jpg|duimnael|regs|200px|Hans Christian Knudsen, na 'n skildery van Görlitz, 1849.]] '''Hans Christian Knudsen''' ([[Bergen]], [[Noorweë]], [[18 Maart]] [[1816]] – Hatfjelddalen, [[Noorweë]], [[4 Mei]] [[1863]]) was ’n [[Rynse Sendinggenootskap|Rynse baanbrekersendeling]], navorser van die Namataal en kunsskilder. == Herkoms en opleiding == Knudsen was die seun van Frederik Thomas Knudsen en Annelis Johanne Marie Lie. Ná voltooiing van sy opleiding as kunsskilder en litograaf aan die kunsskool in [[Bergen]] voel hy hom op 'n sendingfees wat hy tydens 'n wandeltog deur die Rynland ([[Duitsland]]) bywoon, geroepe om sendeling te word. Hy sluit in 1836 aan by die [[Rynse Sendinggenootskap]] in [[Elberfeld]]-[[Barmen]] en word ná voltooiing van die sendingkursus in 1841 na Suidwes-Afrika gestuur om op die stasie [[Bethanie]]n die vroeëre werk van [[Johann Schmelen|J.H. Schmelen]] voort te sit. == In Suid-Afrika == [[Beeld:Die kerk op Komaggas, deur HC Knudsen.jpg|duimnael|240px|links|Die kerkie wat die [[Londense Sendinggenootskap]] op Komaggas gebou het. Knudsen het dit waarskynlik geskets toe hy in 1841 hier vertoef het.]] Ná 'n kort verblyf by Schmelen op [[Komaggas]] in [[Namakwaland]] (destyds Klein-Namakwaland genoem) aanvaar hy sy werk in November 1842 en kry aanvanklik 'n groot toeloop van heidene omdat sy emosionele verkondiging van die evangelie 'n sterk indruk maak op die Khoikhoi (Nama) wat maklik bewoë word. Sonder stelselmatige onderwysing doop hy hulle ná enkele maande en in 1847 tel sy gemeente al 760 lede. Ondanks die feit dat hy die Namataal nog nie magtig was nie en net deur 'n tolk met hulle kon praat, wek hy deur sy innemende geaardheid hul vertroue in so 'n mate dat hy versoek word om 'n wetboek vir die stam op te stel omdat die mondelinge oorlewering van reg en sedes onvoldoende was vir 'n doeltreffende organisasie van die stam en hulle die regspraak nie langer aan die willekeur van die hoofman wou oorlaat nie. Knudsen voldoen aan die versoek en sy wetboek word in Oktober 1848 as stamwet aanvaar. Ook die Namastamme op [[Berseba]] en [[Rehoboth]] aanvaar dié wetboek, met wysigings wat hulle nodig geag het. Hoewel dit mettertyd geblyk het dat sommige bepalings onuitvoerbaar was, het die hoofbepalings tot vandag toe geldig gebly en bygedra tot die samewerking van die drie stamme en 'n grondslag vir hul verdere kulturele ontwikkeling geword. == In Suidwes-Afrika == [[Beeld:Deutsch-Sudwestafrika.png|duimnael|regs|260px|Talle nedersettings in die sentrale en suidelike deel van [[Namibië]] het ontstaan danksy die werk van [[Rynse Sendinggenootskap|Rynse sendelinge]].]] [[Beeld:HC Knudsen in sy matjieshuis op Bethanie.jpg|duimnael|links|300px|Selfportret van Knudsen in sy [[matjieshuis]] op [[Bethanie]]. Elke lidmaat het 'n matjie en 'n paal van hul eie matjieshuis geskenk waarmee hy sy matjieshuis kon bou.]] Intussen bereis Knudsen saam met eerw. [[Carl Hugo Hahn|C. Hugo Hahn]] die gebied van die stamme van Bethanien en [[Berseba]] en berig daaroor in dagboeke en verslae. Omdat fotografie destyds nog in Suid-Afrika haas onbekend was, teken en skilder Knudsen bekende hoofmanne, tipiese tonele en ook 'n aantal Herero in [[Windhoek]]. Daardeur word hy die eerste Europese kunstenaar wat in Suidwes-Afrika gevestig was. Sy werke is, behoudens enkele voorbeelde, na die Sendinginstituut in Barmen gestuur, waar dit in sendingtydskrifte verskyn het en tans in die sendingargief bewaar word. Die enigste voorbeelde van K. se kuns wat daar in Suid-Afrika aanwesig is, is twee portrette van Khoikhoi in besit van die [[Universiteit Stellenbosch]]. Knudsen se dagboeke toon dat hy dadelik met 'n deeglike studie van die Namataal, van die leefwyse, sedes en gebruike van Nama, Damara (Herero) en San begin het. Sy belangwekkende bevindings verskil in sommige opsigte van dié van die ontdekkingsreisiger sir James Alexander en is veral in sy dagboeke van die jare 1844–'45 opgeteken. Hy spreek onder meer die sienswyse uit dat die Nama afstammelinge van Israeliete was. Die onbetroubaarheid en die trekgewoontes van sy gemeentelede besorg Knudsen baie teleurstellings en bekommernis; daarenteen aanvaar die stam Oorlamse Khoikhoi van [[Paul Goliath]] sy geestelike leiding so gretig dat hy in sy gebied in 1843 die stasie Gulbrandsdalen vir hulle stig, 'n naam wat hy kies omdat hierdie gebied hom laat dink het aan die landstreek in sy eie vaderland. Op [[Bethanie]]n het Knudsen die kliphuisie in 1842 herbou wat [[Johann Schmelen]] in 1814 gebou en bewoon het tot sy vertrek in 1834 bewoon het, maar wat tussen Schmelen se vertrek en Knudsen se koms afgebrand het. Ná die huisie word steeds as Schmelen-huis verwys, die oudste bestaande klipgebou in [[Namibië]] en die tweede wat Europeërs in die land opgerig het. Die eerste, wat die Wesleyaanse sendelinge in 1806 op [[Warmbad, Namibië|Warmbad]] gebou het, het [[Jager Afrikaner]], die vader van [[Jonker Afrikaner]], vernietig. == Reis na Europa en huwelik == Knudsen gaan in Junie 1847 met verlof na Europa om in Duitsland op sendingfeeste van sy werk te vertel en die relaas van die bekeringswerk wat hy verrig het, word daarna gepubliseer (''Gross-Namaqualand'', [[Barmen]], 1848). In [[Bergen]] tree hy tydens sy besoek in die huwelik met Elise Christiansen. == Terugkeer na Noorweë == By sy terugkeer in 1849 na Bethanien stel hy vas dat sy gemeentelede weer in heidense gewoontes verval het en onder die invloed van [[Jonker Afrikaner]] aan die rooftogte teen die [[Herero]] deelgeneem het. Hy toon sy afkeuring van die plundertogte deur as tugmaatreël geen dienste te hou nie, en word deur die hoof uit Bethanien verban. Bitter teleurgesteld vertoef Knudsen vervolgens op stasies in Noord-Kaapland tot hy in 1852 op [[Tulbagh]] geplaas word. Hy kon hom daar moeilik aanpas; sy vrou het geestelik versteurd geraak en Knudsen lê in 1854 in wanhoop sy bediening neer om na [[Noorweë]] terug te keer. Daar is sy vrou in 'n gestig oorlede terwyl hy as rondreisende evangelieprediker 'n armsalige bestaan gevind het, tot hy op 'n voetreis oor die berge in die winter omgekom het. Sy twee seuns is deur familie aangeneem en opgevoed. == Skryfwerk == [[Lêer:Wupperthal, deur HC Knudsen.jpg|duimnael|regs|270px|Knudsen het hierdie skets van [[Wupperthal]] moontlik om streeks 1852 gemaak toe hy op [[Tulbagh]] werksaam was.]] Knudsen se eerste publikasie was ''Nama A.B.Z. kannis'' (Kaapstad, 1845), 'n klein spel-en-leesboek met woordelyste, 'n Engelse vertaling, 'n gedeelte van die kategismus, die Tien Gebooie en ander Skrifgedeeltes. Ongeveer dieselfde tyd verskyn van hom ook in Kaapstad 'n "spellingbladsy" in die Namataal. Van albei is eksemplare in die Grey-versameling in die Suid-Afrikaanse Openbare Biblioteek in Kaapstad te sien, met handskrif-aantekeninge oor die uitspraak. In dieselfde versameling word bewaar Knudsen se handskrifte ''Südafrica: Das Hottentot-Volk: Notizzen'', ''Stoff zu einer Grammatik in der Namaquasprache'' en ''Namaquasprache''. Hierdie stukke bevat gegewens oor die aardrykskunde en etnografie van Groot-Namaland, en ook aansienlike materiaal vir 'n grammatika van die Namataal. Saam met Knudsen se vertaling van die Lukas-evangelie is van sy twee Kaapstadse publikasies grootliks gebruik gemaak deur die sendingingspekteur J.C. Wallman van [[Barmen]] vir sy ''Vocabular der Namaqua Sprache nebst einem Abrise der Formenlehre derselben'' (Barmen, 1854). So deeglik het hy binne enkele jare die Namataal beheers dat hy die Lukas-evangelie daarin met die hulp van twee Namatolke kon vertaal en in Kaapstad in 1846 laat publiseer in 'n uitgawe wat ook gesange bevat. Hoewel hy ortografies effens afgewyk het van sy eerste publikasies, was hierdie vertaling van so 'n hoë gehalte en so noukeurig vir die pers versorg dat daar byna geen drukfoute in voorkom nie, en W.H.I. Bleek dit in 1858 kon beskryf as "tot nou toe die betroubaarste en beste bron van kennis van die Hottentottaal". Hoewel ietwat onsoepel, was dit akkuraat en idiomaties. Dis ironies dat Knudsen se gemeentelede en die opperhoof [[David Christiaan]] die onderwys van hul kinders in hul moedertaal verbied het en besluit het om net [[Nederlands]] in die skool van Knudsen toe te laat omdat die wit mense en Oorlamse Khoikhoi dit gepraat het. == Waardering == Hy was 'n verfynde en sensitiewe kunstenaar en gebore navorser. Daarby was hy besiel met 'n voorbeeldige geloofsywer en het dikwels onder die grootste ontberings onvermoeid sy rondtrekkende gemeentelede opgesoek. Hy was egter ook so temperamenteel, impulsief en gevoelig dat hy op die duur die aanslag van teleur-stellings nie kon weerstaan nie. Dit het hom waarskynlik aan die praktiese aanleg en nugterheid ontbreek wat vir 'n pioniersendeling onontbeerlik is. == Bronne == * {{en}} [http://www.namibian.org/travel/buildings/bethanie-church-complex.html Evangelical Lutheran Church Complex, Bethanie]. URL besoek op 17 April 2016]. * {{af}} De Kock, W.J. 1968. ''[[Suid-Afrikaanse Biografiese Woordeboek]]'', deel I. Pretoria: Nasionale Raad vir Sosiale Navorsing, Departement van Hoër Onderwys. * {{en}} Potgieter, D.J. 1972. ''[[Standard Encyclopaedia of Southern Africa]]'', deel VI. Cape Town: Nasionale Opvoedkundige Uitgewery Ltd. == Eksterne skakels == * {{no}} [http://www.borgerskolen.no/lokalhistorielocal-history/bevegelser-og-fenomener/internasjonale-bevegelser/norsk-misjon/det-norske-misjonsselskap/misjonsmennkvinner/misjonsmenn/hans-christian-knudsen-norges-f%C3%B8rste-afrika-misjonaer/hans-christian-knudsens-livsl%C3%B8p/ Knudsen se lewensloop, in Noors]. URL besoek op 21 April 2016. {{DEFAULTSORT:Knudsen, Hans Christian}} [[Kategorie:Noorweërs]] [[Kategorie:Sendelinge]] [[Kategorie:Sending in Suider-Afrika]] [[Kategorie:Geskiedenis van Namibië]] [[Kategorie:Geboortes in 1816]] [[Kategorie:Sterftes in 1863]] habs19ep94z4qa1nhy0ij5vixxunime Plutonium 0 121199 2968763 2738665 2026-09-19T18:18:42Z Oesjaar 7467 /* Ontdekking */ Skakel 2968763 wikitext text/x-wiki {{Elementboks_opskrif | getal=94 | simbool=Pu | naam=plutonium | links=[[neptunium]] | regs=[[amerikium]] | bo=[[Samarium|Sm]] | onder=Uqo | kleur1=#ff99cc | kleur2=black }} {{Elementboks_reeks | [[Aktinied]]e }} {{Elementboks_groepperiodeblok | groep=n/b | periode=7 | blok=f }} {{Elementboks_voorkoms_beeld | Plutonium3| Silwerwit, versier tot donkergrys in die lug }} {{Elementboks_atoommassa_gpm | (244 }} {{Elementboks_ekonfig | &#91;[[radon|Rn]]&#93; 5f<sup>6</sup> 7s<sup>2</sup> }} {{Elementboks_eperskil | 2, 8, 18, 32, 24, 8, 2 }} {{Elementboks_afdeling_fisieseiensk | kleur1=#ff99cc | kleur2=black }} {{Elementboks_fase | [[vastestof]] }} {{Elementboks_digtheid_gpcm3nkt | 19,816 }} {{Elementboks_smeltpunt | k=912,5 | c=639,4 }} {{Elementboks_kookpunt | k= | c= }} {{Elementboks_smeltwarm_kjpmol | 2,82 }} {{Elementboks_verdampwarm_kjpmol | 333,5 }} {{Elementboks_afdeling_atoomeiensk | kleur1=#ff99cc | kleur2=black }} {{Elementboks_kristalstruktuur | monoklinies }} {{Elementboks_oksiedtoest | 8, 7, 6, 5, '''4''', 3, 2, 1 ('n Amfotere oksied) }} {{Elementboks_elektroneg_pauling | 1,28 }} {{Elementboks_ioonenergie3 | 1 | 584,7 | }} {{Elementboks_kovalenteradius_pm | 187±1 }} {{Elementboks_afdeling_diverse | kleur1 =#ff99cc | kleur2=black }} {{Elementboks_magneties | [[magnetisme|paramagneties]] }} {{Elementboks_eweerstand_ohmmteen20 | 1,460 µ}} {{Elementboks_termiesegeleiding_wpmkteen300k | 6,74 }} {{Elementboks_cas_nommer | 7440-07-5 }} {{Elementboks afdeling geskiedenis |kleur1=#ff99cc | kleur2=black }} {{Elementboks genoemna | die [[dwergplaneet]] [[Pluto]] weereens<br />genoem na die Griekse god [[Pluto (mitologie)|Pluto]].}} {{Elementboks ontdekdeur | Glenn T. Seaborg, Arthur Wahl,<br />Joseph W. Kennedy, Edwin McMillan}} {{Elementboks ontdekdatum | 1940–1 }} {{Elementboks_isotope_begin | kleur1=#ff99cc | kleur2=black| isotopevan=plutonium |daaris=y}} {{Elementboks_isotope_verval | mg=238 | sim=Pu | nv=spoor | hl=87,74 [[jaar|j]] | vm=[[Spontane splyting|Ss]] | ve=204,66 | pg= | ps= }} {{Elementboks_isotope_verval | mg=239 | sim=Pu | nv=spoor | hl=2,41×10<sup>4</sup> [[jaar|j]] | vm=[[Spontane splyting|Ss]] | ve=207,06 | pg= | ps= }} {{elementboks_isotope_verval | mg=240 | sim=Pu | nv=[[Sintetiese radioaktiewe isotoop|sin]] | hl=6500 [[jaar|j]] | vm=[[Spontane splyting|Ss]] | ve=205,66 | pg= | ps= }} {{Elementboks_isotope_verval | mg=241 | sim=Pu | nv=[[Sintetiese radioaktiewe isotoop|sin]] | hl=14 [[jaar|j]] | vm=[[Betaverval|β<sup>−</sup>]] | ve=0,02078 | pg=241 | ps=[[Amerikium|Am]] }} {{Elementboks_isotope_verval | mg=242 | sim=Pu | nv=[[Sintetiese radioaktiewe isotoop|sin]] | hl=3,73×10<sup>5</sup> [[jaar|j]] | vm=[[Spontane splyting|Ss]] | ve=209,47 | pg= | ps= }} {{Elementboks_isotope_verval | mg=244 | sim=Pu | nv=[[Sintetiese radioaktiewe isotoop|sin]] | hl=8,08×10<sup>7</sup> [[jaar|j]] | vm=[[Alfaverval|α]] | ve=4,666 | pg=240 | ps=[[Uraan|U]] }} {{Elementboks_isotope_eindig}} {{Elementboks_voetskrif | kleur1=#ff99cc | kleur2=black }} '''Plutonium''' is 'n [[chemiese element]] met die simbool '''Pu''' en [[atoomgetal]] 94. Dit is 'n silwerwit [[aktinied]]. == Ontdekking == Plutonium is in 1940 ontdek deur Glenn Seaborg, Edwin McMillan, JW Kennedy en AC Wahl aan die [[Universiteit van Kalifornië, Berkeley]] nadat hulle [[uraan]] gebombardeer het met [[deuterium]] in 'n [[siklotron]], maar hierdie ontdekking het vir 'n geruime tyd geheim gebly. Vir die [[Manhattan-projek]] is daar tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] [[kernreaktor]]s gebou om die plutonium te produseer wat nodig was vir die twee atoombomme [[Trinity-kernwapentoets|Trinity]] en [[Fat Man]]. Plutonium is gebruik omdat daar net één atoombom gemaak kon word met uraan as gevolg van die enorme hoeveelheid benodigde materiaal en die koste. Die eerste kernontploffing in die geskiedenis was dus gedoen met 'n plutoniumbom. Plutonium is vernoem na die [[dwergplaneet]] (toe nog 'n [[planeet]]) [[Pluto]]. Hiermee is 'n tradisie voortgesit, want die twee voorafgaande elemente is genoem [[uraan]] na [[Uranus]] en [[neptunium]] na [[Neptunus]]. Behalwe dat hulle daarna vernoem is, het die elemente niks met die planete te doen nie. Die naam plutonium vir die chemiese element met [[atoomgetal]] 94 is amptelik bekend gemaak op [[21 Maart]] [[1942]]. == Toepassings == Tydens die [[Koue Oorlog]] is daar beide deur die [[Sowjetunie]] (in Maják, Seversk en Zjeleznogorsk) en deur die [[Verenigde State van Amerika]] na raming 300 ton plutonium geproduseer, hoofsaaklik vir toepassing in kernwapens. Sedert [[1982]] is, as gevolg van die nieverspreidingsverdrag, met die aftakeling van hierdie wapens begin en word plutonium steeds meer dikwels vir vreedsame doeleindes gebruik. Die VSA en die [[Russiese Federasie]] het onderling ooreengekom om elk 34 ton van hul oortollige kernwapen-plutonium te vernietig. Tans vind proewe plaas om dit te bereik deur die plutonium as brandstof in gewone [[kernkrag]]sentrales te gebruik. Plutonium is 'n belangrike neweproduk van kernreaktors wat uraan gebruik. Deur die verwerking van neweproduksplytstof in spesiale chemiese fabrieke word die plutonium vir [[hergebruik]] beskikbaar gemaak. Sulke verwerkingsfabrieke bestaan in [[Engeland]], [[Frankryk]], [[Rusland]], [[China]] en [[Japan]]. In ruimtesendings soos [[Voyager 1]], [[Galileo-ruimtesending|Galileo]] en [[Cassini-Huygens]] word elektriese stroom opgewek deur verval van radioaktiewe isotope soos plutonium-238. Die kragopwekker word 'n termo-radio-isotoopgenerator (afgekort RTG) genoem. Ook toerusting wat deur die [[Apollo-program]] op die [[Maan]] agtergelaat is, gebruik 'n RTG. Die Curiosity-voertuig wat in [[2011]] deur [[NASA]] gelanseer is en wat die oppervlak van die planeet [[Mars]] ondersoek, verkry sy energie uit 'n verbeterde soort RTG wat die naam MMRTG dra. Die MMRTG van Curiosity word gevoed deur 4,8&nbsp;kg plutonium-238. 'n RTG lewer 'n geringe vermoë, maar dit hou lank. 'n MMRTG lewer meer energie as 'n RTG, maar hou vir 'n korter tydperk. == Eienskappe == In suiwer vorm is plutonium 'n [[silwer (kleur)|silwerwit]] metaal, maar deur oksidasie in [[lug]] verander dit vinnig na [[geel]]. Deur spontane verval met uitstraling van α-deeltjies is plutonium altyd warmer as die omgewing. In groot hoeveelhede kan dit selfs [[water]] laat kook. In waterige oplossings kan plutonium as vier verskillende ione voorkom: Pu<sup>3+</sup> ([[blou]]), Pu<sup>4+</sup> ([[geelbruin]]), PuO<sup>2+</sup> (pienk-oranje) en PuO<sup>+</sup> ([[pienk]], maar ioon is onstabiel). == Verskyning == Die [[halfleeftyd]] van alle isotope is baie keer korter as die ouderdom van die [[aarde]], dus kom hulle feitlik nie meer op die aarde voor nie. Die weinige natuurlike plutonium word in baie lae konsentrasies aangetref in uraniumerts. Dit word wel kunsmatig vervaardig vir gebruik as brandstof in kernreaktors. Daar word jaarliks ​​wêreldwyd ongeveer 200&nbsp;000&nbsp;kg plutonium produseer.<ref>{{en}} Royal Society of Chemistry – [http://www.rsc.org/periodic-table/element/94/plutonium ''Plutonium'']</ref> == Isotope == {{Hoofartikel|Isotope van plutonium}} {| class="wikitable" style="font-size:90%;" ! colspan="6" | Stabielste isotope |- ! [[Isotoop|Iso]] ! [[Relatiewe aanwesigheid|RA]] (%) ! [[Halfleeftyd]] ! [[vervalvorm|VV]] ! [[vervalenergie|VE]] (M[[elektronvolt|eV]]) ! [[vervalproduk|VP]] |- | <sup>236</sup>Pu | [[Sintetiese radio-isotoop|sin]] | 2,86 [[jaar|j]] | [[Alfastraling|α]] | 5,867 | <sup>232</sup>U |- | <sup>238</sup>Pu | [[Sintetiese radio-isotoop|sin]] | 87,7 [[jaar|j]] | [[Alfastraling|α]] | 5,593 | <sup>234</sup>U |- | <sup>239</sup>Pu | [[Sintetiese radio-isotoop|sin]] | 2,4110×10<sup>4</sup> [[jaar|j]] | [[Alfastraling|α]] | 5,245 | <sup>235</sup>U |- | <sup>240</sup>Pu | [[Sintetiese radio-isotoop|sin]] | 6564 [[jaar|j]] | [[Alfastraling|α]] | 5,256 | <sup>236</sup>U |- | <sup>242</sup>Pu | [[Sintetiese radio-isotoop|sin]] | 3,733×10<sup>5</sup> [[jaar|j]] | [[Alfastraling|α]] | 4,984 | <sup>238</sup>U |- | <sup>244</sup>Pu | [[Sintetiese radio-isotoop|sin]] | 8,08×10<sup>7</sup> [[jaar|j]] | [[Alfastraling|α]] | 4,666 | <sup>240</sup>U |} Van plutonium is 21 radioaktiewe isotope bekend. <sup>244</sup>Pu is met 'n halfleeftyd van ruim 80&nbsp;miljoen jaar die stabielste. <sup>242</sup>Pu en <sup>239</sup>Pu het 'n halfleeftyd van onderskeidelik 373&nbsp;duisend en 24&nbsp;duisend jaar. Alle oorblywende isotope halveer in minder as 7&nbsp;000 jaar. == Toksikologie en veiligheid == Plutoniumverbindinge is giftig. Die chemiese toksisiteit van plutonium is vergelykbaar met dié van ander swaar metale. Plutonium is daarmee vergelykbaar met [[lood]]. Die gevaar skuil vernaamlik in die stralingstoksisiteit. Selfs met inagneming van die stralingstoksisiteit is [[radium]] egter giftiger as plutonium. Ingeasemde plutoniumstof, selfs in baie klein hoeveelhede, kan in die longe jarelank skade aanrig en uiteindelik na jare tot dekades longkanker veroorsaak. By groter dosisse kan akute bestralingsiekte voorkom. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} {{Wikt-inlyn|plutonium}} * [https://www.webelements.com/plutonium webelements.com Plutonium] {{Navigasie Periodieke tabel}} {{Normdata}} [[Kategorie:Plutonium]] ih2aysifjntt3m2w3wxkfvcs8tpo3ic Universiteit van Göttingen 0 126516 2968687 2391142 2026-09-19T16:44:29Z Pynappel 70858 /* Eksterne skakels */ 2968687 wikitext text/x-wiki Die '''Universiteit van Göttingen''' (Duits: Georg-August-Universität Göttingen, GAU, informeel bekend as Georgia Augusta) is 'n openbare navorsingsuniversiteit in [[Göttingen]], [[Duitsland]]. Die Universiteit is in 1734 gestig deur [[George II van Groot-Brittanje|George II, die koning van Groot-Brittanje]] en die kieser<!-- of keiser? --> van Hanover. Met klasse wat in 1737 begin het, is die universiteit die oudste in die staat Nedersakse en die grootste universiteit i.t.v. studentinskrywing, wat op ongeveer 26 000 staan. As tuiste van baie bekende figure verteenwoordig dit een van Duitsland se historiese en tradisionele instellings. Göttingen is al die ''stad van wetenskap'' genoem. <ref>{{cite web |url=http://www.goettingen-tourismus.de/?lang=en |title=Göttingen Tourismus - HOME |publisher=Goettingen-tourismus.de |date=4 Januarie 2017 |access-date=9 Februarie 2017 |language=lb |archive-url=https://web.archive.org/web/20190618154312/https://www.goettingen-tourismus.de/?lang=en |archive-date=18 Junie 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> [[Beeld:George II of Great Britain - 1730-50.jpg|duimnael|links|King George II, stigter en president van die universiteit]][[Beeld:Goettingen - Innenansicht Paulinerkirche (1748).png|duimnael|regs|King George II in die Pauliner Kerk in 1748]] Wat reputasie betref, is die Universiteit van Göttingen voorheen ondersteun deur die Uitnemendheidsinisiatief van die Duitse Universiteite, hou dit lidmaatskap van die Coimbra Groep en spog met 'n assosiasie met 40 Nobelpryswenners. Verder hou die universiteit sterk konneksies met groot navorsingsinstitute in Göttingen, soos dié van die ''Max Planck Society for the Advance of Science'' en die [[Gottfried Wilhelm Leibniz Wetenskaplike Gemeenskap]]. Met ongeveer 8 miljoen media-eenhede is die Göttingen Staat en Universiteitsbiblioteek een van die grootste biblioteke in Duitsland. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{Wikisource|Category:University of Göttingen|Universiteit van Göttingen}} * [https://www.uni-goettingen.de/en/1.html The University of Göttingen] – home page * [http://www.atomicheritage.org/index.php?option=com_content&task=view&id=167&Itemid=112 Shame at Göttingen], detailing the 1933 purge {{Universiteite in Duitsland}} {{Normdata}} [[Kategorie:Duitse universiteite]] [[Kategorie:Geboue en strukture in Nedersakse]] [[Kategorie:Göttingen]] 85wbs30x2s48j89lt1x3n9vr56q727o Universiteit van Kopenhagen 0 126814 2968690 2462442 2026-09-19T16:49:40Z Pynappel 70858 /* Verwysings */ 2968690 wikitext text/x-wiki [[beeld:University Main Building.jpg|duimnael|240px|regs|Universiteits Hoofgebou, ''Frue Plads''. (Verwronge 180° panorama).]] [[beeld:Metropolitanannekset.jpg|duimnael|200px|Annex in ''Fiolstræde''.]] Die '''Universiteit van Kopenhagen''' (Deens: Københavns Universitet) is die oudste universiteit en navorsingsinstelling in [[Denemarke]]. Dit is in 1479 gestig as 'n "studium generale", en is die tweede oudste instansie vir hoër onderwys in [[Skandinawië]] ná die [[ Universiteit van Uppsala]] (1477). Die Universiteit het 23 473 voorgraadse studente, 17 398 nagraadse studente, 2 968 doktorale studente en meer as 9000 werknemers. Die universiteit het vier kampusse in en rondom Kopenhagen, met die hoofkwartier in Sentraal-Kopenhagen. Die meeste kursusse word in Deens aangebied, maar baie kursusse word egter ook in [[Engels]] aangebied en 'n paar in [[Duits]]. Die universiteit het 'n paar duisende buitelandse studente, waarvan die helfte uit die Noordiese lande kom. Die universiteit is 'n lid van die [[Internasionale Alliansie van Navorsingsuniversiteite]] (IARU), saam met onder andere die [[Universiteit van Cambridge]], [[Yale-universiteit]], die [[Australiese Nasionale Universiteit]], en die [[Universiteit van Kalifornië, Berkeley]]. Volgens die 2016 Akademiese Rangorde van Wêrelduniversiteite is die Universiteit van Kopenhagen die beste universiteit in Skandinawië en die 30ste in die wêreld,<ref name=ARWU16>{{cite web |url=http://www.shanghairanking.com/ARWU2016.html |website=Shanghairanking.com |title=Academic Ranking of World Universities |access-date=23 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200601014730/http://www.shanghairanking.com/ARWU2016.html |archive-date=1 Junie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> volgens die 2016-2017 Times Higher Education World University Rankings as 120ste in die wêreld,<ref name=TIMES1516>{{cite web|url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2016/world-ranking#!/page/3/length/25|work=Times Higher Education|title=World University Rankings |accessdate=23 September 2016}}</ref> en volgens die 2016- 2017 QS World University Rankings as 68 in die wêreld.<ref name=QS1617>{{cite web |url=http://www.topuniversities.com/university-rankings/world-university-rankings/2016 |publisher=QS Quacquarelli Symonds Ltd. |title=QS World University Rankings |access-date=23 September 2016 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200601014132/https://www.topuniversities.com/university-rankings/world-university-rankings/2016 |archive-date=1 Junie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die universiteit het 37 Nobelpryswenners wat as alumni, fakulteitslede en navorsers geaffilieer is, en het een Turing-pryswenner voortgebring.<ref>{{cite web | url=http://amturing.acm.org/award_winners/naur_1024454.cfm | title=Peter Naur - A.M. Turing Award Winner | accessdate=27 October 2016}}</ref> == Gesiene alumni (chronologiese orde) == [[Beeld:Tycho Brahe.JPG|duimnael|[[Tycho Brahe]] ]] [[Beeld:Ole Rømer (Coning painting).jpg|duimnael|Ole Rømer]] [[Beeld:Kierkegaard.jpg|duimnael|[[Søren Kierkegaard]] ]] [[Beeld:Niels Bohr.jpg|regs|duimnael|[[Niels Bohr]] ]] [[Beeld:Piet Hein and H.C. Andersen (cropped).jpg|duimnael|[[Piet Hein (scientist)|Piet Hein]] ]] * [[Tycho Brahe]] (1546–1601) * [[Thomas Fincke]] (1561–1656) * [[Caspar Bartholin the Elder|Caspar Bartholin]] (1585–1629) * [[Olaus Wormius]] (1588–1655) * [[Thomas Bartholin]] (1616–1680)) * [[Rasmus Bartholin]] (1625–1698) * [[Thomas Hansen Kingo]] (1634–1703) * [[Nicholas Steno]] (1638–1696) * [[Ole Rømer]] (1644–1710) * [[Peder Horrebow]] (1679–1764) * [[Ludvig Holberg]] (1684–1754) * [[Morten Thrane Brunnich]] (1737–1827) * [[Caspar Wessel]] (1745–1818) * [[Martin Vahl]] (1749–1804) * [[Hans Christian Ørsted]] (1777–1851) * [[Anders Sandøe Ørsted]] (1778–1860) * [[Adam Gottlob Oehlenschläger]] (1779–1850) * [[N. F. S. Grundtvig]] (1783–1872) * [[Christopher Hansteen]] (1784–1873) * [[Johan Ludvig Heiberg]] (1791–1860) * [[Magnús Eiríksson]] (1806–1881) * [[Søren Kierkegaard]] (1813–1855) * [[Anders Sandøe Ørsted]] (1816–1872) * [[Hinrich Johannes Rink]] (1819–1893) * [[Peter Ludvig Panum]] (1820–1885) * [[Hans Schjellerup]] (1827–1887) * [[Carl Lange]] (1834–1900) * [[Thorvald N. Thiele]] (1838–1910) * [[Julius Petersen]] (1839–1910) * [[Eugenius Warming]] (1841–1924) * [[Georg Brandes]] (1842–1927) * [[Vilhelm Thomsen]] (1842–1927) * [[Harald Høffding]] (1843–1931) * [[Hans Christian Gram]] (1853–1938) * [[Christian Bohr]] (1855–1911) * [[Wilhelm Johannsen]] (1857–1927) * [[Niels Ryberg Finsen]] (1860–1904) * [[Otto Jespersen]] (1860–1943) * [[Kirstine Meyer]] (1861–1941) * [[Hannes Hafstein]] (1861–1922) * [[Johannes Andreas Grib Fibiger]] (1867–1928) * [[Holger Pedersen (linguist)|Holger Pedersen]] (1867–1953) * [[S. P. L. Sørensen]] (1868–1939) * [[Martin Knudsen]] (1871–1949) * [[August Krogh]] (1874–1949) * [[Holger Scheuermann]] (1877–1960) * [[Kirstine Smith]] (1878–1939) * [[Benjamin Christensen]] (1879–1959) * [[Niels Bohr]] (1885–1962) * [[Øjvind Winge]] (1886–1964) * [[Inge Lehmann]] (1888–1993) * [[Jakob Nielsen]] (1890–1959) * [[Julie Vinter Hansen]] (1890–1960) * [[Oskar Klein]] (1894–1977) * [[Henrik Dam]] (1895–1976) * [[Ove Arup]] (1896–1988) * [[Alf Ross]] (1899–1979) * [[Louis Hjelmslev]] (1899–1965) * [[Georg Rasch]] (1901–1980) * [[Knud Ejler Løgstrup]] (1905–1981) * [[Piet Hein]] (1905–1996) * [[Bengt Strömgren]] (1908–1987) * [[Hilde Levi]] (1909–2003) * [[Niels Kaj Jerne]] (1911–1994) * [[Preben von Magnus]] (1912-1973) * [[Jens Otto Krag]] (1914–1978) * [[Poul Hartling]] (1914–2000) * [[Bjørn Aage Ibsen]] (1915-2007) * [[Poul Bjørndahl Astrup]] (1915-2000) * [[Jens Christian Skou]] (gebore 1918) * [[Hans H. Ørberg]] (1920–2010) * [[Aage Bohr]] (1922–2009) * [[Halfdan T. Mahler]] (gebore 1923) * [[Ben Roy Mottelson]] (gebore 1926) * [[Peter Naur]] (1928-2016) * [[Poul Schlüter]] (gebore 1929) * [[Vigdís Finnbogadóttir]] (gebore 1930) * [[Jørgen Rischel]] (1934–2007) * [[Per Kirkeby]] (gebore 1938) * [[Per Pinstrup-Andersen]] (gebore 1939) * [[Søren Johansen]] (gebore 1939) * [[Lasse Hessel]] (gebore 1940) * [[Aage B. Sørensen]] (1941–2001) * [[Holger Bech Nielsen]] (gebore 1941) * [[Jørgen Haugan]] (gebore 1941) * [[Poul Nyrup Rasmussen]] (gebore 1943), * [[Niels Peter Lemche]] (gebore 1945) * [[Mogens Lykketoft]] (gebore 1946) * [[Halldór Ásgrímsson]] (gebore 1947) * [[Uffe Haagerup]] (gebore 1949) * [[Peter Høeg]] (gebore 1957) * [[Morten Frost]] (gebore 1958) * [[Mads Tofte]] (gebore 1959) * [[Ole Wæver]] (gebore 1960) * [[Steve Scully]] (gebore 1960)<ref>{{cite web|url=http://www.c-span.org/uploadedFiles/Content/spring11syllabus.pdf|title=Congress and the Presidency in the TV and Digital Age|publisher=C-SPAN|accessdate=May 4, 2011|archive-date=28 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120928192956/http://www.c-span.org/uploadedFiles/Content/spring11syllabus.pdf|url-status=dead}}</ref> * [[Corinna Cortes]] (gebore 1961 * [[Lars Løkke Rasmussen]] (gebore 1964) * [[Lars Mikkelsen]] (gebore 1964) * [[Bjørn Lomborg]] (gebore 1965) * [[Helle Thorning-Schmidt]] (gebore 1966) * [[Eskild Ebbesen]] (gebore 1972) *[[Høgni Reistrup]] (gebore 1984)<ref name="Linkedin">{{cite web|url=https://www.linkedin.com/in/hognireistrup|title=Høgni Reistrup|work=LinkedIn|accessdate=17 January 2016}}</ref><ref name="Færøudvalg">{{cite web |url=http://www.ft.dk/folketinget/udvalg_delegationer_kommissioner/udvalg/faeroeudvalget/nyheder/2013/03/temamoede%20fraflytning%20fra%20faeroerne.aspx |title=Folketingets Færøudvalg holder temamøde om den voksende fraflytning fra Færøerne |last=Bohlbro |first=Peter |date=13 Maart 2013 |publisher=The Folketing |access-date=17 Januarie 2016 |language=da |archive-url=https://web.archive.org/web/20161009115710/http://www.ft.dk/folketinget/udvalg_delegationer_kommissioner/udvalg/faeroeudvalget/nyheder/2013/03/temamoede%20fraflytning%20fra%20faeroerne.aspx |archive-date=9 Oktober 2016 |url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Saadjie}} {{Universiteite in Denemarke}} {{Normdata}} [[Kategorie:Universiteite]] [[Kategorie:Kopenhagen]] mu1niz5etj20p3ltp3bmuw2nxdrv5ki 2968691 2968690 2026-09-19T16:53:41Z Pynappel 70858 2968691 wikitext text/x-wiki [[beeld:University Main Building.jpg|duimnael|240px|regs|Universiteits Hoofgebou, ''Frue Plads''. (Verwronge 180° panorama).]] [[beeld:Metropolitanannekset.jpg|duimnael|200px|Annex in ''Fiolstræde''.]] Die '''Universiteit van Kopenhagen''' (Deens: Københavns Universitet) is die oudste universiteit en navorsingsinstelling in [[Denemarke]]. Dit is in 1479 gestig as 'n "studium generale", en is die tweede oudste instansie vir hoër onderwys in [[Skandinawië]] ná die [[ Universiteit van Uppsala]] (1477). Die Universiteit het 23 473 voorgraadse studente, 17 398 nagraadse studente, 2 968 doktorale studente en meer as 9&nbsp;000 werknemers. Die universiteit het vier kampusse in en rondom Kopenhagen, met die hoofkwartier in Sentraal-Kopenhagen. Die meeste kursusse word in Deens aangebied, maar baie kursusse word egter ook in [[Engels]] aangebied en 'n paar in [[Duits]]. Die universiteit het 'n paar duisende buitelandse studente, waarvan die helfte uit die Noordiese lande kom. Die universiteit is 'n lid van die [[Internasionale Alliansie van Navorsingsuniversiteite]] (IARU), saam met onder andere die [[Universiteit van Cambridge]], [[Yale-universiteit]], die [[Australiese Nasionale Universiteit]], en die [[Universiteit van Kalifornië, Berkeley]]. Volgens die 2016 Akademiese Rangorde van Wêrelduniversiteite is die Universiteit van Kopenhagen die beste universiteit in Skandinawië en die 30ste in die wêreld,<ref name=ARWU16>{{cite web |url=http://www.shanghairanking.com/ARWU2016.html |website=Shanghairanking.com |title=Academic Ranking of World Universities |access-date=23 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200601014730/http://www.shanghairanking.com/ARWU2016.html |archive-date=1 Junie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> volgens die 2016-2017 Times Higher Education World University Rankings as 120ste in die wêreld,<ref name=TIMES1516>{{cite web|url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2016/world-ranking#!/page/3/length/25|work=Times Higher Education|title=World University Rankings |accessdate=23 September 2016}}</ref> en volgens die 2016- 2017 QS World University Rankings as 68 in die wêreld.<ref name=QS1617>{{cite web |url=http://www.topuniversities.com/university-rankings/world-university-rankings/2016 |publisher=QS Quacquarelli Symonds Ltd. |title=QS World University Rankings |access-date=23 September 2016 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200601014132/https://www.topuniversities.com/university-rankings/world-university-rankings/2016 |archive-date=1 Junie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die universiteit het 37 Nobelpryswenners wat as alumni, fakulteitslede en navorsers geaffilieer is, en het een Turing-pryswenner voortgebring.<ref>{{cite web | url=http://amturing.acm.org/award_winners/naur_1024454.cfm | title=Peter Naur - A.M. Turing Award Winner | accessdate=27 October 2016}}</ref> == Gesiene alumni (chronologiese orde) == [[Beeld:Tycho Brahe.JPG|duimnael|[[Tycho Brahe]] ]] [[Beeld:Ole Rømer (Coning painting).jpg|duimnael|Ole Rømer]] [[Beeld:Kierkegaard.jpg|duimnael|[[Søren Kierkegaard]] ]] [[Beeld:Niels Bohr.jpg|regs|duimnael|[[Niels Bohr]] ]] [[Beeld:Piet Hein and H.C. Andersen (cropped).jpg|duimnael|[[Piet Hein (scientist)|Piet Hein]] ]] * [[Tycho Brahe]] (1546–1601) * [[Thomas Fincke]] (1561–1656) * [[Caspar Bartholin the Elder|Caspar Bartholin]] (1585–1629) * [[Olaus Wormius]] (1588–1655) * [[Thomas Bartholin]] (1616–1680)) * [[Rasmus Bartholin]] (1625–1698) * [[Thomas Hansen Kingo]] (1634–1703) * [[Nicholas Steno]] (1638–1696) * [[Ole Rømer]] (1644–1710) * [[Peder Horrebow]] (1679–1764) * [[Ludvig Holberg]] (1684–1754) * [[Morten Thrane Brunnich]] (1737–1827) * [[Caspar Wessel]] (1745–1818) * [[Martin Vahl]] (1749–1804) * [[Hans Christian Ørsted]] (1777–1851) * [[Anders Sandøe Ørsted]] (1778–1860) * [[Adam Gottlob Oehlenschläger]] (1779–1850) * [[N. F. S. Grundtvig]] (1783–1872) * [[Christopher Hansteen]] (1784–1873) * [[Johan Ludvig Heiberg]] (1791–1860) * [[Magnús Eiríksson]] (1806–1881) * [[Søren Kierkegaard]] (1813–1855) * [[Anders Sandøe Ørsted]] (1816–1872) * [[Hinrich Johannes Rink]] (1819–1893) * [[Peter Ludvig Panum]] (1820–1885) * [[Hans Schjellerup]] (1827–1887) * [[Carl Lange]] (1834–1900) * [[Thorvald N. Thiele]] (1838–1910) * [[Julius Petersen]] (1839–1910) * [[Eugenius Warming]] (1841–1924) * [[Georg Brandes]] (1842–1927) * [[Vilhelm Thomsen]] (1842–1927) * [[Harald Høffding]] (1843–1931) * [[Hans Christian Gram]] (1853–1938) * [[Christian Bohr]] (1855–1911) * [[Wilhelm Johannsen]] (1857–1927) * [[Niels Ryberg Finsen]] (1860–1904) * [[Otto Jespersen]] (1860–1943) * [[Kirstine Meyer]] (1861–1941) * [[Hannes Hafstein]] (1861–1922) * [[Johannes Andreas Grib Fibiger]] (1867–1928) * [[Holger Pedersen (linguist)|Holger Pedersen]] (1867–1953) * [[S. P. L. Sørensen]] (1868–1939) * [[Martin Knudsen]] (1871–1949) * [[August Krogh]] (1874–1949) * [[Holger Scheuermann]] (1877–1960) * [[Kirstine Smith]] (1878–1939) * [[Benjamin Christensen]] (1879–1959) * [[Niels Bohr]] (1885–1962) * [[Øjvind Winge]] (1886–1964) * [[Inge Lehmann]] (1888–1993) * [[Jakob Nielsen]] (1890–1959) * [[Julie Vinter Hansen]] (1890–1960) * [[Oskar Klein]] (1894–1977) * [[Henrik Dam]] (1895–1976) * [[Ove Arup]] (1896–1988) * [[Alf Ross]] (1899–1979) * [[Louis Hjelmslev]] (1899–1965) * [[Georg Rasch]] (1901–1980) * [[Knud Ejler Løgstrup]] (1905–1981) * [[Piet Hein]] (1905–1996) * [[Bengt Strömgren]] (1908–1987) * [[Hilde Levi]] (1909–2003) * [[Niels Kaj Jerne]] (1911–1994) * [[Preben von Magnus]] (1912-1973) * [[Jens Otto Krag]] (1914–1978) * [[Poul Hartling]] (1914–2000) * [[Bjørn Aage Ibsen]] (1915-2007) * [[Poul Bjørndahl Astrup]] (1915-2000) * [[Jens Christian Skou]] (gebore 1918) * [[Hans H. Ørberg]] (1920–2010) * [[Aage Bohr]] (1922–2009) * [[Halfdan T. Mahler]] (gebore 1923) * [[Ben Roy Mottelson]] (gebore 1926) * [[Peter Naur]] (1928-2016) * [[Poul Schlüter]] (gebore 1929) * [[Vigdís Finnbogadóttir]] (gebore 1930) * [[Jørgen Rischel]] (1934–2007) * [[Per Kirkeby]] (gebore 1938) * [[Per Pinstrup-Andersen]] (gebore 1939) * [[Søren Johansen]] (gebore 1939) * [[Lasse Hessel]] (gebore 1940) * [[Aage B. Sørensen]] (1941–2001) * [[Holger Bech Nielsen]] (gebore 1941) * [[Jørgen Haugan]] (gebore 1941) * [[Poul Nyrup Rasmussen]] (gebore 1943), * [[Niels Peter Lemche]] (gebore 1945) * [[Mogens Lykketoft]] (gebore 1946) * [[Halldór Ásgrímsson]] (gebore 1947) * [[Uffe Haagerup]] (gebore 1949) * [[Peter Høeg]] (gebore 1957) * [[Morten Frost]] (gebore 1958) * [[Mads Tofte]] (gebore 1959) * [[Ole Wæver]] (gebore 1960) * [[Steve Scully]] (gebore 1960)<ref>{{cite web|url=http://www.c-span.org/uploadedFiles/Content/spring11syllabus.pdf|title=Congress and the Presidency in the TV and Digital Age|publisher=C-SPAN|accessdate=May 4, 2011|archive-date=28 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120928192956/http://www.c-span.org/uploadedFiles/Content/spring11syllabus.pdf|url-status=dead}}</ref> * [[Corinna Cortes]] (gebore 1961 * [[Lars Løkke Rasmussen]] (gebore 1964) * [[Lars Mikkelsen]] (gebore 1964) * [[Bjørn Lomborg]] (gebore 1965) * [[Helle Thorning-Schmidt]] (gebore 1966) * [[Eskild Ebbesen]] (gebore 1972) *[[Høgni Reistrup]] (gebore 1984)<ref name="Linkedin">{{cite web|url=https://www.linkedin.com/in/hognireistrup|title=Høgni Reistrup|work=LinkedIn|accessdate=17 January 2016}}</ref><ref name="Færøudvalg">{{cite web |url=http://www.ft.dk/folketinget/udvalg_delegationer_kommissioner/udvalg/faeroeudvalget/nyheder/2013/03/temamoede%20fraflytning%20fra%20faeroerne.aspx |title=Folketingets Færøudvalg holder temamøde om den voksende fraflytning fra Færøerne |last=Bohlbro |first=Peter |date=13 Maart 2013 |publisher=The Folketing |access-date=17 Januarie 2016 |language=da |archive-url=https://web.archive.org/web/20161009115710/http://www.ft.dk/folketinget/udvalg_delegationer_kommissioner/udvalg/faeroeudvalget/nyheder/2013/03/temamoede%20fraflytning%20fra%20faeroerne.aspx |archive-date=9 Oktober 2016 |url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Saadjie}} {{Universiteite in Denemarke}} {{Normdata}} [[Kategorie:Universiteite]] [[Kategorie:Kopenhagen]] mdq27n0oil4b8y473q08drubpo0evqk 2968692 2968691 2026-09-19T16:54:20Z Pynappel 70858 AWS 11 2968692 wikitext text/x-wiki [[beeld:University Main Building.jpg|duimnael|240px|regs|Universiteits Hoofgebou, ''Frue Plads''. (Verwronge 180° panorama).]] [[beeld:Metropolitanannekset.jpg|duimnael|200px|Annex in ''Fiolstræde''.]] Die '''Universiteit van Kopenhagen''' (Deens: Københavns Universitet) is die oudste universiteit en navorsingsinstelling in [[Denemarke]]. Dit is in 1479 gestig as 'n "studium generale", en is die tweede oudste instansie vir hoër onderwys in [[Skandinawië]] ná die [[ Universiteit van Uppsala]] (1477). Die Universiteit het 23 473 voorgraadse studente, 17 398 nagraadse studente, 2 968 doktorale studente en meer as 9&nbsp;000 werknemers. Die universiteit het vier kampusse in en rondom Kopenhagen, met die hoofkwartier in Sentraal-Kopenhagen. Die meeste kursusse word in Deens aangebied, maar baie kursusse word egter ook in [[Engels]] aangebied en 'n paar in [[Duits]]. Die universiteit het 'n paar duisende buitelandse studente, waarvan die helfte uit die Noordiese lande kom. Die universiteit is 'n lid van die [[Internasionale Alliansie van Navorsingsuniversiteite]] (IARU), saam met onder andere die [[Universiteit van Cambridge]], [[Yale-universiteit]], die [[Australiese Nasionale Universiteit]], en die [[Universiteit van Kalifornië, Berkeley]]. Volgens die 2016 Akademiese Rangorde van Wêrelduniversiteite is die Universiteit van Kopenhagen die beste universiteit in Skandinawië en die 30ste in die wêreld,<ref name=ARWU16>{{cite web |url=http://www.shanghairanking.com/ARWU2016.html |website=Shanghairanking.com |title=Academic Ranking of World Universities |access-date=23 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200601014730/http://www.shanghairanking.com/ARWU2016.html |archive-date=1 Junie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> volgens die 2016-2017 Times Higher Education World University Rankings as 120ste in die wêreld,<ref name=TIMES1516>{{cite web|url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2016/world-ranking#!/page/3/length/25|work=Times Higher Education|title=World University Rankings |accessdate=23 September 2016}}</ref> en volgens die 2016- 2017 QS World University Rankings as 68 in die wêreld.<ref name=QS1617>{{cite web |url=http://www.topuniversities.com/university-rankings/world-university-rankings/2016 |publisher=QS Quacquarelli Symonds Ltd. |title=QS World University Rankings |access-date=23 September 2016 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200601014132/https://www.topuniversities.com/university-rankings/world-university-rankings/2016 |archive-date=1 Junie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die universiteit het 37 Nobelpryswenners wat as alumni, fakulteitslede en navorsers geaffilieer is, en het een Turing-pryswenner voortgebring.<ref>{{cite web | url=http://amturing.acm.org/award_winners/naur_1024454.cfm | title=Peter Naur - A.M. Turing Award Winner | accessdate=27 October 2016}}</ref> == Gesiene alumni (chronologiese orde) == [[Beeld:Tycho Brahe.JPG|duimnael|[[Tycho Brahe]] ]] [[Beeld:Ole Rømer (Coning painting).jpg|duimnael|Ole Rømer]] [[Beeld:Kierkegaard.jpg|duimnael|[[Søren Kierkegaard]] ]] [[Beeld:Niels Bohr.jpg|regs|duimnael|[[Niels Bohr]] ]] [[Beeld:Piet Hein and H.C. Andersen (cropped).jpg|duimnael|[[Piet Hein (scientist)|Piet Hein]] ]] * [[Tycho Brahe]] (1546-1601) * [[Thomas Fincke]] (1561-1656) * [[Caspar Bartholin the Elder|Caspar Bartholin]] (1585-1629) * [[Olaus Wormius]] (1588-1655) * [[Thomas Bartholin]] (1616-1680)) * [[Rasmus Bartholin]] (1625-1698) * [[Thomas Hansen Kingo]] (1634-1703) * [[Nicholas Steno]] (1638-1696) * [[Ole Rømer]] (1644-1710) * [[Peder Horrebow]] (1679-1764) * [[Ludvig Holberg]] (1684-1754) * [[Morten Thrane Brunnich]] (1737-1827) * [[Caspar Wessel]] (1745-1818) * [[Martin Vahl]] (1749-1804) * [[Hans Christian Ørsted]] (1777-1851) * [[Anders Sandøe Ørsted]] (1778-1860) * [[Adam Gottlob Oehlenschläger]] (1779-1850) * [[N. F. S. Grundtvig]] (1783-1872) * [[Christopher Hansteen]] (1784-1873) * [[Johan Ludvig Heiberg]] (1791-1860) * [[Magnús Eiríksson]] (1806-1881) * [[Søren Kierkegaard]] (1813-1855) * [[Anders Sandøe Ørsted]] (1816-1872) * [[Hinrich Johannes Rink]] (1819-1893) * [[Peter Ludvig Panum]] (1820-1885) * [[Hans Schjellerup]] (1827-1887) * [[Carl Lange]] (1834-1900) * [[Thorvald N. Thiele]] (1838-1910) * [[Julius Petersen]] (1839-1910) * [[Eugenius Warming]] (1841-1924) * [[Georg Brandes]] (1842-1927) * [[Vilhelm Thomsen]] (1842-1927) * [[Harald Høffding]] (1843-1931) * [[Hans Christian Gram]] (1853-1938) * [[Christian Bohr]] (1855-1911) * [[Wilhelm Johannsen]] (1857-1927) * [[Niels Ryberg Finsen]] (1860-1904) * [[Otto Jespersen]] (1860-1943) * [[Kirstine Meyer]] (1861-1941) * [[Hannes Hafstein]] (1861-1922) * [[Johannes Andreas Grib Fibiger]] (1867-1928) * [[Holger Pedersen (linguist)|Holger Pedersen]] (1867-1953) * [[S. P. L. Sørensen]] (1868-1939) * [[Martin Knudsen]] (1871-1949) * [[August Krogh]] (1874-1949) * [[Holger Scheuermann]] (1877-1960) * [[Kirstine Smith]] (1878-1939) * [[Benjamin Christensen]] (1879-1959) * [[Niels Bohr]] (1885-1962) * [[Øjvind Winge]] (1886-1964) * [[Inge Lehmann]] (1888-1993) * [[Jakob Nielsen]] (1890-1959) * [[Julie Vinter Hansen]] (1890-1960) * [[Oskar Klein]] (1894-1977) * [[Henrik Dam]] (1895-1976) * [[Ove Arup]] (1896-1988) * [[Alf Ross]] (1899-1979) * [[Louis Hjelmslev]] (1899-1965) * [[Georg Rasch]] (1901-1980) * [[Knud Ejler Løgstrup]] (1905-1981) * [[Piet Hein]] (1905-1996) * [[Bengt Strömgren]] (1908-1987) * [[Hilde Levi]] (1909-2003) * [[Niels Kaj Jerne]] (1911-1994) * [[Preben von Magnus]] (1912-1973) * [[Jens Otto Krag]] (1914-1978) * [[Poul Hartling]] (1914-2000) * [[Bjørn Aage Ibsen]] (1915-2007) * [[Poul Bjørndahl Astrup]] (1915-2000) * [[Jens Christian Skou]] (gebore 1918) * [[Hans H. Ørberg]] (1920-2010) * [[Aage Bohr]] (1922-2009) * [[Halfdan T. Mahler]] (gebore 1923) * [[Ben Roy Mottelson]] (gebore 1926) * [[Peter Naur]] (1928-2016) * [[Poul Schlüter]] (gebore 1929) * [[Vigdís Finnbogadóttir]] (gebore 1930) * [[Jørgen Rischel]] (1934-2007) * [[Per Kirkeby]] (gebore 1938) * [[Per Pinstrup-Andersen]] (gebore 1939) * [[Søren Johansen]] (gebore 1939) * [[Lasse Hessel]] (gebore 1940) * [[Aage B. Sørensen]] (1941-2001) * [[Holger Bech Nielsen]] (gebore 1941) * [[Jørgen Haugan]] (gebore 1941) * [[Poul Nyrup Rasmussen]] (gebore 1943), * [[Niels Peter Lemche]] (gebore 1945) * [[Mogens Lykketoft]] (gebore 1946) * [[Halldór Ásgrímsson]] (gebore 1947) * [[Uffe Haagerup]] (gebore 1949) * [[Peter Høeg]] (gebore 1957) * [[Morten Frost]] (gebore 1958) * [[Mads Tofte]] (gebore 1959) * [[Ole Wæver]] (gebore 1960) * [[Steve Scully]] (gebore 1960)<ref>{{cite web|url=http://www.c-span.org/uploadedFiles/Content/spring11syllabus.pdf|title=Congress and the Presidency in the TV and Digital Age|publisher=C-SPAN|accessdate=May 4, 2011|archive-date=28 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120928192956/http://www.c-span.org/uploadedFiles/Content/spring11syllabus.pdf|url-status=dead}}</ref> * [[Corinna Cortes]] (gebore 1961 * [[Lars Løkke Rasmussen]] (gebore 1964) * [[Lars Mikkelsen]] (gebore 1964) * [[Bjørn Lomborg]] (gebore 1965) * [[Helle Thorning-Schmidt]] (gebore 1966) * [[Eskild Ebbesen]] (gebore 1972) *[[Høgni Reistrup]] (gebore 1984)<ref name="Linkedin">{{cite web|url=https://www.linkedin.com/in/hognireistrup|title=Høgni Reistrup|work=LinkedIn|accessdate=17 January 2016}}</ref><ref name="Færøudvalg">{{cite web |url=http://www.ft.dk/folketinget/udvalg_delegationer_kommissioner/udvalg/faeroeudvalget/nyheder/2013/03/temamoede%20fraflytning%20fra%20faeroerne.aspx |title=Folketingets Færøudvalg holder temamøde om den voksende fraflytning fra Færøerne |last=Bohlbro |first=Peter |date=13 Maart 2013 |publisher=The Folketing |access-date=17 Januarie 2016 |language=da |archive-url=https://web.archive.org/web/20161009115710/http://www.ft.dk/folketinget/udvalg_delegationer_kommissioner/udvalg/faeroeudvalget/nyheder/2013/03/temamoede%20fraflytning%20fra%20faeroerne.aspx |archive-date=9 Oktober 2016 |url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Saadjie}} {{Universiteite in Denemarke}} {{Normdata}} [[Kategorie:Universiteite]] [[Kategorie:Kopenhagen]] b2t7bn9a7et0r4wsvbwr616zwkhasw7 Universiteit van Uppsala 0 126820 2968740 2816397 2026-09-19T17:20:10Z Pynappel 70858 /* Verwysings */ 2968740 wikitext text/x-wiki [[Beeld:Universitas Regia Upsaliensis.jpg|300px|duimnael|Universiteitsaal (Universiteit van Uppsala)]] '''Die Universiteit van Uppsala''' is 'n navorsingsuniversiteit in [[Uppsala]], [[Swede]], en is die oudste universiteit in Swede en al die Noordiese lande wat nog in gebruik is. Dit is in 1477 gestig. <ref>Ridder-Symoens, Hilde de. ''A History of the University in Europe.'' Drukpers van die [[Universiteit van Cambridge]], 2003. Page 84.</ref> Dit is as een van die wêreld se 100 beste universiteite in verskeie hoë profiel internasionale ranglyste aangedui. <ref name="UU-rankings">{{cite web |publisher=Uppsala University |url=http://www.uu.se/en/about-uu/quality/rankings/ |title=Uppsala University in International Rankings |access-date=20 April 2017 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190809053524/http://www.uu.se/en/about-uu/quality/rankings/ |archive-date= 9 Augustus 2019 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> Die universiteit gebruik "Gratiae veritas naturae" as sy leuse en sluit natuurwetenskappe in. Die universiteit het aan die einde van die 16de eeu van groot belang geword tydens die opkoms van Swede, en het 'n relatiewe finansiële stabiliteit gekry met 'n groot skenking van koning [[Gustavus Adolphus]] in die vroeë 17de eeu. Uppsala het ook 'n belangrike historiese plek in die Sweedse nasionale kultuur, identiteit en vir die Sweedse samelewing en regering: in historiografie, literatuur, politiek en musiek. Baie aspekte van die Sweedse akademiese kultuur oor die algemeen, soos die wit studentekeps, het in Uppsala ontstaan. Dit deel 'n aantal eienaardighede, soos die studente nasiesisteem, met [[Lund Universiteit]] en die Universiteit van Helsinki. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Saadjie}} {{Sweedse universiteite}} {{Normdata}} [[Kategorie:Sweedse universiteite]] bxzomj0eg0vtzcrcpbw7phgf3ur6t7i Lund Universiteit 0 126828 2968741 2438463 2026-09-19T17:20:22Z Pynappel 70858 /* Verwysings */ 2968741 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Universiteit |naam = Lund Universiteit |beeld = Lunds universitets huvudbyggnad (juli 2008).jpg |beeldbyskrif = Lund UniversiteitHoofgebou, gebou in 1882 |latyn_naam = |leuse = ''Ad utrumque '' |leuseafr = Voorbereid vir die boek en die swaard |leuseeng = ''Prepared for both the book and the sword'' |gestig = 1666 |gesluit = |tipe = Openbare universiteit |affiliasie = |befondsing = SEK 8 billion<ref name="lunduniversity.lu.se">[http://www.lunduniversity.lu.se/about/about-lund-university/facts-and-figures Facts and figures] Lund University web site. Retrieved 21 May 2017.</ref> |amptenaar_in_beheer = Prof. [[Torbjörn von Schantz]]<ref>[http://www.lunduniversity.lu.se/about/management-leadership/university-management]. Lund University official web site. Retrieved 21 May 2017.</ref> |voorsitter = |voorsittende beampte= |kanselier = |vise-kanselier = |president = |visie-president = |superintendent = |provoos = |rektor = |prinsipaal = |dekaan = |direkteur = |fakulteit = |personeel = Akademiese personeel-4,800 (2016),<ref name="Facts and figures">[http://www.lunduniversity.lu.se/about/about-lund-university/facts-and-figures Facts and figures - Lund University]</ref> administratiewe personeel-2,500 (2016)<ref name="Facts and figures">[http://www.lunduniversity.lu.se/about/about-lund-university/facts-and-figures Facts and figures - Lund University]</ref> |studentetal = 42,000 studente (2016)<ref name="lunduniversity.lu.se">[http://www.lunduniversity.lu.se/about/about-lund-university/facts-and-figures Facts and figures] Lund University web site. Retrieved 21 May 2017.</ref> |voorgraadse studente= |nagraadse studente = |doktoraal = |ander = |ligging = Lund, Scania, Swede |stad = [[Lund]] |provinsie = [[Scania]] |land = [[Swede]] |coor = |kampus = Stedelik |voormalige_name = |free_label = |free = |sport = |kleure = Donkerblou en brons <br />{{color box|#000080}} {{color box|#9c6114}} |image_name= Lund University logotype.png |bynaam = LU |gelukbringer = |affiliasies = Universitas 21, LERU, EUA, ASAIHL |webtuiste = |logo = |voetnotas = }} '''Die Universiteit van Lund''' (Sweeds: Lunds universitet) is een van [[Europa]] se oudste, grootste en mees gesogte universiteite,<ref>[http://www.universityworldnews.com/article.php?story=20150205102138294 University World News]</ref><ref name="solander">[http://www.solander.lu.se/LU.html Lund University] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161114160755/http://www.solander.lu.se/LU.html |date=14 November 2016 }}, ''The Solander Program'' Website</ref><ref>{{cite web |url=http://www.lunduniversity.lu.se/about-lund-university |title=About Lund University - Lund University |access-date=5 Julie 2016 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200519053558/https://www.lunduniversity.lu.se/about-lund-university |archive-date=19 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> wat deurlopend onder die wêreld se top 100 universiteite gereken word.<ref>{{cite web |url=http://www.lunduniversity.lu.se/about/about-lund-university/university-world-rankings |title=University world rankings - LUND UNIVERSITY – A TOP 100 UNIVERSITY |access-date=21 Mei 2017 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200506050606/https://www.lunduniversity.lu.se/about/about-lund-university/university-world-rankings |archive-date=6 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.topuniversities.com/university-rankings/world-university-rankings/2015 |title=QS World University Rankings - 2015 |work=Top Universities |access-date=31 Mei 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200511042619/https://www.topuniversities.com/university-rankings/world-university-rankings/2015 |archive-date=11 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>Shanghai Jiao Tong University's Academic Ranking of World Universities</ref><ref>{{cite web|url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2016 |title=The Times Higher Education World University Rankings 2016 |publisher=Timeshighereducation.co.uk |date= |accessdate=2016-07-05}}</ref> Die universiteit, geleë in die stad Lund in die provinsie Scania, [[Swede]], het sy oorsprong in1425 toe 'n Franciskaanse "studium generale" in Lund, langs die katedraal van Lund, gestig is. Dit is die oudste instelling van hoër onderwys in [[Skandinawië]]. Nadat Swede Scania van [[Denemarke]] verower het in die 1658-verdrag van Roskilde, is die universiteit in 1666 gestig op die plek van die ou "studium generaal" langs die katedraal van Lund. Die Universiteit van Lund het agt fakulteite,<ref>{{cite web |url=http://www.lunduniversity.lu.se/about/management-leadership |title=Management and leadership |access-date=5 Julie 2016 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200506071139/https://www.lunduniversity.lu.se/about/management-leadership |archive-date=6 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> met addisionele kampusse in die stede [[Malmö]] en Helsingborg, en 42 000 studente<ref name="lunduniversity.lu.se">[http://www.lunduniversity.lu.se/about/about-lund-university/facts-and-figures Facts and figures] Lund University web site. Retrieved 21 May 2017.</ref> in 302 verskillende programme en 2 046 vrystaande kursusse. Die Universiteit het sowat 600 vennoot universiteite in meer as 70 lande, en dit behoort tot die liga van die Europese navorsingsuniversiteite sowel as die wêreldwye Universitas 21-netwerk.<ref>{{cite web |url=http://www.lunduniversity.lu.se/about/about-lund-university |title=About Lund University - Lund University |publisher=Lund University |date=5 Julie 2016 |access-date=5 Julie 2016 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200506142600/https://www.lunduniversity.lu.se/about/about-lund-university |archive-date=6 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Saadjie}} {{Sweedse universiteite}} {{Normdata}} [[Kategorie:Sweedse universiteite]] tf6zq783b2u52tts7uevca5paesjdt5 Erasmus Universiteit Rotterdam 0 133057 2968700 2857390 2026-09-19T16:56:58Z Pynappel 70858 /* Eksterne skakels */ 2968700 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Universiteit |naam = Erasmus Universiteit Rotterdam<br/ >(Erasmus University Rotterdam) |inheemse_naam = |beeld = Logo Erasmus Universiteit Rotterdam.svg |beeldbeskrywing = |latyn_naam = Academia Erasmiana Roterodamensis |leuse = Make it happen |leuseafr = Maak dit gebeur |leuseeng = |gestig = [[1913]] |gesluit = |tipe = Openbare universiteit |affiliasie = |befondsing = €588 miljoen <ref name="a">Jaar 2016.</ref> |amptenaar_in_beheer = |voorsitter = |voorsittende_beampte = |kanselier = |president = Ed Brinksma |vise-president = |superintendent = |provoos = |vise-kanselier = |rektor = Annelien Bredenoord |prinsipaal = |dekaan = |direkteur = |fakulteit = 7 |personeel = 2 932 <ref name="a"/> |studentetal = 28 047 <ref name="a"/> |voorgraadse studente = |nagraadse studente = |doktoraal = |ander = |stad = [[Rotterdam]] |staat = [[Zuid-Holland]] |land = [[Nederland]] |coor = |kampus = |voormalige name = Nederlandsche Handels-Hoogeschool (NHH: 1913-1939)<br/ >Nederlandsche Economische Hoogeschool (NEH: 1939-1973) |free = |sport = |kleure = |bynaam = |gelukbringer = |atletiek = |affiliasies = [[AMBA]], [[EUA]], [[EQUIS]], [[AACSB]] |webtuiste = {{Amptelike URL}} |kenteken = |voetnotas = }} Die '''Erasmus Universiteit Rotterdam''' (afgekort: ''EUR'') is 'n [[Nederland]]se [[universiteit]] in die stad [[Rotterdam]]. Die universiteit is genoem na die teoloog, filosoof en humanis [[Desiderius Erasmus]] (1466/67/69-1536). Die kampusse is op twee plekke geleë wat ''Hoboken'' en ''Woudestein'' genoem word. Verder is die ''Erasmus University College'' in die voormalige munisipale biblioteek gevestig en daar is ook 'n vestiging in [[Den Haag]] wat ''ISS International Institute of Social Studies'' genoem word. Die universiteit het in 2016 28&nbsp;047 studente gehad<!--<ref name="Jaarverslag2016"/>-->. Van hulle het 5&nbsp;542 uit die buiteland gekom. Meer as die helfte van hulle kom uit [[Europa]] ( [[Rusland]] ingesluit), 27% is van [[Asië]], 8% kom uit [[Afrika]], 3,5% uit [[Suid-Amerika]] en byna 4% uit [[Noord-Amerika]]. == Geskiedenis == [[Lêer:Rotterdam universiteit faculteitsgebouw.jpg|duimnael|185px|Fakulteitsgebou Woudestein]] [[Lêer:ErasmusUniv2.JPG|duimnael|185px|Erasmus-paviljoen]] Die Erasmus Universiteit Rotterdam in sy huidige vorm bestaan sedert [[1973]], maar sy geskiedenis gaan terug tot [[1913]]. Dit is die jaar waarin 'n private inisiatief tot oprigting van die ''Nederlandsche Handels-Hoogeschool'' breë steun van die [[Rotterdam]]se sakesektor gekry het. Die wettiglike erkenning van die hoër onderwys in handel en ekonomie as wetenskaplike dissiplines het in 1939 tot 'n ander naam gelei. De ''NHH'' het die ''NEH'' geword: die ''Nederlandsche Economische Hoogeschool''. Die maatskappy het in die 1960s vinnig ontwikkel en die skool is uitgebrei met fakulteite in die regsgeleerdheid en die sosiale wetenskappe. Later het nog die filosofie, geskiedkunde, kunsgeskiedenis en bedryfskunde gevolg. Die groei van die aantal studente het nuwe huisvesting vereis en die ''NEH'' het in 1968 verhuis van die Pieter de Hoochweg in Rotterdam-Wes na Kralingen waar die argitekte Kees Elffers, A. van der Heijen en C. Hoogeveen die nuwe kampus Woudestein ontwerp het. Die ''Stichting Klinisch Hoger Onderwijs'' het hom sedert 1950 ingespan om 'n volledige medies-wetenskaplike opleiding in Rotterdam moontlik te maak. Die Nederlandse owerheid het in 1966 die ''Medische Faculteit Rotterdam'' gestig. Sy huisvesting is op die Hoboken-terrein naas een van belangrikste hospitale van die stad, die ''Dijkzigtziekenhuis''. In 1973 het die ''NEH'' en die mediese fakulteit saamgesmelt en het dit die ''Erasmus Universiteit Rotterdam'' geword, die eerste universiteit wat na een persoon genoem is, naamlik Erasmus, wat in hierdie stad gebore is. Later het twee ander hospitale, die ''Daniel de Hoedkliniek'' -bekend vir sy kankerbestryding en die ''Sophia Kinderziekenhuis'' saamgesmelt met ''Dijkzigt'' en het dit die ''Erasmus Medisch Centrum'' (Erasmus MC) geword. === Name === *1913-1939 Nederlandsche Handels-Hoogeschool *1939-1973 Nederlandsche Economische Hoogeschool *1950-1966 Stichting voor Klinisch Hoger Onderwijs *1966-1973 Medische Faculteit Rotterdam *1973- Erasmus Universiteit Rotterdam == Galery == <gallery> Lustrum sculpture by Ger van Iersel.jpg|''Zonder titel'' beeld deur [[Ger van Iersel]] (1983) Tegelversiering Karel Appel Woudestein.jpg|Tegelversiering deur [[Karel Appel]] (1969) Carillon Campus Woudestein.jpg|Carillon op die Kampus Woudestein Erasmus Statue University right.jpg|Brons [[Lijst van afbeeldingen van Desiderius Erasmus#Standbeelden in Rotterdam|standbeeld van Erasmus]] (2008) Erasmus Statue at Erasmus University Rotterdam (front).jpg|''[[Lijst van afbeeldingen van Desiderius Erasmus#Standbeelden in Rotterdam|Desiderius Multiplex]]'' in die Senaatsgebou. </gallery> == Fakulteite en institute == [[Lêer:ErasmusMC.JPG|duimnael|Die ''Erasmus Medisch Centrum'' op die plek Hoboken, gesien vanuit die [[Museumpark]]]] [[Lêer:CruyffErasmusUniv1985.jpg|duimnael|[[Johan Cruijff]] gee gas-lesing aan die Erasmus Universiteit (1985)]] Die universiteit het sewe fakulteite en twee besondere institute.<ref>[https://web.archive.org/web/20111210163904/http://www.eur.nl/faculteiten/ EUR Faculteiten en Instituten]</ref> === Fakulteite === * Erasmus School of Economics (ESE) * Erasmus School of Law (ESL) * Erasmus School of Social and Behavioural Sciences (ESSB) ** Erasmus University College (EUC) * [[Erasmus MC]] * Faculteit der Wijsbegeerte (FW) * Erasmus School of History, Culture and Communication (ESHCC) * Rotterdam School of Management, Erasmus University (RSM) === Besondere institute === * Erasmus School of Health Policy & Management (ESHPM), voor 2017: ''Instituut Beleid & Management Gezondheidszorg (iBMG)''. * [[International Institute of Social Studies]] (ISS). === Navorsingsinstitute en skole === * [[Erasmus Centre for Entrepreneurship]] (ECE) * [[Institute for Housing and Urban Development Studies (IHS)|Institute for Housing and Urban Development Studies]] (IHS) * [[Netherlands Institute for Health Sciences]] (NIHES) * [[Erasmus Research Institute of Management]] (ERIM) Die onderwys en navorsing is gekonsentreer in ekspertisegebiede: * [[Gesondheid]] - Faculteit der Geneeskunde en Gezondheidswetenschappen/[[Erasmus MC]] en instituut Beleid & Management Gezondheidszorg * [[Welvaart]] - Erasmus School of Economics en [[Rotterdam School of Management|Rotterdam School of Management, Erasmus University]] * [[Bestuur]] - Erasmus School of Law en Faculteit der Sociale Wetenschappen * [[Kultuur]] - Erasmus School of History, Culture and Communication, Faculteit der Sociale Wetenschappen en Faculteit der Wijsbegeerte == Publikasies == * ''Ambitie en identiteit. Van Nederlandsche Handels-Hoogeschool tot Erasmus Universiteit Rotterdam 1913-2013''. Rotterdam, Stad en Bedrijf / Erasmus Universiteit, 2013. {{ISBN|978-90-819748-5-1}} <ref>[https://repub.eur.nl/pub/41137 e-pub]</ref> * M. Davids & J. van Herwaarden: ''Erasmus Universiteit Rotterdam, 1973-1993''. Rijswijk, Universitaire Pers Rotterdam, 1993. {{ISBN|90-237-1172-6}} * P.W. Klein: ''De Nederlandse Economische Hogeschool : hogeschool voor maatschappijwetenschappen, 1963-1973''. Rotterdam, Universitaire Pers Rotterdam, 1974. {{ISBN|90-237-2061-X}} * J.H. van Stuijvenberg: ''De Nederlandsche Economische Hoogeschool, 1913-1963. Van handelshoogeschool naar hogeschool voor maatschappijwetenschappen''. Rotterdam, Nijgh & Van Ditmar, 1963. * Timo Bolt en Mart van Lieburg: ''Erasmus MC. 50 jaar academische gezondheidszorg in Rotterdam''. Utrecht, Uitgeverij Matrijs, 2016. {{ISBN|978-90-5345-515-9}} == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [http://www.eur.nl/ Amptelike webwerf] {{Commonscat|Erasmus Universiteit Rotterdam}} {{Universiteite in Nederland}} {{Normdata}} [[Kategorie:Rotterdam]] [[Kategorie:Nederlandse universiteite|Rotterdam]] m699b6sb2ge4winbrep0f5k5n5p95h3 Linda Evans 0 221129 2968821 2684843 2026-09-19T21:03:14Z ~2026-50833-88 214782 83 jaar oud; geboort Hartford, CT, VS. 2968821 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Linda Evans | Beeld = Linda Evans in Tadashi Shoji 02.jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = Linda Evenstad | Alias = | Geboortedatum = {{Birth date and age|1942|11|18|df=yes}} | Geboorteplek = [[Hartford]], [[Connecticut|CT]], [[Verenigde State]] | Nasionaliteit = [[Verenigde State|Amerikaans]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = {{marriage|[[John Derek]]|1968|1974|end=div}}<br />{{marriage|Stan Herman|1975|1979|end=div}}<br />Patrick Curtis (1960–1962)<br />George Santo Pietro (1980–1984)<br />[[Yanni]] (1989–1998) | Kinders = | Skool = Hollywood Hoërskool | Universiteit = | Beroep = [[Aktrise]] | Aktiewe jare = 1960–1997; 2020–tans | Noemenswaardige rolprente = {{hlist|''Dynasty''|''The Big Valley''|''Avalanche Express''|''Tom Horn''}} | Webwerf = | IMDb = 0002067 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Linda Evans''' (gebore 18 November 1942) is 'n [[Verenigde State|Amerikaanse]] aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente ''Beach Blanket Bingo'' (1965) en ''Mitchell'' (1975), en in die televisiereekse ''Dynasty'' (1981) en ''Dynasty: The Reunion'' (1991). == Filmografie == === Rolprente === * 1965: ''Beach Blanket Bingo'' * 1969: ''Childish Things'' * 1975: ''Mitchell'' * 1979: ''Avalanche Express'' * 1980: ''Tom Horn'' === Televisiereekse === * 1965: ''The Big Valley'' * 1976: ''Hunter'' * 1981: ''Dynasty'' * 1991: ''Dynasty: The Reunion'' * 2010: ''The Found Footage Show'' === Televisierolprente === * 1962: ''Buttons and Her Beaus'' * 1973: ''Female Artillery'' * 1978: ''Nowhere to Run'' * 1982: ''Bare Essence'' * 1982: ''Magic with the Stars'' * 1983: ''Kenny Rogers as The Gambler: The Adventure Continues'' * 1985: ''The ABC All-Star Spectacular'' * 1987: ''The Annual Entertainment Industry Honors Presentes a Salute to Bud Grant'' * 1988: ''The Princess Grace Foundation Special Gala Tribute to Cary Grant'' * 1990: ''She'll Take Romance'' * 2006: ''Dynasty Reunion: Catfights & Caviar'' === Video's === * 1997: ''John Wayne: On Board with the Duke'' == Eksterne skakels == * {{IMDb|0002067|Linda Evans}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Evans, Linda}} [[Kategorie:Geboortes in 1942]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Amerikaanse aktrises van die 21ste eeu]] [[Kategorie:Amerikaanse aktrises van die 20ste eeu]] gkicckd1yrd5wim0gqj0x0lprja3pt9 2968832 2968821 2026-09-19T21:53:29Z Pynappel 70858 Die konvensie is om nie die afkortings van Amerikaanse deelstate te gebruik nie. Die meeste mense buite die VSA sal nie weet wat dit beteken nie. 2968832 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Linda Evans | Beeld = Linda Evans in Tadashi Shoji 02.jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = Linda Evenstad | Alias = | Geboortedatum = {{Birth date and age|1942|11|18|df=yes}} | Geboorteplek = [[Hartford]], [[Connecticut]], [[Verenigde State]] | Nasionaliteit = [[Verenigde State|Amerikaans]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = {{marriage|[[John Derek]]|1968|1974|end=div}}<br />{{marriage|Stan Herman|1975|1979|end=div}}<br />Patrick Curtis (1960–1962)<br />George Santo Pietro (1980–1984)<br />[[Yanni]] (1989–1998) | Kinders = | Skool = Hollywood Hoërskool | Universiteit = | Beroep = [[Aktrise]] | Aktiewe jare = 1960–1997; 2020–tans | Noemenswaardige rolprente = {{hlist|''Dynasty''|''The Big Valley''|''Avalanche Express''|''Tom Horn''}} | Webwerf = | IMDb = 0002067 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Linda Evans''' (gebore 18 November 1942) is 'n [[Verenigde State|Amerikaanse]] aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente ''Beach Blanket Bingo'' (1965) en ''Mitchell'' (1975), en in die televisiereekse ''Dynasty'' (1981) en ''Dynasty: The Reunion'' (1991). == Filmografie == === Rolprente === * 1965: ''Beach Blanket Bingo'' * 1969: ''Childish Things'' * 1975: ''Mitchell'' * 1979: ''Avalanche Express'' * 1980: ''Tom Horn'' === Televisiereekse === * 1965: ''The Big Valley'' * 1976: ''Hunter'' * 1981: ''Dynasty'' * 1991: ''Dynasty: The Reunion'' * 2010: ''The Found Footage Show'' === Televisierolprente === * 1962: ''Buttons and Her Beaus'' * 1973: ''Female Artillery'' * 1978: ''Nowhere to Run'' * 1982: ''Bare Essence'' * 1982: ''Magic with the Stars'' * 1983: ''Kenny Rogers as The Gambler: The Adventure Continues'' * 1985: ''The ABC All-Star Spectacular'' * 1987: ''The Annual Entertainment Industry Honors Presentes a Salute to Bud Grant'' * 1988: ''The Princess Grace Foundation Special Gala Tribute to Cary Grant'' * 1990: ''She'll Take Romance'' * 2006: ''Dynasty Reunion: Catfights & Caviar'' === Video's === * 1997: ''John Wayne: On Board with the Duke'' == Eksterne skakels == * {{IMDb|0002067|Linda Evans}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Evans, Linda}} [[Kategorie:Geboortes in 1942]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Amerikaanse aktrises van die 21ste eeu]] [[Kategorie:Amerikaanse aktrises van die 20ste eeu]] bzyyoa3tsnd345fbn5bos9q34hfipjv 2968834 2968832 2026-09-19T21:54:14Z Pynappel 70858 AWS 11 2968834 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Linda Evans | Beeld = Linda Evans in Tadashi Shoji 02.jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = Linda Evenstad | Alias = | Geboortedatum = {{Birth date and age|1942|11|18|df=yes}} | Geboorteplek = [[Hartford]], [[Connecticut]], [[Verenigde State]] | Nasionaliteit = [[Verenigde State|Amerikaans]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = {{marriage|[[John Derek]]|1968|1974|end=div}}<br />{{marriage|Stan Herman|1975|1979|end=div}}<br />Patrick Curtis (1960-1962)<br />George Santo Pietro (1980-1984)<br />[[Yanni]] (1989-1998) | Kinders = | Skool = Hollywood Hoërskool | Universiteit = | Beroep = [[Aktrise]] | Aktiewe jare = 1960-1997; 2020-tans | Noemenswaardige rolprente = {{hlist|''Dynasty''|''The Big Valley''|''Avalanche Express''|''Tom Horn''}} | Webwerf = | IMDb = 0002067 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Linda Evans''' (gebore 18 November 1942) is 'n [[Verenigde State|Amerikaanse]] aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente ''Beach Blanket Bingo'' (1965) en ''Mitchell'' (1975), en in die televisiereekse ''Dynasty'' (1981) en ''Dynasty: The Reunion'' (1991). == Filmografie == === Rolprente === * 1965: ''Beach Blanket Bingo'' * 1969: ''Childish Things'' * 1975: ''Mitchell'' * 1979: ''Avalanche Express'' * 1980: ''Tom Horn'' === Televisiereekse === * 1965: ''The Big Valley'' * 1976: ''Hunter'' * 1981: ''Dynasty'' * 1991: ''Dynasty: The Reunion'' * 2010: ''The Found Footage Show'' === Televisierolprente === * 1962: ''Buttons and Her Beaus'' * 1973: ''Female Artillery'' * 1978: ''Nowhere to Run'' * 1982: ''Bare Essence'' * 1982: ''Magic with the Stars'' * 1983: ''Kenny Rogers as The Gambler: The Adventure Continues'' * 1985: ''The ABC All-Star Spectacular'' * 1987: ''The Annual Entertainment Industry Honors Presentes a Salute to Bud Grant'' * 1988: ''The Princess Grace Foundation Special Gala Tribute to Cary Grant'' * 1990: ''She'll Take Romance'' * 2006: ''Dynasty Reunion: Catfights & Caviar'' === Video's === * 1997: ''John Wayne: On Board with the Duke'' == Eksterne skakels == * {{IMDb|0002067|Linda Evans}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Evans, Linda}} [[Kategorie:Geboortes in 1942]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Amerikaanse aktrises van die 21ste eeu]] [[Kategorie:Amerikaanse aktrises van die 20ste eeu]] t5w08dckyeoya0vl0j2703r8bfofuw0 Megan Fox 0 221260 2968822 2912270 2026-09-19T21:10:48Z ~2026-50833-88 214782 Megan Denise Fox; geboort Oak Ridge, TN, VS; 2.001-. 2968822 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Megan Fox | Beeld = Megan Fox 2014.jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = Megan Denise Fox | Alias = | Geboortedatum = {{GDEO|1986|5|16|df=y}} | Geboorteplek = Oak Ridge, [[Tennessee|TN]], [[Verenigde State]] | Nasionaliteit = [[Verenigde State|Amerikaans]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = 3 | Skool = | Universiteit = | Beroep = [[Aktrise]] en vervaardiger | Aktiewe jare = 2001- | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 1083271 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Megan Fox''' (gebore 16 Mei [[1986]]) is 'n [[Verenigde State|Amerikaanse]] [[aktrise]] en vervaardiger. Sy is bekend vir haar ''Teenage Mutant Ninja Turtles'' (2014), en ''Teenage Mutant Ninja Turtles: Out of the Shadows'' (2016). == Filmografie == === Rolprente === * 2004: ''Confessions of a Teenage Drama Queen'' * 2007: ''Transformers'' * 2008: ''How to Lose Friends & Alienate People'' * 2009: ''Jennifer's Body'' * 2009: ''Transformers: Revenge of the Fallen'' * 2010: ''Jonah Hex'' * 2010: ''Passion Play'' * 2011: ''Na Nai'a: Legend of the Dolphins'' * 2014: ''Teenage Mutant Ninja Turtles'' * 2016: ''Teenage Mutant Ninja Turtles: Out of the Shadows'' * 2018: ''Zeroville'' * 2019: ''Naya Legend of the Golden Dolphin'' * ''Fathom'' * ''Shadow Girl'' * ''Think Like a Dog'' * ''Jangsa-ri 9.15'' === Televisiereekse === * 1999: ''Leitura Dinâmica'' * 2002: ''Ocean Ave.'' * 2003: ''Hope & Faith'' * 2011: ''New Girl'' * 2012: ''Face to Face with 'Weird Al' Yankovic'' === Televisierolprente === * 2004: ''Crimes of Fashion'' === Video's === * 2009: ''A Day with Bay: Tokyo'' * 2010: ''Hot for Teachers'' * 2010: ''Eminem Featuring Rihanna: Love the Way You Lie'' == Eksterne skakels == * {{IMDb|1083271|Megan Fox}} * {{Twitter|meganfox|Megan Fox}} * {{Facebook|MeganFox|Megan Fox}} * {{Instagram|the_native_tiger|Megan Fox}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Fox, Megan}} [[Kategorie:Geboortes in 1986]] [[Kategorie:Amerikaanse aktrises van die 21ste eeu]] [[Kategorie:Lewende mense]] oej9ekuguqffe8o8ciwvw3tq7oi5ouf 2968831 2968822 2026-09-19T21:52:58Z Pynappel 70858 Die konvensie is om nie die afkortings van Amerikaanse deelstate te gebruik nie. Die meeste mense buite die VSA sal nie weet wat dit beteken nie. 2968831 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Megan Fox | Beeld = Megan Fox 2014.jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = Megan Denise Fox | Alias = | Geboortedatum = {{GDEO|1986|5|16|df=y}} | Geboorteplek = Oak Ridge, [[Tennessee]], [[Verenigde State]] | Nasionaliteit = [[Verenigde State|Amerikaans]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = 3 | Skool = | Universiteit = | Beroep = [[Aktrise]] en vervaardiger | Aktiewe jare = 2001- | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 1083271 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Megan Fox''' (gebore 16 Mei [[1986]]) is 'n [[Verenigde State|Amerikaanse]] [[aktrise]] en vervaardiger. Sy is bekend vir haar ''Teenage Mutant Ninja Turtles'' (2014), en ''Teenage Mutant Ninja Turtles: Out of the Shadows'' (2016). == Filmografie == === Rolprente === * 2004: ''Confessions of a Teenage Drama Queen'' * 2007: ''Transformers'' * 2008: ''How to Lose Friends & Alienate People'' * 2009: ''Jennifer's Body'' * 2009: ''Transformers: Revenge of the Fallen'' * 2010: ''Jonah Hex'' * 2010: ''Passion Play'' * 2011: ''Na Nai'a: Legend of the Dolphins'' * 2014: ''Teenage Mutant Ninja Turtles'' * 2016: ''Teenage Mutant Ninja Turtles: Out of the Shadows'' * 2018: ''Zeroville'' * 2019: ''Naya Legend of the Golden Dolphin'' * ''Fathom'' * ''Shadow Girl'' * ''Think Like a Dog'' * ''Jangsa-ri 9.15'' === Televisiereekse === * 1999: ''Leitura Dinâmica'' * 2002: ''Ocean Ave.'' * 2003: ''Hope & Faith'' * 2011: ''New Girl'' * 2012: ''Face to Face with 'Weird Al' Yankovic'' === Televisierolprente === * 2004: ''Crimes of Fashion'' === Video's === * 2009: ''A Day with Bay: Tokyo'' * 2010: ''Hot for Teachers'' * 2010: ''Eminem Featuring Rihanna: Love the Way You Lie'' == Eksterne skakels == * {{IMDb|1083271|Megan Fox}} * {{Twitter|meganfox|Megan Fox}} * {{Facebook|MeganFox|Megan Fox}} * {{Instagram|the_native_tiger|Megan Fox}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Fox, Megan}} [[Kategorie:Geboortes in 1986]] [[Kategorie:Amerikaanse aktrises van die 21ste eeu]] [[Kategorie:Lewende mense]] 7gk18n3r414huc0m7tcrddsniq27y78 Robert Oppenheimer 0 228224 2968759 2956908 2026-09-19T17:58:20Z Oesjaar 7467 /* Agtergrond */ Skakel 2968759 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Wetenskaplike | naam = J. Robert Oppenheimer | beeld = JROppenheimer-LosAlamos.jpg | breedte = 220 | beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | beeldonderskrif = J. Robert Oppenheimer in 1944 | geboortenaam = Julius Robert Oppenheimer | geboortedatum = {{Geboortedatum|1904|04|22}} | geboorteplek = [[New York Stad]] | sterftedatum = {{SDEO|1904|04|22|1967|02|18}} | sterfteplek = [[Princeton, New Jersey]] | plek van graf = | blyplek = | burgerskap = | nasionaliteit = {{Vlagland|Verenigde State}} | vakgebied = [[Teoretiese fisika]] | werkplek = | alma mater = | doktorale promotor = [[Max Born]] | akademiese adviseurs = | doktorale studente = | ander studente = | bekend vir = [[Manhattan-projek]] | beïnvloed deur = | invloed op = | toekennings = | handtekening = J Robert Oppenheimer signature.svg | webblad = | voetnotas = }} '''Julius Robert Oppenheimer''' (22 April [[1904]] – 18 Februarie [[1967]]) was 'n Amerikaanse [[teoretiese fisikus]] van Joodse afkoms en professor in fisika aan die [[Universiteit van Kalifornië, Berkeley]]. Hy word dikwels gesien as die "vader van die atoombom" vir sy rol in die organisasie van die [[Manhattan-projek]], die navorsings- en ontwikkelingsonderneming wat die eerste [[kernwapen]]s geskep het. Die eerste atoombom is op 16 Julie 1945 in [[Nieu-Meksiko]] ontplof; Oppenheimer het later opgemerk dat hy gedink het aan woorde uit die ''[[Bhagavad Gita]]'': "Now I am become Death, the destroyer of worlds."<ref name="Hijiya">{{cite journal |last=Hijiya |first=James A. |title=The ''Gita'' of Robert Oppenheimer |journal=Proceedings of the American Philosophical Society |volume=144 |issue=2 |date=Junie 2000 |issn=0003-049X |accessdate=20 Augustus 2023 |url=http://www.amphilsoc.org/sites/default/files/proceedings/Hijiya.pdf |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131126020921/http://www.amphilsoc.org/sites/default/files/proceedings/Hijiya.pdf |archivedate=26 November 2013 |df= }}</ref> == Agtergrond == Gebore aan Duitse Joodse immigrante in New York Stad, het Oppenheimer 'n baccalaureusgraad in chemie aan die [[Harvard-Universiteit]] in 1925 en 'n PhD in fisika aan die Universiteit van Göttingen in Duitsland in 1927 verwerf. As latere professor het hy met sy studente bydraes gelewer tot die teorie van [[neutronster]]re en [[Swartkolk|swart gate]], kwantumveldteorie en die interaksies van [[Kosmiese straling|kosmiese strale]]. In 1942 is Oppenheimer gewerf om aan die Manhattan-projek te werk, en in 1943 is hy aangestel as direkteur van die projek se [[Los Alamos-laboratorium]] in [[Nieu-Meksiko]], met die taak om die eerste kernwapens te ontwikkel, vier jaar na die begin van die Duitse kernwapenprogram. Sy leierskap en wetenskaplike kundigheid was instrumenteel in die projek se sukses. Op 16 Julie 1945 was hy teenwoordig by die toets van die eerste atoombom, [[Trinity-kernwapentoets|Trinity]]. In Augustus 1945 is die wapens teen [[Japan]] gebruik in die bomaanvalle op [[Hirosjima]] en [[Nagasaki]], wat steeds die enigste gebruik van kernwapens in 'n gewapende konflik bly. In 1947 word Oppenheimer die direkteur van die Instituut vir Gevorderde Studie in Princeton, [[New Jersey]], en was voorsitter van die invloedryke Algemene Advieskomitee van die nuutgestigte Verenigde State se Atoomenergiekommissie. Hy het hom beywer vir die internasionale beheer van kernkrag, om kernverspreiding en 'n kernwapenwedloop met die [[Sowjetunie]] te voorkom. Hy het die ontwikkeling van die [[waterstofbom]] tydens 'n regeringsdebat van 1949–1950 oor die vraag teëgestaan ​​en het daarna standpunte ingeneem oor verdedigingsverwante kwessies wat die woede van sommige Amerikaanse regering en militêre faksies ontlok het. Tydens 'n ondersoek deur die regering het Oppenheimer se standpunte, tesame met vorige assosiasies wat hy gehad het met mense en organisasies verbonde aan die Kommunistiese Party VSA, gelei tot die herroeping van sy veiligheidsklaring na 'n veiligheidsverhoor in 1954. Effektief gestroop van sy direkte politieke invloed, het hy voortgegaan om te doseer, te skryf en in fisika te werk. In 1963 het president [[John F. Kennedy]] aan hom ([[Lyndon B. Johnson]] het dit oorhandig) die Enrico Fermi-toekenning toegeken, as 'n gebaar van politieke rehabilitasie. In 2022 het die Amerikaanse regering hul besluit van 1954 teruggetrek en gesê dat die proses gebrekkig was. == Vroeë lewe == === Kinderjare en opvoeding === J. Robert Oppenheimer is in 'n Joodse gesin in New York gebore op 22 April 1904, aan Ella (née Friedman), 'n skilder, en Julius Seligmann Oppenheimer, 'n suksesvolle invoerder van tekstiel. Sy pa Julius is gebore in [[Hanau]], destyds deel van die Hesse-Nassau-provinsie van die Koninkryk Pruise, en het in 1888 as tiener na die Verenigde State gekom met min hulpbronne, geen geld, geen naskoolse opleiding en geen kennis van die Engelse taal nie. Hy is deur 'n tekstielmaatskappy aangestel en word daar binne 'n dekade 'n uitvoerende beampte, en uiteindelik welgesteld. In 1912 het die gesin verhuis na 'n woonstel op die 11de verdieping van 155 Riverside Drive, naby 88 West Street, Manhattan; 'n area wat bekend is vir luukse herehuise en meenthuise. Hul kunsversameling het werke van [[Pablo Picasso]] en Édouard Vuillard ingesluit, en ten minste drie oorspronklike skilderye deur [[Vincent van Gogh]]. Robert het 'n jonger broer gehad, Frank, wat ook 'n fisikus geword het, en wat later die wetenskapmuseum in [[San Francisco]] gestig het. Oppenheimer is aanvanklik by Alcuin Voorbereidingskool opgelei. In 1911 het hy by die Ethical Culture Society aangesluit, wat deur Felix Adler gestig is om opleiding gebaseer op etiese kultuur te bevorder, wie se leuse "Deed before Creed" was. Sy pa was vir baie jare 'n lid van die genootskap en het op hul raad van trustees gedien. Oppenheimer was 'n veelsydige student, geïnteresseerd in Engelse en Franse letterkunde, en veral in [[mineralogie]]. Hy het sy derde en vierde graad in een jaar voltooi en die helfte van die agtste graad oorgeslaan. Gedurende sy laaste jaar het Oppenheimer in chemie begin belangstel. Hy begin naskools studeer in 1921, maar sy verdere opleiding is 'n jaar vertraag deur 'n aanval van kolitis wat opgedoen is terwyl hy in Joachimstal geprospekteer het tydens 'n gesinsvakansie. Hy het in [[Nieu-Meksiko]] herstel, waar hy 'n liefde vir perdry en die suidweste van die Verenigde State ontwikkel. Op die ouderdom van 18 gaan Oppenheimer na Harvard College, waar hy [[chemie]] as hoofvak neem. Harvard het ook studies in geskiedenis, letterkunde en filosofie of wiskunde vereis. Hy het vir sy laat begin vergoed deur elke kwartaal ses kursusse te volg in plaas van die gewone vier. Hy is toegelaat tot die voorgraadse erevereniging ''Phi Beta Kappa'', en het 'n gegradueerde aansien in fisika gekry op grond van onafhanklike studie, wat beteken het dat hy basiese kursusse kon omseil ten gunste van vorderdering. Hy was aangetrokke tot eksperimentele fisika deur 'n kursus oor [[termodinamika]] wat deur Percy Bridgman aangebied is. In 1925, na slegs drie jaar, het Oppenheimer aan Harvard gegradueer met 'n Bachelor of Arts, summa cum laude. === Studies in Europa === Nadat hy in 1924 by Christ's College, Cambridge aanvaar is, het Oppenheimer aan [[Ernest Rutherford]] geskryf en toestemming gevra om by die Cavendish Laboratory te werk, hoewel Bridgman se aanbevelingsbrief gesê het dat Oppenheimer se lompheid in die laboratorium voorgestel het dat teoretiese fisika, eerder as eksperimenteel, sy sterkpunt sou wees. Rutherford was nie beïndruk nie, maar Oppenheimer het nietemin na Cambridge gegaan; hy is uiteindelik deur [[J.J. Thomson]] aanvaar op voorwaarde dat hy 'n basiese laboratoriumkursus voltooi. Oppenheimer was ongelukkig by Cambridge en het aan 'n vriend geskryf: "Ek het 'n baie slegte tyd. Die laboratoriumwerk is verskriklik vervelig, en ek is so sleg daarmee dat dit onmoontlik is om te voel dat ek iets leer". Hy het 'n antagonistiese verhouding met sy tutor, Patrick Blackett, ontwikkel. Volgens Oppenheimer se vriend, Francis Fergusson, het Oppenheimer eenkeer beken dat hy 'n appel wat met skadelike chemikalieë bedek is, op Blackett se lessenaar gelos het. Oppenheimer se ouers het die universiteitsowerhede oortuig om nie kriminele klagte aanhangig te maak of hom uit te sit nie, maar Oppenheimer is op proef geplaas en moes gereelde sessies met 'n psigiater in Harleystraat, Londen, bywoon. Oppenheimer was 'n lang man en het baie gerook, hy het dikwels nagelaat om te eet tydens periodes van intense konsentrasie. Baie vriende het gesê hy kan selfvernietigend wees. In een voorval het Fergusson probeer om Oppenheimer se aandag van sy oënskynlike depressie af te lei deur vir hom te sê dat hy, Fergusson, met sy meisie sou trou; Oppenheimer het op Fergusson gespring en hom probeer verwurg. Oppenheimer is dwarsdeur sy lewe deur periodes van depressie geteister, en hy het eenkeer vir sy broer gesê: “Ek het fisika meer nodig as vriende”. In 1926 het Oppenheimer Cambridge na die [[Universiteit van Göttingen]] verlaat om onder Max Born te studeer. Göttingen was een van die wêreld se voorste sentrums vir teoretiese fisika. Oppenheimer het vriende gemaak met mense wat groot sukses behaal het, insluitend [[Werner Heisenberg]], Pascual Jordan, [[Wolfgang Pauli]], [[Paul Dirac]], [[Enrico Fermi]] en [[Edward Teller]]. Hy was bekend daarvoor dat hy te entoesiasties in gesprekke was, soms tot die punt dat hy seminaarsessies oorgeneem het. Dit het sommige van Born se ander studente so geïrriteer dat [[Maria Goeppert-Mayer|Maria Goeppert]] 'n petisie wat deur haarself en ander onderteken is, aan Born voorgelê het wat met 'n boikot van die klas dreig tensy hy Oppenheimer stil maak. Born het die petisie op sy lessenaar gelaat waar Oppenheimer dit kon lees, en dit was effektief sonder dat 'n woord gesê is. Oppenheimer het sy doktorsgraad in filosofie in Maart 1927 op 23-jarige ouderdom behaal, onder toesig van Born. Na die mondelinge eksamen het [[James Franck]], die professor, glo gesê: "Ek is bly dit is verby. Hy was op die punt om my te begin ondervra." Oppenheimer het meer as 'n dosyn referate gepubliseer terwyl hy in Europa was, insluitend belangrike bydraes tot die nuwe veld van [[kwantummeganika]]. Hy en Born het 'n bekende artikel genaamd die Born–Oppenheimer-benadering gepubliseer, wat kernbeweging van elektroniese beweging skei in die wiskundige behandeling van molekules, wat toelaat dat kernbeweging nagelaat word om berekeninge te vereenvoudig. Dit bly sy werk wat die meeste aangehaal word.<ref>{{harvnb|Schweber|2008|p=283}}</ref><ref name="Cassidy, pp. 5-11">{{harvnb|Cassidy|2005|pp=5–11}}</ref><ref>{{harvnb|Bird|Sherwin|2005|p=10}}</ref><ref>{{harvnb|Bird|Sherwin|2005|p=12}}</ref><ref>{{harvnb|Cassidy|2005|pp=16, 145, 282}}</ref><ref>{{harvnb|Cassidy|2005|pp=23, 29}}</ref><ref>{{harvnb|Cassidy|2005|pp=16–17}}</ref><ref name="Cassidy 2005 35">{{harvnb|Cassidy|2005|p=35}}</ref><ref>{{harvnb|Cassidy|2005|pp=43–46}}</ref><ref>{{harvnb|Cassidy|2005|pp=61–63}}</ref><ref>{{harvnb|Cassidy|2005|pp=75–76, 88–89}}</ref> == Bibliografie == *{{cite book |last=Oppenheimer |first=J. Robert |title=Science and the Common Understanding |url=https://archive.org/details/scienceandthecom007308mbp |location=New York |publisher=Simon and Schuster |year=1954 |oclc=34304713 }} *{{cite book |last=Oppenheimer |first=J. Robert |title=The Open Mind |url=https://archive.org/details/openmind0000jrob |location=New York |publisher=Simon and Schuster |year=1955 |oclc=297109 }} *{{cite book |last=Oppenheimer |first=J. Robert |title=The Flying Trapeze: Three Crises for Physicists |location=London |publisher=Oxford University Press |year=1964 |oclc=592102}} *{{cite book |last=Oppenheimer |first=J. Robert |last2=Rabi |first2=I.I |title=Oppenheimer |url=https://archive.org/details/oppenheimer0000iira |location=New York |publisher=Scribner |year=1969 |oclc=2729 }} (''posthumous'') *{{cite book |last=Oppenheimer |first=J. Robert |last2=Smith |first2=Alice Kimball |last3=Weiner |first3=Charles |title=Robert Oppenheimer, Letters and Recollections |url=https://archive.org/details/robertoppenheime00oppe |location=Cambridge, Massachusetts |publisher=Harvard University Press |year=1980 |oclc=5946652 |isbn=978-0-674-77605-0 }} (''nadood'') *{{cite book |last=Oppenheimer |first=J. Robert |last2=Metropolis |first2=N. |last3=Rota |first3=Gian-Carlo |last4=Sharp |first4=D. H.|title=Uncommon Sense |url=https://archive.org/details/uncommonsense00jrob_0 |location=Cambridge, Massachusetts |publisher=Birkhäuser Boston |year=1984 |oclc=10458715 |isbn=978-0-8176-3165-9 }} (''nadood'') *{{cite book |last=Oppenheimer |first=J. Robert |title=Atom and Void: Essays on Science and Community |url=https://archive.org/details/atomvoidessayson00oppe |location=Princeton, New Jersey |publisher=Princeton University Press |year=1989 |oclc=19981106 |isbn=978-0-691-08547-0 }} (''nadood'') == Verwysings == {{Verwysings}} {{Manhattan-projek}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Oppenheimer, Robert}} [[Kategorie:Amerikaanse akademici]] [[Kategorie:Amerikaanse fisici]] [[Kategorie:Amerikaanse Jode]] [[Kategorie:Kernfisici]] [[Kategorie:Teoretiese fisici]] [[Kategorie:Geboortes in 1904]] [[Kategorie:Sterftes in 1967]] [[Kategorie:Manhattan-projek]] mla5avb4qfxj4s9zothchqk9b704qaj 2968760 2968759 2026-09-19T17:58:51Z Oesjaar 7467 /* Agtergrond */ Ai! 2968760 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Wetenskaplike | naam = J. Robert Oppenheimer | beeld = JROppenheimer-LosAlamos.jpg | breedte = 220 | beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | beeldonderskrif = J. Robert Oppenheimer in 1944 | geboortenaam = Julius Robert Oppenheimer | geboortedatum = {{Geboortedatum|1904|04|22}} | geboorteplek = [[New York Stad]] | sterftedatum = {{SDEO|1904|04|22|1967|02|18}} | sterfteplek = [[Princeton, New Jersey]] | plek van graf = | blyplek = | burgerskap = | nasionaliteit = {{Vlagland|Verenigde State}} | vakgebied = [[Teoretiese fisika]] | werkplek = | alma mater = | doktorale promotor = [[Max Born]] | akademiese adviseurs = | doktorale studente = | ander studente = | bekend vir = [[Manhattan-projek]] | beïnvloed deur = | invloed op = | toekennings = | handtekening = J Robert Oppenheimer signature.svg | webblad = | voetnotas = }} '''Julius Robert Oppenheimer''' (22 April [[1904]] – 18 Februarie [[1967]]) was 'n Amerikaanse [[teoretiese fisikus]] van Joodse afkoms en professor in fisika aan die [[Universiteit van Kalifornië, Berkeley]]. Hy word dikwels gesien as die "vader van die atoombom" vir sy rol in die organisasie van die [[Manhattan-projek]], die navorsings- en ontwikkelingsonderneming wat die eerste [[kernwapen]]s geskep het. Die eerste atoombom is op 16 Julie 1945 in [[Nieu-Meksiko]] ontplof; Oppenheimer het later opgemerk dat hy gedink het aan woorde uit die ''[[Bhagavad Gita]]'': "Now I am become Death, the destroyer of worlds."<ref name="Hijiya">{{cite journal |last=Hijiya |first=James A. |title=The ''Gita'' of Robert Oppenheimer |journal=Proceedings of the American Philosophical Society |volume=144 |issue=2 |date=Junie 2000 |issn=0003-049X |accessdate=20 Augustus 2023 |url=http://www.amphilsoc.org/sites/default/files/proceedings/Hijiya.pdf |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131126020921/http://www.amphilsoc.org/sites/default/files/proceedings/Hijiya.pdf |archivedate=26 November 2013 |df= }}</ref> == Agtergrond == Gebore aan Duitse Joodse immigrante in New York Stad, het Oppenheimer 'n baccalaureusgraad in chemie aan die [[Harvard-universiteit]] in 1925 en 'n PhD in fisika aan die Universiteit van Göttingen in Duitsland in 1927 verwerf. As latere professor het hy met sy studente bydraes gelewer tot die teorie van [[neutronster]]re en [[Swartkolk|swart gate]], kwantumveldteorie en die interaksies van [[Kosmiese straling|kosmiese strale]]. In 1942 is Oppenheimer gewerf om aan die Manhattan-projek te werk, en in 1943 is hy aangestel as direkteur van die projek se [[Los Alamos-laboratorium]] in [[Nieu-Meksiko]], met die taak om die eerste kernwapens te ontwikkel, vier jaar na die begin van die Duitse kernwapenprogram. Sy leierskap en wetenskaplike kundigheid was instrumenteel in die projek se sukses. Op 16 Julie 1945 was hy teenwoordig by die toets van die eerste atoombom, [[Trinity-kernwapentoets|Trinity]]. In Augustus 1945 is die wapens teen [[Japan]] gebruik in die bomaanvalle op [[Hirosjima]] en [[Nagasaki]], wat steeds die enigste gebruik van kernwapens in 'n gewapende konflik bly. In 1947 word Oppenheimer die direkteur van die Instituut vir Gevorderde Studie in Princeton, [[New Jersey]], en was voorsitter van die invloedryke Algemene Advieskomitee van die nuutgestigte Verenigde State se Atoomenergiekommissie. Hy het hom beywer vir die internasionale beheer van kernkrag, om kernverspreiding en 'n kernwapenwedloop met die [[Sowjetunie]] te voorkom. Hy het die ontwikkeling van die [[waterstofbom]] tydens 'n regeringsdebat van 1949–1950 oor die vraag teëgestaan ​​en het daarna standpunte ingeneem oor verdedigingsverwante kwessies wat die woede van sommige Amerikaanse regering en militêre faksies ontlok het. Tydens 'n ondersoek deur die regering het Oppenheimer se standpunte, tesame met vorige assosiasies wat hy gehad het met mense en organisasies verbonde aan die Kommunistiese Party VSA, gelei tot die herroeping van sy veiligheidsklaring na 'n veiligheidsverhoor in 1954. Effektief gestroop van sy direkte politieke invloed, het hy voortgegaan om te doseer, te skryf en in fisika te werk. In 1963 het president [[John F. Kennedy]] aan hom ([[Lyndon B. Johnson]] het dit oorhandig) die Enrico Fermi-toekenning toegeken, as 'n gebaar van politieke rehabilitasie. In 2022 het die Amerikaanse regering hul besluit van 1954 teruggetrek en gesê dat die proses gebrekkig was. == Vroeë lewe == === Kinderjare en opvoeding === J. Robert Oppenheimer is in 'n Joodse gesin in New York gebore op 22 April 1904, aan Ella (née Friedman), 'n skilder, en Julius Seligmann Oppenheimer, 'n suksesvolle invoerder van tekstiel. Sy pa Julius is gebore in [[Hanau]], destyds deel van die Hesse-Nassau-provinsie van die Koninkryk Pruise, en het in 1888 as tiener na die Verenigde State gekom met min hulpbronne, geen geld, geen naskoolse opleiding en geen kennis van die Engelse taal nie. Hy is deur 'n tekstielmaatskappy aangestel en word daar binne 'n dekade 'n uitvoerende beampte, en uiteindelik welgesteld. In 1912 het die gesin verhuis na 'n woonstel op die 11de verdieping van 155 Riverside Drive, naby 88 West Street, Manhattan; 'n area wat bekend is vir luukse herehuise en meenthuise. Hul kunsversameling het werke van [[Pablo Picasso]] en Édouard Vuillard ingesluit, en ten minste drie oorspronklike skilderye deur [[Vincent van Gogh]]. Robert het 'n jonger broer gehad, Frank, wat ook 'n fisikus geword het, en wat later die wetenskapmuseum in [[San Francisco]] gestig het. Oppenheimer is aanvanklik by Alcuin Voorbereidingskool opgelei. In 1911 het hy by die Ethical Culture Society aangesluit, wat deur Felix Adler gestig is om opleiding gebaseer op etiese kultuur te bevorder, wie se leuse "Deed before Creed" was. Sy pa was vir baie jare 'n lid van die genootskap en het op hul raad van trustees gedien. Oppenheimer was 'n veelsydige student, geïnteresseerd in Engelse en Franse letterkunde, en veral in [[mineralogie]]. Hy het sy derde en vierde graad in een jaar voltooi en die helfte van die agtste graad oorgeslaan. Gedurende sy laaste jaar het Oppenheimer in chemie begin belangstel. Hy begin naskools studeer in 1921, maar sy verdere opleiding is 'n jaar vertraag deur 'n aanval van kolitis wat opgedoen is terwyl hy in Joachimstal geprospekteer het tydens 'n gesinsvakansie. Hy het in [[Nieu-Meksiko]] herstel, waar hy 'n liefde vir perdry en die suidweste van die Verenigde State ontwikkel. Op die ouderdom van 18 gaan Oppenheimer na Harvard College, waar hy [[chemie]] as hoofvak neem. Harvard het ook studies in geskiedenis, letterkunde en filosofie of wiskunde vereis. Hy het vir sy laat begin vergoed deur elke kwartaal ses kursusse te volg in plaas van die gewone vier. Hy is toegelaat tot die voorgraadse erevereniging ''Phi Beta Kappa'', en het 'n gegradueerde aansien in fisika gekry op grond van onafhanklike studie, wat beteken het dat hy basiese kursusse kon omseil ten gunste van vorderdering. Hy was aangetrokke tot eksperimentele fisika deur 'n kursus oor [[termodinamika]] wat deur Percy Bridgman aangebied is. In 1925, na slegs drie jaar, het Oppenheimer aan Harvard gegradueer met 'n Bachelor of Arts, summa cum laude. === Studies in Europa === Nadat hy in 1924 by Christ's College, Cambridge aanvaar is, het Oppenheimer aan [[Ernest Rutherford]] geskryf en toestemming gevra om by die Cavendish Laboratory te werk, hoewel Bridgman se aanbevelingsbrief gesê het dat Oppenheimer se lompheid in die laboratorium voorgestel het dat teoretiese fisika, eerder as eksperimenteel, sy sterkpunt sou wees. Rutherford was nie beïndruk nie, maar Oppenheimer het nietemin na Cambridge gegaan; hy is uiteindelik deur [[J.J. Thomson]] aanvaar op voorwaarde dat hy 'n basiese laboratoriumkursus voltooi. Oppenheimer was ongelukkig by Cambridge en het aan 'n vriend geskryf: "Ek het 'n baie slegte tyd. Die laboratoriumwerk is verskriklik vervelig, en ek is so sleg daarmee dat dit onmoontlik is om te voel dat ek iets leer". Hy het 'n antagonistiese verhouding met sy tutor, Patrick Blackett, ontwikkel. Volgens Oppenheimer se vriend, Francis Fergusson, het Oppenheimer eenkeer beken dat hy 'n appel wat met skadelike chemikalieë bedek is, op Blackett se lessenaar gelos het. Oppenheimer se ouers het die universiteitsowerhede oortuig om nie kriminele klagte aanhangig te maak of hom uit te sit nie, maar Oppenheimer is op proef geplaas en moes gereelde sessies met 'n psigiater in Harleystraat, Londen, bywoon. Oppenheimer was 'n lang man en het baie gerook, hy het dikwels nagelaat om te eet tydens periodes van intense konsentrasie. Baie vriende het gesê hy kan selfvernietigend wees. In een voorval het Fergusson probeer om Oppenheimer se aandag van sy oënskynlike depressie af te lei deur vir hom te sê dat hy, Fergusson, met sy meisie sou trou; Oppenheimer het op Fergusson gespring en hom probeer verwurg. Oppenheimer is dwarsdeur sy lewe deur periodes van depressie geteister, en hy het eenkeer vir sy broer gesê: “Ek het fisika meer nodig as vriende”. In 1926 het Oppenheimer Cambridge na die [[Universiteit van Göttingen]] verlaat om onder Max Born te studeer. Göttingen was een van die wêreld se voorste sentrums vir teoretiese fisika. Oppenheimer het vriende gemaak met mense wat groot sukses behaal het, insluitend [[Werner Heisenberg]], Pascual Jordan, [[Wolfgang Pauli]], [[Paul Dirac]], [[Enrico Fermi]] en [[Edward Teller]]. Hy was bekend daarvoor dat hy te entoesiasties in gesprekke was, soms tot die punt dat hy seminaarsessies oorgeneem het. Dit het sommige van Born se ander studente so geïrriteer dat [[Maria Goeppert-Mayer|Maria Goeppert]] 'n petisie wat deur haarself en ander onderteken is, aan Born voorgelê het wat met 'n boikot van die klas dreig tensy hy Oppenheimer stil maak. Born het die petisie op sy lessenaar gelaat waar Oppenheimer dit kon lees, en dit was effektief sonder dat 'n woord gesê is. Oppenheimer het sy doktorsgraad in filosofie in Maart 1927 op 23-jarige ouderdom behaal, onder toesig van Born. Na die mondelinge eksamen het [[James Franck]], die professor, glo gesê: "Ek is bly dit is verby. Hy was op die punt om my te begin ondervra." Oppenheimer het meer as 'n dosyn referate gepubliseer terwyl hy in Europa was, insluitend belangrike bydraes tot die nuwe veld van [[kwantummeganika]]. Hy en Born het 'n bekende artikel genaamd die Born–Oppenheimer-benadering gepubliseer, wat kernbeweging van elektroniese beweging skei in die wiskundige behandeling van molekules, wat toelaat dat kernbeweging nagelaat word om berekeninge te vereenvoudig. Dit bly sy werk wat die meeste aangehaal word.<ref>{{harvnb|Schweber|2008|p=283}}</ref><ref name="Cassidy, pp. 5-11">{{harvnb|Cassidy|2005|pp=5–11}}</ref><ref>{{harvnb|Bird|Sherwin|2005|p=10}}</ref><ref>{{harvnb|Bird|Sherwin|2005|p=12}}</ref><ref>{{harvnb|Cassidy|2005|pp=16, 145, 282}}</ref><ref>{{harvnb|Cassidy|2005|pp=23, 29}}</ref><ref>{{harvnb|Cassidy|2005|pp=16–17}}</ref><ref name="Cassidy 2005 35">{{harvnb|Cassidy|2005|p=35}}</ref><ref>{{harvnb|Cassidy|2005|pp=43–46}}</ref><ref>{{harvnb|Cassidy|2005|pp=61–63}}</ref><ref>{{harvnb|Cassidy|2005|pp=75–76, 88–89}}</ref> == Bibliografie == *{{cite book |last=Oppenheimer |first=J. Robert |title=Science and the Common Understanding |url=https://archive.org/details/scienceandthecom007308mbp |location=New York |publisher=Simon and Schuster |year=1954 |oclc=34304713 }} *{{cite book |last=Oppenheimer |first=J. Robert |title=The Open Mind |url=https://archive.org/details/openmind0000jrob |location=New York |publisher=Simon and Schuster |year=1955 |oclc=297109 }} *{{cite book |last=Oppenheimer |first=J. Robert |title=The Flying Trapeze: Three Crises for Physicists |location=London |publisher=Oxford University Press |year=1964 |oclc=592102}} *{{cite book |last=Oppenheimer |first=J. Robert |last2=Rabi |first2=I.I |title=Oppenheimer |url=https://archive.org/details/oppenheimer0000iira |location=New York |publisher=Scribner |year=1969 |oclc=2729 }} (''posthumous'') *{{cite book |last=Oppenheimer |first=J. Robert |last2=Smith |first2=Alice Kimball |last3=Weiner |first3=Charles |title=Robert Oppenheimer, Letters and Recollections |url=https://archive.org/details/robertoppenheime00oppe |location=Cambridge, Massachusetts |publisher=Harvard University Press |year=1980 |oclc=5946652 |isbn=978-0-674-77605-0 }} (''nadood'') *{{cite book |last=Oppenheimer |first=J. Robert |last2=Metropolis |first2=N. |last3=Rota |first3=Gian-Carlo |last4=Sharp |first4=D. H.|title=Uncommon Sense |url=https://archive.org/details/uncommonsense00jrob_0 |location=Cambridge, Massachusetts |publisher=Birkhäuser Boston |year=1984 |oclc=10458715 |isbn=978-0-8176-3165-9 }} (''nadood'') *{{cite book |last=Oppenheimer |first=J. Robert |title=Atom and Void: Essays on Science and Community |url=https://archive.org/details/atomvoidessayson00oppe |location=Princeton, New Jersey |publisher=Princeton University Press |year=1989 |oclc=19981106 |isbn=978-0-691-08547-0 }} (''nadood'') == Verwysings == {{Verwysings}} {{Manhattan-projek}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Oppenheimer, Robert}} [[Kategorie:Amerikaanse akademici]] [[Kategorie:Amerikaanse fisici]] [[Kategorie:Amerikaanse Jode]] [[Kategorie:Kernfisici]] [[Kategorie:Teoretiese fisici]] [[Kategorie:Geboortes in 1904]] [[Kategorie:Sterftes in 1967]] [[Kategorie:Manhattan-projek]] fsavqbuyya3iq7r4nbw0u33i8vx5s6n 2968762 2968760 2026-09-19T18:01:49Z Oesjaar 7467 /* Kinderjare en opvoeding */ Skakel 2968762 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Wetenskaplike | naam = J. Robert Oppenheimer | beeld = JROppenheimer-LosAlamos.jpg | breedte = 220 | beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | beeldonderskrif = J. Robert Oppenheimer in 1944 | geboortenaam = Julius Robert Oppenheimer | geboortedatum = {{Geboortedatum|1904|04|22}} | geboorteplek = [[New York Stad]] | sterftedatum = {{SDEO|1904|04|22|1967|02|18}} | sterfteplek = [[Princeton, New Jersey]] | plek van graf = | blyplek = | burgerskap = | nasionaliteit = {{Vlagland|Verenigde State}} | vakgebied = [[Teoretiese fisika]] | werkplek = | alma mater = | doktorale promotor = [[Max Born]] | akademiese adviseurs = | doktorale studente = | ander studente = | bekend vir = [[Manhattan-projek]] | beïnvloed deur = | invloed op = | toekennings = | handtekening = J Robert Oppenheimer signature.svg | webblad = | voetnotas = }} '''Julius Robert Oppenheimer''' (22 April [[1904]] – 18 Februarie [[1967]]) was 'n Amerikaanse [[teoretiese fisikus]] van Joodse afkoms en professor in fisika aan die [[Universiteit van Kalifornië, Berkeley]]. Hy word dikwels gesien as die "vader van die atoombom" vir sy rol in die organisasie van die [[Manhattan-projek]], die navorsings- en ontwikkelingsonderneming wat die eerste [[kernwapen]]s geskep het. Die eerste atoombom is op 16 Julie 1945 in [[Nieu-Meksiko]] ontplof; Oppenheimer het later opgemerk dat hy gedink het aan woorde uit die ''[[Bhagavad Gita]]'': "Now I am become Death, the destroyer of worlds."<ref name="Hijiya">{{cite journal |last=Hijiya |first=James A. |title=The ''Gita'' of Robert Oppenheimer |journal=Proceedings of the American Philosophical Society |volume=144 |issue=2 |date=Junie 2000 |issn=0003-049X |accessdate=20 Augustus 2023 |url=http://www.amphilsoc.org/sites/default/files/proceedings/Hijiya.pdf |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131126020921/http://www.amphilsoc.org/sites/default/files/proceedings/Hijiya.pdf |archivedate=26 November 2013 |df= }}</ref> == Agtergrond == Gebore aan Duitse Joodse immigrante in New York Stad, het Oppenheimer 'n baccalaureusgraad in chemie aan die [[Harvard-universiteit]] in 1925 en 'n PhD in fisika aan die Universiteit van Göttingen in Duitsland in 1927 verwerf. As latere professor het hy met sy studente bydraes gelewer tot die teorie van [[neutronster]]re en [[Swartkolk|swart gate]], kwantumveldteorie en die interaksies van [[Kosmiese straling|kosmiese strale]]. In 1942 is Oppenheimer gewerf om aan die Manhattan-projek te werk, en in 1943 is hy aangestel as direkteur van die projek se [[Los Alamos-laboratorium]] in [[Nieu-Meksiko]], met die taak om die eerste kernwapens te ontwikkel, vier jaar na die begin van die Duitse kernwapenprogram. Sy leierskap en wetenskaplike kundigheid was instrumenteel in die projek se sukses. Op 16 Julie 1945 was hy teenwoordig by die toets van die eerste atoombom, [[Trinity-kernwapentoets|Trinity]]. In Augustus 1945 is die wapens teen [[Japan]] gebruik in die bomaanvalle op [[Hirosjima]] en [[Nagasaki]], wat steeds die enigste gebruik van kernwapens in 'n gewapende konflik bly. In 1947 word Oppenheimer die direkteur van die Instituut vir Gevorderde Studie in Princeton, [[New Jersey]], en was voorsitter van die invloedryke Algemene Advieskomitee van die nuutgestigte Verenigde State se Atoomenergiekommissie. Hy het hom beywer vir die internasionale beheer van kernkrag, om kernverspreiding en 'n kernwapenwedloop met die [[Sowjetunie]] te voorkom. Hy het die ontwikkeling van die [[waterstofbom]] tydens 'n regeringsdebat van 1949–1950 oor die vraag teëgestaan ​​en het daarna standpunte ingeneem oor verdedigingsverwante kwessies wat die woede van sommige Amerikaanse regering en militêre faksies ontlok het. Tydens 'n ondersoek deur die regering het Oppenheimer se standpunte, tesame met vorige assosiasies wat hy gehad het met mense en organisasies verbonde aan die Kommunistiese Party VSA, gelei tot die herroeping van sy veiligheidsklaring na 'n veiligheidsverhoor in 1954. Effektief gestroop van sy direkte politieke invloed, het hy voortgegaan om te doseer, te skryf en in fisika te werk. In 1963 het president [[John F. Kennedy]] aan hom ([[Lyndon B. Johnson]] het dit oorhandig) die Enrico Fermi-toekenning toegeken, as 'n gebaar van politieke rehabilitasie. In 2022 het die Amerikaanse regering hul besluit van 1954 teruggetrek en gesê dat die proses gebrekkig was. == Vroeë lewe == === Kinderjare en opvoeding === J. Robert Oppenheimer is in 'n Joodse gesin in New York gebore op 22 April 1904, aan Ella (née Friedman), 'n skilder, en Julius Seligmann Oppenheimer, 'n suksesvolle invoerder van tekstiel. Sy pa Julius is gebore in [[Hanau]], destyds deel van die Hesse-Nassau-provinsie van die Koninkryk Pruise, en het in 1888 as tiener na die Verenigde State gekom met min hulpbronne, geen geld, geen naskoolse opleiding en geen kennis van die Engelse taal nie. Hy is deur 'n tekstielmaatskappy aangestel en word daar binne 'n dekade 'n uitvoerende beampte, en uiteindelik welgesteld. In 1912 het die gesin verhuis na 'n woonstel op die 11de verdieping van 155 Riverside Drive, naby 88 West Street, Manhattan; 'n area wat bekend is vir luukse herehuise en meenthuise. Hul kunsversameling het werke van [[Pablo Picasso]] en Édouard Vuillard ingesluit, en ten minste drie oorspronklike skilderye deur [[Vincent van Gogh]]. Robert het 'n jonger broer gehad, Frank, wat ook 'n fisikus geword het, en wat later die wetenskapmuseum in [[San Francisco]] gestig het. Oppenheimer is aanvanklik by Alcuin Voorbereidingskool opgelei. In 1911 het hy by die Ethical Culture Society aangesluit, wat deur Felix Adler gestig is om opleiding gebaseer op etiese kultuur te bevorder, wie se leuse "Deed before Creed" was. Sy pa was vir baie jare 'n lid van die genootskap en het op hul raad van trustees gedien. Oppenheimer was 'n veelsydige student, geïnteresseerd in Engelse en Franse letterkunde, en veral in [[mineralogie]]. Hy het sy derde en vierde graad in een jaar voltooi en die helfte van die agtste graad oorgeslaan. Gedurende sy laaste jaar het Oppenheimer in chemie begin belangstel. Hy begin naskools studeer in 1921, maar sy verdere opleiding is 'n jaar vertraag deur 'n aanval van [[kolitis]] wat opgedoen is terwyl hy in Joachimstal geprospekteer het tydens 'n gesinsvakansie. Hy het in [[Nieu-Meksiko]] herstel, waar hy 'n liefde vir perdry en die suidweste van die Verenigde State ontwikkel. Op die ouderdom van 18 gaan Oppenheimer na Harvard College, waar hy [[chemie]] as hoofvak neem. Harvard het ook studies in geskiedenis, letterkunde en filosofie of wiskunde vereis. Hy het vir sy laat begin vergoed deur elke kwartaal ses kursusse te volg in plaas van die gewone vier. Hy is toegelaat tot die voorgraadse erevereniging ''Phi Beta Kappa'', en het 'n gegradueerde aansien in fisika gekry op grond van onafhanklike studie, wat beteken het dat hy basiese kursusse kon omseil ten gunste van vorderdering. Hy was aangetrokke tot eksperimentele fisika deur 'n kursus oor [[termodinamika]] wat deur Percy Bridgman aangebied is. In 1925, na slegs drie jaar, het Oppenheimer aan Harvard gegradueer met 'n Bachelor of Arts, summa cum laude. === Studies in Europa === Nadat hy in 1924 by Christ's College, Cambridge aanvaar is, het Oppenheimer aan [[Ernest Rutherford]] geskryf en toestemming gevra om by die Cavendish Laboratory te werk, hoewel Bridgman se aanbevelingsbrief gesê het dat Oppenheimer se lompheid in die laboratorium voorgestel het dat teoretiese fisika, eerder as eksperimenteel, sy sterkpunt sou wees. Rutherford was nie beïndruk nie, maar Oppenheimer het nietemin na Cambridge gegaan; hy is uiteindelik deur [[J.J. Thomson]] aanvaar op voorwaarde dat hy 'n basiese laboratoriumkursus voltooi. Oppenheimer was ongelukkig by Cambridge en het aan 'n vriend geskryf: "Ek het 'n baie slegte tyd. Die laboratoriumwerk is verskriklik vervelig, en ek is so sleg daarmee dat dit onmoontlik is om te voel dat ek iets leer". Hy het 'n antagonistiese verhouding met sy tutor, Patrick Blackett, ontwikkel. Volgens Oppenheimer se vriend, Francis Fergusson, het Oppenheimer eenkeer beken dat hy 'n appel wat met skadelike chemikalieë bedek is, op Blackett se lessenaar gelos het. Oppenheimer se ouers het die universiteitsowerhede oortuig om nie kriminele klagte aanhangig te maak of hom uit te sit nie, maar Oppenheimer is op proef geplaas en moes gereelde sessies met 'n psigiater in Harleystraat, Londen, bywoon. Oppenheimer was 'n lang man en het baie gerook, hy het dikwels nagelaat om te eet tydens periodes van intense konsentrasie. Baie vriende het gesê hy kan selfvernietigend wees. In een voorval het Fergusson probeer om Oppenheimer se aandag van sy oënskynlike depressie af te lei deur vir hom te sê dat hy, Fergusson, met sy meisie sou trou; Oppenheimer het op Fergusson gespring en hom probeer verwurg. Oppenheimer is dwarsdeur sy lewe deur periodes van depressie geteister, en hy het eenkeer vir sy broer gesê: “Ek het fisika meer nodig as vriende”. In 1926 het Oppenheimer Cambridge na die [[Universiteit van Göttingen]] verlaat om onder Max Born te studeer. Göttingen was een van die wêreld se voorste sentrums vir teoretiese fisika. Oppenheimer het vriende gemaak met mense wat groot sukses behaal het, insluitend [[Werner Heisenberg]], Pascual Jordan, [[Wolfgang Pauli]], [[Paul Dirac]], [[Enrico Fermi]] en [[Edward Teller]]. Hy was bekend daarvoor dat hy te entoesiasties in gesprekke was, soms tot die punt dat hy seminaarsessies oorgeneem het. Dit het sommige van Born se ander studente so geïrriteer dat [[Maria Goeppert-Mayer|Maria Goeppert]] 'n petisie wat deur haarself en ander onderteken is, aan Born voorgelê het wat met 'n boikot van die klas dreig tensy hy Oppenheimer stil maak. Born het die petisie op sy lessenaar gelaat waar Oppenheimer dit kon lees, en dit was effektief sonder dat 'n woord gesê is. Oppenheimer het sy doktorsgraad in filosofie in Maart 1927 op 23-jarige ouderdom behaal, onder toesig van Born. Na die mondelinge eksamen het [[James Franck]], die professor, glo gesê: "Ek is bly dit is verby. Hy was op die punt om my te begin ondervra." Oppenheimer het meer as 'n dosyn referate gepubliseer terwyl hy in Europa was, insluitend belangrike bydraes tot die nuwe veld van [[kwantummeganika]]. Hy en Born het 'n bekende artikel genaamd die Born–Oppenheimer-benadering gepubliseer, wat kernbeweging van elektroniese beweging skei in die wiskundige behandeling van molekules, wat toelaat dat kernbeweging nagelaat word om berekeninge te vereenvoudig. Dit bly sy werk wat die meeste aangehaal word.<ref>{{harvnb|Schweber|2008|p=283}}</ref><ref name="Cassidy, pp. 5-11">{{harvnb|Cassidy|2005|pp=5–11}}</ref><ref>{{harvnb|Bird|Sherwin|2005|p=10}}</ref><ref>{{harvnb|Bird|Sherwin|2005|p=12}}</ref><ref>{{harvnb|Cassidy|2005|pp=16, 145, 282}}</ref><ref>{{harvnb|Cassidy|2005|pp=23, 29}}</ref><ref>{{harvnb|Cassidy|2005|pp=16–17}}</ref><ref name="Cassidy 2005 35">{{harvnb|Cassidy|2005|p=35}}</ref><ref>{{harvnb|Cassidy|2005|pp=43–46}}</ref><ref>{{harvnb|Cassidy|2005|pp=61–63}}</ref><ref>{{harvnb|Cassidy|2005|pp=75–76, 88–89}}</ref> == Bibliografie == *{{cite book |last=Oppenheimer |first=J. Robert |title=Science and the Common Understanding |url=https://archive.org/details/scienceandthecom007308mbp |location=New York |publisher=Simon and Schuster |year=1954 |oclc=34304713 }} *{{cite book |last=Oppenheimer |first=J. Robert |title=The Open Mind |url=https://archive.org/details/openmind0000jrob |location=New York |publisher=Simon and Schuster |year=1955 |oclc=297109 }} *{{cite book |last=Oppenheimer |first=J. Robert |title=The Flying Trapeze: Three Crises for Physicists |location=London |publisher=Oxford University Press |year=1964 |oclc=592102}} *{{cite book |last=Oppenheimer |first=J. Robert |last2=Rabi |first2=I.I |title=Oppenheimer |url=https://archive.org/details/oppenheimer0000iira |location=New York |publisher=Scribner |year=1969 |oclc=2729 }} (''posthumous'') *{{cite book |last=Oppenheimer |first=J. Robert |last2=Smith |first2=Alice Kimball |last3=Weiner |first3=Charles |title=Robert Oppenheimer, Letters and Recollections |url=https://archive.org/details/robertoppenheime00oppe |location=Cambridge, Massachusetts |publisher=Harvard University Press |year=1980 |oclc=5946652 |isbn=978-0-674-77605-0 }} (''nadood'') *{{cite book |last=Oppenheimer |first=J. Robert |last2=Metropolis |first2=N. |last3=Rota |first3=Gian-Carlo |last4=Sharp |first4=D. H.|title=Uncommon Sense |url=https://archive.org/details/uncommonsense00jrob_0 |location=Cambridge, Massachusetts |publisher=Birkhäuser Boston |year=1984 |oclc=10458715 |isbn=978-0-8176-3165-9 }} (''nadood'') *{{cite book |last=Oppenheimer |first=J. Robert |title=Atom and Void: Essays on Science and Community |url=https://archive.org/details/atomvoidessayson00oppe |location=Princeton, New Jersey |publisher=Princeton University Press |year=1989 |oclc=19981106 |isbn=978-0-691-08547-0 }} (''nadood'') == Verwysings == {{Verwysings}} {{Manhattan-projek}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Oppenheimer, Robert}} [[Kategorie:Amerikaanse akademici]] [[Kategorie:Amerikaanse fisici]] [[Kategorie:Amerikaanse Jode]] [[Kategorie:Kernfisici]] [[Kategorie:Teoretiese fisici]] [[Kategorie:Geboortes in 1904]] [[Kategorie:Sterftes in 1967]] [[Kategorie:Manhattan-projek]] hpdikwly6xqivblo1i41hgz62aztqv6 Joan Collins 0 251309 2968817 2481281 2026-09-19T20:48:06Z ~2026-50833-88 214782 /* Televisiereekse */ 1977: "Tattletales". 2968817 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Joan Collins | Beeld = Joan Collins in Stephane Rolland (1) cropped.jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = Joan Collins in 2010 | Geboortenaam = | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1933|5|23}} | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Engeland|Engels]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = Aktrise en vervaardiger | Aktiewe jare = | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 0001058 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Joan Collins''' (gebore 23 Mei [[1933]]) is 'n [[Engeland|Engelse]] [[aktrise]] en vervaardiger. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente ''Land of the Pharaohs'' (1955), ''Empire of the Ants'' (1977), en ''The Flintstones in Viva Rock Vegas'' (2000), en in die televisiereeks ''Dynasty'' (1981). == Filmografie == === Rolprente === * 1952: ''I Believe in You'' * 1953: ''The Slasher'' * 1953: ''Decameron Nights'' * 1953: ''Turn the Key Softly'' * 1953: ''The Adventures of Sadie'' * 1954: ''The Good Die Young'' * 1955: ''Land of the Pharaohs'' * 1955: ''The Girl in the Red Velvet Swing'' * 1955: ''The Virgin Queen'' * 1956: ''The Opposite Sex'' * 1957: ''Island in the Sun'' * 1957: ''Sea Wife'' * 1957: ''Stopover Tokyo'' * 1957: ''The Wayward Bus'' * 1958: ''The Bravados'' * 1958: ''Rally 'Round the Flag, Boys!'' * 1960: ''Esther and the King'' * 1960: ''Seven Thieves'' * 1962: ''The Road to Hong Kong'' * 1965: ''La congiuntura'' * 1968: ''Subterfuge'' * 1968: ''Wedding of the Doll'' * 1969: ''Can Heironymus Merkin Ever Forget Mercy Humppe and Find True Happiness?'' * 1969: ''Besieged'' * 1970: ''The Executioner'' * 1970: ''Up in the Cellar'' * 1971: ''Inn of the Frightened People'' * 1971: ''Quest for Love'' * 1972: ''Fear in the Night'' * 1972: ''Tales from the Crypt'' * 1974: ''Football Crazy'' * 1974: ''Dark Places'' * 1975: ''Alfie Darling'' * 1975: ''Sharon's Baby'' * 1975: ''The Great Adventure'' * 1977: ''Empire of the Ants'' * 1978: ''Magnum Cop'' * 1978: ''The Stud'' * 1978: ''Zero to Sixty'' * 1979: ''The Bitch'' * 1979: ''Game for Vultures'' * 1979: ''Sunburn'' * 1982: ''Homework'' * 1982: ''Nutcracker'' * 1994: ''Decadence'' * 1995: ''A Midwinter's Tale'' * 1999: ''The Clandestine Marriage'' * 2000: ''The Flintstones in Viva Rock Vegas'' * 2004: ''Ellis in Glamourland'' * 2006: ''Ozzie'' * 2007: ''Le Cirque: A Table in Heaven'' * 2013: ''Brave Miss World'' * 2015: ''Molly Moon and the Incredible Book of Hypnotism'' * 2016: ''Star Trek: Inside the Roddenberry Vault'' * 2017: ''The Time of Their Lives'' * 2017: ''My Generation'' * ''Unforgettable'' === Televisiereekse === * 1959: ''Whicker's World'' * 1973: ''Orson Welles' Great Mysteries'' * 1977: ''Tattletales'' * 1979: ''Tales of the Unexpected'' * 1980: ''Hour Magazine'' * 1980: ''Wiener Opernball'' * 1981: ''Dynasty'' * 1982: ''Sunday, Sunday'' * 1983: ''The 1/2 Hour Comedy Hour'' * 1986: ''Joan Rivers: Can We Talk?'' * 1988: ''Raffaella Carrá Show'' * 1990: ''My Riviera'' * 1991: ''Tonight at 8.30'' * 1993: ''Northern Eye'' * 1994: ''Clive James'' * 1996: ''Very Important Pennis'' * 1997: ''Brigitte & Friends'' * 1998: ''So Graham Norton'' * 2002: ''V Graham Norton'' * 2002: ''That's Kentertainment!'' * 2003: ''Guess Who's Coming to Dinner?'' * 2003: ''Ruby Wax with...'' * 2005: ''Must See TV'' * 2007: ''The Florence Henderson Show'' * 2008: ''Gok's Fashion Fix'' * 2009: ''Piers Morgan's Life Stories'' * 2009: ''Spotlight'' * 2015: ''The Royals'' * 2015: ''Queens of Drama'' * 2018: ''The '80s Greatest'' === Televisierolprente === * 1970: ''All Kinds of Music'' * 1972: ''The Man Who Came to Dinner'' * 1973: ''Drive Hard, Drive Fast'' * 1974: ''Fallen Angels'' * 1982: ''Paper Dolls'' * 1983: ''Making of a Male Model'' * 1983: ''Leonard Nimoy: Star Trek Memories'' * 1983: ''Welcome to Los Angeles: A Party for Julio Iglesias'' * 1983: ''The Annual Humanitarian of Year Honors Aaron Spelling'' * 1984: ''The Cartier Affair'' * 1984: ''Blondes vs. Brunettes'' * 1985: ''The Golden Gong'' * 1985: ''The ABC All-Star Spectacular'' * 1985: ''The Annual Friars Club Tribute Presents a Salute to Gene Kelly'' * 1985: ''Gala Dinner Tribute to Aaron Spelling'' * 1987: ''The 1987 Annual Salute to Hollywood Benefit'' * 1987: ''The 32th Annual Thalians Ball'' * 1987: ''The Variety Club International All Star Party'' * 1989: ''Great Picture Chase: Joan of Art'' * 1993: ''Mama's Back'' * 1994: ''The Evening Standard Theatre Awards 1994'' * 1995: ''Annie: A Royal Adventure!'' * 1995: ''Hart to Hart: Two Harts in 3/4 Time'' * 1997: ''Hidden Hollywood: Treasures from the 20th Century Fox Film Vaults'' * 1998: ''Sweet Deception'' * 1999: ''Hidden Hollywood II: More Treasures from the 20th Century Fox Vaults'' * 1999: ''Die goldene Kamera 1999'' * 1999: ''The Evening Standard Theatre Awards 1999'' * 1999: ''The Laurence Olivier Awards 1999'' * 2000: ''The Unforgettable Leonard Rossiter'' * 2000: ''The Evening Standard Theatre Awards 2000'' * 2001: ''These Old Broads'' * 2003: ''Diva Graham Norton'' * 2004: ''50 Most Wicked Women of Primetime'' * 2006: ''Dynasty Reunion: Catfights & Caviar'' * 2007: ''Princess Diana: The Legend and Legacy of a Princess'' * 2011: ''Elizabeth Taylor: A Tribute'' * 2012: ''Elizabeth Taylor: Auction of a Lifetime'' * 2014: ''TV's Nastiest Villains'' * 2015: ''Warren Beatty - Mister Hollywood'' * 2016: ''The Evening Standard Theatre Awards 2016'' * 2017: ''A Very Royal Wedding'' === Video's === * 1983: ''An Orchestral Tribute to the Beatles'' * 1994: ''Secrets of Fitness & Beauty'' * 1999: ''Joseph and the Amazing Technicolor Dreamcoat'' * 2001: ''Badly Drawn Boy: Spitting in the Wind'' * 2003: ''Christmas from Hollywood'' * 2004: ''Sci Fi Visionaries'' * 2004: ''Kiss 'N' Tell: Romance in the 23rd Century'' * 2004: ''Birth of a Timeless Legacy'' * 2004: ''To Boldly Go ... Season One'' * 2013: ''Saving Santa'' == Eksterne skakels == * {{IMDb|0001058|Joan Collins}} * {{Twitter|joancollinsobe|Joan Collins}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Collins, Joan}} [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Geboortes in 1933]] [[Kategorie:Engelse aktrises van die 20ste eeu]] [[Kategorie:Engelse aktrises van die 21ste eeu]] r7znrshn4q8hog9vnxsnhwttvjs9g05 2968818 2968817 2026-09-19T20:51:19Z ~2026-50833-88 214782 Joan Henrietta Collins; geboort Paddington, London, Engeland, Groot-Brittamje. 2968818 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Joan Collins | Beeld = Joan Collins in Stephane Rolland (1) cropped.jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = Joan Collins in 2010 | Geboortenaam = Joan Henrietta Collins | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1933|5|23}} | Geboorteplek = [[Paddington]], [[London]], [[Engeland]], [[Groot-Brittanje]] | Nasionaliteit = [[Engeland|Engels]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = Aktrise en vervaardiger | Aktiewe jare = | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 0001058 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Joan Collins''' (gebore 23 Mei [[1933]]) is 'n [[Engeland|Engelse]] [[aktrise]] en vervaardiger. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente ''Land of the Pharaohs'' (1955), ''Empire of the Ants'' (1977), en ''The Flintstones in Viva Rock Vegas'' (2000), en in die televisiereeks ''Dynasty'' (1981). == Filmografie == === Rolprente === * 1952: ''I Believe in You'' * 1953: ''The Slasher'' * 1953: ''Decameron Nights'' * 1953: ''Turn the Key Softly'' * 1953: ''The Adventures of Sadie'' * 1954: ''The Good Die Young'' * 1955: ''Land of the Pharaohs'' * 1955: ''The Girl in the Red Velvet Swing'' * 1955: ''The Virgin Queen'' * 1956: ''The Opposite Sex'' * 1957: ''Island in the Sun'' * 1957: ''Sea Wife'' * 1957: ''Stopover Tokyo'' * 1957: ''The Wayward Bus'' * 1958: ''The Bravados'' * 1958: ''Rally 'Round the Flag, Boys!'' * 1960: ''Esther and the King'' * 1960: ''Seven Thieves'' * 1962: ''The Road to Hong Kong'' * 1965: ''La congiuntura'' * 1968: ''Subterfuge'' * 1968: ''Wedding of the Doll'' * 1969: ''Can Heironymus Merkin Ever Forget Mercy Humppe and Find True Happiness?'' * 1969: ''Besieged'' * 1970: ''The Executioner'' * 1970: ''Up in the Cellar'' * 1971: ''Inn of the Frightened People'' * 1971: ''Quest for Love'' * 1972: ''Fear in the Night'' * 1972: ''Tales from the Crypt'' * 1974: ''Football Crazy'' * 1974: ''Dark Places'' * 1975: ''Alfie Darling'' * 1975: ''Sharon's Baby'' * 1975: ''The Great Adventure'' * 1977: ''Empire of the Ants'' * 1978: ''Magnum Cop'' * 1978: ''The Stud'' * 1978: ''Zero to Sixty'' * 1979: ''The Bitch'' * 1979: ''Game for Vultures'' * 1979: ''Sunburn'' * 1982: ''Homework'' * 1982: ''Nutcracker'' * 1994: ''Decadence'' * 1995: ''A Midwinter's Tale'' * 1999: ''The Clandestine Marriage'' * 2000: ''The Flintstones in Viva Rock Vegas'' * 2004: ''Ellis in Glamourland'' * 2006: ''Ozzie'' * 2007: ''Le Cirque: A Table in Heaven'' * 2013: ''Brave Miss World'' * 2015: ''Molly Moon and the Incredible Book of Hypnotism'' * 2016: ''Star Trek: Inside the Roddenberry Vault'' * 2017: ''The Time of Their Lives'' * 2017: ''My Generation'' * ''Unforgettable'' === Televisiereekse === * 1959: ''Whicker's World'' * 1973: ''Orson Welles' Great Mysteries'' * 1977: ''Tattletales'' * 1979: ''Tales of the Unexpected'' * 1980: ''Hour Magazine'' * 1980: ''Wiener Opernball'' * 1981: ''Dynasty'' * 1982: ''Sunday, Sunday'' * 1983: ''The 1/2 Hour Comedy Hour'' * 1986: ''Joan Rivers: Can We Talk?'' * 1988: ''Raffaella Carrá Show'' * 1990: ''My Riviera'' * 1991: ''Tonight at 8.30'' * 1993: ''Northern Eye'' * 1994: ''Clive James'' * 1996: ''Very Important Pennis'' * 1997: ''Brigitte & Friends'' * 1998: ''So Graham Norton'' * 2002: ''V Graham Norton'' * 2002: ''That's Kentertainment!'' * 2003: ''Guess Who's Coming to Dinner?'' * 2003: ''Ruby Wax with...'' * 2005: ''Must See TV'' * 2007: ''The Florence Henderson Show'' * 2008: ''Gok's Fashion Fix'' * 2009: ''Piers Morgan's Life Stories'' * 2009: ''Spotlight'' * 2015: ''The Royals'' * 2015: ''Queens of Drama'' * 2018: ''The '80s Greatest'' === Televisierolprente === * 1970: ''All Kinds of Music'' * 1972: ''The Man Who Came to Dinner'' * 1973: ''Drive Hard, Drive Fast'' * 1974: ''Fallen Angels'' * 1982: ''Paper Dolls'' * 1983: ''Making of a Male Model'' * 1983: ''Leonard Nimoy: Star Trek Memories'' * 1983: ''Welcome to Los Angeles: A Party for Julio Iglesias'' * 1983: ''The Annual Humanitarian of Year Honors Aaron Spelling'' * 1984: ''The Cartier Affair'' * 1984: ''Blondes vs. Brunettes'' * 1985: ''The Golden Gong'' * 1985: ''The ABC All-Star Spectacular'' * 1985: ''The Annual Friars Club Tribute Presents a Salute to Gene Kelly'' * 1985: ''Gala Dinner Tribute to Aaron Spelling'' * 1987: ''The 1987 Annual Salute to Hollywood Benefit'' * 1987: ''The 32th Annual Thalians Ball'' * 1987: ''The Variety Club International All Star Party'' * 1989: ''Great Picture Chase: Joan of Art'' * 1993: ''Mama's Back'' * 1994: ''The Evening Standard Theatre Awards 1994'' * 1995: ''Annie: A Royal Adventure!'' * 1995: ''Hart to Hart: Two Harts in 3/4 Time'' * 1997: ''Hidden Hollywood: Treasures from the 20th Century Fox Film Vaults'' * 1998: ''Sweet Deception'' * 1999: ''Hidden Hollywood II: More Treasures from the 20th Century Fox Vaults'' * 1999: ''Die goldene Kamera 1999'' * 1999: ''The Evening Standard Theatre Awards 1999'' * 1999: ''The Laurence Olivier Awards 1999'' * 2000: ''The Unforgettable Leonard Rossiter'' * 2000: ''The Evening Standard Theatre Awards 2000'' * 2001: ''These Old Broads'' * 2003: ''Diva Graham Norton'' * 2004: ''50 Most Wicked Women of Primetime'' * 2006: ''Dynasty Reunion: Catfights & Caviar'' * 2007: ''Princess Diana: The Legend and Legacy of a Princess'' * 2011: ''Elizabeth Taylor: A Tribute'' * 2012: ''Elizabeth Taylor: Auction of a Lifetime'' * 2014: ''TV's Nastiest Villains'' * 2015: ''Warren Beatty - Mister Hollywood'' * 2016: ''The Evening Standard Theatre Awards 2016'' * 2017: ''A Very Royal Wedding'' === Video's === * 1983: ''An Orchestral Tribute to the Beatles'' * 1994: ''Secrets of Fitness & Beauty'' * 1999: ''Joseph and the Amazing Technicolor Dreamcoat'' * 2001: ''Badly Drawn Boy: Spitting in the Wind'' * 2003: ''Christmas from Hollywood'' * 2004: ''Sci Fi Visionaries'' * 2004: ''Kiss 'N' Tell: Romance in the 23rd Century'' * 2004: ''Birth of a Timeless Legacy'' * 2004: ''To Boldly Go ... Season One'' * 2013: ''Saving Santa'' == Eksterne skakels == * {{IMDb|0001058|Joan Collins}} * {{Twitter|joancollinsobe|Joan Collins}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Collins, Joan}} [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Geboortes in 1933]] [[Kategorie:Engelse aktrises van die 20ste eeu]] [[Kategorie:Engelse aktrises van die 21ste eeu]] ixq22omk1z8qpz8otdhjc3crpsibbdz 2968819 2968818 2026-09-19T20:52:03Z ~2026-50833-88 214782 1951-. 2968819 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Joan Collins | Beeld = Joan Collins in Stephane Rolland (1) cropped.jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = Joan Collins in 2010 | Geboortenaam = Joan Henrietta Collins | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1933|5|23}} | Geboorteplek = [[Paddington]], [[London]], [[Engeland]], [[Groot-Brittanje]] | Nasionaliteit = [[Engeland|Engels]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = Aktrise en vervaardiger | Aktiewe jare = 1951- | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 0001058 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Joan Collins''' (gebore 23 Mei [[1933]]) is 'n [[Engeland|Engelse]] [[aktrise]] en vervaardiger. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente ''Land of the Pharaohs'' (1955), ''Empire of the Ants'' (1977), en ''The Flintstones in Viva Rock Vegas'' (2000), en in die televisiereeks ''Dynasty'' (1981). == Filmografie == === Rolprente === * 1952: ''I Believe in You'' * 1953: ''The Slasher'' * 1953: ''Decameron Nights'' * 1953: ''Turn the Key Softly'' * 1953: ''The Adventures of Sadie'' * 1954: ''The Good Die Young'' * 1955: ''Land of the Pharaohs'' * 1955: ''The Girl in the Red Velvet Swing'' * 1955: ''The Virgin Queen'' * 1956: ''The Opposite Sex'' * 1957: ''Island in the Sun'' * 1957: ''Sea Wife'' * 1957: ''Stopover Tokyo'' * 1957: ''The Wayward Bus'' * 1958: ''The Bravados'' * 1958: ''Rally 'Round the Flag, Boys!'' * 1960: ''Esther and the King'' * 1960: ''Seven Thieves'' * 1962: ''The Road to Hong Kong'' * 1965: ''La congiuntura'' * 1968: ''Subterfuge'' * 1968: ''Wedding of the Doll'' * 1969: ''Can Heironymus Merkin Ever Forget Mercy Humppe and Find True Happiness?'' * 1969: ''Besieged'' * 1970: ''The Executioner'' * 1970: ''Up in the Cellar'' * 1971: ''Inn of the Frightened People'' * 1971: ''Quest for Love'' * 1972: ''Fear in the Night'' * 1972: ''Tales from the Crypt'' * 1974: ''Football Crazy'' * 1974: ''Dark Places'' * 1975: ''Alfie Darling'' * 1975: ''Sharon's Baby'' * 1975: ''The Great Adventure'' * 1977: ''Empire of the Ants'' * 1978: ''Magnum Cop'' * 1978: ''The Stud'' * 1978: ''Zero to Sixty'' * 1979: ''The Bitch'' * 1979: ''Game for Vultures'' * 1979: ''Sunburn'' * 1982: ''Homework'' * 1982: ''Nutcracker'' * 1994: ''Decadence'' * 1995: ''A Midwinter's Tale'' * 1999: ''The Clandestine Marriage'' * 2000: ''The Flintstones in Viva Rock Vegas'' * 2004: ''Ellis in Glamourland'' * 2006: ''Ozzie'' * 2007: ''Le Cirque: A Table in Heaven'' * 2013: ''Brave Miss World'' * 2015: ''Molly Moon and the Incredible Book of Hypnotism'' * 2016: ''Star Trek: Inside the Roddenberry Vault'' * 2017: ''The Time of Their Lives'' * 2017: ''My Generation'' * ''Unforgettable'' === Televisiereekse === * 1959: ''Whicker's World'' * 1973: ''Orson Welles' Great Mysteries'' * 1977: ''Tattletales'' * 1979: ''Tales of the Unexpected'' * 1980: ''Hour Magazine'' * 1980: ''Wiener Opernball'' * 1981: ''Dynasty'' * 1982: ''Sunday, Sunday'' * 1983: ''The 1/2 Hour Comedy Hour'' * 1986: ''Joan Rivers: Can We Talk?'' * 1988: ''Raffaella Carrá Show'' * 1990: ''My Riviera'' * 1991: ''Tonight at 8.30'' * 1993: ''Northern Eye'' * 1994: ''Clive James'' * 1996: ''Very Important Pennis'' * 1997: ''Brigitte & Friends'' * 1998: ''So Graham Norton'' * 2002: ''V Graham Norton'' * 2002: ''That's Kentertainment!'' * 2003: ''Guess Who's Coming to Dinner?'' * 2003: ''Ruby Wax with...'' * 2005: ''Must See TV'' * 2007: ''The Florence Henderson Show'' * 2008: ''Gok's Fashion Fix'' * 2009: ''Piers Morgan's Life Stories'' * 2009: ''Spotlight'' * 2015: ''The Royals'' * 2015: ''Queens of Drama'' * 2018: ''The '80s Greatest'' === Televisierolprente === * 1970: ''All Kinds of Music'' * 1972: ''The Man Who Came to Dinner'' * 1973: ''Drive Hard, Drive Fast'' * 1974: ''Fallen Angels'' * 1982: ''Paper Dolls'' * 1983: ''Making of a Male Model'' * 1983: ''Leonard Nimoy: Star Trek Memories'' * 1983: ''Welcome to Los Angeles: A Party for Julio Iglesias'' * 1983: ''The Annual Humanitarian of Year Honors Aaron Spelling'' * 1984: ''The Cartier Affair'' * 1984: ''Blondes vs. Brunettes'' * 1985: ''The Golden Gong'' * 1985: ''The ABC All-Star Spectacular'' * 1985: ''The Annual Friars Club Tribute Presents a Salute to Gene Kelly'' * 1985: ''Gala Dinner Tribute to Aaron Spelling'' * 1987: ''The 1987 Annual Salute to Hollywood Benefit'' * 1987: ''The 32th Annual Thalians Ball'' * 1987: ''The Variety Club International All Star Party'' * 1989: ''Great Picture Chase: Joan of Art'' * 1993: ''Mama's Back'' * 1994: ''The Evening Standard Theatre Awards 1994'' * 1995: ''Annie: A Royal Adventure!'' * 1995: ''Hart to Hart: Two Harts in 3/4 Time'' * 1997: ''Hidden Hollywood: Treasures from the 20th Century Fox Film Vaults'' * 1998: ''Sweet Deception'' * 1999: ''Hidden Hollywood II: More Treasures from the 20th Century Fox Vaults'' * 1999: ''Die goldene Kamera 1999'' * 1999: ''The Evening Standard Theatre Awards 1999'' * 1999: ''The Laurence Olivier Awards 1999'' * 2000: ''The Unforgettable Leonard Rossiter'' * 2000: ''The Evening Standard Theatre Awards 2000'' * 2001: ''These Old Broads'' * 2003: ''Diva Graham Norton'' * 2004: ''50 Most Wicked Women of Primetime'' * 2006: ''Dynasty Reunion: Catfights & Caviar'' * 2007: ''Princess Diana: The Legend and Legacy of a Princess'' * 2011: ''Elizabeth Taylor: A Tribute'' * 2012: ''Elizabeth Taylor: Auction of a Lifetime'' * 2014: ''TV's Nastiest Villains'' * 2015: ''Warren Beatty - Mister Hollywood'' * 2016: ''The Evening Standard Theatre Awards 2016'' * 2017: ''A Very Royal Wedding'' === Video's === * 1983: ''An Orchestral Tribute to the Beatles'' * 1994: ''Secrets of Fitness & Beauty'' * 1999: ''Joseph and the Amazing Technicolor Dreamcoat'' * 2001: ''Badly Drawn Boy: Spitting in the Wind'' * 2003: ''Christmas from Hollywood'' * 2004: ''Sci Fi Visionaries'' * 2004: ''Kiss 'N' Tell: Romance in the 23rd Century'' * 2004: ''Birth of a Timeless Legacy'' * 2004: ''To Boldly Go ... Season One'' * 2013: ''Saving Santa'' == Eksterne skakels == * {{IMDb|0001058|Joan Collins}} * {{Twitter|joancollinsobe|Joan Collins}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Collins, Joan}} [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Geboortes in 1933]] [[Kategorie:Engelse aktrises van die 20ste eeu]] [[Kategorie:Engelse aktrises van die 21ste eeu]] 4dsiexxe5gb6tw3bvzwejfnlt3ij12s Universiteit Utrecht 0 300902 2968703 2653792 2026-09-19T16:57:36Z Pynappel 70858 /* Eksterne skakels */ 2968703 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Universiteit|naam=Universiteit Utrecht|stad=[[Utrecht (stad)|Utrecht]]|land=[[Nederland]]}} '''Universiteit Utrecht''' (UU) is 'n Nederlandse [[universiteit]] in die stad [[Utrecht (munisipaliteit)|Utrecht]]. Tot 20 Oktober 1992 word dit die '''Rijksuniversiteit te Utrech''' (RUU) genoem. Met meer as 30 000 studente (en 'n jaarlikse inname van 6 500 nuwe studente), is UU een van die grootste universiteite in Nederland. Die universiteit het ongeveer 6 000 werknemers, waarvan 640 professore is. Die universiteit bied baccalaureus-, mineure en meestersprogramme aan, sowel as PhD-programme. Die UU het sewe fakulteite en het 'n totale jaarlikse begroting van ongeveer 761 miljoen euro. == Geskiedenis == [[Lêer:Universiteitsgebouw.JPG|links|duimnael|Detail van die Akademie-gebou van die Universiteit Utrecht.]] In 1634 ontstaan die Utrechtse illustere skool waar, na die Latynse skool, 'n vervolgopleiding gevolg kon word. Die illustere skool word aan die Hiëronymusschool verbind en word twee jaar later tot universiteit verhef. Die opening van die Universiteit Utrecht vind plaas op 26 Maart 1636. Die intreerede word deur die invloedryke hoogleraar in teologie Gisbertus Voetius gehou; die eerste [[Rektor|rector magnificus]] was hoogleraar in regte en [[wiskunde]] Bernardus Schotanus.<ref name="Jamin">Jamin, Hervé (2001), ''Kennis als opdracht: De Universiteit Utrecht 1636-2001'', Uitgeverij Matrijs, Utrecht</ref> Die universiteit tel by die opening enkele tientalle studente en daar werk sewe hoogleraars aan vier fakulteite: die filosofiese, wat 'n propedeutiese opleiding aan alle studente bied, en die drie hoër fakulteite, die teologiese, die juridiese en die mediese. Utrecht bloei in die sewentiende eeu op, ondanks die [[Mededinger (ekonomie)|mededinging]] van die ouer universiteite van [[Universiteit van Leiden|Leiden]] (1575), Franeker (1585) en [[Rijksuniversiteit Groningen|Groningen]] (1614) en van die illustere skole van Harderwijk (1599, universiteit vanaf 1648) en [[Universiteit van Amsterdam|Amsterdam]] (1632). Veral Leiden was 'n gedugte mededinger van Utrecht. Daarom moes daar die nodige beleggings gedoen word. Die stadsbiblioteek in die Janskerk kry die funksie van universiteitsbiblioteek. Die Catharijnegasthuis word vir die mediese fakulteit in 1636 'n akademiess hospitaal. 'n Mediese kruietuin kon in 1639 op die bolwerk Sonnenborgh aangelê word. Drie jaar daarna word op die Smeetoren 'n [[sterrewag]] ingerig, wat later ook vir [[Meteorologie|weerkundige]] waarnemings gebruik word. In hierdie beginjare word tewens die Maliebaan geopen waar die maliespel gespeel kon word. Die universiteit trek vele studente uit die buiteland aan, veral [[Duitsland|Duitsers]], [[Engeland|Engelse]] en [[Skotland|Skotte]]. Hulle was getuies van die intellektuele en teologiese stryd wat die aanhangers van die nuwe filosofie ([[René Descartes]] woon 'n tydlang in Utrecht) lewer met die aanhangers van die ortodokse teoloog Voetius, die eerste hoogleraar van die universiteit. Die Franse besetting gradeer in 1810 die Utrechtse universiteit af na "école secondaire" (middelbare skool), maar na die oprigting van die [[Koninkryk van die Nederlande]] in 1813 kry die universiteit sy ou status terug. In 1817 word Leiden, Groningen en Utrecht die drie Rijksuniversiteite (sogenaamde "hoë skole") van die noordelike deel van die nuwe staat. Leiden kry die titel van "eerste" hoë skool. Utrecht speel 'n prominente rol in die opbloei van die Nederlandse natuurwetenskap. Rond 1850 word die sogenaamde "Utrechtse skool" in die natuurwetenskappe gevorm, met as kopstukke die hoogleraars Harting, Mulder, Buys Ballot en Donders. Hulle lei die onderwyslaboratorium as oefenplek vir hul studente in. Die Ryk se Veeartsenyskool word in 1918 'n kollege en vanaf 1925 die fakulteit Dieregeneeskunde van die universiteit. Met die aanvang van [[Tweede Wêreldoorlog|die Tweede Wêreldoorlog]] het die universiteit oop gebly. In November 1940 het rektor Kruyt die drie Joodse professore (Ornstein, Wolff en Roos) en vier Joodse assistente (Katz, Fischer, Pais en Van der Hoeven) afgedank, waarna hy 'n dringende beroep op Utrechtse studente gedoen het om nie soos in Leiden en Delft in opstand te kom nie. "Die Utrechtse bestuurders het nooit probeer om die dikwels onduidelike maatreëls [van die Duitsers] ten gunste van die betrokke [Joodse] partye te interpreteer nie. In geval van twyfel is daar stelselmatig om presisie van die Departement van Onderwys gevra, wat konsekwent tot die verskerping van die verordeninge gelei het."<ref>Hervé Jamin: ''Kennis als opdracht. De Universiteit Utrecht 1636-2001''. Utrecht, Matrijs, 2001. pag. 178-179</ref> Joodse studente is ook uit die universiteit verdryf. Einde 1942 eis die Duitse besetters die naamregisters in verband met indiensneming. Die universiteit het geweier om dit oor te gee. Daarna het 'n aantal studente die studenteadministrasie aan die brand gesteek. Sommige studente het deur die Kinderkomitee en Kindjeshaven skuiling vir kinders uit Joodse gesinne voorsien. Student Truus van Lier het gewapende weerstand gebied en die Utrecht NSB-polisiehoof GJ Kerlen in 1943 doodgeskiet. Sedert die 1960's het 'n beduidende deel van die universiteit verhuis na De Uithof, wat die oostelikste deel van die stad beslaan en suid van De Bilt geleë is. Die Universiteit Utrecht word verteenwoordig in die Stichting Academisch Erfgoed, 'n stigting wat ten doel het om universiteitsversamelings en kultuurskatte te bewaar. == Fakulteite == [[Lêer:Universiteitutrechttrans2.jpg|duimnael|218x218px| Die Willem C. van Unnik-gebou (voorheen Transitorium II) ]] [[Lêer:Universiteit-Utrecht_Leuvenlaan-19_De-Uithof_Utrecht_Nederland.JPG|duimnael|218x218px| Universiteit Utrecht aan Leuvenlaan 19 in De Uithof ]] Die geboue van die Universiteit Utrecht is oor die hele stad versprei. Die meeste fakulteite is in De Uithof geleë. Twee groot fakulteite (Geesteswetenskappe en Regte, Ekonomie, Bestuur en Organisasie) is in die middestad geleë. Die sewe fakulteite van die UU is: * Natuurwetenskappe * Veeartsenykundige * [[Geesteswetenskappe]] * [[Geneeskunde]] - deel van die UMC Utrecht * [[Aardrykskunde|Geowetenskappe]] * Regte, [[Ekonomie]], Bestuur en Organisasie * [[Sosiale wetenskap|Sosiale Wetenskappe]] Benewens die fakulteite, is daar ook 7 nagraadse skole en twee onderwysinstellings binne die UU: * Nagraadse skole: ** Nagraadse Skool vir Geowetenskappe ** Nagraadse Skool vir Geesteswetenskappe ** Nagraadse Skool vir Regte, Ekonomie en Bestuur ** Nagraadse Skool vir Lewenswetenskappe ** Nagraadse Skool vir Natuurwetenskappe ** Nagraadse skool vir Sosiale en Gedragswetenskappe ** Nagraadse Skool vir Onderwys * Onderwysinstellings: ** Universiteitskollege Utrecht ** Universiteitskollege Roosevelt === Fakulteit Geesteswetenskappe === Die Fakulteit Geesteswetenskappe is in vier verskillende departemente verdeel: * Departement Geskiedenis en Kunsgeskiedenis * Departement Media- en [[Kultuurstudies]] * Departement Tale, Letterkunde en Kommunikasie * Departement Filosofie en Godsdienskunde Die Fakulteit Geesteswetenskappe is een van die grootste fakulteite van die Universiteit Utrecht, wat verantwoordelik is vir meer as veertig baccalaureusprogramme en meer as sewentig meestersprogramme. === Fakulteit Regte, Ekonomie, Bestuur en Organisasie === Die Fakulteit Regt, Ekonomie, Bestuur en Organisasie (afgekort REBO) bestaan uit die volgende departemente: * Departement Regsgeleerdheid * Departement Ekonomie: Universiteit Utrecht Skool vir Ekonomie (USE) * Departement Bestuurs- en Organisasiewetenskap (USBO) Die Fakulteit Regte, Ekonomie, Bestuur en Organisasie het drie studieverenigings wat die belange van studente bevorder, maar ook studieverwante en sosiale aktiwiteite reël: * JSVU (regsgeleerdheid) * ECU '92 (ekonomie en bedryfsekonomie) * Perikles (bestuurs- en organisasiewetenskap) === Fakulteit Natuurwetenskappe === Die Fakulteit Natuurwetenskappe is in November 2004 gestig as samesmelting en bestaan uit die volgende departemente: {| class="wikitable" width="40%" ! Departement ! Studies |- | Farmaseutiese Wetenskappe | Kollege vir Farmaseutiese Wetenskappe (CPS); [[Farmasie]] |- | Biologie | [[Biologie]] |- | Skeikunde | [[Chemie|Skeikunde]] |- | Natuurkunde | [[Natuurkunde]] |- | Wiskunde | [[Wiskunde]]; Wiskunde en toepassings |- | Informatika | [[Informatika]]; Inligtingkunde |} Voorheen was dit selfstandige fakulteite, behalwe vir die laaste twee wat saam 'n fakulteit gevorm het. * Voorgraadse Skool vir Natuurwetenskap (baccalaureusprogramme) * Nagraadse Skool vir Natuurwetenskappe (magisters in wiskunde, fisika, rekenaarwetenskap, chemie, wysbegeerte en toepassings) * Nagraadse Skool vir Lewenswetenskappe (magisters in biologie, farmasie, chemie, veeartsenykunde, geneeskunde en biomediese wetenskappe) * Utrecht Skool van Farmasie (meestersprogram wat aptekers oplei) Die baccalaureusprogram in biomediese wetenskappe word gesamentlik deur die fakulteite Natuurwetenskappe, Veeartsenykunde en Geneeskunde aangebied en word onder die Fakulteit Geneeskunde bevind. Die Fakulteit Natuurwetenskappe het vyf studieverenigings wat die belang van studente bevorder, maar ook studi-verwante en sosiale aktiwiteite reël: * A-Eskwadraat (fisika, wiskunde, rekenaarwetenskap en inligtingkunde) * Proton (chemie) * Studievereniging Sticky (rekenaarwetenskap en inligtingkunde) * UBV (biologie) * UP (farmasie en kollege van farmaseutiese wetenskappe) === Fakulteit Geowetenskappe === Die Fakulteit Geowetenskappe, met 4 baccalaureus- en 16 meestersprogramme, is die grootste sentrum vir geowetenskappe met ongeveer 3 200 studente. Hierdie fakulteit bestaan uit die volgende departemente: * Aardwetenskappe * Fisiese Geografie * Innovasie, Omgewings- en Energiewetenskappe * Sosiale Geografie en Planologie === Fakulteit Geneeskunde === Die onderwys wat deur die Fakulteit Geneeskunde aangebied word, word dikwels in samewerking met die UMC Utrecht gedoen. Die Fakulteit Geneeskunde bevat 2 baccalaureus- en 3 meestersprogramme: * Geneeskunde (baccalaureus en magister) * Biomediese Wetenskappe ** Die baccalaureusprogram in Biomediese Wetenskappe word gesamentlik deur die fakulteite Natuurwetenskappe, Veeartsenykunde en Geneeskunde aangebied. * Biomediese Wetenskappe * Kliniese Gesondheidswetenskappe * Selektiewe Utrecht Mediese Magister (SUMMA) === Fakulteit Veeartsenykunde === [[Lêer:100_jaar_Maatschappij_voor_Diergeneeskunde-514721.ogv|duimnael|Fakulteit Veeartsenykunde in die Polygoonjournaal (1962) (03:17)]] [[Lêer:De_opleiding_tot_dierenarts_aan_de_Faculteit_der_Geneeskunde.ogv|duimnael|Polygoonjournaal uit 1977 oor die opleiding aan die Fakulteit Veeartsenykunde (02:43)]] Die Fakulteit Veeartsenykunde is die enigste instelling in Nederland waar veeartse opgelei word, met ongeveer 1 500 studente en 1 000 werknemers. Hierdie fakulteit bestaan uit die volgende departemente: * Biochemie en Selbiologie * Diere in Wetenskap en Samelewing * Geneeskunde van Geselskapsdiere * Gesondheidsorg Landbouhuisdiere * Gesondheidsorg Perd * Aansteeklike Siektes en Immunologie * Instituut vir Risiko-assesseringswetenskappe (IRAS) * Patobiologie Om onderrig en navorsing te vergemaklik, het die Fakulteit Veeartsenykunde drie universiteitsklinieke: * Universiteitskliniek vir Geselskapsdiere * Universiteitskliniek vir Perde * Universitêre Landbouhuisdierepraktyk Hier kan verskillende diersoorte (meestal) verwys word na spesialisversorging, waardeur studente gelyktydig opgelei word. Gesamentlik vorm die drie klinieke 'n Akademiese Dierehospitaal, die grootste akademiese dierehospitaal buite die [[Verenigde State]]. Die baccalaureusprogram in biomediese wetenskappe word gesamentlik deur die fakulteite Natuurwetenskappe, Veeartsenykunde en Geneeskunde aangebied en word onder die Fakulteit Geneeskunde bevind. == Kampus == Die Universiteit het verkies om 'n groot deel van sy [[begroting]] in moderne argitektuur in De Uithof te belê. Gevolglik huisves dit nou onder andere die Educatorium deur Rem Koolhaas, 'n studentekompleks deur Rudy Uytenhaak en 'n biblioteek deur Wiel Arets. Gevolglik lok die kampus baie besoekende argitektuurstudente. Die David de Wiedgebou (vernoem na David de Wied) is in 2011 in gebruik geneem en is deur deur Herman Hertzberger en Laurens Jan ten Kate ontwerp. == Bekende alumni en werknemers == 'n Aantal bekende persone is alumnus en/of (voormalige) werknemers van die UU, waaronder enkele wenners van die [[Nobelprys]]. [[Winnie Madikizela-Mandela|Winnie Mandela]] is veral bekend onder die eredoktorsgrade van die Universiteit Utrecht (1986). == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{En}}[http://www.uu.nl Amptelike webwerf van die Universiteit Utrecht] {{Universiteite in Nederland}} {{Normdata}} [[Kategorie:Nederlandse universiteite]] q9brbdimz16etubesql5w7ug2dj60ar Gebruikerbespreking:Toxwiki96 3 305935 2968826 2968008 2026-09-19T21:29:56Z MediaWiki message delivery 55541 /* Notificación de traducción: Event:Wiki Loves Peace */ nuwe afdeling 2968826 wikitext text/x-wiki == Notificación de traducción: Template:2030 movement brand project nav/text == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español en Meta. La página [[:metawikipedia:Template:2030 movement brand project nav/text|Template:2030 movement brand project nav/text]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3A2030+movement+brand+project+nav%2Ftext&language=es&action=page traducir al español] La prioridad de esta página es alta. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 07:52, 18 Junie 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:Eihel@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Wikimedia Foundation Board noticeboard/Board Update on Branding == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español en Meta. La página [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation Board noticeboard/Board Update on Branding|Wikimedia Foundation Board noticeboard/Board Update on Branding]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Board+noticeboard%2FBoard+Update+on+Branding&language=es&action=page traducir al español] La prioridad de esta página es alta. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 08:50, 22 Junie 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:Samuele2002@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: VisualEditor/Newsletter/2020/July == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:VisualEditor/Newsletter/2020/July|VisualEditor/Newsletter/2020/July]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-VisualEditor%2FNewsletter%2F2020%2FJuly&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-VisualEditor%2FNewsletter%2F2020%2FJuly&language=pt&action=page traducir al portugués] La fecha límite para la traducción de esta página es the end of this week. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 20:26, 6 Julie 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:Whatamidoing (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Trust and Safety/Case Review Committee/Charter == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Trust and Safety/Case Review Committee/Charter|Trust and Safety/Case Review Committee/Charter]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Trust+and+Safety%2FCase+Review+Committee%2FCharter&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Trust+and+Safety%2FCase+Review+Committee%2FCharter&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es media. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 08:33, 8 Julie 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:Samuele2002@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Tech/News/2020/32 == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Tech/News/2020/32|Tech/News/2020/32]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FNews%2F2020%2F32&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FNews%2F2020%2F32&language=pt&action=page traducir al portugués] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 05:27, 31 Julie 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:Path slopu@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Tech/Server switch 2020 == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Tech/Server switch 2020|Tech/Server switch 2020]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FServer+switch+2020&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FServer+switch+2020&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es media. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 13:03, 15 Augustus 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:Path slopu@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Wikimedia CH == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Wikimedia CH|Wikimedia CH]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+CH&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+CH&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es media. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 07:43, 17 Desember 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:Eihel@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Wikimedia Community User Group Malaysia == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Wikimedia Community User Group Malaysia|Wikimedia Community User Group Malaysia]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Community+User+Group+Malaysia&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Community+User+Group+Malaysia&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es baja. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 06:26, 19 Desember 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:Eihel@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Wikimedia Community User Group Malaysia/Nav == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español en Meta. La página [[:metawikipedia:Wikimedia Community User Group Malaysia/Nav|Wikimedia Community User Group Malaysia/Nav]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Community+User+Group+Malaysia%2FNav&language=es&action=page traducir al español] La prioridad de esta página es media. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 06:30, 19 Desember 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:Eihel@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Project wiki representatives == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Project wiki representatives|Project wiki representatives]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Project+wiki+representatives&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Project+wiki+representatives&language=pt&action=page traducir al portugués] La fecha límite para la traducción de esta página es 2021-02-14. <div lang="en" class="mw-content-ltr">The five year old strategy process has resulted in recommendations. After Global Conversations the number one priority is to establish an Interim Global Council, who will draft a Movement Charter, which will lead to the formation of a Global Council. Please help in translating the concise page "Project wiki representatives" which asks contributor to select for each project wiki a representative, who will help in implementing the first strategic priority.</div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 12:09, 6 Februarie 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:Ad Huikeshoven@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: VisualEditor/Newsletter/2021/June == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:VisualEditor/Newsletter/2021/June|VisualEditor/Newsletter/2021/June]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-VisualEditor%2FNewsletter%2F2021%2FJune&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-VisualEditor%2FNewsletter%2F2021%2FJune&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es media. La fecha límite para la traducción de esta página es 2021-06-20. <div lang="en" class="mw-content-ltr">This short newsletter is good news about posting comments on wiki. You can try out the "Discussion tools" in the Beta Features here at Meta-Wiki, too: [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures]]. Thank you! </div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 00:16, 16 Junie 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:Whatamidoing (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Template:InternetArchiveBot header == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Template:InternetArchiveBot header|Template:InternetArchiveBot header]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AInternetArchiveBot+header&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AInternetArchiveBot+header&language=pt&action=page traducir al portugués] <div lang="en" class="mw-content-ltr">The InternetArchiveBot team has come up with a new header for its documentation and user pages designed to make important links as easy to find as possible. We use this header on the bot's global user page, and we have it set up to show the labels in your interface language, meaning that the labels will appear in Russian on Russian Wikipedia (unless you override the interface language). In order for this feature to work, we need translations of those labels. There are only six labels: * About the Bot * Report Problem * Contact Us * Documentation * Configure * Disable Bot If you know how to say those things in another language, you can help! And your work will make it easier for non-English speakers to use InternetArchiveBot. </div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 16:20, 29 Junie 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:Harej@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: InternetArchiveBot/Problem == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:InternetArchiveBot/Problem|InternetArchiveBot/Problem]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-InternetArchiveBot%2FProblem&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-InternetArchiveBot%2FProblem&language=pt&action=page traducir al portugués] <div lang="en" class="mw-content-ltr">Thank you to everyone who translated "Template:InternetArchiveBot header". The template is now available in 64 languages (including variants)! Now when people visit the bot's user page on those language wikis, they will be greeted with navigation options in their language. (We have since added one more link to the header – "Translate" – translations are appreciated!) This page I am requesting translations for is the "report problem" page for InternetArchiveBot, directing the user to different places depending on the kind of problem they are having. There are a total of 17 terms to translate, consisting of short phrases and sentences. This page is directly linked from the header on InternetArchiveBot's global user page, so your work will likely be seen.</div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 23:14, 12 Julie 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:Harej@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Wikimedia Foundation elections/2021/Voting == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation elections/2021/Voting|Wikimedia Foundation elections/2021/Voting]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+elections%2F2021%2FVoting&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+elections%2F2021%2FVoting&language=pt&action=page traducir al portugués] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 10:21, 2 Augustus 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:KCVelaga (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Hack4OpenGLAM == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Hack4OpenGLAM|Hack4OpenGLAM]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Hack4OpenGLAM&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Hack4OpenGLAM&language=pt&action=page traducir al portugués] La fecha límite para la traducción de esta página es 2021-09-20. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Welcome to translate the messages of the Hack4OpenGLAM hackathon, taking place at the Creative Commons Summit 20–24 September! Your work is appreciated!</div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 10:25, 10 Augustus 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:Susannaanas@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Wiki Loves Children == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Wiki Loves Children|Wiki Loves Children]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wiki+Loves+Children&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wiki+Loves+Children&language=pt&action=page traducir al portugués] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 10:39, 10 Augustus 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:MdsShakil@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Hack4OpenGLAM/Messages == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Hack4OpenGLAM/Messages|Hack4OpenGLAM/Messages]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Hack4OpenGLAM%2FMessages&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Hack4OpenGLAM%2FMessages&language=pt&action=page traducir al portugués] La fecha límite para la traducción de esta página es 2021-09-20. <div lang="en" class="mw-content-ltr">This is an additional set of messages for Hack4OpenGLAM: instructions (the contents of the newsletter) and latest tweets that can be used in several languages. Thank you for your work, it has already been amazing!</div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 22:21, 10 Augustus 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:Susannaanas@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Wikimedia Foundation elections/2021/2021-09-07/2021 Election Results/Short == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation elections/2021/2021-09-07/2021 Election Results/Short|Wikimedia Foundation elections/2021/2021-09-07/2021 Election Results/Short]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+elections%2F2021%2F2021-09-07%2F2021+Election+Results%2FShort&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+elections%2F2021%2F2021-09-07%2F2021+Election+Results%2FShort&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es alta. La fecha límite para la traducción de esta página es 2021-09-07. <div lang="en" class="mw-content-ltr">This short text (125 words) is meant to announce the results of the board elections on September, 7 to as much communities and volunteers as possible on such short notice in their native tongue. Please help us to make that happen! </div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 19:04, 6 September 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:DBarthel (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Movement Charter/Drafting Committee/Set Up Process == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Movement Charter/Drafting Committee/Set Up Process|Movement Charter/Drafting Committee/Set Up Process]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Movement+Charter%2FDrafting+Committee%2FSet+Up+Process&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Movement+Charter%2FDrafting+Committee%2FSet+Up+Process&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es alta. La fecha límite para la traducción de esta página es 2021-09-17. <div lang="en" class="mw-content-ltr">The Movement Charter Drafting Committee election is coming soon. We have just put out a page to inform as many communities on the election. This requires many translations as we want to reach out to as many people as possible in their respective language. So we ask kindly for your support. Any questions? Please contact [[User:DBarthel (WMF)]]. Thanks for your help!</div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 16:09, 13 September 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:DBarthel (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Lingua Libre == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Lingua Libre|Lingua Libre]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Lingua+Libre&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Lingua+Libre&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es media. La fecha límite para la traducción de esta página es 2021-11-30. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 10:34, 18 September 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:WikiLucas00@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Movement Charter/Drafting Committee/Election translation == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Movement Charter/Drafting Committee/Election translation|Movement Charter/Drafting Committee/Election translation]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Movement+Charter%2FDrafting+Committee%2FElection+translation&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Movement+Charter%2FDrafting+Committee%2FElection+translation&language=pt&action=page traducir al portugués] La fecha límite para la traducción de esta página es 2021-10-08. <div lang="en" class="mw-content-ltr">2 sentences, 21 words! Movement Charter Drafting Committee Elections are coming. Translating the voting tool SecurePoll in as many native tongues is crucial for this. But: there are two sentences we need to be translated for this. Please support the effort to make this a global experience. Thank you for helping out!</div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 14:04, 6 Oktober 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:DBarthel (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Movement Charter/Drafting Committee/MCDC Voter Email short 12-10-2021 == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Movement Charter/Drafting Committee/MCDC Voter Email short 12-10-2021|Movement Charter/Drafting Committee/MCDC Voter Email short 12-10-2021]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Movement+Charter%2FDrafting+Committee%2FMCDC+Voter+Email+short+12-10-2021&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Movement+Charter%2FDrafting+Committee%2FMCDC+Voter+Email+short+12-10-2021&language=pt&action=page traducir al portugués] La fecha límite para la traducción de esta página es 2021-10-11. <div lang="en" class="mw-content-ltr">The Movement Charter Drafting Committee Election starts next Monday. We would like to send eligible voters an email, letting them know that now is the time to vote. Of course this should happen in the respective language of the voter. It is only 195 words, a few minutes of work with a great impact! Any language is highly appreciated, we appreciate your help a lot. Thank you and have a great weekend! :)</div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 17:50, 8 Oktober 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:DBarthel (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Grants:MSIG/Announcements/2021/Global message == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Grants:MSIG/Announcements/2021/Global message|Grants:MSIG/Announcements/2021/Global message]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Grants%3AMSIG%2FAnnouncements%2F2021%2FGlobal+message&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Grants%3AMSIG%2FAnnouncements%2F2021%2FGlobal+message&language=pt&action=page traducir al portugués] La fecha límite para la traducción de esta página es 2021-10-26. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Hi everbody! The [[Movement Strategy and Governance|Movement Strategy and Governance team]] is announcing a Movement Strategy Implementation Grants program to the communities. We want to reach out to as many communities as possible, calling out volunteers globally. Please support us and help translating the announcement in all the languages you speak, '''it is only 50 words'''. We will send it out as a mass message later. Beyond this: if you would like to, please check out the program and spread the word. We would appreciate your help in sharing this news in social media channels of your community. We are grateful for all your support, you are awesome!</div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 14:24, 21 Oktober 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:DBarthel (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Movement Charter/Drafting Committee/Elections/Results/Announcement == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Movement Charter/Drafting Committee/Elections/Results/Announcement|Movement Charter/Drafting Committee/Elections/Results/Announcement]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Movement+Charter%2FDrafting+Committee%2FElections%2FResults%2FAnnouncement&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Movement+Charter%2FDrafting+Committee%2FElections%2FResults%2FAnnouncement&language=pt&action=page traducir al portugués] La fecha límite para la traducción de esta página es 2021-10-31. <div lang="en" class="mw-content-ltr">The announcement of the members of the Movement Charter Drafting Committee is coming close. We would like to announce the results in as many languages as possible and kindly ask for your support. It is '''less than 100 words''', we would appreciate your help a lot and it is just a few minutes. Thank you for your continuous support! </div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 13:31, 29 Oktober 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:DBarthel (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Wikimedia Foundation Board of Trustees/Call for feedback: Board of Trustees elections == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation Board of Trustees/Call for feedback: Board of Trustees elections|Wikimedia Foundation Board of Trustees/Call for feedback: Board of Trustees elections]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Board+of+Trustees%2FCall+for+feedback%3A+Board+of+Trustees+elections&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Board+of+Trustees%2FCall+for+feedback%3A+Board+of+Trustees+elections&language=pt&action=page traducir al portugués] La fecha límite para la traducción de esta página es 2022-01-10. <div lang="en" class="mw-content-ltr">''This year four seats of the WMF Board of Trustees are to be newly filled and there will be a Call for Feedback about the Board of Trustees selection processes from 10 January to 7 February 2022.'' ''The [[Movement Strategy and Governance]] team is supporting this Call for Feedback. For widest outreach across the Wikiverse we kindly ask you to support this by helping us out with additional translations.'' '''Postscriptum: During the last year many of you have helped us a lot to reach out to many different communities by translating in dozens of languages. We are utterly grateful for this - thanks to all of you for your ongoing support! You are the best!''' </div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 17:25, 7 Januarie 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:DBarthel (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Wikimedia Foundation Board of Trustees/Call for feedback: Board of Trustees elections/Call for Feedback about the Board of Trustees elections is now open/Short == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation Board of Trustees/Call for feedback: Board of Trustees elections/Call for Feedback about the Board of Trustees elections is now open/Short|Wikimedia Foundation Board of Trustees/Call for feedback: Board of Trustees elections/Call for Feedback about the Board of Trustees elections is now open/Short]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Board+of+Trustees%2FCall+for+feedback%3A+Board+of+Trustees+elections%2FCall+for+Feedback+about+the+Board+of+Trustees+elections+is+now+open%2FShort&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Board+of+Trustees%2FCall+for+feedback%3A+Board+of+Trustees+elections%2FCall+for+Feedback+about+the+Board+of+Trustees+elections+is+now+open%2FShort&language=pt&action=page traducir al portugués] La fecha límite para la traducción de esta página es 2022-01-13. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Hi all, the [[Movement Strategy and Governance]] team is asking you for your help. We want to invite communities globally to a Call for Feedback about the Board of Trustees selection processes from 10 January to 7 February 2022. We want to send out a message next Friday to all communities in as many languages as possible. It is '''only 130 words'''! Your help is very much appreciated! Thank you for your time!</div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 21:02, 11 Januarie 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:DBarthel (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Template:Education/News/Contents == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Template:Education/News/Contents|Template:Education/News/Contents]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AEducation%2FNews%2FContents&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AEducation%2FNews%2FContents&language=pt&action=page traducir al portugués] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 08:48, 22 Januarie 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Template:Education/News/Drafts == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Template:Education/News/Drafts|Template:Education/News/Drafts]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AEducation%2FNews%2FDrafts&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AEducation%2FNews%2FDrafts&language=pt&action=page traducir al portugués] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 09:00, 22 Januarie 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Template:Education/News/Drafts == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Template:Education/News/Drafts|Template:Education/News/Drafts]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AEducation%2FNews%2FDrafts&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AEducation%2FNews%2FDrafts&language=pt&action=page traducir al portugués] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 14:33, 22 Januarie 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Education/Newsletter/January 2022/Headlines == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Education/Newsletter/January 2022/Headlines|Education/Newsletter/January 2022/Headlines]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Education%2FNewsletter%2FJanuary+2022%2FHeadlines&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Education%2FNewsletter%2FJanuary+2022%2FHeadlines&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es alta. La fecha límite para la traducción de esta página es 2022-01-24. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 17:26, 22 Januarie 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Education/Newsletter/January 2022 == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Education/Newsletter/January 2022|Education/Newsletter/January 2022]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Education%2FNewsletter%2FJanuary+2022&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Education%2FNewsletter%2FJanuary+2022&language=pt&action=page traducir al portugués] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 17:29, 22 Januarie 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Leadership Development Task Force/Call for Feedback Announcement == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Leadership Development Task Force/Call for Feedback Announcement|Leadership Development Task Force/Call for Feedback Announcement]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Leadership+Development+Task+Force%2FCall+for+Feedback+Announcement&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Leadership+Development+Task+Force%2FCall+for+Feedback+Announcement&language=pt&action=page traducir al portugués] La fecha límite para la traducción de esta página es 2022-02-07. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Good day to you from [[Movement Strategy and Governance]]! The coming weeks see a Call for Feedback concerning the creation of a movementwide [[Leadership_Development_Task_Force]]. We are announcing it by a short message of '''only 60 words''' to be distributed globally on Tuesday. Global distribution asks for native language support, so we kindly ask for your help to have as many translations as possible available. It should be a few minutes of work only. Thank you very much for your help, [[Gebruiker:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Gebruikerbespreking:MediaWiki message delivery|kontak]]) 10:13, 4 Februarie 2022 (UTC)</div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 10:13, 4 Februarie 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:DBarthel (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: ContribuLing 2022 == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:ContribuLing 2022|ContribuLing 2022]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-ContribuLing+2022&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-ContribuLing+2022&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es media. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 12:05, 12 Februarie 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:WikiLucas00@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Universal Code of Conduct/Enforcement guidelines == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Universal Code of Conduct/Enforcement guidelines|Universal Code of Conduct/Enforcement guidelines]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FEnforcement+guidelines&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FEnforcement+guidelines&language=pt&action=page traducir al portugués] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 15:18, 22 Februarie 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:Ericliu1912@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Ukraine's Cultural Diplomacy Month == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Ukraine's Cultural Diplomacy Month|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Ukraine%27s+Cultural+Diplomacy+Month&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Ukraine%27s+Cultural+Diplomacy+Month&language=pt&action=page traducir al portugués] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 01:50, 2 Maart 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:Juan90264@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Universal Code of Conduct/Enforcement guidelines/Voting/Translations == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Universal Code of Conduct/Enforcement guidelines/Voting/Translations|Universal Code of Conduct/Enforcement guidelines/Voting/Translations]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FEnforcement+guidelines%2FVoting%2FTranslations&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FEnforcement+guidelines%2FVoting%2FTranslations&language=pt&action=page traducir al portugués] La fecha límite para la traducción de esta página es 2022-03-06. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Next Monday the ratification for the UCoC Enforcement Guidelines starts, an important step concerning an important document. We would like to invite people from all the global communities to take part in this process. To make the voting available in as many native languages as possible, we would appreciate your help in translations! '''This is 189 words only''', just a few minutes of simple work and it is an important contribution to strengthen your community's voice. Thank you very much for your help, [[User:DBarthel (WMF)|DBarthel (WMF)]] </div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 13:51, 4 Maart 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:DBarthel (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: ContribuLing 2022/Program == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:ContribuLing 2022/Program|ContribuLing 2022/Program]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-ContribuLing+2022%2FProgram&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-ContribuLing+2022%2FProgram&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es media. La fecha límite para la traducción de esta página es 2022-03-31. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 15:49, 26 Maart 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:WikiLucas00@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Wikimedia chapters/Creation guide/Bylaw Guidelines == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español en Meta. La página [[:metawikipedia:Wikimedia chapters/Creation guide/Bylaw Guidelines|Wikimedia chapters/Creation guide/Bylaw Guidelines]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+chapters%2FCreation+guide%2FBylaw+Guidelines&language=es&action=page traducir al español] La prioridad de esta página es media. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Hello translators. We have created a new resource to help affiliates draft their by-laws and we need your help to translate these. Best regards </div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 13:46, 21 April 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:DNdubane (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: GLAM School/Questions == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:GLAM School/Questions|GLAM School/Questions]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-GLAM+School%2FQuestions&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-GLAM+School%2FQuestions&language=pt&action=page traducir al portugués] La fecha límite para la traducción de esta página es 2022-12-31. <div lang="en" class="mw-content-ltr">GLAM School is a project by AvoinGLAM to chart out, uncover, and support practices that help GLAM professionals, GLAM-Wiki volunteers, Open GLAM advocates and others to be more empowered to contribute to Wikimedia and other open projects. In 2022 we are conducting surveys, chats, and interviews across organizations and networks involved in providing Open Access to cultural heritage. This page lists the questions that are used in the survey and the interviews.</div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 08:53, 26 April 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:Susannaanas@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: VisualEditor/Newsletter/2022/April == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:VisualEditor/Newsletter/2022/April|VisualEditor/Newsletter/2022/April]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-VisualEditor%2FNewsletter%2F2022%2FApril&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-VisualEditor%2FNewsletter%2F2022%2FApril&language=pt&action=page traducir al portugués] <div lang="en" class="mw-content-ltr"><b><span style="vertical-align:top;padding:0 0.3em;">[[File:SMirC-congrats.svg|19x19px|Thank you very much!]]</span>¡Gracias!</b></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 16:53, 27 April 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:Whatamidoing (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: GLAM School/Questions == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:GLAM School/Questions|GLAM School/Questions]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-GLAM+School%2FQuestions&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-GLAM+School%2FQuestions&language=pt&action=page traducir al portugués] La fecha límite para la traducción de esta página es 2022-12-31. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Thank you for the wonderful work you are doing! I have made a couple of small modifications to the existing text and added one new section. I hope you would be willing to have a look at those. Thank you again! Cheers, Susanna</div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 07:07, 29 April 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:Susannaanas@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: GLAM School == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:GLAM School|GLAM School]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-GLAM+School&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-GLAM+School&language=pt&action=page traducir al portugués] La fecha límite para la traducción de esta página es 2022-12-31. <div lang="en" class="mw-content-ltr">The GLAM School main page is ready for translation. I hope the syntax still remained correct after I changed the page a lot. Thank you for your amazing help!</div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 18:20, 4 Mei 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:Susannaanas@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Wikimedia Foundation elections/2022/Announcement/Board voter email == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation elections/2022/Announcement/Board voter email|Wikimedia Foundation elections/2022/Announcement/Board voter email]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+elections%2F2022%2FAnnouncement%2FBoard+voter+email&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+elections%2F2022%2FAnnouncement%2FBoard+voter+email&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es alta. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Hi all! The community vote of this year's Board Elections are close. As always voter mails will be sent out. To invite as many community members as possible in their native tongue your help is very much appreciated. While there are already plenty of translations we would appreciate you to check for languages still missing and to contribute translations for these. The mails are short, just a bit about two times '''200 words''', a few minutes of work. Your support is very important as it helps communities to learn about the election and to cast their vote. Best, Denis Barthel (WMF) (Movement Strategy and Governance)</div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 12:51, 9 Augustus 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:DBarthel (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Global groups == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Global groups|Global groups]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Global+groups&language=pt&action=page traducir al portugués] <div lang="en" class="mw-content-ltr">[[m:Global groups|Global groups]] is a useful page that has information about global user groups. Kindly help to translate them into your language.</div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 13:58, 12 September 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Global bans == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Global bans|Global bans]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Global+bans&language=pt&action=page traducir al portugués] <div lang="en" class="mw-content-ltr">[[m:Global bans|Global bans]] is a useful page that has information about global user bans. Kindly help to translate them into your language.</div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 14:56, 12 September 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines/Announcement/Consultation Close == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines/Announcement/Consultation Close|Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines/Announcement/Consultation Close]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FRevised+enforcement+guidelines%2FAnnouncement%2FConsultation+Close&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FRevised+enforcement+guidelines%2FAnnouncement%2FConsultation+Close&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es media. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 02:18, 13 Oktober 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Template:2030 movement brand project nav/text == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Template:2030 movement brand project nav/text|Template:2030 movement brand project nav/text]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3A2030+movement+brand+project+nav%2Ftext&language=pt&action=page traducir al portugués] <div lang="en" class="mw-content-ltr">Kindly help to translate into your language for Wikimedia 2030.</div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 04:55, 28 November 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Template:2030 movement brand project nav/text == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Template:2030 movement brand project nav/text|Template:2030 movement brand project nav/text]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3A2030+movement+brand+project+nav%2Ftext&language=pt&action=page traducir al portugués] <div lang="en" class="mw-content-ltr">Kindly help to translate into your language for Wikimedia 2030.</div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 10:07, 28 November 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Tests == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Tests|Tests]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tests&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tests&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es baja. <div lang="en" class="mw-content-ltr">= This is a test message, please ignore = = ଏହା ଏକ ପରୀକ୍ଷା ସନ୍ଦେଶ, ଦୟାକରି ଅଣଦେଖା କରନ୍ତୁ = </div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 17:39, 13 Januarie 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:APatro (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Tests == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Tests|Tests]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tests&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tests&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es baja. <div lang="en" class="mw-content-ltr">= This is a test message, please ignore = = ଏହା ଏକ ପରୀକ୍ଷା ସନ୍ଦେଶ, ଦୟାକରି ଅଣଦେଖା କରନ୍ତୁ = </div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 17:46, 13 Januarie 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:APatro (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Universal Code of Conduct/Enforcement guidelines/Voting/Translations == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Universal Code of Conduct/Enforcement guidelines/Voting/Translations|Universal Code of Conduct/Enforcement guidelines/Voting/Translations]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FEnforcement+guidelines%2FVoting%2FTranslations&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es alta. La fecha límite para la traducción de esta página es 2023-01-16. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 03:56, 14 Januarie 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: ContribuLing 2023 == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:ContribuLing 2023|ContribuLing 2023]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-ContribuLing+2023&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-ContribuLing+2023&language=pt&action=page traducir al portugués] La fecha límite para la traducción de esta página es 2023-02-28. <div lang="en" class="mw-content-ltr">ContribuLing is a Wikimedia event focusing on collaborative tools and minority languages. Please consider translating the page and - why not - proposing a presentation or a workshop! Thank you very much, on behalf of the organizing committee</div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 10:18, 2 Februarie 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:WikiLucas00@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: VisualEditor/Newsletter/2023/February == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:VisualEditor/Newsletter/2023/February|VisualEditor/Newsletter/2023/February]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-VisualEditor%2FNewsletter%2F2023%2FFebruary&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-VisualEditor%2FNewsletter%2F2023%2FFebruary&language=pt&action=page traducir al portugués] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 23:54, 17 Februarie 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Whatamidoing (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: $1 == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:$1|$1]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-%241&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-%241&language=pt&action=page traducir al portugués] <div lang="en" class="mw-content-ltr">Hello translators. Please help us with this group page.</div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 13:42, 22 Maart 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:DNdubane (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Wikimédiens du Burkina Faso == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Wikimédiens du Burkina Faso|Wikimédiens du Burkina Faso]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikim%C3%A9diens+du+Burkina+Faso&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikim%C3%A9diens+du+Burkina+Faso&language=pt&action=page traducir al portugués] <div lang="en" class="mw-content-ltr">Please help us translating this page</div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 13:44, 22 Maart 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:DNdubane (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Wikimédiens du Burkina Faso == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Wikimédiens du Burkina Faso|Wikimédiens du Burkina Faso]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikim%C3%A9diens+du+Burkina+Faso&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikim%C3%A9diens+du+Burkina+Faso&language=pt&action=page traducir al portugués] <div lang="en" class="mw-content-ltr">Please help translate this page</div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 13:50, 22 Maart 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:DNdubane (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Wikimédiens du Burkina Faso == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Wikimédiens du Burkina Faso|Wikimédiens du Burkina Faso]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikim%C3%A9diens+du+Burkina+Faso&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikim%C3%A9diens+du+Burkina+Faso&language=pt&action=page traducir al portugués] <div lang="en" class="mw-content-ltr">Please help translate this page</div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 14:58, 22 Maart 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:DNdubane (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Access to temporary account IP addresses FAQ == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Access to temporary account IP addresses FAQ|Access to temporary account IP addresses FAQ]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Access+to+temporary+account+IP+addresses+FAQ&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Access+to+temporary+account+IP+addresses+FAQ&language=pt&action=page traducir al portugués] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 03:34, 31 Maart 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Whatamidoing (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Movement Charter == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Movement Charter|Movement Charter]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Movement+Charter&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Movement+Charter&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es media. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 11:58, 18 Mei 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: WWC2023/Scholarship == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:WWC2023/Scholarship|WWC2023/Scholarship]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-WWC2023%2FScholarship&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-WWC2023%2FScholarship&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es media. La fecha límite para la traducción de esta página es 2023-10-22. <div lang="en" class="mw-content-ltr">this page is available for translating, you can start working on it</div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 21:41, 26 Junie 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Sandra Hanbo@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Wikimedia Foundation elections committee/Nominatons/2023/Announcement - new members == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation elections committee/Nominatons/2023/Announcement - new members|Wikimedia Foundation elections committee/Nominatons/2023/Announcement - new members]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+elections+committee%2FNominatons%2F2023%2FAnnouncement+-+new+members&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+elections+committee%2FNominatons%2F2023%2FAnnouncement+-+new+members&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es media. <div lang="en" class="mw-content-ltr">We are hoping to send this message globally using MassMessage once the Board made official announcement, which will be linked later. </div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 05:15, 27 Junie 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Category:Moved to Wikimedia Foundation Governance Wiki == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Category:Moved to Wikimedia Foundation Governance Wiki|Category:Moved to Wikimedia Foundation Governance Wiki]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Category%3AMoved+to+Wikimedia+Foundation+Governance+Wiki&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Category%3AMoved+to+Wikimedia+Foundation+Governance+Wiki&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es media. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Many WMF policies have been moved to foundation wiki and their local counterparts are blanked and redirected. This category should be created to keep everything together.</div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 16:12, 29 Junie 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Wikimedia Foundation Legal department/2023 ToU updates/Proposed update == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation Legal department/2023 ToU updates/Proposed update|Wikimedia Foundation Legal department/2023 ToU updates/Proposed update]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Legal+department%2F2023+ToU+updates%2FProposed+update&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Legal+department%2F2023+ToU+updates%2FProposed+update&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es alta. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Massive changes to the pages. Would require a review to keep information updated as per the English version.</div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 04:45, 23 Julie 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Movement Charter == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Movement Charter|Movement Charter]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Movement+Charter&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Movement+Charter&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es media. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Requires an update/review.</div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 06:34, 27 Julie 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Trust and Safety == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Trust and Safety|Trust and Safety]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Trust+and+Safety&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Trust+and+Safety&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es media. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Would require a review and update on existing policy</div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 14:54, 27 Julie 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Template:Movement Charter/Navbox == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Template:Movement Charter/Navbox|Template:Movement Charter/Navbox]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AMovement+Charter%2FNavbox&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AMovement+Charter%2FNavbox&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es baja. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Navigational template for Movement Charter, assist to translate to your language.</div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 04:51, 29 Julie 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Template:Basic information == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Template:Basic information|Template:Basic information]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3ABasic+information&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3ABasic+information&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es media. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Navigational template about the Wikimedia world and its relevant polices.</div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 08:37, 29 Julie 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Wikimedia Foundation Legal department/2023 ToU updates/Proposed update == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation Legal department/2023 ToU updates/Proposed update|Wikimedia Foundation Legal department/2023 ToU updates/Proposed update]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Legal+department%2F2023+ToU+updates%2FProposed+update&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Legal+department%2F2023+ToU+updates%2FProposed+update&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es media. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Severely outdated page. Kindly assist to update.</div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 11:50, 2 Augustus 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Bot policy == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Bot policy|Bot policy]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Bot+policy&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Bot+policy&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es media. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Global policy, requires a check &amp; minor updates is needed.</div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 09:13, 6 Augustus 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: $1 == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:$1|$1]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-%241&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-%241&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es baja. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Assist to translate welcome template</div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 14:49, 6 Augustus 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Blocked user == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Blocked user|Blocked user]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Blocked+user&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es media. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Information page about blocked users, please check and translate into your language. Thanks.</div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 13:41, 7 Augustus 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Movement Charter/Community Consultation == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Movement Charter/Community Consultation|Movement Charter/Community Consultation]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Movement+Charter%2FCommunity+Consultation&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Movement+Charter%2FCommunity+Consultation&language=pt&action=page traducir al portugués] <div lang="en" class="mw-content-ltr">Severely outdated. Requires review and translation.</div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 04:18, 10 Augustus 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Movement Charter/Frequently Asked Questions == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español en Meta. La página [[:metawikipedia:Movement Charter/Frequently Asked Questions|Movement Charter/Frequently Asked Questions]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Movement+Charter%2FFrequently+Asked+Questions&language=es&action=page traducir al español] La prioridad de esta página es media. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 11:26, 10 Augustus 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Template:Interwiki map header == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Template:Interwiki map header|Template:Interwiki map header]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AInterwiki+map+header&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AInterwiki+map+header&language=pt&action=page traducir al portugués] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 04:15, 16 Augustus 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Billinghurst@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Template:FormerAffiliate == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Template:FormerAffiliate|Template:FormerAffiliate]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AFormerAffiliate&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es baja. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Template indicating former affiliates. Please assist to translate into your language.</div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 08:01, 26 Augustus 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Template:Disambiguation == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Template:Disambiguation|Template:Disambiguation]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3ADisambiguation&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3ADisambiguation&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es baja. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Widely used disambiguation template. Please assist to translate into your language.</div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 02:53, 1 September 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Blocked user == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Blocked user|Blocked user]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Blocked+user&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es media. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Contains outdated content. Please assist to translate to your language.</div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 03:37, 2 September 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Bot == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Bot|Bot]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Bot&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Bot&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es baja. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Kindly check for outdated translation and update it accordingly.</div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 03:48, 2 September 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Wiktionary == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Wiktionary|Wiktionary]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wiktionary&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wiktionary&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es media. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Kindly check for outdated translation and update it accordingly.</div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 03:48, 2 September 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Wikiquote == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Wikiquote|Wikiquote]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikiquote&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikiquote&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es media. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Kindly assist to check and translate the page. Also, proceed to [https://translatewiki.net/ translatewiki] to translate the remaining interface languages for [[Template:Int]] used on this page.</div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 04:52, 7 September 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Template:Communications == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Template:Communications|Template:Communications]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3ACommunications&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3ACommunications&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es media. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Important nav template for [[Wikimedia Foundation Communications Department]]. Kindly assist to translate.</div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 09:19, 9 September 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Help:Unified login == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Help:Unified login|Help:Unified login]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Help%3AUnified+login&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es alta. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Contains multiple outdated translation units. Please assist to check and translate them.</div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 15:16, 10 September 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Updates/2023-09 == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Updates/2023-09|IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Updates/2023-09]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-IP+Editing%3A+Privacy+Enhancement+and+Abuse+Mitigation%2FUpdates%2F2023-09&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-IP+Editing%3A+Privacy+Enhancement+and+Abuse+Mitigation%2FUpdates%2F2023-09&language=pt&action=page traducir al portugués] <div lang="en" class="mw-content-ltr">I have made the image translatable because there is a Japanese version of the image at [[:File:MediaWiki Temporary accounts page history mockup 2023-09 ja.gif]]. You can use the image that you think is best for your language. It is possible that one short sentence will be added to this message, but no other changes are expected. This message will be sent to most wikis next week.</div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 21:39, 15 September 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Whatamidoing (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Founding principles == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Founding principles|Founding principles]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Founding+principles&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es baja. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Contains outdated text. Kindly assist to translate.</div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 03:31, 18 September 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/FAQ == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/FAQ|IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/FAQ]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-IP+Editing%3A+Privacy+Enhancement+and+Abuse+Mitigation%2FFAQ&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-IP+Editing%3A+Privacy+Enhancement+and+Abuse+Mitigation%2FFAQ&language=pt&action=page traducir al portugués] <div lang="en" class="mw-content-ltr">This is a FAQ related to a big change that will affect all wikis next year. Please translate it into your favorite languages, and please also share this link with other Wikimedians so they will know about it. There is one empty section on the page. I hope to have that information finished next week. Please feel free to start translating now.</div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 02:45, 23 September 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Whatamidoing (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: WikiWomenCamp 2023 == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:WikiWomenCamp 2023|WikiWomenCamp 2023]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-WikiWomenCamp+2023&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-WikiWomenCamp+2023&language=pt&action=page traducir al portugués] La fecha límite para la traducción de esta página es 2023-10-19. <div lang="en" class="mw-content-ltr">It is an information page about the upcoming WikiWomenCamp.</div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 11:14, 6 Oktober 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Asaf (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Wikimedia Foundation Legal department/Committee appointments/Announcement/Short == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation Legal department/Committee appointments/Announcement/Short|Wikimedia Foundation Legal department/Committee appointments/Announcement/Short]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Legal+department%2FCommittee+appointments%2FAnnouncement%2FShort&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Legal+department%2FCommittee+appointments%2FAnnouncement%2FShort&language=pt&action=page traducir al portugués] <div lang="en" class="mw-content-ltr">:Hello everyone, ::Today I ask for your help translating 105 words. ::Although the message seeks an English speaker, we hope to reach a wider audience through translations. :Thank you for your time and ongoing translation efforts. :[[User:Xeno (WMF)|Xeno (WMF)]] 16:59, 7 Oktober 2023 (UTC)''</div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 16:59, 7 Oktober 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Xeno (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Wikimedia Foundation elections/2024/Announcement/Rules package review - short == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation elections/2024/Announcement/Rules package review - short|Wikimedia Foundation elections/2024/Announcement/Rules package review - short]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+elections%2F2024%2FAnnouncement%2FRules+package+review+-+short&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+elections%2F2024%2FAnnouncement%2FRules+package+review+-+short&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es alta. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 06:21, 16 Oktober 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Wikimedia Foundation elections/2024/Announcement/Rules package review - closing == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation elections/2024/Announcement/Rules package review - closing|Wikimedia Foundation elections/2024/Announcement/Rules package review - closing]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+elections%2F2024%2FAnnouncement%2FRules+package+review+-+closing&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+elections%2F2024%2FAnnouncement%2FRules+package+review+-+closing&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es media. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 01:06, 25 Oktober 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Meta:Policies and guidelines == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Meta:Policies and guidelines|Meta:Policies and guidelines]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Meta%3APolicies+and+guidelines&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es media. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Index of policies and guidelines, useful to be translated into different languages for users.</div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 08:45, 13 Januarie 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Ombuds commission == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Ombuds commission|Ombuds commission]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Ombuds+commission&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Ombuds+commission&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es media. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 04:50, 21 Januarie 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Wikimedia committees == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Wikimedia committees|Wikimedia committees]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+committees&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+committees&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es baja. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 11:15, 21 Januarie 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Threats of harm == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Threats of harm|Threats of harm]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Threats+of+harm&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Threats+of+harm&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es media. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 07:21, 4 Februarie 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Wikidata == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Wikidata|Wikidata]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikidata&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es media. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 03:43, 11 Februarie 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Staff group == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Staff group|Staff group]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Staff+group&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Staff+group&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es baja. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 04:08, 11 Februarie 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: User groups == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:User groups|User groups]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-User+groups&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-User+groups&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es media. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 05:31, 11 Februarie 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Help:Two-factor authentication == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Help:Two-factor authentication|Help:Two-factor authentication]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Help%3ATwo-factor+authentication&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Help%3ATwo-factor+authentication&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es media. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 13:49, 12 Februarie 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Global interface editors == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Global interface editors|Global interface editors]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Global+interface+editors&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Global+interface+editors&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es media. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Global group has been renamed, please update the translations accordingly.</div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 03:50, 19 Februarie 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Help:Signature == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Help:Signature|Help:Signature]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Help%3ASignature&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Help%3ASignature&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es baja. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 02:21, 21 Februarie 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Amical Wikimedia == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Amical Wikimedia|Amical Wikimedia]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Amical+Wikimedia&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Amical+Wikimedia&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es baja. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 06:28, 23 Februarie 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Wikidata/Development == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Wikidata/Development|Wikidata/Development]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikidata%2FDevelopment&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikidata%2FDevelopment&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es baja. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 12:50, 27 Februarie 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Global bans == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Global bans|Global bans]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Global+bans&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Global+bans&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es media. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 08:40, 29 Februarie 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Updates/Legal == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Updates/Legal|IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Updates/Legal]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-IP+Editing%3A+Privacy+Enhancement+and+Abuse+Mitigation%2FUpdates%2FLegal&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-IP+Editing%3A+Privacy+Enhancement+and+Abuse+Mitigation%2FUpdates%2FLegal&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es media. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 02:48, 2 Maart 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Wikivoyage == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Wikivoyage|Wikivoyage]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikivoyage&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikivoyage&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es baja. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 08:27, 5 Maart 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Wikimedia Foundation == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation|Wikimedia Foundation]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es media. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 03:53, 7 Maart 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Small Wiki Monitoring Team == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Small Wiki Monitoring Team|Small Wiki Monitoring Team]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Small+Wiki+Monitoring+Team&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Small+Wiki+Monitoring+Team&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es baja. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 13:51, 16 Maart 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Template:Steward election status == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Template:Steward election status|Template:Steward election status]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3ASteward+election+status&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3ASteward+election+status&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es baja. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 19:02, 18 Maart 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Kaganer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Template:Steward election status == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Template:Steward election status|Template:Steward election status]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3ASteward+election+status&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3ASteward+election+status&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es alta. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Outdated text which may mislead users, please assist to update at your earliest convenience.</div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 04:52, 19 Maart 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Grants:Knowledge Sharing/Connect/Team == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Grants:Knowledge Sharing/Connect/Team|Grants:Knowledge Sharing/Connect/Team]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Grants%3AKnowledge+Sharing%2FConnect%2FTeam&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Grants%3AKnowledge+Sharing%2FConnect%2FTeam&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es alta. La fecha límite para la traducción de esta página es 2024-03-20. <div lang="en" class="mw-content-ltr">This is not urgent, but the Let's Connect Working Group team and I (Program Lead) would love if the entire page was translated. Please message letsconnect@wikimedi.org or Cassie Casares ccasares@wikimedia.org if you have any questions or concerns. </div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 22:40, 19 Maart 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:CCasares (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Wikimedia Foundation Board of Trustees == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation Board of Trustees|Wikimedia Foundation Board of Trustees]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Board+of+Trustees&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Board+of+Trustees&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es media. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 07:44, 23 Maart 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Template:Special global permissions/Seealso == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español en Meta. La página [[:metawikipedia:Template:Special global permissions/Seealso|Template:Special global permissions/Seealso]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3ASpecial+global+permissions%2FSeealso&language=es&action=page traducir al español] La prioridad de esta página es baja. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 05:24, 1 April 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Movement Charter/Content/One-page draft == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español en Meta. La página [[:metawikipedia:Movement Charter/Content/One-page draft|Movement Charter/Content/One-page draft]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Movement+Charter%2FContent%2FOne-page+draft&language=es&action=page traducir al español] La prioridad de esta página es media. La fecha límite para la traducción de esta página es 2024-04-07. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 15:46, 2 April 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Wikimedia Foundation Board of Trustees == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation Board of Trustees|Wikimedia Foundation Board of Trustees]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Board+of+Trustees&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Board+of+Trustees&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es media. <div lang="en" class="mw-content-ltr">This page contains outdated information. Please assist in updating the page to prevent confusion.</div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 04:48, 19 April 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Fundraising/Translation == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Fundraising/Translation|Fundraising/Translation]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Fundraising%2FTranslation&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Fundraising%2FTranslation&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es baja. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 14:11, 25 April 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – results == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – results|Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – results]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FCoordinating+Committee%2FElection%2F2024%2FAnnouncement+%E2%80%93+results&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FCoordinating+Committee%2FElection%2F2024%2FAnnouncement+%E2%80%93+results&language=pt&action=page traducir al portugués] La fecha límite para la traducción de esta página es 2024-05-17. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 05:16, 10 Mei 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Procedure for Sibling Project Lifecycle/Invitation for feedback (MM) == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Procedure for Sibling Project Lifecycle/Invitation for feedback (MM)|Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Procedure for Sibling Project Lifecycle/Invitation for feedback (MM)]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Community+Affairs+Committee%2FProcedure+for+Sibling+Project+Lifecycle%2FInvitation+for+feedback+%28MM%29&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Community+Affairs+Committee%2FProcedure+for+Sibling+Project+Lifecycle%2FInvitation+for+feedback+%28MM%29&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es alta. La fecha límite para la traducción de esta página es 2024-05-22. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 16:38, 21 Mei 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Wikimedia Foundation Board of Trustees == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation Board of Trustees|Wikimedia Foundation Board of Trustees]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Board+of+Trustees&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Board+of+Trustees&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es media. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 05:15, 27 Mei 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Template:Movement Charter draft == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Template:Movement Charter draft|Template:Movement Charter draft]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AMovement+Charter+draft&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es alta. La fecha límite para la traducción de esta página es 2024-06-11. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 02:41, 8 Junie 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Movement Charter == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Movement Charter|Movement Charter]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Movement+Charter&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Movement+Charter&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es alta. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 05:31, 12 Junie 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Wikimedia LGBT+/Portal == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Wikimedia LGBT+/Portal|Wikimedia LGBT+/Portal]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+LGBT%2B%2FPortal&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+LGBT%2B%2FPortal&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es baja. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 10:03, 30 Junie 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Wikimedia Foundation elections/2024/Voter eligibility guidelines == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation elections/2024/Voter eligibility guidelines|Wikimedia Foundation elections/2024/Voter eligibility guidelines]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+elections%2F2024%2FVoter+eligibility+guidelines&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+elections%2F2024%2FVoter+eligibility+guidelines&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es alta. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 04:43, 2 Julie 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Strategy == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Strategy|Strategy]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Strategy&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Strategy&language=pt&action=page traducir al portugués] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 14:27, 7 Julie 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:MrBenjo@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Meta:Shortcut == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Meta:Shortcut|Meta:Shortcut]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Meta%3AShortcut&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Meta%3AShortcut&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es baja. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 15:31, 7 Julie 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:MrBenjo@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Wikimedia and Libraries User Group == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Wikimedia and Libraries User Group|Wikimedia and Libraries User Group]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+and+Libraries+User+Group&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+and+Libraries+User+Group&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es baja. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 16:04, 7 Julie 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:MrBenjo@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Wikimedia and Libraries User Group/Mission and goals == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Wikimedia and Libraries User Group/Mission and goals|Wikimedia and Libraries User Group/Mission and goals]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+and+Libraries+User+Group%2FMission+and+goals&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+and+Libraries+User+Group%2FMission+and+goals&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es baja. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 09:20, 8 Julie 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:MrBenjo@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Wiki Loves Women/SheSaid/SheSaid 2024 == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Wiki Loves Women/SheSaid/SheSaid 2024|Wiki Loves Women/SheSaid/SheSaid 2024]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wiki+Loves+Women%2FSheSaid%2FSheSaid+2024&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wiki+Loves+Women%2FSheSaid%2FSheSaid+2024&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es media. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 09:56, 8 Julie 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:MrBenjo@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: WMDE Technical Wishes/Sub-referencing == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|WMDE Technical Wishes/Sub-referencing]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-WMDE+Technical+Wishes%2FSub-referencing&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-WMDE+Technical+Wishes%2FSub-referencing&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es baja. <div lang="en" class="mw-content-ltr">The sub-referencing feature is planned to be implemented until the end of 2024 on various wikis. Therefore, it would be great to have information about the feature ready in multiple languages.</div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 20:35, 8 Augustus 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:MrBenjo@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: User:Johannes Richter (WMDE)/Sub-referencing == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:User:Johannes Richter (WMDE)/Sub-referencing|User:Johannes Richter (WMDE)/Sub-referencing]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-User%3AJohannes+Richter+%28WMDE%29%2FSub-referencing&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-User%3AJohannes+Richter+%28WMDE%29%2FSub-referencing&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es media. La fecha límite para la traducción de esta página es 2024-08-19. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Dear translators, Wikimedia Deutschland is currently developing a new feature for referencing ([[WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-references]]). Development will still take a while, but we'll send an announcement to the global communities soon, in order to let them know in advance and ask for feedback. Thanks for helping us translate this mass message!</div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 12:01, 9 Augustus 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Johannnes89@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Meta:What Meta is not == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Meta:What Meta is not|Meta:What Meta is not]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Meta%3AWhat+Meta+is+not&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Meta%3AWhat+Meta+is+not&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es baja. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Meta-Wiki guideline page</div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 14:03, 15 Augustus 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:MrBenjo@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Meta:Administrators/Removal (inactivity) == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Meta:Administrators/Removal (inactivity)|Meta:Administrators/Removal (inactivity)]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Meta%3AAdministrators%2FRemoval+%28inactivity%29&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Meta%3AAdministrators%2FRemoval+%28inactivity%29&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es media. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 06:37, 18 Augustus 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Template:Blue button == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Template:Blue button|Template:Blue button]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3ABlue+button&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3ABlue+button&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es media. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 10:12, 18 Augustus 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Template:User groups == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Template:User groups|Template:User groups]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AUser+groups&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AUser+groups&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es media. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 11:59, 18 Augustus 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Template:Guideline == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Template:Guideline|Template:Guideline]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AGuideline&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es media. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 01:32, 19 Augustus 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Keeping events safe == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Keeping events safe|Keeping events safe]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Keeping+events+safe&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Keeping+events+safe&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es media. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 03:18, 19 Augustus 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Wikimedia Foundation/Legal/Community Resilience and Sustainability/Trust and Safety == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation/Legal/Community Resilience and Sustainability/Trust and Safety|Wikimedia Foundation/Legal/Community Resilience and Sustainability/Trust and Safety]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation%2FLegal%2FCommunity+Resilience+and+Sustainability%2FTrust+and+Safety&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation%2FLegal%2FCommunity+Resilience+and+Sustainability%2FTrust+and+Safety&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es baja. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 05:39, 19 Augustus 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Wikimedia Argentina == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de inglés y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Wikimedia Argentina|Wikimedia Argentina]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Argentina&language=en&action=page traducir al inglés] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Argentina&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es baja. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 07:09, 20 Augustus 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Amical Wikimedia == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Amical Wikimedia|Amical Wikimedia]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Amical+Wikimedia&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Amical+Wikimedia&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es baja. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 04:59, 22 Augustus 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Ombuds commission == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Ombuds commission|Ombuds commission]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Ombuds+commission&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Ombuds+commission&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es media. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 02:28, 23 Augustus 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: WikiGap == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:WikiGap|WikiGap]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-WikiGap&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-WikiGap&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es baja. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 06:26, 23 Augustus 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Steward requests/Global/block-header == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Steward requests/Global/block-header|Steward requests/Global/block-header]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Steward+requests%2FGlobal%2Fblock-header&language=es&action=page&action_source=translation_notification traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Steward+requests%2FGlobal%2Fblock-header&language=pt&action=page&action_source=translation_notification traducir al portugués] La prioridad de esta página es media. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Contains information on how to appeal global blocks.</div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 12:49, 25 September 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Changing username == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Changing username|Changing username]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Changing+username&language=es&action=page&action_source=translation_notification traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Changing+username&language=pt&action=page&action_source=translation_notification traducir al portugués] La prioridad de esta página es media. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta‎, 10:49, 27 Oktober 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Wiktionary == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Wiktionary|Wiktionary]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wiktionary&language=es&action=page&action_source=translation_notification traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wiktionary&language=pt&action=page&action_source=translation_notification traducir al portugués] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta‎, 11:52, 13 Desember 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Ombuds commission/2019/CU Global Procedure on information disclosure == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Ombuds commission/2019/CU Global Procedure on information disclosure|Ombuds commission/2019/CU Global Procedure on information disclosure]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Ombuds+commission%2F2019%2FCU+Global+Procedure+on+information+disclosure&language=es&action=page&action_source=translation_notification traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Ombuds+commission%2F2019%2FCU+Global+Procedure+on+information+disclosure&language=pt&action=page&action_source=translation_notification traducir al portugués] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta‎, 12:29, 22 Desember 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:MdsShakil@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Deoband Community Wikimedia/News == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Deoband Community Wikimedia/News|Deoband Community Wikimedia/News]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Deoband+Community+Wikimedia%2FNews&language=es&action=page&action_source=translation_notification traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Deoband+Community+Wikimedia%2FNews&language=pt&action=page&action_source=translation_notification traducir al portugués] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta‎, 17:33, 27 Desember 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Aafi (DCW)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Template:Policy-cross-project == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Template:Policy-cross-project|Template:Policy-cross-project]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3APolicy-cross-project&language=pt&action=page&action_source=translation_notification traducir al portugués] La prioridad de esta página es media. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta‎, 09:12, 30 Desember 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Product & Technology OKRs == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Product & Technology OKRs|Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Product & Technology OKRs]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Annual+Plan%2F2024-2025%2FProduct+%26+Technology+OKRs&language=es&action=page&action_source=translation_notification traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Annual+Plan%2F2024-2025%2FProduct+%26+Technology+OKRs&language=pt&action=page&action_source=translation_notification traducir al portugués] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta‎, 08:07, 26 Januarie 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Help:Unified login == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Help:Unified login|Help:Unified login]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Help%3AUnified+login&language=es&action=page&action_source=translation_notification traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Help%3AUnified+login&language=pt&action=page&action_source=translation_notification traducir al portugués] La prioridad de esta página es media. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta‎, 06:04, 23 Maart 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Help:Two-factor authentication == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Help:Two-factor authentication|Help:Two-factor authentication]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Help%3ATwo-factor+authentication&language=es&action=page&action_source=translation_notification traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Help%3ATwo-factor+authentication&language=pt&action=page&action_source=translation_notification traducir al portugués] La prioridad de esta página es baja. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta‎, 23:50, 3 April 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Tech/News == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Tech/News|Tech/News]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FNews&language=es&action=page&action_source=translation_notification traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FNews&language=pt&action=page&action_source=translation_notification traducir al portugués] La prioridad de esta página es baja. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta‎, 01:30, 13 April 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Universal Code of Conduct/Annual review/2025/Voter information == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Universal Code of Conduct/Annual review/2025/Voter information|Universal Code of Conduct/Annual review/2025/Voter information]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FAnnual+review%2F2025%2FVoter+information&language=es&action=page&action_source=translation_notification traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FAnnual+review%2F2025%2FVoter+information&language=pt&action=page&action_source=translation_notification traducir al portugués] La fecha límite para la traducción de esta página es 2025-04-25. <div lang="en" class="mw-content-ltr">--- Hello, and thank you for the work you do. '''[https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=Centralnotice-tgroup-UCoC_AR_2025_cookie&amp;filter=%21translated&amp;action=translate We request you also translate these two sentences.]''' There are more details below. There is an ongoing community vote - the voter information is in the page linked for translation above. We would appreciate your help to [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=Centralnotice-tgroup-UCoC_AR_2025_cookie&amp;filter=%21translated&amp;action=translate translate the two sentence CentralNotice banner], as a priority. If you can also translate the voter information page, I know the folks working on this - including the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) group - would be highly appreciative. ~ In cooperation with the U4C</div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta‎, 15:30, 23 April 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Xeno (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: User:Keegan (WMF)/EGCharter closing == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:User:Keegan (WMF)/EGCharter closing|User:Keegan (WMF)/EGCharter closing]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-User%3AKeegan+%28WMF%29%2FEGCharter+closing&language=es&action=page&action_source=translation_notification traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-User%3AKeegan+%28WMF%29%2FEGCharter+closing&language=pt&action=page&action_source=translation_notification traducir al portugués] La prioridad de esta página es media. La fecha límite para la traducción de esta página es 2025-04-29. <div lang="en" class="mw-content-ltr">If you have some time to translate this message that will be sent to the communities prior to the close of the vote, it would be of great benefit.</div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta‎, 03:18, 26 April 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025/Call for candidates == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025/Call for candidates|Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025/Call for candidates]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FCoordinating+Committee%2FElection%2F2025%2FCall+for+candidates&language=es&action=page&action_source=translation_notification traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FCoordinating+Committee%2FElection%2F2025%2FCall+for+candidates&language=pt&action=page&action_source=translation_notification traducir al portugués] La prioridad de esta página es alta. La fecha límite para la traducción de esta página es 2025-05-15. <div lang="en" class="mw-content-ltr">I'm sorry for the short notice, details for the election came together at the last minute.</div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta‎, 18:53, 14 Mei 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025 == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025|Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FCoordinating+Committee%2FElection%2F2025&language=es&action=page&action_source=translation_notification traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FCoordinating+Committee%2FElection%2F2025&language=pt&action=page&action_source=translation_notification traducir al portugués] La prioridad de esta página es media. <div lang="en" class="mw-content-ltr">This is the information page of 2025 U4C election. Please help with translation; your contributions will be greatly appreciated.</div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta‎, 15:09, 19 Mei 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Hide on Rosé@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Incident Reporting System == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Incident Reporting System|Incident Reporting System]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Incident+Reporting+System&language=es&action=page&action_source=translation_notification traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Incident+Reporting+System&language=pt&action=page&action_source=translation_notification traducir al portugués] La prioridad de esta página es media. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta‎, 03:53, 2 Augustus 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Template:Affiliate recognition pause notice 2025 == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta-Wiki. La página [[:metawikipedia:Template:Affiliate recognition pause notice 2025|Template:Affiliate recognition pause notice 2025]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AAffiliate+recognition+pause+notice+2025&language=es&action=page&action_source=translation_notification traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AAffiliate+recognition+pause+notice+2025&language=pt&action=page&action_source=translation_notification traducir al portugués] La prioridad de esta página es baja. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta-Wiki funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta-Wiki‎, 15:33, 30 Augustus 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Meta:Deletion policy == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de portugués en Meta-Wiki. La página [[:metawikipedia:Meta:Deletion policy|Meta:Deletion policy]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Meta%3ADeletion+policy&language=pt&action=page&action_source=translation_notification traducir al portugués] La prioridad de esta página es baja. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta-Wiki funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta-Wiki‎, 07:07, 15 September 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Wikimedia Foundation website == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta-Wiki. La página [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation website|Wikimedia Foundation website]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+website&language=es&action=page&action_source=translation_notification traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+website&language=pt&action=page&action_source=translation_notification traducir al portugués] La prioridad de esta página es baja. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta-Wiki funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta-Wiki‎, 05:46, 29 September 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Wikimedia Foundation v. National Security Agency/FAQ == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español en Meta-Wiki. La página [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation v. National Security Agency/FAQ|Wikimedia Foundation v. National Security Agency/FAQ]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+v.+National+Security+Agency%2FFAQ&language=es&action=page&action_source=translation_notification traducir al español] La prioridad de esta página es baja. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta-Wiki funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta-Wiki‎, 05:39, 7 Oktober 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Template:AffCom == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español en Meta-Wiki. La página [[:metawikipedia:Template:AffCom|Template:AffCom]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AAffCom&language=es&action=page&action_source=translation_notification traducir al español] La prioridad de esta página es baja. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta-Wiki funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta-Wiki‎, 04:55, 30 Oktober 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Help:Two-factor authentication == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta-Wiki. La página [[:metawikipedia:Help:Two-factor authentication|Help:Two-factor authentication]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Help%3ATwo-factor+authentication&language=es&action=page&action_source=translation_notification traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Help%3ATwo-factor+authentication&language=pt&action=page&action_source=translation_notification traducir al portugués] La prioridad de esta página es media. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta-Wiki funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta-Wiki‎, 03:09, 6 Desember 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Universal Code of Conduct/Annual review/Messages/Review open == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta-Wiki. La página [[:metawikipedia:Universal Code of Conduct/Annual review/Messages/Review open|Universal Code of Conduct/Annual review/Messages/Review open]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FAnnual+review%2FMessages%2FReview+open&language=es&action=page&action_source=translation_notification traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FAnnual+review%2FMessages%2FReview+open&language=pt&action=page&action_source=translation_notification traducir al portugués] La prioridad de esta página es media. La fecha límite para la traducción de esta página es 2026-01-19. <div lang="en" class="mw-content-ltr">This message will be sent to all the wikis to inform communities about their chance to participate in proposing changes to the Universal Code of Conduct. </div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta-Wiki funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta-Wiki‎, 22:30, 14 Januarie 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Wiki Loves Ramadan 2026/List of Articles/Culture/1 == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta-Wiki. La página [[:metawikipedia:Wiki Loves Ramadan 2026/List of Articles/Culture/1|Wiki Loves Ramadan 2026/List of Articles/Culture/1]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wiki+Loves+Ramadan+2026%2FList+of+Articles%2FCulture%2F1&language=es&action=page&action_source=translation_notification traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wiki+Loves+Ramadan+2026%2FList+of+Articles%2FCulture%2F1&language=pt&action=page&action_source=translation_notification traducir al portugués] La prioridad de esta página es baja. La fecha límite para la traducción de esta página es 2026-02-28. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Hello! We have a new page for translation: Wiki Loves Ramadan 2026/List of Articles/Culture/1. Thank you!</div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta-Wiki funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta-Wiki‎, 11:02, 15 Februarie 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Julius 12345@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Global username policy == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta-Wiki. La página [[:metawikipedia:Global username policy|Global username policy]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Global+username+policy&language=es&action=page&action_source=translation_notification traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Global+username+policy&language=pt&action=page&action_source=translation_notification traducir al portugués] La prioridad de esta página es media. La fecha límite para la traducción de esta página es 2026-12-31. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Hello! We have a new page for translation: Global username policy. Thank you very much!</div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta-Wiki funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta-Wiki‎, 14:25, 15 Februarie 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Julius 12345@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Event:Queer Women in Arts == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta-Wiki. La página [[:metawikipedia:Event:Queer Women in Arts|Event:Queer Women in Arts]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Event%3AQueer+Women+in+Arts&language=es&action=page&action_source=translation_notification traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Event%3AQueer+Women+in+Arts&language=pt&action=page&action_source=translation_notification traducir al portugués] La prioridad de esta página es alta. La fecha límite para la traducción de esta página es 2026-02-28. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Hello! We have a new page for translation: Event:Queer Women in Arts. Thanks!</div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta-Wiki funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta-Wiki‎, 19:11, 18 Februarie 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Julius 12345@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Event:Wikipedia & Education User Group Showcase/March 2026 == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta-Wiki. La página [[:metawikipedia:Event:Wikipedia & Education User Group Showcase/March 2026|Event:Wikipedia & Education User Group Showcase/March 2026]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Event%3AWikipedia+%26+Education+User+Group+Showcase%2FMarch+2026&language=es&action=page&action_source=translation_notification traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Event%3AWikipedia+%26+Education+User+Group+Showcase%2FMarch+2026&language=pt&action=page&action_source=translation_notification traducir al portugués] La prioridad de esta página es alta. La fecha límite para la traducción de esta página es 2026-03-21. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Hi translators, The EduWiki Hub is seeking your support to help translate the Meta page for the EduWiki Knowledge Showcase (March 2026) into Portuguese, Spanish, French, Hindi, and Arabic The event will take place on 24 March 2026, and translations will help make it accessible to more communities. Thank you for your support. Kind regards, Barakat, for the EduWiki Hub.</div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta-Wiki funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta-Wiki‎, 12:56, 17 Maart 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:BAdegboye (EdWH)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Community Wishlist == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de portugués en Meta-Wiki. La página [[:metawikipedia:Community Wishlist|Community Wishlist]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Community+Wishlist&language=pt&action=page&action_source=translation_notification traducir al portugués] La prioridad de esta página es alta. La fecha límite para la traducción de esta página es 2026-05-15. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Greetings! I kindly ask for your help in translating and adapting the Article guidance [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance sample outlines]. You can find the step by step instructions on how to translate them in this link: https://www.mediawiki.org/wiki/Article_guidance#Adapting_a_sample_outline_in_a_Wikipedia The [[mw:Article guidance|Article guidance]] feature will soon be available in your Wikipedia and is designed to help less experienced editors create well-structured, policy-compliant articles. Please prioritise translating the following 10 article outlines: * [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Project:ArticleGuidance/Person Project:ArticleGuidance/Person] * [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Project:ArticleGuidance/Politician Project:ArticleGuidance/Politician] * [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Project:ArticleGuidance/Sportsperson Project:ArticleGuidance/Sportsperson] * [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Project:ArticleGuidance/Human_Settlement Project:ArticleGuidance/Human Settlement] * [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Project:ArticleGuidance/Film Project:ArticleGuidance/Film] * [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Project:ArticleGuidance/Musician Project:ArticleGuidance/Musician] * [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Project:ArticleGuidance/Actor Project:ArticleGuidance/Actor] * [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Project:ArticleGuidance/Animal Project:ArticleGuidance/Animal] * [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Project:ArticleGuidance/Sports_Club Project:ArticleGuidance/Sports Club] * [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Project:ArticleGuidance/Video_Game Project:ArticleGuidance/Video Game] </div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta-Wiki funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta-Wiki‎, 20:10, 8 Mei 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: User:Keegan (WMF)/U4C eligible voter == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta-Wiki. La página [[:metawikipedia:User:Keegan (WMF)/U4C eligible voter|User:Keegan (WMF)/U4C eligible voter]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-User%3AKeegan+%28WMF%29%2FU4C+eligible+voter&language=es&action=page&action_source=translation_notification traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-User%3AKeegan+%28WMF%29%2FU4C+eligible+voter&language=pt&action=page&action_source=translation_notification traducir al portugués] La prioridad de esta página es media. La fecha límite para la traducción de esta página es 2026-05-19. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta-Wiki funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta-Wiki‎, 00:28, 15 Mei 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2026/Vote now == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta-Wiki. La página [[:metawikipedia:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2026/Vote now|Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2026/Vote now]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FCoordinating+Committee%2FElection%2F2026%2FVote+now&language=es&action=page&action_source=translation_notification traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FCoordinating+Committee%2FElection%2F2026%2FVote+now&language=pt&action=page&action_source=translation_notification traducir al portugués] La prioridad de esta página es media. La fecha límite para la traducción de esta página es 2026-05-26. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta-Wiki funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta-Wiki‎, 21:17, 20 Mei 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Global locks == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta-Wiki. La página [[:metawikipedia:Global locks|Global locks]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Global+locks&language=es&action=page&action_source=translation_notification traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Global+locks&language=pt&action=page&action_source=translation_notification traducir al portugués] La prioridad de esta página es media. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta-Wiki funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta-Wiki‎, 01:45, 7 Junie 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Movement Strategy and Governance == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español en Meta-Wiki. La página [[:metawikipedia:Movement Strategy and Governance|Movement Strategy and Governance]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Movement+Strategy+and+Governance&language=es&action=page&action_source=translation_notification traducir al español] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta-Wiki funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta-Wiki‎, 05:18, 20 Julie 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Event:Open Heritage-Wikidata Contest == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta-Wiki. La página [[:metawikipedia:Event:Open Heritage-Wikidata Contest|Event:Open Heritage-Wikidata Contest]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Event%3AOpen+Heritage-Wikidata+Contest&language=es&action=page&action_source=translation_notification traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Event%3AOpen+Heritage-Wikidata+Contest&language=pt&action=page&action_source=translation_notification traducir al portugués] La prioridad de esta página es media. La fecha límite para la traducción de esta página es 2026-08-15. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Hello, We are looking forward to translating this page. We highly appreciate your support Best</div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta-Wiki funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta-Wiki‎, 18:54, 10 Augustus 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:SanBonne@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Wiki Academy, Bejoy Narayan Mahavidyalaya == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta-Wiki. La página [[:metawikipedia:Wiki Academy, Bejoy Narayan Mahavidyalaya|Wiki Academy, Bejoy Narayan Mahavidyalaya]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wiki+Academy%2C+Bejoy+Narayan+Mahavidyalaya&language=es&action=page&action_source=translation_notification traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wiki+Academy%2C+Bejoy+Narayan+Mahavidyalaya&language=pt&action=page&action_source=translation_notification traducir al portugués] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta-Wiki funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta-Wiki‎, 21:53, 31 Augustus 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Borhan@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: NARWHAL/August 2026 == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español en Meta-Wiki. La página [[:metawikipedia:NARWHAL/August 2026|NARWHAL/August 2026]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-NARWHAL%2FAugust+2026&language=es&action=page&action_source=translation_notification traducir al español] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta-Wiki funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta-Wiki‎, 18:00, 7 September 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Borhan@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Bengali Wikipedia == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta-Wiki. La página [[:metawikipedia:Bengali Wikipedia|Bengali Wikipedia]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Bengali+Wikipedia&language=es&action=page&action_source=translation_notification traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Bengali+Wikipedia&language=pt&action=page&action_source=translation_notification traducir al portugués] La prioridad de esta página es media. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta-Wiki funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta-Wiki‎, 11:15, 17 September 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Borhan@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Event:Wiki Loves Peace == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta-Wiki. La página [[:metawikipedia:Event:Wiki Loves Peace|Event:Wiki Loves Peace]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Event%3AWiki+Loves+Peace&language=es&action=page&action_source=translation_notification traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Event%3AWiki+Loves+Peace&language=pt&action=page&action_source=translation_notification traducir al portugués] La prioridad de esta página es media. La fecha límite para la traducción de esta página es 2026-09-30. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Hello there! I hope this message finds you well. I am Raydann, Wikimedian in Residence at the United Nations Office for Disarmament Affairs (UNODA), and organizer of Wiki Loves Peace. I would like to kindly ask for help with translating Wiki Loves Peace into additional languages. As the campaign is intended to be a global initiative, having multiple languages will be important in helping communities around the world learn about the campaign and participate in it. If you have some time to spare, I would be very grateful if you could help translate the campaign pages and messages into your language. Thank you very much!</div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta-Wiki funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta-Wiki‎, 21:29, 19 September 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Raydann@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> qspydtdei7a44ul9084ncp0hi94u8oo Gebruikerbespreking:Kartasto 3 305937 2968827 2968010 2026-09-19T21:29:57Z MediaWiki message delivery 55541 /* Ilmoitus käännöksestä: Event:Wiki Loves Peace */ nuwe afdeling 2968827 wikitext text/x-wiki == Ilmoitus käännöksestä: Template:2030 movement brand project nav/text == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielen ruotsi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:Template:2030 movement brand project nav/text|Template:2030 movement brand project nav/text]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3A2030+movement+brand+project+nav%2Ftext&language=sv&action=page käännä kielelle ruotsi] Tämän sivun tärkeysaste on korkea. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Voit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup muuttaa ilmoitusasetuksiasi]. Kiitos! Metan käännösvastaavat&lrm;, 07:52, 18 Junie 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:Eihel@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Wikimedia Foundation Board noticeboard/Board Update on Branding == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation Board noticeboard/Board Update on Branding|Wikimedia Foundation Board noticeboard/Board Update on Branding]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Board+noticeboard%2FBoard+Update+on+Branding&language=fi&action=page käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Board+noticeboard%2FBoard+Update+on+Branding&language=sv&action=page käännä kielelle ruotsi] Tämän sivun tärkeysaste on korkea. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Voit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup muuttaa ilmoitusasetuksiasi]. Kiitos! Metan käännösvastaavat&lrm;, 08:50, 22 Junie 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:Samuele2002@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: VisualEditor/Newsletter/2020/July == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:VisualEditor/Newsletter/2020/July|VisualEditor/Newsletter/2020/July]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-VisualEditor%2FNewsletter%2F2020%2FJuly&language=fi&action=page käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-VisualEditor%2FNewsletter%2F2020%2FJuly&language=sv&action=page käännä kielelle ruotsi] Tämä sivu tulisi kääntää viimeistään the end of this week. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Voit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup muuttaa ilmoitusasetuksiasi]. Kiitos! Metan käännösvastaavat&lrm;, 20:26, 6 Julie 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:Whatamidoing (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Trust and Safety/Case Review Committee/Charter == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:Trust and Safety/Case Review Committee/Charter|Trust and Safety/Case Review Committee/Charter]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Trust+and+Safety%2FCase+Review+Committee%2FCharter&language=fi&action=page käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Trust+and+Safety%2FCase+Review+Committee%2FCharter&language=sv&action=page käännä kielelle ruotsi] Tämän sivun tärkeysaste on keskiverto. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Voit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup muuttaa ilmoitusasetuksiasi]. Kiitos! Metan käännösvastaavat&lrm;, 08:33, 8 Julie 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:Samuele2002@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Tech/News/2020/32 == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:Tech/News/2020/32|Tech/News/2020/32]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FNews%2F2020%2F32&language=fi&action=page käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FNews%2F2020%2F32&language=sv&action=page käännä kielelle ruotsi] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Voit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup muuttaa ilmoitusasetuksiasi]. Kiitos! Metan käännösvastaavat&lrm;, 05:27, 31 Julie 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:Path slopu@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Tech/Server switch 2020 == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:Tech/Server switch 2020|Tech/Server switch 2020]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FServer+switch+2020&language=fi&action=page käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FServer+switch+2020&language=sv&action=page käännä kielelle ruotsi] Tämän sivun tärkeysaste on keskiverto. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Voit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup muuttaa ilmoitusasetuksiasi]. Kiitos! Metan käännösvastaavat&lrm;, 13:03, 15 Augustus 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:Path slopu@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Wikimedia CH == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:Wikimedia CH|Wikimedia CH]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+CH&language=fi&action=page käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+CH&language=sv&action=page käännä kielelle ruotsi] Tämän sivun tärkeysaste on keskiverto. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Voit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup muuttaa ilmoitusasetuksiasi]. Kiitos! Metan käännösvastaavat&lrm;, 07:43, 17 Desember 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:Eihel@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Project wiki representatives == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:Project wiki representatives|Project wiki representatives]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Project+wiki+representatives&language=fi&action=page käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Project+wiki+representatives&language=sv&action=page käännä kielelle ruotsi] Tämä sivu tulisi kääntää viimeistään 2021-02-14. <div lang="en" class="mw-content-ltr">The five year old strategy process has resulted in recommendations. After Global Conversations the number one priority is to establish an Interim Global Council, who will draft a Movement Charter, which will lead to the formation of a Global Council. Please help in translating the concise page "Project wiki representatives" which asks contributor to select for each project wiki a representative, who will help in implementing the first strategic priority.</div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Voit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup muuttaa ilmoitusasetuksiasi]. Kiitos! Metan käännösvastaavat&lrm;, 12:09, 6 Februarie 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:Ad Huikeshoven@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Global bans == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielen ruotsi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:Global bans|Global bans]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Global+bans&language=sv&action=page käännä kielelle ruotsi] <div lang="en" class="mw-content-ltr">Hello all. The global bans page is a useful page and should be translated to your language. While some are already translated, they are outdated due to minor fixes. Kindly translate/check the pages.</div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Voit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup muuttaa ilmoitusasetuksiasi]. Kiitos! Metan käännösvastaavat&lrm;, 04:57, 9 Mei 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: VisualEditor/Newsletter/2021/June == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:VisualEditor/Newsletter/2021/June|VisualEditor/Newsletter/2021/June]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-VisualEditor%2FNewsletter%2F2021%2FJune&language=fi&action=page käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-VisualEditor%2FNewsletter%2F2021%2FJune&language=sv&action=page käännä kielelle ruotsi] Tämän sivun tärkeysaste on keskiverto. Tämä sivu tulisi kääntää viimeistään 2021-06-20. <div lang="en" class="mw-content-ltr">This short newsletter is good news about posting comments on wiki. You can try out the "Discussion tools" in the Beta Features here at Meta-Wiki, too: [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures]]. Thank you! </div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Voit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup muuttaa ilmoitusasetuksiasi]. Kiitos! Metan käännösvastaavat&lrm;, 00:16, 16 Junie 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:Whatamidoing (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Template:InternetArchiveBot header == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:Template:InternetArchiveBot header|Template:InternetArchiveBot header]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AInternetArchiveBot+header&language=fi&action=page käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AInternetArchiveBot+header&language=sv&action=page käännä kielelle ruotsi] <div lang="en" class="mw-content-ltr">The InternetArchiveBot team has come up with a new header for its documentation and user pages designed to make important links as easy to find as possible. We use this header on the bot's global user page, and we have it set up to show the labels in your interface language, meaning that the labels will appear in Russian on Russian Wikipedia (unless you override the interface language). In order for this feature to work, we need translations of those labels. There are only six labels: * About the Bot * Report Problem * Contact Us * Documentation * Configure * Disable Bot If you know how to say those things in another language, you can help! And your work will make it easier for non-English speakers to use InternetArchiveBot. </div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Voit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup muuttaa ilmoitusasetuksiasi]. Kiitos! Metan käännösvastaavat&lrm;, 16:20, 29 Junie 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:Harej@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: InternetArchiveBot/Problem == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:InternetArchiveBot/Problem|InternetArchiveBot/Problem]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-InternetArchiveBot%2FProblem&language=fi&action=page käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-InternetArchiveBot%2FProblem&language=sv&action=page käännä kielelle ruotsi] <div lang="en" class="mw-content-ltr">Thank you to everyone who translated "Template:InternetArchiveBot header". The template is now available in 64 languages (including variants)! Now when people visit the bot's user page on those language wikis, they will be greeted with navigation options in their language. (We have since added one more link to the header – "Translate" – translations are appreciated!) This page I am requesting translations for is the "report problem" page for InternetArchiveBot, directing the user to different places depending on the kind of problem they are having. There are a total of 17 terms to translate, consisting of short phrases and sentences. This page is directly linked from the header on InternetArchiveBot's global user page, so your work will likely be seen.</div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Voit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup muuttaa ilmoitusasetuksiasi]. Kiitos! Metan käännösvastaavat&lrm;, 23:14, 12 Julie 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:Harej@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Wikimedia Foundation elections/2021/Voting == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation elections/2021/Voting|Wikimedia Foundation elections/2021/Voting]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+elections%2F2021%2FVoting&language=fi&action=page käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+elections%2F2021%2FVoting&language=sv&action=page käännä kielelle ruotsi] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Voit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup muuttaa ilmoitusasetuksiasi]. Kiitos! Metan käännösvastaavat&lrm;, 10:21, 2 Augustus 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:KCVelaga (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Hack4OpenGLAM == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:Hack4OpenGLAM|Hack4OpenGLAM]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Hack4OpenGLAM&language=fi&action=page käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Hack4OpenGLAM&language=sv&action=page käännä kielelle ruotsi] Tämä sivu tulisi kääntää viimeistään 2021-09-20. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Welcome to translate the messages of the Hack4OpenGLAM hackathon, taking place at the Creative Commons Summit 20–24 September! Your work is appreciated!</div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Voit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup muuttaa ilmoitusasetuksiasi]. Kiitos! Metan käännösvastaavat&lrm;, 10:25, 10 Augustus 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:Susannaanas@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Wiki Loves Children == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:Wiki Loves Children|Wiki Loves Children]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wiki+Loves+Children&language=fi&action=page käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wiki+Loves+Children&language=sv&action=page käännä kielelle ruotsi] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Voit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup muuttaa ilmoitusasetuksiasi]. Kiitos! Metan käännösvastaavat&lrm;, 10:39, 10 Augustus 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:MdsShakil@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Hack4OpenGLAM/Messages == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:Hack4OpenGLAM/Messages|Hack4OpenGLAM/Messages]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Hack4OpenGLAM%2FMessages&language=fi&action=page käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Hack4OpenGLAM%2FMessages&language=sv&action=page käännä kielelle ruotsi] Tämä sivu tulisi kääntää viimeistään 2021-09-20. <div lang="en" class="mw-content-ltr">This is an additional set of messages for Hack4OpenGLAM: instructions (the contents of the newsletter) and latest tweets that can be used in several languages. Thank you for your work, it has already been amazing!</div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Voit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup muuttaa ilmoitusasetuksiasi]. Kiitos! Metan käännösvastaavat&lrm;, 22:21, 10 Augustus 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:Susannaanas@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Wikimedia Foundation elections/2021/2021-09-07/2021 Election Results/Short == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation elections/2021/2021-09-07/2021 Election Results/Short|Wikimedia Foundation elections/2021/2021-09-07/2021 Election Results/Short]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+elections%2F2021%2F2021-09-07%2F2021+Election+Results%2FShort&language=fi&action=page käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+elections%2F2021%2F2021-09-07%2F2021+Election+Results%2FShort&language=sv&action=page käännä kielelle ruotsi] Tämän sivun tärkeysaste on korkea. Tämä sivu tulisi kääntää viimeistään 2021-09-07. <div lang="en" class="mw-content-ltr">This short text (125 words) is meant to announce the results of the board elections on September, 7 to as much communities and volunteers as possible on such short notice in their native tongue. Please help us to make that happen! </div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Voit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup muuttaa ilmoitusasetuksiasi]. Kiitos! Metan käännösvastaavat&lrm;, 19:04, 6 September 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:DBarthel (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Movement Charter/Drafting Committee/Set Up Process == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:Movement Charter/Drafting Committee/Set Up Process|Movement Charter/Drafting Committee/Set Up Process]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Movement+Charter%2FDrafting+Committee%2FSet+Up+Process&language=fi&action=page käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Movement+Charter%2FDrafting+Committee%2FSet+Up+Process&language=sv&action=page käännä kielelle ruotsi] Tämän sivun tärkeysaste on korkea. Tämä sivu tulisi kääntää viimeistään 2021-09-17. <div lang="en" class="mw-content-ltr">The Movement Charter Drafting Committee election is coming soon. We have just put out a page to inform as many communities on the election. This requires many translations as we want to reach out to as many people as possible in their respective language. So we ask kindly for your support. Any questions? Please contact [[User:DBarthel (WMF)]]. Thanks for your help!</div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Voit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup muuttaa ilmoitusasetuksiasi]. Kiitos! Metan käännösvastaavat&lrm;, 16:09, 13 September 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:DBarthel (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Lingua Libre == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:Lingua Libre|Lingua Libre]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Lingua+Libre&language=fi&action=page käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Lingua+Libre&language=sv&action=page käännä kielelle ruotsi] Tämän sivun tärkeysaste on keskiverto. Tämä sivu tulisi kääntää viimeistään 2021-11-30. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Voit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup muuttaa ilmoitusasetuksiasi]. Kiitos! Metan käännösvastaavat&lrm;, 10:34, 18 September 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:WikiLucas00@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Movement Charter/Drafting Committee/Election translation == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:Movement Charter/Drafting Committee/Election translation|Movement Charter/Drafting Committee/Election translation]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Movement+Charter%2FDrafting+Committee%2FElection+translation&language=fi&action=page käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Movement+Charter%2FDrafting+Committee%2FElection+translation&language=sv&action=page käännä kielelle ruotsi] Tämä sivu tulisi kääntää viimeistään 2021-10-08. <div lang="en" class="mw-content-ltr">2 sentences, 21 words! Movement Charter Drafting Committee Elections are coming. Translating the voting tool SecurePoll in as many native tongues is crucial for this. But: there are two sentences we need to be translated for this. Please support the effort to make this a global experience. Thank you for helping out!</div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Voit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup muuttaa ilmoitusasetuksiasi]. Kiitos! Metan käännösvastaavat&lrm;, 14:04, 6 Oktober 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:DBarthel (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Movement Charter/Drafting Committee/MCDC Voter Email short 12-10-2021 == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:Movement Charter/Drafting Committee/MCDC Voter Email short 12-10-2021|Movement Charter/Drafting Committee/MCDC Voter Email short 12-10-2021]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Movement+Charter%2FDrafting+Committee%2FMCDC+Voter+Email+short+12-10-2021&language=fi&action=page käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Movement+Charter%2FDrafting+Committee%2FMCDC+Voter+Email+short+12-10-2021&language=sv&action=page käännä kielelle ruotsi] Tämä sivu tulisi kääntää viimeistään 2021-10-11. <div lang="en" class="mw-content-ltr">The Movement Charter Drafting Committee Election starts next Monday. We would like to send eligible voters an email, letting them know that now is the time to vote. Of course this should happen in the respective language of the voter. It is only 195 words, a few minutes of work with a great impact! Any language is highly appreciated, we appreciate your help a lot. Thank you and have a great weekend! :)</div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Voit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup muuttaa ilmoitusasetuksiasi]. Kiitos! Metan käännösvastaavat&lrm;, 17:50, 8 Oktober 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:DBarthel (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Grants:MSIG/Announcements/2021/Global message == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:Grants:MSIG/Announcements/2021/Global message|Grants:MSIG/Announcements/2021/Global message]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Grants%3AMSIG%2FAnnouncements%2F2021%2FGlobal+message&language=fi&action=page käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Grants%3AMSIG%2FAnnouncements%2F2021%2FGlobal+message&language=sv&action=page käännä kielelle ruotsi] Tämä sivu tulisi kääntää viimeistään 2021-10-26. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Hi everbody! The [[Movement Strategy and Governance|Movement Strategy and Governance team]] is announcing a Movement Strategy Implementation Grants program to the communities. We want to reach out to as many communities as possible, calling out volunteers globally. Please support us and help translating the announcement in all the languages you speak, '''it is only 50 words'''. We will send it out as a mass message later. Beyond this: if you would like to, please check out the program and spread the word. We would appreciate your help in sharing this news in social media channels of your community. We are grateful for all your support, you are awesome!</div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Voit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup muuttaa ilmoitusasetuksiasi]. Kiitos! Metan käännösvastaavat&lrm;, 14:24, 21 Oktober 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:DBarthel (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Movement Charter/Drafting Committee/Elections/Results/Announcement == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:Movement Charter/Drafting Committee/Elections/Results/Announcement|Movement Charter/Drafting Committee/Elections/Results/Announcement]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Movement+Charter%2FDrafting+Committee%2FElections%2FResults%2FAnnouncement&language=fi&action=page käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Movement+Charter%2FDrafting+Committee%2FElections%2FResults%2FAnnouncement&language=sv&action=page käännä kielelle ruotsi] Tämä sivu tulisi kääntää viimeistään 2021-10-31. <div lang="en" class="mw-content-ltr">The announcement of the members of the Movement Charter Drafting Committee is coming close. We would like to announce the results in as many languages as possible and kindly ask for your support. It is '''less than 100 words''', we would appreciate your help a lot and it is just a few minutes. Thank you for your continuous support! </div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Voit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup muuttaa ilmoitusasetuksiasi]. Kiitos! Metan käännösvastaavat&lrm;, 13:31, 29 Oktober 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:DBarthel (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Wikimedia Foundation Board of Trustees/Call for feedback: Board of Trustees elections == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation Board of Trustees/Call for feedback: Board of Trustees elections|Wikimedia Foundation Board of Trustees/Call for feedback: Board of Trustees elections]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Board+of+Trustees%2FCall+for+feedback%3A+Board+of+Trustees+elections&language=fi&action=page käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Board+of+Trustees%2FCall+for+feedback%3A+Board+of+Trustees+elections&language=sv&action=page käännä kielelle ruotsi] Tämä sivu tulisi kääntää viimeistään 2022-01-10. <div lang="en" class="mw-content-ltr">''This year four seats of the WMF Board of Trustees are to be newly filled and there will be a Call for Feedback about the Board of Trustees selection processes from 10 January to 7 February 2022.'' ''The [[Movement Strategy and Governance]] team is supporting this Call for Feedback. For widest outreach across the Wikiverse we kindly ask you to support this by helping us out with additional translations.'' '''Postscriptum: During the last year many of you have helped us a lot to reach out to many different communities by translating in dozens of languages. We are utterly grateful for this - thanks to all of you for your ongoing support! You are the best!''' </div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Voit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup muuttaa ilmoitusasetuksiasi]. Kiitos! Metan käännösvastaavat&lrm;, 17:25, 7 Januarie 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:DBarthel (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Wikimedia Foundation Board of Trustees/Call for feedback: Board of Trustees elections/Call for Feedback about the Board of Trustees elections is now open/Short == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation Board of Trustees/Call for feedback: Board of Trustees elections/Call for Feedback about the Board of Trustees elections is now open/Short|Wikimedia Foundation Board of Trustees/Call for feedback: Board of Trustees elections/Call for Feedback about the Board of Trustees elections is now open/Short]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Board+of+Trustees%2FCall+for+feedback%3A+Board+of+Trustees+elections%2FCall+for+Feedback+about+the+Board+of+Trustees+elections+is+now+open%2FShort&language=fi&action=page käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Board+of+Trustees%2FCall+for+feedback%3A+Board+of+Trustees+elections%2FCall+for+Feedback+about+the+Board+of+Trustees+elections+is+now+open%2FShort&language=sv&action=page käännä kielelle ruotsi] Tämä sivu tulisi kääntää viimeistään 2022-01-13. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Hi all, the [[Movement Strategy and Governance]] team is asking you for your help. We want to invite communities globally to a Call for Feedback about the Board of Trustees selection processes from 10 January to 7 February 2022. We want to send out a message next Friday to all communities in as many languages as possible. It is '''only 130 words'''! Your help is very much appreciated! Thank you for your time!</div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Voit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup muuttaa ilmoitusasetuksiasi]. Kiitos! Metan käännösvastaavat&lrm;, 21:02, 11 Januarie 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:DBarthel (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Template:Education/News/Contents == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:Template:Education/News/Contents|Template:Education/News/Contents]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AEducation%2FNews%2FContents&language=fi&action=page käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AEducation%2FNews%2FContents&language=sv&action=page käännä kielelle ruotsi] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Voit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup muuttaa ilmoitusasetuksiasi]. Kiitos! Metan käännösvastaavat&lrm;, 08:48, 22 Januarie 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Template:Education/News/Drafts == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:Template:Education/News/Drafts|Template:Education/News/Drafts]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AEducation%2FNews%2FDrafts&language=fi&action=page käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AEducation%2FNews%2FDrafts&language=sv&action=page käännä kielelle ruotsi] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Voit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup muuttaa ilmoitusasetuksiasi]. Kiitos! Metan käännösvastaavat&lrm;, 09:00, 22 Januarie 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Template:Education/News/Drafts == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:Template:Education/News/Drafts|Template:Education/News/Drafts]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AEducation%2FNews%2FDrafts&language=fi&action=page käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AEducation%2FNews%2FDrafts&language=sv&action=page käännä kielelle ruotsi] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Voit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup muuttaa ilmoitusasetuksiasi]. Kiitos! Metan käännösvastaavat&lrm;, 14:33, 22 Januarie 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Education/Newsletter/January 2022/Headlines == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:Education/Newsletter/January 2022/Headlines|Education/Newsletter/January 2022/Headlines]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Education%2FNewsletter%2FJanuary+2022%2FHeadlines&language=fi&action=page käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Education%2FNewsletter%2FJanuary+2022%2FHeadlines&language=sv&action=page käännä kielelle ruotsi] Tämän sivun tärkeysaste on korkea. Tämä sivu tulisi kääntää viimeistään 2022-01-24. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Voit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup muuttaa ilmoitusasetuksiasi]. Kiitos! Metan käännösvastaavat&lrm;, 17:26, 22 Januarie 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Education/Newsletter/January 2022 == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:Education/Newsletter/January 2022|Education/Newsletter/January 2022]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Education%2FNewsletter%2FJanuary+2022&language=fi&action=page käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Education%2FNewsletter%2FJanuary+2022&language=sv&action=page käännä kielelle ruotsi] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Voit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup muuttaa ilmoitusasetuksiasi]. Kiitos! Metan käännösvastaavat&lrm;, 17:29, 22 Januarie 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Leadership Development Task Force/Call for Feedback Announcement == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:Leadership Development Task Force/Call for Feedback Announcement|Leadership Development Task Force/Call for Feedback Announcement]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Leadership+Development+Task+Force%2FCall+for+Feedback+Announcement&language=fi&action=page käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Leadership+Development+Task+Force%2FCall+for+Feedback+Announcement&language=sv&action=page käännä kielelle ruotsi] Tämä sivu tulisi kääntää viimeistään 2022-02-07. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Good day to you from [[Movement Strategy and Governance]]! The coming weeks see a Call for Feedback concerning the creation of a movementwide [[Leadership_Development_Task_Force]]. We are announcing it by a short message of '''only 60 words''' to be distributed globally on Tuesday. Global distribution asks for native language support, so we kindly ask for your help to have as many translations as possible available. It should be a few minutes of work only. Thank you very much for your help, [[Gebruiker:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Gebruikerbespreking:MediaWiki message delivery|kontak]]) 10:13, 4 Februarie 2022 (UTC)</div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Voit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup muuttaa ilmoitusasetuksiasi]. Kiitos! Metan käännösvastaavat&lrm;, 10:13, 4 Februarie 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:DBarthel (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: ContribuLing 2022 == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:ContribuLing 2022|ContribuLing 2022]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-ContribuLing+2022&language=fi&action=page käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-ContribuLing+2022&language=sv&action=page käännä kielelle ruotsi] Tämän sivun tärkeysaste on keskiverto. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Voit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup muuttaa ilmoitusasetuksiasi]. Kiitos! Metan käännösvastaavat&lrm;, 12:05, 12 Februarie 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:WikiLucas00@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Universal Code of Conduct/Enforcement guidelines == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:Universal Code of Conduct/Enforcement guidelines|Universal Code of Conduct/Enforcement guidelines]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FEnforcement+guidelines&language=fi&action=page käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FEnforcement+guidelines&language=sv&action=page käännä kielelle ruotsi] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Voit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup muuttaa ilmoitusasetuksiasi]. Kiitos! Metan käännösvastaavat&lrm;, 15:18, 22 Februarie 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:Ericliu1912@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Ukraine's Cultural Diplomacy Month == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:Ukraine's Cultural Diplomacy Month|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Ukraine%27s+Cultural+Diplomacy+Month&language=fi&action=page käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Ukraine%27s+Cultural+Diplomacy+Month&language=sv&action=page käännä kielelle ruotsi] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Voit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup muuttaa ilmoitusasetuksiasi]. Kiitos! Metan käännösvastaavat&lrm;, 01:50, 2 Maart 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:Juan90264@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Universal Code of Conduct/Enforcement guidelines/Voting/Translations == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:Universal Code of Conduct/Enforcement guidelines/Voting/Translations|Universal Code of Conduct/Enforcement guidelines/Voting/Translations]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FEnforcement+guidelines%2FVoting%2FTranslations&language=fi&action=page käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FEnforcement+guidelines%2FVoting%2FTranslations&language=sv&action=page käännä kielelle ruotsi] Tämä sivu tulisi kääntää viimeistään 2022-03-06. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Next Monday the ratification for the UCoC Enforcement Guidelines starts, an important step concerning an important document. We would like to invite people from all the global communities to take part in this process. To make the voting available in as many native languages as possible, we would appreciate your help in translations! '''This is 189 words only''', just a few minutes of simple work and it is an important contribution to strengthen your community's voice. Thank you very much for your help, [[User:DBarthel (WMF)|DBarthel (WMF)]] </div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Voit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup muuttaa ilmoitusasetuksiasi]. Kiitos! Metan käännösvastaavat&lrm;, 13:51, 4 Maart 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:DBarthel (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: ContribuLing 2022/Program == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:ContribuLing 2022/Program|ContribuLing 2022/Program]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-ContribuLing+2022%2FProgram&language=fi&action=page käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-ContribuLing+2022%2FProgram&language=sv&action=page käännä kielelle ruotsi] Tämän sivun tärkeysaste on keskiverto. Tämä sivu tulisi kääntää viimeistään 2022-03-31. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Voit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup muuttaa ilmoitusasetuksiasi]. Kiitos! Metan käännösvastaavat&lrm;, 15:49, 26 Maart 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:WikiLucas00@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Enabling Section Translation: a new mobile translation experience == {{int:Hello}} Afrikaans Wikipedians! Apologies as this message is not in Afrikaans language, {{Int:Please-translate}}. The [https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia_Language_engineering WMF Language team] is pleased to let you know that we will like to enable the [[mw:Content_translation/Section_translation|Section translation]] tool in Afrikaans Wikipedia. For this, our team will love you to read about the tool and test it so you can: *Give us your feedback *Ask us questions *Tell us how to improve it. Below is background information about Section translation, why we have chosen your community, and how to test it. '''Background information''' [[mw:Content_translation|Content Translation]] has been a successful tool for editors to create content in their language. More than one million articles have been created across all languages since the tool was released in 2015. The Wikimedia Foundation Language team has improved the translation experience further with the Section Translation. The WMF Language team enabled the early version of the tool in February in Bengali Wikipedia. Through their feedback, the tool was improved and ready for your community to test and help us with feedback to make it better. [https://design.wikimedia.org/strategy/section-translation.html Section Translation] extends the capabilities of Content Translation to support mobile devices. On mobile, the tool will: *Guide you to translate one section at a time in order to expand existing articles or create new ones. *Make it easy to transfer knowledge across languages anytime from your mobile device. Afrikaans Wikipedia seems an ideal candidate to enjoy this new tool since data shows significant mobile editing activity. We plan to enable the tool on Afrikaans Wikipedia in the coming weeks if there are no objections from your community. After it is enabled, we’ll monitor the content created with the tool and process all the feedback. In any case, feel free to raise any concerns or questions you may already have in any of the following formats: *As a reply to this message *On [[mw:Talk:Content_translation/Section_translation|the project talk page]]. '''Try the tool''' Before the enablement, you can try the current implementation of the tool in [https://test.m.wikipedia.org/wiki/Special:ContentTranslation our testing instance]. Once it is enabled on Afrikaans Wikipedia, you’ll have access to https://af.wikipedia.org/wiki/Special:ContentTranslation with your mobile device. You can select an article to translate, and machine translation will be provided as a starting point for editors to improve. '''Provide feedback''' Please provide feedback about Section translation in any of the formats you are most comfortable with. We want to hear about your impressions on: *The tool *What you think about our plans to enable it *Your ideas for improving the tool. Thanks, and we look forward to your feedback and questions. [[Gebruiker:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]] ([[Gebruikerbespreking:UOzurumba (WMF)|kontak]]) 13:43, 14 April 2022 (UTC) On behalf of the WMF Language team :See my message below. If you do not respond within 24 hours, this e-mail will be deleted. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:45, 19 April 2022 (UTC) '''PS''': Sending your feedback or questions in English is particularly appreciated. But, you can still send them in the language of your choice. ::[[Gebruiker:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]], I am going to be short: none of your so called committe can speak Afrikaans. You have not involved a single Afrikaans language specialist, read Proffesor or Doctor which means that you have little respect for my language or culture. There is currently not an acceptable electronic translator available for Afrikaans. The best is Google Translate and it is poor. ::Stop treating my language like something cheap from Africa. You are welcome to set-up a Teams/Zoom meeting to discuss this at deon@masterevent.co.za. Untill then remove this junk that you want force down our throaght. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 15:13, 14 April 2022 (UTC) ::[[Gebruiker:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]], I am going to be short: none of your so called committe can speak Afrikaans. You have not involved a single Afrikaans language specialist, read Proffesor or Doctor which means that you have little respect for my language or culture. There is currently not an acceptable electronic translator available for Afrikaans. The best is Google Translate and it is poor. ::Stop treating my language like something cheap from Africa. You are welcome to set-up a Teams/Zoom meeting to discuss this at deon@masterevent.co.za. Untill then remove this junk that you want force down our throaght. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 15:13, 14 April 2022 (UTC) :::Translation has been a common way for multilingual editors to contribute to Wikipedia long before the Content Translation tool was created. Content Translation [https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Content%20translation/Translating/Initial%20machine%20translation integrates existing machine translaiton services] to facilitate the translation process but those are just an option when translators find it convenient. It is still possible to use Content Translation without using the initial machine translation. We are open to collaborate with the different communities to improve the tool but be mindful that the tool supports more than 300 languages to support (so we prioritize improvements that can benefit a large set of languages) and we have limited control on the external translation services such as Google Translate. Thanks! --[[Gebruiker:Pginer-WMF|Pginer-WMF]] ([[Gebruikerbespreking:Pginer-WMF|kontak]]) 09:35, 29 April 2022 (UTC) == Ilmoitus käännöksestä: GLAM School/Questions == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:GLAM School/Questions|GLAM School/Questions]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-GLAM+School%2FQuestions&language=fi&action=page käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-GLAM+School%2FQuestions&language=sv&action=page käännä kielelle ruotsi] Tämä sivu tulisi kääntää viimeistään 2022-12-31. <div lang="en" class="mw-content-ltr">GLAM School is a project by AvoinGLAM to chart out, uncover, and support practices that help GLAM professionals, GLAM-Wiki volunteers, Open GLAM advocates and others to be more empowered to contribute to Wikimedia and other open projects. In 2022 we are conducting surveys, chats, and interviews across organizations and networks involved in providing Open Access to cultural heritage. This page lists the questions that are used in the survey and the interviews.</div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Voit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup muuttaa ilmoitusasetuksiasi]. Kiitos! Metan käännösvastaavat&lrm;, 08:52, 26 April 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:Susannaanas@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: GLAM School/Questions == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:GLAM School/Questions|GLAM School/Questions]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-GLAM+School%2FQuestions&language=fi&action=page käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-GLAM+School%2FQuestions&language=sv&action=page käännä kielelle ruotsi] Tämä sivu tulisi kääntää viimeistään 2022-12-31. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Thank you for the wonderful work you are doing! I have made a couple of small modifications to the existing text and added one new section. I hope you would be willing to have a look at those. Thank you again! Cheers, Susanna</div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Voit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup muuttaa ilmoitusasetuksiasi]. Kiitos! Metan käännösvastaavat&lrm;, 07:07, 29 April 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:Susannaanas@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: GLAM School == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:GLAM School|GLAM School]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-GLAM+School&language=fi&action=page käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-GLAM+School&language=sv&action=page käännä kielelle ruotsi] Tämä sivu tulisi kääntää viimeistään 2022-12-31. <div lang="en" class="mw-content-ltr">The GLAM School main page is ready for translation. I hope the syntax still remained correct after I changed the page a lot. Thank you for your amazing help!</div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Voit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup muuttaa ilmoitusasetuksiasi]. Kiitos! Metan käännösvastaavat&lrm;, 18:19, 4 Mei 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:Susannaanas@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Wikimedia Foundation elections/2022/Announcement/Board voter email == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation elections/2022/Announcement/Board voter email|Wikimedia Foundation elections/2022/Announcement/Board voter email]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+elections%2F2022%2FAnnouncement%2FBoard+voter+email&language=fi&action=page käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+elections%2F2022%2FAnnouncement%2FBoard+voter+email&language=sv&action=page käännä kielelle ruotsi] Tämän sivun tärkeysaste on korkea. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Hi all! The community vote of this year's Board Elections are close. As always voter mails will be sent out. To invite as many community members as possible in their native tongue your help is very much appreciated. While there are already plenty of translations we would appreciate you to check for languages still missing and to contribute translations for these. The mails are short, just a bit about two times '''200 words''', a few minutes of work. Your support is very important as it helps communities to learn about the election and to cast their vote. Best, Denis Barthel (WMF) (Movement Strategy and Governance)</div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Voit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup muuttaa ilmoitusasetuksiasi]. Kiitos! Metan käännösvastaavat&lrm;, 12:51, 9 Augustus 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:DBarthel (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Global groups == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielen ruotsi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:Global groups|Global groups]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Global+groups&language=sv&action=page käännä kielelle ruotsi] <div lang="en" class="mw-content-ltr">[[m:Global groups|Global groups]] is a useful page that has information about global user groups. Kindly help to translate them into your language.</div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Voit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup muuttaa ilmoitusasetuksiasi]. Kiitos! Metan käännösvastaavat&lrm;, 13:58, 12 September 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Global bans == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielen ruotsi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:Global bans|Global bans]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Global+bans&language=sv&action=page käännä kielelle ruotsi] <div lang="en" class="mw-content-ltr">[[m:Global bans|Global bans]] is a useful page that has information about global user bans. Kindly help to translate them into your language.</div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Voit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup muuttaa ilmoitusasetuksiasi]. Kiitos! Metan käännösvastaavat&lrm;, 14:56, 12 September 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: SWViewer == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielen ruotsi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:SWViewer|SWViewer]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-SWViewer&language=sv&action=page käännä kielelle ruotsi] <div lang="en" class="mw-content-ltr">Landing page for a global user tool that combats vandalism. Would definitely help if this can be translated into various languages.</div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Voit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup muuttaa ilmoitusasetuksiasi]. Kiitos! Metan käännösvastaavat&lrm;, 13:46, 15 September 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines/Announcement/Consultation Close == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines/Announcement/Consultation Close|Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines/Announcement/Consultation Close]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FRevised+enforcement+guidelines%2FAnnouncement%2FConsultation+Close&language=fi&action=page käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FRevised+enforcement+guidelines%2FAnnouncement%2FConsultation+Close&language=sv&action=page käännä kielelle ruotsi] Tämän sivun tärkeysaste on keskiverto. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Voit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup muuttaa ilmoitusasetuksiasi]. Kiitos! Metan käännösvastaavat&lrm;, 02:18, 13 Oktober 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Template:2030 movement brand project nav/text == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:Template:2030 movement brand project nav/text|Template:2030 movement brand project nav/text]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3A2030+movement+brand+project+nav%2Ftext&language=fi&action=page käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3A2030+movement+brand+project+nav%2Ftext&language=sv&action=page käännä kielelle ruotsi] <div lang="en" class="mw-content-ltr">Kindly help to translate into your language for Wikimedia 2030.</div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Voit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup muuttaa ilmoitusasetuksiasi]. Kiitos! Metan käännösvastaavat&lrm;, 04:55, 28 November 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Template:2030 movement brand project nav/text == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:Template:2030 movement brand project nav/text|Template:2030 movement brand project nav/text]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3A2030+movement+brand+project+nav%2Ftext&language=fi&action=page käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3A2030+movement+brand+project+nav%2Ftext&language=sv&action=page käännä kielelle ruotsi] <div lang="en" class="mw-content-ltr">Kindly help to translate into your language for Wikimedia 2030.</div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Voit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup muuttaa ilmoitusasetuksiasi]. Kiitos! Metan käännösvastaavat&lrm;, 10:07, 28 November 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Tests == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:Tests|Tests]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tests&language=fi&action=page käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tests&language=sv&action=page käännä kielelle ruotsi] Tämän sivun tärkeysaste on matala. <div lang="en" class="mw-content-ltr">= This is a test message, please ignore = = ଏହା ଏକ ପରୀକ୍ଷା ସନ୍ଦେଶ, ଦୟାକରି ଅଣଦେଖା କରନ୍ତୁ = </div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Voit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup muuttaa ilmoitusasetuksiasi]. Kiitos! Metan käännösvastaavat&lrm;, 17:39, 13 Januarie 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:APatro (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Tests == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:Tests|Tests]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tests&language=fi&action=page käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tests&language=sv&action=page käännä kielelle ruotsi] Tämän sivun tärkeysaste on matala. <div lang="en" class="mw-content-ltr">= This is a test message, please ignore = = ଏହା ଏକ ପରୀକ୍ଷା ସନ୍ଦେଶ, ଦୟାକରି ଅଣଦେଖା କରନ୍ତୁ = </div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Voit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup muuttaa ilmoitusasetuksiasi]. Kiitos! Metan käännösvastaavat&lrm;, 17:46, 13 Januarie 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:APatro (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Universal Code of Conduct/Enforcement guidelines/Voting/Translations == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:Universal Code of Conduct/Enforcement guidelines/Voting/Translations|Universal Code of Conduct/Enforcement guidelines/Voting/Translations]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FEnforcement+guidelines%2FVoting%2FTranslations&language=fi&action=page käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FEnforcement+guidelines%2FVoting%2FTranslations&language=sv&action=page käännä kielelle ruotsi] Tämän sivun tärkeysaste on korkea. Tämä sivu tulisi kääntää viimeistään 2023-01-16. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Voit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup muuttaa ilmoitusasetuksiasi]. Kiitos! Metan käännösvastaavat&lrm;, 03:56, 14 Januarie 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: ContribuLing 2023 == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:ContribuLing 2023|ContribuLing 2023]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-ContribuLing+2023&language=fi&action=page käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-ContribuLing+2023&language=sv&action=page käännä kielelle ruotsi] Tämä sivu tulisi kääntää viimeistään 2023-02-28. <div lang="en" class="mw-content-ltr">ContribuLing is a Wikimedia event focusing on collaborative tools and minority languages. Please consider translating the page and - why not - proposing a presentation or a workshop! Thank you very much, on behalf of the organizing committee</div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Voit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup muuttaa ilmoitusasetuksiasi]. Kiitos! Metan käännösvastaavat&lrm;, 10:18, 2 Februarie 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:WikiLucas00@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Wikimedia Foundation Legal department/2023 ToU updates/LandingCNTranslate == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation Legal department/2023 ToU updates/LandingCNTranslate|Wikimedia Foundation Legal department/2023 ToU updates/LandingCNTranslate]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Legal+department%2F2023+ToU+updates%2FLandingCNTranslate&language=fi&action=page käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Legal+department%2F2023+ToU+updates%2FLandingCNTranslate&language=sv&action=page käännä kielelle ruotsi] Tämän sivun tärkeysaste on korkea. Tämä sivu tulisi kääntää viimeistään 2023-02-22. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Wikimedia Foundation Legal Department is starting a feedback cycle to discuss updating the Wikimedia Terms of Use on February, 21. We would like to hear from communities all over the world. Your help in translating a banner is very much appreciated. It is just 19 words in two sentences. Due to technical reasons the link above leads to a landing page. To translate the banner directly, please click https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=Centralnotice-tgroup-wmftou2023&amp;language=abc Thank you for your help! </div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Voit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup muuttaa ilmoitusasetuksiasi]. Kiitos! Metan käännösvastaavat&lrm;, 20:09, 20 Februarie 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:DBarthel (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: $1 == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:$1|$1]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-%241&language=fi&action=page käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-%241&language=sv&action=page käännä kielelle ruotsi] <div lang="en" class="mw-content-ltr">Hello translators. Please help us with this group page.</div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Voit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup muuttaa ilmoitusasetuksiasi]. Kiitos! Metan käännösvastaavat&lrm;, 13:42, 22 Maart 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:DNdubane (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Wikimédiens du Burkina Faso == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:Wikimédiens du Burkina Faso|Wikimédiens du Burkina Faso]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikim%C3%A9diens+du+Burkina+Faso&language=fi&action=page käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikim%C3%A9diens+du+Burkina+Faso&language=sv&action=page käännä kielelle ruotsi] <div lang="en" class="mw-content-ltr">Please help us translating this page</div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Voit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup muuttaa ilmoitusasetuksiasi]. Kiitos! Metan käännösvastaavat&lrm;, 13:44, 22 Maart 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:DNdubane (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Wikimédiens du Burkina Faso == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:Wikimédiens du Burkina Faso|Wikimédiens du Burkina Faso]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikim%C3%A9diens+du+Burkina+Faso&language=fi&action=page käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikim%C3%A9diens+du+Burkina+Faso&language=sv&action=page käännä kielelle ruotsi] <div lang="en" class="mw-content-ltr">Please help translate this page</div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Voit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup muuttaa ilmoitusasetuksiasi]. Kiitos! Metan käännösvastaavat&lrm;, 13:50, 22 Maart 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:DNdubane (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Wikimédiens du Burkina Faso == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:Wikimédiens du Burkina Faso|Wikimédiens du Burkina Faso]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikim%C3%A9diens+du+Burkina+Faso&language=fi&action=page käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikim%C3%A9diens+du+Burkina+Faso&language=sv&action=page käännä kielelle ruotsi] <div lang="en" class="mw-content-ltr">Please help translate this page</div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Voit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup muuttaa ilmoitusasetuksiasi]. Kiitos! Metan käännösvastaavat&lrm;, 14:58, 22 Maart 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:DNdubane (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Access to temporary account IP addresses FAQ == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielen ruotsi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:Access to temporary account IP addresses FAQ|Access to temporary account IP addresses FAQ]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Access+to+temporary+account+IP+addresses+FAQ&language=sv&action=page käännä kielelle ruotsi] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Voit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup muuttaa ilmoitusasetuksiasi]. Kiitos! Metan käännösvastaavat&lrm;, 03:34, 31 Maart 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Whatamidoing (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Movement Charter == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielen suomi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:Movement Charter|Movement Charter]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Movement+Charter&language=fi&action=page käännä kielelle suomi] Tämän sivun tärkeysaste on keskiverto. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Voit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup muuttaa ilmoitusasetuksiasi]. Kiitos! Metan käännösvastaavat&lrm;, 11:58, 18 Mei 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Universal Code of Conduct/Enforcement guidelines == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielen suomi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:Universal Code of Conduct/Enforcement guidelines|Universal Code of Conduct/Enforcement guidelines]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FEnforcement+guidelines&language=fi&action=page käännä kielelle suomi] Tämän sivun tärkeysaste on keskiverto. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Voit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup muuttaa ilmoitusasetuksiasi]. Kiitos! Metan käännösvastaavat&lrm;, 08:02, 24 Mei 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: WWC2023/Scholarship == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:WWC2023/Scholarship|WWC2023/Scholarship]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-WWC2023%2FScholarship&language=fi&action=page käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-WWC2023%2FScholarship&language=sv&action=page käännä kielelle ruotsi] Tämän sivun tärkeysaste on keskiverto. Tämä sivu tulisi kääntää viimeistään 2023-10-22. <div lang="en" class="mw-content-ltr">this page is available for translating, you can start working on it</div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Voit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup muuttaa ilmoitusasetuksiasi]. Kiitos! Metan käännösvastaavat&lrm;, 21:41, 26 Junie 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Sandra Hanbo@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Wikimedia Foundation elections committee/Nominatons/2023/Announcement - new members == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation elections committee/Nominatons/2023/Announcement - new members|Wikimedia Foundation elections committee/Nominatons/2023/Announcement - new members]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+elections+committee%2FNominatons%2F2023%2FAnnouncement+-+new+members&language=fi&action=page käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+elections+committee%2FNominatons%2F2023%2FAnnouncement+-+new+members&language=sv&action=page käännä kielelle ruotsi] Tämän sivun tärkeysaste on keskiverto. <div lang="en" class="mw-content-ltr">We are hoping to send this message globally using MassMessage once the Board made official announcement, which will be linked later. </div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Voit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup muuttaa ilmoitusasetuksiasi]. Kiitos! Metan käännösvastaavat&lrm;, 05:15, 27 Junie 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Category:Moved to Wikimedia Foundation Governance Wiki == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:Category:Moved to Wikimedia Foundation Governance Wiki|Category:Moved to Wikimedia Foundation Governance Wiki]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Category%3AMoved+to+Wikimedia+Foundation+Governance+Wiki&language=fi&action=page käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Category%3AMoved+to+Wikimedia+Foundation+Governance+Wiki&language=sv&action=page käännä kielelle ruotsi] Tämän sivun tärkeysaste on keskiverto. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Many WMF policies have been moved to foundation wiki and their local counterparts are blanked and redirected. This category should be created to keep everything together.</div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Voit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup muuttaa ilmoitusasetuksiasi]. Kiitos! Metan käännösvastaavat&lrm;, 16:12, 29 Junie 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Wikimedia Foundation Legal department/2023 ToU updates/Proposed update == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation Legal department/2023 ToU updates/Proposed update|Wikimedia Foundation Legal department/2023 ToU updates/Proposed update]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Legal+department%2F2023+ToU+updates%2FProposed+update&language=fi&action=page käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Legal+department%2F2023+ToU+updates%2FProposed+update&language=sv&action=page käännä kielelle ruotsi] Tämän sivun tärkeysaste on korkea. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Massive changes to the pages. Would require a review to keep information updated as per the English version.</div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Voit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup muuttaa ilmoitusasetuksiasi]. Kiitos! Metan käännösvastaavat&lrm;, 04:45, 23 Julie 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Movement Charter == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:Movement Charter|Movement Charter]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Movement+Charter&language=fi&action=page käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Movement+Charter&language=sv&action=page käännä kielelle ruotsi] Tämän sivun tärkeysaste on keskiverto. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Requires an update/review.</div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Voit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup muuttaa ilmoitusasetuksiasi]. Kiitos! Metan käännösvastaavat&lrm;, 06:34, 27 Julie 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Trust and Safety == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:Trust and Safety|Trust and Safety]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Trust+and+Safety&language=fi&action=page käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Trust+and+Safety&language=sv&action=page käännä kielelle ruotsi] Tämän sivun tärkeysaste on keskiverto. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Would require a review and update on existing policy</div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Voit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup muuttaa ilmoitusasetuksiasi]. Kiitos! Metan käännösvastaavat&lrm;, 14:54, 27 Julie 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Template:Movement Charter/Navbox == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:Template:Movement Charter/Navbox|Template:Movement Charter/Navbox]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AMovement+Charter%2FNavbox&language=fi&action=page käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AMovement+Charter%2FNavbox&language=sv&action=page käännä kielelle ruotsi] Tämän sivun tärkeysaste on matala. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Navigational template for Movement Charter, assist to translate to your language.</div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Voit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup muuttaa ilmoitusasetuksiasi]. Kiitos! Metan käännösvastaavat&lrm;, 04:51, 29 Julie 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Template:Basic information == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:Template:Basic information|Template:Basic information]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3ABasic+information&language=fi&action=page käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3ABasic+information&language=sv&action=page käännä kielelle ruotsi] Tämän sivun tärkeysaste on keskiverto. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Navigational template about the Wikimedia world and its relevant polices.</div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Voit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup muuttaa ilmoitusasetuksiasi]. Kiitos! Metan käännösvastaavat&lrm;, 08:37, 29 Julie 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Wikimedia Foundation Legal department/2023 ToU updates/Proposed update == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation Legal department/2023 ToU updates/Proposed update|Wikimedia Foundation Legal department/2023 ToU updates/Proposed update]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Legal+department%2F2023+ToU+updates%2FProposed+update&language=fi&action=page käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Legal+department%2F2023+ToU+updates%2FProposed+update&language=sv&action=page käännä kielelle ruotsi] Tämän sivun tärkeysaste on keskiverto. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Severely outdated page. Kindly assist to update.</div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Voit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup muuttaa ilmoitusasetuksiasi]. Kiitos! Metan käännösvastaavat&lrm;, 11:50, 2 Augustus 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Bot policy == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:Bot policy|Bot policy]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Bot+policy&language=fi&action=page käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Bot+policy&language=sv&action=page käännä kielelle ruotsi] Tämän sivun tärkeysaste on keskiverto. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Global policy, requires a check &amp; minor updates is needed.</div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Voit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup muuttaa ilmoitusasetuksiasi]. Kiitos! Metan käännösvastaavat&lrm;, 09:13, 6 Augustus 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: $1 == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:$1|$1]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-%241&language=fi&action=page käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-%241&language=sv&action=page käännä kielelle ruotsi] Tämän sivun tärkeysaste on matala. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Assist to translate welcome template</div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Voit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup muuttaa ilmoitusasetuksiasi]. Kiitos! Metan käännösvastaavat&lrm;, 14:49, 6 Augustus 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Blocked user == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielen suomi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:Blocked user|Blocked user]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Blocked+user&language=fi&action=page käännä kielelle suomi] Tämän sivun tärkeysaste on keskiverto. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Information page about blocked users, please check and translate into your language. Thanks.</div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Voit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup muuttaa ilmoitusasetuksiasi]. Kiitos! Metan käännösvastaavat&lrm;, 13:41, 7 Augustus 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Movement Charter/Community Consultation == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:Movement Charter/Community Consultation|Movement Charter/Community Consultation]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Movement+Charter%2FCommunity+Consultation&language=fi&action=page käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Movement+Charter%2FCommunity+Consultation&language=sv&action=page käännä kielelle ruotsi] <div lang="en" class="mw-content-ltr">Severely outdated. Requires review and translation.</div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Voit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup muuttaa ilmoitusasetuksiasi]. Kiitos! Metan käännösvastaavat&lrm;, 04:18, 10 Augustus 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Template:Interwiki map header == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:Template:Interwiki map header|Template:Interwiki map header]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AInterwiki+map+header&language=fi&action=page käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AInterwiki+map+header&language=sv&action=page käännä kielelle ruotsi] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Voit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup muuttaa ilmoitusasetuksiasi]. Kiitos! Metan käännösvastaavat&lrm;, 04:15, 16 Augustus 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Billinghurst@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Template:FormerAffiliate == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielen suomi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:Template:FormerAffiliate|Template:FormerAffiliate]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AFormerAffiliate&language=fi&action=page käännä kielelle suomi] Tämän sivun tärkeysaste on matala. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Template indicating former affiliates. Please assist to translate into your language.</div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Voit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup muuttaa ilmoitusasetuksiasi]. Kiitos! Metan käännösvastaavat&lrm;, 08:01, 26 Augustus 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Template:Disambiguation == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielen suomi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:Template:Disambiguation|Template:Disambiguation]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3ADisambiguation&language=fi&action=page käännä kielelle suomi] Tämän sivun tärkeysaste on matala. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Widely used disambiguation template. Please assist to translate into your language.</div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Voit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup muuttaa ilmoitusasetuksiasi]. Kiitos! Metan käännösvastaavat&lrm;, 02:53, 1 September 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Blocked user == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielen suomi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:Blocked user|Blocked user]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Blocked+user&language=fi&action=page käännä kielelle suomi] Tämän sivun tärkeysaste on keskiverto. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Contains outdated content. Please assist to translate to your language.</div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Voit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup muuttaa ilmoitusasetuksiasi]. Kiitos! Metan käännösvastaavat&lrm;, 03:37, 2 September 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Bot == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:Bot|Bot]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Bot&language=fi&action=page käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Bot&language=sv&action=page käännä kielelle ruotsi] Tämän sivun tärkeysaste on matala. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Kindly check for outdated translation and update it accordingly.</div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Voit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup muuttaa ilmoitusasetuksiasi]. Kiitos! Metan käännösvastaavat&lrm;, 03:48, 2 September 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Wiktionary == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:Wiktionary|Wiktionary]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wiktionary&language=fi&action=page käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wiktionary&language=sv&action=page käännä kielelle ruotsi] Tämän sivun tärkeysaste on keskiverto. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Kindly check for outdated translation and update it accordingly.</div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Voit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup muuttaa ilmoitusasetuksiasi]. Kiitos! Metan käännösvastaavat&lrm;, 03:48, 2 September 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Wikiquote == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:Wikiquote|Wikiquote]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikiquote&language=fi&action=page käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikiquote&language=sv&action=page käännä kielelle ruotsi] Tämän sivun tärkeysaste on keskiverto. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Kindly assist to check and translate the page. Also, proceed to [https://translatewiki.net/ translatewiki] to translate the remaining interface languages for [[Template:Int]] used on this page.</div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Voit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup muuttaa ilmoitusasetuksiasi]. Kiitos! Metan käännösvastaavat&lrm;, 04:52, 7 September 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Template:Communications == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:Template:Communications|Template:Communications]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3ACommunications&language=fi&action=page käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3ACommunications&language=sv&action=page käännä kielelle ruotsi] Tämän sivun tärkeysaste on keskiverto. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Important nav template for [[Wikimedia Foundation Communications Department]]. Kindly assist to translate.</div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Voit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup muuttaa ilmoitusasetuksiasi]. Kiitos! Metan käännösvastaavat&lrm;, 09:19, 9 September 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Help:Unified login == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielen suomi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:Help:Unified login|Help:Unified login]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Help%3AUnified+login&language=fi&action=page käännä kielelle suomi] Tämän sivun tärkeysaste on korkea. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Contains multiple outdated translation units. Please assist to check and translate them.</div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Voit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup muuttaa ilmoitusasetuksiasi]. Kiitos! Metan käännösvastaavat&lrm;, 15:16, 10 September 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Updates/2023-09 == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Updates/2023-09|IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Updates/2023-09]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-IP+Editing%3A+Privacy+Enhancement+and+Abuse+Mitigation%2FUpdates%2F2023-09&language=fi&action=page käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-IP+Editing%3A+Privacy+Enhancement+and+Abuse+Mitigation%2FUpdates%2F2023-09&language=sv&action=page käännä kielelle ruotsi] <div lang="en" class="mw-content-ltr">I have made the image translatable because there is a Japanese version of the image at [[:File:MediaWiki Temporary accounts page history mockup 2023-09 ja.gif]]. You can use the image that you think is best for your language. It is possible that one short sentence will be added to this message, but no other changes are expected. This message will be sent to most wikis next week.</div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Voit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup muuttaa ilmoitusasetuksiasi]. Kiitos! Metan käännösvastaavat&lrm;, 21:39, 15 September 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Whatamidoing (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Founding principles == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:Founding principles|Founding principles]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Founding+principles&language=fi&action=page käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Founding+principles&language=sv&action=page käännä kielelle ruotsi] Tämän sivun tärkeysaste on matala. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Contains outdated text. Kindly assist to translate.</div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Voit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup muuttaa ilmoitusasetuksiasi]. Kiitos! Metan käännösvastaavat&lrm;, 03:31, 18 September 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/FAQ == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielen ruotsi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/FAQ|IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/FAQ]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-IP+Editing%3A+Privacy+Enhancement+and+Abuse+Mitigation%2FFAQ&language=sv&action=page käännä kielelle ruotsi] <div lang="en" class="mw-content-ltr">This is a FAQ related to a big change that will affect all wikis next year. Please translate it into your favorite languages, and please also share this link with other Wikimedians so they will know about it. There is one empty section on the page. I hope to have that information finished next week. Please feel free to start translating now.</div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Voit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup muuttaa ilmoitusasetuksiasi]. Kiitos! Metan käännösvastaavat&lrm;, 02:45, 23 September 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Whatamidoing (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: WikiWomenCamp 2023 == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:WikiWomenCamp 2023|WikiWomenCamp 2023]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-WikiWomenCamp+2023&language=fi&action=page käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-WikiWomenCamp+2023&language=sv&action=page käännä kielelle ruotsi] Tämä sivu tulisi kääntää viimeistään 2023-10-19. <div lang="en" class="mw-content-ltr">It is an information page about the upcoming WikiWomenCamp.</div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Voit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup muuttaa ilmoitusasetuksiasi]. Kiitos! Metan käännösvastaavat&lrm;, 11:14, 6 Oktober 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Asaf (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Wikimedia Foundation Legal department/Committee appointments/Announcement/Short == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation Legal department/Committee appointments/Announcement/Short|Wikimedia Foundation Legal department/Committee appointments/Announcement/Short]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Legal+department%2FCommittee+appointments%2FAnnouncement%2FShort&language=fi&action=page käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Legal+department%2FCommittee+appointments%2FAnnouncement%2FShort&language=sv&action=page käännä kielelle ruotsi] <div lang="en" class="mw-content-ltr">:Hello everyone, ::Today I ask for your help translating 105 words. ::Although the message seeks an English speaker, we hope to reach a wider audience through translations. :Thank you for your time and ongoing translation efforts. :[[User:Xeno (WMF)|Xeno (WMF)]] 16:59, 7 Oktober 2023 (UTC)''</div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Voit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup muuttaa ilmoitusasetuksiasi]. Kiitos! Metan käännösvastaavat&lrm;, 16:59, 7 Oktober 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Xeno (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Wikimedia Foundation elections/2024/Announcement/Rules package review - short == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation elections/2024/Announcement/Rules package review - short|Wikimedia Foundation elections/2024/Announcement/Rules package review - short]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+elections%2F2024%2FAnnouncement%2FRules+package+review+-+short&language=fi&action=page käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+elections%2F2024%2FAnnouncement%2FRules+package+review+-+short&language=sv&action=page käännä kielelle ruotsi] Tämän sivun tärkeysaste on korkea. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Voit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup muuttaa ilmoitusasetuksiasi]. Kiitos! Metan käännösvastaavat&lrm;, 06:21, 16 Oktober 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Wikimedia Foundation elections/2024/Announcement/Rules package review - closing == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation elections/2024/Announcement/Rules package review - closing|Wikimedia Foundation elections/2024/Announcement/Rules package review - closing]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+elections%2F2024%2FAnnouncement%2FRules+package+review+-+closing&language=fi&action=page käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+elections%2F2024%2FAnnouncement%2FRules+package+review+-+closing&language=sv&action=page käännä kielelle ruotsi] Tämän sivun tärkeysaste on keskiverto. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Voit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup muuttaa ilmoitusasetuksiasi]. Kiitos! Metan käännösvastaavat&lrm;, 01:06, 25 Oktober 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Meta:Policies and guidelines == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:Meta:Policies and guidelines|Meta:Policies and guidelines]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Meta%3APolicies+and+guidelines&language=fi&action=page käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Meta%3APolicies+and+guidelines&language=sv&action=page käännä kielelle ruotsi] Tämän sivun tärkeysaste on keskiverto. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Index of policies and guidelines, useful to be translated into different languages for users.</div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Voit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup muuttaa ilmoitusasetuksiasi]. Kiitos! Metan käännösvastaavat&lrm;, 08:45, 13 Januarie 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Ombuds commission == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:Ombuds commission|Ombuds commission]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Ombuds+commission&language=fi&action=page käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Ombuds+commission&language=sv&action=page käännä kielelle ruotsi] Tämän sivun tärkeysaste on keskiverto. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Voit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup muuttaa ilmoitusasetuksiasi]. Kiitos! Metan käännösvastaavat&lrm;, 04:50, 21 Januarie 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Wikimedia committees == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:Wikimedia committees|Wikimedia committees]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+committees&language=fi&action=page käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+committees&language=sv&action=page käännä kielelle ruotsi] Tämän sivun tärkeysaste on matala. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Voit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup muuttaa ilmoitusasetuksiasi]. Kiitos! Metan käännösvastaavat&lrm;, 11:15, 21 Januarie 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Threats of harm == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:Threats of harm|Threats of harm]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Threats+of+harm&language=fi&action=page käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Threats+of+harm&language=sv&action=page käännä kielelle ruotsi] Tämän sivun tärkeysaste on keskiverto. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Voit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup muuttaa ilmoitusasetuksiasi]. Kiitos! Metan käännösvastaavat&lrm;, 07:21, 4 Februarie 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Wikidata == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielen suomi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:Wikidata|Wikidata]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikidata&language=fi&action=page käännä kielelle suomi] Tämän sivun tärkeysaste on keskiverto. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Voit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup muuttaa ilmoitusasetuksiasi]. Kiitos! Metan käännösvastaavat&lrm;, 03:43, 11 Februarie 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Staff group == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:Staff group|Staff group]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Staff+group&language=fi&action=page käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Staff+group&language=sv&action=page käännä kielelle ruotsi] Tämän sivun tärkeysaste on matala. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Voit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup muuttaa ilmoitusasetuksiasi]. Kiitos! Metan käännösvastaavat&lrm;, 04:08, 11 Februarie 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: User groups == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:User groups|User groups]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-User+groups&language=fi&action=page käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-User+groups&language=sv&action=page käännä kielelle ruotsi] Tämän sivun tärkeysaste on keskiverto. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Voit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup muuttaa ilmoitusasetuksiasi]. Kiitos! Metan käännösvastaavat&lrm;, 05:31, 11 Februarie 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Help:Two-factor authentication == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:Help:Two-factor authentication|Help:Two-factor authentication]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Help%3ATwo-factor+authentication&language=fi&action=page käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Help%3ATwo-factor+authentication&language=sv&action=page käännä kielelle ruotsi] Tämän sivun tärkeysaste on keskiverto. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Voit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup muuttaa ilmoitusasetuksiasi]. Kiitos! Metan käännösvastaavat&lrm;, 13:49, 12 Februarie 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Meta:Babylon == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielen suomi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:Meta:Babylon|Meta:Babylon]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Meta%3ABabylon&language=fi&action=page käännä kielelle suomi] Tämän sivun tärkeysaste on keskiverto. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Voit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup muuttaa ilmoitusasetuksiasi]. Kiitos! Metan käännösvastaavat&lrm;, 10:51, 18 Februarie 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Global interface editors == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:Global interface editors|Global interface editors]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Global+interface+editors&language=fi&action=page käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Global+interface+editors&language=sv&action=page käännä kielelle ruotsi] Tämän sivun tärkeysaste on keskiverto. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Global group has been renamed, please update the translations accordingly.</div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Voit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup muuttaa ilmoitusasetuksiasi]. Kiitos! Metan käännösvastaavat&lrm;, 03:50, 19 Februarie 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Help:Signature == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:Help:Signature|Help:Signature]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Help%3ASignature&language=fi&action=page käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Help%3ASignature&language=sv&action=page käännä kielelle ruotsi] Tämän sivun tärkeysaste on matala. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Voit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup muuttaa ilmoitusasetuksiasi]. Kiitos! Metan käännösvastaavat&lrm;, 02:21, 21 Februarie 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Amical Wikimedia == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:Amical Wikimedia|Amical Wikimedia]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Amical+Wikimedia&language=fi&action=page käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Amical+Wikimedia&language=sv&action=page käännä kielelle ruotsi] Tämän sivun tärkeysaste on matala. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Voit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup muuttaa ilmoitusasetuksiasi]. Kiitos! Metan käännösvastaavat&lrm;, 06:28, 23 Februarie 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Wikidata/Development == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:Wikidata/Development|Wikidata/Development]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikidata%2FDevelopment&language=fi&action=page käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikidata%2FDevelopment&language=sv&action=page käännä kielelle ruotsi] Tämän sivun tärkeysaste on matala. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Voit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup muuttaa ilmoitusasetuksiasi]. Kiitos! Metan käännösvastaavat&lrm;, 12:50, 27 Februarie 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Global bans == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:Global bans|Global bans]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Global+bans&language=fi&action=page käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Global+bans&language=sv&action=page käännä kielelle ruotsi] Tämän sivun tärkeysaste on keskiverto. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Voit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup muuttaa ilmoitusasetuksiasi]. Kiitos! Metan käännösvastaavat&lrm;, 08:40, 29 Februarie 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Updates/Legal == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Updates/Legal|IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Updates/Legal]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-IP+Editing%3A+Privacy+Enhancement+and+Abuse+Mitigation%2FUpdates%2FLegal&language=fi&action=page käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-IP+Editing%3A+Privacy+Enhancement+and+Abuse+Mitigation%2FUpdates%2FLegal&language=sv&action=page käännä kielelle ruotsi] Tämän sivun tärkeysaste on keskiverto. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Voit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup muuttaa ilmoitusasetuksiasi]. Kiitos! Metan käännösvastaavat&lrm;, 02:48, 2 Maart 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Wikivoyage == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:Wikivoyage|Wikivoyage]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikivoyage&language=fi&action=page käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikivoyage&language=sv&action=page käännä kielelle ruotsi] Tämän sivun tärkeysaste on matala. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Voit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup muuttaa ilmoitusasetuksiasi]. Kiitos! Metan käännösvastaavat&lrm;, 08:27, 5 Maart 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Wikimedia Foundation == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation|Wikimedia Foundation]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation&language=fi&action=page käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation&language=sv&action=page käännä kielelle ruotsi] Tämän sivun tärkeysaste on keskiverto. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Voit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup muuttaa ilmoitusasetuksiasi]. Kiitos! Metan käännösvastaavat&lrm;, 03:53, 7 Maart 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Small Wiki Monitoring Team == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:Small Wiki Monitoring Team|Small Wiki Monitoring Team]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Small+Wiki+Monitoring+Team&language=fi&action=page käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Small+Wiki+Monitoring+Team&language=sv&action=page käännä kielelle ruotsi] Tämän sivun tärkeysaste on matala. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Voit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup muuttaa ilmoitusasetuksiasi]. Kiitos! Metan käännösvastaavat&lrm;, 13:51, 16 Maart 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Template:Steward election status == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:Template:Steward election status|Template:Steward election status]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3ASteward+election+status&language=fi&action=page käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3ASteward+election+status&language=sv&action=page käännä kielelle ruotsi] Tämän sivun tärkeysaste on matala. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Voit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup muuttaa ilmoitusasetuksiasi]. Kiitos! Metan käännösvastaavat&lrm;, 19:02, 18 Maart 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Kaganer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Template:Steward election status == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:Template:Steward election status|Template:Steward election status]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3ASteward+election+status&language=fi&action=page käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3ASteward+election+status&language=sv&action=page käännä kielelle ruotsi] Tämän sivun tärkeysaste on korkea. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Outdated text which may mislead users, please assist to update at your earliest convenience.</div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Voit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup muuttaa ilmoitusasetuksiasi]. Kiitos! Metan käännösvastaavat&lrm;, 04:52, 19 Maart 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Grants:Knowledge Sharing/Connect/Team == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:Grants:Knowledge Sharing/Connect/Team|Grants:Knowledge Sharing/Connect/Team]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Grants%3AKnowledge+Sharing%2FConnect%2FTeam&language=fi&action=page käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Grants%3AKnowledge+Sharing%2FConnect%2FTeam&language=sv&action=page käännä kielelle ruotsi] Tämän sivun tärkeysaste on korkea. Tämä sivu tulisi kääntää viimeistään 2024-03-20. <div lang="en" class="mw-content-ltr">This is not urgent, but the Let's Connect Working Group team and I (Program Lead) would love if the entire page was translated. Please message letsconnect@wikimedi.org or Cassie Casares ccasares@wikimedia.org if you have any questions or concerns. </div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Voit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup muuttaa ilmoitusasetuksiasi]. Kiitos! Metan käännösvastaavat&lrm;, 22:40, 19 Maart 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:CCasares (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Wikimedia Foundation Board of Trustees == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation Board of Trustees|Wikimedia Foundation Board of Trustees]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Board+of+Trustees&language=fi&action=page käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Board+of+Trustees&language=sv&action=page käännä kielelle ruotsi] Tämän sivun tärkeysaste on keskiverto. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Voit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup muuttaa ilmoitusasetuksiasi]. Kiitos! Metan käännösvastaavat&lrm;, 07:44, 23 Maart 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Template:Special global permissions/Seealso == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielen suomi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:Template:Special global permissions/Seealso|Template:Special global permissions/Seealso]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3ASpecial+global+permissions%2FSeealso&language=fi&action=page käännä kielelle suomi] Tämän sivun tärkeysaste on matala. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Voit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup muuttaa ilmoitusasetuksiasi]. Kiitos! Metan käännösvastaavat&lrm;, 05:24, 1 April 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Wikimedia Foundation Board of Trustees == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation Board of Trustees|Wikimedia Foundation Board of Trustees]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Board+of+Trustees&language=fi&action=page käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Board+of+Trustees&language=sv&action=page käännä kielelle ruotsi] Tämän sivun tärkeysaste on keskiverto. <div lang="en" class="mw-content-ltr">This page contains outdated information. Please assist in updating the page to prevent confusion.</div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Voit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup muuttaa ilmoitusasetuksiasi]. Kiitos! Metan käännösvastaavat&lrm;, 04:48, 19 April 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Fundraising/Translation == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:Fundraising/Translation|Fundraising/Translation]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Fundraising%2FTranslation&language=fi&action=page käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Fundraising%2FTranslation&language=sv&action=page käännä kielelle ruotsi] Tämän sivun tärkeysaste on matala. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Voit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup muuttaa ilmoitusasetuksiasi]. Kiitos! Metan käännösvastaavat&lrm;, 14:11, 25 April 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Movement Charter == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:Movement Charter|Movement Charter]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Movement+Charter&language=fi&action=page käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Movement+Charter&language=sv&action=page käännä kielelle ruotsi] Tämän sivun tärkeysaste on korkea. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Voit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup muuttaa ilmoitusasetuksiasi]. Kiitos! Metan käännösvastaavat&lrm;, 05:31, 12 Junie 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Wikimedia LGBT+/Portal == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:Wikimedia LGBT+/Portal|Wikimedia LGBT+/Portal]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+LGBT%2B%2FPortal&language=fi&action=page käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+LGBT%2B%2FPortal&language=sv&action=page käännä kielelle ruotsi] Tämän sivun tärkeysaste on matala. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Voit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup muuttaa ilmoitusasetuksiasi]. Kiitos! Metan käännösvastaavat&lrm;, 10:03, 30 Junie 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Wikimedia Foundation elections/2024/Voter eligibility guidelines == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation elections/2024/Voter eligibility guidelines|Wikimedia Foundation elections/2024/Voter eligibility guidelines]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+elections%2F2024%2FVoter+eligibility+guidelines&language=fi&action=page käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+elections%2F2024%2FVoter+eligibility+guidelines&language=sv&action=page käännä kielelle ruotsi] Tämän sivun tärkeysaste on korkea. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Voit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup muuttaa ilmoitusasetuksiasi]. Kiitos! Metan käännösvastaavat&lrm;, 04:43, 2 Julie 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Strategy == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:Strategy|Strategy]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Strategy&language=fi&action=page käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Strategy&language=sv&action=page käännä kielelle ruotsi] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Voit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup muuttaa ilmoitusasetuksiasi]. Kiitos! Metan käännösvastaavat&lrm;, 14:27, 7 Julie 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:MrBenjo@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Meta:Shortcut == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:Meta:Shortcut|Meta:Shortcut]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Meta%3AShortcut&language=fi&action=page käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Meta%3AShortcut&language=sv&action=page käännä kielelle ruotsi] Tämän sivun tärkeysaste on matala. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Voit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup muuttaa ilmoitusasetuksiasi]. Kiitos! Metan käännösvastaavat&lrm;, 15:31, 7 Julie 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:MrBenjo@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Wikimedia and Libraries User Group == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:Wikimedia and Libraries User Group|Wikimedia and Libraries User Group]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+and+Libraries+User+Group&language=fi&action=page käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+and+Libraries+User+Group&language=sv&action=page käännä kielelle ruotsi] Tämän sivun tärkeysaste on matala. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Voit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup muuttaa ilmoitusasetuksiasi]. Kiitos! Metan käännösvastaavat&lrm;, 16:04, 7 Julie 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:MrBenjo@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Wikimedia and Libraries User Group/Mission and goals == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:Wikimedia and Libraries User Group/Mission and goals|Wikimedia and Libraries User Group/Mission and goals]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+and+Libraries+User+Group%2FMission+and+goals&language=fi&action=page käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+and+Libraries+User+Group%2FMission+and+goals&language=sv&action=page käännä kielelle ruotsi] Tämän sivun tärkeysaste on matala. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Voit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup muuttaa ilmoitusasetuksiasi]. Kiitos! Metan käännösvastaavat&lrm;, 09:20, 8 Julie 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:MrBenjo@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Wiki Loves Women/SheSaid/SheSaid 2024 == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:Wiki Loves Women/SheSaid/SheSaid 2024|Wiki Loves Women/SheSaid/SheSaid 2024]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wiki+Loves+Women%2FSheSaid%2FSheSaid+2024&language=fi&action=page käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wiki+Loves+Women%2FSheSaid%2FSheSaid+2024&language=sv&action=page käännä kielelle ruotsi] Tämän sivun tärkeysaste on keskiverto. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Voit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup muuttaa ilmoitusasetuksiasi]. Kiitos! Metan käännösvastaavat&lrm;, 09:56, 8 Julie 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:MrBenjo@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: WMDE Technical Wishes/Sub-referencing == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|WMDE Technical Wishes/Sub-referencing]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-WMDE+Technical+Wishes%2FSub-referencing&language=fi&action=page käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-WMDE+Technical+Wishes%2FSub-referencing&language=sv&action=page käännä kielelle ruotsi] Tämän sivun tärkeysaste on matala. <div lang="en" class="mw-content-ltr">The sub-referencing feature is planned to be implemented until the end of 2024 on various wikis. Therefore, it would be great to have information about the feature ready in multiple languages.</div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Voit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup muuttaa ilmoitusasetuksiasi]. Kiitos! Metan käännösvastaavat&lrm;, 20:35, 8 Augustus 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:MrBenjo@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: User:Johannes Richter (WMDE)/Sub-referencing == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:User:Johannes Richter (WMDE)/Sub-referencing|User:Johannes Richter (WMDE)/Sub-referencing]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-User%3AJohannes+Richter+%28WMDE%29%2FSub-referencing&language=fi&action=page käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-User%3AJohannes+Richter+%28WMDE%29%2FSub-referencing&language=sv&action=page käännä kielelle ruotsi] Tämän sivun tärkeysaste on keskiverto. Tämä sivu tulisi kääntää viimeistään 2024-08-19. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Dear translators, Wikimedia Deutschland is currently developing a new feature for referencing ([[WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-references]]). Development will still take a while, but we'll send an announcement to the global communities soon, in order to let them know in advance and ask for feedback. Thanks for helping us translate this mass message!</div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Voit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup muuttaa ilmoitusasetuksiasi]. Kiitos! Metan käännösvastaavat&lrm;, 12:01, 9 Augustus 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Johannnes89@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Meta:What Meta is not == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:Meta:What Meta is not|Meta:What Meta is not]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Meta%3AWhat+Meta+is+not&language=fi&action=page käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Meta%3AWhat+Meta+is+not&language=sv&action=page käännä kielelle ruotsi] Tämän sivun tärkeysaste on matala. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Meta-Wiki guideline page</div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Voit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup muuttaa ilmoitusasetuksiasi]. Kiitos! Metan käännösvastaavat&lrm;, 14:03, 15 Augustus 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:MrBenjo@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Meta:Administrators/Removal (inactivity) == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:Meta:Administrators/Removal (inactivity)|Meta:Administrators/Removal (inactivity)]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Meta%3AAdministrators%2FRemoval+%28inactivity%29&language=fi&action=page käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Meta%3AAdministrators%2FRemoval+%28inactivity%29&language=sv&action=page käännä kielelle ruotsi] Tämän sivun tärkeysaste on keskiverto. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Voit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup muuttaa ilmoitusasetuksiasi]. Kiitos! Metan käännösvastaavat&lrm;, 06:37, 18 Augustus 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Template:Blue button == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:Template:Blue button|Template:Blue button]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3ABlue+button&language=fi&action=page käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3ABlue+button&language=sv&action=page käännä kielelle ruotsi] Tämän sivun tärkeysaste on keskiverto. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Voit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup muuttaa ilmoitusasetuksiasi]. Kiitos! Metan käännösvastaavat&lrm;, 10:12, 18 Augustus 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Template:User groups == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:Template:User groups|Template:User groups]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AUser+groups&language=fi&action=page käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AUser+groups&language=sv&action=page käännä kielelle ruotsi] Tämän sivun tärkeysaste on keskiverto. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Voit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup muuttaa ilmoitusasetuksiasi]. Kiitos! Metan käännösvastaavat&lrm;, 11:59, 18 Augustus 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Template:Guideline == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielen suomi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:Template:Guideline|Template:Guideline]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AGuideline&language=fi&action=page käännä kielelle suomi] Tämän sivun tärkeysaste on keskiverto. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Voit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup muuttaa ilmoitusasetuksiasi]. Kiitos! Metan käännösvastaavat&lrm;, 01:32, 19 Augustus 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Keeping events safe == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:Keeping events safe|Keeping events safe]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Keeping+events+safe&language=fi&action=page käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Keeping+events+safe&language=sv&action=page käännä kielelle ruotsi] Tämän sivun tärkeysaste on keskiverto. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Voit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup muuttaa ilmoitusasetuksiasi]. Kiitos! Metan käännösvastaavat&lrm;, 03:18, 19 Augustus 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Wikimedia Foundation/Legal/Community Resilience and Sustainability/Trust and Safety == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation/Legal/Community Resilience and Sustainability/Trust and Safety|Wikimedia Foundation/Legal/Community Resilience and Sustainability/Trust and Safety]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation%2FLegal%2FCommunity+Resilience+and+Sustainability%2FTrust+and+Safety&language=fi&action=page käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation%2FLegal%2FCommunity+Resilience+and+Sustainability%2FTrust+and+Safety&language=sv&action=page käännä kielelle ruotsi] Tämän sivun tärkeysaste on matala. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Voit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup muuttaa ilmoitusasetuksiasi]. Kiitos! Metan käännösvastaavat&lrm;, 05:39, 19 Augustus 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Wikimedia Argentina == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi, englanti ja ruotsi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:Wikimedia Argentina|Wikimedia Argentina]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Argentina&language=fi&action=page käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Argentina&language=en&action=page käännä kielelle englanti] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Argentina&language=sv&action=page käännä kielelle ruotsi] Tämän sivun tärkeysaste on matala. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Voit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup muuttaa ilmoitusasetuksiasi]. Kiitos! Metan käännösvastaavat&lrm;, 07:09, 20 Augustus 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Amical Wikimedia == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:Amical Wikimedia|Amical Wikimedia]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Amical+Wikimedia&language=fi&action=page käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Amical+Wikimedia&language=sv&action=page käännä kielelle ruotsi] Tämän sivun tärkeysaste on matala. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Voit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup muuttaa ilmoitusasetuksiasi]. Kiitos! Metan käännösvastaavat&lrm;, 04:59, 22 Augustus 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Ombuds commission == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:Ombuds commission|Ombuds commission]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Ombuds+commission&language=fi&action=page käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Ombuds+commission&language=sv&action=page käännä kielelle ruotsi] Tämän sivun tärkeysaste on keskiverto. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Voit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup muuttaa ilmoitusasetuksiasi]. Kiitos! Metan käännösvastaavat&lrm;, 02:28, 23 Augustus 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: WikiGap == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:WikiGap|WikiGap]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-WikiGap&language=fi&action=page käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-WikiGap&language=sv&action=page käännä kielelle ruotsi] Tämän sivun tärkeysaste on matala. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Voit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup muuttaa ilmoitusasetuksiasi]. Kiitos! Metan käännösvastaavat&lrm;, 06:26, 23 Augustus 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Steward requests/Global/block-header == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:Steward requests/Global/block-header|Steward requests/Global/block-header]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Steward+requests%2FGlobal%2Fblock-header&language=fi&action=page&action_source=translation_notification käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Steward+requests%2FGlobal%2Fblock-header&language=sv&action=page&action_source=translation_notification käännä kielelle ruotsi] Tämän sivun tärkeysaste on keskiverto. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Contains information on how to appeal global blocks.</div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Voit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup muuttaa ilmoitusasetuksiasi]. Kiitos! Metan käännösvastaavat&lrm;, 12:49, 25 September 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Changing username == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:Changing username|Changing username]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Changing+username&language=fi&action=page&action_source=translation_notification käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Changing+username&language=sv&action=page&action_source=translation_notification käännä kielelle ruotsi] Tämän sivun tärkeysaste on keskiverto. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Peruuttaaksesi tilauksen tai muuttaaksesi käännösten ilmoitusasetuksia käy sivulla [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup Special:TranslatorSignup]. Kiitos! Metan käännösvastaavat‎, 10:49, 27 Oktober 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Wiktionary == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:Wiktionary|Wiktionary]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wiktionary&language=fi&action=page&action_source=translation_notification käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wiktionary&language=sv&action=page&action_source=translation_notification käännä kielelle ruotsi] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Peruuttaaksesi tilauksen tai muuttaaksesi käännösten ilmoitusasetuksia käy sivulla [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup Special:TranslatorSignup]. Kiitos! Metan käännösvastaavat‎, 11:52, 13 Desember 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Ombuds commission/2019/CU Global Procedure on information disclosure == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:Ombuds commission/2019/CU Global Procedure on information disclosure|Ombuds commission/2019/CU Global Procedure on information disclosure]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Ombuds+commission%2F2019%2FCU+Global+Procedure+on+information+disclosure&language=fi&action=page&action_source=translation_notification käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Ombuds+commission%2F2019%2FCU+Global+Procedure+on+information+disclosure&language=sv&action=page&action_source=translation_notification käännä kielelle ruotsi] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Peruuttaaksesi tilauksen tai muuttaaksesi käännösten ilmoitusasetuksia käy sivulla [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup Special:TranslatorSignup]. Kiitos! Metan käännösvastaavat‎, 12:29, 22 Desember 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:MdsShakil@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Deoband Community Wikimedia/News == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:Deoband Community Wikimedia/News|Deoband Community Wikimedia/News]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Deoband+Community+Wikimedia%2FNews&language=fi&action=page&action_source=translation_notification käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Deoband+Community+Wikimedia%2FNews&language=sv&action=page&action_source=translation_notification käännä kielelle ruotsi] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Peruuttaaksesi tilauksen tai muuttaaksesi käännösten ilmoitusasetuksia käy sivulla [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup Special:TranslatorSignup]. Kiitos! Metan käännösvastaavat‎, 17:33, 27 Desember 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Aafi (DCW)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Template:Policy-cross-project == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielen suomi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:Template:Policy-cross-project|Template:Policy-cross-project]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3APolicy-cross-project&language=fi&action=page&action_source=translation_notification käännä kielelle suomi] Tämän sivun tärkeysaste on keskiverto. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Peruuttaaksesi tilauksen tai muuttaaksesi käännösten ilmoitusasetuksia käy sivulla [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup Special:TranslatorSignup]. Kiitos! Metan käännösvastaavat‎, 09:12, 30 Desember 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Product & Technology OKRs == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Product & Technology OKRs|Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Product & Technology OKRs]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Annual+Plan%2F2024-2025%2FProduct+%26+Technology+OKRs&language=fi&action=page&action_source=translation_notification käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Annual+Plan%2F2024-2025%2FProduct+%26+Technology+OKRs&language=sv&action=page&action_source=translation_notification käännä kielelle ruotsi] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Peruuttaaksesi tilauksen tai muuttaaksesi käännösten ilmoitusasetuksia käy sivulla [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup Special:TranslatorSignup]. Kiitos! Metan käännösvastaavat‎, 08:07, 26 Januarie 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Template:Training/footer == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielen ruotsi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:Template:Training/footer|Template:Training/footer]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3ATraining%2Ffooter&language=sv&action=page&action_source=translation_notification käännä kielelle ruotsi] Tämän sivun tärkeysaste on matala. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Peruuttaaksesi tilauksen tai muuttaaksesi käännösten ilmoitusasetuksia käy sivulla [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup Special:TranslatorSignup]. Kiitos! Metan käännösvastaavat‎, 10:50, 16 Maart 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Help:Unified login == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:Help:Unified login|Help:Unified login]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Help%3AUnified+login&language=fi&action=page&action_source=translation_notification käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Help%3AUnified+login&language=sv&action=page&action_source=translation_notification käännä kielelle ruotsi] Tämän sivun tärkeysaste on keskiverto. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Peruuttaaksesi tilauksen tai muuttaaksesi käännösten ilmoitusasetuksia käy sivulla [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup Special:TranslatorSignup]. Kiitos! Metan käännösvastaavat‎, 06:04, 23 Maart 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Help:Two-factor authentication == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:Help:Two-factor authentication|Help:Two-factor authentication]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Help%3ATwo-factor+authentication&language=fi&action=page&action_source=translation_notification käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Help%3ATwo-factor+authentication&language=sv&action=page&action_source=translation_notification käännä kielelle ruotsi] Tämän sivun tärkeysaste on matala. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Peruuttaaksesi tilauksen tai muuttaaksesi käännösten ilmoitusasetuksia käy sivulla [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup Special:TranslatorSignup]. Kiitos! Metan käännösvastaavat‎, 23:50, 3 April 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Tech/News == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:Tech/News|Tech/News]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FNews&language=fi&action=page&action_source=translation_notification käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FNews&language=sv&action=page&action_source=translation_notification käännä kielelle ruotsi] Tämän sivun tärkeysaste on matala. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Peruuttaaksesi tilauksen tai muuttaaksesi käännösten ilmoitusasetuksia käy sivulla [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup Special:TranslatorSignup]. Kiitos! Metan käännösvastaavat‎, 01:30, 13 April 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Universal Code of Conduct/Annual review/2025/Voter information == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:Universal Code of Conduct/Annual review/2025/Voter information|Universal Code of Conduct/Annual review/2025/Voter information]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FAnnual+review%2F2025%2FVoter+information&language=fi&action=page&action_source=translation_notification käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FAnnual+review%2F2025%2FVoter+information&language=sv&action=page&action_source=translation_notification käännä kielelle ruotsi] Tämä sivu tulisi kääntää viimeistään 2025-04-25. <div lang="en" class="mw-content-ltr">--- Hello, and thank you for the work you do. '''[https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=Centralnotice-tgroup-UCoC_AR_2025_cookie&amp;filter=%21translated&amp;action=translate We request you also translate these two sentences.]''' There are more details below. There is an ongoing community vote - the voter information is in the page linked for translation above. We would appreciate your help to [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=Centralnotice-tgroup-UCoC_AR_2025_cookie&amp;filter=%21translated&amp;action=translate translate the two sentence CentralNotice banner], as a priority. If you can also translate the voter information page, I know the folks working on this - including the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) group - would be highly appreciative. ~ In cooperation with the U4C</div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Peruuttaaksesi tilauksen tai muuttaaksesi käännösten ilmoitusasetuksia käy sivulla [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup Special:TranslatorSignup]. Kiitos! Metan käännösvastaavat‎, 15:30, 23 April 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Xeno (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: User:Keegan (WMF)/EGCharter closing == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:User:Keegan (WMF)/EGCharter closing|User:Keegan (WMF)/EGCharter closing]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-User%3AKeegan+%28WMF%29%2FEGCharter+closing&language=fi&action=page&action_source=translation_notification käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-User%3AKeegan+%28WMF%29%2FEGCharter+closing&language=sv&action=page&action_source=translation_notification käännä kielelle ruotsi] Tämän sivun tärkeysaste on keskiverto. Tämä sivu tulisi kääntää viimeistään 2025-04-29. <div lang="en" class="mw-content-ltr">If you have some time to translate this message that will be sent to the communities prior to the close of the vote, it would be of great benefit.</div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Peruuttaaksesi tilauksen tai muuttaaksesi käännösten ilmoitusasetuksia käy sivulla [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup Special:TranslatorSignup]. Kiitos! Metan käännösvastaavat‎, 03:18, 26 April 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025/Call for candidates == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025/Call for candidates|Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025/Call for candidates]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FCoordinating+Committee%2FElection%2F2025%2FCall+for+candidates&language=fi&action=page&action_source=translation_notification käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FCoordinating+Committee%2FElection%2F2025%2FCall+for+candidates&language=sv&action=page&action_source=translation_notification käännä kielelle ruotsi] Tämän sivun tärkeysaste on korkea. Tämä sivu tulisi kääntää viimeistään 2025-05-15. <div lang="en" class="mw-content-ltr">I'm sorry for the short notice, details for the election came together at the last minute.</div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Peruuttaaksesi tilauksen tai muuttaaksesi käännösten ilmoitusasetuksia käy sivulla [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup Special:TranslatorSignup]. Kiitos! Metan käännösvastaavat‎, 18:53, 14 Mei 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025 == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025|Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FCoordinating+Committee%2FElection%2F2025&language=fi&action=page&action_source=translation_notification käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FCoordinating+Committee%2FElection%2F2025&language=sv&action=page&action_source=translation_notification käännä kielelle ruotsi] Tämän sivun tärkeysaste on keskiverto. <div lang="en" class="mw-content-ltr">This is the information page of 2025 U4C election. Please help with translation; your contributions will be greatly appreciated.</div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Peruuttaaksesi tilauksen tai muuttaaksesi käännösten ilmoitusasetuksia käy sivulla [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup Special:TranslatorSignup]. Kiitos! Metan käännösvastaavat‎, 15:09, 19 Mei 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Hide on Rosé@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Incident Reporting System == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Metassa. Sivu [[:metawikipedia:Incident Reporting System|Incident Reporting System]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Incident+Reporting+System&language=fi&action=page&action_source=translation_notification käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Incident+Reporting+System&language=sv&action=page&action_source=translation_notification käännä kielelle ruotsi] Tämän sivun tärkeysaste on keskiverto. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Metan toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Peruuttaaksesi tilauksen tai muuttaaksesi käännösten ilmoitusasetuksia käy sivulla [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup Special:TranslatorSignup]. Kiitos! Metan käännösvastaavat‎, 03:53, 2 Augustus 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Template:Affiliate recognition pause notice 2025 == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Meta-Wikissä. Sivu [[:metawikipedia:Template:Affiliate recognition pause notice 2025|Template:Affiliate recognition pause notice 2025]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AAffiliate+recognition+pause+notice+2025&language=fi&action=page&action_source=translation_notification käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AAffiliate+recognition+pause+notice+2025&language=sv&action=page&action_source=translation_notification käännä kielelle ruotsi] Tämän sivun tärkeysaste on matala. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Meta-Wikin toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Peruuttaaksesi tilauksen tai muuttaaksesi käännösten ilmoitusasetuksia käy sivulla [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup Special:TranslatorSignup]. Kiitos! Meta-Wikin käännösvastaavat‎, 15:33, 30 Augustus 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Meta:Deletion policy == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Meta-Wikissä. Sivu [[:metawikipedia:Meta:Deletion policy|Meta:Deletion policy]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Meta%3ADeletion+policy&language=fi&action=page&action_source=translation_notification käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Meta%3ADeletion+policy&language=sv&action=page&action_source=translation_notification käännä kielelle ruotsi] Tämän sivun tärkeysaste on matala. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Meta-Wikin toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Peruuttaaksesi tilauksen tai muuttaaksesi käännösten ilmoitusasetuksia käy sivulla [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup Special:TranslatorSignup]. Kiitos! Meta-Wikin käännösvastaavat‎, 07:07, 15 September 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Wikimedia Foundation website == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Meta-Wikissä. Sivu [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation website|Wikimedia Foundation website]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+website&language=fi&action=page&action_source=translation_notification käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+website&language=sv&action=page&action_source=translation_notification käännä kielelle ruotsi] Tämän sivun tärkeysaste on matala. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Meta-Wikin toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Peruuttaaksesi tilauksen tai muuttaaksesi käännösten ilmoitusasetuksia käy sivulla [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup Special:TranslatorSignup]. Kiitos! Meta-Wikin käännösvastaavat‎, 05:46, 29 September 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Template:AffCom == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Meta-Wikissä. Sivu [[:metawikipedia:Template:AffCom|Template:AffCom]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AAffCom&language=fi&action=page&action_source=translation_notification käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AAffCom&language=sv&action=page&action_source=translation_notification käännä kielelle ruotsi] Tämän sivun tärkeysaste on matala. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Meta-Wikin toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Peruuttaaksesi tilauksen tai muuttaaksesi käännösten ilmoitusasetuksia käy sivulla [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup Special:TranslatorSignup]. Kiitos! Meta-Wikin käännösvastaavat‎, 04:55, 30 Oktober 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Template:Cat main == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Meta-Wikissä. Sivu [[:metawikipedia:Template:Cat main|Template:Cat main]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3ACat+main&language=fi&action=page&action_source=translation_notification käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3ACat+main&language=sv&action=page&action_source=translation_notification käännä kielelle ruotsi] Tämän sivun tärkeysaste on matala. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Meta-Wikin toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Peruuttaaksesi tilauksen tai muuttaaksesi käännösten ilmoitusasetuksia käy sivulla [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup Special:TranslatorSignup]. Kiitos! Meta-Wikin käännösvastaavat‎, 06:12, 6 November 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Help:Two-factor authentication == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Meta-Wikissä. Sivu [[:metawikipedia:Help:Two-factor authentication|Help:Two-factor authentication]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Help%3ATwo-factor+authentication&language=fi&action=page&action_source=translation_notification käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Help%3ATwo-factor+authentication&language=sv&action=page&action_source=translation_notification käännä kielelle ruotsi] Tämän sivun tärkeysaste on keskiverto. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Meta-Wikin toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Peruuttaaksesi tilauksen tai muuttaaksesi käännösten ilmoitusasetuksia käy sivulla [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup Special:TranslatorSignup]. Kiitos! Meta-Wikin käännösvastaavat‎, 03:09, 6 Desember 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Universal Code of Conduct/Annual review/Messages/Review open == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Meta-Wikissä. Sivu [[:metawikipedia:Universal Code of Conduct/Annual review/Messages/Review open|Universal Code of Conduct/Annual review/Messages/Review open]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FAnnual+review%2FMessages%2FReview+open&language=fi&action=page&action_source=translation_notification käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FAnnual+review%2FMessages%2FReview+open&language=sv&action=page&action_source=translation_notification käännä kielelle ruotsi] Tämän sivun tärkeysaste on keskiverto. Tämä sivu tulisi kääntää viimeistään 2026-01-19. <div lang="en" class="mw-content-ltr">This message will be sent to all the wikis to inform communities about their chance to participate in proposing changes to the Universal Code of Conduct. </div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Meta-Wikin toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Peruuttaaksesi tilauksen tai muuttaaksesi käännösten ilmoitusasetuksia käy sivulla [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup Special:TranslatorSignup]. Kiitos! Meta-Wikin käännösvastaavat‎, 22:30, 14 Januarie 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Wiki Loves Ramadan 2026/List of Articles/Culture/1 == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Meta-Wikissä. Sivu [[:metawikipedia:Wiki Loves Ramadan 2026/List of Articles/Culture/1|Wiki Loves Ramadan 2026/List of Articles/Culture/1]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wiki+Loves+Ramadan+2026%2FList+of+Articles%2FCulture%2F1&language=fi&action=page&action_source=translation_notification käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wiki+Loves+Ramadan+2026%2FList+of+Articles%2FCulture%2F1&language=sv&action=page&action_source=translation_notification käännä kielelle ruotsi] Tämän sivun tärkeysaste on matala. Tämä sivu tulisi kääntää viimeistään 2026-02-28. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Hello! We have a new page for translation: Wiki Loves Ramadan 2026/List of Articles/Culture/1. Thank you!</div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Meta-Wikin toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Peruuttaaksesi tilauksen tai muuttaaksesi käännösten ilmoitusasetuksia käy sivulla [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup Special:TranslatorSignup]. Kiitos! Meta-Wikin käännösvastaavat‎, 11:02, 15 Februarie 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Julius 12345@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Global username policy == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Meta-Wikissä. Sivu [[:metawikipedia:Global username policy|Global username policy]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Global+username+policy&language=fi&action=page&action_source=translation_notification käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Global+username+policy&language=sv&action=page&action_source=translation_notification käännä kielelle ruotsi] Tämän sivun tärkeysaste on keskiverto. Tämä sivu tulisi kääntää viimeistään 2026-12-31. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Hello! We have a new page for translation: Global username policy. Thank you very much!</div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Meta-Wikin toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Peruuttaaksesi tilauksen tai muuttaaksesi käännösten ilmoitusasetuksia käy sivulla [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup Special:TranslatorSignup]. Kiitos! Meta-Wikin käännösvastaavat‎, 14:25, 15 Februarie 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Julius 12345@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Event:Queer Women in Arts == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Meta-Wikissä. Sivu [[:metawikipedia:Event:Queer Women in Arts|Event:Queer Women in Arts]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Event%3AQueer+Women+in+Arts&language=fi&action=page&action_source=translation_notification käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Event%3AQueer+Women+in+Arts&language=sv&action=page&action_source=translation_notification käännä kielelle ruotsi] Tämän sivun tärkeysaste on korkea. Tämä sivu tulisi kääntää viimeistään 2026-02-28. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Hello! We have a new page for translation: Event:Queer Women in Arts. Thanks!</div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Meta-Wikin toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Peruuttaaksesi tilauksen tai muuttaaksesi käännösten ilmoitusasetuksia käy sivulla [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup Special:TranslatorSignup]. Kiitos! Meta-Wikin käännösvastaavat‎, 19:11, 18 Februarie 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Julius 12345@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Mission == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielen suomi kääntäjäksi Meta-Wikissä. Sivu [[:metawikipedia:Mission|Mission]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Mission&language=fi&action=page&action_source=translation_notification käännä kielelle suomi] Tämän sivun tärkeysaste on keskiverto. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Meta-Wikin toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Peruuttaaksesi tilauksen tai muuttaaksesi käännösten ilmoitusasetuksia käy sivulla [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup Special:TranslatorSignup]. Kiitos! Meta-Wikin käännösvastaavat‎, 02:15, 28 Februarie 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Event:Wikipedia & Education User Group Showcase/March 2026 == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Meta-Wikissä. Sivu [[:metawikipedia:Event:Wikipedia & Education User Group Showcase/March 2026|Event:Wikipedia & Education User Group Showcase/March 2026]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Event%3AWikipedia+%26+Education+User+Group+Showcase%2FMarch+2026&language=fi&action=page&action_source=translation_notification käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Event%3AWikipedia+%26+Education+User+Group+Showcase%2FMarch+2026&language=sv&action=page&action_source=translation_notification käännä kielelle ruotsi] Tämän sivun tärkeysaste on korkea. Tämä sivu tulisi kääntää viimeistään 2026-03-21. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Hi translators, The EduWiki Hub is seeking your support to help translate the Meta page for the EduWiki Knowledge Showcase (March 2026) into Portuguese, Spanish, French, Hindi, and Arabic The event will take place on 24 March 2026, and translations will help make it accessible to more communities. Thank you for your support. Kind regards, Barakat, for the EduWiki Hub.</div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Meta-Wikin toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Peruuttaaksesi tilauksen tai muuttaaksesi käännösten ilmoitusasetuksia käy sivulla [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup Special:TranslatorSignup]. Kiitos! Meta-Wikin käännösvastaavat‎, 12:56, 17 Maart 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:BAdegboye (EdWH)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: User:Keegan (WMF)/U4C eligible voter == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Meta-Wikissä. Sivu [[:metawikipedia:User:Keegan (WMF)/U4C eligible voter|User:Keegan (WMF)/U4C eligible voter]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-User%3AKeegan+%28WMF%29%2FU4C+eligible+voter&language=fi&action=page&action_source=translation_notification käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-User%3AKeegan+%28WMF%29%2FU4C+eligible+voter&language=sv&action=page&action_source=translation_notification käännä kielelle ruotsi] Tämän sivun tärkeysaste on keskiverto. Tämä sivu tulisi kääntää viimeistään 2026-05-19. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Meta-Wikin toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Peruuttaaksesi tilauksen tai muuttaaksesi käännösten ilmoitusasetuksia käy sivulla [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup Special:TranslatorSignup]. Kiitos! Meta-Wikin käännösvastaavat‎, 00:28, 15 Mei 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2026/Vote now == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Meta-Wikissä. Sivu [[:metawikipedia:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2026/Vote now|Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2026/Vote now]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FCoordinating+Committee%2FElection%2F2026%2FVote+now&language=fi&action=page&action_source=translation_notification käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FCoordinating+Committee%2FElection%2F2026%2FVote+now&language=sv&action=page&action_source=translation_notification käännä kielelle ruotsi] Tämän sivun tärkeysaste on keskiverto. Tämä sivu tulisi kääntää viimeistään 2026-05-26. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Meta-Wikin toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Peruuttaaksesi tilauksen tai muuttaaksesi käännösten ilmoitusasetuksia käy sivulla [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup Special:TranslatorSignup]. Kiitos! Meta-Wikin käännösvastaavat‎, 21:17, 20 Mei 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Global locks == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Meta-Wikissä. Sivu [[:metawikipedia:Global locks|Global locks]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Global+locks&language=fi&action=page&action_source=translation_notification käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Global+locks&language=sv&action=page&action_source=translation_notification käännä kielelle ruotsi] Tämän sivun tärkeysaste on keskiverto. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Meta-Wikin toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Peruuttaaksesi tilauksen tai muuttaaksesi käännösten ilmoitusasetuksia käy sivulla [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup Special:TranslatorSignup]. Kiitos! Meta-Wikin käännösvastaavat‎, 01:45, 7 Junie 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Event:Open Heritage-Wikidata Contest == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Meta-Wikissä. Sivu [[:metawikipedia:Event:Open Heritage-Wikidata Contest|Event:Open Heritage-Wikidata Contest]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Event%3AOpen+Heritage-Wikidata+Contest&language=fi&action=page&action_source=translation_notification käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Event%3AOpen+Heritage-Wikidata+Contest&language=sv&action=page&action_source=translation_notification käännä kielelle ruotsi] Tämän sivun tärkeysaste on keskiverto. Tämä sivu tulisi kääntää viimeistään 2026-08-15. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Hello, We are looking forward to translating this page. We highly appreciate your support Best</div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Meta-Wikin toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Peruuttaaksesi tilauksen tai muuttaaksesi käännösten ilmoitusasetuksia käy sivulla [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup Special:TranslatorSignup]. Kiitos! Meta-Wikin käännösvastaavat‎, 18:54, 10 Augustus 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:SanBonne@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Wiki Academy, Bejoy Narayan Mahavidyalaya == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Meta-Wikissä. Sivu [[:metawikipedia:Wiki Academy, Bejoy Narayan Mahavidyalaya|Wiki Academy, Bejoy Narayan Mahavidyalaya]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wiki+Academy%2C+Bejoy+Narayan+Mahavidyalaya&language=fi&action=page&action_source=translation_notification käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wiki+Academy%2C+Bejoy+Narayan+Mahavidyalaya&language=sv&action=page&action_source=translation_notification käännä kielelle ruotsi] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Meta-Wikin toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Peruuttaaksesi tilauksen tai muuttaaksesi käännösten ilmoitusasetuksia käy sivulla [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup Special:TranslatorSignup]. Kiitos! Meta-Wikin käännösvastaavat‎, 21:53, 31 Augustus 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Borhan@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Bengali Wikipedia == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Meta-Wikissä. Sivu [[:metawikipedia:Bengali Wikipedia|Bengali Wikipedia]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Bengali+Wikipedia&language=fi&action=page&action_source=translation_notification käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Bengali+Wikipedia&language=sv&action=page&action_source=translation_notification käännä kielelle ruotsi] Tämän sivun tärkeysaste on keskiverto. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Meta-Wikin toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Peruuttaaksesi tilauksen tai muuttaaksesi käännösten ilmoitusasetuksia käy sivulla [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup Special:TranslatorSignup]. Kiitos! Meta-Wikin käännösvastaavat‎, 11:15, 17 September 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Borhan@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Ilmoitus käännöksestä: Event:Wiki Loves Peace == Hei Kartasto, Saat tämän ilmoituksen, koska olet ilmoittautunut kielten suomi ja ruotsi kääntäjäksi Meta-Wikissä. Sivu [[:metawikipedia:Event:Wiki Loves Peace|Event:Wiki Loves Peace]] on saatavilla käännettäväksi. Voit kääntää sen täällä: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Event%3AWiki+Loves+Peace&language=fi&action=page&action_source=translation_notification käännä kielelle suomi] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Event%3AWiki+Loves+Peace&language=sv&action=page&action_source=translation_notification käännä kielelle ruotsi] Tämän sivun tärkeysaste on keskiverto. Tämä sivu tulisi kääntää viimeistään 2026-09-30. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Hello there! I hope this message finds you well. I am Raydann, Wikimedian in Residence at the United Nations Office for Disarmament Affairs (UNODA), and organizer of Wiki Loves Peace. I would like to kindly ask for help with translating Wiki Loves Peace into additional languages. As the campaign is intended to be a global initiative, having multiple languages will be important in helping communities around the world learn about the campaign and participate in it. If you have some time to spare, I would be very grateful if you could help translate the campaign pages and messages into your language. Thank you very much!</div> Apuasi arvostetaan. Sinunlaisesi kääntäjät pitävät Meta-Wikin toiminnassa monikielisenä yhteisönä. Peruuttaaksesi tilauksen tai muuttaaksesi käännösten ilmoitusasetuksia käy sivulla [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup Special:TranslatorSignup]. Kiitos! Meta-Wikin käännösvastaavat‎, 21:29, 19 September 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Raydann@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> che1kqe73odf45dpjq1irbczoq8loqv Manhattan-projek 0 306346 2968748 2955274 2026-09-19T17:27:15Z Oesjaar 7467 /* Kernwapenaanvalle */ Skakel 2968748 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas militêre eenheid | naam = Manhattan-projek | beeld = Trinity shot color.jpg | beeld_byskrif = Die Trinity-toets van die Manhattan-projek was die eerste kernwapenontploffing. | gestig = 1942 | ontbind = 15 Augustus 1947 | land = {{vlagland|Verenigde State}}<br />{{vlagland|Verenigde Koninkryk}}<br />{{vlagland|Kanada}} | weermagdeel = | organisasie = | onderdeel van = Amerikaanse Weermagkorps van Ingenieurs | logo = | vaandel = | vlag = | rondeel = | tipe = | spesialisasie = | hoofkwartier = Oak Ridge, [[Tennessee]], VSA | opperbevelhebber = [[James C. Marshall]]<br />[[Kenneth Nichols]] | hooftitel = | hoofnaam = | aantal = | diensplig = | reserwe = | kommandostruktuur = | paramilitêr = | minouderdom = | motto = | mars = | kleur = | uitrusting = | veldslae = Geallieerde inval in Italië<br />Geallieerde inval in Frankryk<br />Geallieerde inval in Duitsland<br />Atoombomaanvalle op [[Hirosjima]] en [[Nagasaki]]<br />Geallieerde besetting van Japan | aantal veldslae = | onderskeiding = [[Lêer:Manhattan District.svg|110px|senter]]<br />[[Lêer:Manhattan Project emblem.png|110px|senter]] | begroting = | persentbbp = }} Die '''Manhattan-projek''' was 'n navorsings- en ontwikkelingsonderneming gedurende [[Tweede Wêreldoorlog]] wat die eerste [[kernwapen]] vervaardig het. Dit is gelei deur die [[Verenigde State]] met die steun van die [[Verenigde Koninkryk]] en [[Kanada]]. Van 1942 tot 1946 was die projek onder leiding van generaal-majoor [[Leslie Groves]] van die ''US Army Corps of Engineers''. Kernfisikus [[Robert Oppenheimer]] was die direkteur van die Los Alamos-laboratorium wat die kernwapens ontwerp het. Die weermagkomponent van die projek was eers as die '''Manhattan District''' bekend; '''Manhattan''' het geleidelik die amptelike kodenaam, '''Development of Substitute Materials''' vir die hele projek vervang. Later het die vroeëre Britse eweknie, "Tube Alloys" ook deel van die projek geword. Die Manhattan-projek het in klein begin in 1939, maar het gegroei totdat meer as 130&nbsp;000 mense in diens geneem was en het bykans VS$2&nbsp;miljard gekos. Meer as 90 persent van die koste was om fabrieke te bou en [[Kernsplyting|splytbare materiaal]] te vervaardig, met minder as 10 persent vir die ontwikkeling en vervaardiging van die wapens. Navorsing en produksie het op meer as dertig terreine in die Verenigde State, die Verenigde Koninkryk en Kanada plaasgevind. Twee tipes atoombomme is gelyktydig tydens die oorlog ontwikkel: 'n betreklik eenvoudige kanonloop-tipe en 'n meer ingewikkelde ineenploftipe kernwapen. Die ''Thin Man''-kanonloop-ontwerp was onprakties om saam met [[plutonium]] te gebruik, en daarom is 'n eenvoudiger kanonloop-tipe genaamd [[Little Boy]] ontwikkel wat uraan-235 gebruik, 'n [[isotoop]] wat slegs 0,7 persent van natuurlike [[uraan]] uitmaak. Aangesien dit chemies identies is aan die algemeenste isotoop, [[uraan-238]], en byna dieselfde massa het, is dit moeilik om die twee te skei. Drie metodes is gebruik vir [[uraanverryking]]: elektromagneties, gasvormig en termies. Die meeste van hierdie werk is in die Clinton Engineer Works in Oak Ridge, [[Tennessee]], uitgevoer. Parallel met die werk aan uraan was die poging om plutonium te vervaardig, 'n proses wat in 1940 aan die [[Universiteit van Kalifornië, Berkeley|Universiteit van Kalifornië]] ontdek is. Die haalbaarheid van die wêreld se eerste kunsmatige kernreaktor, die ''[[Chicago Pile-1]]'', is in 1942 by die Metallurgical Laboratory gedemonstreer. By die Universiteit van Chicago het die projek die X-10 Grafietreaktor by Oak Ridge ontwerp en die produksiereaktore op die Hanford-terrein in [[Washington (deelstaat)|Washington]], waarin uraan bestraal en in plutonium omgeskakel is. Die plutonium is toe chemies van die uraan geskei met behulp van die bismutfosfaatproses. Die ''[[Fat Man]]''-plutonium-ineenploftipe wapen is ontwikkel in 'n gesamentlike ontwerp- en ontwikkelingspoging deur die Los Alamos-laboratorium. Die projek was ook verantwoordelik vir die insameling van [[Spioenasie|intelligensie]] oor die [[Duitse kernwapenprogram]]. Deur [[Operasie Alsos]] het personeel van Manhattan-projek in Europa gedien, soms agter vyandelike lyne, waar hulle kernmateriaal en dokumente versamel het en Duitse wetenskaplikes gewerf het. Ondanks die streng sekuriteit van die Manhattan-projek, het die Sowjet-atoomspioene die program suksesvol binnegedring. Die eerste kerntoestel wat ooit ontplof is, was 'n bomontploffing tydens die [[Trinity-kernwapentoets]] wat op 16 Julie 1945 by die ''Alamogordo Bombing and Gunnery Range'' in [[Nieu-Meksiko]] uitgevoer is. ''[[Little Boy]]'' en ''[[Fat Man]]'' bomme is 'n maand later as kernwapens in onderskeidelik [[Hiroshima]] en [[Nagasaki]] gebruik met personeel van Manhattan-projek wat as bommonteringtegnikuste en as wapentegnikuste op die bomwerpers gedien het. In die onmiddellike naoorlogse jare het die Manhattan-projek wapentoetse by die [[Bikini-ringeiland]] uitgevoer as deel van ''Operation Crossroads'', nuwe wapens ontwikkel, die ontwikkeling van die netwerk van nasionale laboratoriums bevorder, mediese navorsing oor radiologie gesteun en die grondslag gelê vir die kernvloot. Dit het beheer oor Amerikaanse navorsing en produksie van kernwapens behou tot die stigting van die Amerikaanse atoomenergiekommissie in Januarie 1947. == Oorsprong == Die ontdekking van [[kernsplyting]] deur die Duitse chemici [[Otto Hahn]] en Fritz Strassmann in 1938, en die teoretiese verklaring daarvan deur [[Lise Meitner]] en Otto Frisch, het die ontwikkeling van 'n [[kernwapen|atoombom]] 'n teoretiese moontlikheid gemaak. Veral by wetenskaplikes wat vlugtelinge uit [[Nazi-Duitsland]] en ander [[fascisme|fascistiese]] lande was, het die vrees bestaan dat 'n Duitse atoombomprojek sou kon ontwikkel.{{sfn|Jones|1985|p=12}} In Augustus 1939 het die Hongaars-gebore fisici [[Leó Szilárd]] en [[Eugene Wigner]] die [[Einstein-Szilárd-brief]] opgestel, waarin gewaarsku word oor die potensiële ontwikkeling van "uiters kragtige bomme van 'n nuwe soort". Dit het die Verenigde State aangespoor om stappe te neem om 'n voorraad uraanerts te bekom en die navorsing van [[Enrico Fermi]] en ander oor kernkettingreaksies te versnel. Die brief is deur [[Albert Einstein]] onderteken en by president [[Franklin D. Roosevelt]] afgelewer. Roosevelt het 'n beroep op Lyman Briggs van die National Bureau of Standards gedoen om as die hoof van die Advieskomitee oor Uraan ondersoek in te stel na die kwessies wat deur die brief geopper is. Briggs het op 21 Oktober 1939 'n vergadering gehou wat deur Szilárd, Wigner en [[Edward Teller]] bygewoon is. Die komitee het in November aan Roosevelt gerapporteer dat uraan "'n moontlike bron van bomme met 'n vernietigingskrag sou bied wat baie groter is as wat tans bekend is."<ref>{{harvnb|Hewlett|Anderson|1962|pp=16–20}}.</ref> Die [[Amerikaanse Vloot]] het VS$6&nbsp;000 aan die Columbia-universiteit toegeken, waarvan die meeste spandeer is vir die aankoop van [[grafiet]] deur Enrico Fermi en Szilard. 'n Span professore in Columbia, waaronder Fermi, Szilard, Eugene T. Booth en John Dunning, het die eerste kernsplitsingsreaksie in die Amerikas geskep, wat die werk van Hahn en Strassmann bevestig het. Dieselfde span het 'n reeks prototipe [[kernreaktor]]s (of 'stapels' soos Fermi hulle genoem het) in Pupin Hall in Columbia gebou, maar kon nog nie 'n kettingreaksie bewerkstellig nie.<ref>{{Cite web|url=https://physics.columbia.edu/home/fermi-columbia|title=Fermi at Columbia {{!}} Department of Physics|website=physics.columbia.edu|access-date=29 Julie 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190621185402/https://physics.columbia.edu/home/fermi-columbia|archive-date=21 Junie 2019|url-status=dead}}</ref> Die Advieskomitee vir Uraan het die ''National Defense Research Committee (NDRC) on Uranium'' geword toe die organisasie op 27 Junie 1940 gestig is.<ref>{{harvnb|Rhodes|1986|pp=337–338}}.</ref> Briggs het voorgestel om $167 000 te bestee aan uraan, veral die uraan-235-isotoop, en [[plutonium]], wat in 1940 ontdek is by die Universiteit van Kalifornië.<ref name="Hewlett&Anderson, pp. 40-41" /> Op 28 Junie 1941 onderteken Roosevelt die Uitvoerende Bevel 8807, wat die ''Office of Scientific Research and Development (OSRD)'' tot stand gebring het, met [[Vannevar Bush]] as direkteur.<ref>{{cite web |url=http://www.presidency.ucsb.edu/ws/index.php?pid=16137 |title=Executive Order 8807 Establishing the Office of Scientific Research and Development |date=28 Junie 1941 |access-date=28 Junie 2011 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170917031732/http://www.presidency.ucsb.edu/ws/index.php?pid=16137 |archive-date=17 September 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die kantoor is bemagtig om benewens navorsing, ook groot ingenieursprojekte te bestuur.<ref name="Hewlett&Anderson, pp. 40-41">{{harvnb|Hewlett|Anderson|1962|pp=40–41}}.</ref> Die NDRC-komitee oor uraan het die S-1-afdeling van die OSRD geword; om veiligheidsredes is die woord "uraan" uitgehaal. In Brittanje het Frisch en Rudolf Peierls aan die [[Universiteit van Birmingham]] in Junie 1939 'n deurbraak gemaak gedurende hul ondersoek na die kritieke massa van uraan-235.<ref>{{harvnb|Rhodes|1986|pp=322–325}}.</ref> Hulle berekeninge het daarop gedui dat kritieke massa teen 'n [[grootteorde|orde]] van 10 kilogram (22 pond) geaktiveer sou kon word, wat daarop dui dat so 'n toestel in 'n [[bomwerper]] van daardie tyd gedra sou kon word.<ref name="Hewlett, p. 42">{{harvnb|Hewlett|Anderson|1962|p=42}}.</ref> Hulle Frisch–Peierls-memorandum in Maart 1940 het die Britse atoombomprojek en die MAUD-komitee<ref>{{harvnb|Hewlett|Anderson|1962|pp=39–40}}</ref> van stapel gestuur, wat eenparig aanbeveel het dat die ontwikkeling van 'n atoombom voortgesit word.<ref name="Hewlett, p. 42" /> In Julie 1940 het Brittanje aangebied om die Verenigde State toegang tot sy wetenskaplike navorsing te gee,{{sfn|Phelps|2010|pp=126–128}} en die Tizard Missie se John Tuckcroft het Amerikaanse wetenskaplikes ingelig oor die Britse ontwikkelinge. Hy het ontdek dat die Amerikaanse projek kleiner was as die Britse projek en ook nie so ver gevorderd was nie.{{sfn|Phelps|2010|pp=282–283}} As deel van die wetenskaplike uitruiling is die bevindinge van die MAUD-komitee aan die Verenigde State oorgedra. Een van sy lede, die Australiese fisikus Mark Oliphant, het einde Augustus 1941 na die Verenigde State gevlieg en ontdek dat die inligting wat deur die MAUD-komitee gelewer is nié belangrike Amerikaanse fisici bereik het nie. Oliphant het daarna gepoog om vas te stel waarom die bevindinge van die komitee blykbaar geïgnoreer word. Hy het met die uraan-komitee vergader en Berkeley, Kalifornië, besoek, waar hy met oortuiging met Ernest O. Lawrence gepraat het. Lawrence was voldoende beïndruk om sy eie ondersoek oor uraan te begin. Hy het op sy beurt met James B. Conant, Arthur H. Compton en George B. Pegram gepraat. Die missie van Oliphant was dus 'n sukses; belangrike Amerikaanse fisici was nou bewus van die potensiële krag van 'n atoombom.<ref>{{harvnb|Rhodes|1986|pp=372–374}}.</ref><ref>{{harvnb|Hewlett|Anderson|1962|pp=43–44}}</ref> Op 9 Oktober 1941 het president Roosevelt die atoomprogram goedgekeur nadat hy 'n vergadering met Vannevar Bush en vise-president Henry A. Wallace bygewoon het. Om die program te beheer, stig hy die ''Top Policy Group,'' bestaande uit homself – hoewel hy nooit 'n vergadering bygewoon het nie – Wallace, Bush, Conant, Oorlogsekretaris [[Henry L. Stimson]], en die stafhoof van die leër, generaal [[George C. Marshall]]. Roosevelt het die leër gekies om die projek te bestuur, eerder as die vloot, omdat die leër meer ervaring gehad het met die bestuur van grootskaalse bouprojekte. Hy het ook ingestem om die poging met die Britte te koördineer, en op 11 Oktober het hy 'n boodskap aan die eerste minister, [[Winston Churchill]], gestuur met die voorstel dat hulle oor atoomsake korrespondeer.<ref name="Jones, pp. 30-32">{{harvnb|Jones|1985|pp=30–32}}.</ref> == Lewensvatbaarheid == === Voorstelle === Die S-1-komitee het op 18 Desember 1941 'n vergadering gehou "deurdring met 'n atmosfeer van entoesiasme en dringendheid"<ref>{{harvnb|Jones|1985|p=35}}.</ref> na die [[aanval op Pearl Harbor]] en die daaropvolgende Amerikaanse oorlogsverklaring teen Japan en daarna teen Duitsland.<ref>{{harvnb|Williams|1960|pp=3–4}}.</ref> Daar is aan drie verskillende tegnieke gewerk vir isotoop-skeiding om uraan-235 van die meer volop uraan-238 te skei. Lawrence en sy span aan die Universiteit van Kalifornië het elektromagnetiese skeiding ondersoek, terwyl Eger Murphree en Jesse Wakefield Beams se span gasdiffusie by die Universiteit van Columbia ondersoek het, en Philip Abelson het navorsing gedoen oor termiese diffusie by die ''Carnegie Institution of Washington'' en later die ''Naval Research Laboratory''. Murphree was ook die hoof van 'n onsuksesvolle skeidingsprojek met behulp van gassentrifuges.<ref>{{harvnb|Nichols|1987|pp=32}}.</ref> Intussen was daar twee strome van navorsing oor [[kernreaktor]]tegnologie. Harold Urey het [[swaarwater]]reaktor navorsing by Columbia gedoen. Arthur Compton het die wetenskaplikes wat by Columbia, Kalifornië en die [[Princeton-universiteit]] onder sy toesig gewerk het, na die Universiteit van Chicago verplaas, waar hy die ''Metallurgical Laboratory'' vroeg in 1942 georganiseer het om plutonium, reaktore en [[grafiet]] as neutronmoderator te bestudeer.<ref>{{harvnb|Jones|1985|pp=35–36}}.</ref> Briggs, Compton, Lawrence, Murphree en Urey het op 23 Mei 1942 vergader om die aanbevelings van die S-1-komitee af te handel, waarin gevra word dat al vyf tegnologieë nagestreef moet word. Dit is goedgekeur deur Bush, Conant en brigadier-generaal Wilhelm D. Styer, die stafhoof van majoor-generaal Brehon B. Somervell se verskaffingsdienste (''Supply Services''), wat aangewys is as die leër se verteenwoordiger oor kernsake. Bush en Conant het toe die aanbeveling aan die ''Top Policy Group'' geneem met 'n begrotingsvoorstel van $54&nbsp;miljoen vir konstruksie deur die ''US Army Corps of Engineers'', $31&nbsp;miljoen vir navorsing en ontwikkeling deur OSRD en $5&nbsp;miljoen vir gebeurlikhede in die boekjaar 1943. Die ''Policy Group'' het dit op sy beurt op 17 Junie 1942 aan die president gestuur, wat dit goedgekeur het deur "OK FDR" op die dokument te skryf.<ref name="Jones, pp. 37-39">{{harvnb|Jones|1985|pp=37–39}}.</ref> === Bom-ontwerpkonsepte === [[Lêer:Los Alamos Primer assembly methods.png|duimnael|'n Reeks rowwe sketse, gemaak tydens 'n konferensie in Julie 1942 toe daar verskillende metodes vir die montering van 'n fissie-bom ondersoek is.]] Compton het die teoretiese fisikus [[J. Robert Oppenheimer]] van die Universiteit van Kalifornië gevra om die navorsing oor vinnige neutronberekeninge oor te neem van Gregory Breit, wat op 18 Mei 1942 bedank het weens kommer oor laks operasionele sekuriteit. Sodanige berekening is die sleutel om die kritiese massa en dus wapenontsteking, te bewerkstellig.<ref>{{harvnb|Rhodes|1986|p=416}}.</ref> John H. Manley, 'n fisikus aan die ''Metallurgical Laboratory'', is gevra om Oppenheimer te help deur kontak te maak met en die koördinering van eksperimentele fisikagroepe wat oor die land verspreid was te behartig.<ref>{{harvnb|Hewlett|Anderson|1962|p=103}}.</ref> Oppenheimer en Robert Serber van die Universiteit van Illinois het die probleme van [[neutron]]diffusie ondersoek – hoe neutrone in 'n kernkettingreaksie beweeg – en hidrodinamika – hoe die ontploffing wat deur 'n kettingreaksie veroorsaak is, kan optree. Om hierdie werk en die algemene teorie van fissie-reaksies te beoordeel, het Oppenheimer en Fermi in Junie vergaderings by die Universiteit van Chicago en in Julie 1942 met die teoretiese fisici [[Hans Bethe]], John Van Vleck, Edward Teller, Emil Konopinski, Robert vergader Serber, Stan Frankel, en Eldred C. Nelson, laasgenoemde drie oudstudente van Oppenheimer, en eksperimentele fisici Emilio Segrè, Felix Bloch, Franco Rasetti, John Henry Manley en Edwin McMillan. Hulle het tentatief bevestig dat 'n splitsingsbom teoreties moontlik is.<ref>{{harvnb|Hoddeson|Henriksen|Meade|Westfall|1993|pp=42–44}}</ref> Daar was nog baie onbekende faktore. Die eienskappe van suiwer uraan-235 was relatief onbekend, net soos dié van plutonium, 'n element wat eers in Februarie 1941 deur Glenn Seaborg en sy span ontdek is. Die wetenskaplikes op die Berkeley-konferensie (Julie 1942) het beoog om plutonium in kernreaktore te skep deurdat uraan-238-atome neutrone sou absorbeer wat deur uraan-235-atome vrygestel is. Op hierdie stadium is geen reaktor gebou nie, en slegs klein hoeveelhede plutonium was beskikbaar by [[siklotron]]e by instellings soos die Universiteit van Washington in St. Louis.<ref>{{harvnb|Hewlett|Anderson|1962|pp=33–35, 183}}.</ref> Selfs teen Desember 1943 is slegs twee milligram vervaardig. Daar was baie maniere om die splytmateriaal in 'n kritieke massa te rangskik. Die eenvoudigste was om 'n "silindriese prop" deur middel van 'n "peuter" in 'n sfeer van "aktiewe materiaal" te skiet – digte materiaal wat neutrone na binne sou fokus en die reageermassa bymekaar sou hou om die doeltreffendheid daarvan te verhoog.<ref>{{harvnb|Serber|Rhodes|1992|p=21}}.</ref> Hulle het ook ontwerpe ondersoek wat [[sferoïde|sferoïede]] insluit, 'n primitiewe vorm van "inploffing" wat deur Richard C. Tolman voorgestel is, en die moontlikheid van outokatalitiese metodes, wat die doeltreffendheid van die bom sou verhoog wanneer dit ontplof.<ref>{{harvnb|Hoddeson|Henriksen|Meade|Westfall|1993|pp=54–56}}</ref> Met inagneming dat die idee van die fissie-bom teoreties afgehandel was–ten minste totdat meer eksperimentele data beskikbaar was–het die Berkeley-konferensie van 1942 'n ander rigting beweeg. Edward Teller versoek vir gesprekke oor 'n kragtiger bom: die "super", wat nou meestal 'n "[[waterstofbom]]" genoem word, wat die ontploffende krag van 'n ontploffende splitsingsbom sou gebruik om 'n [[kernfusie]]-reaksie in [[deuterium]] en [[tritium]] te ontsteek.<ref>{{harvnb|Rhodes|1986|p=417}}.</ref> Teller het skema ná skema voorgestel, maar Bethe het alles verkeerd bewys. Die fusiesidee is opsy gesit om te konsentreer op die vervaardiging van 'n klowingsbom.<ref>{{harvnb|Hoddeson|Henriksen|Meade|Westfall|1993|pp=44–45}}</ref> Teller het ook die spekulatiewe moontlikheid geopper dat 'n atoombom die atmosfeer kan "aansteek" as gevolg van 'n hipotetiese samesmeltingsreaksie van stikstofkerne. Bethe bereken dat dit nie kan gebeur nie, en 'n verslag waarin Teller mede-outeur was, het getoon dat "waarskynlik geen self-vermenigvuldigende ketting van kernreaksies sal begin nie."<ref>{{cite web |last=Konopinski |first=E. J |first2=C. |last2=Marvin |first3=Edward |last3=Teller |title=Ignition of the Atmosphere with Nuclear Bombs |issue=LA–602 |publisher=Los Alamos National Laboratory |url=https://fas.org/sgp/othergov/doe/lanl/docs1/00329010.pdf |format=PDF |year=1946 |accessdate=23 November 2008 |ref=harv |archive-date=31 Maart 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200331041344/https://fas.org/sgp/othergov/doe/lanl/docs1/00329010.pdf |url-status=dead }}</ref> In Serber se verslag noem Oppenheimer die moontlikheid van hierdie scenario aan Arthur Compton, wat "onbesonne genoeg was om nie daaroor stil te bly nie." Dit het op die een of ander manier in 'n dokument beland en is na Washington gestuur en is "nooit te ruste gelê nie". == Organisasie == === Manhattan-distrik === Die ingenieurshoof, generaalmajoor Eugene Reybold, het kolonel James C. Marshall in Junie 1942 gekies om hoof van die weermag se deel van die projek te wees. Marshall het 'n skakelkantoor in [[Washington, D.C.]] gevestig, maar sy tydelike hoofkwartier op die 18de verdieping van 270 Broadway in New York opgerig, waar hy administratiewe ondersteuning van die ''Corps of Engineers'' se Noord-Atlantiese Afdeling kon bekom. Dit was naby die Manhattan-kantoor van Stone & Webster, die belangrikste projekkontrakteur, en die Universiteit van Columbia. Hy het toestemming bekom om personeel te werf van sy voormalige bevel, die distrik Syracuse en hy het begin met luitenant-kolonel Kenneth Nichols, wat as sy adjunk aangestel is.<ref name="NYT">{{cite news |last=Broad |first=William J. |url=https://www.nytimes.com/2007/10/30/science/30manh.html |title=Why They Called It the Manhattan Project |newspaper=[[The New York Times]] |date=30 Oktober 2007 |access-date=27 Oktober 2010 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200707172414/https://www.nytimes.com/2007/10/30/science/30manh.html |archive-date=7 Julie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref name="Jones, pp. 41-44">{{harvnb|Jones|1985|pp=41–44}}.</ref> Omdat die grootste deel van sy taak konstruksie behels, het Marshall in samewerking met die hoof van die ''Corps of Engineers Construction Division'', majoor-generaal Thomas M. Robbins, en sy adjunk, kolonel Leslie Groves, gewerk. Reybold, Somervell en Styer het besluit om die projek "ontwikkeling van plaasvervangende materiaal" te noem, maar Groves meen dat dit die aandag sou trek. Aangesien ingenieursdistrikte gewoonlik die naam van die stad waar hulle geleë was, gedra het, het Marshall en Groves ooreengekom om die leër se deel van die projek die Manhattan-distrik te noem. Dit het op 13 Augustus amptelik geword toe Reybold die opdrag gegee het om die nuwe distrik te stig. Informeel was dit bekend as die Manhattan Engineer District, of MED. Anders as ander distrikte het dit geen geografiese grense gehad nie, en Marshall het die gesag van 'n afdelingsingenieur gehad. Ontwikkeling van plaasvervangende materiale het gebly as die amptelike kode van die projek as geheel, maar is mettertyd deur "Manhattan" vervang.<ref name="Jones, pp. 41-44" /> Marshall het later toegegee dat, "ek het nog nooit van [[kernsplyting]] gehoor nie, maar ek het wel geweet dat jy nie veel van 'n aanleg kon bou nie, nog minder vier daarvan vir $90&nbsp;miljoen".<ref>{{harvnb|Fine|Remington|1972|p=652}}.</ref> 'n Enkele TNT-aanleg wat Nichols destyds in [[Pennsilvanië]] gebou het, het $128&nbsp;miljoen gekos.<ref>{{harvnb|Nichols|1987|p=174}}.</ref> Hulle was ook nie beïndruk met die vae beramings van die omvang van die aanlegte nie, wat Groves vergelyk het om vir 'n spysenier te vra om vir tussen tien en duisend gaste voor te berei. 'n Ondersoekspan van Stone & Webster het reeds 'n terrein vir die produksie-aanlegte gaan soek. Die Oorlogsproduksie-raad het terreine rondom [[Knoxville]], [[Tennessee]] aanbeveel, 'n afgesonderde gebied waar die Tennessee Valley Authority baie elektriese krag kon lewer en die riviere koelwater vir die reaktors kon voorsien. Nadat hy verskeie terreine ondersoek het, het die ondersoekspan een naby Elza, Tennessee, gekies. Conant het aangeraai om dit onmiddellik te bekom en Styer het ingestem, maar Marshall het gewag op die resultate van Conant se reaktoreksperimente voordat hy ingestem het. Van die voornemende prosesse het slegs Lawrence se elektromagnetiese skeiding voldoende gevorder om met die konstruksie te begin. Marshall en Nichols het die hulpbronne wat hulle sou benodig begin bymekaarmaak. Die eerste stap was om 'n hoë prioriteitsbeoordeling vir die projek te kry. Die topwaardes was AA-1 tot AA-4 in dalende volgorde, hoewel daar ook 'n spesiale AAA-gradering was wat vir noodgevalle gereserveer was. Graderings AA-1 en AA-2 was vir noodsaaklike wapens en toerusting, en kolonel Lucius D. Clay, die adjunk-stafhoof by Dienste en Voorsiening van hulpbronne, meen dat die hoogste gradering wat hy kon toeken, AA-3 was, hoewel hy bereid was om op aanvraag 'n AAA-gradering te lewer vir kritieke materiale as dit sou ontstaan.<ref>{{harvnb|Jones|1985|pp=57–61}}.</ref> Nichols en Marshall was teleurgesteld; AA-3 was dieselfde prioriteit as Nichols se TNT-aanleg in Pennsilvanië.<ref name="Fine 1972 657">{{harvnb|Fine|Remington|1972|p=657}}.</ref> === Militêre Beleidskomitee === [[Lêer:Trinity Test - Oppenheimer and Groves at Ground Zero 002.jpg|duimnael|[[J. Robert Oppenheimer|Oppenheimer]] en Groves by die oorblyfsels van die Trinity-kerntoets in September 1945, twee maande na die ontploffing van die toets en net na die einde van die Tweede Wêreldoorlog.]] Vannevar Bush het ongeduldig begin raak met die mislukking van kolonel Marshall om die projek vinnig te bevorder, veral die mislukking om die Tennessee-terrein te bekom, die lae prioriteit wat die leër aan die projek toegeken het en die hoofkantoor in New York.<ref>{{harvnb|Hewlett|Anderson|1962|p=81}}.</ref> Bush meen dat meer aggressiewe [[leierskap]] nodig is, en het sy kommer met Harvey Bundy en die generaals Marshall, Somervell en Styer bespreek. Hy wou hê dat die projek onder 'n senior beleidskomitee geplaas moet word, met 'n aangewese beampte, verkieslik Styer, as algehele direkteur.<ref name="Fine 1972 657" /> Somervell en Styer het Groves vir die pos gekies en hom op 17 September in kennis gestel van hierdie beslissing, en dat generaal Marshall gelas het dat hy tot brigadier-generaal bevorder word, omdat die gevoel was dat die titel "generaal" meer gerespekteer sou word onder die akademiese wetenskaplikes wat aan die Manhattan-projek werk. Groves se bevel plaas hom direk onder Somervell eerder as Reybold, en kolonel Marshall moet nou aan Groves rapporteer. Groves het sy hoofkwartier in Washington, D.C., op die vyfde verdieping van die gebou wat later as die Harry S Truman-gebou bekend sou staan, gevestig, waar kolonel Marshall sy skakelkantoor gehad het. Hy het op 23 September 1942 die bevel oor die Manhattan-projek oorgeneem. Later die dag het hy 'n vergadering bygewoon deur Stimson, wat 'n [[militêr]]e beleidskomitee in die lewe geroep het, verantwoordelik vir die hoof beleidgroep, bestaande uit Bush (met Conant as plaasvervanger), Styer en skoutadmiraal William R. Purnell. Tolman en Conant is later aangestel as die wetenskaplike adviseurs van Groves.<ref>{{harvnb|Groves|1962|pp=44–45}}.</ref> Een van Groves se vroeëre probleme was om 'n direkteur vir Projek Y te vind, die groep wat die bom sou ontwerp en bou. Die voor die hand liggende keuse was een van die drie laboratoriumhoofde, Urey, Lawrence of Compton, maar hulle was nie beskikbaar nie. Compton beveel Oppenheimer aan, wat al deeglik vertroud was met die konsepte vir die ontwerp van 'n bom. Oppenheimer het egter min administratiewe ervaring gehad en het, anders as Urey, Lawrence en Compton, nie 'n [[Nobelprys]] gewen nie, wat volgens baie wetenskaplikes die hoof van so 'n belangrike laboratorium moes wees. Daar was ook kommer oor Oppenheimer se veiligheidstatus, aangesien baie van sy medewerkers kommuniste was, waaronder sy broer, Frank Oppenheimer; sy vrou, Kitty; en sy vriendin, Jean Tatlock. 'n Lang gesprek in Oktober 1942 het Groves en Nichols oortuig dat Oppenheimer die kwessies rakende die oprigting van 'n laboratorium in 'n afgeleë gebied deeglik begryp en as direkteur daarvan aangestel moes word. Groves het persoonlik afstand gedoen van die veiligheidsvereistes en op 20 Julie 1943 'n klaring aan Oppenheimer gegee.<ref>{{harvnb|Groves|1962|pp=61–63}}.</ref><ref>{{harvnb|Nichols|1987|pp=72–73}}.</ref> === Samewerking met die Verenigde Koninkryk === Die Britte en Amerikaners het kerninligting uitgeruil, maar aanvanklik nie hul pogings gekombineer nie. Brittanje het pogings van Bush en Conant in 1941 om die samewerking met sy eie projek, met die kodenaam Tube Alloys, te versterk, afgewys omdat hulle huiwerig was om sy tegnologiese voorsprong te deel en die Verenigde State te help om hul eie atoombom te ontwikkel. 'n Amerikaanse wetenskaplike wat 'n persoonlike brief van Roosevelt aan Churchill gebring het om aan alle navorsing en ontwikkeling in 'n Anglo-Amerikaanse projek te betaal, is sleg behandel, en Churchill het nie op die brief geantwoord nie. Die Verenigde State het gevolglik reeds in April 1942 besluit dat indien hulle aanbod van die hand gewys word, hulle alleen moet voortgaan. Die Britte, wat vroeg in die oorlog aansienlike bydraes gelewer het, het nie die middele gehad om so 'n navorsingsprogram deur te voer terwyl hulle vir hul oorlewing veg nie. As gevolg hiervan het Tube Alloys gou agter geraak by sy Amerikaanse eweknie. [[Lêer:Groves and Chadwick.jpg|links|duimnael|Groves gesels met James Chadwick, die hoof van die Britse Sending.]] Die geleentheid vir 'n gelyke vennootskap bestaan egter nie meer nie, soos blyk uit Augustus 1942 toe die Britte onsuksesvol aansienlike beheer oor die projek geëis het terwyl hulle niks van die onkoste betaal het nie. Teen 1943 het die rolle van die twee lande omgekeer;<ref>Villa, Brian L. ''The Second World War as a National Experience: Canada'', 1981</ref> in Januarie het Conant die Britte in kennis gestel dat hulle nie meer kerninligting sou ontvang nie, behalwe in sekere gebiede. Terwyl die Britte geskok was oor die afskaffing van die Churchill-Roosevelt-ooreenkoms, was die hoof van die Kanadese Nasionale Navorsingsraad, C.J. Mackenzie, minder verbaas en het geskryf; ”Ek kan nie help om te voel dat die Britse groep die belangrikheid van hul bydrae [oor] beklemtoon het nie in vergelyking met die Amerikaners.”<ref name="stacey1970">{{harvnb|Stacey|1970|p=517}}</ref> Soos Conant en Bush aan die Britte gesê het, kom die bevel "van bo".<ref>{{harvnb|Bernstein|1976|p=211}}.</ref> Die Britse bedingingsposisie het versleg; die Amerikaanse wetenskaplikes het besluit dat die Verenigde State nie meer hulp van buite nodig het nie, en hulle wou verhoed dat Brittanje na-oorlogse kommersiële toepassings van [[kernenergie]] benut. Die komitee steun, en Roosevelt het daartoe ingestem, om die stroom inligting te beperk tot wat Brittanje tydens die oorlog kon gebruik – veral nie die ontwerp van die bom nie – selfs al het dit die Amerikaanse projek vertraag. Vroeg in 1943 het die Britte opgehou om navorsingswetenskaplikes na Amerika te stuur, en gevolglik het die Amerikaners die deel van inligting totaal gestaak. Die Britte het dit oorweeg om die toevoer van Kanadese [[uraan]] en [[swaarwater]] te beëindig om die Amerikaners te dwing om weer hul inligting te deel, maar Kanada het Amerikaanse voorrade nodig gehad om dit te produseer.<ref>{{harvnb|Bernstein|1976|pp=209–212}}.</ref> Hulle het die moontlikheid van 'n onafhanklike kernprogram ondersoek, maar vasgestel dat dit nie betyds gereed kan wees om die uitslag van die oorlog in [[Europa]] te beïnvloed nie.<ref name="fakley1983">{{cite journal |url=http://www.atomicarchive.com/History/british/index.shtml |title=The British Mission |author=Fakley, Dennis C. |journal=Los Alamos Science |date=Winter–Spring 1983 |issue=7 |pp=186–189}}</ref> Teen Maart 1943 het Conant besluit dat die Britse hulp sommige terreine van die projek sal bevoordeel. James Chadwick en een of twee ander Britse wetenskaplikes was belangrik genoeg dat die bomontwerpspan in Los Alamos hulle nodig gehad het, ten spyte van die gevaar om geheime vir wapenontwerp te openbaar.<ref>{{harvnb|Bernstein|1976|pp=213}}.</ref> In Augustus 1943 onderhandel Churchill en Roosevelt oor die Quebec-ooreenkoms, wat gelei het tot 'n hervatting van die samewerking<ref>{{harvnb|Gowing|1964|pp=168–173}}.</ref> tussen wetenskaplikes wat aan dieselfde probleem werk. Brittanje het egter ingestem tot beperkings op die gegewens vir die bou van grootskaalse produksie-aanlegte wat nodig is vir die bom.<ref>{{harvnb|Bernstein|1976|pp=216–217}}.</ref> Die daaropvolgende Hyde Park-ooreenkoms in September 1944 het hierdie samewerking uitgebrei na die naoorlogse periode.<ref>{{harvnb|Gowing|1964|pp=340–342}}.</ref> Die Quebec-ooreenkoms het die gekombineerde beleidskomitee ingestel om die pogings van die Verenigde State, die Verenigde Koninkryk en Kanada te koördineer. Stimson, Bush en Conant dien as die Amerikaanse lede van die Gekombineerde Beleidskomitee, veldmaarskalk Sir John Dill en kolonel J. J. Llewellin was die Britse lede, en C.D. Howe was die Kanadese lid.<ref>{{harvnb|Jones|1985|p=296}}.</ref> Llewellin keer einde 1943 terug na die Verenigde Koninkryk en word in die komitee vervang deur Sir Ronald Ian Campbell, wat op sy beurt vervang is deur die Britse ambassadeur in die Verenigde State, Lord Halifax, vroeg in 1945. Sir John Dill is in Washington, D.C. oorlede, in November 1944 en is vervang as hoof van die Britse gesamentlike stafsending en as lid van die gekombineerde beleidskomitee deur veldmaarskalk sir Henry Maitland Wilson.<ref>{{harvnb|Gowing|1964|p=234}}.</ref> Toe die samewerking na die Quebec-ooreenkoms hervat word, het die Amerikaners se vooruitgang en uitgawes die Britte verbaas. Die Verenigde State het al meer as $1 miljard (vandag $12 miljard) bestee, terwyl die Verenigde Koninkryk in 1943 ongeveer £ 0,5 miljoen bestee het. Chadwick het dus tot die uiterste mate aangedring op Britse betrokkenheid by die Manhattan-projek en die hoop op 'n onafhanklike Britse projek gedurende die oorlog laat vaar.{{r|fakley1983}} Met Churchill se steun het hy gepoog om te verseker dat elke versoek van Groves om hulp in ag geneem word.<ref>{{harvnb|Gowing|1964|pp=242–244}}.</ref> Die Britse Sending wat in Desember 1943 in die Verenigde State aangekom het, het [[Niels Bohr]], Otto Frisch, [[Klaus Fuchs]], Rudolf Peierls en Ernest Titterton ingesluit.<ref>{{harvnb|Hunner|2004|p=26}}.</ref> Meer wetenskaplikes het vroeg in 1944 opgedaag. Terwyl diegene wat toegewys is aan gasdiffusie wat teen die herfs van 1944 die projek verlaat het, is die 35 wat onder Oliphant saam met Lawrence in Berkeley gewerk het, aan bestaande laboratoriumgroepe toegewys en die meeste het tot die einde van die oorlog aangebly. Die 19 wat na Los Alamos gestuur is, het ook by bestaande groepe aangesluit, hoofsaaklik met betrekking tot inploffing en bomsamestelling, maar nie die plutonium-verwante groepe nie.{{r|fakley1983}} In 'n deel van die Quebec-ooreenkoms is gespesifiseer dat kernwapens nie teen 'n ander land gebruik sal word sonder die onderlinge toestemming van die VSA en die Verenigde Koninkryk nie. In Junie 1945 het Wilson ingestem dat die gebruik van kernwapens teen [[Japan]] as 'n besluit van die Gekombineerde Beleidskomitee opgeteken sou word.<ref>{{harvnb|Gowing|1964|p=372}}.</ref> Die Gekombineerde Beleidskomitee het die Gekombineerde Ontwikkelingstrust in Junie 1944 gestig, met Groves as voorsitter, om uraan- en [[torium]]erts op internasionale markte te bekom. Die [[Demokratiese Republiek die Kongo|Belgiese Kongo]] en Kanada het 'n groot deel van die uraan ter wêreld buite [[Oos-Europa]] gehou, en die Belgiese regering in ballingskap was in Londen. Brittanje het ingestem om die meeste Belgiese erts aan die Verenigde State te gee, omdat hulle nie die grootste deel van die voorraad weens die Amerikaanse beperkings sou gebruik nie.<ref>{{harvnb|Bernstein|1976|pp=223–224}}.</ref> In 1944 koop die trust 1 560 000&nbsp;kg uraanoksiederts van maatskappye wat myne in die Belgiese Kongo bedryf. Om te verhoed dat die Amerikaanse minister van finansies, Henry Morgenthau Jr., oor die projek ingelig word, is 'n spesiale rekening gebruik wat nie onderhewig was aan die gewone ouditering en kontroles nie, 'n trustrekening. Tussen 1944 en die tyd dat hy in 1947 by die trust bedank, deponeer Groves altesaam VS$ 37,5 miljoen in die trust se rekening.<ref>{{harvnb|Jones|1985|pp=90, 299–306}}.</ref> Groves waardeer die vroeë Britse atoomnavorsing en die bydraes van die Britse wetenskaplikes tot die Manhattan-projek, maar verklaar dat die Verenigde State ook sonder hul hulp sou kon slaag.{{r|fakley1983}} Hy het ook gesê dat Churchill "die beste vriend was wat die atoombomprojek gehad het [omdat] hy Roosevelt se belangstelling hoog gehou het … Hy het hom net die hele tyd opgewek deur te vertel hoe belangrik hy dink die projek is."{{sfn|Ermenc|1989|p=238}} Die Britse deelname aan oorlogstyd was van deurslaggewende belang vir die sukses van die onafhanklike kernwapenprogram van die Verenigde Koninkryk na die oorlog, toe die McMahon-wet van 1946 Amerikaanse kernsamewerking tydelik beëindig het.{{r|fakley1983}} == Projekaanlegte == <imagemap> Lêer:Manhattan Project US Canada Map 2.svg|duimnael|upright=3.2|senter|'n Seleksie van Amerikaanse en Kanadese plekke wat belangrik was vir die Manhattan-projek. |alt=Map of the United States and southern Canada with major project sites marked circle 50 280 20 [[Calutron|Berkeley, California]] circle 140 400 20 [[Project Camel|Inyokern, California]] circle 170 100 20 [[Hanford Site|Richland, Washington]] circle 220 20 20 [[Trail, British Columbia]] circle 230 270 20 [[Wendover Air Force Base|Wendover, Utah]] circle 290 360 20 [[Monticello, Utah]] circle 320 360 20 [[Uravan, Colorado]] circle 340 440 20 [[Los Alamos Laboratory|Los Alamos, New Mexico]] circle 340 500 20 [[Trinity test|Alamogordo, New Mexico]] circle 610 290 20 [[Ames Project|Ames, Iowa]] circle 660 400 20 [[Mallinckrodt Incorporated|St Louis, Missouri]] circle 710 310 20 [[Argonne National Laboratory|Chicago, Illinois]] circle 730 370 20 [[Newport Chemical Depot|Dana, Indiana]] circle 800 350 20 [[Dayton Project|Dayton, Ohio]] circle 760 540 20 [[Alabama Army Ammunition Plant|Sylacauga, Alabama]] circle 890 390 20 [[P-9 Project|Morgantown, West Virginia]] circle 800 460 20 [[Clinton Engineer Works|Oak Ridge, Tennessee]] circle 910 160 20 [[Montreal Laboratory|Chalk River Laboratories]] circle 920 260 20 [[Rochester, New York]] circle 950 360 20 [[Washington, D.C.]] desc none </imagemap> === Oak Ridge === [[Lêer:Y-12 Shift Change.jpg|duimnael|Skofwisseling by die Y-12-uraanverrykingsaanleg by die Clinton Engineer Works in Oak Ridge, Tennessee, op 11 Augustus 1945. Teen Mei 1945 was 82&nbsp;000 mense in diens van die Clinton Engineer Works.<ref name="Johnson & Jackson pp. 168–169" /> Foto deur die Manhattan-fotograaf Ed Westcott.]] Die dag nadat hy die projek oorgeneem het, het Groves saam met kolonel Marshall 'n treinrit na Tennessee geneem om die voorgestelde terrein daar te ondersoek, en Groves was beïndruk.<ref>{{harvnb|Hewlett|Anderson|1962|pp=116–117}}.</ref><ref>{{harvnb|Groves|1962|pp=25–26}}.</ref> Op 29 September 1942 het Robert P. Patterson, die onder-oorlogsekretaris van die Verenigde State, die ''Corps of Engineers'' gemagtig om 56&nbsp;000 akker (23&nbsp;000 ha) grond deur 'n vooraanstaande domein te verkry teen 'n koste van $3,5 miljoen. 'n Bykomende 3&nbsp;000 [[akker]] (1200&nbsp;ha) is daarna verkry. Ongeveer 1&nbsp;000 gesinne is geraak deur die onteieningsbevel wat op 7 Oktober in werking getree het.<ref>{{harvnb|Jones|1985|p=78}}.</ref> Betogings, regsappèlle en 'n 1943-kongresondersoek was tevergeefs.<ref name="Johnson & Jackson, pp. 39-43">{{harvnb|Johnson|Jackson|1981|pp=39–43}}.</ref> Teen die middel van November het die ''U.S. Marshals'' kennisgewings afgelewer vir inwoners om hul plaashuise te ontruim, en konstruksiekontrakteurs te laat intrek.<ref name="Fine&Remington, pp. 663-664">{{harvnb|Fine|Remington|1972|pp=663–664}}.</ref> Sommige families het twee weke kennis gekry om plase wat hul geslagte lank bewoon het, te ontruim;<ref>{{cite web|title=Oak Ridge National Laboratory Review, Vol. 25, Nos. 3 and 4, 2002 |url=http://www.ornl.gov/info/ornlreview/rev25-34/chapter1.shtml |publisher=ornl.gov |access-date=9 Maart 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090825162412/http://www.ornl.gov/info/ornlreview/rev25-34/chapter1.shtml |archive-date=25 Augustus 2009}}</ref> ander het hulle daar gevestig nadat hulle uitgesit is om plek te maak vir die Great Smoky Mountains- Nasionale Park in die 1920's of die Norrisdam in die 1930's.<ref name="Johnson & Jackson, pp. 39-43" /> Die uiteindelike koste van grondverkryging in die gebied, wat eers in Maart 1945 voltooi is, was slegs ongeveer $2,6 miljoen, wat op ongeveer $47 per akker uitgewerk het.<ref>{{harvnb|Jones|1985|pp=327–328}}.</ref> Toe die Goewerneur van Tennessee, Prentice Cooper, die openbare proklamasie nommer twee, wat Oak Ridge tot 'n totale uitsluitingsgebied verklaar, wat aldus nié sonder die nodige militêre toestemming betree kon word nie, ontvang, het hy dit in woede opgeskeur.<ref>{{harvnb|Johnson|Jackson|1981|p=49}}.</ref> Oorspronklik bekend as die Kingston Demolition Range, is die terrein vroeg in 1943 amptelik herdoop tot die Clinton Engineer Works (CEW).<ref>{{harvnb|Johnson|Jackson|1981|p=8}}.</ref> Terwyl Stone & Webster op die produksiefasiliteite gekonsentreer het, het die argitektuur- en ingenieursfirma Skidmore, Owings & Merrill 'n residensiële gemeenskap vir 13&nbsp;000 ontwerp en gebou. Die gemeenskap was aan die hange van Black Oak Ridge geleë, waaruit die nuwe stad Oak Ridge sy naam gekry het.<ref>{{harvnb|Johnson|Jackson|1981|pp=14–17}}.</ref> Die teenwoordigheid van die leër op Oak Ridge het in Augustus 1943 toegeneem toe Nichols vir Marshall as hoof van die Manhattan Engineer District vervang het. Een van sy eerste take was om die distrikshoofkwartier na Oak Ridge te verskuif, hoewel die naam van die distrik nie verander het nie.<ref>{{harvnb|Jones|1985|p=88}}.</ref> In September 1943 is die administrasie van gemeenskapsgeriewe aan Turner Construction Company uitgekontrakteer deur middel van 'n filiaal, die Roane-Anderson Company (vir Roane en Anderson Counties, waarin Oak Ridge geleë was).<ref name="Roane-Anderson">{{harvnb|Jones|1985|pp=443–446}}.</ref> Chemiese ingenieurs, onder wie William J. (Jenkins) Wilcox Jr. (1923–2013) en Warren Fuchs, was deel van 'n "verwoede poging" om 10% tot 12% verrykte uraan-235 te vervaardig, bekend as die kodenaam "tuballoy tetroxide", met streng sekuriteit en spoedige goedkeuring vir voorrade en materiaal.<ref>William J. (Bill) Wilcox Jr., Oak Ridge City Historian, Retired Technical Director for the Oak Ridge Y-12 & K-25 Plants, 11 November 2007, [https://web.archive.org/web/20141129042228/http://www.oakridgeheritage.com/images/Early_Days_of_Oak_Ridge_and_Wartime_Y-12.pdf Early Days of Oak Ridge and Wartime Y-12], URL besoek op 22 November 2014</ref> Die bevolking van Oak Ridge brei egter gouer uit as die aanvanklike planne en bereik 'n hoogtepunt van 75&nbsp;000 in Mei 1945, teen daardie tyd was 82&nbsp;000 mense werksaam by die Clinton Engineer Works,<ref name="Johnson & Jackson pp. 168–169">{{harvnb|Johnson|Jackson|1981|pp=168–169}}.</ref> en 10&nbsp;000 by Roane-Anderson.<ref name="Roane-Anderson" /> Die kuns[[fotograaf]], Josephine Herrick, en haar kollega, Mary Steers, het gehelp om die werk by Oak Ridge te dokumenteer.<ref>{{cite web |title=Josephine Herrick's Photo Legacy Comes Into View |url=http://womensenews.org/story/our-history/140918/josephine-herricks-photo-legacy-comes-view |archive-url=https://web.archive.org/web/20150906105122/http://womensenews.org/story/our-history/140918/josephine-herricks-photo-legacy-comes-view |archive-date=6 September 2015 |publisher=Women's enews |access-date=7 September 2015}}</ref> === Los Alamos === [[Lêer:Los Alamos colloquium.jpg|links|duimnael|Fisici vergader in die Los Alamos-laboratorium oor die kernfusiewapen, bekend as "Super" in April 1946. In die voorste ry is Norris Bradbury, John Manley, [[Enrico Fermi]] en J.M.B. (Jerome) Kellogg (1905–1981). Robert Oppenheimer, in die donker jas, is agter Manley; links van Oppenheimer is [[Richard Feynman]]. Die weermagoffisier aan die linkerkant is kolonel Oliver Haywood]] Die idee om ''Projek Y'' by Oak Ridge te vestig, is oorweeg, maar uiteindelik is daar besluit om 'n meer afgeleë plek te vind. Op aanbeveling van Oppenheimer is die soektog na 'n geskikte perseel beperk tot die omgewing van [[Albuquerque, Nieu-Meksiko]], waar Oppenheimer 'n plaas besit het. In Oktober 1942 is majoor John H. Dudley van die Manhattan-distrik gestuur om in die gebied 'n geskikte terrein te identifiseer. Hy het 'n terrein naby Jemez Springs, Nieu-Meksiko, aanbeveel.<ref>{{harvnb|Jones|1985|pp=83–84}}.</ref> Op 16 November het Oppenheimer, Groves, Dudley en ander die gebied besoek. Oppenheimer was bang dat die hoë kranse rondom die terrein sy werkers kloustrofobies sou laat voel, terwyl die ingenieurs besorg was oor die moontlikheid van oorstromings. Die geselskap het toe na die omgewing van die Los Alamos Ranch School beweeg. Oppenheimer was beïndruk en het 'n sterk voorkeur vir die terrein uitgespreek, met verwysing na die natuurlike skoonheid en uitsig op die Sangre de Cristo-gebergte, wat volgens hom diegene wat aan die projek sou werk, sou inspireer.<ref>{{harvnb|Fine|Remington|1972|pp=664–665}}.</ref><ref>{{cite web |url=http://www.lanl.gov/history/road/school-arsenal.shtml |publisher=Los Alamos National Laboratory |title=50th Anniversary Article: Oppenheimer's Better Idea: Ranch School Becomes Arsenal of Democracy |access-date=6 April 2011}}</ref> Die ingenieurs was bekommerd oor die swak toegangspad en of die watertoevoer voldoende sou wees, maar het andersins gevoel dat dit ideaal was.<ref>{{harvnb|Groves|1962|pp=66–67}}.</ref> Patterson het die verkryging van die terrein op 25 November 1942 goedgekeur, met die toestemming van $440&nbsp;000 vir die aankoop van die terrein van 22&nbsp;000 hektaar, waarvan altesaam 3&nbsp;600 hektaar reeds in die federale regering se besit was.<ref name="Jones, pp. 328-331" /> Die Minister van Landbou, Claude R. Wickard, het die gebruik van sowat 18&nbsp;100&nbsp;ha van die Amerikaanse Bosdiensgrond aan die Oorlogsdepartement toegestaan "solank die militêre noodsaaklikheid voortduur".<ref>{{cite web |url=http://www.lanl.gov/history/road/pdf/4-8-43.pdf |publisher=Los Alamos National Laboratory |title=Secretary of Agriculture granting use of land for Demolition Range |date=8 April 1943 |access-date=6 April 2011 |archive-date=20 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110420213401/http://www.lanl.gov/history/road/pdf/4-8-43.pdf |url-status=dead }}</ref> Die behoefte aan grond, 'n nuwe pad en later die reg vir 'n 25&nbsp;km lange kragleiding, het uiteindelik grondaankope tydens die oorlogstyd na 18&nbsp;509,1&nbsp;ha laat styg, maar slegs $414&nbsp;971 is bestee.<ref name="Jones, pp. 328-331">{{harvnb|Jones|1985|pp=328–331}}.</ref> Die konstruksie is gekontrakteer aan die M.M. Sundt Company van [[Tucson]], [[Arizona]], met Willard C. Kruger en medewerkers van Santa Fe, Nieu-Meksiko, as argitek en ingenieur. Daar is begin met die werk in Desember 1942. Groves het aanvanklik $300&nbsp;000 toegeken vir konstruksie, drie keer meer as Oppenheimer se skatting, met 'n beplande voltooidatum van 15 Maart 1943. Dit het gou duidelik geword dat die omvang van Projek Y groter was as wat verwag is, en teen die tyd dat Sundt klaar was met konstruksie op 30 November 1943 is meer as $7 miljoen bestee.<ref>{{harvnb|Hunner|2004|pp=31–32}}.</ref> [[Lêer:Los Alamos map.gif|duimnael|Kaart van Los Alamos-terrein, Nieu-Meksiko, 1943–45]] Omdat dit 'n geheime projek was, is na Los Alamos verwys as ''Site Y'' of ''the Hill''.<ref>{{harvnb|Hunner|2004|p=29}}.</ref> Geboortesertifikate van babas wat tydens die oorlog in Los Alamos gebore is, se geboorteplek is as Posbus 1663 in Santa Fe gelys.<ref>{{harvnb|Hunner|2004|p=40}}.</ref> Aanvanklik sou Los Alamos 'n militêre laboratorium gewees het saam met Oppenheimer en ander navorsers wat aan die weermag opdrag sou kon gee. Oppenheimer het so ver gegaan om vir homself 'n uniform van luitenant-kolonel te bestel, maar twee belangrike fisici, Robert Bacher en Isidor Rabi, het die idee afgekeur. Conant, Groves en Oppenheimer het toe 'n kompromis beraam waardeur die laboratorium deur die Universiteit van Kalifornië onder kontrak by die Oorlogdepartement bedryf is.<ref>{{harvnb|Hewlett|Anderson|1962|pp=230–232}}.</ref> === Chicago === 'n Leër-''Office of Scientific Research and Development'' (OSRD)-raad het op 25 Junie 1942 besluit om 'n loodsaanleg vir plutoniumproduksie in Red Gate Woods suidwes van [[Chicago]] te bou. In Julie het Nichols gereël vir die huur van 415&nbsp;ha van die distrik Cook County Forest Preserve, en kaptein James F. Grafton (1908–1969) is aangestel as gebiedsingenieur in Chicago. Dit het gou geblyk dat die omvang van die bedrywighede te groot was vir die gebied, en daar is besluit om die aanleg by Oak Ridge te bou en 'n navorsings- en toetsfasiliteit in Chicago te behou.<ref>{{harvnb|Jones|1985|pp=67–71}}.</ref><ref name="Red Gate Woods" /> Vertragings met die oprigting van die aanleg in Red Gate Woods het Compton daartoe gedwing om die Metallurgical Laboratory te magtig om die eerste kernreaktor onder die stadion van Stagg Field by die Universiteit van Chicago te bou. Die reaktor het 'n enorme hoeveelheid grafietblokke en uraankorrels benodig. Destyds was daar 'n beperkte bron van suiwer uraan. Frank Spedding van die Iowa State Universiteit kon slegs twee kort ton suiwer uraan produseer. 'n Bykomende drie kort ton uraanmetaal is verskaf deur Westinghouse Lamp Plant, wat vinnig deur 'n eksperimentele saamgeflanste proses vervaardig is. 'n Groot vierkantige ballon is deur Goodyear Tyre maatskappy gebou om die reaktor toe te maak.<ref>{{Cite web|title=FRONTIERS Research Highlights 1946–1996|publisher=Office of Public Affairs, Argonne National Laboratory|page=11|osti=770687|doi=10.2172/770687|year=1996|url=https://digital.library.unt.edu/ark:/67531/metadc725589/m2/1/high_res_d/770687.pdf}}</ref><ref>{{cite journal |last=Walsh|first=John|title=A Manhattan Project Postscript|journal=Science|date=19 Junie 1981|volume=212|pp=1369–1371|url=http://pbadupws.nrc.gov/docs/ML0533/ML053340429.pdf|access-date=23 Maart 2013|issn=0036-8075|doi=10.1126/science.212.4501.1369|pmid=17746246|issue=4501|bibcode= 1981Sci...212.1369W}}</ref> Op 2 Desember 1942 het 'n span onder leiding van Enrico Fermi die eerste kunsmatige selfonderhoudende kern[[kettingreaksie]] begin in 'n eksperimentele reaktor bekend as ''Chicago Pile-1''.<ref>{{cite web |title=CP-1 (Chicago Pile 1 Reactor)|url=http://www.ne.anl.gov/About/reactors/early-reactors.shtml|publisher=Argonne National Laboratory; U.S. Department of Energy|access-date=12 April 2013}}</ref> Die punt waarop 'n reaksie selfonderhoudend word, het bekend geword as "om kritiek te gaan". Compton het die sukses aan Conant in Washington, DC, gerapporteer deur 'n gekodeerde telefoonoproep en gesê: "Die Italiaanse navigator [Fermi] het pas in die nuwe wêreld geland."<ref>{{harvnb|Compton|1956|p=144}}.</ref> In Januarie 1943 het Grafton se opvolger, majoor Arthur V. Peterson, opdrag gegee dat ''Chicago Pile-1'' uitmekaar gehaal moes word en weer by Red Gate Woods saamgestel word, aangesien hy die werking van 'n reaktor as te gevaarlik vir 'n digbevolkte gebied beskou het.<ref>{{harvnb|Jones|1985|pp=195–196}}.</ref> Op die Argonne-terrein het ''Chicago Pile-3'', die eerste swaarwaterreaktor, op 15 Mei 1944 kritiek geword.{{sfn|Holl|Hewlett|Harris|1997|p=428}}<ref name="fermi">{{cite journal |last=Fermi |first=Enrico |title=The Development of the first chain reaction pile |url=https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-american-philosophical-society_1946-01-29_90_1/page/20 |journal=Proceedings of the American Philosophical Society |year=1946 |volume=90 |issue=1 |pp=20–24 |jstor=3301034}}</ref> Na die oorlog is die bedrywighede wat by Red Gate oorgebly het, verskuif na die nuwe terrein van die Argonne Nasionale Laboratorium, ongeveer 9,7&nbsp;km daarvandaan.<ref name="Red Gate Woods">{{cite web |url=http://www.lm.doe.gov/SiteA_PlotM/fact_sheet_site_a.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20141026070527/http://www.lm.doe.gov/SiteA_PlotM/fact_sheet_site_a.pdf|archive-date=26 Oktober 2014 |title=Site A/Plot M, Illinois, Decommissioned Reactor Site Fact Sheet |access-date=3 Desember 2012}}</ref> === Hanford === Teen Desember 1942 was daar kommer dat selfs Oak Ridge te naby aan 'n digte bevolkingsentrum ([[Knoxville]]) was in die onwaarskynlike geval van 'n groot kernongeluk. Groves het DuPont in November 1942 gewerf as hoofkontrakteur vir die konstruksie van die plutoniumproduksiekompleks. DuPont is 'n standaardkoste plus vastefooi-kontrak aangebied, maar die president van die maatskappy, Walter S. Carpenter, Jr., wou geen wins van enige aard hê nie en het gevra dat die voorgestelde kontrak gewysig word om die maatskappy uitdruklik uit te sluit in die verkryging van enige patentregte. Dit is aanvaar, maar om wetlike redes is ooreengekom op 'n nominale fooi van een dollar. Na die oorlog het DuPont gevra om vroeg van die kontrak ontslae te raak, en moes 33 sent teruggee.<ref>{{harvnb|Groves|1962|pp=58–59}}.</ref> [[Lêer:Hanford workers.jpg|duimnael|Hanford-werkers ontvang hul salarisse by die Western Union-kantoor.]] DuPont het aanbeveel dat die perseel ver geleë moet wees van die bestaande uraanproduksie-aanleg by Oak Ridge.<ref>{{harvnb|Groves|1962|pp=68–69}}.</ref> In Desember 1942 stuur Groves kolonel Franklin Matthias en DuPont-ingenieurs na potensiële terreine. Matthias het berig dat Hanford Site naby Richland, Washington, 'ideaal was in feitlik alle opsigte'. Dit was geïsoleer en naby die [[Columbiarivier]], wat voldoende water kon voorsien om die reaktore wat die plutonium sou produseer, af te koel. Groves het die terrein in Januarie besoek en die Hanford Engineer Works (HEW) gestig, met die kodenaam "Site W".<ref>Jones, Vincent (1985). Manhattan: The Army and the Atomic Bomb (PDF). Washington, D.C.: United States Army Center of Military History.bl 108–111</ref> Ondersekretaris Patterson het op 9 Februarie sy goedkeuring verleen en $5 miljoen toegewys vir die verkryging van 16 000 hektaar grond in die gebied. Die federale regering het ongeveer 1 500 inwoners van White Bluffs en Hanford, en nabygeleë nedersettings, asook die Wanapum en ander stamme wat die gebied gebruik het, hervestig. 'n Geskil het met boere ontstaan oor vergoeding vir gewasse wat reeds geplant is voordat die grond verkry is. Waar skedules dit toelaat, het die weermag toegelaat dat die oes geoes word, maar dit was nie altyd moontlik nie. Die proses vir die verkryging van grond het gesloer en is nie voor die einde van die Manhattan-projek in Desember 1946 voltooi nie.<ref>{{harvnb|Jones|1985|p=342}}.</ref> Die geskil het nie die werk vertraag nie. Alhoewel die vordering met die ontwerp van die reaktor by Metallurgical Laboratory en DuPont nie genoegsaam gevorder het om die omvang van die projek akkuraat te voorspel nie, is daar in April 1943 'n begin gemaak met fasiliteite vir ongeveer 25 000 werkers, waarvan die helfte na verwagting op die perseel sou woon. Teen Julie 1944 was ongeveer 1 200 geboue opgerig en byna 51 000 mense het in die konstruksiekamp gewoon. As gebiedsingenieur het Matthias algehele beheer oor die terrein uitgeoefen.<ref>{{harvnb | Jones | 1985 | pp = 452–457}}.</ref> Op die hoogtepunt was die konstruksiekamp die derde-hoogsbevolkte stad in die staat Washington.<ref>{{harvnb | Thayer | 1996 | p = 16}}.</ref> Hanford het 'n vloot van meer as 900 busse bestuur, meer as die stad Chicago.<ref>{{harvnb | Jones | 1985 | p = 401}}.</ref> Soos Los Alamos en Oak Ridge, was Richland 'n afgesperde gemeenskap met beperkte toegang, maar dit het meer soos 'n Amerikaanse bloeistad gelyk: die militêre profiel was laer en fisieke veiligheidselemente soos hoë heinings, torings en waghonde was minder waarneembaar.<ref>{{harvnb | Jones | 1985 | pp = 463–464}}.</ref> === Kanadese terreine === ==== Brits-Columbië ==== Cominco het sedert 1930 elektrolitiese waterstof in Trail, [[Brits-Columbië]], vervaardig. Harold Urey het in 1941 voorgestel dat die aanleg swaarwater sou kon produseer. By die bestaande aanleg van $10 miljoen wat 3 215 selle gehad het wat 75 MW hidroëlektriese krag verbruik, is sekondêre elektroliseselle gevoeg om die [[deuterium]]konsentrasie in die [[water]] van 2,3% tot 99,8% te verhoog. Vir hierdie proses het Hugh Taylor van Princeton 'n [[platinum]]-op-[[koolstof]]katalisator vir die eerste drie fases ontwikkel, terwyl Urey 'n [[nikkel]]-chroomtrioksied een vir die vierde stadium toring ontwikkel het. Die finale koste was $ 2,8 miljoen. Die Kanadese regering het eers in Augustus 1942 van die projek verneem. Die swaarwaterproduksie van Trail het in Januarie 1944 begin en het voortgegaan tot 1956. Swaarwater van Trail is gebruik vir ''Chicago Pile 3'', die eerste reaktor wat swaarwater en natuurlike uraan gebruik, wat kritiek gegaan het op 15 Mei 1944.<ref name="Waltham, pp. 8-9">{{harvnb|Waltham|2002|pp=8–9}}.</ref> ==== Ontario ==== Die Chalk River, [[Ontario]]-terrein, is gestig om die geallieerde pogings by die Montreal-laboratorium te huisves, weg van 'n stedelike gebied. 'n Nuwe gemeenskap is in Deep River, Ontario, gebou om hostelle en fasiliteite vir die spanlede te bied. Die terrein is gekies vir die nabyheid van die industriële vervaardigingsgebied van Ontario en [[Quebec]], en die nabyheid van 'n spoornodus langs 'n groot militêre basis, Kamp Petawawa. Dit is aan die Ottawarivier geleë en het toegang tot voldoende water gehad. Die eerste direkteur van die nuwe laboratorium was Hans von Halban. Hy is in Mei 1944 vervang deur John Cockcroft, wat op sy beurt opgevolg is deur Bennett Lewis in September 1946. 'n Loodsreaktor bekend as ZEEP (''zero-energy experimental pile ↔'' nul-energie eksperimentele stapel) word die eerste Kanadese reaktor, en die eerste wat buite die Verenigde State voltooi is, toe dit in September 1945 kritiek gegaan het. ZEEP het tot 1970 vir navorsing in gebruik bly.<ref>{{cite web |url=http://www.sciencetech.technomuses.ca/english/whatson/zeep.cfm |archive-url=https://web.archive.org/web/20140306233719/http://www.sciencetech.technomuses.ca/english/whatson/zeep.cfm |archive-date=6 March 2014 |title=ZEEP – Canada's First Nuclear Reactor |publisher=Canada Science and Technology Museum}}</ref> 'n Groter 10 MW NRX-reaktor, wat tydens die oorlog ontwerp is, is voltooi en het in Julie 1947 krities gegaan.<ref name="Waltham, pp. 8-9" /> ==== Noordwestelike gebiede ==== Die Eldorado-myn by Port Radium in die [[Noordwestelike gebiede]] was 'n bron van uraanerts.<ref>{{harvnb|Jones|1985|pp=8, 62}}.</ref> === Swaarwater-terreine === Alhoewel DuPont se voorkeurontwerpe vir die kernreaktors helium verkoeling en grafiet as moderator gebruik het, het DuPont steeds belang gestel om swaarwater as rugsteun te gebruik, in geval die grafietreaktorontwerp om die een of ander rede onuitvoerbaar sou wees. Vir hierdie doel is beraam dat 3 kort ton (2,7 t) swaarwater per maand benodig word. Die P-9-projek was die regeringsnaam vir die produksieprogram vir swaarwater. Aangesien die aanleg by Trail, wat toe in aanbou was, 0,5 kort ton (0,45 ton) per maand kon lewer, was ekstra kapasiteit nodig. Groves het DuPont daarom gemagtig om swaarwatergeriewe by die Morgantown Ordnance Works, naby Morgantown, [[Wes-Virginië]], te vestig; by die Wabash River Ordnance Works, naby Dana en Newport, Indiana; en by die Alabama Ordnance Works, naby Childersburg en Sylacauga, [[Alabama]]. Alhoewel dit bekend staan as Ordnance Works en daarvoor betaal word onder die Ordnance Department kontrakte, is dit gebou en bedryf deur die ''Army Corps of Engineers''. Die Amerikaanse aanlegte het 'n ander proses gebruik as die van Trail; swaarwater is deur [[distillasie]] onttrek, en gebruik die effens hoër [[kookpunt]] van swaar water.<ref>{{harvnb|Jones|1985|pp=107–108}}.</ref><ref>{{harvnb|Hewlett|Anderson|1962|pp=201–202}}.</ref> == Uraan == === Erts === [[Lêer:Shinkolobwe.jpg|duimnael|Die meeste uraan wat in die Manhattan-projek gebruik is, kom van die Shinkolobwe-myn in die Belgiese Kongo.]] Die belangrikste grondstof vir die projek was uraan, wat as [[brandstof]] vir die reaktore gebruik is, as voerder wat in plutonium omskep is, en in sy verrykte vorm in die kernwapen self. Daar was vier bekende neerslae van uraan in 1940: in [[Colorado]], in die noorde van Kanada, in Joachimsthal in [[Tsjeggo-Slowakye]] en in die Belgiese Kongo.<ref>{{harvnb|Smyth|1945|p=39}}.</ref> Almal behalwe Joachimstal was onder die gealieerders se beheer. In 'n opname van November 1942 is vasgestel dat voldoende hoeveelhede uraan beskikbaar is om aan die vereistes van die projek te voldoen.<ref>{{harvnb|Smyth|1945|p=92}}</ref> Nichols het met die ministerie van buitelandse sake gereël dat uitvoerbeheer op uraanoksied geplaas word en onderhandel word vir die aankoop van 1200 kort ton (1 100 ton) uraanerts uit die Belgiese Kongo wat in 'n pakhuis op [[Staten-eiland]] gestoor is en die oorblywende voorrade gemynde erts wat in die Kongo gestoor word. Hy het met Eldorado Gold Mines onderhandel vir die aankoop van erts by die raffinadery in Port Hope, Ontario, en die versending daarvan in lotte van 100 ton. Die Kanadese regering het daarna die aandele van die maatskappy gekoop totdat dit 'n beherende belang verkry het.<ref>{{harvnb|Hewlett|Anderson|1962|pp=85–86}}.</ref> Alhoewel hierdie aankope voldoende voorsien het om in oorlogse behoeftes te voorsien, het die Amerikaanse en Britse leiers tot die gevolgtrekking gekom dat dit in hul lande se belang was om soveel moontlik van die uraanafsettings ter wêreld te verkry. Die rykste bron van erts was die Shinkolobwe-myn in die Belgiese Kongo, maar dit is oorstroom en toegemaak. Nichols het sonder sukses gepoog om die heropening en die verkoop van die toekomstige produksie aan die Verenigde State te onderhandel met Edgar Sengier, die direkteur van die maatskappy wat die myn besit, die Union Minière du Haut-Katanga.<ref>{{harvnb|Jones|1985|p=295}}.</ref> Die aangeleentheid is toe deur die Gekombineerde Beleidskomitee oorgeneem. Aangesien 30 persent van Union Minière se voorraad deur Britse belange beheer is, het die Britte die leiding geneem in onderhandelinge. Sir John Anderson en ambassadeur John Winant het 'n ooreenkoms met Sengier en die Belgiese regering in Mei 1944 aangekondig vir die heropening van die myn en 1720 kort ton erts om teen $ 1,45 per pond te koop.<ref>{{harvnb|Hewlett|Anderson|1962|pp=285–288}}.</ref> Om die afhanklikheid van die Britte en Kanadese vir erts te voorkom, het Groves ook gereël dat die Amerikaanse Vanadium Corporation-voorraad in Uravan, [[Colorado]], gekoop word. Uraanmynbou in Colorado het ongeveer 800 kort ton erts opgelewer. Mallinckrodt Ingelyf in [[St. Louis]], [[Missouri]], het die rou erts geneem en in [[salpetersuur]] opgelos om uraannitraat te produseer. [[Eter (chemie)|Eter]] is dan bygevoeg in 'n vloeistof-vloeistof-ekstraksieproses om die onsuiwerhede van die uraannitraat te skei. Dit is dan verhit tot uraan-trioksied, wat tot hoogs suiwer uraniumdioksied gereduseer is.<ref>{{harvnb|Ruhoff|Fain|1962|pp=3–9}}.</ref> Teen Julie 1942 het Mallinckrodt 'n ton suiwer oksied per dag geproduseer, maar dit was aanvanklik moeiliker vir kontrakteurs Westinghouse en Metal Hydrides.<ref>{{harvnb|Hoddeson|Henriksen|Meade|Westfall|1993|p=31}}</ref> Die produksie was te stadig en die gehalte was onaanvaarbaar laag. 'n Spesiale tak van die Metallurgical Laboratory is gestig by Iowa State College in Ames, [[Iowa]], onder Frank Spedding om alternatiewe te ondersoek. Dit het bekend geword as die Ames-projek, en die Ames-proses het in 1943 beskikbaar geword.<ref>{{harvnb|Hewlett|Anderson|1962|pp=87–88}}.</ref> <gallery mode="packed" caption=" Uraanverwerking by Ames " heights="250px"> Lêer:Ames Process pressure vessel lower.jpg| 'n " Bom" (drukvat) wat uraan halides en opofferingsmetaal bevat, waarskynlik [[magnesium]], word in 'n oond laat sak. Lêer:Ames Process pressure vessel remnant slag after reaction.jpg| Na die reaksie is die binnekant van 'n bom bedek met oorblyfsel metaal. Lêer:Ames Process uranium biscuit.jpg|'n "Koekie" van uraanmetaal van die [[redoksreaksie]]. </gallery> === Isotoopskeiding === Natuurlike uraan bestaan uit 99,3% uraan-238 en 0,7% uraan-235, maar slegs laasgenoemde is skeibaar. Die chemies identiese uraan-235 moet fisies van die meer volop isotoop geskei word. Verskeie metodes is oorweeg vir uraanverryking, waarvan die meeste by Oak Ridge uitgevoer is.<ref>{{harvnb|Smyth|1945|pp=154–156}}.</ref> Die mees voor die hand liggende tegnologie, die sentrifuge, het misluk, maar elektromagnetiese skeiding, gasvormige diffusie en termiese diffusietegnologieë was suksesvol en het tot die projek bygedra. In Februarie 1943 het Groves die idee gekry om die uitset van sommige aanlegte as die inset vir ander te gebruik.<ref>{{harvnb|Jones|1985|p=157}}.</ref> [[Lêer:Clinton Engineer Works.png|duimnael|senter|upright=3.2| Oak Ridge het verskeie uraan-skeidingstegnologieë gehad. Die Y-12 elektromagnetiese skeidingsaanleg is regs bo. Die gasvormige diffusie-aanlegte K-25 en K-27 is links onder, naby die S-50 termiese diffusie-aanleg. Die X-10 was vir plutoniumproduksie.|alt=Contour map of the Oak Ridge area. There is a river to the south, while the township is in the north.]] ==== Sentrifuges ==== Die sentrifugeproses is in April 1942 as die enigste belowende skeidingsmetode beskou.<ref>{{harvnb|Hewlett|Anderson|1962|pp=22–23}}.</ref> Jesse Beams het gedurende die dertigerjare so 'n proses aan die Universiteit van Virginië ontwikkel, maar het tegniese probleme ondervind. Die proses het hoë [[Omwentelinge per minuut|rotasiesnelhede]] vereis, maar teen sekere snelhede het harmoniese vibrasies ontwikkel wat dreig om die masjinerie uitmekaar te ruk. Dit was dus nodig om vinnig deur hierdie snelhede te versnel. In 1941 begin hy werk met uraanhexafluoried, die enigste bekende gasvormige verbinding van uraan, en kan uraan-235 skei. In Columbia het Urey Karl Cohen die proses laat ondersoek, en hy het 'n wiskundige teorie opgestel wat dit moontlik maak om 'n sentrifugale skeidingseenheid te ontwerp, wat Westinghouse onderneem het om te bou.<ref>{{harvnb|Hewlett|Anderson|1962|p=30}}.</ref> Die opskaling daarvan tot 'n produksie-aanleg was 'n groot tegniese uitdaging. Urey en Cohen beraam dat die vervaardiging van 'n kilogram uraan-235 per dag tot 50 000 sentrifuges met rotors van 1 meter, of 10 000 sentrifuges met 4 meter rotors benodig, as aanvaar kan word dat rotors van 4 meter gebou kon word. Die vooruitsig om soveel rotors aanhoudend teen hoë spoed te laat werk, was uitdagend,<ref>{{harvnb|Hewlett|Anderson|1962|p=64}}.</ref> en toe Beams sy eksperimentele apparaat in werking stel, het hy slegs 60% van die voorspelde opbrengs behaal, wat daarop dui dat meer sentrifuges benodig sou word. Beams, Urey en Cohen het daarna begin werk aan 'n reeks verbeterings wat beloof het om die doeltreffendheid van die proses te verhoog. Gereelde mislukkings van [[Elektriese motor|motors]], aste en [[Laer (toestel)|laers]] teen hoë snelhede het die werk aan die loodsaanleg egter vertraag.<ref>{{harvnb|Hewlett|Anderson|1962|pp=96–97}}.</ref> In November 1942 is die sentrifugeproses deur die Militêre Beleidskomitee laat vaar na aanbeveling van Conant, Nichols en August C. Klein van Stone & Webster.<ref>{{harvnb|Nichols|1987|p=64}}.</ref> Alhoewel die sentrifugemetode deur die Manhattan-projek laat vaar is, het navorsing daaroor na die oorlog aansienlik gevorder met die bekendstelling van die sentrifuge van die Zippe-tipe, wat in die [[Sowjetunie]] ontwikkel is deur Duitse ingenieurs.<ref>{{harvnb | Kemp. | 2012 | pp = 281–287}}.</ref> Uiteindelik het dit die voorkeurmetode geword vir die skeiding van die uraan-isotoop, omdat dit baie goedkoper is as die ander skeidingsmetodes wat tydens die Tweede Wêreldoorlog gebruik is.<ref>{{harvnb | Kemp | 2012 | pp = 291–297}}.</ref> ==== Elektromagnetiese skeiding ==== Elektromagnetiese isotoopskeiding is ontwikkel deur Lawrence aan die Universiteit van Kalifornië se stralingslaboratorium. Hierdie metode gebruik toestelle wat bekend staan as kalutrons, 'n samestelling van die standaard laboratoriummassaspektrometer en die siklotronmagneet. Die naam is afgelei van die woorde Kalifornië, universiteit en [[siklotron]].<ref name="Jones, pp. 117-119">{{harvnb|Jones|1985|pp=117–119}}.</ref> In die [[Elektromagnetisme|elektromagnetiese proses]] het 'n magnetiese veld gelaaide deeltjies afgeweer volgens massa.<ref>{{harvnb|Smyth|1945|pp=164–165}}.</ref> Die proses was nie wetenskaplik elegant of industrieel doeltreffend nie.<ref name="Fine & Remington, p. 684">{{harvnb|Fine|Remington|1972|p=684}}.</ref> In vergelyking met 'n gasdiffusie-aanleg of 'n kernreaktor, sal 'n elektromagnetiese skeidingsaanleg meer skaars materiaal verbruik, meer arbeidskrag benodig en meer kos om te bou. Die proses is nietemin goedgekeur omdat dit gebaseer is op bewese tegnologie en dus minder risiko's inhou. Boonop kan dit in fases gebou word en vinnig industriële kapasiteit bereik.<ref name="Jones, pp. 117-119" /> [[Lêer:Alpha 1 racetrack, Uranium 235 electromagnetic separation plant, Manhattan Project, Y-12 Oak Ridge.jpg|links|duimnael|Alpha I baan by  Y-12]] Marshall en Nichols het ontdek dat die elektromagnetiese isotoopskeidingproses 5 000 kort ton (4 500 ton) [[koper]] sou benodig, wat skaars was op daardie stadium. [[Silwer]] kon dit egter vervang in 'n verhouding van 11:10. Op 3 Augustus 1942 het Nichols met die minister van finansies, Daniel W. Bell, vergader en gevra vir die oordrag van 6 000 ton silwerstawe uit die West Point Bullion-bewaarplek. "Jongman", het Bell vir hom gesê, "jy dink miskien aan silwer in ton, maar die Tesourie sal altyd aan silwer in troois-onse dink!"<ref>{{harvnb|Nichols|1987|p=42}}.</ref> Uiteindelik is 14 700 kort ton (13 300 ton; 430 000 000 troois-onse) gebruik.<ref name="Jones, p. 133" /> Die silwerstawe van 1 000 troois-onse (31&nbsp;kg) is in silindriese biljette gegiet en na Phelps Dodge in Bayway, [[New Jersey]], geneem, waar dit in stroke van 15,9&nbsp;mm dik, 76&nbsp;cm breed en 12 meter lank verwerk is. Hierdie is deur Allis-Chalmers in Milwaukee, Wisconsin, op magnetiese spoele gewikkel. Na die oorlog is al die masjinerie afgebreek en skoongemaak, en die vloerplanke onder die masjinerie is opgeruk en verbrand om klein hoeveelhede silwer te herwin. Uiteindelik het slegs 'n geringe hoeveelheid van die silwer verlore gegaan.<ref name="Jones, p. 133">{{harvnb|Jones|1985|p=133}}.</ref><ref>{{harvnb|Hewlett|Anderson|1962|p=153}}.</ref> Die laaste silwer is in Mei 1970 terugbesorg.<ref>{{harvnb|Jones|1985|p=67}}.</ref> Verantwoordelikheid vir die ontwerp en konstruksie van die elektromagnetiese skeidingsaanleg, wat Y-12 genoem word, is in Junie 1942 deur die S-1-komitee aan Stone & Webster toegewys. Die ontwerp vereis vyf eerste verwerkingseenhede, bekend as Alpha bane, en twee eenhede vir finale verwerking, bekend as Beta bane. In September 1943 het Groves die bou van nog vier bane, bekend as Alpha II, goedgekeur. Die bouwerk het in Februarie 1943 begin.<ref>{{harvnb|Jones|1985|pp=126–132}}.</ref> [[Lêer:" The Calutron Girls" Y-12 Oak Ridge 1944 Large Format (32093954911) (2).jpg|duimnael|Die "''Calutron Girls''" was jong vroue wat kalutron-kontrolepanele op Y-12 gemonitor het. Gladys Owens, wat op die voorgrond sit, was nie bewus van waarby sy betrokke was nie, totdat sy hierdie foto 50 jaar later op 'n openbare toer deur die fasiliteit gesien het. Foto deur Ed Westcott.<ref>{{cite web|url=http://smithdray1.net/angeltowns/or/go.htm|title=The Calutron Girls|publisher=SmithDRay|access-date=22 Junie 2011}}</ref>]] Toe die aanleg in Oktober volgens skedule eksperimenteel in werking gestel word, het die vakuumtenks van 14 ton vanweë die krag van die magnete uit lyn gebly, en moes dit veiliger vasgeheg word. 'n Ernstiger probleem het ontstaan toe die magnetiese spoele begin kortsluit het. In Desember het Groves beveel dat 'n [[magneet]] oopgebreek moes word, en daar was handvol [[roes]] in die magneet. Groves het toe beveel dat die bane afgebreek en die magnete na die fabriek teruggestuur moes word. Daar is 'n beitsfabriek op die terrein opgerig om die pype en toebehore skoon te maak.<ref name="Fine & Remington, p. 684" /> Die tweede Alpha I was eers einde Januarie 1944 in werking, die eerste Beta en eerste en derde Alpha I het in Maart aanlyn gekom en die vierde Alpha I was in April in werking. Die vier Alpha II bane is tussen Julie en Oktober 1944 voltooi.<ref>{{harvnb|Jones|1985|pp=138–139}}.</ref> Tennessee Eastman is gekontrakteer om Y-12 op die gewone koste plus vaste fooi-basis te bestuur, met 'n fooi van $ 22 500 per maand plus $ 7 500 per baan vir die eerste sewe bane en $ 4 000 per addisionele baan.<ref>{{harvnb|Jones|1985|p=140}}.</ref> Die kalutrons word aanvanklik deur wetenskaplikes van Berkeley bedryf om probleme uit te stryk en 'n redelike bedryfsnelheid te behaal. Hulle is toe oorgegee aan opgeleide Tennessee Eastman-operateurs wat slegs 'n hoërskoolopleiding gehad het. Nichols het eenheidsproduksiegegewens vergelyk en Lawrence daarop gewys dat die jong ''hillbilly'' meisies beter presteer as sy doktorsgraad werkers. Hulle het ingestem tot 'n produksiewedloop en Lawrence verloor, 'n morele hupstoot vir die Tennessee Eastman-werkers en toesighouers. Die meisies is "soos soldate opgelei om nie te redeneer nie", terwyl "die wetenskaplikes hulle nie kon weerhou van tydrowende ondersoek na die oorsaak van selfs geringe skommelinge in die meters nie."<ref>{{harvnb|Nichols|1987|p=131}}.</ref> Y-12 het die uraan-235-inhoud aanvanklik tussen 13% en 15% verryk en die eerste paar honderd gram hiervan in Maart 1944 na Los Alamos gestuur. Slegs 1 deel in 5.825 van die uraanvoer het as finale produk verskyn. Baie van die res is in die proses oor toerusting gemors. Moeilike herstelpogings het gehelp om die produksie teen 10% van die uraan-235 voer teen Januarie 1945 te verhoog. In Februarie het die Alpha-bane effens verrykte voer (1,4%) van die nuwe S-50 termiese diffusie-aanleg ontvang. Die volgende maand het dit verbeterde voer (5%) ontvang van die K-25 gasdiffusie-aanleg. Teen Augustus het K-25 uraan geproduseer wat voldoende verryk is om direk in die Beta-bane in te voer.<ref>{{harvnb|Jones|1985|pp=143–148}}.</ref> ==== Gasdiffusie ==== Die belowendste, maar ook die uitdagendste metode vir isotoop skeiding, was gasdiffusie. Graham se wet bepaal dat die effusietempo van 'n gas omgekeerd eweredig is met die vierkantswortel van die molekulêre massa, dus in 'n boks wat 'n semi-deurlaatbare membraan en 'n mengsel van twee gasse bevat, sal die ligter molekules vinniger uit die houer beweeg as die swaarder molekules. Die gas wat die houer verlaat, is ietwat verryk deur die ligter molekules, terwyl die oorblywende gas ietwat meer uitgeput is. Die idee was dat sulke bokse in 'n kaskades van pompe en membrane gevorm kon word, met elke opeenvolgende stadium 'n effens meer verrykte mengsel voortbring. Navorsing na die proses is aan die Universiteit van Columbia uitgevoer deur 'n groep wat Harold Urey, Karl P. Cohen en John R. Dunning insluit.<ref>{{harvnb|Hewlett|Anderson|1962|pp=30–32, 96–98}}</ref> [[Lêer:K-25 aerial view.jpg|links|duimnael|Oak Ridge K-25 – aanleg]] In November 1942 het die Militêre Beleidskomitee die bou van 'n 600-fase gasdiffusie-aanleg goedgekeur.<ref>{{harvnb|Hewlett|Anderson|1962|p=108}}.</ref> Op 14 Desember het M. W. Kellogg 'n aanbod aanvaar om die aanleg, met die kodenaam K-25, te bou. 'n Koste plus vaste fooi-kontrak is beding, wat uiteindelik $ 2,5 miljoen beloop. 'n Afsonderlike korporatiewe entiteit genaamd Kellex is vir die projek geskep, onder leiding van Percival C. Keith, een van Kellogg se vise-presidente.<ref>{{harvnb|Jones|1985|pp=150–151}}.</ref> Die proses het geweldige tegniese probleme ondervind. Die baie korrosiewe gas uraanhexafluoried (UF6) moes gebruik word, aangesien geen plaasvervanger gevind kon word nie. Die motors en pompe moet vakuumdig wees en die grootste probleem was die ontwerp van die versperring, wat sterk, poreus en bestand teen korrosie deur uraanhexafluoried moes wees. Die beste keuse hiervoor blyk [[nikkel]] te wees. Edward Adler en Edward Norris het 'n gaasversperring van gegalvaniseerde nikkel geskep. 'n Loodsaanleg in ses fases is in Columbia gebou om die proses te toets, maar die Norris-Adler-prototiepe blyk te broos te wees. 'n Mededingende versperring is ontwikkel uit poeiernikkel deur Kellex, die Bell Telephone Laboratories en die Bakelite Corporation. In Januarie 1944 beveel Groves die Kellex-versperring in produksie gaan.<ref>{{harvnb|Jones|1985|pp=154–157}}.</ref><ref>{{harvnb|Hewlett|Anderson|1962|pp=126–127}}.</ref> Die ontwerp van Kellex vir K-25 vereis 'n vierverdieping-0,80 km lange U-vormige struktuur wat 54 aangrensende geboue bevat. Dit is in nege afdelings verdeel. Hierbinne was selle van ses fases. Die selle kan onafhanklik of agtereenvolgens binne 'n afdeling bedryf word. Net so kan die gedeeltes afsonderlik of as deel van 'n enkele kaskade bedryf word. 'n Landopname-span het met die bouwerk begin deur die terrein van 2,0 km2 (500 hektaar) in Mei 1943 uit te merk. Die werk aan die hoofgebou het in Oktober 1943 begin, en die loodsaanleg in ses fases was op 17 April 1944 gereed vir gebruik. Groves het die boonste stadiums van die aanleg gekanselleer en Kellex gelas om eerder 'n syvoedingseenheid van 540 stadiums, wat bekend geword het as K-27, te ontwerp en te bou. Kellex het die laaste eenheid op 11 September 1945 aan die bedryfskontrakteur Union Carbide and Carbon oorgedra. Die totale koste, insluitend die K-27-aanleg wat ná die oorlog voltooi is, beloop $ 480 miljoen.<ref>{{harvnb|Jones|1985|pp=158–165}}.</ref> Die produksie-aanleg is in Februarie 1945 in gebruik geneem, en namate kaskade na kaskade aanlyn gekom het, het die kwaliteit van die produk toegeneem. Teen April 1945 het K-25 'n verryking van 1,1% bereik en die produksie van die S-50 termiese diffusie-aanleg is as voer gebruik. Sommige produkte wat die volgende maand geproduseer is, is tot byna 7% verryk. In Augustus is die laaste van die 2 892 fases in gebruik geneem. K-25 en K-27 bereik hul volle potensiaal in die vroeë naoorlogse periode, toe hulle die ander produksie-aanlegte verbygegaan het en die prototipes word vir 'n nuwe generasie aanlegte.<ref>{{harvnb|Jones|1985|pp=167–171}}.</ref> ==== Termiese diffusie ==== Die termiese diffusieproses was gebaseer op Sydney Chapman en David Enskog se teorie, wat verklaar het dat wanneer 'n gemengde gas deur 'n temperatuurgradiënt gaan, die swaarder geneig is om aan die koue punt te konsentreer en die ligter aan die warm punt. Aangesien warm gasse geneig is om te styg en koel stowwe neig om te daal, kan dit gebruik word as 'n middel vir isotope skeiding. Hierdie proses is die eerste keer in 1938 deur Klaus Clusius en Gerhard Dickel in Duitsland gedemonstreer.<ref>{{harvnb|Smyth|1945|pp=161–162}}.</ref> Dit is ontwikkel deur Amerikaanse vlootwetenskaplikes, maar was nie een van die verrykingstegnologieë wat aanvanklik gekies is vir gebruik in die Manhattan-projek nie. Dit was hoofsaaklik as gevolg van twyfel oor die tegniese uitvoerbaarheid daarvan, maar die interdiens-wedywering tussen die leër en die vloot het ook 'n rol gespeel.<ref>{{harvnb|Jones|1985|p=172}}.</ref> Die Naval Research Laboratory het die navorsing voortgesit onder leiding van Philip Abelson, maar daar was weinig kontak met die Manhattan-projek tot April 1944, toe kaptein William S. Parsons, die vlootoffisier wat verantwoordelik was vir die ontwikkeling van wapens in Los Alamos, Oppenheimer nuus gebring het oor die vooruitgang wat gemaak is in die Vloot se eksperimente met termiese diffusie. Oppenheimer het aan Groves geskryf en voorgestel dat die uitset van 'n termiese diffusie-aanleg in Y-12 gevoer kan word. Groves het 'n komitee saamgestel wat bestaan het uit Warren K. Lewis, Eger Murphree en Richard Tolman om die idee te ondersoek, en hulle het beraam dat 'n termiese verspreidingsaanleg van $ 3,5 miljoen 50 kilogram uraan per week tot byna 0,9% uraan-235 kon verryk. Groves het die konstruksie daarvan op 24 Junie 1944 goedgekeur.<ref>{{harvnb|Jones|1985|pp=175–177}}.</ref> [[Lêer:S50plant.jpg|duimnael|Die S-50-aanleg is die donker gebou links bo agter die Oak Ridge-kragstasie (met rookstapels).]] Groves het die H. K. Ferguson Company van Cleveland, Ohio, gekontrakteer om die termiese diffusie-aanleg, wat as S-50 aangewys is, te bou. Groves se adviseurs, Karl Cohen en W. I. Thompson van Standard Oil,<ref>{{harvnb|Hewlett|Anderson|1962|pp=170–172}}.</ref> het beraam dat dit ses maande sou duur om te bou. Groves het Ferguson net vier gegee. Planne vereis dat 15&nbsp;m hoë diffusiekolomme gerangskik in 21 rakke aangebring moet word. Binne elke kolom was drie konsentriese buise. Stoom, verkry uit die nabygeleë K-25-kragstasie teen 'n druk van 690 kPa en 'n temperatuur van 285 °C, het afwaarts gevloei deur die binneste 32 mm-nikkelpyp, terwyl water teen 68 ° C deur die buitenste ysterpyp opwaarts gevloei het. Die uraanhexafluoried het in die middelste koperpyp gevloei en isotoop-skeiding van die uraan het tussen die nikkel- en koperpype plaasgevind.<ref>{{harvnb|Jones|1985|pp=178–179}}.</ref> Die werk het op 9 Julie 1944 begin, en die S-50 het in September gedeeltelik begin werk. Ferguson het die aanleg bedryf deur 'n filiaal bekend as Fercleve. Die aanleg het in Oktober net 4,8&nbsp;kg (0,852% uraan-235) geproduseer. Lekkasies het die volgende paar maande die produksie beperk en gedwing om stil te staan, maar in Junie 1945 het dit 5 770&nbsp;kg opgelewer.<ref>{{harvnb|Jones|1985|pp=180–183}}.</ref> Teen Maart 1945 was al 21 produksierakke in gebruik. Aanvanklik is die produksie van S-50 in Y-12 gevoer, maar vanaf Maart 1945 is al drie verrykingprosesse in serie uitgevoer. S-50 het die eerste fase geword, wat van 0,71% tot 0,89% verryk het. Hierdie materiaal is in die gasvormige diffusieproses in die K-25-aanleg gevoer, wat 'n produk vervaardig het wat tot ongeveer 23% verryk is. Dit is op sy beurt gevoer in Y-12,<ref>{{harvnb|Hewlett|Anderson|1962|pp=300–302}}.</ref> wat dit opgestoot het tot ongeveer 89%, voldoende vir kernwapens.<ref name="Hansen, p. 112">{{harvnb|Hansen|1995b|p=V-112}}.</ref> == Totale produksie van U-235 == Ongeveer 50 kilogram uraan wat tot 89% uraan-235 verryk is, is teen Julie 1945 aan Los Alamos gelewer.<ref name="Hansen, p. 112" /> Die hele 50&nbsp;kg is saam met ongeveer 50% verrykte materiaal (dus gemiddeld ongeveer 85% verryk), is in [[Little Boy]] gebruik.<ref name="Hansen, p. 112" /> == Plutonium == Die tweede ontwikkelingslyn wat deur die Manhattan-projek nagestreef is, het die splytsbare element [[plutonium]] gebruik. Alhoewel daar klein hoeveelhede plutonium in die natuur bestaan, is die beste manier om groot hoeveelhede van die element te verkry in 'n kernreaktor, waarin natuurlike uraan deur neutrone gebombardeer word. Die uraan-238 word oorgedra in uraan-239, wat vinnig verval, eers in neptunium-239 en daarna in plutonium-239.<ref name="Smyth, pp. 130-132" /> Slegs 'n klein hoeveelheid van die uraan-238 sal getransformeer word, dus moet die plutonium chemies van die oorblywende uraan, van enige aanvanklike onsuiwerhede en van ander splytingsprodukte geskei word.<ref name="Smyth, pp. 130-132">{{harvnb|Smyth|1945|pp=130–132}}.</ref> === X-10 Grafietreaktor === [[Lêer:X10 Reactor Face.jpg|duimnael|Werkers laai uraansilinders in die X-10 grafietreaktor.]] In Maart 1943 begin DuPont met die bou van 'n plutonium-aanleg op 'n terrein van 0,5 hektaar (0,5 km2) by Oak Ridge. Bedoel as 'n loodsaanleg vir die groter produksie fasiliteite by Hanford, het dit 'n lugverkoelde X-10 grafietreaktor, 'n chemiese skeidingsaanleg en ondersteuningsfasiliteite ingesluit. Aangesien die daaropvolgende besluit geneem is om 'n waterverkoelde reaktore in Hanford te bou, was slegs die skeidingsaanleg vir chemiese middels as 'n ware loodsaanleg gebruik.<ref name="Jones, pp. 204-206">{{harvnb|Jones|1985|pp=204–206}}.</ref> Die X-10 grafietreaktor het bestaan uit 'n groot blok [[grafiet]], 7,3&nbsp;m lank aan elke kant, met 'n gewig van ongeveer 1500 kort ton (1400 ton), omring deur 'n 2,1&nbsp;m hoë digtheids[[beton]] as 'n bestralingskerm.<ref name="Jones, pp. 204-206" /> Die grootste probleme is ondervind met die uraansilinders wat deur Mallinckrodt en Metal Hydrides vervaardig is. Dit moes op die een of ander manier in [[aluminium]] bedek word om [[korrosie]] te vermy en die ontsnap van fissiemateriaal in die verkoelingstelsel te verhoed. Die Grasselli Chemical Company het probeer om 'n warm dompelproses te ontwikkel sonder sukses. Intussen het Alcoa probeer om dit met metaal omhulsels te bedek. 'n Nuwe proses vir vloeistoflose sweiswerk is ontwikkel en 97% van die omhulsels het 'n standaard [[vakuum]]toets geslaag, maar hoë temperatuurtoetse het 'n mislukkingskoers van meer as 50% aangedui. Nietemin het die produksie in Junie 1943 begin. Die Metallurgiese Laboratorium het uiteindelik 'n verbeterde sweistegniek ontwikkel met behulp van General Electric, wat in Oktober 1943 by die produksieproses ingesluit is.<ref>{{harvnb|Hewlett|Anderson|1962|pp=208–210}}.</ref> Bygewoon deur Fermi en Compton, het die X-10 grafietreaktor op 4 November 1943 krities geraak met ongeveer 30 kort ton (27 t) uraan. 'n Week later is die voorraad verhoog tot 36 kort ton (33 ton), wat die [[kragopwekking]] verhoog tot 500 kW, en teen die einde van die maand is die eerste 500 mg plutonium geskep.<ref>{{harvnb|Hewlett|Anderson|1962|p=211}}.</ref> Wysigings met verloop van tyd het die krag in Julie 1944 tot 4 000 kW verhoog. X-10 het tot Januarie 1945 as produksie-aanleg bedryf, toe dit vir navorsingsaktiwiteite oorgedra is.<ref name="Jones 1985 209">{{harvnb|Jones|1985|p=209}}.</ref> === Hanford-reaktore === Alhoewel 'n lugverkoelde ontwerp vir die reaktor by Oak Ridge gekies is om vinnige konstruksie te vergemaklik, is dit besef dat dit onprakties sou wees vir die veel groter produksiereaktore. Aanvanklike ontwerpe deur die Metallurgical Laboratory en DuPont het [[helium]] gebruik om af te koel voordat hulle vasgestel het dat 'n waterverkoelde reaktor eenvoudiger, goedkoper en vinniger sou bou.<ref>{{harvnb|Groves|1962|pp=78–82}}.</ref> Die ontwerp het eers op 4 Oktober 1943 beskikbaar geword; intussen het Matthias hom daarop toegespits om die Hanford-terrein te verbeter deur akkommodasie op te rig, die paaie te verbeter, 'n spoorwegskakelaarpunt te bou en die elektrisiteits-, water- en telefoonlyne op te gradeer. Net soos by Oak Ridge, was die moeilikste probleem die omhulsels van die uraansilinders, wat in Hanford in Maart 1944 ondervind is. Hulle is skoongemaak in chemikalieë om vuilheid en onsuiwerhede te verwyder, gedoop in gesmelte [[brons]], [[tin]] en [[aluminium]]-silikonallooi, toegemaak met behulp van hidrouliese perse, en dan bedek met behulp van boogsweis in 'n [[argon]]atmosfeer. Uiteindelik is hulle aan 'n reeks toetse onderwerp om gate of foutiewe sweislasse op te spoor. Teleurstellend het die meeste omhulselbrandstof aanvanklik nie die toetse geslaag nie, wat gelei het tot 'n opbrengs van slegs 'n handvol omhulselbrandstof per dag. Maar daar is bestendige vordering gemaak en teen Junie 1944 het die produksie toegeneem tot op die punt dat dit blyk dat daar genoeg omhulselbrandstof beskikbaar sou wees om Reaktor B in Augustus 1944 volgens skedule te begin.<ref>{{harvnb|Hewlett|Anderson|1962|pp=222–226}}.</ref> [[Lêer:Hanford B-Reactor Area 1944.jpg|duimnael|Lugfoto van Hanford B-reaktor-gebied, Junie 1944]] Daar is op 10 Oktober 1943 begin met werk op die reaktor B, die eerste van ses beplande 250 MW-reaktore.<ref>{{harvnb|Thayer|1996|p=139}}.</ref> Die reaktorkomplekse het letters A tot F gekry, met B-, D- en F-terreine wat gekies is om eerste te ontwikkel, omdat dit die afstand tussen die reaktore sou maksimaliseer het. Dit was die enigste wat tydens die Manhattan-projek gebou is.<ref>{{harvnb|Hanford Cultural and Historic Resources Program|2002|p=1.16}}</ref> Sowat 390 kort ton (350 ton) staal, 13 300 kubieke meter beton, 50 000 betonblokke en 71 000 betonstene is gebruik om die gebou van 37 meter hoog te bou. Die bou van die reaktor self is in Februarie 1944 begin.<ref>{{harvnb|Hewlett|Anderson|1962|pp=216–217}}.</ref> Dopgehou deur Compton, Matthias, DuPont se Crawford Greenewalt, [[Leona Woods]] en Fermi, wat die eerste uraansilinder ingevoer het, is die reaktor begin laai op 13 September 1944. Gedurende die volgende paar dae is 838 buise gelaai en die reaktor het krities geraak. Kort ná middernag op 27 September het die operateurs die beheerstawe begin onttrek om die produksie te begin. Eers het alles goed voorgekom, maar omstreeks 03:00 het die kragvlak begin daal en teen 06:30 het die reaktor heeltemal afgeskakel. Die koelwater is ondersoek om te sien of daar lekkasie of besoedeling is. Die volgende dag het die reaktor weer begin, net om weer afgeskakel te word.<ref>{{harvnb|Hewlett|Anderson|1962|pp=304–307}}.</ref><ref name="Jones, pp. 220-223">{{harvnb|Jones|1985|pp=220–223}}.</ref> Fermi het Chien-Shiung Wu gekontak, wat die oorsaak van die probleem geïdentifiseer het as neutronvergiftiging deur xenon-135, wat 'n [[halfleeftyd]] van 9,2 uur het.<ref>{{harvnb|Howes|Herzenberg|1999|p=45}}.</ref> Fermi, Woods, Donald J. Hughes en John Archibald Wheeler bereken toe die kerndeursnit van xenon-135, wat 30 000 keer die uraan blyk te wees.<ref>{{harvnb|Libby|1979|pp=182–183}}.</ref> Die DuPont-ingenieur George Graves het afgewyk van die oorspronklike ontwerp van die Metallurgiese Laboratorium waarin die reaktor 1 500 buise in 'n sirkel gerangskik het, en nog 504 buise bygevoeg om die hoeke in te vul. Die wetenskaplikes het oorspronklik dit as 'n vermorsing van tyd en geld beskou, maar Fermi besef dat die reaktor deur al 2 004 buise te laai, die vereiste energievlak kon bereik en plutonium doeltreffend kon vervaardig.<ref>{{harvnb|Thayer|1996|p=10}}.</ref> Reaktor D is op 17 Desember 1944 begin en reaktor F op 25 Februarie 1945.<ref name="Thayer 1996 141">{{harvnb|Thayer|1996|p=141}}.</ref> === Skeidingsproses === [[Lêer:Hanford Engineer Works.png|links|duimnael|Kaart van die Hanford-terrein. Spoorweë flank die aanlegte na die noorde en suide. Reaktore is die drie noordelikste rooi blokkies, langs die Columbia-rivier. Die skeidingsaanlegte is die onderste twee rooi vierkante van die groepering suid van die reaktore. Die onderste rooi vierkant is die 300-gebied.]] Intussen het die chemici die probleem oorweeg oor hoe plutonium van uraan geskei kan word as die chemiese eienskappe daarvan nie bekend was nie. Met die klein hoeveelhede plutonium wat in 1942 by die Metallurgiese Laboratorium beskikbaar was, het 'n span onder Charles M. Cooper 'n [[lantaan]]fluoriedproses ontwikkel vir die skeiding van uraan en plutonium, wat gekies is vir die loodskeidingsaanleg. 'n Tweede skeidingsproses, die bismutfosfaatproses, is daarna ontwikkel deur Seaborg en Stanly G. Thomson.<ref>{{harvnb|Hewlett|Anderson|1962|pp=184–185}}.</ref> Hierdie proses het gewerk deur plutonium tussen sy +4- en +6-[[oksidasietoestand]]e te skuif in 'n oplossings van bismutfosfaat. In die eersgenoemde proses het die plutonium 'n neerslag gevorm; in laasgenoemde het dit in oplossing gebly en die ander produkte het die neerslag gevorm.<ref>{{harvnb|Hanford Cultural and Historic Resources Program |2002|pp=2-4.15–2-4.18<!-- "2" is the chapter, and each page of chapter 2 has a number. In this case the pages run from 2–4.15 to 2–4.18 -->}}</ref> Greenewalt het die bismutfosfaatproses verkies weens die [[korrosie]]we aard van lantaanfluoried, en dit is gekies vir die Hanford-skeidingsaanlegte.<ref>{{harvnb|Hewlett|Anderson|1962|pp=204–205}}.</ref> Nadat X-10 plutonium begin vervaardig het, is die loodskeidingsaanleg op die proef gestel. Die eerste besending is tot 40% verryking verwerk, maar gedurende die volgende paar maande is dit verhoog tot 90%.<ref name="Jones 1985 209" /> In Hanford is die installasies in die 300-gebied aanvanklik vooropgestel. Dit bevat geboue om materiale te toets, uraan voor te berei en die montering van instrumente vir [[kalibrasie]]. In een van die geboue was die omhulsel apparatuur vir die uraansilinders, terwyl die ander 'n klein toetsreaktor bevat. Ondanks die hoë prioriteit wat daaraan toegeken is, het die werk aan die 300-gebied agter geraak as gevolg van die unieke en ingewikkelde aard van die 300-fasiliteite en die tekort aan arbeid en materiaal in die oorlogstyd.<ref>{{harvnb|Jones|1985|pp=214–216}}.</ref> Vroeë planne vereis dat die bou van twee skeidingsaanlegte in elk van die gebiede wat bekend staan as 200-Wes en 200-Oos. Dit is vervolgens verminder tot twee, die T- en U-aanlegte in 200-Wes en een, die B-aanleg, in 200-Oos.<ref>{{harvnb|Jones|1985|p=212}}.</ref> Elke skeidingsaanleg het bestaan uit vier geboue: 'n prosesselgebou of ''canyon'' (bekend as 221), 'n konsentrasiegebou (224), 'n suiweringsgebou (231) en 'n loods (213). Die prosesselgebou was elk 240 meter lank en 20 meter breed. Elkeen het bestaan uit veertig selle van 17,7 x 13 x 20 voet (5,4 by 4,0 by 6,1&nbsp;m).<ref>{{harvnb|Thayer|1996|p=11}}.</ref> Die werk het op 221-T en 221-U in Januarie 1944 begin, met eersgenoemde voltooi in September en laasgenoemde in Desember. Die gebou van 221-B het in Maart 1945 gevolg. Vanweë die hoë radioaktiwiteitsvlakke moes alle werk in die skeidingsaanlegte deur afstandbeheer met 'n geslote kringtelevisie gedoen word, iets wat in 1943 ongehoord was. Onderhoud was van 'n oorhoofse hyskraan en spesiaal ontwerpte gereedskap gedoen. Die 224 geboue was kleiner omdat hulle minder materiaal gehad het om te verwerk, en dit was minder [[radioaktief]]. Die geboue 224-T en 224-U is op 8 Oktober 1944 voltooi en 224-B volg op 10 Februarie 1945. Die suiweringsmetodes wat uiteindelik in 231-W gebruik is, was nog onbekend toe die bouwerk op 8 April 1944 begin is, maar die aanleg was voltooi en die metodes is teen die einde van die jaar gekies.<ref>{{harvnb|Hewlett|Anderson|1962|pp=219–222}}.</ref> Op 5 Februarie 1945 het Matthias die eerste aflewering van 80&nbsp;g 95% verrykte suiwer plutoniumnitraat aan 'n koerier van Los Alamos in [[Los Angeles]] afgelewer.<ref name="Thayer 1996 141" /> === Wapenontwerp === [[Lêer:Thin Man plutonium gun bomb casings.jpg|duimnael|'n Ry van ''Thin Man''-omhulsels. [[Pampoenbom|''Fat Man'']]-omhulsels is in die agtergrond sigbaar.]] In 1943 is ontwikkelingspogings gerig op 'n kanonloopontwerp-tipe splitsingswapen met plutonium genaamd ''Thin Man''. Aanvanklike navorsing oor die eienskappe van plutonium is gedoen met behulp van siklotron-gegenereerde plutonium-239, wat uiters suiwer was, maar slegs in baie klein hoeveelhede geskep kon word. Los Alamos het in April 1944 die eerste monster plutonium van die Clinton X-10-reaktor ontvang en binne enkele dae het Emilio Segrè 'n probleem ontdek: die reaktorgemaakte plutonium het 'n hoër konsentrasie plutonium-240 gehad, wat tot vyf keer die spontane splitsing tot gevolg gehad het as die tempo van siklotronplutonium.<ref name="harv226229">{{harvnb|Hoddeson|Henriksen|Meade|Westfall|1993|pp=226–229}}</ref> Seaborg het in Maart 1943 korrek voorspel dat sommige van die plutonium-239 'n [[neutron]] sou absorbeer en plutonium-240 sou word.<ref name="harv226229" /> Dit het die reaktor plutonium nie geskik gemaak vir gebruik in 'n kanonloopontwerpbom nie. Die plutonium-240 sou die kettingreaksie te vinnig begin, wat 'n te vroeë ontsteking sou veroorsaak waarin genoeg energie vrystel word om die kritieke massa sodanig te versprei dat slegs 'n minimale hoeveelheid plutonium krities word ('n sisser). 'n Vinniger kanonloopontwerp is voorgestel, maar dit was as onprakties gereken. Die moontlikheid om die isotope te skei is oorweeg en afgekeur, aangesien plutonium-240 selfs moeiliker is om van plutonium-239 te skei as uraan-235 van uraan-238.<ref>{{harvnb|Hoddeson|Henriksen|Meade|Westfall|1993|pp=242–244}}</ref> [[Lêer:Fat Man design model.png|links|duimnael|'n Inploffingtipe kernwapen]] Die werk aan 'n alternatiewe metode van bomontwerp, bekend as inploffing, is vroeër onder leiding van die fisikus Seth Neddermeyer begin. Inploffing het [[plofstof]] gebruik om 'n subkritiese sfeer van skeibare materiaal in 'n kleiner en digter vorm onder geweldige druk te stel. Wanneer die splitsingsatome nader aan mekaar gepak word, neem die snelheid van neutronopvangs toe en word dit 'n kritieke massa. Die metaal hoef slegs 'n baie kort afstand te beweeg, dus word die kritieke massa in baie minder tyd geaktiveer as wat dit met die kanonloopmetode sou gedoen word.<ref>{{harvnb|Hewlett|Anderson|1962|pp=312–313}}.</ref> Neddermeyer se ondersoeke na inploffing in 1943 en vroeë 1944 het belofte getoon, maar ook duidelik gemaak dat die probleem vanuit 'n teoretiese en ingenieursoogpunt baie moeiliker sou wees as die kanonloopontwerp.<ref>{{harvnb|Hoddeson|Henriksen|Meade|Westfall|1993|pp=129–130}}</ref> In September 1943 het [[John von Neumann]], wat ervaring gehad het met gevormde ladings wat in pantser-deurdringende rondtes gebruik word, aangevoer dat inploffing nie net die gevaar van vroeë ontsteking en 'n sisser-reaksie sou verminder nie, maar dat die gesplete materiaal meer doeltreffend gebruik sou word.<ref>{{harvnb|Hewlett|Anderson|1962|p=246}}.</ref> Hy het voorgestel om 'n sferiese konfigurasie te gebruik in plaas van die silindriese vorm waarmee Neddermeyer gewerk het.<ref>{{harvnb|Hoddeson|Henriksen|Meade|Westfall|1993|pp=130–131}}</ref> Teen Julie 1944 het Oppenheimer tot die gevolgtrekking gekom dat plutonium nie in 'n kanonloopontwerp gebruik kan word nie, en het hy gefokus op inploffing. Die versnelde werk op 'n inploffingsontwerp, met die kodenaam ''Fat Man'', het in Augustus 1944 begin toe Oppenheimer 'n omvattende herorganisasie van die Los Alamos-laboratorium in werking gestel het om op inploffing te fokus.<ref>{{harvnb|Hoddeson|Henriksen|Meade|Westfall|1993|pp=245–248}}</ref> Twee nuwe groepe is in Los Alamos geskep om die inploffingswapen te ontwikkel, die Afdeling X (vir plofstowwe) onder leiding van die plofstofkenner George Kistiakowsky en Afdeling G (vir ''gadget'') onder Robert Bacher.<ref>{{harvnb|Hewlett|Anderson|1962|p=311}}.</ref><ref>{{harvnb|Hoddeson|Henriksen|Meade|Westfall|1993|p=245}}</ref> Die nuwe ontwerp wat von Neumann en Afdeling T (vir teorie), veral Rudolf Peierls, ontwerp het, gebruik plofbare lense om die ontploffing in 'n sferiese vorm te fokus deur 'n kombinasie van beide stadige en vinnige hoë plofstof te gebruik.<ref>{{harvnb|Hoddeson|Henriksen|Meade|Westfall|1993|p=294-296}}</ref> Die ontwerp van lense wat met die regte vorm en snelheid ontplof het, blyk stadig, moeilik en frustrerend te wees.<ref name="Hoddeson et al, pp. 294-296">{{harvnb|Hoddeson|Henriksen|Meade|Westfall|1993|pp=294–296}}</ref> Verskeie plofstowwe is getoets voordat daar op samestelling B as die vinnige plofstof en baratol as die stadige plofstof besluit is.<ref>{{harvnb|Hoddeson|Henriksen|Meade|Westfall|1993|p=299}}</ref> Die finale ontwerp lyk soos 'n sokkerbal met 20 seshoekige en 12 vyfhoekige lense, wat elk ongeveer 36&nbsp;kg weeg. Om die ontploffing net reg te kry, was vinnige, betroubare en veilige elektriese ontstekers nodig, waarvan daar twee vir elke lens vir betroubaarheid was.<ref name="Hansen. p. V-123" /> Daar is dus besluit om ontploffendedraad-ontstekers te gebruik, 'n nuwe uitvinding wat in Los Alamos ontwikkel is deur 'n groep onder leiding van Luis Alvarez. 'n Kontrak vir die vervaardiging daarvan is aan [[Raytheon]] gegee.<ref>{{harvnb|Hoddeson|Henriksen|Meade|Westfall|1993|pp=301–307}}</ref> Om die voorkoms van konvergerende skokgolwe te bestudeer, het Robert Serber die RaLa-eksperiment bedink, wat die kortstondige radio-isotoop [[Lantaan]]-140 gebruik, 'n kragtige bron van [[gammastraling]]. Die gammastraalbron is in die middel van 'n metaalsfeer geplaas, omring deur die plofbare lense, wat weer in 'n ionisasiekamer was. Hierdeur kon [[x-strale]] van die inploffing geneem word. Die lense is hoofsaaklik ontwerp met behulp van hierdie reeks toetse.<ref>{{harvnb|Hoddeson|Henriksen|Meade|Westfall|1993|pp=148–154}}</ref> In sy geskiedenis van die Los Alamos-projek skryf David Hawkins: "RaLa het die belangrikste enkele eksperiment geword wat die finale bomontwerp beïnvloed".<ref>{{harvnb|Hawkins|Truslow|Smith|1961|p=203}}.</ref> Binne die plofstof was 'n 110&nbsp;mm dik aluminiumstooter, wat 'n gladde oorgang van die plofstof met 'n relatiewe lae digtheid na die volgende laag bied, die 76&nbsp;mm dik omhulsel van natuurlike uraan. Die belangrikste taak was om die kritieke massa so lank as moontlik bymekaar te hou, maar dit sou ook neutrone terug in die kern reflekteer. Sommige dele daarvan kan ook splyt. Om vroeë detonasie deur 'n eksterne neutron te voorkom, is die omhulsel in 'n dun laag [[Boor (element)|boor]] bedek.<ref name="Hansen. p. V-123" /> 'n Polonium-berillium-gemoduleerde neutroninisieerder, bekend as 'n "kastaiing" omdat sy vorm soos 'n [[seekastaiing]] lyk,<ref>{{harvnb|Hansen|1995a|p=I-298}}.</ref> is ontwikkel om die kettingreaksie op presies die regte oomblik te begin.<ref>{{harvnb|Hewlett|Anderson|1962|p=235}}.</ref> Hierdie werk met die chemie en metallurgie van radioaktiewe [[polonium]] is gelei deur Charles Allen Thomas van die Monsanto maatskappy en het bekend geword as die Dayton Project.<ref>{{harvnb|Gilbert|1969|pp=3–4}}.</ref> Toetsing het tot 500 curies per maand polonium benodig, wat Monsanto kon lewer.<ref>{{harvnb|Hoddeson|Henriksen|Meade|Westfall|1993|pp=308–310}}</ref> Die hele samestelling was in 'n duralumin-bomomhulsel om dit teen koeëls en lugafweer te beskerm.<ref name="Hansen. p. V-123">{{harvnb|Hansen|1995b|p=V-123}}.</ref> [[Lêer:Remote handling of a kilocurie source of radiolanthanum.jpg|duimnael|Afstandhantering van 'n kilocurie-bron van radiolantaan vir 'n RaLa-eksperiment in Los Alamos.]] Die uiteindelike taak van die metallurge was om vas te stel hoe plutonium in 'n [[sfeer]] geplaas kan word. Die probleme het duidelik geword toe pogings om die digtheid van plutonium te meet, teenstrydige resultate opgelewer het. Aanvanklik is geglo dat besoedeling die oorsaak was, maar gou is vasgestel dat daar meervoudige allotrope van plutonium was.<ref>{{harvnb|Hewlett|Anderson|1962|pp=244–245}}.</ref> Die brose α-fase wat by kamertemperatuur bestaan, verander in die plastiese β-fase by hoër temperature. Die aandag is toe verskuif na die selfs meer smeebare δ-fase wat normaalweg in die 300 ° C tot 450 ° C reeks bestaan. Daar is gevind dat dit stabiel was by kamertemperatuur as dit met [[aluminium]] gelegeer is, maar aluminium gee neutrone uit wanneer dit met [[alfadeeltjie]]s gebombardeer word, wat die probleem voor die ontsteking sal vererger. Die metallurge het toe 'n plutonium-[[gallium]]-[[legering]] probeer wat die δ-fase stabiliseer en warm gepers kan word in die gewenste sferiese vorm. Aangesien gevind is dat plutonium maklik korrodeer, is die bol met [[nikkel]] bedek.<ref>{{harvnb|Baker|Hecker|Harbur|1983|pp=144–145}}</ref> Die werk was gevaarlik. Aan die einde van die oorlog moes die helfte van die ervare chemici en metallurge met plutonium van die werk verwyder word toe onaanvaarbare hoë vlakke van die element in hul [[urine]] voorgekom het.<ref>{{harvnb|Hoddeson|Henriksen|Meade|Westfall|1993|p=288}}</ref> 'n Geringe brand in Los Alamos in Januarie 1945 het die vrees laat ontstaan dat 'n brand in die plutoniumlaboratorium die hele stad kon besoedel, en Groves het die bou van 'n nuwe fasiliteit vir plutoniumchemie en metallurgie, wat bekend geword het as die DP-terrein, goedgekeur.<ref>{{harvnb|Hoddeson|Henriksen|Meade|Westfall|1993|p=290}}</ref> Die hemisfere vir die eerste plutoniumput (of kern) is geproduseer en afgelewer op 2 Julie 1945. Nog 23 hemisfere het op 23 Julie gevolg en is drie dae later afgelewer.<ref>{{harvnb|Hoddeson|Henriksen|Meade|Westfall|1993|pp=330–331}}</ref> === Trinity === ''Hoofartikel:'' [[Trinity-kernwapentoets]] Vanweë die ingewikkeldheid van 'n wapen van die inploffingtipe is daar besluit dat 'n aanvanklike toets, ten spyte van die vermorsing van splytingsmateriaal, nodig sou wees. Groves het die toets goedgekeur, onderhewig daaraan dat die [[radioaktiewe]] materiaal herwin word. Daar is dus aandag aan 'n beheerde sissel gegee, maar Oppenheimer het eerder gekies vir 'n volskaalse kerntoets, met die kodenaam ''Trinity''.<ref>{{harvnb|Jones|1985|p=465}}.</ref> [[Lêer:Trinity device readied.jpg|links|duimnael|Die ''gadget'' word na die bo-punt van die toring gehys vir die finale aanmekaarsit. ]] In Maart 1944 is die beplanning vir die toets toegewys aan Kenneth Bainbridge, 'n professor in [[fisika]] aan [[Harvard-universiteit]], wat onder Kistiakowsky werk. Bainbridge het die bomterrein naby die Alamogordo Leër vliegveld as die plek vir die toets gekies.<ref>{{harvnb|Hewlett|Anderson|1962|pp=318–319}}.</ref> Bainbridge het saam met kaptein Samuel P. Davalos gewerk aan die bou van die Trinity-basis kampfasiliteite, wat barakke, pakhuise, werkswinkels, 'n plofstofsmagasyn en 'n winkel ingesluit het.<ref>{{harvnb|Jones|1985|pp=478–481}}.</ref> Groves het nie na die vooruitsig uitgesien om aan 'n Senaatskomitee die verlies van 'n miljard dollar se plutonium te verduidelik nie. Daarom is 'n silindriese opbergvat met die kodenaam ''Jumbo'' gebou om die radioaktiewe materiaal te herwin in geval van 'n mislukking. Die oppervlakte was 7,6&nbsp;m lank en 3,7&nbsp;m breed en is deur Babcock & Wilcox in Barberton, [[Ohio]], met 214 kort ton (194 ton) yster en staal vervaardig. Dit is in 'n spesiale spoorwegwa na 'n sylyn in Pope, [[Nieu-Mexiko]], gebring, en is die laaste 40 kilometer na die toetsterrein vervoer op 'n sleepwa wat deur twee trekkers getrek is.<ref>̺{{harvnb|Hoddeson|Henriksen|Meade|Westfall|1993|pp=174–175}}</ref> Met die aankoms was die vertroue in die inploffingsmetode egter hoog genoeg, en die beskikbaarheid van plutonium was voldoende dat Oppenheimer besluit het om dit nie te gebruik nie. In plaas daarvan is dit bo-op 'n staaltoring 730 meter van die wapen geplaas as 'n basiese aanduiding van hoe kragtig die ontploffing sou wees. Uiteindelik oorleef ''Jumbo'', alhoewel die toring nie het nie, en voeg dit by die mening dat ''Jumbo'' suksesvol 'n sisselontploffing sou kon oorleef het.<ref>{{harvnb|Hoddeson|Henriksen|Meade|Westfall|1993|pp=365–367}}</ref><ref name="Jones, p. 512">{{harvnb|Jones|1985|p=512}}.</ref> 'n Voor-toetsontploffing is op 7 Mei 1945 uitgevoer om die instrumente te kalibreer. 'n Houttoetsplatform is 800 meter (730&nbsp;m) vanaf die ontploffingspunt opgerig en met [[TNT-ekwivalent|100 kort ton]] (91 ton) TNT gepak met kernsplytingsprodukte in die vorm van 'n bestraalde uraanlak uit Hanford, wat opgelos en in buise gegiet is. Hierdie ontploffing is waargeneem deur Oppenheimer en Groves se nuwe adjunkbevelvoerder, generaal-brigadier Thomas Farrell. Die voortoets het [[data]] opgelewer wat noodsaaklik was vir die Trinity-toets.<ref name="Jones, p. 512" /><ref>{{harvnb|Hoddeson|Henriksen|Meade|Westfall|1993|pp=360–362}}</ref> Vir die werklike toets is die wapen, met die bynaam "''the gadget''", bo-op 'n staaltoring van 30 meter gehys, aangesien ontploffing op daardie hoogte 'n beter aanduiding sou gee van hoe die wapen sou funksioneer as dit van 'n [[bomwerper]] laat val word. Ontploffing in die lug het die energie wat direk op die teiken toegedien is, gemaksimeer en minder kernuitval veroorsaak. Die apparaat is op 13 Julie onder toesig van Norris Bradbury in die nabygeleë McDonald-plaashuis gemonteer, en die volgende dag versigtig teen die toring opgetrek.<ref>{{harvnb|Hoddeson|Henriksen|Meade|Westfall|1993|pp=367–370}}</ref> Waarnemers was onder meer Bush, Chadwick, Conant, Farrell, Fermi, Groves, Lawrence, Oppenheimer en Tolman. Om 05:30 op [[16 Julie]] [[1945]] ontplof die bom met 'n energie-ekwivalent van ongeveer 20 kiloton TNT, wat 'n krater van Trinitiet (radio-aktiewe glas) in die woestyn van 76 meter breed laat. Die skokgolf is meer as 160&nbsp;km ver gevoel, en die sampioenwolk het 12,1&nbsp;km hoog bereik. Dit is so ver as [[El Paso]], [[Texas]], gehoor, en Groves het 'n dekkingstorie oor 'n ontploffing van ammunisie in Alamogordo lughawe uitgereik.<ref>{{harvnb|Hoddeson|Henriksen|Meade|Westfall|1993|pp=372–374}}</ref><ref>{{harvnb|Jones|1985|pp=514–517}}.</ref> [[Lêer:Trinity Detonation T&B.jpg|duimnael|Die Trinity-toets van die Manhattan-projek was die eerste ontploffing van 'n kernwapen.]] Oppenheimer het later beweer dat hy, terwyl hy die ontploffing aanskou het, aan 'n vers uit die [[Hindoeïsme|Hindoeïstiese]] heilige boek, die ''[[Bhagavad Gita]]'' gedink het. (XI,12): {{verse translation|italicsoff=true|lang=sa |कालोऽस्मि लोकक्षयकृत्प्रवृद्धो लोकान्समाहर्तुमिह प्रवृत्तः। ऋतेऽपि त्वां न भविष्यन्ति सर्वे येऽवस्थिताः प्रत्यनीकेषु योधाः॥११- ३२॥ | As die straling van 'n duisend sonne gelyktydig in die lug sou opbreek, sou dit wees soos die prag van die magtige een &nbsp;...{{sfn|Jungk|1958|p=201}}<ref>{{cite web |url=http://www.asitis.com/11/12.html |title=Bhagavad Gita As It Is, 11: The Universal Form, Text 12 |access-date=19 Julie 2013 |publisher=A.C. Bhaktivedanta Swami Prabhupada}}</ref>}} Jare later sou hy verduidelik dat daar op daardie stadium ook 'n ander vers in sy kop gekom het: "Ons het geweet dat die wêreld nie dieselfde sou wees nie. 'n Paar mense het gelag, 'n paar mense het gehuil. Die meeste mense het geswyg. Ek het die reël uit die Hindoe-skrif, die ''Bhagavad Gita'', onthou; [[Vishnu]] probeer die prins oorreed dat hy sy plig moet doen en om hom te beïndruk, neem hy sy veelarmige vorm aan en sê: 'Nou het ek die dood geword, die vernietiger van wêrelde.' Ek veronderstel dat ons almal dit op die een of ander manier gedink het."<ref name="The Decision to Drop the Bomb">{{cite web |url= http://www.atomicarchive.com/Movies/Movie8.shtml |title=J. Robert Oppenheimer on the Trinity test (1965) |access-date=23 Mei 2008 |publisher=Atomic Archive}}</ref> == Personeel == In Junie 1944 het sowat 129 000 werkers as deel van die Manhattan-projek gewerk, van wie 84 500 konstruksiewerkers was, 40 500 fabrieksoperateurs en 1 800 militêre personeel. Namate konstruksie-aktiwiteite afgeneem het, het die arbeidsmag 'n jaar later afgeneem tot 100 000, maar die aantal militêre personeel het toegeneem tot 5 600. Die verkryging van die vereiste aantal werknemers, veral hoogs geskoolde werkers, in kompetisie met ander belangrike oorlogsprogramme was baie moeilik.<ref>{{harvnb|Jones|1985|p=344}}.</ref> In 1943 het Groves 'n spesiale tydelike prioriteit vir arbeid van die Oorlogmannekragkommisie gekry. In Maart 1944 het die Oorlogproduksieraad en die Oorlogmannekragkommisie die hoogste prioriteit aan die projek toegeken.<ref>{{harvnb|Jones|1985|p=353}}.</ref> [[Lêer:Leslie Groves at Oak Ridge.jpg|duimnael|Generaal-majoor Leslie R. Groves, Jr., praat in Augustus 1945 met die dienspersoneel in Oak Ridge Tennessee.]] Tolman en Conant, in hul rol as wetenskaplike adviseurs van die projek, het 'n lys van wetenskaplike kandidate opgestel en beoordeel deur wetenskaplikes wat reeds aan die projek gewerk het. Groves stuur daarna 'n persoonlike brief aan die hoof van hul universiteit of maatskappy om te vra dat hulle vrygestel moet word vir noodsaaklike oorlogswerk.<ref>{{harvnb|Jones|1985|pp=349–350}}.</ref> Aan die Universiteit van Wisconsin – Madison het [[Stanislaw Ulam]] een van sy studente, Joan Hinton, vroegtydig 'n eksamen afgelê, sodat sy kon vertrek om oorlogswerk te doen. 'n Paar weke later ontvang Ulam 'n brief van Hans Bethe waarin hy uitgenooi word om by die projek aan te sluit.<ref>{{harvnb|Ulam|1976|pp=143–144}}.</ref> Conant het Kistiakowsky persoonlik oorreed om by die projek aan te sluit.<ref>{{harvnb|Jones|1985|p=350}}.</ref> Een bron van bekwame personeel was die leër self, veral die spesialis-opleidingsprogram vir die leër. In 1943 het die MED die Special Engineer Detachment (SED) tot stand gebring, met 'n gemagtigde mannekrag van 675. Tegnici en geskoolde werkers wat vir die leër gewerf is, is aan die SED toegewys. 'n Ander bron was die Women's Army Corps (WAC). Die WAC's was aanvanklik bedoel vir klerklike take wat geklassifiseerde materiaal hanteer, en ook vir tegniese en wetenskaplike take.<ref>{{harvnb|Jones|1985|p=358}}.</ref> Op 1 Februarie 1945 is alle militêre personeel wat aan die MED toegewys was, insluitend alle SED-afdelings, toegewys aan die 9812ste Tegniese Dienseenheid, behalwe in Los Alamos, waar ander militêre personeel as SED, insluitend die WAC's en Militêre Polisie, aan die 4817ste Diensbeveleenheid toegewys is.<ref>{{harvnb|Jones|1985|p=361}}.</ref> 'n Medeprofessor in radiologie aan die Universiteit van Rochester School of Medicine, Stafford L. Warren, is aangestel as kolonel in die United States Army Medical Corps, en aangestel as hoof van die MED se mediese afdeling en Groves se mediese adviseur. Warren se aanvanklike taak was om hospitale in Oak Ridge, Richland en Los Alamos te beman.<ref>{{harvnb|Nichols|1987|p=123}}.</ref> Die Mediese Afdeling was verantwoordelik vir mediese navorsing, maar ook vir die MED se gesondheids- en veiligheidsprogramme. Dit het 'n enorme uitdaging opgelewer omdat werkers 'n verskeidenheid giftige chemikalieë hanteer, gevaarlike vloeistowwe en gasse onder hoë druk gebruik, met hoë spanning werk en eksperimente met plofstowwe gedoen het, om nie te praat van die grootliks onbekende gevare wat radioaktiwiteit en die hantering van splytbare materiale bied nie.<ref>{{harvnb|Jones|1985|p=410}}.</ref> Tog het die Nasionale Veiligheidsraad in Desember 1945 aan die Manhattan-projek die eerbewys vir uitnemende diens aan veiligheid oorhandig as erkenning vir sy veiligheidsrekord. Tussen Januarie 1943 en Junie 1945 was daar 62 sterftes en 3 879 ernstige beserings, wat ongeveer 62 persent laer was as die koers van die private industrie.<ref>{{harvnb|Jones|1985|p=430}}.</ref> == Geheimhouding == In 'n artikel in ''Life''-tydskrif in 1945 word geraam dat voor die Hiroshima- en Nagasaki-bomaanvalle "waarskynlik nie meer as 'n paar dosyn mans in die hele land die volle betekenis van die Manhattan-projek geken het nie, en dat miskien net duisend ander selfs daarvan bewus was dat werk met subatomiese partikels betrokke was." Die tydskrif het geskryf dat die meer as 100 000 ander wat by die projek werk, 'soos molle in die donker gewerk het'. Gewaarsku dat die openbaarmaking van die geheime van die projek met 10 jaar tronkstraf of 'n boete van $ 10 000 (vandag $ 115 000) gestraf kan word, sien hulle hoe groot hoeveelhede grondstowwe fabrieke binnegaan sonder dat daar iets uitkom, en hulle het die knoppe en skakelaars gemonitor terwyl daar agter dik betonmure geheimsinnige reaksies plaasgevind het "sonder om te weet wat die doel van hul werk is".<ref name="life1945082091">{{cite news |url=https://books.google.com/books?id=hkgEAAAAMBAJ&pg=PA91#v=onepage&q&f=true |title=Manhattan Project: Its Scientists Have Harnessed Nature's Basic Force |newspaper=Life |date=20 Augustus 1945 |access-date=25 November 2011 |author=Wickware, Francis Sill |page=91}}</ref><ref>"''Mystery Town Cradled Bomb: 75,000 in Oak Ridge, Tenn. Worked Hard and Wondered Long about Their Secret Job''". ''Life''. 20 Augustus 1945. bl. 94. Besoek op 25 November 2011.</ref><ref name="owens">{{cite magazine |url=https://www.theatlantic.com/infocus/2012/06/the-secret-city/100326/#img06 |title=The Secret City/ Calutron operators at their panels, in the Y-12 plant at Oak Ridge, Tennessee, during World War II. |magazine=The Atlantic |date=25 Junie 2012 |access-date=25 Junie 2012}}</ref>{{r|wellerstein20120416}}{{r|wickware19460909}} In Desember 1945 het die Amerikaanse leër 'n geheime verslag gepubliseer wat die veiligheidsapparaat rondom die Manhattan-projek ontleed en beoordeel het. Die verslag lui dat die Manhattan-projek 'meer drasties beskerm is as enige ander uiters geheime oorlogsontwikkeling'. Die veiligheidsinfrastruktuur rondom die Manhattan-projek was so groot en deeglik dat veiligheidsondersoekers in die vroeë dae van die projek in 1943 soveel as 400 000 potensiële werknemers en 600 maatskappye ondersoek het wat by alle aspekte van die projek betrokke sou wees vir potensiële veiligheidsrisiko's.<ref>{{Cite news|last=Roberts|first=Sam|date=2014-09-29|title=The Difficulties of Nuclear Containment|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2014/09/30/science/espionage-threatened-the-manhattan-project-declassified-report-says.html|access-date=2020-05-06|issn=0362-4331}}</ref> [[Lêer:Oak Ridge Wise Monkeys.jpg|links|duimnael|'n Advertensiebord wat geheimhouding onder Oak Ridge-werkers aanmoedig.]] Oak Ridge-veiligheidspersoneel het enige private byeenkoms met meer as sewe mense as verdag beskou, en inwoners – wat geglo het dat Amerikaanse regeringsagente in die geheim onder hulle was – het dit ook vermy om dieselfde gaste herhaaldelik uit te nooi. Alhoewel oorspronklike inwoners van die omgewing in bestaande begraafplase begrawe kon word, is elke kis na bewering oopgestel vir inspeksie.<ref name="wickware19460909">{{cite magazine |url=https://books.google.com/books?id=UEkEAAAAMBAJ&lpg=PA2&pg=PA2#v=onepage&q&f=true |title=Oak Ridge |magazine=Life |date=9 September 1946 |access-date=17 Desember 2014 |last=Wickware |first=Francis Sill |page=2}}</ref> Almal, met inbegrip van top militêre amptenare, en hul motors is deursoek as hulle die projekfasiliteite betree en verlaat het. Een werker van Oak Ridge het gesê dat "as jy nuuskierig was, sou jy binne twee uur deur die geheime agente van die regering ingeroep word. Gewoonlik is diegene wat ontbied is om te verduidelik, dan sak en pak na die hek begelei en beveel om te gaan".{{r|warren19450807}} Ondanks die feit dat aan hulle gesê is dat hul werk die oorlog en miskien alle toekomstige oorloë sou beëindig,<ref name="warren19450807">{{cite news |title=Atomic Bomb Secrecy Related By Ex-Worker |newspaper=The Miami News |date=7 Augustus 1945 |author=Warren, Cecil |pp=1–A}}</ref> het hulle nie die resultate van hul dikwels vervelige pligte gesien of verstaan nie – of selfs tipiese newe-effekte van fabriekswerk soos rook van rookstapels – en die oorlog in Europa wat eindig sonder die gebruik van hul werk, het ernstige gevolge vir die moraal van die werkers veroorsaak en baie gerugte laat versprei. Een bestuurder het na die oorlog gesê: "Dit was nie dat die taak moeilik was nie...dit was verwarrend. Niemand het geweet wat in Oak Ridge gemaak word nie, selfs nie ek nie, en baie mense het gedink dat hulle hul tyd hier mors. Dit was aan my oorgelaat om aan die ontevrede werkers te verduidelik dat hulle 'n baie belangrike werk verrig. Toe hulle my vra wat, moes ek hulle vertel dat dit 'n geheim was. Maar ek het amper self gek geraak deur te probeer uitvind wat aangaan."{{r|wellerstein20120416}} 'n Ander werker het vertel hoe sy elke dag "'n spesiale instrument" teen uniforms in 'n wassery gehou het en na 'n klikgeluid geluister het. Sy het eers na die oorlog verneem dat sy die belangrike taak uitgevoer het om met 'n geiger-meter vir bestraling te soek. Om die moraal onder sulke werkers te verbeter, het Oak Ridge 'n uitgebreide stelsel van binnemuurse sportligas geskep, waaronder tien bofbalspanne, 81 sagtebalspanne en 26 sokkerspanne.<ref name="wellerstein20120416">{{cite web |url=http://blog.nuclearsecrecy.com/2012/04/16/oak-ridge-confidential-or-baseball-for-bombs/ |title=Oak Ridge Confidential, or Baseball for Bombs |publisher=Restricted Data |date=16 April 2012 |access-date=7 April 2013 |last=Wellerstein |first=Alex |archive-url=https://web.archive.org/web/20130117023813/http://nuclearsecrecy.com/blog/2012/04/16/oak-ridge-confidential-or-baseball-for-bombs/# |archive-date=17 Januarie 2013 |url-status=live}}</ref> === Sensuur === [[Lêer:Are your drawers closed? Manhattan Project security poster.png|duimnael|Veiligheidsplakkaat waarin kantoorpersoneel gewaarsku word om laaie toe te maak en dokumente in kluise te plaas as dit nie gebruik word nie.]] Vrywillige sensuur van kernverwante inligting het voor die Manhattan-projek begin. Ná die aanvang van die Europese oorlog in 1939 het Amerikaanse wetenskaplikes begin vermy om militêre navorsing te publiseer, en in 1940 het wetenskaplike tydskrifte die National Academy of Sciences begin vra om artikels te klaar. William L. Laurence van ''[[The New York Times]]'', wat 'n artikel oor atoomsplyting in ''The Saturday Evening Post'' van 7 September 1940 geskryf het, verneem later dat regeringsamptenare bibliotekarisse in 1943 landwyd gevra het om die uitgawe terug te trek.<ref>{{harvnb|Sweeney|2001|pp=196–198}}.</ref> In die Sowetunie word hierdie verwikkeling egter raakgesien. In April 1942 skryf kernfisikus Georgy Flyorov aan [[Josef Stalin]] oor die afwesigheid van artikels oor kernsplyting in Amerikaanse tydskrifte; dit het daartoe gelei dat die Sowjetunie sy eie kernwapenprojek op die been gebring het.<ref>{{harvnb|Holloway|1994|pp=76–79}}.</ref> Die Manhattan-projek was onder streng sekuriteit geplaas, sodat die [[spilmoondhede]], veral Duitsland, nie hul eie kernprojekte sou versnel of geheime operasies teen die projek kon onderneem nie.<ref>{{harvnb|Jones|1985|pp=253–255}}.</ref> Die regering se kantoor vir sensuur het daarenteen op die pers gesteun om 'n vrywillige gedragskode wat dit gepubliseer het, na te kom, en die Manhattan-projek het aanvanklik vermy om die kantoor in kennis te stel. Vroeg in 1943 het koerante begin om verslae oor omvangryke konstruksie in Tennessee en Washington te publiseer op grond van openbare rekords, en die kantoor het met die projek begin bespreek oor hoe om geheimhouding te handhaaf. In Junie het die kantoor van sensuur koerante en omroepers gevra om dit te vermy om te praat oor "atoomsplyting, atoomenergie, atoomsplitsing, atoomfissie of enige van die ekwivalente daarvan. Die gebruik vir militêre doeleindes van [[radium]] of radioaktiewe materiale, [[swaarwater]], hoëspanningstoerusting, siklotrone. Die kantoor het ook gevra om bespreking van "[[polonium]], [[uraan]], [[ytterbium]], [[hafnium]], [[protaktinium]], [[radium]], [[renium]], [[torium]] en [[deuterium]]" te vermy; slegs uraan was sensitief, maar is gelys met ander elemente om die belangrikheid daarvan te verberg.<ref>{{harvnb|Sweeney|2001|pp=198–200}}.</ref><ref name="ap19450808">{{cite news |url=https://news.google.com/newspapers?id=8CZdAAAAIBAJ&sjid=0loNAAAAIBAJ&pg=1159%2C1605869 |title=No News Leaked Out About Bomb |newspaper=Lawrence Journal-World |date=8 Augustus 1945 |agency=Associated Press |access-date=15 April 2012 |page=5}}</ref> === Sowjet-spioene === Die vooruitsig van [[sabotasie]] was altyd aanwesig, en is soms vermoed as daar foute in die toerusting was. Alhoewel daar probleme was wat vermoedelik die gevolg was van onverskillige of ontevrede werknemers, was daar geen bevestigde gevalle van sabotasie wat deur die spilmoondhede geïnisieer is nie.<ref>{{harvnb|Jones|1985|pp=263–264}}.</ref> Op 10 Maart 1945 tref 'n Japannese vuurballon egter 'n kragleiding en die gevolglike kragstuwing het veroorsaak dat die drie reaktore by Hanford tydelik afgeskakel is.<ref>{{harvnb|Jones|1985|p=267}}.</ref> Met soveel mense betrokke was sekuriteit 'n moeilike taak. 'n Spesiale afdeling teenintelligensiekorps is gevorm om die veiligheidskwessies van die projek te hanteer.<ref>{{harvnb|Jones|1985|pp=258–260}}.</ref> Teen 1943 was dit duidelik dat die Sowjetunie die projek probeer binnedring. Luitenant-kolonel [[Boris Pash|Boris T. Pash]], die hoof van die teenintiligensie-tak van die westerse verdedigingsbevel, het die vermeende Sowjet-spioenasie in die Radiation Laboratory in Berkeley ondersoek. Oppenheimer het Pash meegedeel dat hy deur 'n medeprofessor in Berkeley, Haakon Chevalier, genader is oor die oordrag van inligting aan die Sowjetunie.<ref>{{harvnb|Jones|1985|pp=261–265}}.</ref> Die suksesvolste Sowjet-spioen was [[Klaus Fuchs]], 'n lid van die Britse Sending wat 'n belangrike rol in Los Alamos gespeel het.<ref>{{harvnb|Groves|1962|pp=142–145}}.</ref> Die 1950-onthulling van sy spioenasie-aktiwiteite het die Amerikaanse kernkrag-samewerking met Brittanje en Kanada geskaad.<ref>{{harvnb|Hewlett|Duncan|1969|pp=312–314}}.</ref> Daarna is ander gevalle van spioenasie ontdek wat gelei het tot die inhegtenisneming van Harry Gold, David Greenglass, en Julius en Ethel Rosenberg.<ref>{{harvnb|Hewlett|Duncan|1969|p=472}}.</ref> Ander spioene soos George Koval en Theodore Hall het dekades lank onbekend gebly.<ref>{{cite news |last=Broad |first=William J.|date=12 November 2007|url=https://www.nytimes.com/2007/11/12/us/12koval.html |title=A Spy's Path: Iowa to A-Bomb to Kremlin Honor|newspaper=[[The New York Times]]|pp=1–2|access-date=2 Julie 2011}}</ref> Die waarde van die spioenasie is moeilik om te kwantifiseer, omdat die belangrikste beperking op die Sowjet-kernwapenprojek 'n tekort aan uraanerts was. Die konsensus is dat spioenasie die Sowjetunie een of twee jaar se werk bespaar het.<ref>{{harvnb|Holloway|1994|pp=222–223}}.</ref> == Buitelandse intelligensie == Benewens die ontwikkeling van die atoombom, was die Manhattan-projek belas met die insameling van [[intelligensie]] oor die Duitse kernenergieprojek. Daar is geglo dat die Japannese kernwapenprogram nie ver gevorder is nie omdat Japan min toegang tot uraanerts het, maar daar is aanvanklik gevrees dat Duitsland baie naby was aan die ontwikkeling van sy eie wapens. Met die begin van die Manhattan-projek is 'n bom- en sabotasie-veldtog teen swaarwateraanlegte in die Duitse besette [[Noorweë]] gevoer.<ref>{{harvnb|Groves|1962|pp=191–192}}.</ref> 'n Klein missie is saamgestel deur die kantoor van vloot-intelligensie, OSRD, die Manhattan-projek en leër intelligensie (G-2) om die vyandelike wetenskaplike ontwikkeling te ondersoek. Dit was nie net beperk tot diegene wat by kernwapens betrek is nie.<ref>{{harvnb|Groves|1962|pp=187–190}}.</ref> Die hoof van die leër-intelligensie, generaalmajoor George V. Strong, het Boris Pash aangestel om die eenheid,<ref>{{harvnb|Jones|1985|p=281}}.</ref> met die kodenaam 'Alsos', 'n [[Grieks]]e woord wat 'boord' beteken, aan te voer.<ref>{{harvnb|Groves|1962|p=191}}.</ref> [[Lêer:German Experimental Pile - Haigerloch - April 1945-2.jpg|links|duimnael|Geallieerde soldate breek die Duitse eksperimentele kernreaktor in Haigerloch af.]] Die Alsos-sending na [[Italië]] het personeel van die fisika-laboratorium aan die Universiteit van Rome ondervra na die inname van die stad in Junie 1944.<ref>{{harvnb|Jones|1985|p=282}}.</ref> Intussen vorm Pash 'n gesamentlike Britse en Amerikaanse Alsos-sending in [[Londen]] onder bevel van kaptein Horace K. Calvert om deel te neem aan Operasie Overlord.<ref>{{harvnb|Groves|1962|pp=194–196}}.</ref> Groves was van mening dat die risiko dat die Duitsers sou probeer om die landings in Normandië met radioaktiewe gifstowwe te ontwrig, voldoende was om generaal [[Dwight D. Eisenhower]] te waarsku en 'n offisier te stuur om sy stafhoof, luitenant-generaal Walter Bedell Smith, in te lig.<ref>{{harvnb|Groves|1962|pp=200–206}}.</ref> Onder die kodenaam Operation Peppermint is spesiale toerusting voorberei en is chemiese oorlogvoeringdiensspanne opgelei in die gebruik daarvan.<ref>{{harvnb|Jones|1985|pp=286–288}}.</ref> In opvolg van die oprukkende geallieerde leërs, het Pash en Calvert 'n onderhoud met Frédéric Joliot-Curie oor die aktiwiteite van Duitse wetenskaplikes gevoer. Hulle het met amptenare van ''Union Minière du Haut Katanga'' gesprek gevoer oor uraanuitvoere na Duitsland. Hulle het 68 ton erts in [[België]] opgespoor en 30 ton in Frankryk. Die ondervraging van Duitse gevangenes het aangedui dat uraan en torium in [[Oranienburg]], 32 km noord van [[Berlyn]], verwerk word, en Groves het gereël dat dit op 15 Maart 1945 gebombardeer word.<ref>{{harvnb|Jones|1985|pp=283–285}}.</ref> 'n Alsos-span het na Stassfurt in die Sowjet-besettingsone gegaan en 11 ton erts by WIFO gehaal.<ref>{{harvnb|Groves|1962|p=237}}.</ref> In April 1945 voer Pash, onder bevel van 'n saamgestelde mag bekend as T-Force, Operasie Harbourage uit, 'n veeaksie agter vyandelike linies van die stede Hechingen, Bisingen en Haigerloch, wat die hart van die Duitse kernwerkarea was. T-Force het op die kernlaboratoriums, dokumente, toerusting en voorrade, insluitend swaarwater en 1,5 ton metaaluraan beslag gelê.<ref>{{harvnb|Jones|1985|pp=289–290}}.</ref><ref>{{harvnb|Goudsmit|1947|pp=174–176}}.</ref> Alsos-spanne het Duitse wetenskaplikes bymekaargemaak, waaronder Kurt Diebner, Otto Hahn, Walther Gerlach, [[Werner Heisenberg]] en Carl Friedrich von Weizsäcker, wat na Engeland geneem is waar hulle in Farm Hall, 'n huis met meeluisterapparaat in Godmanchester, geïnterneer is. Nadat die bomme in Japan ontplof is, is die Duitsers gekonfronteer met die feit dat die Geallieerdes gedoen het wat hulle nie kon regkry nie.<ref>{{harvnb|Groves|1962|pp=333–340}}.</ref> == Kernbomaanvalle op Hiroshima en Nagasaki == === Voorbereiding === [[Lêer:CGP-JPAP-112.jpg|links|duimnael|''Silverplate'' B-29 ''Straight Flush''. Die stertkode van die 444ste bombardement groep is om veiligheidsredes aangebring.]] Vanaf November 1943 het die ''Army Air Forces Materiel Command'' in Wright Field, Ohio, met ''Silverplate'' begin, die kodenaamwysiging van veranderinge aan die [[Boeing B-29 Superfortress|B-29's]] om die kernwapens af te lewer. Toetsbombardering is uitgevoer by die Muroc Army Air Field, Kalifornië, en die Naval Ordnance Test Station in Inyokern, Kalifornië.<ref>{{harvnb|Hoddeson|Henriksen|Meade|Westfall|1993|pp=380–381}}</ref> Groves het in Maart 1944 met die Hoof van die ''[[United States Army Air Forces]]'' (USAAF), generaal Henry H. Arnold, vergader om die aflewering van die voltooide bomme aan hul teikens te bespreek. Die enigste Geallieerde vliegtuig wat die ''Thin Man'' van 17 voet (5,2&nbsp;m) of die ''Fatman'' van 59 duim (150&nbsp;cm) breed kon dra, was die Britse [[Avro Lancaster]], maar die gebruik van 'n Britse vliegtuig sou probleme met die onderhoud veroorsaak het.<ref name="hodd379">{{harvnb|Hoddeson|Henriksen|Meade|Westfall|1993|pp=379–380}}</ref> Toetse is uitgevoer met aangepaste Lancasters op Enstone Airfield,<ref>{{YouTube|id=5XX9ptCNpik|title="Hiroshima 1945 – The British Atomic Attack"}}</ref> maar Groves het gehoop dat die Amerikaanse [[Boeing B-29 Superfortress]] verander kon word om ''Thin Man'' te dra deur sy twee bombaaie saam te voeg.<ref name="hodd379" /> Arnold het belowe dat geen moeite gespaar sou word om B-29's aan te pas om die werk te doen nie en het generaal-majoor Oliver P. Echols aangewys as die USAAF-skakel met die Manhattan-projek. Op sy beurt het Echols kolonel Roscoe C. Wilson as sy plaasvervanger aangewys, en Wilson het Manhattan-projek se vernaamste USAAF-kontak geword.<ref>{{harvnb|Groves|1962|pp=253–255}}</ref> President Roosevelt het Groves opdrag gegee dat indien die kernwapens gereed was voordat die oorlog met Duitsland beëindig is, hy gereed moes wees om dit op Duitsland te laat val.<ref>{{harvnb|Groves|1962|p=184}}.</ref> Die 509ste Saamgestelde Groep is op 17 Desember 1944 op die Wendover leërlugbasis, [[Utah]], onder die bevel van kolonel Paul W. Tibbets geaktiveer. Hierdie basis, naby die grens met [[Nevada]], het die kodenaam ''Kingman'' of ''W-47''. Opleiding is in Wendover en op die Batista leërlugbasis in [[Kuba]] gehou, waar die 393d bombardementeskadron langafstandvlugte oor water geoefen en fop[[pampoenbom]]me laat val het. 'n Spesiale eenheid bekend as Projek ''Alberta'' is in Los Alamos gevestig onder kaptein William S. Parsons van die vloot van Project Y as deel van die Manhattan-projek om te help met die voorbereiding en aflewering van die bomme.<ref>{{harvnb|Groves|1962|pp=259–262}}.</ref> Kommandeur Frederick L. Ashworth van Alberta het in Februarie 1945 met die vlootadmiraal [[Chester W. Nimitz]] op [[Guam]] vergader om hom van die projek in kennis te stel. Terwyl hy daar was, het Ashworth North Field op die [[Stille Oseaan]] eiland Tinian gekies as basis vir die 509ste saamgestelde groep, en het hy plek vir die groep en sy geboue gereserveer. Die groep is in Julie 1945 hierheen ontplooi.<ref>{{harvnb|Hoddeson|Henriksen|Meade|Westfall|1993|pp=386–388}}</ref> Farrell het op 30 Julie as verteenwoordiger van die Manhattan-projek by Tinian aangekom.<ref>{{harvnb|Groves|1962|p=311}}.</ref> Die meeste komponente vir ''Little Boy'' het San Francisco op 16 Julie op die kruiser USS Indianapolis verlaat en op 26 Julie op Tinian aangekom. Vier dae later is die skip deur 'n Japannese [[duikboot]] gesink. Die oorblywende komponente, wat ses uraan-235 ringe ingesluit het, is deur drie C-54 Skymasters van die 320ste groep se 320ste troepedraer-eskader afgelewer.<ref>{{harvnb|Campbell|2005|pp=39–40}}.</ref> Twee ''Fat Man''-omhulsels is na Tinian gestuur in spesiaal-aangepaste 509ste saamgestelde groep se B-29's. Die eerste plutoniumkern was in 'n spesiale C-54.<ref>{{harvnb|Groves|1962|p=341}}.</ref> Aan die einde van April is 'n gesamentlike teikenkomitee van die Manhattan-distrik en USAAF gestig om vas te stel watter stede in Japan teikens moet wees, en beveel Kokura, Hiroshima, Niigata en [[Kyoto]] aan. Op hierdie stadium het die oorlogsminister [[Henry L. Stimson]] tussenbeide getree en aangekondig dat hy die teikenbesluit sou neem en dat hy nie die bombardement op Kyoto sou toestaan nie, op grond van die historiese en godsdienstige betekenis daarvan. Groves het Arnold daarom gevra om nie net Kyoto van die lys van kernwapenteikens te verwyder nie, maar ook van die teikens vir konvensionele bomaanvalle.<ref>{{harvnb|Groves|1962|pp=268–276}}.</ref> Een van Kyoto se plaasvervangers was Nagasaki.<ref>{{harvnb|Groves|1962|p=308}}.</ref> === Kernwapenaanvalle === In Mei 1945 is die tussentydse komitee saamgestel om advies te gee oor oorlogstyd en na-oorlogse gebruik van kernenergie. Die voorsitter van die komitee was Stimson, met [[James F. Byrnes]], 'n voormalige Amerikaanse senator wat kort daarna minister van buitelandse sake sou word, as president [[Harry S. Truman]] se persoonlike verteenwoordiger; Ralph A. Bard, die ondersekretaris van die vloot; William L. Clayton, die assistent-minister van buitelandse sake; [[Vannevar Bush]]; Karl T. Compton; James B. Conant; en George L. Harrison, 'n assistent van Stimson en president van ''New York Life Insurance Company''. Die tussentydse komitee het op sy beurt 'n wetenskaplike paneel saamgestel bestaande uit Arthur Compton, Fermi, Lawrence en Oppenheimer om advies te gee oor wetenskaplike kwessies. In sy voorlegging aan die tussentydse komitee het die wetenskaplike paneel nie net sy mening uitgespreek oor die waarskynlike fisiese gevolge van 'n atoombom nie, maar ook oor die waarskynlike militêre en politieke impak daarvan.<ref>{{harvnb|Jones|1985|pp=530–532}}.</ref> Tydens die Potsdam-konferensie in Duitsland is Truman in kennis gestel dat die Trinity-toets suksesvol was. Hy het aan [[Stalin]], die leier van die Sowjetunie, gesê dat die VSA 'n nuwe superwapen het, sonder om enige besonderhede te gee. Dit was die eerste amptelike mededeling aan die Sowjetunie oor die bom, maar Stalin het dit reeds geweet weens intelligensie daaroor.<ref>{{harvnb|Holloway|1994|pp=116–117}}.</ref> Met die toestemming om die bom teen Japan reeds te gebruik, is geen alternatiewe oorweeg na die Japannese verwerping van die Potsdam-verklaring nie.<ref>{{cite web |url=http://www.cfo.doe.gov/me70/manhattan/potsdam_decision.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20101122185554/http://www.cfo.doe.gov/me70/manhattan/potsdam_decision.htm|archive-date=22 November 2010|title= Potsdam and the Final Decision to Use the Bomb|publisher=US Department of Energy, Office of History and Heritage Resources |work=The Manhattan Project: An Interactive History |access-date=19 Desember 2010}}</ref> [[Lêer:Atomic bombing of Japan.jpg|links|duimnael|''Little Boy'' ontplof oor Hiroshima, Japan, 6 Augustus 1945 (links);''Fat Man'' ontplof oor Nagasaki, Japan, 9 Augustus 1945 (regs).]] Op 6 Augustus 1945 het 'n Boeing B-29 Superfortress (''Enola Gay'') van die 393d Bombardement Eskader, wat deur Tibbets gelei is, met 'n ''Little Boy'' in die bomlaai van North Field opgestyg. Hiroshima, die hoofkwartier van die 2de Algemene Leër en Vyfde Afdeling en 'n aanvangshawe, was die primêre teiken van die sending, met Kokura en Nagasaki as alternatiewe. Met Farrell se toestemming het Parsons, die wapenoffisier wat verantwoordelik was vir die sending, die bomsamestelling in die lug voltooi om die risiko's van 'n kernontploffing te minimaliseer in geval van 'n ongeluk tydens die opstyging.<ref>{{harvnb|Groves|1962|pp=315–319}}.</ref> Die bom het op 'n hoogte van 1750 voet (530&nbsp;m) ontplof met 'n ontploffing wat later geskat is as die ekwivalent van 13 kiloton TNT.<ref>{{harvnb|Hoddeson|Henriksen|Meade|Westfall|1993|pp=392–393}}</ref> 'n Oppervlakte van ongeveer 12 vk km is vernietig. Japannese amptenare het vasgestel dat 69% van Hiroshima se geboue vernietig is en nog 6-7% beskadig is. Ongeveer 70 000 tot 80 000 mense, van wie 20 000 Japannese soldate en 20 000 Koreaanse slawearbeiders, of ongeveer 30% van die bevolking van Hiroshima, is onmiddellik dood en nog 70 000 beseer.<ref name="USSBS">{{cite web |website=Harry S. Truman Presidential Library and Museum |title=U.S. Strategic Bombing Survey: The Effects of the Atomic Bombings of Hiroshima and Nagasaki |pp=9, 36 |date=19 Junie 1946 |url=http://www.trumanlibrary.org/whistlestop/study_collections/bomb/large/documents/pdfs/65.pdf |access-date=15 Maart 2009 |archive-date=27 Januarie 2012 |archive-url=https://www.webcitation.org/64zoFkjs1?url=http://www.trumanlibrary.org/whistlestop/study_collections/bomb/large/documents/pdfs/65.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.readthespirit.com/ourvalues/life-arises-from-hiroshima-legacy-of-slavery-still-haunts-japan/ |title=Life Arises from Hiroshima: Legacy of slavery still haunts Japan |publisher=Our Values |first=Daniel |last=Buttry |access-date= 15 Junie 2016}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.hiroshimacommittee.org/Facts_NagasakiAndHiroshimaBombing.htm |title=Hiroshima and Nagasaki Bombing – Facts about the Atomic Bomb |publisher=Hiroshimacommittee.org |access-date=11 Augustus 2013}}</ref> Tydens die oggend van 9 Augustus 1945 het 'n tweede B-29 (''Bockscar''), wat deur die bevelvoerder van die 393e Bombardement Eskader,, majoor Charles W. Sweeney, geloods is, met 'n ''Fat Man'' aan boord opgestyg. Hierdie keer het Ashworth as wapenoffisier gedien en was Kokura die primêre teiken. Sweeney het opgestyg met die wapen wat reeds gewapen was, maar met die elektriese veiligheidsproppe nog aan. Toe hulle Kokura bereik, het hulle gevind dat 'n wolkbedekking die stad verduister, wat die visuele aanval wat bevele vereis het, onmoontlik gemaak het. Na drie lopies oor die stad, en met minder brandstof, is hulle op pad na die sekondêre teiken, Nagasaki. Ashworth het besluit dat 'n radarbenadering gebruik sou word as die teiken ook versluier was, maar 'n laaste opening in die wolke oor Nagasaki het 'n visuele benadering toegelaat soos beveel. Die ''Fat Man'' is halfpad tussen die Mitsubishi Steel and Arms Works in die suide en die Mitsubishi-Urakami Ordnance Works in die noorde oor die industriële vallei van die stad laat val. Die gevolglike ontploffing het 'n ontploffingsopbrengs gelykstaande aan 21 kiloton TNT, ongeveer dieselfde as die Trinity-toets ontploffing, maar was beperk tot die Urakami-vallei, en 'n groot deel van die stad is beskerm deur die tussenliggende heuwels, wat gelei het tot die vernietiging van ongeveer 44% van die stad. Die bomaanval het ook die industriële produksie van die stad grootliks verlam en 23 200 tot 28 200 Japannese industriële werkers en 150 Japannese soldate gedood.<ref>{{cite book |title=Nuke-Rebuke: Writers & Artists Against Nuclear Energy & Weapons (The Contemporary anthology series) |pp=22–29 |date=1 Mei 1984 |publisher=The Spirit That Moves Us Press}}</ref> Oor die algemeen is na raming 35 000–40 000 mense dood en 60 000 beseer.<ref>{{harvnb|Groves|1962|pp=343–346}}.</ref><ref name="Hoddeson et al., pp. 396-397">{{harvnb|Hoddeson|Henriksen|Meade|Westfall|1993|pp=396–397}}</ref> Groves verwag om op 19 Augustus nog 'n kernwapen gereed te hê, met nog drie in September en nog drie in Oktober.<ref name="Briefing book">{{cite web |title= The Atomic Bomb and the End of World War II, A Collection of Primary Sources |publisher=George Washington University |date= 13 Augustus 1945 |work=National Security Archive Electronic Briefing Book No. 162 |url= http://www.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB162/72.pdf}}</ref> Nog twee Fat Man-omhulsels is gereed gemaak en sou op 11 en 14 Augustus uit Kirtland Field na Tinian vertrek.<ref name="Hoddeson et al., pp. 396-397" /> In Los Alamos het tegnici 24 uur aaneen gewerk om nog 'n plutoniumkern te giet.<ref>{{cite web |url=http://manhattanprojectvoices.org/oral-histories/lawrence-litzs-interview-2012 |title=Lawrence Litz's Interview (2012) |publisher=Manhattan Project Voices |access-date=27 Februarie 2015}}</ref> Alhoewel dit gegiet is, moes dit nog steeds gepars en bedek word, wat tot 16 Augustus sou duur.<ref>{{cite web |url=http://blog.nuclearsecrecy.com/2013/08/16/the-third-cores-revenge/ |title=The Third Core's Revenge |first=Alex |last=Wellerstein |date=16 Augustus 2013 |access-date=27 Februarie 2015}}</ref> Dit kon dus op 19 Augustus gereed gewees het vir gebruik. Op 10 Augustus het Truman in die geheim gevra dat verdere atoombomme nie op Japan gegooi moet word sonder sy uitdruklike opdrag nie.<ref name="Eclipsed by Hiroshima and Nagasaki">{{cite journal |title=Eclipsed by Hiroshima and Nagasaki: Early Thinking about Tactical Nuclear Weapons |url=https://archive.org/details/sim_international-security_spring-1991_15_4/page/149 |first=Barton J. |last=Bernstein |work=International Security |issn=0162-2889 |volume=15 |issue=4 |date=Lente 1991 |pp=149–173 |jstor=2539014}}</ref> Groves het die besending van die [[Third Shot|derde kern]] op 13 Augustus op eie gesag opgeskort. Op 11 Augustus skakel Groves vir Warren met die opdrag om 'n opnamespan te organiseer om verslag te doen oor die skade en [[radioaktiwiteit]] in Hiroshima en Nagasaki. 'n Groep met draagbare Geigertellers het op 8 September in Hiroshima aangekom onder leiding van Farrell en Warren, met die Japannese admiraal Masao Tsuzuki, wat as vertaler opgetree het. Hulle het tot 14 September in Hiroshima gebly en daarna Nagasaki van 19 September tot 8 Oktober ondersoek.<ref>{{harvnb|Ahnfeldt|1966|pp=886–889}}.</ref> Hierdie en ander wetenskaplike missies na Japan het waardevolle wetenskaplike en historiese gegewens verskaf.<ref>{{harvnb|Home|Low|1993|p=537}}.</ref> Die noodsaaklikheid van die bomaanvalle op Hiroshima en Nagasaki het 'n onderwerp van kontroversie onder historici geword. Sommige het bevraagteken of 'n "atoomdiplomasie" nie dieselfde doelwitte sou bereik het nie en betwis of die bomaanvalle of die Sowjet-oorlogsverklaring op Japan deurslaggewend was.<ref name="Briefing book" /> Die Franck-verslag was die belangrikste poging om 'n demonstrasie te bewerkstellig, maar is deur die wetenskaplike paneel van die interim-komitee van die hand gewys.<ref>{{harvnb|Frisch|1970|pp=107–115}}.</ref> Die Szilárd-petisie, wat in Julie 1945 opgestel is en onderteken is deur tientalle wetenskaplikes wat aan die Manhattan-projek werk, was 'n laat poging om president Harry S. Truman te waarsku oor sy verantwoordelikheid om sulke wapens te gebruik.<ref>{{harvnb|Hewlett|Anderson|1962|pp=399–400}}.</ref><ref>{{cite web |url=http://www.trumanlibrary.org/whistlestop/study_collections/bomb/large/documents/index.php?documentdate=17%20July%201945&documentid=79&studycollectionid=abomb&pagenumber=1 |title=Petition to the President of the United States, 17 Julie 1945. Miscellaneous Historical Documents Collection |publisher=Harry S. Truman Presidential Library and Museum |access-date=20 Oktober 2012 |archive-date=18 Mei 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150518092746/http://www.trumanlibrary.org/whistlestop/study_collections/bomb/large/documents/index.php?documentdate=17%20July%201945&documentid=79&studycollectionid=abomb&pagenumber=1 |url-status=dead }}</ref> == Na die oorlog == [[Lêer:Army-Navy E Award Ceremony 68997.jpg|duimnael|Oorhandiging van die Leër-Vloot "E" -toekenning in Los Alamos op 16 Oktober 1945. Staande, van links na regs: J. Robert Oppenheimer, ongeïdentifiseerde, ongeïdentifiseerde, Kenneth Nichols, Leslie Groves, Robert Gordon Sproul, William Sterling Parsons.]] Baie werkers van die Manhattan-projek was verbaas toe hulle besef dat hulle werk (wat baie van hulle nie begryp het nie) die Hiroshima- en Nagasaki-bomme geproduseer het. Net soos in die res van die wêreld; het die koerante in Oak Ridge wat oor die Hiroshima-bom berig het vir $ 1 (vandag $ 11) verkoop.<ref name="life1945082094">{{cite magazine |url=https://books.google.com/books?id=hkgEAAAAMBAJ&lpg=PA25&pg=PA94#v=onepage&q&f=true |title=Mystery Town Cradled Bomb: 75,000 in Oak Ridge, Tenn. Worked Hard and Wondered Long about Their Secret Job |magazine=Life |date=20 August 1945 |access-date=25 November 2011 |page=94}}</ref>{{r|ap19450808}} Alhoewel die bestaan van die bomme openbaar was, het geheimhouding voortgeduur, en baie werkers was onkundig oor hul werk; een het in 1946 gesê: 'Ek weet nie wat ek doen nie, behalwe om na 'n ——— te kyk en 'n ——— langs 'n ——— te draai. Ek weet niks daarvan nie, en daar is niks om te sê nie ". Baie inwoners het voortgegaan om bespreking van 'die goed' in gewone gesprekke te vermy, alhoewel dit die rede vir hul dorp se bestaan was.{{r|wickware19460909}} In afwagting van die bomaanvalle het Groves Henry DeWolf Smyth 'n geskiedenis laat voorberei vir openbare gebruik. Atoomenergie vir militêre doeleindes, beter bekend as die "Smyth-verslag", is op 12 Augustus 1945 aan die publiek vrygestel.<ref>{{harvnb|Groves|1962|pp=348–362}}.</ref> Groves en Nichols oorhandig leër-vloot "E" -toekennings aan sleutelkontrakteurs, wie se betrokkenheid tot dusver geheim was. Meer as 20 toekennings van die presidensiële medalje vir verdienste is toegeken aan belangrike kontrakteurs en wetenskaplikes, waaronder Bush en Oppenheimer. Militêre personeel het die Legioen van Verdienste ontvang, waaronder die bevelvoerder van die Leër Vrouekorps, kaptein Arlene G. Scheidenhelm.<ref>{{harvnb|Nichols|1987|p=226}}.</ref> In Hanford het die produksie van plutonium afgeneem namate reaktore B, D en F verslyt het, vergiftig deur splitsingsprodukte en swelling van die grafietmoderator, bekend as die Wigner-effek. Die swelling beskadig die laaibuise waar uraan bestraal is om plutonium te produseer, wat dit onbruikbaar maak. Om die voorsiening van polonium vir die egel-inisieerders te handhaaf, is die produksie beperk en die oudste eenheid, B-stapel, is gesluit sodat ten minste een reaktor in die toekoms beskikbaar sou wees. Navorsing is voortgesit, met DuPont en die Metallurgiese Laboratorium wat 'n redoks-oplosmiddel-ekstraksieproses ontwikkel het as 'n alternatiewe plutonium-ekstraksietegniek vir die bismutfosfaatproses, wat onbehandelde uraan in 'n toestand gelaat het waaruit dit nie maklik herwin kon word nie.<ref name="Jones, pp. 592-593">{{harvnb|Jones|1985|pp=592–593}}.</ref> Bom-ingenieurswese is uitgevoer deur die Z-Afdeling, vernoem na sy direkteur, dr Jerrold R. Zacharias van Los Alamos. Z-Afdeling was aanvanklik in Wendover Field, maar het in September 1945 na Oxnard Field, Nieu-Mexiko, verhuis om nader aan Los Alamos te wees. Dit was die begin van Sandia Base. Die nabygeleë Kirtland Field is gebruik as 'n B-29 basis vir vliegtuigversoenbaarheid en bombarderingstoetse.<ref>{{harvnb|Hansen|1995b|p=V-152}}.</ref> In Oktober is al die personeel en fasiliteite by Wendover na Sandia oorgeplaas.<ref name="Hewlett 1962 625">{{harvnb|Hewlett|Anderson|1962|p=625}}.</ref> Aangesien reservisbeamptes gedemobiliseer is, is hulle vervang deur ongeveer vyftig gereelde offisiere wat noukeurig gekies is.<ref>{{harvnb|Nichols|1987|pp=225–226}}.</ref> Nichols het aanbeveel dat S-50 en die Alpha-bane by Y-12 gesluit word. Dit is in September gedoen.<ref>{{harvnb|Nichols|1987|pp=216–217}}.</ref> Alhoewel hulle beter gevaar het as ooit tevore,<ref>{{harvnb|Hewlett|Anderson|1962|p=624}}.</ref> kon die Alpha-bane nie meeding met K-25 en die nuwe K-27, wat in Januarie 1946 in werking getree het nie. In Desember is die Y-12-aanleg gesluit, wat die Tennessee Eastman betaalstaat gesny het van 8 600 tot 1 500 en $ 2 miljoen per maand bespaar het.<ref>{{harvnb|Hewlett|Anderson|1962|pp=630, 646}}</ref> [[Lêer:President Truman signs the Atomic Energy Act of 1946 (14698780933).jpg|links|duimnael|President Harry S. Truman onderteken die Wet op Atoomenergie van 1946, wat die Amerikaanse Atoomenergiekommissie tot stand bring.]] Demobilisasie was nêrens meer 'n probleem as in Los Alamos, waar daar 'n uittog van talent was nie. Baie moes nog gedoen word. Die bomme wat op Hiroshima en Nagasaki gebruik is, was soos laboratoriummodelle; werk sou nodig wees om hulle eenvoudiger, veiliger en meer betroubaar te maak. Inploffingmetodes moes ontwikkel word vir uraan in plaas van die verkwistende kanonloopmetode, en saamgestelde uraan-plutoniumkerne was nodig, aangesien daar 'n plutonium tekort was weens die probleme met die reaktore. Onsekerheid oor die toekoms van die laboratorium het dit egter moeilik gemaak om mense te oortuig om te bly. Oppenheimer keer terug na sy werk aan die Universiteit van Kalifornië en Groves stel Norris Bradbury aan as 'n tussentydse plaasvervanger; Bradbury bly die volgende 25 jaar in die pos.<ref name="Hewlett 1962 625" /> Groves het gepoog om die ontevredenheid te wyte aan die gebrek aan geriewe met 'n bouprogram wat verbeterde watervoorsiening, driehonderd huise en ontspanningsgeriewe insluit.<ref name="Jones, pp. 592-593" /> Twee ''Fat Man''-tipe ontploffings is in Julie 1946 by die [[Bikini-atol]] uitgevoer as deel van Operasie ''Crossroads'' om die effek van kernwapens op oorlogskepe te ondersoek.<ref>{{harvnb|Nichols|1987|p=234}}.</ref> ''Able'' is op 1 Julie 1946 ontplof. Die meer skouspelagtige ''Baker'' is op 25 Julie 1946 onder water ontplof.<ref>{{harvnb|Jones|1985|p=594}}.</ref> Na die bomaanvalle op Hiroshima en Nagasaki, het 'n aantal fisici van die Manhattan-projek die ''Bulletin of the Atomic Scientists'' gestig, wat begin het as 'n noodaksie wat onderneem is deur wetenskaplikes wat die dringende behoefte aan 'n onmiddellike opvoedkundige program oor kernwapens gesien het.<ref>{{harvnb|Grodzins|Rabinowitch|1963|p=vii}}.</ref> In die lig van die vernietiging van die nuwe wapens en in afwagting op die kernwapenwedloop, het verskeie projeklede, waaronder Bohr, Bush en Conant, die mening uitgespreek dat dit nodig is om ooreenstemming te bereik oor internasionale beheer oor kernnavorsing en kernwapens. Die Baruch-plan, wat in Junie 1946 in 'n toespraak aan die nuutgestigte Verenigde Nasies se Atoomenergiekommissie (UNAEC) bekendgestel is, het voorgestel dat 'n internasionale kernontwikkelingsowerheid ingestel word, maar is nie aanvaar nie.<ref>{{harvnb|Gosling|1994|pp=55–57}}.</ref> Na 'n binnelandse debat oor die permanente bestuur van die kernprogram, is die Verenigde State se Atoomenergiekommissie (AEC) in die lewe geroep deur die Wet op Atoomenergie van 1946 om die funksies en bates van die Manhattan-projek oor te neem. Dit het burgerlike beheer oor kernontwikkeling gevestig en die ontwikkeling, produksie en beheer van atoomwapens van die weermag geskei. Militêre aspekte is oorgeneem deur die Special Weapons Project (AFSWP) van die weermag.<ref>{{harvnb|Groves|1962|pp=394–398}}.</ref> Alhoewel die Manhattan-projek op 31 Desember 1946 opgehou het, is die Manhattan-distrik eers op 15 Augustus 1947 ontbind.<ref>{{harvnb|Jones|1985|p=600}}.</ref> == Koste == {| class="wikitable" style="float:right; margin-top:0; margin-left:1em; font-size:9pt; line-height:10pt; width:30%;" |+ style="margin-bottom: 5px;" | Manhattan-projek kostes tot 31 Desember 1945<ref name="Schwartz">{{harvnb|Hewlett|Anderson|1962|pp=723–724}}.</ref> ! Terrein ! Koste (1945 VSD) ! Koste Inflasie gereken teen 2019 VSD) ! % van totaal |- | Oak Ridge | style="text-align:right;"| $1,19 triljoen | style="text-align:right;"| $13,6 triljoen | style="text-align:right;"| 62.9% |- | Hanford | style="text-align:right;"| $390 miljoen | style="text-align:right;"| $4,48 triljoen | style="text-align:right;"| 20.6% |- | Spesiale bedryfsmateriaal | style="text-align:right;"| $103 miljoen | style="text-align:right;"| $1,19 triljoen | style="text-align:right;"| 5.5% |- | Los Alamos | style="text-align:right;"| $74,1 miljoen | style="text-align:right;"| $850 miljoen | style="text-align:right;"| 3.9% |- | Navorsing en ontwikkeling | style="text-align:right;"| $69,7 miljoen | style="text-align:right;"| $800 miljoen | style="text-align:right;"| 3.7% |- | Regering se oorhoofkoste | style="text-align:right;"| $37,3 miljoen | style="text-align:right;"| $428 miljoen | style="text-align:right;"| 2% |- | Swaarwateraanlegte | style="text-align:right;"| $26,8 miljoen | style="text-align:right;"| $307 miljoen | style="text-align:right;"| 1.4% |- | '''Totaal''' | style="text-align:right;"| '''$1,89 triljoen | style="text-align:right;"| '''$21,7 triljoen |} Die projekbesteding tot 1 Oktober 1945 was $ 1,845 miljard, gelykstaande aan minder as nege dae se oorlogsbesteding, en was $ 2,191 miljard toe die AEC op 1 Januarie 1947 beheer oorgeneem het. Die totale toewysing was $ 2,4 miljard. Meer as 90% van die koste was vir die bou van aanlegte en die vervaardiging van splytbare materiale, en minder as 10% vir die ontwikkeling en vervaardiging van die kernwapens.<ref>{{harvnb|Nichols|1987|pp=34–35}}.</ref><ref name="ej19450807">{{cite news |url=https://news.google.com/newspapers?id=yuVkAAAAIBAJ&sjid=KoENAAAAIBAJ&pg=5621%2C2841878 |title=Atomic Bomb Seen as Cheap at Price |newspaper=Edmonton Journal |date=7 Augustus 1945 |access-date=1 Januarie 2012 |page=1}}</ref> Altesaam vier bomme (die ''Trinity''-toestel, ''Little Boy'', ''Fat Man'' en 'n ongebruikte ''Fat Man''-bom) is teen die einde van 1945 vervaardig, wat die gemiddelde koste per bom op ongeveer $ 500 miljoen in 1945 dollar te staan bring. Ter vergelyking was die totale koste van die projek teen die einde van 1945 ongeveer 90% van die totale besteding aan die vervaardiging van Amerikaanse kleinwapens (nie ammunisie ingesluit nie) en 34% van die totale besteding aan Amerikaanse [[tenk]]s gedurende dieselfde tydperk.<ref name="Schwartz" /> Oor die algemeen was dit die tweede duurste wapenprojek wat die Verenigde State in die Tweede Wêreldoorlog onderneem het, na slegs die ontwerp en produksie van die Boeing B-29 Superfortress.<ref>{{harvnb|O'Brien|2015|pp=47–48}}.</ref> == Nalatenskap == Die politieke en kulturele gevolge van die ontwikkeling van kernwapens was diepgaande en ingrypend. William Laurence van ''[[The New York Times]]'', die eerste wat die uitdrukking "''Atomic Age''" gebruik het,<ref name="laurence19450926">{{cite news |url=https://books.google.com/books?id=2fpLSlthuEMC&lpg=PA10&ots=vv5mTfKJUM&pg=PA10#v=onepage&f=false |title=Drama of the Atomic Bomb Found Climax in July 16 Test |newspaper=The New York Times |date=26 September 1945 |access-date=1 Oktober 2012 |last=Laurence |first=William L. |author-link=William Laurence}}</ref> het in die lente van 1945 die amptelike korrespondent vir die Manhattan-projek geword. In 1943 en 1944 het hy sonder sukses probeer om die kantoor van sensuur te oorreed om skriftelik toe te laat. oor die plofbare potensiaal van uraan, en regeringsamptenare het gemeen dat hy die reg verdien het om verslag te doen oor die grootste geheim van die oorlog. Laurence was getuie van die Trinity-toets<ref>{{harvnb|Sweeney|2001|pp=204–205}}.</ref> en die bomaanval op Nagasaki en skryf die amptelike persverklarings wat daarvoor voorberei is. Hy het 'n reeks artikels geskryf wat die deugde van die nuwe wapen betuig. Sy verslaggewing voor en na die bomaanvalle het die publiek bewus gemaak van die potensiaal van kerntegnologie en die ontwikkeling daarvan in die Verenigde State en die Sowjetunie gemotiveer.<ref>{{harvnb|Holloway|1994|pp=59–60}}.</ref> [[Lêer:Aerial view of Niagara Falls Storage Site, Lewiston, New York (2002).jpg|duimnael|Die Lake Ontario Ordnance Works (LOOW) naby die [[Niagara-waterval]] het die vernaamste bewaarplek vir Manhattan-projekafval vir die Oos-Verenigde State geword.<ref>{{cite web|url=http://www.niagaracounty.com/Portals/4/Docs/CLP%20Final%20Report%20Sept%2008.pdf|title=The Community LOOW Project: A Review of Environmental Investigations and Remediation at the Former Lake Ontario Ordnance Works|date=September 2008|publisher=King Groundwater Science, Inc.|access-date= 4 April 2021|archive-date=17 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210917040633/http://www.niagaracounty.com/Portals/4/Docs/CLP%20Final%20Report%20Sept%2008.pdf|url-status=dead}}</ref>Al die radioaktiewe materiale wat op die LOOW-terrein gestoor is – insluitend [[torium]], uraan en die grootste konsentrasie [[radium]]-226 ter wêreld – is in 1991. in 'n "Interim Waste Containment Structure" (op die voorgrond) begrawe.<ref name="COE2">{{cite web|url=http://www.lm.doe.gov/Niagara/Fact_Sheet__Niagara_Falls_Storage_Site.pdf|title=Niagara Falls Storage Site, New York|date=31 August 2011|publisher=U.S. Army Corps of Engineers|archive-url=https://web.archive.org/web/20170223003831/http://www.lm.doe.gov/Niagara/Fact_Sheet__Niagara_Falls_Storage_Site.pdf|archive-date=23 Februarie 2017}}</ref><ref name="Jenks">{{cite journal|last=Jenks|first=Andrew|date=Julie 2002|title=Model City USA: The Environmental Cost of Victory in World War II and the Cold War|journal=Environmental History|volume=12|issue=77|page=552|doi=10.1093/envhis/12.3.552}}</ref><ref name="DePalma">{{cite news|last=DePalma|first=Anthony|title=A Toxic Waste Capital Looks to Spread it Around; Upstate Dump is the Last in the Northeast|newspaper=The New York Times|date=10 March 2004|url=https://www.nytimes.com/2004/03/10/nyregion/toxic-waste-capital-looks-spread-it-around-upstate-dump-last-northeast.html}}</ref>]] Die oorlogstydse Manhattan-projek het 'n nalatenskap gelaat in die vorm van die netwerk van nasionale laboratoriums: die Lawrence Berkeley National Laboratory, Los Alamos National Laboratory, Oak Ridge National Laboratory, Argonne National Laboratory en Ames Laboratory. Nog twee is deur Groves gestig kort na die oorlog, die Brookhaven National Laboratory in Upton, New York, en die Sandia National Laboratories in [[Albuquerque, Nieu-Meksiko]]. Groves het $ 72 miljoen aan hulle toegewys vir navorsingsaktiwiteite in die boekjaar 1946–1947.<ref>{{harvnb|Hewlett|Anderson|1962|pp=633–637}}.</ref> Hulle sou in die voorhoede wees van die soort grootskaalse navorsing wat Alvin Weinberg, die direkteur van die Oak Ridge Nasionale Laboratorium, ''Big Science'' sou noem.<ref>{{harvnb|Weinberg|1961|p=161}}.</ref> Die Naval Research Laboratory was al lank geïnteresseerd in die vooruitsig om kernkrag vir oorlogskepaandrywing te gebruik, en het probeer om sy eie kernprojek te skep. In Mei 1946 besluit [[Chester W. Nimitz]], nou hoof van die vlootoperasies, dat die vloot eerder met die Manhattan-projek moet werk. 'n Groep vlootoffisiere is aan Oak Ridge toegewys, waarvan die oudste kaptein Hyman G. Rickover, wat daar assistent-direkteur geword het. Hulle het hulself verdiep in die studie van kernenergie en die grondslag gelê vir 'n kernvloot.<ref>{{harvnb|Hewlett|Duncan|1969|pp=74–76}}.</ref> 'n Soortgelyke groep lugmagpersoneel het in September 1946 op Oak Ridge aangekom met die doel om kernvliegtuie te ontwikkel.<ref>{{harvnb|Hewlett|Duncan|1969|pp=72–74}}.</ref> Hul kernenergie vir die voortstuwing van vliegtuie (NEPA) -projek het geweldige tegniese probleme ondervind en is uiteindelik gekanselleer.<ref>{{harvnb|Hewlett|Duncan|1969|pp=490–493, 514–515}}</ref> Die vermoë van die nuwe reaktore om radioaktiewe isotope in voorheen ongehoorde hoeveelhede te skep, het in die onmiddellike naoorlogse jare 'n rewolusie in kernmedisyne veroorsaak. Vanaf middel 1946 het Oak Ridge radioisotope begin versprei na hospitale en universiteite. Die meeste bestellings was vir jodium-131 en fosfor-32, wat gebruik is vir die diagnose en behandeling van [[kanker]]. Benewens medisyne, is isotope ook gebruik in biologiese, industriële en landbou-navorsing.<ref>{{harvnb|Hewlett|Duncan|1969|pp=252–253}}.</ref> By die oorhandiging van beheer aan die Atoomenergiekommissie neem Groves afskeid van die mense wat aan die Manhattan-projek gewerk het:<ref>{{harvnb|Hewlett|Anderson|1962|p=655}}.</ref> {{cquote|Vyf jaar gelede was die idee van kernkrag slegs 'n droom. Julle het daardie droom 'n werklikheid gemaak. Julle het die newelagtige idees aangegryp en in werklikheid omskep. Julle het stede gebou waar daar vantevore geen was nie. Julle het sulke groot industriële aanlegte met noukeurige konstruksie gebou, wat tot dusver as onmoontlik geag was. Julle het die wapen gebou wat die oorlog beëindig het en daardeur ontelbare Amerikaanse lewens gered. Wat vredestydse toepassings betref, het julle die sluier gelig oor die uitsig op 'n nuwe wêreld.}} In 2014 het die Amerikaanse Kongres 'n wet aanvaar wat voorsiening maak vir 'n nasionale park wat toegewy is aan die geskiedenis van die Manhattan-projek.<ref>{{cite web |url=http://energy.gov/management/office-management/operational-management/history/manhattan-project/manhattan-project-0 |title=Manhattan Project National Historical Park |publisher=United States Department of Energy |access-date=2 Augustus 2015 |archive-date=11 Augustus 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150811123138/http://energy.gov/management/office-management/operational-management/history/manhattan-project/manhattan-project-0 |url-status=dead }}</ref> Die ''Manhattan Project National Historical Park'' is op 10 November 2015 gevestig.<ref>{{cite web |title=Manhattan Project National Historical Park |url=https://www.energy.gov/management/office-management/operational-management/history/manhattan-project/manhattan-project-0 |publisher=Department of Energy |access-date=10 November 2015}}</ref> == Sien ook == * [[Uraan-234]] == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronne == === Algemene, administratiewe en diplomatieke geskiedenis === {{Refbegin|30em}} * {{cite journal |last=Bernstein |first=Barton J. |title=The Uneasy Alliance: Roosevelt, Churchill, and the Atomic Bomb, 1940–1945 |publisher=University of Utah |date=June 1976 |journal=The Western Political Quarterly |pp=202–230 |volume= 29 |issue= 2 |jstor=448105|doi=10.2307/448105}} * {{cite book |last=Campbell |first= Richard H. |year=2005 |title=The Silverplate Bombers: A History and Registry of the Enola Gay and Other B-29s Configured to Carry Atomic Bombs |location=Jefferson, North Carolina |publisher=McFarland & Company |isbn= 0-7864-2139-8 |oclc=58554961}} * {{cite book |last=Fine |first=Lenore |last2=Remington |first2=Jesse A. |title=The Corps of Engineers: Construction in the United States |publisher=United States Army Center of Military History |url=http://www.history.army.mil/html/books/010/10-5/CMH_Pub_10-5.pdf |access-date=25 August 2013 |location=Washington, D.C. |year=1972 |oclc=834187 |archive-date=1 Februarie 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170201142645/https://history.army.mil/html/books/010/10-5/CMH_Pub_10-5.pdf |url-status=dead }} * {{cite journal |last=Frisch |first=David H. |title=Scientists and the Decision to Bomb Japan |url=https://archive.org/details/sim_bulletin-of-the-atomic-scientists_1970-06_26_6/page/107 |journal=Bulletin of the Atomic Scientists |volume= 26 |issue= 6 |pp=107–115 |publisher=Educational Foundation for Nuclear Science|date=June 1970|issn=0096-3402}} * {{cite book |last=Gilbert |first=Keith V. |title=History of the Dayton Project |publisher=Mound Laboratory, Atomic Energy Commission |location=Miamisburg, Ohio |year=1969 |url=http://www.eecap.org/PDF_Files/Ohio/Dayton_Project/History/HISTORY_OF_THE_DAYTON_PROJECT.pdf |access-date=31 October 2014 |oclc=650540359 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190412054801/https://www.eecap.org/PDF_Files/Ohio/Dayton_Project/History/HISTORY_OF_THE_DAYTON_PROJECT.pdf |archive-date=12 April 2019 |url-status=dead }} * {{cite book |last=Gosling |first=Francis George |title=The Manhattan Project: Making the Atomic Bomb |year=1994 |location=Washington, DC |publisher=United States Department of Energy, History Division |oclc=637052193}} * {{cite book |last=Gowing |first=Margaret |title=Britain and Atomic Energy, 1935–1945 |url=https://archive.org/details/britainatomicene0000marg |year=1964 |location=London |publisher=Macmillan Publishing |oclc=3195209}} * {{cite book |editor-last=Grodzins |editor-first=Morton |editor2-last=Rabinowitch |editor2-first=Eugene |title=The Atomic Age: Scientists in National and World Affairs|url=https://archive.org/details/atomicagescienti0000mort_j2c8 |year=1963|publisher=Basic Book Publishing |location=New York |oclc=15058256}} * {{cite book |last=Hewlett |first=Richard G. |last2=Anderson |first2=Oscar E. |title=The New World, 1939–1946 |location=University Park |publisher=Pennsylvania State University Press |year=1962 |url=https://www.governmentattic.org/5docs/TheNewWorld1939-1946.pdf |access-date=26 Maart 2013 |isbn=0-520-07186-7 |oclc=637004643 }} * {{cite book |last=Hewlett |first=Richard G. |last2=Duncan |first2=Francis |title=Atomic Shield, 1947–1952 |series=A History of the United States Atomic Energy Commission |publisher=Pennsylvania State University Press |location=University Park|year=1969 |isbn=0-520-07187-5|oclc=3717478}} * {{cite journal |last=Hijiya |first=James A. |url=http://www.amphilsoc.org/sites/default/files/Hijiya.pdf |title=The Gita of Robert Oppenheimer |date=June 2000 |volume=144 |issue=2 |pages=123–167 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130515224154/http://www.amphilsoc.org/sites/default/files/Hijiya.pdf |archive-date=15 Mei 2013 |journal=Proceedings of the American Philosophical Society |access-date=16 Desember 2013 }} * {{cite book |last=Holl |first=Jack M. |title=Argonne National Laboratory, 1946–96 |url=https://archive.org/details/argonnenationall0000holl |first2=Richard G. |last2=Hewlett |first3=Ruth R. |last3=Harris |publisher=University of Illinois Press |year=1997 |isbn=978-0-252-02341-5}} * {{cite book |last=Holloway |first=David |title=Stalin and the Bomb: The Soviet Union and Atomic Energy, 1939–1956 |url=https://archive.org/details/stalinbombsoviet0000holl |location=New Haven, Connecticut |publisher=Yale University Press |year=1994 |isbn=0-300-06056-4 |oclc=29911222}} * {{cite book |last=Howes |first=Ruth H. |last2=Herzenberg |first2=Caroline L. |title=Their Day in the Sun: Women of the Manhattan Project |url=https://archive.org/details/theirdayinsunwom0000howe |location=Philadelphia |publisher=Temple University Press |year=1999 |isbn=1-56639-719-7 |oclc=49569088}} * {{cite book |last=Hunner |first=Jon |title=Inventing Los Alamos: The Growth of an Atomic Community |url=https://archive.org/details/inventinglosalam0000jonh |location=Norman |publisher=University of Oklahoma Press |year=2004 |isbn=978-0-8061-3891-6|oclc=154690200}} * {{cite book |last=Johnson |first=Charles |last2=Jackson |first2=Charles |title= City Behind a Fence: Oak Ridge, Tennessee, 1942–1946 |url=https://archive.org/details/citybehindfenceo0000john |location=Knoxville|publisher=University of Tennessee Press |year=1981 |isbn=0-87049-303-5 |oclc=6331350}} * {{cite book |last=Jones |first=Vincent |title=Manhattan: The Army and the Atomic Bomb |publisher=United States Army Center of Military History |location=Washington, D.C. |year=1985 |oclc=10913875 |url=http://www.history.army.mil/html/books/011/11-10/CMH_Pub_11-10.pdf |access-date=25 Augustus 2013 |archive-date=7 Oktober 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141007074359/http://www.history.army.mil/html/books/011/11-10/CMH_Pub_11-10.pdf |url-status=dead }} * {{cite book |last=Jungk |first=Robert |year=1958 |title=Brighter than a Thousand Suns: A Personal History of the Atomic Scientists |url=https://archive.org/details/brighterthanthou00jung_0 |location=New York |publisher=Harcourt Brace |isbn=0-15-614150-7 |oclc=181321}} * {{cite book |last=O'Brien |first=Phillips Payson |title=How the War was Won |url=https://archive.org/details/howwarwaswonairs0000obri |date=2015 |location=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-107-01475-6 |oclc=907550561}} * {{cite book |last= Phelps |first= Stephen |year= 2010 |title= The Tizard Mission: the Top-Secret Operation that Changed the Course of World War II |url= https://archive.org/details/tizardmissiontop0000phel |location= Yardley, Pennsylvania |publisher= Westholme |isbn=978-1-59416-116-2 |oclc=642846903}} * {{cite book |last=Rhodes |first=Richard |title=The Making of the Atomic Bomb |url=https://archive.org/details/makingofatomicbo0000rhod |location=New York |publisher=Simon & Schuster |year=1986 |isbn=0-671-44133-7|oclc=13793436}} * {{cite book |last=Stacey |first=C. P. |url=http://www.cmp-cpm.forces.gc.ca/dhh-dhp/his/docs/AMG_e.pdf |title=Arms, Men and Government: The War Policies of Canada, 1939&nbsp;– 1945 |publisher=The Queen's Printer by authority of the Minister of National Defence |year=1970 |oclc=610317261 |access-date= 4 April 2021 |archive-date=20 Junie 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190620111320/http://www.cmp-cpm.forces.gc.ca/dhh-dhp/his/docs/AMG_e.pdf |url-status=dead }} * {{cite book |last=Sweeney |first=Michael S. |title=Secrets of Victory: The Office of Censorship and the American Press and Radio in World War II |publisher=University of North Carolina Press |year=2001 |location=Chapel Hill |isbn=0-8078-2598-0 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/secretsofvictory00swee }} * {{cite book |last=Villa |first=Brian L. |title=The Second World War as a National Experience: Canada |contribution=Chapter 11: Alliance Politics and Atomic Collaboration, 1941–1943 |publisher=The Canadian Committee for the History of the Second World War, Department of National Defence |year=1981 |editor-first=Aster |editor-last=Sidney |oclc=11646807 |url=http://www.ibiblio.org/hyperwar/UN/Canada/Natl_Exp/index.html |access-date=8 Desember 2014 }} * {{cite book |last=Williams |first=Mary H. |title=Chronology 1941–1945 |url=https://archive.org/details/chronology1941190000will_x6u1 |location=Washington, D.C. |publisher=Office of the Chief of Military History, Department of the Army |year=1960 |oclc=1358166}} {{Refend}} === Tegniese geskiedenis === {{Refbegin|30em}} * {{cite book |editor-last=Ahnfeldt|editor-first=Arnold Lorentz |title= Radiology in World War II |publisher=Office of the Surgeon General, Department of the Army |location=Washington, D.C. |year=1966 |oclc=630225}} * {{Cite journal |last=Baker |first=Richard D. |last2=Hecker |first2=Siegfried S. |last3=Harbur |first3=Delbert R. |title=Plutonium: A Wartime Nightmare but a Metallurgist's Dream |url=http://library.lanl.gov/cgi-bin/getfile?07-16.pdf |journal=Los Alamos Science |issue=Winter/Spring |year=1983 |pp=142–151 |access-date=22 November 2010 |archive-date=17 Oktober 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111017034523/http://library.lanl.gov/cgi-bin/getfile?07-16.pdf |url-status=dead }} * {{cite book |editor-last= Ermenc |editor-first= Joseph J. |title= Atomic Bomb Scientists: Memoirs, 1939–1945 |year= 1989 |publisher= Meckler |location= Westport, Connecticut and London |isbn= 978-0-88736-267-5}} (1967 interview with Groves) * {{cite book |last=Hanford Cultural and Historic Resources Program |year=2002 |publisher=Pacific Northwest National Laboratory |title=History of the Plutonium Production Facilities, 1943–1990 |location=Richland, WA |oclc=52282810}} * {{cite book |last=Hansen |first=Chuck |series=Swords of Armageddon: US Nuclear Weapons Development since 1945 |title=Volume I: The Development of US Nuclear Weapons |location=Sunnyvale, California |publisher=Chukelea Publications |year= 1995a |isbn=978-0-9791915-1-0|oclc=231585284}} * {{cite book |last=Hansen |first=Chuck |series=Swords of Armageddon: US Nuclear Weapons Development since 1945 |title=Volume V: US Nuclear Weapons Histories |location=Sunnyvale, California |publisher=Chukelea Publications |year= 1995b |isbn=978-0-9791915-0-3|oclc=231585284}} * {{cite book |last1= Hawkins |first1= David |last2= Truslow |first2= Edith C. |last3= Smith |first3= Ralph Carlisle |title= Manhattan District history, Project Y, the Los Alamos story, Vol. 2 |publisher= Tomash Publishers |year= 1961 |location= Los Angeles |quote= Originally published as Los Alamos Report LAMS-2532 |isbn= 978-0-938228-08-0 |osti= 1087645 |doi= 10.2172/1087645 |url-access= registration |url= https://archive.org/details/projectylosalamo0002unse }} * {{cite book |last=Hoddeson |first=Lillian |first2=Paul W. |last2=Henriksen |first3=Roger A. |last3=Meade |first4=Catherine L. |last4=Westfall |title=Critical Assembly: A Technical History of Los Alamos During the Oppenheimer Years, 1943–1945 |location=New York |publisher=Cambridge University Press |year=1993 |isbn=978-0-521-44132-2 |oclc=26764320 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/criticalassembly0000unse }} * {{cite journal |last=Home |first=R. W. |last2=Low |first2=Morris F. |title=Postwar Scientific Intelligence Missions to Japan |url=https://archive.org/details/sim_isis_1993-09_84_3/page/527 |journal=Isis |volume= 84 |issue= 3 |date=September 1993 |pp=527–537 |jstor=235645 |doi=10.1086/356550}} * {{cite journal |last=Kemp |first=R. Scott |title=The End of Manhattan: How the Gas Centrifuge Changed the Quest for Nuclear Weapons |url=https://archive.org/details/sim_technology-and-culture_2012-04_53_2/page/272 |journal=Technology and Culture |issn=0040-165X |volume=53 |issue=2 |date=April 2012 |pp=272–305 |doi=10.1353/tech.2012.0046}} * {{cite journal |last=Ruhoff |first=John |last2=Fain |first2=Pat |title=The First Fifty Critical days |date=June 1962 |journal=Mallinckrodt Uranium Division News |volume=7 |issue=3 and 4 |access-date=30 Oktober 2010 |url=http://www.mphpa.org/classic/CP/Mallinckrodt/Pages/MALK_Gallery_01.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20150330001357/http://www.mphpa.org/classic/CP/Mallinckrodt/Pages/MALK_Gallery_01.htm |archive-date=30 Maart 2015 }} * {{cite book |last=Sandia |title=The History of the Mk4 Bomb |year=1967 |url=https://osf.io/962rw/download |publisher=Sandia National Laboratory |access-date=11 November 2019 }} * {{cite book |last=Serber |first=Robert |first2=Richard |last2=Rhodes |title=The Los Alamos Primer: The First Lectures on How to Build an Atomic Bomb |url=https://archive.org/details/losalamosprimerf0000serb |location=Berkeley|publisher=University of California Press |year=1992 |isbn=978-0-520-07576-4|oclc=23693470}} (Available on [[commons:File:Los Alamos Primer.pdf|Wikimedia Commons]]) * {{cite book |last=Smyth |first=Henry DeWolf |title=Atomic Energy for Military Purposes: the Official Report on the Development of the Atomic Bomb under the Auspices of the United States Government, 1940–1945 |url=https://archive.org/details/bwb_S0-AVN-717 |location=Princeton, New Jersey |publisher=Princeton University Press |year=1945 |oclc=770285}} * {{cite book |last=Thayer |first=Harry |title=Management of the Hanford Engineer Works In World War II: How the Corps, DuPont and the Metallurgical Laboratory Fast Tracked the Original Plutonium Works |publisher=American Society of Civil Engineers Press |location= New York |year=1996 |isbn=978-0-7844-0160-6|oclc=34323402}} * {{cite book |last=Waltham |first=Chris |title=An Early History of Heavy Water |publisher=Department of Physics and Astronomy, University of British Columbia |date=20 June 2002|arxiv=physics/0206076 |bibcode=2002physics...6076W}} * {{cite journal |last=Weinberg |first=Alvin M. |title=Impact of Large-Scale Science on the United States |url=https://archive.org/details/sim_science_1961-07-21_134_3473/page/161 |journal=Science |series=New Series |volume=134 |issue=3473 |date=21 Julie 1961 |pp=161–164 |jstor=1708292 |bibcode=1961Sci...134..161W |doi=10.1126/science.134.3473.161 |pmid=17818712}} {{Refend}} === Herinneringe van deelnemers === {{Refbegin|30em}} * {{cite book |last=Bethe |first=Hans A. |author-link=Hans Bethe |title=The Road from Los Alamos |location=New York |publisher=Simon and Schuster |year=1991 |isbn=0-671-74012-1 |oclc=22661282 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/roadfromlosalamo00beth}} * {{cite book |last=Compton |first=Arthur |year=1956 |title=Atomic Quest |url=https://archive.org/details/atomicquestperso0000comp |url-access=registration |location=New York |publisher=Oxford University Press |oclc=173307}} * {{cite book |last=Goudsmit |first=Samuel A. |title=Alsos |url=https://archive.org/details/alsos0001goud |publisher=Henry Schuman |year=1947 |location=New York |isbn=0-938228-09-9|oclc=8805725}} * {{cite book |last=Groves|first=Leslie |author-link=Leslie Groves |title=Now it Can be Told: The Story of the Manhattan Project |url=https://archive.org/details/nowitcanbetolds00grov|url-access=registration|location=New York |publisher=Harper & Row |year=1962 |isbn=0-306-70738-1|oclc=537684}} * {{cite book |author-link=Leona Woods|last=Libby|first=Leona Marshall|title=Uranium People |location=New York |publisher=Charles Scribner's Sons |year=1979 |isbn=0-684-16242-3 |oclc=4665032}} * {{cite book |last=Nichols |first=Kenneth David |title=The Road to Trinity: A Personal Account of How America's Nuclear Policies Were Made |url=https://archive.org/details/roadtotrinity0000nich |location=New York |publisher=William Morrow and Company |year= 1987|isbn=0-688-06910-X|oclc=15223648}} * {{cite book |author-link=Stanislaw Ulam|last=Ulam|first=Stanislaw|title=Adventures of a Mathematician |url=https://archive.org/details/adventuresofmath0000ulam|url-access=registration|location=New York |publisher=Charles Scribner's Sons |year=1976 |isbn=0-520-07154-9 |oclc= 1528346}} {{Refend}} {{Manhattan-projek}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Krygskunde]] [[Kategorie:Uraan]] [[Kategorie:Kernfisika]] [[Kategorie:Manhattan-projek]] ac0obg2a5vot5hei831nxae2awlr08q Universiteit van Sussex 0 365123 2968732 2437216 2026-09-19T17:14:23Z Pynappel 70858 2968732 wikitext text/x-wiki Die '''Universiteit van Sussex''' is 'n openbare navorsingsuniversiteit in Falmer, [[Sussex]], [[Engeland]]. Sy groot kampus word deur die South Downs nasionale park omring en is sowat 5,5&nbsp;kilometer van [[Brighton]] geleë. {{Saadjie}} {{Universiteite in die Verenigde Koninkryk}} {{Normdata}} [[Kategorie:Britse universiteite]] ik6f74b9yavyud7lop393kjqx9lpkkz Universiteit van Tilburg 0 367938 2968701 2459618 2026-09-19T16:57:07Z Pynappel 70858 /* Verwysings */ 2968701 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Tilburg_University.JPG|duimnael|300px]] Die '''Universiteit van Tilburg''' (Engels: ''Tilburg University'') is 'n Nederlandse openbare [[universiteit]] wat spesialiseer in die vakgebiede Administrasie, Lettere, Sosiale en Gedragswetenskappe, Regte, Teologie en menslikheid, Ekonomie en Geesteswetenskappe. Dit is geleë in die stad [[Tilburg]], deel van die provinsie [[Noord-Brabant]], in die suide van [[Nederland]] Die Universiteit van Tilburg het 'n studentetal van ongeveer 17&nbsp;400, waarvan 18 persent internasionale studente is. Hierdie persentasie het oor die laaste aantal jare toenemend gegroei. Die universiteit bied sy programme in beide Nederlands en Engels aan. In 2019 was 48 uit 'n totaal van 71 (21 voorgraadse en 50 meestersprogramme) in medium Engels. Die Universiteit van Tilburg ken gemiddeld 120 PhDs per jaar toe.<ref name="jaarverslag">{{Cite web |url = https://www.tilburguniversity.edu/sites/default/files/download/Tilburg%20University%20Jaarverslag%202019.pdf |page = 8 |title = Tilburg Universiteit Jaarverslag 2019 |website = Tilburg Universiteit |date = 2020 |language = nl |access-date = 22 November 2020 }}</ref> Die instelling het 'n wêreldwye reputasie opgebou vir sowel navorsing as onderrig. Op die gebied van akademiese publikasies het "Research Papers in Economics" die Fakulteit Ekonomie en Bedryfsadministrasie as die 23ste produktiefste navorsingsdepartement ter wêreld en die 6de in Europa aangewys.<ref>{{Cite web|url=https://ideas.repec.org/top/top.econdept.html|title=Economics rankings: Economics Departments - IDEAS/RePEc|website=ideas.repec.org|access-date=12 April 2020}}</ref> Volgens die Shanghai-rangorde van 2020 beklee die Universiteit van Tilburg 'n 6de plek op die gebied van bedryfsadministrasie en 'n 24ste plek op die gebied van finansies wêreldwyd. <ref>{{Cite web|url=http://www.shanghairanking.com/shanghairanking-subject-rankings/business-administration.html|title=ShanghaiRanking's Global Ranking of Academic Subjects 2020 - Business Administration|access-date=12 April 2020|archive-date= 2 Julie 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170702203804/http://www.shanghairanking.com/shanghairanking-subject-rankings/business-administration.html|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.shanghairanking.com/Shanghairanking-Subject-Rankings/finance.html|title=ShanghaiRanking's Global Ranking of Academic Subjects 2020 - Finance|access-date=12 April 2020|archive-date= 2 Julie 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170702090429/http://www.shanghairanking.com/Shanghairanking-Subject-Rankings/finance.html|url-status=dead}}</ref> Op die gebied van die regte is die Universiteit van Tilburg 28ste in die wêreld en tweede in Nederland volgens die akademiese rangorde van universiteite van THE 2021. <ref>{{Cite web|url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2021/subject-ranking/law#!/page/0/length/25/sort_by/rank/sort_order/asc/cols/stats|title=World University Rankings 2021 by subject: law|access-date=12 Januarie 2021}}</ref> Daarbenewens bied die Fakulteit Sosiale en Gedragswetenskappe 'n unieke tweejaar-Magisterprogram in Mediese Sielkunde (aangebied in Nederlands), waarin studente opgelei word as wetenskaplike kundiges in die mediese veld. == Geskiedenis == Die universiteit is in [[1927]] gestig. Aanvanklik was dit uitsluitlik 'n skool vir bedryfsadministrasie en -bestuur. Later is fakulteite soos [[Reg|regte]] (gestig in [[1963]]), [[Sosiale wetenskap|sosiale]] en gedragswetenskappe (ook in 1963), [[teologie]] en [[filosofie]] ([[1967]]) en uiteindelik die [[Kuns|kunsskool]] ([[1981]]) opgeneem. Ondanks die groei in die res van die fakulteite, is die fakulteit bedryfsadministrasie en -bestuur steeds die grootste van almal waaruit die universiteit bestaan, volgens die aantal studente. In 2009 het die Universiteit 'n eredoktorsgraad aan [[Marlene van Niekerk]] toegeken. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Universiteite in Nederland}} {{Normdata}} [[Kategorie:Tilburg]] [[Kategorie:Nederlandse universiteite]] 1vlbbrdz0y01ememmfz05ex35krna9c Ruprecht-Karls-universiteit 0 372605 2968682 2895310 2026-09-19T16:43:20Z Pynappel 70858 /* Verwysings */ 2968682 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Universiteit | naam =Ruprecht-Karls-universiteit | beeld =Uni-Heidelberg Aula.jpg | beeldonderskrif =Die aula van die Oude Universiteit | buitelandse naam =Ruprecht-Karls-Universität Heidelberg | latynse naam =''Ruperto Carola'' | leuse =''Semper apertus'' | stad =[[Heidelberg, Duitsland|Heidelberg]] | land =[[Duitsland]] | gestig =1386 | tipe= | rektor = Bernhard Eitel | studentetal = 29.488 (2011-2012) | personeel = | webwerf = http://www.uni-heidelberg.de/ }} [[File:Heidelberg Universitätsbibliothek 2003.jpg|regs|duimnael|Die hoofgebou van die universiteit se biblioteek wat in 1905 gebou is.]] Die '''Ruprecht-Karls-Universiteit''' ([[Duits]]: ''Ruprecht-Karls-Universität''. Informeel ook bekend as die "Universiteit van Heidelberg") is 'n openbare universiteit wat in [[Heidelberg, Duitsland|Heidelberg]], [[Baden-Württemberg]], [[Duitsland]] geleë is. Dit is die oudste Duitse universiteit en ook een van die wêreld se oudste bestaande universiteite. Die stad [[Heidelberg, Duitsland|Heidelberg]] het op 23 Oktober [[1385]] by [[Pous Urbanus VI]] die reg verkry om 'n universiteit op te rig. Die universiteit het sedert sy stigting in [[1386]] deur keurvors Ruprecht I vir baie eeue uit slegs vier fakulteite bestaan: [[Geneeskunde]], [[Teologie]], Regsgeleerdheid en [[Filosofie]]. 'n Fakulteit Natuurwetenskappe is eers in [[1890]] as vyfde fakulteit bygevoeg. Tans beskik die universiteit oor twaalf fakulteite en studeer 29,488 (2011-2012) studente aan die universiteit. == Geskiedenis == Die universiteit was die derde universiteit wat opgerig is in die [[Heilige Romeinse Ryk]], na die Universiteit van Wene en die [[Karelsuniversiteit]].<ref>Praag ([[Karelsuniversiteit]]) (1348) en Wene (1365) was destyds ook Duitssprekende universiteite, terwyl Wene dit nog steeds is. Ongeag die gedeelde voertaal is Heidelberg die oudste universiteit in die hedendaagse Duitsland. </ref> Die universiteit is in [[1386]] met pouslike goedkeuring opgerig deur keurvors Ruprecht I. Hy het dit gedoen sodat sy uitgestrekte gebied 'n fokuspunt vir hoër onderwys kon word, om vreemdelinge te lok en om staatsamptenare aan sy eie instelling op te lei. Die eerste professore aan die universiteit was van [[Parys]] en [[Praag]]; hulle het na die relatief vreedsame Heidelberg gevlug na godsdienstige geskille en onluste in hul eie lande. Die keurvorste het die universiteit goed onderhou, maar self ook ingegryp indien hulle dit nodig geag het, sodat die universiteit nie heeltemal onafhanklik was nie. Op hierdie wyse het dit ruimte geskep vir nuwe denkrigtings soos die [[humanisme]]. == Fakulteite == * Teologie * Regte * Filosofie * Nuwe Filologie * Ekonomiese en Maatskaplike Wetenskappe * Kultuurwetenskappe * Wiskunde en Informatika * Fisika en Astronomie * Chemie en Geologie * Biologie * Geneeskunde <ref>{{cite web |url=http://www.uni-heidelberg.de/studium/interesse/faecher/index.html|title=Studievelde wat aangebied word deur die Ruprecht-Karls-Universiteit |access-date=2010-10-02 |work=Ruprecht-Karls-Universiteit|language=de}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{vertaalvanaf | taalafk = nl | il = Ruprecht-Karls-universiteit }} {{Universiteite in Duitsland}} {{Normdata}} [[Kategorie:Duitse universiteite]] qrsrpzk24vt3h1h5fy6bnd3pjqpvcdz Pietie du Plessis 0 374246 2968667 2405791 2026-09-19T14:56:55Z Pynappel 70858 AWS 11 2968667 wikitext text/x-wiki '''Pieter Theunis Christiaan du Plessis''' (gebore op [[19 Mei]] [[1935]] in Nebo naby [[Lydenburg]], [[Transvaal]] in [[Unie van Suid-Afrika]], oorlede in Maart [[2001]] in [[Pretoria]], [[Gauteng]]) was 'n boer en [[Suid-Afrikaanse]] politikus en 'n lid van die regerende [[Nasionale Party]]. Du Plessis het as lid van die provinsiale raad van Transvaal gedien (1966-1970) en was parlementslid vir Lydenburg (1970-1989). In die kabinet was hy adjunkminister van finansies, adjunkminister van landbou en visserye (1980-1982), minister van mynwese en energie (1982-1983), mannekrag (1984-1989), en openbare werke en grondsake (1986-1989) in die [[Tweede kabinet van P.W. Botha|P.W. Botha-regering]]. ==Biografie== Pietie was die seun van Johannes Petrus Lafras en Maria Susanna du Plessis (gebore Weimans), en het na sy skoolloopbaan in die landbou gaan studeer aan die Universiteit van Pretoria (1957). Hy het hierna voltyds geboer en was die voorsitter van die sojaboonprodusente-unie en voorsitter van die raad vir oliesade. Hy het hierna in 1966 die politieke lewe betree as provinsiale raadslid van die Nasionale Party vir die kiesafdeling Lydenburg/Barberton. In die [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 1970]] is Pietie du Plessis verkies tot die parlement vir die kiesafdeling Lydenburg. In 1972 word hy die voorsitter van die jeugbeweging van die Nasionale Party in Transvaal. Hy is in 1980 deur [[P.W. Botha]] in die regering aangestel as adjunkminister vir finansies en het verskeie ministersposte beklee tot Januarie 1989, toe hy uit al sy ministeriële en parlementêre funksies bedank het na sy beweerde betrokkenheid by finansiële ongerymdhede. In 1993 is Pietie du Plessis deur die hooggeregshof in Pretoria tot 9 jaar gevangenisstraf gevonnis vir 17 aanklagte, waaronder dié van bedrog. Hy word vrygelaat nadat hy 3 jaar vonnis uitgedien het. Hy sterf aan 'n [[hartaanval]] in Maart 2001. {{Suid-Afrikaanse-politikus-saadjie}} {{beginboks}} {{opvolgboks|titel=Minister van Openbare Werke en Grondsake|voor=[[L.A.P.A. Munnik]]|na=[[George Bartlett]]|jare=1986–1989}} {{opvolgboks|titel=Minister van Mannekrag|voor=[[Fanie Botha]]|na=[[Eli Louw]]|jare=1984–1989}} {{opvolgboks|titel=Minister van Mynwese en Energie|voor=[[Frederik Willem de Klerk]]|na=[[Daniël Steyn]]|jare=1982–1983}} {{opvolgboks|titel=Adjunkminister van Landbou en Visserye|voor=[[Hendrik Schoeman]]|na=[[Greyling Wentzel]]|jare=1980–1982}} {{eindboks}} {{DEFAULTSORT:Du Plessis, Pietie}} [[Kategorie:Afrikaners]] [[Kategorie:Geboortes in 1935]] [[Kategorie:Sterftes in 2001]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse ministers]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse politici]] d03qpm36wryrncqpkr209jva3ifl0u1 Gebruikerbespreking:UeŊ1 3 379137 2968850 2420026 2026-09-20T05:33:18Z Manchiu 12156 Manchiu het bladsy [[Gebruikerbespreking:Geyejun]] na [[Gebruikerbespreking:UeŊ1]] geskuif: Bladsy is outomaties geskuif na hernoeming van gebruiker "[[Spesiaal:CentralAuth/Geyejun|Geyejun]]" na "[[Spesiaal:CentralAuth/UeŊ1|UeŊ1]]" 2420026 wikitext text/x-wiki == Welkom == {| class="toccolours" width="100%" style="font-size:100%; margin-bottom:0.5em;" | {| width="100%" cellspacing="0" cellpadding="6" style="font-size:95%; line-height:125%; background-color:#faf6ed; border:1px solid #faecc8;" |- | colspan="4" style="background-color:#faecc8;" |<big>'''{{#ifeq: {{lc:{{BASEPAGENAME}}}} | {{uc:{{BASEPAGENAME}}}} | Hallo,&nbsp;gebruiker vanaf [[IP-adres]] {{BASEPAGENAME}} | Hallo&nbsp;{{PAGENAME}}}},''' [[Wikipedia:Welkom nuwelinge|hartelik welkom]] op die Afrikaanse Wikipedia!</big> |- | colspan="4" | Dankie vir jou belangstelling in [[Wikipedia]]. Ons werk hier aan die ideaal van ’n gratis en vrylik beskikbare, vrylik bewerkbare, neutrale en volledige ensiklopedie. |- | colspan="4" | Die [[Afrikaanse Wikipedia]] bestaan al sedert Desember 2001 en bevat reeds ''{{NUMBEROFARTICLES}}'' artikels. Vanaf die begin van die projek het die gebruikers ’n aantal riglyne en uitgangspunte vir artikelbewerking en onderlinge samewerking opgestel. Nuwelinge kan hieruit voordeel trek. Jy mag dit behulpsaam vind om van die skakels in hierdie raampie te volg en met die projek vertroud te raak voordat jy begin bydra. Indien jou vingers jeuk om te eksperimenteer, kan jy gerus ons [[Wikipedia:Sandput|Sandput]] besoek: dit is juis vir die rede daar. Uiteindelik wil ons dat al ons gebruikers [[Wikipedia:Voel vry en gaan jou gang|vry voel om hulle gang te gaan]], maar dit doen natuurlik geen kwaad om ’n bietjie houvas te kry voor 'n mens in die diep kant in spring nie! Besoek gerus ook ons [[Wikipedia:Geselshoekie|Geselshoekie]], ons gebruikers staan gereed om hand by te sit, of bloot net hand te skud. |- | align="right" | {{Klik|Afbeelding=Books-aj.svg aj ashton 01.svg|Grootte=30px|Link=Wikipedia:Verifieerbaarheid}} | [[Wikipedia:Verifieerbaarheid|'''Verifieerbaarheid''']]<br />Die eerste van Wikipedia se drie kernbeleide | align="right" | {{Klik|Afbeelding=Konversation.svg|Grootte=30px|Link=Wikipedia:Geselshoekie}} | [[Wikipedia:Geselshoekie|'''Geselshoekie''']]<br />Die gewilde bymekaarkomplek |- | width="8%" align="right" | {{Klik|Afbeelding=OrgChem Nomen pictograph.png|Grootte=30px|Link=Wikipedia:Geen oorspronklike navorsing}} | width="38%" | [[Wikipedia:Geen oorspronklike navorsing|'''Geen oorspronklike navorsing''']]<br />Die tweede van Wikipedia se drie kernbeleide | align="right" | {{Klik|Afbeelding=Bucket in the sand.svg|Grootte=30px|Link=Wikipedia:Sandput}} | width="38%" | [[Wikipedia:Sandput|'''Sandput''']]<br />Eksperimenteer na hartelus |- | align="right" |{{Klik|Afbeelding=Unbalanced scales.svg|Grootte=30px|Link=Wikipedia:Neutrale standpunt}} | [[Wikipedia:Neutrale standpunt| '''Neutrale standpunt''']]<br />Die derde van Wikipedia se drie kernbeleide | width="8%" align="right" | {{Klik|Afbeelding=Icon tools.svg|Grootte=30px|Link=Wikipedia:Redigeringsinstruksies}} | [[Wikipedia:Redigeringsinstruksies|'''Redigeringsinstruksies''']]<br />Hoe maak ek: teks wat skuinsgedruk is? ’n opskrif? tabelle? |- | align="right" | {{Klik|Afbeelding=Nuvola apps important yellow.svg|Grootte=30px|Link=Wikipedia:Wat Wikipedia nie is nie}} | [[Wikipedia:Wat Wikipedia nie is nie|'''Wat Wikipedia nie is nie''']]<br />Daar is ook ’n paar dinge wat ons nié hier doen nie | align="right" | {{Klik|Afbeelding=Icon - upload photo 2.svg|Grootte=30px|Link=Wikipedia:Beelde}} | [[Wikipedia:Beelde|'''Beelde''']]<br />As jy beelde wil oplaai |- | align="right" | {{Klik|Afbeelding=Crystal Clear app ksmiletris.png|Grootte=30px|Link=Wikipedia:Beleefdheid}} | [[Wikipedia:Beleefdheid|'''Beleefdheid''']]<br />Ken jou maniere | align="right" | {{Klik|Afbeelding=Crystal Clear app kedit.svg||Grootte=30px|Link=Wikipedia:Wenke vir die skryf van ’n goeie artikel}} | [[Wikipedia:Wenke vir die skryf van ’n goeie artikel|'''Wenke vir die skryf van ’n goeie artikel''']]<br />Soms sê die naam alles {{#ifeq: {{lc:{{BASEPAGENAME}}}} | {{uc:{{BASEPAGENAME}}}} | {{!}}- {{!}} colspan="4" style="border-top:2px solid #faecc8;" {{!}}Jou bydrae word nou geregistreer onder jou IP-adres. Daar is verskeie voordele gebonde aan die skep van ’n rekening – sluit gerus by ons aan!| }} |- | colspan="4" style="border-top:2px solid #faecc8;" | Hierdie bladsy, wat nou op jou skerm staan, is trouens jou persoonlike besprekingsbladsy. Die plek waar ander Wikipediane jou in die toekoms kan kontak en jy hulle dan kan beantwoord. Elke gebruiker het so ’n bladsy. Jy kan dus ook boodskappe op ander gebruikers se besprekingsbladsye los. Sluit boodskappe en besprekings altyd af met <big><nowiki>~~~~</nowiki></big> of deur op die handtekeningknop in die wysigingsvenster te kliek: sodoende word jou boodskap onderteken met jou gebruikersnaam en die datum en tyd waarop die boodskap voltooi is. Kliek dan as laaste op "Stoor bladsy" om enige bewerkings te stoor. |} |} — [[Gebruiker:KabouterBot|KabouterBot]] ([[Gebruikerbespreking:KabouterBot|kontak]]) 18:26, 29 Julie 2021 (UTC) 1qvpm86mrvcsz46or3km8fb04uitvia Wielie Walie 0 384754 2968844 2901142 2026-09-20T00:55:33Z Iamniekie 214755 Skakel Francois Stemmet se naam na sy Wikipedia-artikel. 2968844 wikitext text/x-wiki '''Wielie Walie''' is 'n Afrikaanse kindervariëteitsprogram wat deur die skrywer [[Louise Smit]] met marionetpoppe geskep is.<ref name="sw" /><ref name="mamalisa" /><ref name="mm" /> Dit is op [[SABC2]] (destyds TV1) uitgesaai vanaf die bekendstelling van televisie in Suid-Afrika in 1976.<ref name="kempton-express" /> Die hoofkarakters is Karel Kraai en Sarel Seemonster, twee beste vriende, maar wat altyd aan die redekawel (stry) is. Bennie Boekwurm is altyd gereed om 'n storie te lees, en die eend en die sokkies gesels met mekaar. Bennie word deur die bytjie gebel en op sy trompet en die blomme geblaas en gesing dat hy uit sy ondergrondse biblioteek moet opkom. Al hierdie karakters het saam met Oom Gert en Tannie Magda in 'n speelkamer en 'n park gewoon. Die naam "Wielie Walie" kom ook uit 'n bekende Afrikaanse kinderliedjie, wat uiteindelik die temalied vir die vertoning was. == Karakters == Die marionette is gebou deur die SAUK-modelvervaardigingsafdeling onder leiding van Rod Campbell. * Sarel Seemonster - oorspronklike karakters geteken deur Johan Roos in strokiesprente voor 1975; marionet gemaak deur Rod Campbell * Karel Kraai - oorspronklike karakters geteken deur Johan Roos (kopiereghouer); marionet gemaak deur Rod Campbell * Bennie Boekwurm - die outeursreg van die karakter behoort aan Louise Smit en 'n marionet wat privaat gemaak is deur Rod Campbell * Bytjie - ontwerp en gemaak deur Rod Campbell * Blommetjies - ontwerp en gemaak deur Rod Campbell * Die Kouse * Meend die Eend * Petrus Padda == Aanbieders == * [[Magda van Biljon]] * [[Gert van Tonder]] == Oorspronklike stembesetting == *'''Bennie Boekwurm''': [[Verna Vels]], later Dulinda Pieters *'''Sarel Seemonster''': [[Francois Stemmet]] *'''Karel Kraai''': [[Lochner de Kock]] *'''Blommetjies''': Magda van Biljon == Herlewing/DVD == 'n Hersiening is in 2008 gedoen en in 2009 op DVD vrygestel, met slegs 2 (loods) episodes, amper in die vorm van 'n lang film. Alhoewel daar nie meer aanbieders was nie, is 'n splinternuwe karakter "Wagga Wagga Kwagga", ('n volledige liggaamskostuum), geskep deur die skrywer [[Louise Smit]] en is bekendgestel. ===Poppe=== Die oorspronklike staafbeheerde en handpoppe vir '' Wielie Walie '' is deur Rod Campbell gemaak. Die nuwe handpoppe is geskep deur [http://www.tobyspuppets.co.za Toby Van Eck] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120301111434/http://www.tobyspuppets.co.za/ |date= 1 Maart 2012 }} van Toby's Puppet and Prop winkel, en die [http://www.lifesizedesigns.co.za/bpages/kwagga.html "Wagga Wagga Kwagga"-kostuum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120316221707/http://www.lifesizedesigns.co.za/bpages/kwagga.html |date=16 Maart 2012 }} deur [http://www.lifesizedesigns.co.za Louis Niemand] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120316221646/http://www.lifesizedesigns.co.za/ |date=16 Maart 2012 }} van LifeSize Designs. Die vertoning het ook 'n heeltemal nuwe stem gekry. ===Nuwe stemtalente=== *'''Bennie Boekwurm:''' Dulinda Pieters *'''Karel Kraai:''' stemkunstenaars van EnterActive Productions *'''Sarel Seemonster''' stemkunstenaars van EnterActive Productions *'''Meend Die Eend''' stemkunstenaars van EnterActive Productions *'''Wagga Wagga Kwagga''' stemkunstenaars van EnterActive Productions *'''Blommetjies''': Dulinda Pieters *'''Die Kouse''': Dulinda Pieters === Boek === 'n Boek, ''Wielie Wielie Walie'', verskyn in 2010, met illustrasies deur Sean Verster. Sarel Seemonster, Karel Kraai en Die Kouse woon almal gelukkig in die Wielie Walie Park, naby die Walieberge. Bennie Boekwurm, Bytjie en Blommetjies bly ook daar, en Bennie lees, soos altyd, vir sy vriende stories - hy is 'n slim wurm en het baie storieboeke in sy Boektonnel. Op 'n goeie dag verskyn 'n vreemde karakter in die Wielie Walie Park - sy naam is Wagga Wagga Kwagga. Sarel en sy vriende hou dadelik van hom en hulle stem in dat hy mag bly en hul nuwe vriend word. === Ander === ''Wielie Walie'' se geanimeerde openingslogo is ontwerp en geanimeer deur Butch Stoltz, hoof van die animasie -afdeling van SABC TV. Die karakter van Bennie Boekwurm is onder kopiereg van Butch Stoltz en verskyn ook in 'n advertensieveldtog vir ATKV/Pendoring ter bevordering van [[Afrikaans]]. Bennie word voorgestel as 'n klein wurm op 'n haak in die see, met 'n frase "Moenie die taal afskeep nie! / Moenie die taal disrespekteer nie!", om te wys wat met die karakters gebeur as die taal mishandel word. In 1980 verskyn 'n orkesspan van poppe saam met die dirigent Maestro Mole in baie episodes van '' Wielie Walie ''. Die poppe is gemaak deur Rod Campbell en Mike Olivier het 'n wonderlike stel vir hierdie tussenposes van klassieke musiek opgelewer. Maestro Mole is gemaak met 'n gevorderde interne staafbeheerstelsel genaamd die MARCS of Mechanical Animation Rod Control System. Rod Campbell het 'n UNIMA- en TV-toekenning ontvang vir uitstekende prestasie in poppespel. == Temalied (tradisioneel) == '''Wielie Walie''': (Afrikaans) :''Wielie wielie walie''<br/> :''Die aap ry op die balie''<br/> :''Tjoef tjaf,''<br/> :''val hy af''<br/> :''Wielie wielie walie''<br/> == Sien ook == * ''[[Haas Das se Nuuskas]]'' * [[Verna Vels]] == Verwysings == {{Verwysings|verwysings= <ref name="mamalisa">{{Cite web |url=https://www.mamalisa.com/?t=es&p=2885 |title=Wielie Walie op mamalisa.com |access-date=10 November 2023 |archive-date=28 Maart 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230328000422/https://www.mamalisa.com/?t=es&p=2885 |url-status=live }}</ref> <ref name="sw">{{Cite web |url=http://www.stellenboschwriters.com/smitl.html |title=Inligting oor Louise Smit op stellenboschwriters.com |access-date=10 November 2023 |archive-date=31 Oktober 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191031022908/http://stellenboschwriters.com/smitl.html |url-status=live }}</ref> <ref name="kempton-express">{{Cite web |url=https://www.citizen.co.za/kempton-express/news-headlines/2016/01/05/watch-television-in-south-africa-turns-40/ |title=Wielie Walie berig op kempton-express }}</ref> <ref name="mm">{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/ongekategoriseerd/wielie-walie/ |title=Wielie Walie berig op maroelamedia.co.za }}</ref> }} == Eksterne skakels == * [http://www.Louisesmit.co.za Creator Louise Smit's Website] * [http://www.tobyspuppets.co.za Puppet Builder Toby Van Eck's Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120301111434/http://www.tobyspuppets.co.za/ |date= 1 Maart 2012 }} * [http://www.lifesizedesigns.co.za/index.html Wagga Wagga Kwagga Costume Creators- LifeSize Designs] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120316221615/http://www.lifesizedesigns.co.za/index.html |date=16 Maart 2012 }} {{Normdata}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse televisiereekse]] rftuo6xe1tr1uikygz3a3e0gosgcc75 Otterbaai 0 388418 2968871 2496562 2026-09-20T09:27:33Z Aliwal2012 39067 2968871 wikitext text/x-wiki '''Otterbaai''' is 'n baai aan die [[Tsitsikamma (streek)|Tsitsikamakus]] van Suid-Afrika. {{Location map|Suid-Afrika |float = right |width=260 | caption = Ligging van Otterbaai in Suid-Afrika. | label = Otterbaai|position=right|background=white|lat=-34.1028|long=24.3168}} Otterbaai het waarskynlik sy naam aan die [[Otterwandelpad]] gegee. Otterbaai is rotsagtig aan weerskante, maar is 'n goeie [[hengel]]plek vir [[kabeljou]]e en [[elf (vis)|elwe]]. == Klimaat == Die klimaat van Otterbaai is gematigd. Die gemiddelde temperatuur is 16 °C. Die warmste maand is Januarie, met 20 °C, en die koudste is Julie, met 12 °C.<ref name = "nasa"/> Die gemiddelde neerslag is 940 millimeter per jaar. Die natste maand is Oktober, met 130 millimeter reën, en die droogste is Januarie, met 29 millimeter.<ref name = "nasarain"/> == Verwysings == {{Verwysings|verwysings= <ref name = "nasa">{{Cite web|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php|title= NASA Earth Observations Data Set Index|access-date= 30 Mei 2016|publisher= NASA|archive-date= 7 April 2019|archive-url= https://web.archive.org/web/20190407091601/https://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php|url-status= dead}}</ref> <ref name = "nasarain">{{Cite web|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M|title= NASA Earth Observations: Rainfall (1 month - TRMM)|access-date= 30 Mei 2016|publisher= NASA/Tropical Rainfall Monitoring Mission|archive-date= 10 Junie 2021|archive-url= https://web.archive.org/web/20210610101843/https://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M|url-status= dead}}</ref> }} {{Oos-Kaap saadjie}} [[Kategorie:Baaie van Suid-Afrika]] m8igo3to2kyw68u3rbx7dc8orsm59p1 2968872 2968871 2026-09-20T10:06:02Z Aliwal2012 39067 koördinate 2968872 wikitext text/x-wiki '''Otterbaai''' is 'n baai aan die [[Tsitsikamma (streek)|Tsitsikamakus]] van Suid-Afrika. {{Location map|Suid-Afrika |float = right |width=260 | caption = Ligging van Otterbaai in Suid-Afrika. | label = Otterbaai|position=right|background=white|lat=-34.1028|long=24.3168}} Otterbaai het waarskynlik sy naam aan die [[Otterwandelpad]] gegee. Otterbaai is rotsagtig aan weerskante, maar is 'n goeie [[hengel]]plek vir [[kabeljou]]e en [[elf (vis)|elwe]]. == Klimaat == Die klimaat van Otterbaai is gematigd. Die gemiddelde temperatuur is 16 °C. Die warmste maand is Januarie, met 20 °C, en die koudste is Julie, met 12 °C.<ref name = "nasa"/> Die gemiddelde neerslag is 940 millimeter per jaar. Die natste maand is Oktober, met 130 millimeter reën, en die droogste is Januarie, met 29 millimeter.<ref name = "nasarain"/> == Koördinate == {{koördinate|-34.1028|24.3168|display=text}} == Verwysings == {{Verwysings|verwysings= <ref name = "nasa">{{Cite web|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php|title= NASA Earth Observations Data Set Index|access-date= 30 Mei 2016|publisher= NASA|archive-date= 7 April 2019|archive-url= https://web.archive.org/web/20190407091601/https://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php|url-status= dead}}</ref> <ref name = "nasarain">{{Cite web|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M|title= NASA Earth Observations: Rainfall (1 month - TRMM)|access-date= 30 Mei 2016|publisher= NASA/Tropical Rainfall Monitoring Mission|archive-date= 10 Junie 2021|archive-url= https://web.archive.org/web/20210610101843/https://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M|url-status= dead}}</ref> }} {{Oos-Kaap saadjie}} [[Kategorie:Baaie van Suid-Afrika]] fu7dvliaru5nwid1eoddokrnm79enb9 2968873 2968872 2026-09-20T10:09:02Z Aliwal2012 39067 koördinate 2968873 wikitext text/x-wiki '''Otterbaai''' is 'n baai aan die [[Tsitsikamma (streek)|Tsitsikamakus]] van Suid-Afrika. {{Location map|Suid-Afrika |float = right |width=260 | caption = Ligging van Otterbaai in Suid-Afrika. | label = Otterbaai|position=right|background=white|lat=-34.1028|long=24.3168}} Otterbaai het waarskynlik sy naam aan die [[Otterwandelpad]] gegee. Otterbaai is rotsagtig aan weerskante, maar is 'n goeie [[hengel]]plek vir [[kabeljou]]e en [[elf (vis)|elwe]]. == Klimaat == Die klimaat van Otterbaai is gematigd. Die gemiddelde temperatuur is 16 °C. Die warmste maand is Januarie, met 20 °C, en die koudste is Julie, met 12 °C.<ref name = "nasa"/> Die gemiddelde neerslag is 940 millimeter per jaar. Die natste maand is Oktober, met 130 millimeter reën, en die droogste is Januarie, met 29 millimeter.<ref name = "nasarain"/> == Koördinate == {{Koördinate|-34.1028|24.3168|display=inline,title}} == Verwysings == {{Verwysings|verwysings= <ref name = "nasa">{{Cite web|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php|title= NASA Earth Observations Data Set Index|access-date= 30 Mei 2016|publisher= NASA|archive-date= 7 April 2019|archive-url= https://web.archive.org/web/20190407091601/https://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php|url-status= dead}}</ref> <ref name = "nasarain">{{Cite web|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M|title= NASA Earth Observations: Rainfall (1 month - TRMM)|access-date= 30 Mei 2016|publisher= NASA/Tropical Rainfall Monitoring Mission|archive-date= 10 Junie 2021|archive-url= https://web.archive.org/web/20210610101843/https://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M|url-status= dead}}</ref> }} {{Oos-Kaap saadjie}} [[Kategorie:Baaie van Suid-Afrika]] pom7fy88672v44kdskixb70tkr98ikl Keshav Maharaj 0 389652 2968843 2883899 2026-09-19T23:39:55Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2968843 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Krieketspeler | naam = Keshav Maharaj | vroulik = | beeld = [[Lêer:New face 6- Keshav Maharaj.jpg|250px]] | byskrif = <center>'''Maharaj boul vir Yorkshire in 2019'''</center> | land = Suid-Afrika | land2 = | land3 = | vollenaam = Keshav Atmanand Maharaj | lewe = true | gedeeltelikedatums = | geboortedag = 7<!-- dagnommer, bv. 31 --> | geboortemaand = 2<!-- maandnommer, bv. 12 --> | geboortejaar = 1990 | geboorteplek = [[Durban]], [[Natal]] | geboorteland = Suid-Afrika | sterfdag = <!-- dagnommer, bv. 31 --> | sterfmaand = <!-- maandnommer, bv. 12 --> | sterfjaar = | sterfplek = | sterfland = | bynaam = | lengte = | kolf = Regshandige kolwer | boul = Linkerarm ortodokse draaier | rol = | familie = | internasionaal = true | eentoets = | toetsdebuutdatum = 3 November | toetsdebuutjaar = 2016 | toetsdebuutteen = Australië | toetsno = 327 | laastetoetsdatum = 8 April | laastetoetsjaar = 2022 | laastetoetsteen = Bangladesj | toetshemp = | edidebuutdatum = 27 Mei | edidebuutjaar = 2017 | edidebuutteen = Engeland | edino = 120 | laasteedidatum = 23 Maart | laasteedijaar = 2022 | laasteediteen = Bangladesj | edihemp = | T20Idebuutdatum = | T20Idebuutjaar = | T20Idebuutvir = | T20Idebuutteen = | T20Ino = | laasteT20Idatum = | laasteT20Ijaar = | laasteT20Ivir = | laasteT20Iteen = | T20Ihemp = | klub1 = KwaZulu-Natal | jaar1 = 2006–tans | klubnommer1 = | klub2 = [[Dolfyne krieketspan|Dolfyne]] | jaar2 = 2009–tans | klubnommer2 = | klub3 = Durban Heat | jaar3 = 2018–tans | klubnommer3 = | klub4 = | jaar4 = | klubnommer4 = | columns = 4 | column1 = Toets | wedstryde1 = 41 | lopies1 = 869 | kolfgem1 = 14.72 | 100s/50s1 = 0/3 | hoogtelling1 = 73 | aflewerings1 = 8595 | paaltjies1 = 141 | boulgem1 = 31.94 | vyfin1 = 8 | tienin1 = 1 | besteboul1 = 9/129 | vang/stonk1 = 12/– | column2 = [[Internasionale eendagwedstryd|EDI]] | wedstryde2 = 21 | lopies2 = 153 | kolfgem2 = 17.00 | 100s/50s2 = 0/0 | hoogtelling2 = 23 | aflewerings2 = 1111 | paaltjies2 = 25 | boulgem2 = 35.36 | vyfin2 = 0 | tienin2 = 0 | besteboul2 = 3/25 | vang/stonk2 = 3/− | column3 = [[Twintig20|T20I]] | wedstryde3 = 8 | lopies3 = 0 | kolfgem3 = 0.00 | 100s/50s3 = 0/0 | hoogtelling3 = 0 | aflewerings3 = 175 | paaltjies3 = 6 | boulgem3 = 28.33 | vyfin3 = 0 | tienin3 = 0 | besteboul3 = 2/24 | vang/stonk3 = 5/– | column4 = [[Eersterangse krieket|1e rang]] | wedstryde4 = 144 | lopies4 = 3671 | kolfgem4 = 20.28 | 100s/50s4 = 2/15 | hoogtelling4 = 114* | aflewerings4 = 29&nbsp;995 | paaltjies4 = 546 | boulgem4 = 27.40 | vyfin4 = 33 | tienin4 = 7 | besteboul4 = 9/129 | vang/stonk4 = 53/– | datum = 8 April | jaar = 2022 | bron = http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/267724.html ESPNcricinfo }} '''Keshav Atmanand Maharaj''' (gebore [[7 Februarie]] [[1990]]) is 'n [[Suid-Afrika]]anse professionele [[krieket]]speler wat vir die [[Proteas|Suid-Afrikaanse nasionale span]] in [[Toetskrieket|toets-]], [[Internasionale eendagwedstryd|EDI-]] en [[Twintig20|T20I]]-krieket speel. Hy is die onderkaptein van die span in krieket met beperkte boulbeurte. Hy het sy buiging in [[eersterangse krieket]] in 2006 gemaak<ref>{{en}} {{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/cricket/keshav-maharaj-the-foodie-who-smashed-the-colour-barrier/story-SetIgXBTBHkkfAFBM7WnQP.html|title=Keshav Maharaj: The foodie who smashed the colour barrier|date=3 November 2016|website=Hindustan Times |accessdate=14 September 2021}}</ref> en sy toetsbuiging in November 2016. Hy is 'n linkerarm-ortodokse draaibouler en laerorde-kolwer. Hy speel vir KwaZulu-Natal en die [[Dolfyne krieketspan|Dolfyne]] in plaaslike krieket. Maharaj het in Junie 2021 slegs die tweede bouler vir Suid-Afrika geword om 'n driekuns in 'n toetswedstryd te behaal.<ref>{{en}} {{Cite web|url=https://www.news24.com/sport/cricket/proteas/keshav-maharaj-takes-sas-first-test-hat-trick-in-more-than-60-years-as-proteas-eye-victory-20210621|title=Keshav Maharaj takes SA's first Test hat-trick in more than 60 years as Proteas eye victory|website=News24|accessdate=21 Junie 2021}}</ref> In September 2021 het Maharaj Suid-Afrika vir die eerste keer aangevoer, in die tweede eendagwedstryd teen Sri Lanka.<ref>{{en}} {{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/south-africa-in-sri-lanka-2021-1271624/sri-lanka-vs-south-africa-2nd-odi-1271628/match-preview|title=South Africa need a spin intervention against improving Sri Lanka|publisher=ESPNcricinfo|accessdate=4 September 2021}}</ref> In September 2021 het Maharaj sy T20I-buiging teen Sri Lanka gemaak en die span in sy debuutwedstryd aangevoer.<ref>{{en}} {{Cite web|url=https://www.news24.com/sport/cricket/proteas/proteas-skipper-keshav-maharaj-on-dream-t20-debut-my-team-mates-made-my-job-easy-20210911|title=Proteas skipper Keshav Maharaj on dream T20 debut: 'My team-mates made my job easy'|last=Mjikeliso|first=Sibusiso|website=Sport|accessdate=14 September 2021}}</ref> Maharaj hou die gesamentlike wêreldrekord vir die meeste lopies aangeteken in 'n boulbeurt in toetsgeskiedenis, nadat hy 28 van een van Joe Root se boulbeurte aangeteken tydens Engeland se toer in Suid-Afrika in 2019.<ref>{{en}} {{Cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/content/records/233006.html|title=Test Records most runs in an over|website=ESPNcricinfo|accessdate=28 Desember 2021}}</ref> Hy het onder meer tydens die [[Kampioenetrofee|Kampioenetrofeë]] in [[Kampioenetrofee 2017|2017]] en [[Kampioenetrofee 2025|2025]], die [[Krieketwêreldbeker 2023]], asook die [[T20I-wêreldbeker]]toernooie in [[T20I-wêreldbeker 2021|2021]], [[T20I-wêreldbeker 2022|2022]], [[T20I-wêreldbeker 2024|2024]] en [[T20I-wêreldbeker 2026|2026]] vir Suid-Afrika gespeel. Tydens die T20I-wêreldbeker 2024 kon Suid-Afrika vir die eerste keer die eindstryd van 'n krieket- of T20I-wêreldbekertoernooi vir mans haal, maar hulle het naelskraap met sewe lopies teen [[Indiese nasionale krieketspan|Indië]] verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/afghanistan-vs-south-africa-1st-semi-final-1415753/match-report |title=South Africa demolish Afghanistan to enter their maiden men's World Cup final |publisher=ESPNcricinfo |author=Andrew Fidel Fernando |date=27 Junie 2024 |accessdate=30 Junie 2024}}</ref> Hy was ook deel van Suid-Afrika se seëvierende span wat tydens die [[Wêreldtoetskampioenskap 2023–2025]]-eindstryd [[Australiese nasionale krieketspan|Australië]] geklop het, gelyk aan die Proteas se tweede internasionale kriekettitel ná die [[Kampioenetrofee 1998]].<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-world-test-championship-2023-2025-1345943/australia-vs-south-africa-final-1449769/match-report-4 |title=Markram delivers WTC glory to end South Africa's history of heartbreak |publisher=ESPNcricinfo |author=Andrew McGlashan |date=14 Junie 2025 |accessdate=12 Oktober 2025}}</ref> == Vroeë lewe == Keshav is in [[Durban]] aan Atmanand en Kanchan Mala gebore.<ref name=mirror>{{en}} {{Cite web |url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/sport/cricket/forefathers-of-cricketer-keshav-maharaj-came-to-south-africa-as-indentured-labourers/articleshow/62492681.cms |title=argiefkopie |accessdate=8 April 2022 |archive-date=15 Januarie 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180115191107/https://mumbaimirror.indiatimes.com/sport/cricket/forefathers-of-cricketer-keshav-maharaj-came-to-south-africa-as-indentured-labourers/articleshow/62492681.cms |url-status=dead }}</ref> Sy voorvaders was afkomstig van Sultanpur, Uttar Pradesh, [[Indië]] wat in 1874 in Durban aangekom het. Maharaj het sy eersterangse debuut op die ouderdom van 16 vir KwaZulu-Natal in 2006–07 gemaak.<ref>{{en}} {{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/firdose-moonda-meets-the-father-and-mentor-of-south-african-spinner-keshav-maharaj-1063370|title=Keshav Maharaj lives his father's dream|publisher=ESPNcricinfo |accessdate=14 September 2021}}</ref> Hy is in 2009–10 tot die [[Dolfyne krieketspan|Dolphins-span]] bevorder. Maharaj het in April–Mei 2010 saam met die Suid-Afrikaanse Akademie na [[Bangladesj]] getoer en 13 paaltjies in die twee vierdaagse wedstryde teen Bangladesj Krieketraadakademie geneem. Hy het ook 4 vir 12 van vier boulbeurte geneem, wat die boulwerk geopen het, in een van die [[Twintig20]]-wedstryde.<ref>{{en}} {{Cite web|url=https://cricketarchive.com/Archive/Events/13/South_Africa_Academy_in_Bangladesh_2010.html|title=South Africa Academy in Bangladesh 2010|website=CricketArchive|accessdate=25 Maart 2015}}</ref> In September 2019 is Maharaj aangewys in die groep vir die Durban Heat-span vir die 2019 Mzansi Superliga-toernooi.<ref>{{en}} {{Cite web|url=https://cricket.co.za/news/31555/MSL-20-announces-its-T20-squads|title=MSL 2.0 announces its T20 squads|website=Cricket South Africa|accessdate=4 September 2019|archive-date=4 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190904081427/https://cricket.co.za/news/31555/MSL-20-announces-its-T20-squads|url-status=dead}}</ref> In April 2021 is hy in KwaZulu-Natal se span ingesluit, voor die 2021–22 krieketseisoen in Suid-Afrika.<ref>{{en}} {{Cite web|url=https://cricket.co.za/news/38184/CSA-reveals-Division-One-squads-for-2021-22|title=CSA reveals Division One squads for 2021/22|website=Cricket South Africa|accessdate=20 April 2021|archive-date=20 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210420104034/http://cricket.co.za/news/38184/CSA-reveals-Division-One-squads-for-2021-22|url-status=dead}}</ref> == Internasionale loopbaan == Maharaj is in Oktober 2016 in Suid-Afrika se groep vir hul reeks teen Australië aangewys. Hy het sy [[Toetskrieket|toetsbuiging]] teen die Australiërs op 3 November 2016 gemaak en was instrumenteel in die ineenstorting van Australiese kolfwerk in die eerste beurt deur drie deurslaggewende paaltjies in te oes.<ref name="Test">{{en}} {{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1000851.html|title=South Africa tour of Australia, 1st Test: Australia v South Africa at Perth, Nov 3-7, 2016|publisher=ESPNcricinfo|accessdate=3 November 2016}}</ref> Hy was die eerste spesialis-draaier wat sy toetsbuiging in [[WACA-krieketveld|Perth]] gemaak het.<ref name="1Testday1">{{en}} {{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/story/1064616.html|title=Maharaj – first spin debutant at Perth|publisher=ESPNcricinfo|accessdate=3 November 2016}}</ref> Op 10 Maart 2017, teen Nieu-Seeland, het Maharaj sy eerste vyf paaltjies in toetse geneem.<ref name="Maiden5">{{en}} {{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/new-zealand-v-south-africa-2016-17/content/story/1086201.html|title=Honours even after Williamson's hundred|publisher=ESPNcricinfo|accessdate=10 Maart 2017}}</ref> Dit was slegs die sewende vyf-paaltjies deur 'n Suid-Afrikaanse draaier in toetse teen Nieu-Seeland.<ref>{{en}} {{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/new-zealand-v-south-africa-2016-17/content/story/1086246.html|title=A rare hundred, a rarer five-for|publisher=ESPNcricinfo|accessdate=10 Maart 2017}}</ref> Op 21 Junie 2021 het Maharaj Suid-Afrika se tweede toetsdriekuns ooit behaal, die eerste sedert Geoff Griffin by [[Lord’s]] in 1960, tydens die vierde dag van die tweede toetswedstryd van Suid-Afrika se toer na die Wes-Indiese Eilande.<ref>{{en}} {{Cite web|url=https://www.latestly.com/socially/sports/cricket/keshav-maharaj-becomes-first-south-african-to-take-a-test-hat-trick-since-1960-achieves-feat-during-wi-vs-sa-2nd-test-day-4-2571229.html|title=Keshav Maharaj Becomes First South African to Take a Test Hat-Trick Since 1960, Achieves Feat During WI vs SA 2nd Test Day 4|website=Latestly|accessdate=21 Junie 2021}}</ref><ref>{{en}} {{Cite web|url=https://www.sportstiger.com/watch-keshav-maharaj-takes-hat-trick-against-west-indies-in-second-test-becomes-2nd-south-african-to-accomplish-this-feat/|title=Keshav Maharaj takes hat-trick against West Indies in second Test, becomes 2nd South African to accomplish this feat|website=SportsTiger|accessdate=21 Junie 2021|archive-date=21 Junie 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210621172006/https://www.sportstiger.com/watch-keshav-maharaj-takes-hat-trick-against-west-indies-in-second-test-becomes-2nd-south-african-to-accomplish-this-feat/|url-status=dead}}</ref> In September 2021 is Maharaj aangewys in Suid-Afrika se groep vir die [[T20I-wêreldbeker 2021]], ondanks die feit dat hy nie voorheen in T20I's gekies is nie.<ref>{{en}} {{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/t20-world-cup-south-africa-leave-out-faf-du-plessis-and-imran-tahir-and-chris-morris-1276995|title=T20 World Cup: South Africa leave out Faf du Plessis, Imran Tahir and Chris Morris|publisher=ESPNcricinfo|accessdate=9 September 2021}}</ref><ref>{{en}} {{Cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/2247211|title=Morris, du Plessis miss out, Maharaj included in South Africa's T20 World Cup squad|website=www.icc-cricket.com |accessdate=14 September 2021}}</ref> Hy het sy T20I-buiging op 10 September 2021 vir Suid-Afrika teen [[Sri Lankaanse nasionale krieketspan|Sri Lanka]] gemaak, as die span se kaptein,<ref>{{en}} {{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1271630.html|title=1st T20I (N), Colombo (RPS), Sep 10 2021, South Africa tour of Sri Lanka|publisher=ESPNcricinfo|accessdate=10 September 2021}}</ref> en het 'n paaltjie geneem met sy eerste bal in T20Is.<ref>{{en}} {{Cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/2248299|title=Collective effort helps South Africa take 1-0 series lead|website=International Cricket Council|accessdate=10 September 2021}}</ref> Hy het Suid-Afrika ook gehelp om die reeks met 3-0 te wen nadat Suid-Afrika die EDI-reeks met 2-1 teen Sri Lanka verloor het.<ref>{{en}} {{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/south-africa-in-sri-lanka-2021-1271624/sri-lanka-vs-south-africa-3rd-t20i-1271632/match-report|title=Openers demolish Sri Lanka after bowling strangle as South Africa sweep series|website=ESPNcricinfo |accessdate=14 September 2021}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} * {{en}} [https://www.espncricinfo.com/cricketers/keshav-maharaj-267724 Keshav Maharaj] by ESPNcricinfo {{Navbox |name = Keshav Maharaj |state = collapsed |title = Proteaspanne gehaal |list1 = {{Suid-Afrikaanse Krieketspelers}} {{Proteas (2017 Kampioenetrofee)}} {{Proteas (2021 T20I-wêreldbeker)}} {{Proteas (2022 T20I-wêreldbeker)}} {{Proteas (2023 Krieketwêreldbeker)}} {{Proteas (2024 T20I-wêreldbeker)}} {{Proteas (2025 Kampioenetrofee)}} {{Proteas (2025 Wêreldtoetskampioenskap)}} {{Proteas (2026 T20I-wêreldbeker)}} }} {{Normdata}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse krieketspelers]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Geboortes in 1990]] opma4x9cm80nr6jhhjzk6wxaegy4r0z Gebruikerbespreking:Tumbuka Arch 3 389994 2968825 2968011 2026-09-19T21:29:57Z MediaWiki message delivery 55541 /* Translation notification: Event:Wiki Loves Peace */ nuwe afdeling 2968825 wikitext text/x-wiki == Translation notification: Event:Open Heritage-Wikidata Contest == Hello Tumbuka Arch, You are receiving this notification because you signed up as a translator to chiTumbuka on Meta-Wiki. The page [[:metawikipedia:Event:Open Heritage-Wikidata Contest|Event:Open Heritage-Wikidata Contest]] is available for translation. You can translate it here: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Event%3AOpen+Heritage-Wikidata+Contest&language=tum&action=page&action_source=translation_notification translate to chiTumbuka] The priority of this page is medium. The deadline for translating this page is 2026-08-15. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Hello, We are looking forward to translating this page. We highly appreciate your support Best</div> Your help is greatly appreciated. Translators like you help Meta-Wiki to function as a truly multilingual community. To unsubscribe or to change your notification preferences for translations, please visit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup Special:TranslatorSignup]. Thank you! Meta-Wiki translation coordinators‎, 18:54, 10 Augustus 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:SanBonne@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Translation notification: Wiki Academy, Bejoy Narayan Mahavidyalaya == Hello Tumbuka Arch, You are receiving this notification because you signed up as a translator to chiTumbuka on Meta-Wiki. The page [[:metawikipedia:Wiki Academy, Bejoy Narayan Mahavidyalaya|Wiki Academy, Bejoy Narayan Mahavidyalaya]] is available for translation. You can translate it here: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wiki+Academy%2C+Bejoy+Narayan+Mahavidyalaya&language=tum&action=page&action_source=translation_notification translate to chiTumbuka] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Your help is greatly appreciated. Translators like you help Meta-Wiki to function as a truly multilingual community. To unsubscribe or to change your notification preferences for translations, please visit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup Special:TranslatorSignup]. Thank you! Meta-Wiki translation coordinators‎, 21:53, 31 Augustus 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Borhan@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Translation notification: Bengali Wikipedia == Hello Tumbuka Arch, You are receiving this notification because you signed up as a translator to chiTumbuka on Meta-Wiki. The page [[:metawikipedia:Bengali Wikipedia|Bengali Wikipedia]] is available for translation. You can translate it here: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Bengali+Wikipedia&language=tum&action=page&action_source=translation_notification translate to chiTumbuka] The priority of this page is medium. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Your help is greatly appreciated. Translators like you help Meta-Wiki to function as a truly multilingual community. To unsubscribe or to change your notification preferences for translations, please visit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup Special:TranslatorSignup]. Thank you! Meta-Wiki translation coordinators‎, 11:15, 17 September 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Borhan@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Translation notification: Event:Wiki Loves Peace == Hello Tumbuka Arch, You are receiving this notification because you signed up as a translator to chiTumbuka on Meta-Wiki. The page [[:metawikipedia:Event:Wiki Loves Peace|Event:Wiki Loves Peace]] is available for translation. You can translate it here: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Event%3AWiki+Loves+Peace&language=tum&action=page&action_source=translation_notification translate to chiTumbuka] The priority of this page is medium. The deadline for translating this page is 2026-09-30. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Hello there! I hope this message finds you well. I am Raydann, Wikimedian in Residence at the United Nations Office for Disarmament Affairs (UNODA), and organizer of Wiki Loves Peace. I would like to kindly ask for help with translating Wiki Loves Peace into additional languages. As the campaign is intended to be a global initiative, having multiple languages will be important in helping communities around the world learn about the campaign and participate in it. If you have some time to spare, I would be very grateful if you could help translate the campaign pages and messages into your language. Thank you very much!</div> Your help is greatly appreciated. Translators like you help Meta-Wiki to function as a truly multilingual community. To unsubscribe or to change your notification preferences for translations, please visit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup Special:TranslatorSignup]. Thank you! Meta-Wiki translation coordinators‎, 21:29, 19 September 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Raydann@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> 4icqj18j0cqcoqeykftjg372eidnv11 Gebruiker:Aphroditelita 2 396367 2968855 2544432 2026-09-20T07:39:52Z Veritas Sapientiae 154171 Veritas Sapientiae het bladsy [[Gebruiker:Nervelita]] na [[Gebruiker:Aphroditelita]] geskuif: Bladsy is outomaties geskuif na hernoeming van gebruiker "[[Spesiaal:CentralAuth/Nervelita|Nervelita]]" na "[[Spesiaal:CentralAuth/Aphroditelita|Aphroditelita]]" 2544432 wikitext text/x-wiki {{Babel|en}} My name is Elita. Pronouns He/She/They. <br>English Wikipedia: https://en.wikipedia.org/wiki/User:Nervelita <br>English Wiktionary: https://en.wiktionary.org/wiki/User:Nervelita m74380yjcl01mffp2owodnml0gdezhy Tweerivier (Groot-Brakrivier) 0 405821 2968870 2610484 2026-09-20T09:16:03Z Aliwal2012 39067 2968870 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Rivier |rivier_naam = Tweerivier |ander_naam = |beeld = |beeld_byskrif = |kaart = |kaart_byskrif = <!-- *** Familie *** --> |hoofrivier = |sytak_links = |sytak_regs = |oorsprong = |monding = Grootrivier→[[Groot-Brakrivier]] |stroomgebied_lande = [[Wes-Kaap]], [[Suid-Afrika]] |lengte = |hoogte = |monding_hoogte = 594 m |afloop = |stroomgebied = |duimdrukkerkaart = Wes-Kaap |duimdrukkeretiketposisie = links |duimdrukkerkaartgrootte = |duimdrukkerkaartbyskrif = |breedtegraad = 33 |breedtegraad_m = 57 |breedtegraad_s = 23 |breedtegraad_NS = S |lengtegraad = 22 |lengtegraad_m = 11 |lengtegraad_s = 30 |lengtegraad_OW = O }} {{Location map|Suid-Afrika |float = right |width=260 | caption = Ligging van die Tweerivier in Suid-Afrika. | label = Tweerivier|position=right|background=white|lat=-33.9564|long=22.1917}} Die '''Tweerivier''' is 'n [[rivier]] in die [[Wes-Kaap]], [[Suid-Afrika]]. Die rivier is 'n [[sytak]] van die [[Groot-Brakrivier]] wat in die [[Indiese Oseaan]] uitmond. {{Wes-Kaap saadjie}} [[Kategorie:Riviere in Wes-Kaap]] 3143ij604zmosh342r8qdekmswgyozc ETH Zürich 0 413363 2968747 2823854 2026-09-19T17:26:08Z Pynappel 70858 /* Eksterne skakels */ 2968747 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Universiteit |president=[[Joël Mesot]] |coor={{Coord|47|22|35|N|8|32|53|E|type:edu|display=inline}} |naam=ETH Zürich - Federale Instituut vir Tegnologie Zürich |stad=Zürich|beeld=Eidgenössische Technische Hochschule (ETH), main building Zürich, 2006.jpg |webtuiste=[https://ethz.ch/en.html ethz.ch] |ligging=Rämistrasse 101<br />CH-8092 [[Zürich]]<br />[[Switserland]] |gestig={{start date and age|1855|df=yes}} }} '''ETH Zürich''' ({{Lang-de|Eidgenössische Technische Hochschule Zürich}}; {{Lang-en|Federal Institute of Technology Zurich}}) is 'n openbare navorsingsuniversiteit in [[Zürich]], [[Switserland]]. Gestig in 1854 met die verklaarde missie om [[Ingenieurswese|ingenieurs]] en [[Wetenskap|wetenskaplikes]] op te voed, fokus die universiteit hoofsaaklik op [[STEM|wetenskap, tegnologie, ingenieurswese en wiskunde]]. Dit tel deurgaans onder die 20 beste universiteite ter wêreld en sy 16 departemente strek oor 'n verskeidenheid dissiplines en vakke. Soos sy susterinstelling [[EPFL]], is ETH Zürich deel van die Switserse Federale Instituute van Tegnologie-Domein, 'n konsortium van universiteite en navorsingsinstitute onder die Switserse Federale Departement van Ekonomiese Sake, Onderwys en Navorsing. Vanaf 2021, het ETH Zürich 24&nbsp;500 studente van meer as 120 lande, insluitend 4&nbsp;460 doktorale studente. Studente, fakulteite en navorsers verbonde aan ETH Zürich sluit in 22 [[Nobelprys|Nobelpryswenners]], twee [[Fields-medalje|Fields-medaljewenners]], drie [[Pritzker-prys|Pritzker-pryswenners]] en een Turing-toekenningontvanger, insluitend [[Albert Einstein]] en [[John von Neumann]]. Dit is 'n stigterslid van die [[IDEA League]] en die [[International Alliance of Research Universities]] (IARU), en 'n lid van die [[CESAER]]-netwerk. == Geskiedenis == ETH Zürich is op 7 Februarie 1854 deur die Switserse Konfederasie gestig en het op 16 Oktober 1855 sy eerste lesings as 'n politegniese instituut (''eidgenössische polytechnische Schule'') op verskeie terreine regoor die stad Zürich begin gee.<ref name="hist45-55">{{Cite web|url=https://www.ethz.ch/en/the-eth-zurich/portrait/history/epochs/1848-1855.html|title=1848–1855: The polytechnical realisation of a long-held dream|publisher=ETH Zurich|access-date=5 February 2018}}</ref> Dit was aanvanklik saamgestel uit ses fakulteite: [[argitektuur]], [[siviele ingenieurswese]], [[meganiese ingenieurswese]], [[chemie]], [[bosbou]], en 'n geïntegreerde departement vir die velde van [[wiskunde]], [[Natuurwetenskap|natuurwetenskappe]], [[letterkunde]] en [[Sosiale wetenskap|sosiale]] en [[Politieke wetenskap|politieke wetenskappe]]. Dit staan plaaslik steeds bekend as ''Polytechnikum'', of bloot as ''Poly'', afgelei van die oorspronklike naam ''eidgenössische polytechnische Schule'',<ref>{{Cite web|url=http://www.ethistory.ethz.ch/|title=ETHistory 1855–2005|date=2005|website=ETHistory|publisher=ETH Zurich|access-date=19 July 2015}}</ref> wat na "federale politegniese skool" vertaal. ETH Zürich is 'n ''federale'' instituut (d.w.s. onder direkte administrasie deur die Switserse regering), terwyl die [[Universiteit van Zürich]] 'n ''[[Switserse kantons|kantonale]]'' instelling is. Die besluit vir 'n nuwe federale universiteit was destyds hewig betwis; die liberale het aangedring op 'n "federale universiteit", terwyl die konserwatiewe magte wou hê dat alle universiteite onder kantonale beheer moes bly, bekommerd dat die liberale meer politieke mag sou kry as wat hulle reeds gehad het.<ref>{{Cite web|url=http://www.ethistory.ethz.ch/besichtigungen/epochen/debatte1/index_EN|title=1848–1855: Polytechnical realization of an old dream|date=31 March 2005|website=ETHistory|publisher=ETH Zurich|access-date=5 February 2018}}</ref> In die begin was beide universiteite saam in die geboue van die Universiteit van Zürich geleë. Van 1905 tot 1908, onder die presidentskap van [[Jérôme Franel]], is die kursusprogram van ETH Zürich herstruktureer na dié van 'n werklike universiteit en het ETH Zürich die reg verleen om doktorsgrade toe te ken. In 1909 is die eerste doktorsgrade toegeken. In 1911 het dit sy huidige naam, ''Eidgenössische Technische Hochschule'', gekry. In 1924 het 'n ander herorganisasie die universiteit in 12 departemente gestruktureer. Dit het egter nou 16 departemente. ETH Zürich, die EPFL, en vier geassosieerde navorsingsinstitute vorm die "''ETH-domein''" met die doel om saam te werk aan wetenskaplike projekte.<ref>{{Cite web|url=http://www.ethrat.ch/en/eth-domain/overview|title=ETH Domain|publisher=ETH Board|location=Zurich and Berne, Switzerland|access-date=23 February 2015}}</ref> == Toelating en onderwys ==  Vir Switserse studente is ETH Zürich nie selektief in sy voorgraadse toelatingsprosedures nie. Soos elke openbare universiteit in Switserland, is ETH Zürich verplig om toelating te verleen aan elke Switserse inwoner wat die ''Matura'' geneem het.<ref>{{Cite web|url=https://www.ethz.ch/en/studies/registration-application/bachelor/swiss-matriculation.html|title=Admission to the first semester with a Swiss matriculation certificate ("Matura")|website=ETH Zurich|access-date=4 April 2014}}</ref> Aansoekers uit die buiteland moet óf die ''verminderde toelatingseksamen'' óf die ''omvattende toelatingseksamen'' aflê, hoewel sommige aansoekers uit verskeie [[Europa|Europese]] lande van hierdie reël vrygestel is. 'n Aansoeker kan selfs sonder enige verifieerbare opvoedkundige rekords tot ETH Zürich toegelaat word deur die ''omvattende toelatingseksamen'' te slaag.<ref>{{Cite web|url=https://www.ethz.ch/en/studies/registration-application/bachelor/other-certificates.html|title=Admission to first semester without Swiss matriculation certificate|website=ETH Zurich|access-date=4 April 2014}}</ref> Soos by alle universiteite in Switserland, word die akademiese jaar in twee semesters verdeel. Eksamens word dikwels tydens eksamensessies gehou wat onmiddellik voor die begin van die volgende semester is (slegs 'n paar uitgesoekte kursusse bied 'n eksamen onmiddellik na die semester eindig). Na die eerste studiejaar moet baccalaureusstudente 'n blokeksamen slaag van alle kursusse wat in die eerste jaar geneem is, genaamd die ''Basisprüfung'' (basiseksamen). Die slaagsyfer van basiseksamen is laag. Indien die geweegde gemiddelde telling nie voldoende is nie, moet 'n student die hele ''Basisprüfung'' hervat, wat gewoonlik beteken dat hy die hele eerste jaar moet oor doen. Die struktuur van eksamens in die hoër akademiese jare is soortgelyk aan die ''Basisprüfung'', maar met 'n hoër suksessyfer. Die standaard tyd om te gradueer is ses semesters vir die [[baccalaureus scientiae]]-graad en drie tot vier verdere semesters vir die magistergraad. Die finale semester word gewy aan die skryf van 'n [[Tesis|proefskrif]]. Maar op meestersvlak word toelating baie selektief,<ref>{{Cite web|url=https://ethz.ch/en/studies/master/application.html|title=Application Master|website=ETH Zurich|access-date=22 July 2023}}</ref> hoewel voorgraadse kwalifiseerders by ETH en EPFL toelating gewaarborg is (bekend as opeenvolgende meesters). Onderwys by ETH Zürich fokus oor die algemeen meer op [[Teorie|teoretiese]] aspekte as toepassing en die meeste graadprogramme bevat 'n groot hoeveelheid wiskundige opleiding. Die hoofonderrigtaal in voorgraadse studies is [[Duits]] en vir toelating word 'n bewys van voldoende kennis van die Duitse taal vereis.<ref>{{Cite web|url=https://www.ethz.ch/en/studies/registration-application/bachelor/other-certificates/language-requirements.html|title=Language requirements|website=ETH Zurich|access-date=4 April 2014}}</ref> Die meeste meestersgraadprogramme en doktorale studies is in [[Engels]]. == Kampus == ETH Zürich het twee kampusse. Die hoofgebou is in 1858–1864 buite en reg bokant die oostelike grens van die dorp gebou, maar deesdae is dit reg in die hartjie van die stad geleë. Soos die dorp en universiteit gegroei het, het ETH Zurich na die omliggende wingerde en latere kwartiere versprei. As gevolg hiervan bestaan die ''Zentrum-''kampus uit verskeie geboue en instellings regdeur Zürich en integreer die ETH Zürich stewig in die stad. Die hoofgebou is reg oorkant die straat vanaf die [[Universiteitshospitaal van Zürich]], en reg langaan die hoofgebou van die [[Universiteit van Zürich]]. Omdat hierdie geografiese situasie die uitbreiding van ETH Zürich aansienlik belemmer het, is 'n nuwe kampus vanaf 1964 tot 1976 op die ''Hönggerberg'' gebou, 'n noordelike heuwel in die buitewyke van die stad. Die laaste groot uitbreidingsprojek van hierdie nuwe kampus is in 2003 voltooi; sedertdien huisves die ''Hönggerberg-''ligging die departemente argitektuur, siviele ingenieurswese, [[biologie]], [[chemie]], [[Materiaalkunde|materiaalwetenskap]] en [[fisika]]. [[Lêer:Switzerland-00062_-_ETH_Zürich_(19237383755).jpg|duimnael| Die Hauptgebäude, wat in 1864 gebou is, is die Polytechnikum se oorspronklike en hoofgebou]] === Hoofgebou === Die hoofgebou van ETH Zürich is van 1858 tot 1864 onder [[Gustav Zeuner]] gebou; die argitek was egter [[Gottfried Semper]], wat destyds 'n professor in argitektuur aan ETH Zürich was en een van die belangrikste argitektoniese skrywers en teoretici van die tyd. Semper het in 'n [[Neoklassieke argitektuur|neoklassieke styl]] gewerk wat eie aan hom was; en die naamgenoot en argitek van die [[Semperoper]] in Dresden. Dit het gewaagde en duidelike massas beklemtoon met 'n detail, soos die rustieke grondvlak en reuse-orde hierbo, wat gedeeltelik afgelei is van die werk van [[Andrea Palladio]] en [[Donato Bramante]]. Tydens die bou van die Universiteit van Zürich is die suidelike vleuel van die gebou aan die Universiteit toegeken totdat sy eie nuwe hoofgebou gebou is (1912–1914). Omtrent dieselfde tyd is Semper se ETH Zurich-gebou vergroot en het sy [[koepel]] ontvang. Die universiteit se ingenieurs- en rekenaarwetenskapdepartemente is hier rondom geleë. === Hönggerberg-kampus === In ETH Zurich se 150ste bestaansjaar is 'n uitgebreide projek genaamd "Science City" vir die Hönggerberg-kampus begin met die doel om die kampus te omskep in 'n aantreklike distrik gebaseer op die beginsel van volhoubaarheid. Die universiteit se wetenskapdepartemente is hier rondom geleë. Die Hönggerberg-kampus bevat ook 'n ASVZ-sportsentrum wat toeganklik is vir alle studente en fakulteite. Die sportsentrum het 'n gimnasium, strandvlugbalbaan, sokkerveld en gevegskunskamers.<ref>{{Cite web|url=https://www.dbz.de/artikel/dbz_Gruener_Kristall_am_Waldesrand_ETH_Sport_Center_Science_City_Hoenggerberg_949433.html|title=Deutsche BauZeitschrift|website=www.dbz.de|language=de|access-date=13 November 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://vsh-aeu.ch/download/177/12_vsh_bulletin_aug_2012_web.pdf#page=27|title=Vereinigung der Schweizerischen Hochschuldozierenden, Bulletin}}</ref> ETH Zurich het in sy kort geskiedenis baie bekende wetenskaplikes opgelewer en gelok, insluitend [[Albert Einstein]] en [[John von Neumann]]. Meer as twintig [[Nobelpryswenners]] het óf by ETH Zürich gestudeer óf het die Nobelprys ontvang vir hul werk wat by ETH Zürich behaal is. Ander alumni sluit in wetenskaplikes wat met die hoogste eerbewyse soos die [[Fields-medalje]], [[Pritzker-prys]] en [[Turing-toekenning]] onderskei is, onder andere onderskeidings in hul onderskeie velde. Afgesien van akademiese prestasies, was ETH Zürich die alma mater vir baie [[Olimpiese medaljewenners]] en wêreldkampioene.<gallery class="center" classes="center" mode="nolines"> Lêer:Einstein1921_by_F_Schmutzer_2.jpg|alt=Albert Einstein, 1921 Nobel Prize in Physics| [[Albert Einstein]], 1921 [[Nobelprys vir fisika|Nobelprys in Fisika]] Lêer:JohnvonNeumann-LosAlamos.gif|alt=John von Neumann, polymath| [[John von Neumann]], polimaat Lêer:Alfred_Werner_ETH-Bib_Portr_09965.jpg|alt=Alfred Werner, 1913 Nobel Prize in Chemistry| [[Alfred Werner]], 1913 [[Nobelprys vir Chemie|Nobelprys in Chemie]] Lêer:Felix_Bloch,_Stanford_University.jpg|alt=Felix Bloch, 1952 Nobel Prize in Physics| [[Felix Bloch]], 1952 [[Nobelprys vir fisika|Nobelprys vir Fisika]] Lêer:Wernher_von_Braun_1960.jpg|alt=Wernher von Braun, pioneer of rocket and space technology| [[Wernher von Braun]], pionier van vuurpyl- en ruimtetegnologie Lêer:Philippe_Kahn.JPG|alt=Philippe Kahn, Inventor and Entrepreneur| [[Philippe Kahn]], uitvinder en entrepreneur </gallery> == Galery == <gallery mode="packed" heights="150"> Lêer:ETH_Zürich_im_Abendlicht.jpg|alt=ETH Zurich at twilight|ETH Zürich Hoofgebou in die skemer Lêer:Panorama_eth-hpt-tree.jpg|alt=HPT Tree in Winter|HPT Gebou in die winter Lêer:ETH_Hönggerberg_20100523_15-16-12.JPG|Hönggerberg kampus Lêer:ETHZ_und_Rämistrasse.jpg|alt=ETH–Universitätsspital tram stop|ETH-Universiteitsspitaal-tramhalte Lêer:Eidgenössische Technische Hochschule (ETH), main building Zürich, 2006.jpg|alt=Main building|ETH Zurich Hoofgebou </gallery> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{Amptelike webwerf|https://www.ethz.ch/en.html}} * {{YouTube|ETH Zurich|kanaal=ETH Zurich}} {{Universiteite in Switserland}} {{Normdata}} [[Kategorie:Switserse universiteite]] [[Kategorie:AS1-bronne in Duits (de)]] [[Kategorie:Koördinate op Wikidata]] [[Kategorie:Artikels met teks in Duits]] [[Kategorie:Vertaalde bladsye wat nagegaan moet word]] 3rh3phvtik4gnf2kyi03nrbbxcjphz6 Universiteit van Malmö 0 417403 2968743 2795143 2026-09-19T17:20:58Z Pynappel 70858 /* Eksterne skakels */ 2968743 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} [[Lêer:Library of Malmö University.jpg|duimnael|Die universiteit se biblioteek]] Die '''Universiteit van Malmö''' ({{Lang-sv|Malmö universitet}}) is 'n openbare universiteit geleë in [[Malmö]], [[Swede]].<ref>{{Cite web|url=http://www.hsv.se/highereducationinsweden/highereducationinstitutionsheis/listofhighereducationinstitutions.4.28afa2dc11bdcdc557480002332.html|title=List of higher education institutions|website=hsv.se|archive-url=https://archive.today/20120524171510/http://www.hsv.se/highereducationinsweden/highereducationinstitutionsheis/listofhighereducationinstitutions.4.28afa2dc11bdcdc557480002332.html|archive-date=2012-05-24|access-date=2024-03-04}}</ref> Met meer as 24 000 studente en ongeveer 1 600 werknemers (akademies en administratief) is die Universiteit van Malmö die negende grootste opleidingsinstelling in [[Swede]].<ref name="Facts and figures">{{Cite web|url=https://www.mah.se/index.html|title=Sidan har flyttats - Malmö Universitet|website=www.mah.se|access-date=2024-03-04|archive-date=2024-03-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20240303235612/https://www.mah.se/index.html|url-status=dead}}</ref> Die universiteit het uitruilooreenkomste met meer as 240 vennootuniversiteite regoor die wêreld, en ongeveer 'n derde van die studente het 'n internasionale agtergrond.<ref name="Facts and figures" /> Onderwys aan die Universiteit van Malmö fokus onder meer op migrasie, internasionale betrekkinge, politieke wetenskap, volhoubaarheid, stedelike studies en nuwe media en tegnologie. Opleiding sluit dikwels elemente van internskap en projekwerk in wat in noue samewerking met eksterne vennote gedoen word. == Galery == <gallery> Outside Orkanen, Malmö University.jpg|Hjälmarekajen Inside Lab, Malmö University.jpg|Laboratorium Faculty Health and Society, Malmö University.jpg|Fakulteit van Gesondheid en Samelewing Malmö högskola bibliotek 02.JPG|Biblioteek Niagara, Malmö.jpg|Niagara-gebou </gallery> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{Commons category|Malmö högskola}} * [https://mau.se/ Die universiteit se amptelike webblad] * [https://www.youtube.com/user/Die Universiteit van Malmö] se amptelike [[YouTube]] kanaal {{Saadjie}} {{Koördinate|55|36|28|N|12|59|47|O|type:edu_region:SE|aansig=titel}} {{Sweedse universiteite}} {{Normdata}} [[Kategorie:Sweedse universiteite]] eoxyk1n31q1k75169tsgewkqrlgsmb8 Stille Oseaan-nasiesbeker 0 419081 2968814 2963931 2026-09-19T20:30:24Z SpesBona 2720 + 2026 2968814 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Sportliga | naam = [[Wêreldrugby]] Stille Oseaan-nasiesbeker | huidige_seisoen = 2026 Stille Oseaan-nasiesbeker | beeld = Pacific Nations Cup.jpg | beskrywing = | beeldonderskrif = | sportsoort = [[Rugby]] | gestig = {{Begindatum en ouderdom|2006}} | gestaak = | vervang = | eienaar = [[Wêreldrugby]] | inougureel = 2006 IRR Stille Oseaan Vyfnasies | lande = {{FIJru}}<br />{{JPNru}}<br />{{CANru}}<br />{{SAMru}}<br />{{TGAru}}<br />{{USAru}} | divisies = | spanne = 6 | onlangse_kamp = {{JPNru}} (2026) | verwante_komps = | borg = }} Die '''Stille Oseaan-nasiesbeker''' ([[Engels]]: ''Pacific Nations Cup''), amptelik die '''Wêreldrugby Stille Oseaan-nasiesbeker''' (''World Rugby Pacific Nations Cup''), is ’n internasionale [[rugby]]kompetisie wat beslis word tussen [[Fidjiaanse nasionale rugbyspan|Fidji]], [[Japannese nasionale rugbyspan|Japan]], [[Kanadese nasionale rugbyspan|Kanada]], [[Samoaanse nasionale rugbyspan|Samoa]], [[Tongaanse nasionale rugbyspan|Tonga]] en die [[Verenigde State se nasionale rugbyspan|Verenigde State]]. Dit is die eerste keer in 2006 gehou en is bedoel om vlak-twee-rugbyspanne te versterk deur mededingende toetswedstryde in ’n toernooiformaat aan te bied. Voormalige spanne sluit in die Junior All Blacks (ook bekend as Nieu-Seeland A; in 2006, 2007, 2009), Australië A (in 2007, 2008, 2022), [[Georgiese nasionale rugbyspan|Georgië]] (in 2018) en die Māori All Blacks (in 2008). Die eerste toernooi is die enigste een wat die titel van IRR Stille Oseaan Vyfnasies gedra het; van 2007 af was die kompetisie bekend as die IRR Stille Oseaan-nasiesbeker en daarna die Wêreldrugby Stille Oseaan-nasiesbeker. Japan is tans die titelhouer, nadat hulle Fidji in die 2026-eindstryd met 20–15 geklop het. Kanada het die bronsmedaljewedstryd beklink met ’n oorwinning van 19–16 oor die Verenigde State.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/news/1046877/japan-crowned-asahi-super-dry-pacific-nations-cup-2026-champions-after-tight-win-over-fiji |title=Japan crowned Asahi Super Dry Pacific Nations Cup 2026 champions after tight win over Fiji |publisher=[[Wêreldrugby]] |date=19 September 2026 |accessdate=19 September 2026}}</ref> == Formaat == Soortgelyk aan die 2019-toernooi speel die spanne gedurende die 2025-groeprondte van die toernooi een wedstryd teen elk van die ander spanne in die groep, maar anders as 2019 volg daar in die 2025-toernooi ’n uitklopfase op die groepfase (waarvan die Verenigde State die gasheer was) om die kampioen te bepaal.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/news/885602/world-rugby-confirms-new-international-mens-competition-to-launch-in-2024 |title=World Rugby confirms new international men’s competition to launch in 2024 |publisher=[[Wêreldrugby]] |date=24 Oktober 2023 |accessdate=21 September 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://usa.rugby/news/usa-to-host-pacific-nations-cup-2025-finals-with-direct-qualification-path-to-mens-rugby-world-cup-2027-202556 |title=USA to Host Pacific Nations Cup 2025 Finals with direct qualification path to Men’s Rugby World Cup 2027 |publisher=[[VSA Rugby]] |date=7 Mei 2025 |accessdate=16 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251116062649/https://usa.rugby/news/usa-to-host-pacific-nations-cup-2025-finals-with-direct-qualification-path-to-mens-rugby-world-cup-2027-202556 |archive-date=16 November 2025 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> ’n Oorwinning tel vier punte en ’n gelykopuitslag twee punte. Daar word ook bonuspunte toegeken, met een bonuspunt vir vier of meer drieë in ’n wedstryd en een bonuspunt waar die verloorspan met sewe punte of minder verloor. Die toernooi vind gewoonlik elke jaar plaas in die internasionale toetsvenster vir Junie met die laaste rondtes in Augustus of September. Die 2026-toernooi het op 12 September afgeskop en geëindig op 19 September met die eindstryd en bronseindstryd op die Japannese [[Chichibunomiya Rugbystadion]] in [[Tokio]]. == Geskiedenis == [[Lêer:Japan v Tonga at Kitakyushu.JPG|duimnael|Japan teen Tonga in 2006]] [[Lêer:Japan v Australia A IRB Pac Nations 2008 June 8.JPG|duimnael|Japan teen Australië A op die Level-5 stadion tydens die 2008 IRR Stille Oseaan-nasiesbeker]] [[Lêer:Japan vs Samoa Rugby Matc 17 June 2012.jpg|duimnael|’n 2012 Stille Oseaan-nasiesbeker-wedstryd in Tokio, waarin Samoa vir Japan met ’n telling van 27–26 geklop het]] Die Stille Oseaan-nasiesbeker is oorspronklik befonds as ’n [[Wêreldrugby]]toernooi, wat deel was van ’n driejaarse globale strategiese beleggingsprogram ter waarde van $VSA50 miljoen wat in Augustus 2005 van stapel gestuur is. Die kompetisie was daarop gemik om die [[Stille Oseaan]]-spanne uit die tweede vlak van rugby te ontwikkel: [[Fidjiaanse nasionale rugbyspan|Fidji]], [[Japannese nasionale rugbyspan|Japan]], [[Samoaanse nasionale rugbyspan|Samoa]] en [[Tongaanse nasionale rugbyspan|Tonga]]. Die Junior All Blacks, Nieu-Seeland se tweede of A-span, is ook genooi om mee te ding. Volgens Wêreldrugby se destydse hoof van rugbydienste, Mark Egan, sou “Die IRR Stille Oseaan Vyfnasies ’n toernooi wees wat meer sekerheid vir Fidji, Japan, Samoa en Tonga bied in terme van gereelde hoëvlaktoetswedstrydrugby, terwyl dit ook ’n hoë vlak van mededinging vir die Junior All Blacks sou bied.”<ref name=irb>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyrugby.com/COUNTRY_BY_COUNTRY/Tonga/Country_News/story_50816.shtml |title=IRB Pacific 5 Nations takes shape |publisher=rugbyrugby.com |accessdate=31 Desember 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061231144603/http://www.rugbyrugby.com/COUNTRY_BY_COUNTRY/Tonga/Country_News/story_50816.shtml |archive-date=31 Desember 2006}}</ref> Dit is slegs in die eerste jaar die Stille Oseaan Vyfnasies genoem en het nie Australië ingesluit nie. Australië is genooi om aan die eerste 2006-toernooi deel te neem, maar hulle het besluit om nie ’n span te stuur nie en gesê dat hulle op hul plaaslike kompetisie wou fokus. Die eerste toernooi het op 3 Junie 2006 afgeskop en is in ’n groepformaat gespeel, met sommige wedstryde wat in Australië gehou is. Die Junior All Blacks het al hul wedstryde, en daarmee die 2006-toernooi, gewen. Die eerste toernooi was ’n sukses in die opsig dat dit ’n platform vir rugbylande in die Stille Oseaan, insluitende Japan, gebied het om waardevolle blootstelling te verkry. Australië se A-span het vir die 2007-seisoen by die uitgebreide kompetisie aangesluit. Die insluiting van Australië A het beteken dat die vlak twee-spanne ’n selfs groter aantal wedstryde sou hê in aanloop tot die [[Rugbywêreldbeker 2007]]. Vir Australië was dit ’n nuttige geleentheid om aan potensiële spelers vir die [[Wallabies]]span te slyp in aanloop tot die Rugbywêreldbekertoernooi. Ná die 2008-toernooi het die [[Rugby Australia|Australiese Rugbyunie]] (ARU) egter aangekondig dat Australië A nie in 2009 gaan speel nie weens ekonomiese oorwegings.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theroar.com.au/2008/12/18/australia-a-out-of-2009-pacific-nations-cup/ |title=Australia A out of 2009 Pacific Nations Cup |publisher=The Roar |date=17 Desember 2008 |accessdate=9 Oktober 2024}}</ref> Sedertdien het Australië nie weer aan die toernooi deelgeneem nie. In 2008 het die Nieu-Seelandse Māori-span (die Māori All Blacks) die Junior All Blacks in die kompetisie vervang. Die [[Nieu-Seeland Rugby|Nieu-Seelandse Rugbyunie]] (NZRU) het besluit dat die Nieu-Seelandse Māori meer wedstryde tuis moet speel en dat die Junior All Blacks nie in 2008 saamgestel sou word nie weens bekommernisse oor die “welsyn van die spelers”.<ref name=maori>{{en}} {{cite web |url=http://www.allblacks.com/index.cfm?layout=displayNews&newsArticle=6983 |title=New Zealand Maori to join IRB Pacific Nations Cup |publisher=[[All Blacks]] |date=26 September 2007 |accessdate=23 Desember 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071223162139/http://www.allblacks.com/index.cfm?layout=displayNews&newsArticle=6983 |archive-date=23 Desember 2007 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die Junior All Blacks het teruggekeer vir die 2009-toernooi, maar geen Nieu-Seelandse span het sedertdien aan die toernooi deelgeneem nie. Van 2010 tot 2012 was die Stille Oseaan-nasiesbeker ’n vierspantoernooi, wat deur Fidji, Japan, Samoa en Tonga beslis is, met Samoa wat in 2010 en 2012 geseëvier het, en Japan wat in 2011 gewen het. In Januarie 2013 het die Internasionale Rugbyraad (IRR; nou [[Wêreldrugby]]) aangekondig dat beide die [[Verenigde State se nasionale rugbyspan|Verenigde State]] en [[Kanadese nasionale rugbyspan|Kanada]] op ’n permanente basis sou aansluit by die 2013-kompetisie. Vir die eerste keer het die heersende kampioene, Samoa, nie deelgeneem nie, aangesien hulle aan ’n kompetisie in [[Suid-Afrika]] deelgeneem het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://tvnz.co.nz/rugby-news/pacific-nations-cup-expanded-canada-and-usa-5324452 |title=Pacific Nations Cup expanded to Canada and USA |publisher=TVNZ |date=23 Januarie 2013 |accessdate=9 Junie 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150609213306/http://tvnz.co.nz/rugby-news/pacific-nations-cup-expanded-canada-and-usa-5324452 |archive-date=9 Junie 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die Stille Oseaan-nasiesbeker is vir 2016 en 2017 afgeskaal, met slegs Fidji, Samoa en Tonga wat deelgeneem het. Die spanne van Kanada, Japan en die Verenigde State het in hul onderskeie streeksuitdunne vir die [[Rugbywêreldbeker 2019]] gespeel. As deel van die Oseaniese kwalifisering is plekke by die Rugbywêreldbeker 2019 toegeken aan die twee topspanne van die 2016- en 2017-Nasiesbeker (algeheel), terwyl die onderste span ’n tweede kans (uitspeelrondte) ontvang het om te kwalifiseer deur ’n wedstryd teen die tweede beste rugbyspan uit die [[Europese Rugbykampioenskap]] te speel. [[Georgiese nasionale rugbyspan|Georgië]] is genooi vir die 2018-toernooi wat in [[Suva]] beslis is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/tournament/1857/fixtures |title=Matches |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=6 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201106091415/https://www.world.rugby/tournament/1857/fixtures |archive-date=6 November 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Vir 2019 het Kanada, Japan en die Verenigde State na die toernooi teruggekeer, wat as ’n voorbereiding op die [[Rugbywêreldbeker 2019]] gedien het. Japan het die toernooi ingepalm sonder om ’n enkele wedstryd te verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://pulse-static-files.s3.amazonaws.com/worldrugby/document/2018/12/14/40f11771-c63b-46bb-8a83-952d540ca578/PNC-2019-SCHEDULE.pdf |title=World Rugby Pacific Nations Cup 2019: Fixtures |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=9 Oktober 2024}}</ref> Weens die wêreldwye [[Covid-19-pandemie]] is die toernooi nie in 2020 of 2021 gehou nie. Dit is eers in 2022 weer gespeel, met die immer teenwoordige Fidji, Samoa en Tonga, saam met Australië se A-span. Samoa het al drie hul wedstryde gewen. Vir die 2023-toernooi is Australië A deur Japan vervang. Fidji het hierdie keer die kampioenskap gewen, met Samoa wat Japan naelskraap vir die tweede plek uitgestof het. In Oktober 2023 het Wêreldrugby aangekondig dat met ingang 2024 ses permanente spanne uit [[Noord-Amerika]], die [[Stille Oseaan]]-gebied en [[Asië]] kon deelneem aan die Stille Oseaan-nasiesbeker: Fidji, Kanada, Japan, Samoa, Tonga en die Verenigde State.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.reuters.com/sports/world-rugby-announce-expanded-world-cup-new-nations-league-2023-10-24/ |title=World Cup expands to 24 teams amid radical new calendar |publisher=[[Reuters]] |author=Mitch Phillips |date=24 Oktober 2023 |accessdate=9 Oktober 2024}}</ref><ref name="rnz">{{en}} {{cite web |url=https://www.rnz.co.nz/international/pacific-news/501057/more-game-time-for-pacific-team-as-world-rugby-approves-expansions |title=More game time for Pacific team as World Rugby approves expansions |publisher=Radio New Zealand |author=Iliesa Tora |date=26 Oktober 2023 |accessdate=9 Oktober 2024}}</ref> Die kompetisie het egter begin met ’n groepfase, gevolg deur ’n uitklopfase, aangebied deur [[Japan]], om die toernooiwenner te beslis, anders as die vorige formaat.<ref name="rnz" /> In Augustus 2024 is aangekondig dat die 2025-toernooi (eindstryde aangebied deur die Verenigde State) sou dien as die kwalifiseringstoernooi vir die nuut-uitgebreide [[Rugbywêreldbeker 2027]],<ref name=arn>{{en}} {{cite web |url=https://www.americasrugbynews.com/2024/06/04/rugby-world-cup-2027-qualifying-pathway-comes-with-shakeup/ |title=Rugby World Cup 2027 Qualifying Pathway Shakeup |publisher=Americas Rugby News |author=Paul Tait |date=4 Junie 2024 |accessdate=9 Oktober 2024}}</ref> met die samesmelting van die Noord-Amerikaanse en die Asië-Stille Oseaan-streke, wat die voormalige streekskwalifikasiemetode vervang het.<ref name="arn" /> Met hierdie aankondiging kon vyf van die ses spanne wat aan die Stille Oseaan-nasiesbeker deelgeneem het regstreeks kwalifiseer vir die [[Rugbywêreldbeker 2027]] aangesien Fidji en Japan reeds gekwalifiseer het tydens die groepfase van die vorige 2023-toernooi.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/news/925934/qualification-process-confirmed-for-expanded-mens-rugby-world-cup-2027-in-australia |title=Qualification process confirmed for expanded Men’s Rugby World Cup 2027 in Australia |publisher=rugbyworldcup.com |date=13 Augustus 2024 |accessdate=9 Oktober 2024}}</ref> == Spanne == === 2006–2023 === Die spanne in die Stille Oseaan-nasiesbeker en hul finale posisies is as volg: {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! bgcolor="#efefef" style="width:11.2em; | Span ! bgcolor="#efefef" style="width:2em; | 2006 ! bgcolor="#efefef" style="width:2em; | 2007 ! bgcolor="#efefef" style="width:2em; | 2008 ! bgcolor="#efefef" style="width:2em; | 2009 ! bgcolor="#efefef" style="width:2em; | 2010 ! bgcolor="#efefef" style="width:2em; | 2011 ! bgcolor="#efefef" style="width:2em; | 2012 ! bgcolor="#efefef" style="width:2em; | 2013 ! bgcolor="#efefef" style="width:2em; | 2014 ! bgcolor="#efefef" style="width:2em; | 2015 ! bgcolor="#efefef" style="width:2em; | 2016 ! bgcolor="#efefef" style="width:2em; | 2017 ! bgcolor="#efefef" style="width:2em; | 2018 ! bgcolor="#efefef" style="width:2em; | 2019 ! bgcolor="#efefef" style="width:2em; | 2022 ! bgcolor="#efefef" style="width:2em; | 2023 |- !colspan=100%| Stille Oseaan-spanne |- | align=left | {{FIJru}} || 3de || 4de || 4de || 2de || 2de || 3de || 2de || bgcolor=#FFD700| '''1ste''' || 2de || bgcolor=#FFD700| '''1ste''' || bgcolor=#FFD700| '''1ste''' || bgcolor=#FFD700| '''1ste''' || bgcolor=#FFD700| '''1ste''' || 2de || 3de || bgcolor=#FFD700| '''1ste''' |- | align=left | {{SAMru}} || 2de || 3de || 3de || 3de || bgcolor=#FFD700| '''1ste''' || 4de || bgcolor=#FFD700| '''1ste''' || — || bgcolor=#FFD700| '''1ste''' || 2de || 2de || 3de || 4de || 4de || bgcolor=#FFD700| '''1ste''' || 2de |- | align=left | {{TGAru}} || 4de || 5de || 6de || 5de || 4de || 2de || 3de || 3de || 3de || 3de || 3de || 2de || 2de || 5de || 4de || 4de |- !colspan=100%| Uitgenooide spanne |- | align=left | AUS A || — || 2de || 2de || — || — || — || — || — || — || — || — || — || — || — || 2de || — |- | align=left | {{CANru}} || — || — || — || — || — || — || — || 2de || 3de || 6de || — || — || — || 6de || — || — |- | align=left | {{GEOru}} || — || — || — || — || — || — || — || — || — || — || — || — || 3de || — || — || — |- | align=left | {{JPNru}} || 5de || 6de || 5de || 4de || 3de || bgcolor=#FFD700| '''1ste''' || 4de || 4de || bgcolor=#FFD700| '''1ste''' || 4de || — || — || — || bgcolor=#FFD700| '''1ste''' || — || 3de |- | align=left | NZL A || bgcolor=#FFD700| '''1ste''' || bgcolor=#FFD700| '''1ste''' || — || bgcolor=#FFD700| '''1ste''' || — || — || — || — || — || — || — || — || — || — || — || — |- | align=left style="padding-right:1px;"| Māori All Blacks || — || — || bgcolor=#FFD700| '''1ste''' || — || — || — || — || — || — || — || — || — || — || — || — || — |- | align=left | {{USAru}} || — || — || — || — || — || — || — || 5de || 2de || 5de || — || — || — || 3de || — || — |} === 2024–tans === Die spanne in die 2024 Stille Oseaan-nasiesbeker en hul finale posisies, met die gasheer vir die uitkloprondtes in rooi, is as volg: {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! bgcolor="#efefef" style="width:11.2em; | Span ! bgcolor="#efefef" style="width:2em; | 2024 ! bgcolor="#efefef" style="width:2em; | 2025 ! bgcolor="#efefef" style="width:2em; | 2026 |- | align=left | {{FIJru}} || bgcolor=#FFD700| '''1ste''' || bgcolor=#FFD700| '''1ste''' || ''2de'' |- | align=left | {{CANru}} || 6de || 4de || 3de |- | align=left | {{JPNru}} ||style="border:3px solid red"| ''2de'' || ''2de'' ||style="border:3px solid red" bgcolor=#FFD700| '''1ste''' |- | align=left | {{SAMru}} || 3de || 6de || – |- | align=left | {{TGAru}} || 5de || 3de || – |- | align=left | {{USAru}} || 4de ||style="border:3px solid red"| 5de || 4de |} '''Notas:''' <div style="line-height:1.2em; margin-left:1.7em; font-size:92%;"> <big>*</big> Die 2014-toernooi is verdeel in twee “konferensies” of groepe sonder interkonferensie wedstryde of ’n uitkloprondte. Samoa en Japan het hul respektiewelike groepstitels gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.abc.net.au/news/2014-06-21/samoa-beats-fiji-in-pacific-nations-cup/5541222 |title=Samoa break 16-year drought with win over Fiji in Pacific Nations Cup |publisher=Australian Broadcasting Corporation |date=21 Junie 2014 |accessdate=9 Oktober 2024}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.irb.com/pacificnationscup/news/newsid=2071996.html |title=USA end winless run against Canada |publisher=[[Wêreldrugby]] |author=Greg Thomas |date=22 Junie 2014 |accessdate=14 Julie 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714151634/http://www.irb.com/pacificnationscup/news/newsid%3D2071996.html |archive-date=14 Julie 2014 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref></div> == Kommersiële borgskappe == Op 20 Junie 2008 het die [[Wêreldrugby|Internasionale Rugbyraad]] aangekondig dat die regionale finansiële instelling, ''ANZ'', ingestem het om aanbiedende borg van die toernooi te word, sowel as die FORU Oceania Cup en die Pacific Rugby Cup.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://fijisun.com.fj/2008/06/25/anz-bank-sponsors-pacific-rugby/ |title=ANZ Bank sponsors Pacific rugby |publisher=Fiji Sun |date=25 Junie 2008 |accessdate=15 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240915225657/https://fijisun.com.fj/2008/06/25/anz-bank-sponsors-pacific-rugby/ |archive-date=15 September 2024 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Op 16 Augustus 2024 het [[Wêreldrugby]] en Asahi Brouerye aangekondig dat Asahi Super Dry die titelborg en amptelike [[bier]] van die toernooi sal wees.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/pacific-nations-cup/en/news/950567/asahi-super-dry-becomes-title-sponsor-of-pacific-nations-cup |title=Asahi Super Dry becomes title sponsor of Pacific Nations Cup |publisher=[[Wêreldrugby]] |date=16 Augustus 2024 |accessdate=9 Oktober 2024}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyasia247.com/asahi-super-dry-signs-on-as-pacific-nations-cup-2024-title-sponsor/ |title=Asahi Super Dry Signs On As Pacific Nations Cup 2024 Title Sponsor |publisher=RugbyAsia247 |date=16 Augustus 2024 |accessdate=9 Oktober 2024}}</ref> == Resultate == {| class="wikitable" style="text-align:center;width:80%; font-size:95%;" !rowspan=2 width=5%|Jaar !rowspan=2 width=10%|Gasheer van die uitklopfase !width=1% rowspan=21| !colspan=3|Goue-medalje-wedstryd !width=1% rowspan=21| !colspan=3|Bronsmedalje-wedstryd !width=1% rowspan=21| !width=6% rowspan=2|Aantal spanne |- !width=14%|Goue medalje !width=10%|Telling !width=14%|Silwermedalje !width=14%|Bronsmedalje !width=10%|Telling !width=14%|Vierde plek |- | 2006 | — | '''NZL A''' | Groepfase | {{SAMru}} | {{FIJru}} | Groepfase | {{TGAru}} | 5 |- | 2007 | — | '''NZL A''' | Groepfase | AUS A | {{SAMru}} | Groepfase | {{FIJru}} | 6 |- | 2008 | — | '''Māori All Blacks''' | Groepfase | AUS A | {{SAMru}} | Groepfase | {{FIJru}} | 6 |- | 2009 | — | '''NZL A''' | Groepfase | {{FIJru}} | {{SAMru}} | Groepfase | {{JPNru}} | 5 |- | 2010 | — | '''{{SAMru}}''' | Groepfase | {{FIJru}} | {{JPNru}} | Groepfase | {{TGAru}} | 4 |- | 2011 | — | '''{{JPNru}}''' | Groepfase | {{TGAru}} | {{FIJru}} | Groepfase | {{SAMru}} | 4 |- | 2012 | — | '''{{SAMru}}''' | Groepfase | {{FIJru}} | {{TGAru}} | Groepfase | {{JPNru}} | 4 |- | 2013 | — | '''{{FIJru}}''' | Groepfase | {{CANru}} | {{TGAru}} | Groepfase | {{JPNru}} | 5 |- | 2014{{efn|In 2014 is die Stille Oseaan-nasiesbeker beslis tussen twee “konferensies” of groepe (Asië/Stille Oseaan, Stille Oseaan-eilande).}} | — | '''{{JPNru}}'''<br />'''{{SAMru}}''' | Groepfase; twee konferensies | {{USAru}}<br />{{FIJru}} | {{CANru}}<br />{{TGAru}} | Groepfase; twee konferensies | — | 6 |- | 2015 |align=left| {{CANru}} | '''{{FIJru}}''' | '''39–29'''<br />{{small|Swangard-stadion, Burnaby}} | {{SAMru}} | {{TGAru}} | '''31–20'''<br />{{small|Swangard-stadion, Burnaby}} | {{JPNru}} | 6 |- | 2016 | — | '''{{FIJru}}''' | Groepfase | {{SAMru}} | {{TGAru}} | Groepfase | — | 3 |- | 2017 | — | '''{{FIJru}}''' | Groepfase | {{TGAru}} | {{SAMru}} | Groepfase | — | 3 |- | 2018 | — | '''{{FIJru}}''' | Groepfase | {{TGAru}} | {{GEOru}} | Groepfase | {{SAMru}} | 4 |- | 2019 | — | '''{{JPNru}}''' | Groepfase | {{FIJru}} | {{USAru}} | Groepfase | {{SAMru}} | 6 |- | 2022 | — | '''{{SAMru}}''' | Groepfase | Australië A | {{FIJru}} | Groepfase | {{TGAru}} | 4 |- | 2023 | — | '''{{FIJru}}''' | Groepfase | {{SAMru}} | {{JPNru}} | Groepfase | {{TGAru}} | 4 |- | 2024 |align=left| {{JPNru}} | '''{{FIJru}}''' | '''41–17'''<br />{{small|Hanazono-stadion, Higashiōsaka}} | {{JPNru}} | {{SAMru}} | '''18–13'''<br />{{small|Hanazono-stadion, Higashiōsaka}} | {{USAru}} | 6 |- | 2025 |align=left| {{USAru}} | '''{{FIJru}}''' | '''33–27'''<br />{{small|America First Field, Salt Lake City}} | {{JPNru}} | {{TGAru}} | '''35–24'''<br />{{small|America First Field, Salt Lake City}} | {{CANru}} | 6 |- | 2026 |align=left| {{JPNru}} | '''{{JPNru}}''' | '''20–15'''<br />{{small|[[Chichibunomiya Rugbystadion]], [[Tokio]]}} | {{FIJru}} | {{CANru}} | '''19–16'''<br />{{small|Chichibunomiya Rugbystadion, Tokio}} | {{USAru}} | 4 |} === Kampioene === {| class="wikitable sortable" style="width:80%;" !width=13%|Span !width=15% style="background:#FFD700;" |Kampioen !width=15% style="background:#C0C0C0;" |Naaswenner !width=13% style="background:#CC9966;" |Derde !width=13%|Vierde |- ! class="table-rh" |{{FIJru}} |'''8''' (2013, 2015, 2016, 2017, 2018, 2023, 2024, 2025) |'''6''' (2009, 2010, 2012, 2014, 2019, 2026) |'''3''' (2006, 2011, 2022) |2 (2007, 2008) |- ! class="table-rh" |{{SAMru}} |'''4''' (2010, 2012, 2014, 2022) |'''4''' (2006, 2015, 2016, 2023) |'''5''' (2007, 2008, 2009, 2017, 2024) |3 (2011, 2018, 2019) |- ! class="table-rh" |{{JPNru}} |'''4''' (2011, 2014, 2019, 2026) |'''2''' (2024, 2025) |'''2''' (2010, 2023) |4 (2009, 2012, 2013, 2015) |- ! class="table-rh" |NZL A |'''3''' (2006, 2007, 2009) |— |— |— |- ! class="table-rh" |Māori All Blacks |'''1''' (2008) |— |— |— |- ! class="table-rh" |{{TGAru}} |— |'''3''' (2011, 2017, 2018) |'''6''' (2012, 2013, 2014, 2015, 2016, 2025) |4 (2006, 2010, 2022, 2023) |- ! class="table-rh" |AUS A |— |'''3''' (2007, 2008, 2022) |— |— |- ! class="table-rh" |{{CANru}} |— |'''1''' (2013) |'''2''' (2014, 2026) |1 (2025) |- ! class="table-rh" |{{USAru}} |— |'''1''' (2014) |'''1''' (2019) |2 (2024, 2026) |- ! class="table-rh" |{{GEOru}} |— |— |'''1''' (2018) |— |} === Opsomming === {| class="wikitable sortable" style="text-align: center; line-height:150%; font-size:100%;" |+ style="margin-top:0px; font-size:120%;"|Stille Oseaan-nasiesbeker Algehele Tabel (2006–2025) |- ! style="width:185px;"|Span ! style="width:40px;"|Gespeel ! style="width:40px;"|Gewen ! style="width:40px;"|Gelykop ! style="width:40px;"|Verloor ! style="width:40px;"|Wen% ! style="width:40px;"|Punte vir ! style="width:40px;"|Punte teen ! style="width:40px;"|Punteverskil ! style="width:40px;"|Drieë vir ! style="width:40px;"|Drieë teen ! style="width:40px;"|Drie-bonuspunte ! style="width:40px;"|Verloor-bonuspunte ! style="width:40px;"|Punte <!--Pte--> |- |style="text-align:left;"|{{FIJru}} | 57 || 37 || 2 || 18 || {{#expr:37/57*100 round 2}}% || 1&nbsp;500 || 1&nbsp;191 || +309 || 193 || 139 || 26 || 8 || '''186''' |- |style="text-align:left;"|{{SAMru}} | 52 || 25 || 2 || 25 || {{#expr:25/52*100 round 2}}% || 1&nbsp;177 || 1&nbsp;154 || +23 || 139 || 132 || 12 || 8 || '''124''' |- |style="text-align:left;"|{{JPNru}} | 48 || 21 || 0 || 27 || {{#expr:21/48*100 round 2}}% || 1&nbsp;207 || 1&nbsp;387 || −180 || 143 || 186 || 17 || 8 || '''109''' |- |style="text-align:left;"|{{TGAru}} | 56 || 18 || 1 || 37 || {{#expr:18/56*100 round 2}}% || 1&nbsp;169 || 1&nbsp;652 || −483 || 138 || 201 || 10 || 11 || '''95''' |- |style="text-align:left;"|NZL A | 13 || 13 || 0 || 0 || {{#expr:13/13*100 round 2}}% || 556 || 160 || +396 || 80 || 21 || 12 || 0 || '''64''' |- |style="text-align:left;"|AUS A | 13 || 9 || 1 || 3 || {{#expr:9/13*100 round 2}}% || 489 || 252 || +237 || 66 || 31 || 8 || 2 || '''48''' |- |style="text-align:left;"|{{USAru}} | 20 || 7 || 0 || 13 || {{#expr:7/20*100 round 2}}% || 406 || 518 || −112 || 42 || 63 || 5 || 3 || '''36''' |- |style="text-align:left;"|{{CANru}} | 20 || 4 || 0 || 16 || {{#expr:4/20*100 round 2}}% || 400 || 632 || −232 || 48 || 77 || 4 || 4 || '''24''' |- |style="text-align:left;"|Māori All Blacks | 5 || 5 || 0 || 0 || {{#expr:5/5*100 round 2}}% || 134 || 62 || +72 || 18 || 10 || 1 || 0 || '''21''' |- |style="text-align:left;"|{{GEOru}} | 2 || 1 || 0 || 1 || {{#expr:1/2*100 round 2}}% || 31 || 52 || −21 || 3 || 8 || 0 || 0 || '''4''' |} <div style="font-size:92.5%; width:100%; text-align:center;"><span style= line-height:225%;>'''Laaste keer hersien op:''' 19 September 2026</span><br /> 'n Wen is vier punte werd. 'n Gelykopuitslag is twee punte werd. Een bonuspunt word gegee vir ’n drieëbonus of verloorbonus.<br />Die totaal vir punte en bonuspunte sluit uitspeelfasewedstryde in.</div> == Voorste puntemakers == Die volgende tabel bevat punte en drieë wat behaal is in die Stille Oseaan-nasiesbeker. <!-- Hierdie lys moet die voorste tien puntemakers en die voorste tien drieëdrukkers insluit (gelykopuitslae ingesluit). --> {{col-begin}} {{col-2}} === Voorste puntemakers === {| class="wikitable" style="text-align:left;" !Plek !Speler !Span !Punte |- style="background:#d0ffd0;" |align=center| {{0}}1 | Kurt Morath | {{TGAru}} ||align=center| 188 |- |align=center| {{0}}2 || Lee Seung-sin | {{JPNru}} ||align=center| 143 |- |align=center| {{0}}3 || Ayumu Goromaru | {{JPNru}} ||align=center| 142 |- |align=center| {{0}}4 | Seremaia Bai | {{FIJru}} ||align=center| 130 |- |align=center| {{0}}5 | Taniela Rawaqa | {{FIJru}} ||align=center| 103 |- |align=center| {{0}}6 | James Arlidge | {{JPNru}} ||align=center| 102 |- |align=center | {{0}}7 | Caleb Muntz | {{FIJru}} ||align=center| {{0}}99 |- |align=center | {{0}}8 | Ben Volavola | {{FIJru}} ||align=center| {{0}}97 |- |align=center | {{0}}9 | Sonatane Takulua | {{TGAru}} ||align=center| {{0}}86 |- |align=center| 10 | AJ MacGinty | {{USAru}} ||align=center| {{0}}82 |} <small>'''Laaste keer hersien op:''' 19 September 2026<br />'''Bron:''' [http://rugby.statbunker.com/alltimestats/AllTimeLeadingScorers?comp_code=9679375 statbunker.com]</small> {{col-2}} === Voorste drieëdrukkers === {| class="wikitable" !Plek !Speler !Span !Drieë |- style="background:#d0ffd0;" | align=center| 1 | David Lemi | {{SAMru}} ||align=center| 11 |- | align=center| 2 | Hosea Gear | Nieu-Seeland A ||align=center| 10 |- |rowspan=4 align=center| 3 |- | Tevita Ikanivere | {{FIJru}} ||align=center| {{0}}8 |- | Sonatane Takulua | {{TGAru}} ||align=center| {{0}}8 |- | Anthony Tuitavake | Nieu-Seeland A ||align=center| {{0}}8 |- |rowspan=6 align=center| {{0}}6 | Takashi Kikutani | {{JPNru}} ||align=center| {{0}}7 |- | Leone Nakarawa | {{FIJru}} ||align=center| {{0}}7 |- | Dylan Riley | {{JPNru}} ||align=center| {{0}}7 |- | Hendrick Tui | {{JPNru}} ||align=center| {{0}}7 |- | Lachlan Turner | Australië A ||align=center| {{0}}7 |- | Fetu’u Vainikolo | {{TGAru}} ||align=center| {{0}}7 |} <small> '''Laaste keer hersien op:''' 19 September 2026<br />'''Bron:''' [http://rugby.statbunker.com/alltimestats/AllTimeTryScorers?comp_code=9679375 statbunker.com]</small> {{Col-end}} == Sien ook == {{Portaal|Rugby|Ru ball.svg}} * [[Die Rugbykampioenskap]], ’n soortgelyke kompetisie tussen die vier sterkste nasionale rugbyspanne van die [[Suidelike Halfrond]] * [[Europese Rugbykampioenskap]], ’n soortgelyke kompetisie tussen vlak-twee- en drie-rugbyspanne in Europa * [[Sesnasies-toernooi]], ’n soortgelyke kompetisie tussen die ses sterkste nasionale rugbyspanne van die [[Noordelike Halfrond]] == Notas == {{notelist}} == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn|World Rugby Pacific Nations Cup|Stille Oseaan-nasiesbeker}} * {{en}} [https://www.worldrugby.org/pnc Amptelike webwerf] by [[Wêreldrugby]] {{Normdata}} [[Kategorie:Rugby in Fidji]] [[Kategorie:Rugbykompetisies in Japan]] [[Kategorie:Rugby in Kanada]] [[Kategorie:Rugby in Samoa]] [[Kategorie:Rugby in Tonga]] [[Kategorie:Rugbykompetisies in die Verenigde State van Amerika]] er65sqjgsbzmyskp5lctnv9ct1t142a Mark Burke 0 420012 2968883 2928665 2026-09-20T11:29:37Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2968883 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Ampsbekleër | naam = Mark John Burke | beeld = Markjohnburke.jpg | beeldonderskrif = Burke in Togo, Wes-Afrika. 2024 | geboortedatum = 1989 <!-- vul slegs in indien onderstaande drie velde onbekend is (geboortejaar, geboortemaand en geboortedag --> | geboortejaar = <!-- Jaartal, bv. 1950 --> | geboortemaand = <!-- Maandtal, bv. 12 --> | geboortedag = <!-- Dagtal, bv. 31 --> | geboorteplek = | sterfdatum = | sterfplek = | party = [[Demokratiese Alliansie]] | nasionaliteit = | orde = [[Lid van die Nasionale Vergadering van Suid-Afrika]] | termynaanvang = 25 Junie 2024 | termyneinde = | leier = | vise = | president = | eersteminister = | premier = <!-- vir gebruik in provinsiale wetgewers --> | voorganger = | opvolger = | ouers = | eggenoot = Talia Simone da Silva Burke | kinders = | alma_mater = | handtekening = | webtuiste = }} '''Mark John Burke''' is 'n Suid-Afrikaanse [[politikus]] wat sedert 2024 'n lid van die [[Nasionale Vergadering van Suid-Afrika]] vir die [[Demokratiese Alliansie]] (DA) is. == Vroë lewe == Burke is in 1989 in [[Vrystaat]] gebore en is 'n moedertaalspreker van [[Afrikaans]].<ref>{{Cite web |date=2015-09-01 |title=Luister, you can keep your Oxford scholarship - Thought Leader |url=https://thoughtleader.co.za/you-can-keep-your-scholarship-to-oxford/ |access-date=2024-08-07 |website=thoughtleader.co.za/ |language=en}}</ref> Hy het twee baccalaureusgrade in Rekenaarwetenskap en Taaltegnologie aan die [[Potchefstroom]]-kampus van die [[Noordwes-Universiteit]] verwerf.<ref>{{Cite web |title=About the Contributors |url=https://www.igi-global.com/pdf.aspx?tid=114387&ptid=102191&ctid=17&t=About%20the%20Contributors&isxn=9781466661585 |access-date=2024-08-07 |website=IGI Global |archive-date=2024-08-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240807135556/https://www.igi-global.com/pdf.aspx?tid=114387&ptid=102191&ctid=17&t=About%20the%20Contributors&isxn=9781466661585 |url-status=dead }}</ref> Tydens sy studentejare aan die universiteit het hy die PUK debatsvereniging gestig.<ref>{{Cite web |title=About us |url=http://nwupukdebatesociety.weebly.com/about-us.html |access-date=2024-08-07 |website=nwupukdebatesociety.weebly.com}}</ref> Hy het ook 'n meestersgraad in Rekenaarwetenskap aan die [[Universiteit van Kaapstad]] verwerf<ref>{{Cite web |date=2012 |title=Mandela Rhodes Foundation Yearbook 2012 |url=https://www.mandelarhodes.org/downloads/yearbooks/2012.pdf |access-date=2024-08-07 |archive-date=2024-08-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240807135556/https://www.mandelarhodes.org/downloads/yearbooks/2012.pdf |url-status=dead }}</ref> en 'n PhD aan die [[Universiteit van Cambridge]] met 'n beurs van die Mandela Rhodes-stigting.<ref>{{Cite web |title=Mark John Burke |url=https://www.mandelarhodes.org/scholarship/scholars/mark-john-burke/ |access-date=2024-08-07 |website=The Mandela Rhodes Foundation |language=en}}</ref> Burke is die stigter van ExpertRand, 'n maatskappy wat geldoordragdienste vir uitgewekene Suid-Afrikaners verskaf, en 'n medestigter van Kastelo, 'n [[finteg]]maatskappy.<ref name="Venter, 2026">{{Cite web| last = Venter| first = Isabel| title = ANC oor Burke: Ondersoek hom!| work = [[Maroela Media]] | access-date = 2026-08-21| date = 2026-08-21| url = https://maroelamedia.co.za/nuus/anc-oor-burke-ondersoek-hom/}}</ref> Hy is getroud met dr. Talia Simone da Silva Burke. == Parlementêre loopbaan == Burke het as 'n DA-parlementêre kandidaat op die [[Wes-Kaap]]se lys in die [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 2024|nasionale verkiesing van 2024]] gestaan en is daarna tot die [[Nasionale Vergadering van Suid-Afrika]] verkies. Hy is op 25 Junie 2024 ingehuldig.<ref>{{Cite web |title=The 400 MPs elected to the National Assembly - IEC - DOCUMENTS {{!}} Politicsweb |url=https://www.politicsweb.co.za/documents/the-400-mps-elected-to-the-national-assembly--iec |access-date=2024-07-09 |website=www.politicsweb.co.za |language=en}}</ref> Hy is 'n lid van die Staande Komitee oor Bewilligings en is 'n plaasvervangende lid van die Staande Komitee oor Finansies.<ref>{{Cite web |title=Mark John Burke |url=https://www.parliament.gov.za/person-details/5298 |access-date=2024-08-07 |website=Parliament of South Africa}}</ref> == Kastelo en Reserwebank-ondersoek == In 2026 het Burke onder politieke skerpsinnigheid gekom weens sy verbintenis met [[Kastelo]], 'n Suid-Afrikaanse finansiëletegnologiemaatskappy wat by kriptogeldeenheid-arbitrage en ander finansiële dienste betrokke is. Kastelo het die onderwerp geword van regulatoriese ondersoek deur die [[Suid-Afrikaanse Reserwebank]] se Departement van Finansiële Toesig (FinSurv) rakende transaksies wat met sy kriptogeldeenheid-arbitrageaktiwiteite verband hou.<ref name="IOL2026">{{cite news |date=18 August 2026 |title=DA MP Mark Burke under fire as Kastelo faces R4bn Reserve Bank probe |url=https://iol.co.za/news/politics/2026-08-18-da-mp-mark-burke-under-fire-as-kastelo-faces-r4bn-reserve-bank-probe/ |access-date=19 August 2026 |work=IOL}}</ref> Die kontroversie het gehandel oor Kastelo se finansiële aktiwiteite en transaksies ter waarde van ongeveer R4 miljard, wat volgens berigte aan ondersoek deur die Reserwebank onderworpe was. Die ondersoek het vrae laat ontstaan oor die maatskappy se nakoming van Suid-Afrika se valutabeheer- en finansiële toesigregulasies.<ref name="BusinessTech2026">{{cite news |date=18 August 2026 |title=Serious allegations against DA finance chief Mark Burke's company over R4 billion |url=https://businesstech.co.za/news/finance/870532/serious-allegations-against-da-finance-chief-mark-burkes-company-over-r4-billion/ |access-date=19 August 2026 |work=BusinessTech}}</ref> Kastelo het die [[Hooggeregshof van Suid-Afrika|hooggeregshof]] genader vir dringende regshulp teen die optrede. Die hof het die aansoek daarna op prosedurele gronde van die rol geskrap, onder meer met die bevinding dat die saak nie die vereiste dringendheid bewys het nie. Die uitspraak het nie 'n finale beslissing oor die substantiewe bewerings rakende Kastelo se nakoming van valutabeheerregulasies daargestel nie.<ref>{{Cite web |last=Payne |first=Suné |title=DA closes ranks around Mark Burke, who says SARB probe will vindicate him |url=https://www.news24.com/politics/da-closes-ranks-around-mark-burke-who-says-sarb-probe-will-vindicate-him-20260818-0887 |access-date=2026-08-19 |website=News24 |language=en-US}}</ref> Die aangeleentheid het 'n politieke kontroversie geword weens Burke se verbintenis met Kastelo en sy posisie binne die [[Demokratiese Alliansie]] se parlementêre finansiestrukture. In Augustus 2026 het mediaberigte bevraagteken of Burke se verbintenis met die maatskappy 'n moontlike botsing van belange daarstel, en daar is gevra vir groter openbaarmaking rakende sy verhouding met Kastelo.<ref name="IOL2026" /><ref name="BusinessTech2026" /><ref>{{Cite web |last=Schutters |first=Lindsey |date=2026-08-19 |title=Mark Burke saga is a strong test of DA's good governance swagger |url=https://www.dailymaverick.co.za/article/2026-08-19-mark-burke-saga-is-a-strong-test-of-da-s-good-governance-swagger/ |access-date=2026-08-19 |website=Daily Maverick |language=en-ZA}}</ref> Die kontroversie het ook daartoe gelei dat politieke partye gevra het dat Burke uit sy pos as die Demokratiese Alliansie se finansiewoordvoerder bedank hangende opklaring van die bewerings rakende Kastelo.<ref>{{Cite web |last=Patel |first=Faizel |date=2026-08-18 |title=EFF, ANC target DA's Mark Burke over R4bn crypto company allegations |url=https://www.citizen.co.za/news/south-africa/politics/eff-anc-target-das-mark-burke-crypto-company-allegations/ |access-date=2026-08-19 |website=The Citizen |language=en}}</ref><ref name="IOL2026" /><ref name="BusinessTech2026" /><ref>{{Cite web |last=Reporter |first=Smile Staff |date=2026-08-19 |title=Pressure mounts on DA's Federal Finance chair Mark Burke to step aside |url=https://smilefm.co.za/pressure-mounts-on-das-federal-finance-chair-mark-burke-to-step-aside/ |access-date=2026-08-19 |website=Smile 90.4FM |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |last=Ndenze |first=Babalo |title=DA MP Mark Burke distances himself from Kastelo after stepping down as board chair |url=https://www.ewn.co.za/da-mp-mark-burke-distances-himself-from-kastelo-after-stepping-down-as-board-chair/ |access-date=2026-08-19 |website=EWN |language=en}}</ref> Die beriggewing oor die Reserwebank-ondersoek het nie vasgestel dat Burke persoonlik enige oortreding begaan het of dat daar 'n kriminele bevinding teen hom self was nie. Die regulatoriese optrede het op Kastelo en sy finansiële aktiwiteite betrekking gehad, terwyl die politieke kontroversie rondom Burke op sy verbintenis met die maatskappy gefokus het en of daardie verbintenis met sy politieke verantwoordelikhede versoenbaar was.<ref name="IOL2026" /><ref name="BusinessTech2026" /> Op 19 Augustus 2026 is Burke as die Demokratiese Alliansie se voorsitter van Parlementêre finansies verwyder.<ref>https://www.ewn.co.za/2026/08/19/da-removes-mp-mark-burke-from-parliamentary-finance-committees</ref> == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Huidige LP's van Suid-Afrika}} {{DEFAULTSORT:Burke, Mark}} [[Kategorie:Afrikaners]] [[Kategorie:Geboortes in 1989]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Lede van die Nasionale Vergadering van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Politici van die Demokratiese Alliansie]] [[Kategorie:Alumni van Noordwes-Universiteit]] [[Kategorie:Alumni van die Universiteit Kaapstad]] [[Kategorie:Alumni van die Universiteit Cambridge]] tifhp3neigrtj8jsqdys6so7k0zhi0r Wikipedia:Afrikaanse Wikipedia op die radio 4 429329 2968885 2965523 2026-09-20T11:33:21Z Sobaka 328 /* Lys van uitsendings */ nuutstes bygevoeg 2968885 wikitext text/x-wiki Die '''Afrikaanse Wikipedia op die radio''' verwys na [[radio]]-onderhoude met Wikipediagebruikers wat ten doel het om die [[Afrikaanse Wikipedia]] se rol en aktiwiteite aan die breë Afrikaanssprekende publiek bekend te stel. In sommige onderhoude word ook [[kennis]] soos in die artikels vervat met die luisteraars gedeel. Dit sluit radiouitsendings sowel as radiostromingsdienste in. Hierdie inisiatief is deur gebruiker Oesjaar van stapel gestuur as een van die pogings om die Afrikaanse Wikipedia te bemark as die toonaangewendste digitale bron van inligting in [[Afrikaans]] en om algemene belangstelling en begrip van die projek en toekomstige deelname daaraan te stimuleer. Hierdie pogings word steeds deur hom gedryf, maar ander gebruikers neem sedert 2023 ook aan uitsendings deel. == Agtergrond == Die Afrikaanse Wikipedia is die Afrikaanse weergawe van [[Wikipedia]], die webgebaseerde vrye-inhoud-[[ensiklopedie]], waar "vrye" na die kopieregvrye lisensiëring van die projek verwys. Die Afrikaanse weergawe was op 16 November 2001 die 11de wikipedia om geskep te word.<ref>[[:en:Special:PermanentLink/94753987|Wikipedia:2001]], English-language Wikipedia (16 Desember 2006)</ref> Dit beskik tans oor ongeveer {{NUMBEROF|ARTICLES|af|N}} artikels, en is volgens hierdie maatstaf die {{Rangtelwoord|{{Wikipedia volgens grootte|af}}}} grootste Wikipedia.<ref>[[m:Complete list of language Wikipedias ordered by size|Meta-Wiki se lys van Wikipedia-taalweergawes volgens grootte]]</ref> == Lys van uitsendings == Hiermee ‘n lys van opnames waaraan Afrikaanse Wikipediagebruikers deelgeneem het wat uitgesaai en/of gestroom is. Dit is nie ‘n volledige lys nie siende dat baie van die regstreekse uitsendings plaasvind sonder dat daar enige opnames daarvan bestaan. Stasies waarop uitsendings plaasgevind het sluit in [[RSG]], [[Jacaranda FM]], Die Waarheid Radio, [[Radio Pretoria]], [[Overvaal Stereo]], [[Radio Overberg]], [[Life FM]], [[Radio Laeveld]], [[GROOTfm]] en [[Bosveld Stereo]]. {| border="1" align="left" class="wikitable sortable" !Nr. !! Datum !! Radiostasie !! Program !! Omroeper/s !! Klankgreep !! Opsomming |- | 1 || 07-01-'''2026''' || Radio Overberg||Ommi Tafel|| Anne-Marie Burger || [[Lêer:Radio Overberg 7 Jan 2026.mpeg.mp3|▶]] || Onderhoud word gevoer met gebruiker Oesjaar. Die omroeper noem dat dit Oesjaar se 17de verjaarsdag op Wikipedia is. Hy stel dat hy in hierdie tyd 19 383 nuwe artikels geskep waarvan 13 reeds voorbladartikels is. Hy het ook 275 000 veranderinge in hierdie tyd aangebring. Hy gee ook ‘n opsomming van voorbladartikel vir die week, naamlik die [[Belgiese nasionale rugbyspan]]. Hierdie artikel is geskep en tot voorbladstatus gebring deur gebruiker Spes Bona. Hy praat ook die oor die belang van tegniese woordeboeke, nodig vir die skep van tegniese artikels. Hy noem dat hy onlangs Poskantoor en Telkom woordeboeke bekom het. [[SADiLaR]] het aangebied om te help met skandering van die woordeboeke waarna dit by die Wikiwoordeboek gevoeg sal kan word. |- | 2 || 10-01-2026 || Radio Laeveld ||Saterdag Ontbyt || Charles Gentle ||[[Lêer:RadioLaeveld 10 Jan.mp3|▶]] ||Onderhoud word gevoer met gebruiker Oesjaar. Hy gee ‘n opsomming van voorbladartikel vir die week, naamlik die [[Belgiese nasionale rugbyspan]]. Hierdie artikel is geskep en tot voorbladstatus gebring deur die Duitse gebruiker SpesBona. In die afgelope jaar het die getal artikels gegroei met 6 640. Hy noem ook gereelde nuwe bydraes oor sokkerklub en spelers. Hy verwys na die voorbladartikels deur gebruiker Burgert Behr en ook artikels oor die Grand Prixs deur gebruiker Aliwal. Oesjaar noem die digitalisering van woordeboeke en het reeds ‘n Telkom en Poskantoor woordeboeke bekom. [[SADiLaR]] het aangedui hul sal dit digitaliseer. Prof [[Wynand Steyn]] (UP) het ook goedgunstiglik ingenieurs en padoppervlak woordeboeke aangebied vir die doel. Die uiteindelike doel is om die woordeboeke by Wikiwoordeboek te integreer. |- | 3 || 14-01-2026 || Radio Overberg||Ommi Tafel|| Anne-Marie Burger || [[Lêer:Radio Overberg 14 Januarie 2026.mpeg.mp3|▶]] || Onderhoud word gevoer met gebruiker Sobaka. Hy gee ‘n opsomming van voorbladartikel vir die week, naamlik [[Alaska]]. Hy praat ook oor die [[tremprobleem]], ‘n etiese denkeksperiment wat ook weer relevant word met die opleiding van selfbesturende motors. |- | 4 || 17-01-2026 || Radio Laeveld ||Saterdag Ontbyt || Charles Gentle ||[[Lêer:Radio Laeveld 17 Jan 2026.mp3|▶]] ||Onderhoud word gevoer met gebruiker Woordgenoot. Sy gee ‘n opsomming van voorbladartikel vir die week, naamlik [[Alaska]]. Sy gee ook agtergrond oor die 25 st. verjaarsdag van die Engelse Wikipedia 15 Januarie 2026. Plek skep om gratis inligting aan almal beskikbaar te maak Afrikaans was die 11 de taal wat gestig is op Wikipedia. Die Afrikaanse Wikipedia bly belangrik om Afrikaanse kennis te digitaliseer. Vrywilligers bly sentraal ten opsigte van suksesse van die Wikipedia. Sy verwys na ʼn artikel oor [[Beatrix Potter]] wat sy geskep het en sal dien as voorbladartikel in Augustus 2026. |- | 5 || 21-01-2026 || Radio Overberg||Ommi Tafel|| Anne-Marie Burger || [[Lêer:RadioOverberg 2026-01-21.mpeg.mp3|▶]] || Anne-Marie Burger gee ‘n opsomming van die week se voorbladartikel die [[Grootvorstedom Moskou]]. |- | 6 || 24-01-2026 || Radio Laeveld ||Saterdag Ontbyt || Charles Gentle ||[[Lêer:Wikipedia 24 Jan 2026 Laeveld.mp3|▶]] || Onderhoud word gevoer met gebruiker Oesjaar. Hy gee ‘n opsomming van die week se voorbladartikel [[Grootvorstedom Moskou]]. Hy verwys na hoe die voorbladartikels gekies word en deur die skrywers voorgelê word. Hy verwys na die belang van tegniese infrastruktuur en die rol van [[Wikidata]]. Hy verwys ook na die belang van samewerking met ander individue en organisasies om die Afrikaanse Wikipedia uit te bou. |- | 7 || 28-01-2026 || Radio Overberg||Ommi Tafel|| Anne-Marie Burger || [[Lêer:RadioOverberg 2026-01-21.mpeg.mp3|▶]] || Onderhoud word gevoer met gebruiker Sobaka. Hy gee ‘n opsomming van voorbladartikel vir die week, naamlik [[Jenson Button]]. Hy gee ook agtergrond oor [[Komputronium]] ‘n onglangse artikel wat hy geskep het. |- | 8 || 31-01-2026 || Radio Laeveld ||Saterdag Ontbyt || Charles Gentle ||[[Lêer:Laeveld 31 Jan 2026.mp3|▶]] ||Onderhoud word gevoer met gebruiker Woordgenoot. Sy gee ‘n opsomming van die week se voorbladartikel van [[Jenson Button]]. Sy verduidelik die proses om ‘n voorbladartikel te identifiseer soos die kwaliteit van die artikel, plasing van beelde en die feit dat die artikel ten minste 30 000 karakters groot moet wees. Gebruikers gee dan hulle menings terwyl daar ook gepoog word om ‘n diverse reeks artikels as voorbladartikels aan te bied. Van die 200 000 geregistreerde gebruikers is daar sowat 350 wat meer aktief is. Sy wys ook op die diepte element waar die Afrikaanse Wikipedia op dié stadium 38 is wat daarop dui dat daar goeie kwaliteit artikels in die Afrikaanse Wikipedia is. Sy verduidelik ook die proses vir individue om aktief betrokke te raak by die skep van artikels op die Afrikaanse Wikipedia. |- | 9 || 07-02-2026 || Radio Laeveld ||Saterdag Ontbyt || Charles Gentle ||[[Lêer:Laeveld 7 Feb 2025.mp3 |▶]] ||Onderhoud word gevoer met gebruiker Oesjaar. Hy gee ‘n opsomming van die week se voorbladartikel oor [[Helios]]. Hulle bespreek ook die impak van [[Kunsmatige intelligensie|KI]] op die besoekersgetalle en die ondersoek wat tans gedoen word om uit te vind wat presies die impak van KI-skrapers in die verband is. Oesjaar verwys ook na pogings van die Wikimedia-stigting om ‘n ooreenkoms met KI-platforms te bereik rondom die gebruik van Wikipedia inhoud in [[groot taalmodel]]le. Hy beklemtoon die belangrikheid van akkuraatheid wat binne die Afrikaanse Wikipedia gehandhaaf moet word. |- | 10 || 11-02-2026 || Radio Overberg||Ommi Tafel|| Anne-Marie Burger || [[Lêer:Radio Overberg 11 Februarie 2026.mp3|▶]] || Onderhoud word gevoer met gebruiker Sobaka. Hy gee ‘n opsomming van die week se voorbladartikel oor die Duitse Deelstaat [[Brandenburg]]. Hy bespreek onlangsgeskepte artikels oor [[OpenClaw]], [[Moltbook]] en [[Clawnch (kriptogeldeenheid)|Clawnch]]. |- | 11 || 18-02-2026 || Radio Overberg ||Ommi Tafel|| Anne-Marie Burger ||[[Lêer:Radio Overberg 18 Februarie 2026.mp3|▶]] ||Onderhoud word gevoer met gebruiker Oesjaar. Hy gee ‘n opsomming van die week se voorbladartikel oor [[Plesiosauria]]. Hy bespreek ook die 128 000 artikel-mylpaal wat behaal is. Verwys o.a. na artikels oor flora, internasionale sokkerspelers, sokkerklubs en [[kunsmatige intelligensie]] wat bygedra het tot die mylpaal. Die week se voorbladartikel is ook die 700ste voorbladartikel wat al op die Afrikaanse Wikipedia gepubliseer is. Hy bedank al die vrywilligers vir hulle werk op Wikipedia. Hyself werk tans op ‘n artikel oor vliegtuig[[klappe]] en verwys na die problematiek om die Afrikaanse terminologie vir vliegtuigonderdele te kry. Volgens Oesjaar is hy ook versoek om die artikel oor die [[vakuumbuis]] uit te bou waarmee hy besig is. |- | 12 || 25-02-2026 || Radio Overberg||Ommi Tafel|| Anne-Marie Burger || [[Lêer:RadioOverberg25Februarie2026.mp3|▶]] || Onderhoud word gevoer met gebruiker Sobaka. Hy gee ‘n opsomming van die week se voorbladartikel oor die [[Nederlandse nasionale rugbyspan]]. Hy verwys ook na die artikel oor die [[essay]] ''[[Something Big Is Happening]]'' deur Matt Shumer, 'n KI-entrepreneur. |- | 13 || 04-03-2026 || Radio Overberg||Ommi Tafel|| Anne-Marie Burger || [[Lêer:Radio Overberg 4 Maart 2026.mp3|▶]] || Anne-Marie Burger gee ‘n opsomming van die week se voorbladartikel [[Iwan die Verskriklike]]. |- | 14 || 07-03-2026 || Radio Laeveld ||Saterdag Ontbyt || Charles Gentle ||[[Lêer:Laeveld 7 Maart 2026.mp3 |▶]] ||Onderhoud word gevoer met gebruiker Woordgenoot. Sy gee ‘n opsomming van die week se voorbladartikel [[Iwan die Verskriklike]]. Woordgenoot verduidelik die kriteria vir ‘n voorbladartikel soos onder meer groter as 30 000 grepe, volledigheid, beelde sowel as die nominasieproses en gebruikers wat daarvoor stem. Sy verwys ook na die gebruik van [[kunsmatige intelligensie|KI]] wat beide positief en negatief kan wees. Beklemtoon die belangrikheid van menslike toesig wat een van die redes is dat daar meer individue betrokke moet raak by die Afrikaanse Wikipedia. Sy noem ook professor [[Wannie Carstens]] se onlangse welwillendheidsbesoek aan die Belgiese Wikimedia-struktuur. |- | 15 || 11-03-2026 || Radio Overberg||Ommi Tafel|| Anne-Marie Burger || [[Lêer:RadioOverberg11Maart2026.mpeg.mp3|▶]] || Onderhoud word gevoer met gebruiker Oesjaar. Hy gee ‘n opsomming van die week se voorbladartikel [[C. Louis Leipoldt]]. Hy bespreek ook die uitdagings wat ervaar word met die Afrikaanse terme vir vliegtuigonderdele. Oesjaar het vroeër onderneem om artikels oor vliegtuigonderdele te vertaal en verwys na die artikel [[klappe]]. ‘n Groot hulp was ‘n nuwe gebruiker wat toegang tot ‘n tegniese lugvaartwoordeboek het. |- | 16 || 01-04-2026 || Radio Overberg||Ommi Tafel|| Anne-Marie Burger || [[Lêer:RadioOverberg1April2026.mp3|▶]] || Onderhoud word gevoer met gebruiker SpesBona. Hy gee ‘n opsomming van sy eie hoofartikel [[T20I-wêreldbeker 2016]]. SpesBona vertel ook van sy agtergrond in Duitsland waar hy in 1986 in [[Königs Wusterhausen]], nou in [[Brandenburg]] gebore is. Hy het op Afrikaans op Wikipedia afgekom deur Nederlands toe hy na tale gesoek het wat hy moontlik makliker sou kon verstaan. Hy het later by die Afrikaanse Wikipedia betrokke geraak deur saadjies te geskep en met die hulp van ander gebruikers het hy voortdurend sy Afrikaans verbeter tot op ‘n vlak waar hy nou voorbladartikels skryf. Hy skryf nou veral oor krieket en rugby in Afrikaans maar ook op die Duitse Wikipedia. Hy het ook heelwat van die voorblad vlagartikels geskryf. Anne-Marie bedank SpesBona vir die moeite wat hy doen om Afrikaans aan te leer en te praat. |- | 17 || 08-04-2026 || Radio Overberg||Ommi Tafel|| Anne-Marie Burger || [[Lêer:OVERBERG 8 APRIL 2026 WIKI.mp3|▶]] || Anne-Marie Burger gee ‘n opsomming van die week se voorbladartikel [[Galileo Galilei]]. |- | 18 || 11-04-2026 || Radio Laeveld ||Saterdag Ontbyt || Charles Gentle ||[[Lêer:Laeveld Wikipedia 11 April 2026.mp3|▶]] ||Onderhoud word gevoer met gebruiker Sobaka. Charles verwys na die voorbladartikel [[Galileo Galilei]] en vra hoe word op ‘n voorbladartikel besluit. Sobaka verduidelik dat so artikel ten minste uit 30 000 grepe moet bestaan en aan ‘n veelheid van kwalitatiewe vereistes voldoen en deur ander gebruikers ondersteun moet word om voorbladstatus te verwerf. Hy wys ook daarop dat die voorbladartikellys reeds tot in 2027 strek aangesien die artikels weekliks verander word. Hy bevestig dat die lys dinamies is en veranderinge moontlik is gebaseer op vereistes. In reaksie op ‘n vraag oor wetenskaplike terminologie bevestig Sobaka dat terwyl gebruik van terme in historiese konteks moontlik nie so problematies is nie, is dit wel die geval in terme van hedendaagse tegnologiese en wetenskaplike terme. In terme van die opkoms van die een man korporasie waar een persoon met slim tegnologie ‘n hele besigheid bestuur vra Charles of dit ook op Wikipedia die geval is. Sobaka verwys dat dit wel toekoms potensiaal inhou daar nog ‘n pad is voordat dit op groot skaal sal gebeur. Daar sal eers gewerk moet word aan beginsels vir sodanige implementering maar Wikipedia is uiteraard ‘n mensgesentreerde organisasie en sal dit so wil hou en slegs met die grootste omsigtigheid met kunsmatige intelligensie (K)I omgaan. Charles vra of entrepreneurs ook in Afrikaans oor nuwe tegnologiese verwikkelinge kan lees. Sobaka bevestig dit en verwys as voorbeeld na die artikel oor [[Matthew Gallagher]]. Hy is ‘n Amerikaanse entrepreneur wat ‘n ’n hoogs winsgewende onderneming met slegs homself en sy broer deur uitgebreide gebruik van KI en uitkontraktering teen die einde van 2026 op koers is ‘n $1 miljard in inkomste te bereik. Sobaka gee ook agtergrond oor die [[Wikimedia-stigting]] se kommersiële lisensie-ooreenkomste met verskeie groot KI-platforms gesluit vir toegang tot Wikipedia-inhoud spesifiek vir [[Groot taalmodel]]le (GTM) en ander KI-toepassings. Maatskappye kry betaalde, grootskaalse toepassingsprogrammeringskoppelvlak-toegang tot Wikipedia-artikels, Wikimedia Commons-beelde, Wiktionary en Wikidata teen hoë spoed en volume. Die ooreenkoms hou voordele vir alle partye in. |- | 19 || 15-04-2026 || Radio Overberg||Ommi Tafel|| Anne-Marie Burger || [[Lêer:Radio Overberg Wikipedia 15 April 2026.mp3|▶]] || Onderhoud word gevoer met gebruiker Sobaka. Hy gee ‘n opsomming van die week se voorbladartikel [[Apollo 13]]. Met die opkoms van KI en veral KI-agente in die ekonomie het mens verskeie kommentators gehoor wat praat van die toekomstige een man korporasie waar ‘n enkele mens met KI agente ‘n korporasie kan bestuur. Hy verwys na die geval van [[Matthew Gallagher]]. |- | 20 || 18-04-2026 || Radio Laeveld ||Saterdag Ontbyt || Charles Gentle ||[[Lêer:Laeveld 18 April 2026.mp3|▶]] ||Onderhoud word gevoer met gebruiker Woordgenoot. Sy gee ‘n opsomming van die week se voorbladartikel [[Apollo 13]]. Sy verwys na die veelheid en diversiteit van bydraers in antwoord op ‘n vraag oor die standaarde van artikels. Bydraers het oor die algemeen baie ondervinding in die skep van kwaliteit artikels. Sy verwys ook na ‘n par toekomstige artikels wat voorbladstatus sal verwerf. Charles Gentle noem dat hy oor ‘n astronomie woordeboek beskik wat hy beskikbaar sal kan stel. Woordgenoot gee ook raad hoe om as ‘n gebruiker op die Afrikaanse Wikipedia te registreer en betrokke te raak. |- | 21 || 22-04-2026 || Radio Overberg||Ommi Tafel|| Anne-Marie Burger || [[Lêer:Radio Overberg 22 April 2026.mp3|▶]] || Anne-Marie Burger gee ‘n opsomming van die week se voorbladartikel [[Meryl Streep]]. |- | 22 || 28-04-2026 || Radio Overberg||Ommi Tafel|| Anne-Marie Burger || [[Lêer:Radio Overberg 29 April 2026.mp3|▶]] || Onderhoud word gevoer met gebruiker Sobaka. Hy gee ‘n opsomming van die week se voorbladartikel [[Georges Méliès]]. Sobaka gee ook agtergrond oor die artikel [[Projek Maven]]. |- | 23 || 06-05-2026 || Radio Overberg||Ommi Tafel|| Anne-Marie Burger || [[Lêer:Radio Overberg 6 Mei 2026.mp3|▶]] || Anne-Marie Burger gee ‘n opsomming van die week se voorbladartikel die [[Koreaanse nasionale rugbyspan]]. |- | 24 || 27-05-2026 || Radio Overberg||Ommi Tafel|| Anne-Marie Burger || [[Lêer:Radio Overberg 27 Mei 2026.mp3|▶]] || Onderhoud word gevoer met gebruiker Oesjaar. Hy gee ‘n opsomming van die week se voorbladartikel [[Bloemfontein]]. Hy bespreek ook die 129 000 artikel mylpaal wat behaal is. Verwys na o.a. artikels oor flora, internasionale sokkerspelers en sokkerklubs wat bygedra het tot die mylpaal. Oesjaar gee besonderhede oor die [[Wikipedia:Skryfwedstryd 2026]] wat in Mei 2026 plaasvind en verwys na die artikel [[Spoornyd tussen Moorreesburg en Hopefield]] wat nou die grootste artikel op die Afrikaanse Wikipedia is. Voorts bespreek hy die [[Noordelike Gebied]]-artikel wat hy na ‘n voorbladartikel wil uitbou. |- | 25 || 03-06-2026 || Radio Overberg||Ommi Tafel|| Anne-Marie Burger || [[Lêer:RadioOverberg 3 Junie 2026.mp3|▶]] || Onderhoud word gevoer met gebruiker gebruiker Sobaka. Hy gee ‘n opsomming van die week se voorbladartikel die [[H II-gebied]]. Hy noem dat gebruiker Oesjaar nou 20 000 artikes op die Afrikaanse Wikipedia geskep het. Hy deel ook met die luisteraars die inhoud van die artikel [[Magnifica Humanitas]] wat onlangs geskep is. |- | 26 || 10-06-2026 || Radio Overberg||Ommi Tafel|| Anne-Marie Burger || [[Lêer:Radio Overberg 10 Junie 2026.mp3|▶]] || Onderhoud word gevoer met gebruiker Oesjaar. Hy verduidelik die konteks van sy reeds 20 000 artikels wat hy op die Afrikaanse Wikipedia geskep het. Voorts ook, hoe sy belangstelling in Wikipedia geprikkel is asook die oorsprong van sy gebruikersnaam. Oesjaar gee ook ‘n opsomming van die week se voorbladartikel oor die renjaer [[Nelson Piquet]]. Hy gee agtergrond oor sy geskeduleerde aanbieding by [[Wikimania]] 2026 ([[Parys]]) oor die onderwerp “''Rooting for knowledge: Why we need a Wiki-Botanist action group today!''” te lewer. |- | 27 || 17-06-2026 || Radio Overberg||Ommi Tafel|| Anne-Marie Burger || [[Lêer:Radio Overberg 17 Junie 2026.mp3|▶]] || Onderhoud word gevoer met gebruiker Sobaka. Hy gee ‘n opsomming van die week se voorbladartikel [[Betelgeuse]]. Sobaka gee ook agtergrond en 'n opsomming van die artikel oor [[P(doom)]]. |- | 28 || 24-06-2026 || Radio Overberg||Ommi Tafel|| Anne-Marie Burger || [[Lêer:Radio Overberg 24 Junie 2026.mp3|▶]] || Anne-Marie Burger gee ‘n opsomming van die week se voorbladartikel [[Infrarooi]]. |- | 29 || 27-06-2026 || Radio Laeveld ||Saterdag Ontbyt || Charles Gentle ||[[Lêer:Laeveld 27 Junie 2026.mp3|▶]] ||Onderhoud word gevoer met gebruiker Oesjaar. Hy gee ‘n opsomming van die week se voorbladartikel [[Infrarooi]]. Hy verwys ook na die groote van [[Afrikaans]] in die konteks van Afrika wat die 69 grootste Wikipedia wêreldwyd is en met ‘n diepte van 38 uitstaan bo al die ander inheemse Afrikatalige Wikipedias. Hy beklemtoon ook die belangrikheid van die toekomstige digitalisering van Afrikaans. |- | 30 || 01-07-2026 || Radio Overberg||Ommi Tafel|| Anne-Marie Burger || [[Lêer:Radio Overberg 1 Julie 2026.mp3|▶]] || Onderhoud word gevoer met gebruiker Sobaka. Hy gee ‘n voorskou wan [[Wikimania]] 2026 wat hy in [[Parys]] van 20 tot 25 Julie 2026 gaan bywoon. Hy gee ‘n opsomming van die week se voorbladartikel die [[Ivoriaanse nasionale rugbyspan]] sowel as die artikel oor die [[Suid-Afrikaanse kernwapenprogram]] wat geborg is deur [[Wikimedia ZA]]. |- | 31 || 08-07-2026 || Radio Overberg||Ommi Tafel|| Anne-Marie Burger || [[Lêer:Radio Overberg 8 Julie 2026.mp3|▶]] || Onderhoud word gevoer met gebruiker Oesjaar. Hy gee ‘n opsomming van die week se voorbladartikel die [[Ivy Mike]]. Hy deel ook sy vordering met die kandidaatvoorbladartikel oor die [[Noordelike Gebied]]. |- | 32 || 15-07-2026 || Radio Overberg||Ommi Tafel|| Anne-Marie Burger || [[Lêer:Radio Overberg 15 Julie 2026.mp3|▶]] || Onderhoud word gevoer met professor [[Gerhard van Huyssteen]] (Gebruiker:Geebee100). Hy is ʼn taalkundige in Afrikaans en Nederlandse Taalkunde aan die [[Noordwes-Universiteit]]. Hy beklemtoon die belang van die Afrikaanse Wikipedia as die basis vir die digitalisering van Afrikaans. Selfs die [[groot taalmodel]]le gebruik Wikipedia as 'n belangrike deel van hul aktiwiteit. Hy verwys ook na die noodsaaklikheid van dinamika binne tale om oorlewing te verseker. Veeltaligheid, leergierigheid en luister na Afrikaanse musiek beveel hy aan as opvoed hulpmiddels vir die versterking van die toekoms van Afrikaans. Hy stel dat Afrikaans moet sorg vir sy wortels deur inisatiewe soos Wikipedia. |- | 33 || 22-07-2026 || Radio Overberg||Ommi Tafel|| Anne-Marie Burger || [[Lêer:Radio Overberg 22 Julie 2026.mp3|▶]] || ’n Onderhoud word met die gebruiker Oesjaar gevoer. Hy gee ’n opsomming van die week se voorbladartikel, [[Ramses II]]. Oesjaar meld ook dat hy dit oorweeg om ’n artikel oor die hulpkrageenheid in ’n vliegtuig te vertaal. Voorts wys hy daarop dat die Afrikaanse Wikipedia die mylpaal van 130 000 artikels nader. |- | 34 || 29-07-2026 || Radio Overberg||Ommi Tafel|| Anne-Marie Burger || [[Lêer:Radio Overberg 29 Julie 2026.mp3|▶]] || Onderhoud word gevoer met gebruiker Sobaka. Hy gee terugvoer oor [[Wikimania]] 2026, wat van 21 tot 25 Julie in Parys, Frankryk, aangebied is. Hy verwys onder meer na die tasbare bydrae wat die Afrikaanse Wikipedia tot die konferensie gelewer het. Voortspruitend uit prof. Van Wyk en Deon Steyn se omvangryke projek om uiteindelik 60 000 plantfoto’s aan die openbare domein beskikbaar te stel, het die gebruiker Discott ’n kort, doelgerigte voordrag gelewer met die titel “''Rooting for Knowledge: Why We Need a Wiki-Botanist Action Group Today''”. In die breë verwys hy ook na verskeie aspekte van die konferensie wat hom opgeval het, waaronder die besonder sterk menslike verbondenheid en gemeenskapsgees tydens Wikimania, groter verteenwoordiging uit streke buite Wes-Europa, ernstige aandag aan minderheids- en kleiner taal-Wikipedias, en ’n realistiese, eerder as simplistiese, bespreking van die uitwerking van [[kunsmatige intelligensie]] op Wikipedia. |- | 35 || 02-08-2026 || RSG||Taaldinge|| Ina Strydom || [[Lêer:RSG Taaldinge 2 Augustus 2026.mp3|▶]]|| ’n Jaarlikse onderhoud word met gebruiker Oesjaar gevoer oor die stand van die Afrikaanse Wikipedia. Hy meld dat die ensiklopedie nou byna 130 000 artikels bevat, teenoor sowat 125 000 tydens die vorige gesprek op 7 Julie 2025. Die Afrikaanse Wikipedia het dus die afgelope jaar met ongeveer 5 000 artikels gegroei. Namate die aantal artikels toeneem, verg die instandhouding van die ensiklopedie egter ook al hoe meer tyd. Oesjaar het reeds die mylpaal van 20 000 geskepte artikels verbygesteek. Dit is grootliks te danke aan prof. Braam van Wyk se plantfoto’s wat na Wikimedia Commons opgelaai word en die artikels wat Oesjaar op grond daarvan skep. Die florakategorie op die Afrikaanse Wikipedia bevat reeds sowat 10 000 artikels—heelwat meer as die ooreenstemmende kategorie op die Engelse Wikipedia. Hy verwys ook na Douglas Scott se aanbieding oor dié plantprojek tydens Wikimania 2026. Die Afrikaanse Wikipedia bly een van die grootste gebruikers en versamelplekke van tegniese Afrikaans. Oesjaar vertel dat hy tydens die vertaling van die artikel oor [[Apollo 13]] navrae oor tegniese terme moes rig. Medewerkers van VivA en die WAT het hom met die terminologie gehelp. Hy wys daarop dat daar feitlik geen nuwe Afrikaanse boeke oor tegniese onderwerpe meer verskyn nie. Die [[Noordwes-Universiteit]] is bereid om met die digitalisering van tegniese woordeboeke te help. Ondersoek na onder meer kopieregkwessies duur voort. Die bedoeling is om die gedigitaliseerde inhoud uiteindelik op Wikiwoordeboek beskikbaar te stel. Bronne soos die Poskantoorwoordeboek, die Telkomwoordeboek en ’n lys van vliegtuigonderdele is reeds bekom. [[Kunsmatige intelligensie]] was ook een van die onderwerpe wat tydens Wikimania 2026 bespreek is. Gebruiker Sobaka het reeds sowat 150 KI-verwante artikels vir die Afrikaanse Wikipedia geskep. KI hou ’n bedreiging vir Wikipedia in, maar kan terselfdertyd ook met sekere take help. Dit is ’n uitdaging wat verantwoordelik bestuur sal moet word.Die Afrikaanse Wikipedia werk saam met instansies soos FEDSAS, AON en die Afrikaanse Taalraad. Die digitalisering van woordeboeke en die projek Vingers op sleutelborde (VOS) is van die prioriteite vir die komende jaar.Oesjaar gee ook raad aan mense wat by Wikipedia betrokke wil raak. Hy verwys na ’n nuwe gebruiker, Elmarie Waltman, wat met administratiewe take op die Afrikaanse Wikipedia kan help. Hy beklemtoon ten slotte dat die digitalisering van Afrikaans noodsaaklik is vir die taal se voortbestaan. |- | 36 || 05-08-2026 || Radio Overberg||Ommi Tafel|| Anne-Marie Burger || [[Lêer:Radio Overberg 5 Augustus 2026.mp3|▶]] || Onderhoud word gevoer met gebruiker Elmarie Waltman. Sy gee ’n opsomming van die week se voorbladartikel, [[Katedraal van Petrus en Paulus]]. |- | 37 || 12-08-2026 || Radio Overberg||Ommi Tafel|| Anne-Marie Burger || [[Lêer:Radio Overberg 12 Augustus 2026A.mp3|▶]] || Anne-Marie gee ‘n opsomming van die week se voorbladartikel die [[Reusebotsingshipotese]]. |- | 38 || 12-08-2026 || Radio Overberg||Môre onder die Soeklig || Rianne van Vuuren || [[Lêer: MORE ONDER DIE SOEKLIG EP85.mp3|▶]] || Wikipedia se toekomstige rol in die beskerming van die mensdom se kennisbasis. Namate KI al hoe meer internetinhoud skep en gebruikers toenemend direkte KI-antwoorde bo Wikipedia-artikels verkies, ontstaan die gevaar dat die menslike oorsprong, bronne en konteks van kennis verlore kan gaan. Generatiewe KI kan foutiewe maar geloofwaardige inhoud, propaganda, vooroordele, privaatheidskendings en die oorheersing van Engelse of Westerse perspektiewe versterk—veral in kleiner taalgemeenskappe soos Afrikaans. Tog kan KI ook help om vandalisme op te spoor, verwysings na te gaan, taal te verbeter, kennisgapings te identifiseer en inhoud te vertaal, mits mense die uitsette noukeurig beoordeel. Die kernbeginsel is dat KI menslike oordeel moet versterk, nie vervang nie. Wikipedia-vrywilligers versamel daarom nie bloot feite nie; hulle beskerm die deursigtige, verifieerbare menslike kennis en kollektiewe geheue waarop toekomstige geslagte én toekomstige KI-stelsels sal moet staatmaak. Opgestel na aanleiding van bywoning van Wikimania 2026. |- | 39 || 19-08-2026 || Radio Overberg||Ommi Tafel|| Anne-Marie Burger || [[Lêer:Radio Overberg 19 Augustus 2026.mp3|▶]] || Anne-Marie gee ‘n opsomming van die week se voorbladartikel [[Édith Piaf]]. |- | 40 || 01-09-2026 || Radio Overberg||Ommi Tafel|| Anne-Marie Burger || [[Lêer:Radio Overberg 1 September 2026.mp3|▶]] || Gebruiker Elmarie Waltman gee ‘n opsomming van die week se voorbladartikel [[Lando Norris]]. |- | 41 || 05-09-2026 || Radio Laeveld ||Saterdag Ontbyt || Charles Gentle ||[[Lêer:Radio Laeveld Afrikaanse Wiki 5 Sept 2026.mp3|▶]] ||Onderhoud word gevoer met gebruiker Sobaka. Charles verwys na die voorbladartikel [[Lando Norris]]. Na ‘n vraag oor impak van [[kunsmatige intelligensie]] op die Afrikaanse Wikipedia, erken Sobaka dat die koppelvlak tot kennis verander van “soek, klik en lees” na “vra en kry ’n saamgestelde antwoord”. Dit plaas druk op tradisionele kennis webwerwe, veral dié wat hoofsaaklik eenvoudige feitelike navrae beantwoord, soos terdeë tydens [[Wikimania]] 2026 genoem is. Hy stel egter dat Wikipedia en Afrikaanse kenniswebwerwe nie gedoem is omdat mense KI begin vra nie. Die gebruikerskoppelvlak tot kennis verander wel dramaties. Ironies genoeg maak KI betroubare, menslik saamgestelde kennisbronne waarskynlik belangriker, nie minder belangrik nie. Sonder hulle begin KI uiteindelik sy eie eggo’s herhaal. Die uitdaging vir Wikipedia is daarom nie oorlewing teen KI nie, maar om ’n kernbron van betroubare kennis binne die KI-ekosisteem te bly. Het ook probeer uitvind hoeveel mense KI in Afrikaans gebruik en die teenwoordigheid daarvan in gesprekke. Geen direkte antwoorde is beskikbaar nie want die data is nie in die publieke domein nie, maar interessant in sy poging om ‘n KI-taallewenskragtigheidsindeks te skep word Afrikaans geëvalueer as demografies ’n klein taal, maar digitaal ’n buitengewoon goed gevestigde taal relatief tot sy grootte. Maar daar is ook erkenning dat sy gemeenskapskomponent is heelwat swakker as sy kennisbasis. Met 130 000+ artikels maar slegs ongeveer 273 redakteurs wat in die afgelope maand aktief was, rus ’n relatief groot digitale kennisbate op ’n klein menslike gemeenskap. So ons moet seker maar volhou met die reuse taak! Hy gee ook ‘n opsomming van die inhoud van [[Projek Panama]] en doen ‘n beroep op die luisteraars om betrokke te word by die skep van digitale kennis in Afrikaans. |- | 42 || 16-09-2026 || Radio Overberg||Ommi Tafel|| Anne-Marie Burger || [[Lêer:Radio Oveberg 16 September 2026.mp3|▶]] || Gebruiker Sobaka gee ‘n opsomming van die week se voorbladartikel [[Tiger Oats-gebou, Moorreesburg]]. Hy gee ook ‘n opsomming van die artikels [[digitalisering van 'n taal]] en die [[digitale kloof]]. |} {| border="1" align="left" class="wikitable sortable" !Nr. !! Datum !! Radiostasie !! Program !! Omroeper/s !! Klankgreep !! Opsomming |- | 1 || 22-01-'''2025''' || Radio Overberg || Ommi tafel || Anne-Marie Burger || [[Lêer:22 Januarie 2025 10H15 Afrikaans Wikipedia.mp3|▶]] || Gebruiker Sobaka het die tema [[Fietsryrewolusie]] bespreek, en die sosiale en kulturele impak daarvan uitgelig. |- | 2 || 19-02-2025 || Radio Overberg || Ommi tafel || Anne-Marie Burger || [[Lêer:19 Februarie 2025 10h15 Afr Wikipedia Dr Rianne Van Vuuren.mp3|▶]] || Gebruiker Sobaka bespreek die voorbladartikel oor die sewemalige [[Formule Een|Formule Eenrenjaerkampioen]], [[Lewis Hamilton]], met fokus op sy loopbaan en bydrae tot die motorsport. |- | 3 || 12-03-2025 || Radio Overberg || Ommi tafel || Anne-Marie Burger || [[Lêer:12 Maart 2025 10h15 Afr Wikipedia dr Rianne van Vuuren.mp3|▶]] || Gebruiker Sobaka het die temas [[Tiglat-Pileser III]], [[Strategiese kriptogeldreserwe]], [[Blokketting]], en [[Stabielemunt]] bespreek, met aandag aan hul historiese en tegnologiese belangrikheid. |- | 4 || 19-03-2025 || Radio Overberg || Ommi tafel || Anne-Marie Burger || [[Lêer:19 Maart 2025 Afr Wikipedia Deon Steyn.mp3|▶]] || Gebruiker Oesjaar het in die onderhoud die tema [[Androginie]] bespreek. Hy het ook genoem dat die Afrikaanse Wikipedia nou 123&nbsp;000 artikels bereik het en die dilemma rondom saadjies (kort artikels) op die platform aangespreek. |- | 5 || 24-03-2025 || Radio Overberg || Ommi tafel || Anne-Marie Burger || [[Lêer:24 Maart 2025 10h15 Afr Wikipedia.mp3|▶]] || Gebruiker Woordgenoot het in die onderhoud die tema [[Vlag van Nederland]] bespreek, met klem op die historiese en kulturele betekenis daarvan. |- | 6 || 02-04-2025 || Radio Overberg || Ommi tafel || Anne-Marie Burger || [[Lêer:2 April 2025 10h15 Afr Wikipedia Dr Rianne Van Vuuren (1).mp3|▶]] || Gebruiker Sobaka het die temas [[Planetêre bewoonbaarheid]], [[Panspermie]], [[Fermi-paradoks]], en [[Donkerwoudhipotese]] bespreek, met fokus op die wetenskaplike en filosofiese implikasies daarvan. |- | 7 || 09-04-2025 || Radio Overberg || Ommi tafel || Anne-Marie Burger || [[Lêer:9 April 2025 10h15 Afr Wikipedia Deon Steyn.mp3|▶]] || Gebruiker Oesjaar het in die onderhoud die [[T20I-wêreldbeker 2024]] bespreek, asook die 8500ste plantspesie in die kategorie Flora van Suid-Afrika. Hy het ook die toevoeging van Afrikaanse byskrifte by sketse genoem. |- | 8 || 16-04-2025 || Radio Overberg || Ommi tafel || Anne-Marie Burger || [[Lêer:16 April 2025 10H15 Afrikaans Wikipedia.mp3|▶]] || Gebruiker Woordgenoot het in die onderhoud die tema [[Vlag van Noorweë]] bespreek, met aandag aan die simboliek en geskiedenis daarvan. |- | 9 || 07-05-2025 || Radio Overberg || Ommi tafel || Anne-Marie Burger || [[Lêer:7 Mei 2025 10h15 Afrikaanse Wikipedia Deon Steyn.mp3|▶]] || Gebruiker Oesjaar het die temas [[Kaaimanseilande]], Afrikaanse byskrifte by sketse, bladtrekke vir April 2025, en foto’s wat deur professor [[Braam van Wyk]] geskenk is, bespreek. |- | 10 || 14-05-2025 || Radio Overberg || Ommi tafel || Anne-Marie Burger || [[Lêer:14 Mei 2025 10h15 Afr Wikipedia Dr Rianne Van Vuuren.mp3|▶]] || Gebruiker Sobaka het in die onderhoud die tema [[Driehoeksterrestelsel]] bespreek, met klem op die sterrekundige belangrikheid daarvan. |- | 11 || 18-05-2025 || RSG || [[Taaldinge]] || Ina Strydom || [[Lêer:Taadinge 18 Mei 2025.mp3|▶]] || Gebruiker Oesjaar het in die onderhoud die algemene stand van die Afrikaanse Wikipedia bespreek. Hy het verwys na die aktiwiteite van aktiewe gebruikers, die bewaringstatus van plante, en die problematiek rondom plantname. Die ontwikkeling van tegniese sketse is ook aangespreek, asook die bruikbaarheid van die Afrikaanse Wikipedia vir leerders. Oesjaar het die moontlikheid genoem om artikels af te laai vir aflyn-gebruik en Afrikaans met ander tale in Afrika en Suid-Afrika vergelyk. Hy het ook raad gegee vir persone wat betrokke wil raak by die projek. |- | 12 || 21-05-2025 || Radio Overberg || Ommi tafel || Anne-Marie Burger || [[Lêer:21 Mei 2025 10h15 Afr Wikipedia Marone.mp3|▶]] || Gebruiker Woordgenoot het in die onderhoud die tema [[Kalifornië]] bespreek, met fokus op die kulturele en geografiese aspekte daarvan. |- | 13 || 24-05-2025 || [[Radio Laeveld]] || Saterdag Ontbyt || Charles Gentle || [[Lêer:1005fm radio laeveld luister weer 27 may wikipedia in afrikaans vorder goed high.mp3|▶]] || In die eerste onderhoud van Radio Laeveld met gebruiker Oesjaar is die algemene stand van die Afrikaanse Wikipedia bespreek. Hy het die geskiedenis van die projek opgesom en die uitdagings en geleenthede vir die Wikipedia uitgelig. Die probleem met betroubare bronne en die gebrek aan vakkundige woordeboeke is genoem. Gewilde artikels, insluitend dié oor aktuele sake en die [[Sterrekunde]]-portaal, is uitgelig. Oesjaar het ook die metodes bespreek vir die publiek om betrokke te raak, die bewaring van Afrikaanse woorde, en die beheerstruktuur met [[Wikipedia:Burokraat|burokrate]], [[Wikipedia:Administrateur|administrateurs]] en gebruikers. Die uitdaging van streektale en -dialekte is aangespreek, asook die moontlikheid om artikels te skep ondanks 'n gebrek aan vrywilligers. Die rol van skole en universiteite is genoem, en die omroeper merk tereg op dat daar 'n gebrek is aan artikels oor Afrikaanse sangers. |- | 14 || 28-05-2025 || Radio Overberg ||Ommi Tafel || Anne-Marie Burger|| [[Lêer:28 Mei 2025 10h15 Afr Wikipedia Deon Steyn.mp3|▶]] || Onderhoud met gebruiker Oesjaar. Die voorbladartikel vir die week is die [[Duitse nasionale krieketspan]] van gebruiker SpesBona. Dit is deel van sy tweejaarbeplanning om alle rugby- en krieketlande se nasionale spanne se artikels uit te bou. Oesjaar wys ook daarop dat daar 252 ander artikels is wat interwikiskakel na [[Bredasdorp]], meestal blommeartikels. |- | 15 || 04-06-2025 || Radio Overberg||Ommi Tafel|| Anne-Marie Burger || [[Lêer:4 Junie 2025 10h15 Afr Wikipedia.mp3|▶]] || Anne-Marie Burger gee ‘n opsomming van die week se voorbladartikel, die [[Vlag van Estland]]. |- | 16 || 25-06-2025 || Radio Overberg||Ommi Tafel|| Anne-Marie Burger || [[Lêer:25 Junie 2025 10h15 Afr Wikipedia Deon Steyn.mp3|▶]] || Onderhoud met gebruiker Oesjaar, Die voorbladartikel vir die week is die [[Vlag van Finland]]. Oesjaar noem ook die 3.8 miljoen trefslae vir Mei 2025. Hy verduidelik sy skep van die vertaling van ‘n [[stulugturbine]]. |- | 17 || 02-07-2025 || Radio Overberg||Ommi Tafel|| Anne-Marie Burger || [[Lêer:2 Julie 2025 Afr Wikipedia Dr Rianne van Vuuren E Marais.mp3 |▶]] || Onderhoud met gebruiker Sobaka. Die voorbladartikel vir die week is [[Eugene Marais]]. Sobaka verwys ook na die rol wat Wikipedia kan speel om nuwe terme te skep en deel die storie rondom die konsep [[KI-slop]]. |- | 18 || 05-07-2025 || Radio Laeveld ||Saterdag Ontbyt|| Charles Gentle || [[Lêer:Laeveld Maroné van Veijeren 5 Julie 2025.mp3|▶]] || Onderhoud met gebruiker Woordgenoot. Verduidelik dat die Afrikaanse Wikipedia dek alle onderwerpe maar uiteraard ook spesifieke Suid-Afrikaanse en Afrikaanse onderwerpe. Bladtrekke is relatief hoog in Mei meer as 3,9 miljoen. Voorbladartikel oor [[Eugene Marais]]. Sy verduidelik die proses om 'n voorbladster te kies insluitende die vereiste dat sodanige artikel uit meer as 30&nbsp;000 karakters moet bestaan. Sy verwys ook na die behoefte om artikels op te dateer en stel dit duidelik dat enigiemand kan deelneem. |- | 19 || 16-07-2025 || Radio Overberg||Ommi Tafel|| Anne-Marie Burger || [[Lêer:16 Julie 2025 10h15 Ar Wikipedia Deon Steyn.mp3|▶]] || Onderhoud met gebruiker Oesjaar. Die voorbladartikel vir die week is [[Suid-Korea]]. Hy noem ook die flora-projekte met reeds meer as 8&nbsp;900 artikels. Hy verwys na die 2,8 miljoen leserbesoeke in Junie 2025. |- | 20 || 19-07-2025 || Radio Laeveld ||Saterdag Ontbyt || Charles Gentle || [[Lêer:RadioLaeveld19072025Afrikaanse wiki.mp3|▶]] || Onderhoud met gebruiker Sobaka. Die omroeper vra waarom die Afrikaanse Wikipedia belangrik is. Sobaka verwys na die belangrikheid van digitalisering vir die toekoms van Afrikaans sowel as Wikipedia se rol as platform om veral nuwe tegniese woorde in Afrikaans te skep. Op die vraag oor die uniekheid van die Afrikaanse Wikipedia het Sobaka verwys na die neutraliteitsbeginsel en dat baie artikels vertaal is uit Engels en ander tale, maar dat daar uiteraard ‘n groter fokus op Suid-Afrika en Afrikaans is, vir artikels wat nie noodwendig in ander tale beskikbaar is nie. Hy verwys ook na die onlangse skep van artikels oor Afrikaanse [[rolprent]]e wat uniek aan die Afrikaanse Wikipedia is. Ten opsigte van leemtes in die Afrikaanse Wikipedia bevestig Sobaka dat daar inderdaad vele leemtes is. Slegs ‘n betreklik klein hoeveelheid gebruikers skep die meeste artikels en uiteraard reflekteer dit grootliks dié individue se belangstellings. Gevolglik is daar in veral sekere (natuur)wetenskaplike, maar ook geesteswetenskaplike velde, soos byvoorbeeld die regte en regsberoep, leemtes. Die uitreikaksies het juis ten doel om mense bewus te maak van Wikipedia, en persone met kennis soos afgetredenes met toegang tot Afrikaanse bronmateriaal, word aangemoedig om betrokke te raak. Sobaka gee ook ‘n kort opsomming van die voorbladartikel [[Suid-Korea]]. |- | 21 || 23-07-2025 || Radio Overberg||Ommi Tafel|| Anne-Marie Burger || [[Lêer:23 Julie 2025 10h15 Afr Wikipedia.mp3|▶]] || Anne-Marie Burger gee ‘n opsomming van die week se voorbladartikel: [[Choefoe]]. |- | 22 || 2-08-2025 || Radio Laeveld ||Saterdag Ontbyt || Charles Gentle ||[[Lêer:Afr Wiki 2 Aug.mp3|▶]] || Onderhoud met gebruiker Sobaka. Gespreksonderwerpe sluit in die voorbladartikel [[Singapoer]], die [[Wallacelyn]] en statistieke vir Julie 2025. |- | 23 || 06-08-2025 || Radio Overberg||Ommi Tafel|| Anne-Marie Burger || [[Lêer:6 Augustus 2025 10h15 Prof Braam Van Wyk Afr Wikipedia Deel 1.mp3|▶]] || Anne-Marie Burger voer ‘n onderhoud met [[Abraham Erasmus van Wyk|prof Braam van Wyk]]. Deel 1. |- | 24 || 06-08-2025 || Radio Overberg||Ommi Tafel|| Anne-Marie Burger || [[Lêer:6 Augustus 2025 10h30 Prof Braam Van Wyk Afr Wikipedia Deel 2.mp3|▶]] || Anne-Marie Burger voer ‘n onderhoud met prof Braam van Wyk. Deel 2. |- | 25 || 13-08-2025 || Radio Overberg||Ommi Tafel|| Anne-Marie Burger || [[Lêer:13 Augustus 2025 10h15 Afr Wikipedia (1).mp3|▶]] || Anne-Marie Burger gee ‘n opsomming van die week se voorbladartikel [[Mary Walker]]. Die artikel is deur Gebruiker Woordgenoot geskep. |- | 26 || 27-08-2025 || Radio Overberg||Ommi Tafel|| Anne-Marie Burger || [[Lêer:27 Augustus 2025 10h15 Afr Wikipedia Deon Steyn.mp3 |▶]] || Anne-Marie Burger voer ‘n onderhoud met Oesjaar. Die voorbladartikel is [[Consolidated B-24 Liberator]], 'n artikel wat deur Oesjaar geskep is en tot voorbladstatus uitgebou is. Oesjaar deel ook dat die vervoerband vir voorbladartikels vir 2025 en 2026 vol is. Dus sal nuwe kandidate eers in 2027 op die voorblad vertoon kan word. Hy verwys ook na die artikels [[Ivy Mike- kerntoets]] en die [[North American X-15]] waaraan hy gewerk het. |- | 27 || 13-09-2025 || Radio Laeveld ||Saterdag Ontbyt || Charles Gentle ||[[Lêer:Wikipedia 13 Sept.mp3|▶]] || Onderhoud met gebruiker Oesjaar. Die voorblad artikel is die [[Brasiliaanse nasionale rugbyspan]]. Oesjaar praat ook oor [[Apollo 13]] en noem die uitdagings om van die tegniese ruimteterme te vertaal. Hy verwys ook na die taalkundiges wat hulp aanbied om in die verband 'n bydrae te maak. Hy verwys ook na die vervoerband vir die voorbladartikels wat vir 2025 en 2026 reeds vol is. |- | 28 || 17-09-2025 || Radio Overberg||Ommi Tafel|| Anne-Marie Burger || [[Lêer:17 September 2025 10h15 Afr Wikipedia Dr Rianne van Vuuren.mp3 |▶]] || Onderhoud met gebruiker Sobaka. Die voorblad artikel is die stad [[Kimberley]]. Hy praat ook oor die artikels [[Dyson-sfeer]] en die [[Matrjosjka-brein]]. |- | 29 || 20-09-2025 || Radio Laeveld ||Saterdag Ontbyt || Charles Gentle ||[[Lêer:AFR Wiki 0920.mp3|▶]] || Onderhoud met gebruiker Woordgenoot. Die voorblad artikel is die stad [[Kimberley]]. Woordgenoot stel dat sy gaan poog om ‘n voorbladartikel vir vrouemaand in 2026 te skryf. Hierdie jaar het sy so ‘n artikel van [[Mary Walker]] geskryf. Walker was die enigste vrou aan wie die Amerikaanse medalje van eer toegeken is. Sy hanteer ook die belang van die Afrikaanse Wikipedia in die toekoms van Afrikaans. |- | 30 || 27-09-2025 || Radio Laeveld ||Saterdag Ontbyt || Charles Gentle ||[[Lêer:Wikipedia 27 Sept.mp3|▶]] || Onderhoud met gebruiker Sobaka. Sobaka verwys na hoe hy aanvanklik by die Afrikaanse Wikipedia betrokke geraak het. Hy gee ook ‘n opsomming van die week se voorbladartikel, [[Roemenië]]. Hy verwys ook na die voorbladartikels waaraan hy gewerk het soos die [[Manhattan-projek]] en [[kunsmatige algemene intelligensie]] asook ‘n moontlike toekomstige voorbladartikel, [[toekomsstudies]]. Hy gee ook ‘n mening oor die rol van die Afrikaanse Wikipedia in die bevordering van die taal. |- | 31 || 04-10-2025 || Radio Laeveld ||Saterdag Ontbyt || Charles Gentle ||[[Lêer:Wiki Afr 4 Okt.mp3|▶]] || Onderhoud met gebruiker Woordgenoot. Sy gee ‘n opsomming van die week se voorbladartikel, [[Vlag van België]]. Woordgenoot verduidelik ook die proses waarvolgens ‘n artikel voorbladstatus verkry en wys op die uitdagings wat deur die Afrikaanse Wikipedia in die gesig gestaar word. |- | 32 || 08-10-2025 || Radio Overberg||Ommi Tafel|| Anne-Marie Burger || [[Lêer:8 Oktober 2025 10h15 Afr Wikipedia Deon Steyn.mp3|▶]] || Onderhoud met gebruiker Oesjaar. Hy gee ‘n opsomming van die week se voorbladartikel, [[Windhoek]]. Hy verwys ook na sy werk om [[Apollo 13]] uit te brei tot ‘n voorbladartikel. |- | 33 || 10-10-2025 || Radio Laeveld ||Saterdag Ontbyt || Charles Gentle ||[[Lêer:Wikipedia 10 Okt.mp3|▶]] || Onderhoud met gebruiker Oesjaar Hy gee ‘n opsomming van die week se voorbladartikel, [[Windhoek]]. Hy noem ook dat daar ‘n groot leemte in terme van artikels oor [[insekte]] op die Wikipedia bestaan. Hy gee ook ‘n verduideliking ten opsigte van maatreëls wat bestaan om akkuraatheid op die Afrikaanse Wikipedia te verseker. |- | 34 || 15-10-2025 || Radio Overberg||Ommi Tafel|| Anne-Marie Burger || [[Lêer:15 Oktober 2025 10h15 Afr Wikipedia .mp3|▶]] || Anne-Marie Burger gee ‘n opsomming van die week se voorbladartikel die [[Hongkongse nasionale rugbyspan]]. |- | 35 || 22-10-2025 || Radio Overberg||Ommi Tafel|| Anne-Marie Burger || [[Lêer:22 Oktober 2025 10h15 Afr Wikipedia Deon Steyn.mp3|▶]] || Onderhoud met gebruiker Oesjaar. Hy gee ‘n opsomming van die week se voorbladartikel, [[Portugal]]. Hy verwys ook na vordering met sy beoogde voorbladartikel wat oor [[Apollo 13]] gaan. |- | 36 || 25-10-2025 || Radio Laeveld ||Saterdag Ontbyt || Charles Gentle ||[[Lêer:25 Okt Wikipedia.mp3|▶]] || Onderhoud met gebruiker Oesjaar. Hy gee ‘n opsomming van die week se voorbladartikel, [[Portugal]]. Hy verwys na die prosesse wat nodig is om ‘n voorbladartikel te produseer insluitende die tyd wat dit verg. |- | 37 || 29-10-2025 || Radio Overberg||Ommi Tafel|| Anne-Marie Burger || [[Lêer:29 Oktober 2025 10h15 Afr Wikipedia.mp3|▶]] || Anne-Marie Burger gee ‘n opsomming van die week se voorbladartikel die [[Suid-Afrikaanse Lugmag]]. |- | 38 || 05-11-2025 || Radio Overberg||Ommi Tafel|| Anne-Marie Burger || [[Lêer:5 November 2025 10h15 Afr Wikipedia.mp3|▶]] || Anne-Marie Burger gee ‘n opsomming van die week se voorbladartikel [[Uys Krige]]. |- | 39 || 08-11-2025 || Radio Laeveld ||Saterdag Ontbyt || Charles Gentle ||[[Lêer:Wikipedia AFR 8 nov.mp3|▶]] || Onderhoud met gebruiker Sobaka, Hy gee ‘n opsomming van die week se voorbladartikel, [[Uys Krige]]. Sobaka bespreek o.a. die impak van [[kunsmatige intelligensie]] op Wikipedia. Verwys na Wikipedia as databasis onder andere om uiteindelik KI antwoorde te genereer, en bespreek of KI sy bronne erken. Noem ook [[Elon Musk]] se [[Grokipedia]], ’n KI-gedrewe ensiklopedie se moontlike impak op Wikipedia. |- | 40 || 12-11-2025 || [[GROOTfm]]||Mid-oggend met Sarina || Sarina Bosman || [[Lêer:26 November 2025 11h15 Afr Wikipedia.mp3|▶]] || Onderhoud met gebruiker Oesjaar. Hy vertel hoe hy betrokke geraak het by die Afrikaanse Wikipedia. Verwys na Wikipedia se strewe om die som van alle kennis aan almal beskikbaar te stel. Hy noem die skenking van Prof [[Braam van Wyk]] van 60 000 foto’s van plante. Daar is ‘n totaal van 24 000 plant spesies en 80 000 insek spesies in Suid-Afrika so nog heelwat werk in die verband nodig. Hy verduidelik hoe ‘n persoon betrokke kan raak as ‘n gebruiker. Oesjaar stel dat hy reeds 19 000 artikels in sy 16 jaar op die Afrikaanse Wikipedia geskep het. |- | 41 || 26-11-2025 || Radio Overberg||Ommi Tafel|| Anne-Marie Burger || [[Lêer:26 November 2025 11h15 Afr Wikipedia.mp3|▶]] || Anne-Marie Burger gee ‘n opsomming van die week se voorbladartikel [[Jan Rabie]]. |- | 42 || 09-12-2025 || [[Overvaal Stereo]]||Vroue Forum|| Mari Badenhors || [[Lêer:RadioOvervaal 2025-12-09 at 10.56.15.mp3|▶]] || Gebruiker Sobaka gee ‘n opsomming van die week se voorbladartikel oor [[Dan Sleigh]] |- | 43 || 10-12-2025 || Radio Overberg||Ommi Tafel|| Anne-Marie Burger || [[Lêer:10 Desember 2025 10h15 Afr Wikipedia Deon Steyn.mp3|▶]] || Onderhoud met gebruiker Oesjaar. Hy gee ‘n opsomming van voorbladartikel [[Dan Sleigh]]. Hy verwys na die meer as 7 miljoen besoeke in November 2025 wat ‘n nuwe rekord is. Hy verwys ook na die artikel oor [[steenkoolanalise]] as ‘n voorbeeld van somme unieke artikels wat op die Afrikaanse Wikipedia beskikbaar is. |- | 44 || 17-12-2025 || Radio Overberg||Ommi Tafel|| Anne-Marie Burger || [[Lêer:17 Desember 2025 10h15 Afr Wikipedia Marone van Veijeren (1).mp3|▶]] || Onderhoud met gebruiker Woordgenoot oor die voorbladartikel oor [[Antinoös]]. Sy verwys ook na haar vertaling van ‘n artikel oor [[Beatrix Potter]], die skepper van [[Peter Rabbit]]. Potter het ook ‘n belangstelling en kundigheid oor [[mikologie]] gehad. |} {| border="1" align="left" class="wikitable sortable" !Nr. !! Datum !! Radiostasie !! Program !! Omroeper/s !! Klankgreep !! Opsomming |- | 1 || 10-01-'''2024''' || Waarheid Radio || Rondomtalie || Martin Jansen || [[Lêer:Wikipedia RONDOMTALIE 10 01 2024-EDITED.mp3|▶]] || Gebruiker Sobaka het in die onderhoud die rol van die Afrikaanse Wikipedia in die digitalisering van die Afrikaanse taal bespreek. Hy het ook agtergrondinligting verskaf oor die [[Chinese Nuwejaar]] en die betekenis van die [[Jaar van die Draak]]. |- | 2 || 23-02-2024 || [[Jacaranda FM]] || Rob & Ross Drive || Rozanne McKenzie en Marlinée Fouché || [[Lêer:The drive with rob roz 23 feb have you heard of afrikaans wikipedia medium.mp3|▶]] || Program oor die Afrikaanse Wikipedia, sowel as onderhoud met gebruiker Oesjaar. Wikipedia word beskou as uiters waardevol, maar Rozanne McKenzie was verras om te hoor dat daar ook 'n Afrikaanse weergawe bestaan. Marlinée Fouché verwys na [[Mieliestronk]] as 'n hulpbron vir skooltake wat 'n ruk gelede bestaan het. Dit bestaan nie meer nie, maar nou het ons die Afrikaanse Wikipedia, wat die grootste Wikipedia in 'n Afrika-taal is. Daar is 'n gemeenskap op die Afrikaanse Wikipedia wat aktief artikels skryf. Sy het met gebruiker Oesjaar gepraat, en hy het verduidelik dat die bydraers onder meer twee emeritusprofessore, IT-ingenieurs en 'n apteker insluit. Die bydraers proeflees mekaar se werk. Sy het ook gevra oor ander kontrolemaatreëls, waarop Oesjaar geantwoord het dat elke verandering op Wikipedia in drie logs vasgelê word: in die algemene wysigingslog, onder die outeur se gebruikersnaam, en by elke artikel. As iets verdag voorkom ten opsigte van 'n wysiging, kan dit op drie plekke nagegaan en reggestel word. Fouché verwys ook na die fisieke teenwoordigheid van die Afrikaanse Wikipedia by die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]]. Oesjaar het verduidelik dat 'n ooreenkoms met professor [[Anne-Marie Beukes]] gesluit is, wat toegang tot baie kundiges vir die Afrikaanse Wikipedia verseker. Rozanne McKenzie het gevra oor die befondsing, en Fouché het bevestig dat die projek deur vrywilligers gedryf word wat nie vir hul werk vergoeding ontvang nie. Fouché vergelyk die gemeenskap met die rekenaarspeletjiesgemeenskap, wat met mekaar kommunikeer en baie passievol is oor hul betrokkenheid. McKenzie beklemtoon hoe belangrik dit is om jou gedagtes in jou [[moedertaal]] met ander te deel. Daarom is toegang tot 'n hulpbron soos die Afrikaanse Wikipedia so waardevol. Fouché verwys ook na Malgassies, Swahili en Zoeloe as tale wat op Wikipedia beskikbaar is. Sy het ook haar wens uitgespreek dat ander inheemse tale betekenisvol kan groei. |- | 3 || 17-07-2024 || RSG || Taaldinge || Ina Strydom || [[Lêer:Taaldinge 16 Junie 2024.mp3|▶]] || Gebruiker Oesjaar het tydens die onderhoud die groei van die Afrikaanse Wikipedia tot 117 271 artikels bespreek. Hy het spesifiek verwys na die uitbreiding van onderwerpe soos flora, met verwysing na die 60&nbsp;000 foto’s van professor Braam van Wyk, waarvan 20&nbsp;000 reeds op Wiki Commons gelaai is. Die problematiek rondom botaniese name is aangespreek, asook bydraes tot chemiese artikels deur [[Gebruiker:Jcwf]] en ruimte-artikels deur gebruiker Burgert Behr. Oesjaar het ook die interne taalhulpbronne, die uitdagings met vakkundige woordeboeke, en die skepping van Afrikaanse tegniese terme, soos die [[veranderbare steekhoekskroef]], bespreek. Verder is die proses om 'n Wikipedia-gebruiker te word en die gehaltebeheerprosesse verduidelik, tesame met die agtergrond van beiwaraars en die skryfkompetisie vir hoërskole. |- | 4 || 17-07-2024 || [[Radio Overberg]] || Ommi tafel || Anne-Marie Burger || [[Lêer:Overberg 17 Julie 2024 10h15 Afrikaanse Wikipedia Deon Steyn.mp3 |▶]] || Gebruiker Oesjaar het sy eerste onderhoud met Radio Overberg gevoer, waarin hy die Afrikaanse Wikipedia en sy aktiwiteite bespreek het. |- | 5 || 24-07-2024 || Radio Overberg || Ommi tafel || Anne-Marie Burger || [[Lêer:Overberg 24 Julie 2024 10h15 Afrikaanse Wikipedia.mp3|▶]] || Gebruiker Sobaka het sy eerste onderhoud met Radio Overberg gevoer. Hy het sy agtergrond gedeel en die [[2024 CrowdStrike-voorval]] bespreek. Die voorbladartikel oor die [[Vlag van Belarus]] is uitgelig, en Sobaka het ook sy persoonlike belangstelling in die [[Manhattan-projek]]-artikel gedeel. |- | 6 || 31-07-2024 || Radio Overberg || Ommi tafel || Anne-Marie Burger || [[Lêer:Afrikaans Wikipedia Interview 31 July 2024.mp3|▶]] || Gebruiker Woordgenoot het haar eerste onderhoud met Radio Overberg gevoer. Sy het haar rol as taalpraktisyn en intern by die Afrikaanse Wikipedia bespreek. Sy het spesifiek verwys na [[Mary Walker]] as haar gunstelingartikel en ook die voorbladartikel oor die [[Hongkongse nasionale krieketspan]] bespreek. |- | 7 || 21-08-2024 || Radio Overberg || Ommi tafel || Anne-Marie Burger || [[Lêer:21 Augustus 2024 11h45 Afrikaanse Wikipedia Marone.mp3|▶]] || Gebruiker Woordgenoot het in die onderhoud gefokus op die voorbladartikel [[Jack Sparrow]]. Sy het ook haar betrokkenheid by die skryfwedstryd vir hoërskole bespreek. |- | 8 || 28-08-2024 || Radio Overberg || Ommi tafel || Anne-Marie Burger || [[Lêer:25 September 2024 11h15 Afrikaanse Wikipedia Dr Rianne Van Vuuren.mp3|▶]] || In die onderhoud met gebruiker Sobaka is die tema [[Maria Elizabeth Rothmann]] bespreek, met klem op haar bydrae en nalatenskap. |- | 9 || 25-09-2024 || Radio Overberg || Ommi tafel || Anne-Marie Burger || [[Lêer:25 September 2024 11h15 Afrikaanse Wikipedia Dr Rianne Van Vuuren.mp3|▶]] || Gebruiker Sobaka het in die onderhoud die temas [[Geostasionêre wentelbaan]] en [[Ruimterommel]] bespreek, met aandag aan die wetenskaplike en omgewingsaspekte daarvan. |- | 10 || 02-10-2024 || Radio Overberg || Ommi tafel || Anne-Marie Burger || [[Lêer:Deon 2 Oktober 2024 10h15 Krieket Afr Wikipedia Deon Steyn.mp3|▶]] || Gebruiker Oesjaar het in die onderhoud sy besoek aan [[Andorra]] bespreek. Hy het ook die voorbladartikel oor die [[Papoea-Nieu-Guinese nasionale krieketspan]] uitgelig en onderwerpe soos die [[veranderbare steekhoekskroef]], [[diodebrug]] en [[broekboei]] bespreek. |- | 11 || 16-10-2024 || Radio Overberg || Ommi tafel || Anne-Marie Burger || [[Lêer:16 Oktober 2024 11h15 Afrikaanse Wikipedia Dr Rianne Van Vuuren (1).mp3|▶]] || In die onderhoud met gebruiker Sobaka is die temas [[Nihon Hidankyo]], [[Hibakusha]], [[Tsutomu Yamaguchi]], en [[Kernoorlog]] bespreek. Gebruiker SpesBona se bydrae tot die artikel oor die [[Spaanse nasionale rugbyspan]] is ook genoem. |- | 12 || 23-10-2024 || Radio Overberg || Ommi tafel || Anne-Marie Burger || [[Lêer:23 Oktober 2024 11h15 Afr Wikipedia Deon Steyn (1).mp3|▶]] || Gebruiker Oesjaar het die 23ste verjaardagviering van die Afrikaanse Wikipedia bespreek. Hy het die geskiedenis van die projek opgesom en genoem dat dit nou 117&nbsp;000 artikels bevat. |- | 13 || Onbekend || RSG || Op en wakker || Onbekend || [[Lêer:Afrikaanse Wikipedia vier 23 jaar.mp3|▶]] || Die onderhoud het gefokus op die 23ste verjaardagviering van die Afrikaanse Wikipedia. Die geskiedenis van die projek is bespreek, met verwysing na die bereiking van 117&nbsp;000 artikels. |- | 14 || 20-11-2024 || Radio Overberg || Ommi tafel || Anne-Marie Burger || [[Lêer:20 November 11h15 Afr Wikipedia Dr Rianne Van Vuuren.mp3|▶]] || Gebruiker Sobaka het in die onderhoud die temas [[Nineve]] en [[ISIS]] bespreek, met klem op hul historiese en hedendaagse belangrikheid. |} {| border="1" align="left" class="wikitable sortable" !Nr. !! Datum !! Radiostasie !! Program !! Omroeper/s !! Klankgreep !! Opsomming |- |1 || 27-09-'''2023''' || Waarheid Radio || Rondomtalie || Martin Jansen || [[Lêer:Wikipedia RONDOMTALIE 27 09 2023-EDITED.mp3|▶]] || In 'n onderhoud met gebruiker Sobaka is sy betrokkenheid by die Afrikaanse Wikipedia bespreek, insluitend die doelwitte en aktiwiteite van die projek. Die algemene agtergrond van die Afrikaanse Wikipedia is ook toegelig. Die onderhoud het gefokus op artikeltemas soos die [[Manhattan-projek]] en [[Kunsmatige algemene intelligensie]]. |- | 2 || 18-10-2023 || Waarheid Radio || Rondomtalie || Martin Jansen || [[Lêer:Wikipedia RONDOMTALIE 18 10 2023 EDITED.mp3|▶]] || Gebruiker Sobaka het in hierdie onderhoud die [[Hongaarse Rewolusie van 1956]] bespreek en insigte daaroor gedeel. |- | 3 || 15-11-2023 || Waarheid Radio || Rondomtalie || Martin Jansen || [[Lêer:Wikipedia_RONDOMTALIE 15_11_2023-EDITED.mp3 |▶]] || Die onderhoud met gebruiker Sobaka het gefokus op die 22ste verjaardag van die Afrikaanse Wikipedia. Dit het ook die historiese betekenis van die [[Wright-broers]] se uitvinding van die vliegtuig bespreek. |- | 4 || 22-11-2023 || Waarheid Radio || Rondomtalie || Martin Jansen || [[Lêer:Wikipedia RONDOMTALIE 15 11 2023-EDITED.mp3|▶]] || In hierdie onderhoud met gebruiker Sobaka is die geskiedenis van [[televisie]] en [[televisie in Suid-Afrika]] bespreek, met klem op die ontwikkeling en impak daarvan. |} {| border="1" align="left" class="wikitable sortable" !Nr. !! Datum !! Radiostasie !! Program !! Omroeper/s !! Klankgreep !! Opsomming |- | 1 || 21-08-'''2022''' || RSG || Taaldinge || Ina Strydom || [[Lêer:Taaldinge 21 Augustus 2022.mp3|▶]] || Tydens die onderhoud met gebruiker Oesjaar is sy agtergrond en betrokkenheid by die Afrikaanse Wikipedia bespreek. Die konteks van die Afrikaanse Wikipedia binne die breër Wikipediafamilie is ook toegelig. Vrae oor die betroubaarheid van Wikipedia is aangespreek, met klem op die belangrikheid van betroubare bronne. Die aard van die inhoud, die vereistes vir skrywers, en die proses van gehaltebeheer is verder bespreek. Oesjaar het ook die waarde van die Afrikaanse Wikipedia vir skoolkinders uitgelig, asook die rol van die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] in verhouding tot die projek. |} {| border="1" align="left" class="wikitable sortable" !Nr. !! Datum !! Radiostasie !! Program !! Omroeper/s !! Klankgreep !! Opsomming |- | 1 || 22-11-'''2021''' || [[RSG]] || Monitor || Marlinée Fouché || [[Lêer:Wikipedia MONITOR 22 11 2021-EDITED.mp3|▶]] || Emeritus professor Laurette Pretorius het tydens die onderhoud verduidelik dat 'n platform soos Wikipedia 'n beduidende bydrae lewer tot die voortbestaan van Afrikaans. Sy het hierdie stelling gegrond op faktore soos die aantal moedertaalsprekers en ander sprekers, die ouderdom van dié sprekers, asook die beskikbaarheid van taaltegnologie en taalhulpbronne. Onderhoude is ook gevoer met gebruikers Oesjaar, Rooiratel en Sobaka, waarin hul onderskeie betrokkenheid by die Afrikaanse Wikipedia bespreek is. |} {| border="1" align="left" class="wikitable sortable" !Nr. !! Datum !! Radiostasie !! Program !! Omroeper/s !! Klankgreep !! Opsomming |- | 1 || 28-02-'''2019''' || [[Maroela Media]] || Webwerf || Onbekend || [[Lêer:Maroela-onderhoude 28 Feb 2019 al meer as 70000 artikels in Afrikaans op Wikipedia medium.mp3|▶]] || Onderhoud met Oesjaar oor die stand van die [[Afrikaanse Wikipedia]]. Die Afrikaanse Wikipedia maak vordering, maar groei nie vinnig genoeg nie. Volgens gebruiker Oesjaar is meer mense nodig om artikels te skryf. Tans tel die Afrikaanse Wikipedia 70 000 artikels, wat dit die 80ste grootste taalweergawe op Wikipedia maak. In vergelyking met die Engelse Wikipedia, wat meer as 5 miljoen artikels het, bly Afrikaans klein. Tog is die Afrikaanse Wikipedia van kardinale belang, veral omdat gedrukte bronne al hoe minder word. Digitale publikasies bied die voordeel dat foute vinnig reggestel en inligting maklik opgedateer kan word, wat kennisverspreiding teen ’n ongeëwenaarde tempo moontlik maak – iets waarmee gedrukte media nie kan meeding nie. Oesjaar deel sy persoonlike reis met die Afrikaanse Wikipedia, wat begin het met ’n artikel oor [[optiese vesel]]. Dit was ’n drie maande lange proses van navorsing en die soeke na die korrekte Afrikaanse terme. Toe die artikel uiteindelik opgelaai is, het hy oorweldigende positiewe terugvoer van die Wikipedia-gemeenskap ontvang. Hierdie ervaring het sy belangstelling geprikkel, en hy het daarna meer tegniese artikels geskryf. Oesjaar verduidelik dat die proses om ’n artikel te skryf toeganklik is. Enigeen kan deelneem, en daar is gevestigde prosesse en ervare skrywers wat nuwe bydraers ondersteun. Die Afrikaanse Wikipedia speel ook ’n belangrike rol in die bewaring van volksname vir plante en ander kulturele elemente. Dit is ’n voortdurende projek sonder einde, en Oesjaar moedig mense aan om hul tyd produktief te gebruik deur artikels te skryf en te help. Hy beklemtoon dat dit ’n plig teenoor toekomstige geslagte is om te verseker dat die Afrikaanse taal en kultuur bewaar bly. Hoe om betrokke te raak: Belangstellendes kan by die Afrikaanse Wikipedia aansluit deur ’n gebruikersrekening te skep op af.wikipedia.org en die riglyne vir bydraes te volg. Nuwe skrywers word verwelkom en ontvang ondersteuning van die gemeenskap om hul bydraes te verbeter. |} {{clear}} == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Afrikaanse Wikipedia]] 7lqjqcdopzrnm7596th7021xm48wbzb Kategorie:Akademia 14 429701 2968664 2776986 2026-09-19T14:38:41Z Pynappel 70858 [[:Kategorie:Akademie]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]]) 2968664 wikitext text/x-wiki {{Broodkrummels}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse universiteite]] [[Kategorie:Akademie]] duuzuyqo8232xmtoi0d9jhg69ypk2b4 Fensiklidien 0 457559 2968887 2955124 2026-09-20T11:49:07Z Aliwal2012 39067 2968887 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Phencyclidine.svg|duimnael|Skeletstruktuur van fensiklidien]] '''Fensiklidien''' of '''fenielsikloheksielpiperidien''' ('''PCP''') is ’n sintetiese dissosiatiewe verdowingsmiddel wat algemeen as ’n straatdwelm misbruik word.<ref name="Jus2003" /> Dit word in Engels onder andere "angle dust" genoem. Dit is ’n dissosiatiewe verdowingsmiddel met beduidende gedagteveranderende effekte.<ref name="Jus2003" /> PCP kan ook [[hallusinasie]]s, verwronge persepsie van klank en [[Psigose|psigotiese gedrag]] veroorsaak.<ref name="nida-psy" /> As 'n straatdwelm word dit gewoonlik [[Rookgewoonte|gerook]] maar dit kan ook mondelings ingeneem, gesnuif of ingespuit word.<ref name="nida-psy" /><ref name="Bush2013" /> Dit word ook gemeng met [[dagga]] of [[tabak]].<ref name="Jus2003" /> Nadelige effekte sluit in paranoia, [[verslawing]], 'n verhoogde risiko van [[selfmoord]], en [[koma]] in gevalle van oordosis.<ref name="Bush2013" /> Terugflitse kan voorkom ten spyte van staking van gebruik.<ref name="nida-psy" /> Chemies is PCP 'n lid van die arielsikloheksielamienklas.<ref name="Zed2007" /><ref name="Mar2014" /> PCP werk hoofsaaklik as 'n NMDA-reseptor-antagonis.<ref name="Mar2014" /> PCP word meesalgemeen in die VSA gebruik.<ref name="ginad" /> Terwyl gebruik in die VSA in die 1970's<ref name="ginad" /> 'n hoogtepunt bereik het, het 'n verhoging in besoeke aan noodafdelings as gevolg van die middel tussen 2005 en 2011 plaasgevind.<ref name="Bush2013" /> Vanaf 2022 het ongeveer 0,7% van matrikulante in die VSA rapporteer dat hulle die afgelope jaar PCP gebruik het, terwyl 1,7% van mense in die VSA ouer as 25 jaar rapporteer dat hulle die middel op 'n stadium in hul lewens gebruik het.<ref name="ginad" /> {{TOClimit|3}} == Ontspanningsgebruike == [[Lêer:Phencyclidine_(PCP).jpg|regs|duimnael|Onwettige PCP in verskeie vorme is deur die <!-- Drug Enforcement Administration -->DEA in beslag geneem.]] Fensiklidien is bekend vir sy vermoë om 'n dissosiatiewe toestand te veroorsaak.<ref name="ginad" /> === Effekte === Gedragseffekte hang af van die dosis. Lae dosisse veroorsaak gevoelloosheid in die ledemate en dronkenskap gekenmerk deur wankelrige, onvaste gang, onduidelike spraak, bloedbelope oë en verlies van balans. Matige dosisse (5–10 mg intranasaal, of 0,01–0,02 mg/kg intramuskulêr of intraveneus) sal pynstilling en narkose veroorsaak. Hoë dosisse kan tot [[Konvulsie|konvulsies]] lei.<ref name="giroux">{{Cite journal |last=Giroux |first=C.-R. |date=1960 |title=Englewood Cliffs, Occupational information, by C.L. Shartel, Prentice-Hall Inc., Englewood Cliffs, Third Edition, 1959. |url=https://doi.org/10.7202/1022041ar |journal=Relations industrielles |volume=15 |issue=2 |pages=276 |doi=10.7202/1022041ar |issn=0034-379X}}</ref> Die middel word dikwels onwettig onder swak omstandighede vervaardig; dit beteken dat gebruikers nie weet watter dosisse hulle kry nie.<ref>{{Cite web|url=https://faculty.washington.edu/chudler/pcp.html|title=Neuroscience for Kids - PCP|website=faculty.washington.edu|access-date=2026-01-23}}</ref> Sielkundige effekte sluit in ernstige veranderinge in liggaamsbeeld, verlies van ego-grense, paranoia en depersonalisering. Psigose, agitasie en disforie, hallusinasies, dowwe visie, euforie en selfmoordimpulse word ook gerapporteer, sowel as af en toe aggressiewe gedrag.<ref name="giroux" /><ref>{{Cite book |last=Inciardi |first=James A. |title=The war on drugs II: the continuing epic of heroin, cocaine, crack, crime, AIDS, and public policy |url=https://archive.org/details/warondrugsiicont0000inci |date=1992 |publisher=Mayfield Pub. Co |isbn=978-1-55934-016-8 |location=Mountain View, Calif}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Bey |first=Tareg |last2=Patel |first2=Anar |date=2007-02 |title=Phencyclidine intoxication and adverse effects: a clinical and pharmacological review of an illicit drug |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2859735/ |journal=The California Journal of Emergency Medicine |volume=8 |issue=1 |pages=9–14 |issn=1948-3392 |pmc=2859735 |pmid=20440387}}</ref> PCP kan ook gevoelens van sterkte, krag en onkwesbaarheid veroorsaak sowel as 'n verdovende effek op die gees.<ref name="nida-psy" /> Studies deur die Amerikaanse ''Drug Abuse Warning Network'' in die 1970's wys dat mediaberigte oor PCP-geïnduseerde geweld grootliks oordrewe is en dat voorvalle van geweld ongewoon is en dikwels beperk is tot individue met reputasies vir aggressie ongeag dwelmgebruik.<ref name="Inciardi" /> {{Page reference|48}}Alhoewel dit ongewoon is, gevalle van PCP-bedwelmde individue wat op 'n onvoorspelbare wyse optree, moontlik gedryf deur hul delusies of hallusinasies, is all gepubliseer.<ref name="Morgan">{{Cite journal |vauthors=Morgan JP, Kagan D |date=July 1980 |title=The Dusting of America: The Image of Phencyclidine (PCP) in the Popular Media |journal=Journal of Psychedelic Drugs |volume=12 |issue=3–4 |pages=195–204 |doi=10.1080/02791072.1980.10471426 |pmid=7431414}}</ref> Ander algemeen aangehaalde voorvalle sluit in eiendomskade en selfverminking van verskillende tipes, as voorbeeld om jou eie tande uit te trek.<ref name="Inciardi" /> {{Page reference|48}}<ref name="Morgan" /> Hierdie effekte is nie in die medisinale gebruik daarvan in die 1950's en 1960's opgemerk nie, maar verslae van fisiese geweld op PCP is dikwels as ongegrond bewys.<ref name="brecher">{{Cite journal |vauthors=Brecher M, Wang BW, Wong H, Morgan JP |date=December 1988 |title=Phencyclidine and violence: clinical and legal issues |journal=Journal of Clinical Psychopharmacology |volume=8 |issue=6 |pages=397–401 |doi=10.1097/00004714-198812000-00003 |pmid=3069880 |s2cid=33659160}}</ref><ref name="wish">{{Cite journal |vauthors=Wish ED |year=1986 |title=PCP and crime: just another illicit drug? |journal=NIDA Research Monograph |volume=64 |pages=174–89 |pmid=3086733}}</ref> Ontspanningsdosisse van die middel sal ook soms 'n psigotiese toestand veroorsaak, met emosionele en kognitiewe inkorting wat lyk soos 'n [[skisofrenie]]se episode.<ref name="nida-psy" /><ref name="Bush2013" /> Gebruikers rapporteer oor die algemeen dat hulle losgemaak voel van realiteit.<ref name="Bush2013" /> Simptome word opgesom deur die Englse mnemoniese: ''RED DANES'': ''rage'' (woede), eriteem (rooiheid van die vel), verwyde pupille, delusies, geheueverlies), ''nystagmus'' (nistagmus (ossillasie van die oogbal wanneer dit lateraal beweeg)), ''excitation'' (opwekking) en ''skin dryness'' (droogheid van die vel).<ref name="nida-psy" /> === Verslawing === PCP word self toegedien en veroorsaak ΔFosB- uitdrukking in die D1-tipe medium stekelrige neurone van die nucleus accumbens,<ref name="NHM-PCP and ketamine">{{Cite journal |vauthors=Bertron JL, Seto M, Lindsley CW |date=October 2018 |title=DARK Classics in Chemical Neuroscience: Phencyclidine (PCP) |journal=ACS Chemical Neuroscience |volume=9 |issue=10 |pages=2459–2474 |doi=10.1021/acschemneuro.8b00266 |pmid=29953199 |s2cid=49603581}}</ref><ref name="PCP ΔFosB">{{Cite journal |vauthors=Helman RS, Habal R |date=October 6, 2008 |title=Phencyclidine Toxicity |url=http://www.emedicine.com/med/TOPIC1813.HTM |journal=[[eMedicine]]}} Retrieved on November 3, 2008.</ref> en gevolglik is oormatige PCP-gebruik bekend om [[verslawing]] te veroorsaak.<ref name="NHM-PCP and ketamine" /> PCP se lonende en versterkende effekte word ten minste gedeeltelik gemedieer deur die NMDA-reseptore in die glutamaterge insette na D1-tipe medium stekelrige neurone in die nucleus accumbens te blokkeer.<ref name="NHM-PCP and ketamine" /> PCP het in dierestudies gebewys dat dit gekondisioneerde plek-aversie en gekondisioneerde plek-voorkeur veroorsaak.<ref name="nida-psy" /> === Skisofrenie === 'n Wetenskaplike oorsig in 2019 het bevind dat die oorgangskoers van 'n diagnose van hallusinogeen-geïnduseerde psigose (wat PCP ingesluit het) na die van skisofrenie 26% was. Dit was laer as [[dagga]] -geïnduseerde psigose (34%), maar hoër as [[Amfetamien|amfetamien-]] (22%), [[Opioïed|opioïed-]] (12%), [[Alkohol|alkohol-]] (10%) en kalmeermiddel -geïnduseerde (9%) psigoses. In vergelyking is die oorgangskoers na skisofrenie vir "kort, atipiese en nie andersins gespesifiseerde" psigose gevind as 36%.<ref name="nida-psy" /> === Metodes van toediening === PCP het verskeie toedieningsroetes. Meestal word die poeiervorm van die middel gesnuif. PCP kan ook oraal ingeneem word, subkutaan of intraveneus ingespuit word, of saam met dagga of sigarette gerook word.<ref name="Bertron_2018">{{Cite journal |vauthors=Bertron JL, Seto M, Lindsley CW |date=October 2018 |title=DARK Classics in Chemical Neuroscience: Phencyclidine (PCP) |journal=ACS Chemical Neuroscience |volume=9 |issue=10 |pages=2459–2474 |doi=10.1021/acschemneuro.8b00266 |pmid=29953199 |s2cid=49603581}}</ref> * PCP kan ingeneem word deur dit te rook. "Fry" en "sherm" is straatterme vir dagga- of tabaksigaret wat in PCP gedoop en dan gedroog word.<ref name="nida-psy" /> * PCP-hidrochloried kan geïnsuffleer (gesnuif) word, afhangende van die suiwerheid. Dit word meestal "''angel dust''" genoem.<ref name="Bertron_2018"/> * 'n Mondpil kan ook saamgepers word uit die poeiervorm van die middel; ander dwelms kan bygevoeg word. Dit word gewoonlik na verwys as 'n "''peace pill''".<ref name="Bertron_2018" /> * Die vrye basis is hidrofobies en kan deur die vel en slymvliese geabsorbeer word (dikwels onbedoeld). Hierdie vorm van die middel word algemeen "wack" genoem.<ref name="Bertron_2018" /> Mediese behandeling van PCP-vergiftiging bestaan meestal uit ondersteunende versorging. Monitoring van asemhaling, sirkulasie en liggaamstemperatuur en in die vroeë stadiums, behandeling van psigiatriese simptome.<ref name="eMedicine">{{Cite journal |vauthors=Helman RS, Habal R |date=October 6, 2008 |title=Phencyclidine Toxicity |url=http://www.emedicine.com/med/TOPIC1813.HTM |journal=[[eMedicine]]}} Retrieved on November 3, 2008.</ref><ref name="Goldfrank">{{Cite book |title=Goldfrank's Toxicologic Emergencies |vauthors=Olmedo R |publisher=[[McGraw-Hill]] |year=2002 |isbn=978-0-07-136001-2 |veditors=Goldfrank LR, Flomenbaum NE, Lewin NA, Howland MA, Hoffman RS, Nelson LS |location=New York |pages=1034–1041 |chapter=Chapter 69: Phencyclidine and ketamine |chapter-url=https://books.google.com/books?id=HVYyRsuUEc0C&pg=PA1041}}</ref><ref name="Milhorn">{{Cite journal |vauthors=Milhorn HT |date=Apr 1991 |title=Diagnosis and management of phencyclidine intoxication |url=https://archive.org/details/sim_american-family-physician_1991-04_43_4/page/1293 |journal=American Family Physician |volume=43 |issue=4 |pages=1293–302 |pmid=2008817}}</ref> Bensodiasepiene, soos lorasepam, is die middels van keuse om agitasie en aanvalle te beheer (wanneer dit nodig is).Tipiese antipsigotika soos fenotiasiene en haloperidol is gebruik om psigotiese simptome te beheer, maar kan baie ongewenste newe-effekte veroorsaak – soos distonie – en hul gebruik word dus nie meer verkies nie; fenotiasiene is besonder riskant, aangesien hulle die aanvalsdrempel kan verlaag, hipertermie kan vererger en die anticholinergiese effekte van PCP kan versterk word.<ref name="eMedicine" /><ref name="Goldfrank" /> As 'n antipsigotikum moet gegeë word duer intramuskulêr inspuiting is haloperidol aanbeveel.<ref name="Milhorn" /><ref name="nida-psy" /><ref name="Bush2013" /> geforseerde suurdiurese (met [[ammoniumchloried]] of, veiliger, askorbiensuur ) kan die klaringstempo van PCP uit die liggaam verhoog, en was in die verlede kontroversieel aanbeveel as 'n dekontaminasiemaatreël.<ref name="eMedicine"/><ref name="Goldfrank"/><ref name="Milhorn"/> Dit is nou bekend dat net slegs 10% van 'n dosis PCP deur die niere verwyder word, verhoogde urienklaring van min belang sou maak; verder is [[Suur|urienversuring]] gevaarlik, aangesien dit asidose kan veroorsaak en rabdomiolise (spierafbraak) kan vererger, 'n nie-ongewone manifestasie van PCP-toksisiteit.<ref name="eMedicine" /><ref name="Goldfrank" /> == Farmakologie == === Farmakodinamika === {| class="wikitable floatright" style="font-size:small;" |+Fensiklidien<ref name="PDSP">{{Cite web|url=https://kidbdev.med.unc.edu/databases/pdsp.php?knowID=0&kiKey=&receptorDD=&receptor=&speciesDD=&species=&sourcesDD=&source=&hotLigandDD=&hotLigand=&testLigandDD=&testFreeRadio=testFreeRadio&testLigand=phencyclidine&referenceDD=&reference=&KiGreater=&KiLess=&kiAllRadio=all&doQuery=Submit+Query|title=PDSP K<sub>i</sub> Database|authorlink=Bryan Roth|website=Psychoactive Drug Screening Program (PDSP)|publisher=University of North Carolina at Chapel Hill and the United States National Institute of Mental Health|access-date=14 August 2017|archive-date=28 Augustus 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210828223052/https://kidbdev.med.unc.edu/databases/pdsp.php?knowID=0&kiKey=&receptorDD=&receptor=&speciesDD=&species=&sourcesDD=&source=&hotLigandDD=&hotLigand=&testLigandDD=&testFreeRadio=testFreeRadio&testLigand=phencyclidine&referenceDD=&reference=&KiGreater=&KiLess=&kiAllRadio=all&doQuery=Submit+Query|url-status=dead}}</ref><ref name="pmid29953199">{{Cite journal |vauthors=Berton JL, Seto M, Lindsley CW |date=June 2018 |title=DARK Classics in Chemical Neuroscience: Phencyclidine (PCP) |journal=ACS Chem Neurosci |volume=9 |issue=10 |pages=2459–2474 |doi=10.1021/acschemneuro.8b00266 |pmid=29953199 |s2cid=49603581}}</ref> !Plek !K<sub>i</sub> (nM) !Aksie !Spesies !Verw |- |'''NMDA''' |'''59''' |'''Antagonis''' |'''Mense''' |<ref name="pmid23527166">{{Cite journal |vauthors=Roth BL, Gibbons S, Arunotayanun W, Huang XP, Setola V, Treble R, Iversen L |year=2013 |title=The ketamine analogue methoxetamine and 3- and 4-methoxy analogues of phencyclidine are high affinity and selective ligands for the glutamate NMDA receptor |journal=PLOS ONE |volume=8 |issue=3 |bibcode=2013PLoSO...859334R |doi=10.1371/journal.pone.0059334 |pmc=3602154 |pmid=23527166 |doi-access=free}}</ref><ref name="pmid7968938" /> |- |MOR |>10 000 |{{Afkorting|ND|No data}} |Mense |<ref name="pmid23527166" /> |- |DOR |>10 000 |{{Afkorting|ND|No data}} |Mense |<ref name="pmid23527166" /> |- |KOR |>10 000 |{{Afkorting|ND|No data}} |Mense |<ref name="pmid23527166" /> |- |NOP |>10 000 |{{Afkorting|ND|No data}} |Mense |<ref name="pmid23527166" /> |- |σ<sub>1</sub> |>10 000 |agonis |proefkonyn |<ref name="pmid23527166" /><ref name="pmid24257811">{{Cite journal |vauthors=Frohlich J, Van Horn JD |year=2014 |title=Reviewing the ketamine model for schizophrenia |journal=J. Psychopharmacol. (Oxford) |volume=28 |issue=4 |pages=287–302 |doi=10.1177/0269881113512909 |pmc=4133098 |pmid=24257811}}</ref> |- |'''σ<sub>2</sub>''' |'''136''' |'''agonis''' |'''Rot''' |<ref name="pmid23527166" /> |- |D<sub>2</sub> |>10 000 |{{Afkorting|ND|No data}} |Mense |<ref name="pmid23527166" /> |- |&nbsp;&nbsp;'''D<sub>2</sub><sup>High</sup>''' |'''2,7–4,3'''<br /><br />'''144 (EC<sub>50</sub>)''' |'''Gedeeltelike Agonis''' |'''Rot/mense'''<br /><br />'''Mense''' |<ref name="pmid18720422">{{Cite journal |vauthors=Seeman P, Guan HC |year=2008 |title=Phencyclidine and glutamate agonist LY379268 stimulate dopamine D2High receptors: D2 basis for schizophrenia |journal=Synapse |volume=62 |issue=11 |pages=819–28 |doi=10.1002/syn.20561 |pmid=18720422 |s2cid=206519749}}</ref><ref name="pmid12232776">{{Cite journal |vauthors=Kapur S, Seeman P |year=2002 |title=NMDA receptor antagonists ketamine and PCP have direct effects on the dopamine D(2) and serotonin 5-HT(2)receptors-implications for models of schizophrenia |journal=Mol. Psychiatry |volume=7 |issue=8 |pages=837–44 |doi=10.1038/sj.mp.4001093 |pmid=12232776 |doi-access=free}}</ref><br /><br /><ref name="pmid19391150">{{Cite journal |vauthors=Seeman P, Guan HC, Hirbec H |year=2009 |title=Dopamine D2High receptors stimulated by phencyclidines, lysergic acid diethylamide, salvinorin A, and modafinil |journal=Synapse |volume=63 |issue=8 |pages=698–704 |doi=10.1002/syn.20647 |pmid=19391150 |s2cid=17758902}}</ref> |- |5-HT<sub>2A</sub> |>10 000 |{{Afkorting|ND|No data}} |Mense |<ref name="pmid23527166" /> |- |5-HT<sub>2A</sub><sup>High</sup> |≥5 000 |'''Gedeeltelike Agonis''' |Rot |<ref name="pmid12232776" /><ref name="pmid11343613">{{Cite journal |vauthors=Rabin RA, Doat M, Winter JC |year=2000 |title=Role of serotonergic 5-HT2A receptors in the psychotomimetic actions of phencyclidine |journal=Int. J. Neuropsychopharmacol. |volume=3 |issue=4 |pages=333–338 |doi=10.1017/S1461145700002091 |pmid=11343613 |doi-access=free}}</ref> |- |SERT |2 234 |Inhibeerder |Mense |<ref name="pmid23527166" /> |- |NET |>10 000 |Inhibeerder |Mense |<ref name="pmid23527166" /> |- |DAT |>10 000 |Inhibeerder |Mense |<ref name="pmid23527166" /> |- |PCP<sub>2</sub> |'''154''' |agonis |'''Mense''' |<ref name="pmid7968938">{{Cite journal |vauthors=Rothman RB |year=1994 |title=PCP site 2: a high affinity MK-801-insensitive phencyclidine binding site |url=https://zenodo.org/record/1258623 |journal=Neurotoxicol Teratol |volume=16 |issue=4 |pages=343–53 |bibcode=1994NTxT...16..343R |doi=10.1016/0892-0362(94)90022-1 |pmid=7968938}}</ref> |- |[<sup>3</sup>H]<abbr>5-HT</abbr> uptake |1 424 (IC<sub>50</sub>) |Inhibeerder |Rot |<ref name="pmid8134901">{{Cite journal |vauthors=Goodman CB, Thomas DN, Pert A, Emilien B, Cadet JL, Carroll FI, Blough BE, Mascarella SW, Rogawski MA, Subramaniam S |year=1994 |title=RTI-4793-14, a new ligand with high affinity and selectivity for the (+)-MK801-insensitive [3H]1-]1-(2-thienyl)cyclohexyl]piperidine binding site (PCP site 2) of guinea pig brain |url=https://zenodo.org/record/1229378 |journal=Synapse |volume=16 |issue=1 |pages=59–65 |doi=10.1002/syn.890160107 |pmid=8134901 |s2cid=19829696}}</ref> |- |[3H]NIS binding |16 628 (IC<sub>50</sub>) |Inhibeerder |Rot |<ref name="pmid8134901" /> |- |[3H]DA uptake |'''347 (IC<sub>50</sub>)''' |'''Inhibeerder''' |'''Rot''' |<ref name="pmid8134901" /> |- |[3H]CFT binding |1 547 (IC<sub>50</sub>) |Inhibeerder |Rot |<ref name="pmid8134901" /> |- class="sortbottom" | colspan="5" style="width: 1px;" |Waardes is Ki (nM). Hoe kleiner die waarde, hoe sterker bind die middel aan die plek. |} PCP is welbekend vir sy primêre werking op die NMDA-reseptor, 'n ionotropiese glutamaatreseptor.<ref name="nida-psy" /><ref name="pmid19391150"/> Daarom PCP 'n nie-kompeterende NMDA-reseptor-antagonis. Die rol van NMDAR-antagonisme in die effek van PCP, [[ketamien]] en ander dissosiatiewe middels is die eerste keer in die vroeë 1980's deur David Lodge<ref name="Bush2013" /> en kollegas gepubliseer.<ref name="Morris2014" /> Ander NMDA-reseptor-antagoniste sluit in [[ketamien]],<ref name="Caddy2010">{{Cite journal |vauthors=Caddy C, Giaroli G, White TP, Shergill SS, Tracy DK |date=April 2014 |title=Ketamine as the prototype glutamatergic antidepressant: pharmacodynamic actions, and a systematic review and meta-analysis of efficacy |journal=Therapeutic Advances in Psychopharmacology |volume=4 |issue=2 |pages=75–99 |doi=10.1177/2045125313507739 |pmc=3952483 |pmid=24688759}}</ref> tiletamien,<ref name="Bush2013" /> dekstrometorfan,<ref name="Burns">{{Cite journal |vauthors=Burns JM, Boyer EW |year=2013 |title=Antitussives and substance abuse |journal=Substance Abuse and Rehabilitation |volume=4 |pages=75–82 |doi=10.2147/SAR.S36761 |pmc=3931656 |pmid=24648790 |doi-access=free}}</ref> [[Distikstofmonoksied|stikstofoksied]] en disosilpien (MK-801). Navorsing wys ook dat PCP nikotienasetielcholienreseptore (nAChR'e) onder andere meganismes inhibeer. Analoë van PCP toon wisselende sterkte by nACh-reseptore<ref name="nida-psy" /> en NMDA-reseptore.<ref name="Bush2013" /> Bevindinge toon dat presinaptiese nAChR'e en NMDA-reseptor-interaksies die postsinaptiese maturasie van glutamaterge sinapse beïnvloed en gevolglik sinaptiese ontwikkeling en plastisiteit in die brein beïnvloed.<ref name="Bush2013" /> Hierdie effekte kan lei tot inhibisie van opwindende glutamaataktiwiteit in sekere breinstreke soos die hippokampus<ref name="Bush2013" /> en serebellum,<ref name="Bush2013" /> wat moontlik tot amnesie kan lei as een van die gevolge van langtermyn gebruik. Akute effekte op die serebellum manifesteer as veranderinge in bloeddruk, asemhalingstempo, polsslag en verlies aan spierkoördinasie tydens vergiftiging.<ref name="NIH2016Hal">{{cite web|url=https://www.drugabuse.gov/publications/drugfacts/hallucinogens|title=Hallucinogens|date=January 2016|publisher=National Institute on Drug Abuse|access-date=20 February 2018}}</ref> PCP, soos ketamien, tree ook op as 'n potente [[dopamien]] <sub>D2</sub> <sup>High-</sup> reseptor gedeeltelike agonis in rotbreinhomogenaat<ref name="pmid19391150"/> en het affiniteit vir die menslike gekloonde <sub>D2</sub> <sup>High-</sup> reseptor.<ref name="D2 in ketamine and pcp">{{Cite journal |vauthors=Seeman P, Ko F, Tallerico T |date=September 2005 |title=Dopamine receptor contribution to the action of PCP, LSD and ketamine psychotomimetics |journal=Molecular Psychiatry |volume=10 |issue=9 |pages=877–883 |doi=10.1038/sj.mp.4001682 |pmid=15852061 |doi-access=free}}</ref> Hierdie aktiwiteit kan geassosieer word met som van die ander meer psigotiese kenmerke van PCP-vergiftiging, wat bewys word deur die suksesvolle gebruik van <sub>D2</sub> -reseptor-antagoniste (soos haloperidol) in die behandeling van PCP-psigose.<ref name="nida-psy" /> In aansluiting by sy goed geondersoekte interaksies met NMDA-reseptore, is daar ook bewyse dat PCP dopamienheropname inhibeer, en lei daarby tot verhoogde ekstrasellulêre vlakke van dopamien en dus verhoogde dopaminerge neurotransmissie.<ref name="nida-psy" /> PCP het baie min affiniteit vir die menslike monoamientransporteerders, en ook die dopamientransporteerder (DAT).<ref name="pmid23527166"/> In plaas daarvan kan die inhibisie van monoamienheropname gemedieer word deur interaksies met allosteriese plekke op die monoamientransporteerders.<ref name="pmid23527166" /> PCP is veral 'n hoë- affiniteitsligand van die PCP-plek 2 (<sub>Ki</sub> = 154&nbsp;nM), 'n nie-goed-gekarakteriseerde plek wat geassosieer word met monoamienheropname-inhibisie.<ref name="pmid7968938"/> Studies op rotte wys dat PCP indirek met opioïedreseptore (endorfien en enkefalien) interaksie het om pynstilling te veroorsaak.<ref name="nida-psy" /> ’n Bindingsstudie het PCP by 56 bindingsplekke geëvalueer, insluitend neurotransmitterreseptore en -vervoerders, en bevind dat PCP Ki-waardes van >10 000 nM by alle plekke gehad het, behalwe by die dizocilpien- (MK-801) bindingsplek van die NMDA-reseptor (Ki = 59 nM), die σ₂-reseptor (PC12) (Ki = 136 nM), en die serotonienvervoerder (Ki = 2 234 nM).<ref name="pmid23527166" /> Die studie het veral Ki-waardes van >10 000 nM aangetoon vir die D₂-reseptor, die opioïedreseptore, die σ₁-reseptor, asook die dopamien- en noradrenalienvervoerders.<ref name="pmid23527166" /> Hierdie bevindings dui daarop dat PCP ’n hoog selektiewe ligand is vir die NMDA-reseptor (NMDAR) en die σ₂-reseptor.¹<ref name="pmid23527166" /> Daar word egter ook voorgestel dat PCP met allosteriese bindingsplekke op die monoamienvervoerders kan interaksie hê, wat kan lei tot inhibisie van monoamien-heropname.<ref name="pmid23527166" /> === Meganisme van aksie === Fensiklidien is 'n nie-kompeterende NMDA-reseptorantagonis wat die aktiwiteit van die NMDA-reseptor blokkeer om narkose en pynstilling te veroorsaak sonder om kardiorespiratoriese depressie te veroorsaak.<ref name="drugbank">{{Cite web|url=https://www.drugbank.ca/drugs/DB03575|title=Phencyclidine|website=www.drugbank.ca|access-date=28 January 2019|archive-date=29 Januarie 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190129181332/https://www.drugbank.ca/drugs/DB03575|url-status=dead}}</ref><ref name="beyT" /> NMDA is 'n eksitatoriese reseptor in die brein. Wanneer dit normaalweg geaktiveer word, tree die reseptor op as 'n ioonkanaal en is daar 'n instroming van positiewe ione deur die kanaal om senuweesel-depolarisasie te veroorsaak. Fensiklidien inhibeer die NMDA-reseptor deur te bind aan die spesifieke PCP-bindingsplek wat binne die ioonkanaal geleë is.<ref name="nida-psy" /> Die PCP-bindingsplek is naby die magnesiumblokkeringsplek, wat die soortgelyke inhiberende effekte kan verklaar.<ref name="Kohrs_1998">{{Cite journal |vauthors=Kohrs R, Durieux ME |date=November 1998 |title=Ketamine: teaching an old drug new tricks |journal=Anesthesia and Analgesia |volume=87 |issue=5 |pages=1186–1193 |doi=10.1097/00000539-199811000-00039 |pmid=9806706 |doi-access=free}}</ref> Binding by die PCP-plek word gemedieer deur twee nie-kovalente interaksies binne die reseptor: waterstofbinding en hidrofobiese interaksies.<ref name="Bush2013" /> Binding word ook beheer deur die poortmeganisme van die ioonkanaal. Omdat die PCP-plek binne die ioonkanaal geleë is, moet 'n koagonis soos glisien bind en die kanaal oopmaak sodat PCP kan binnedring, aan die PCP-plek kan bind en die kanaal kan blokkeer.<ref name="Bush2013" /> ==== Neurotoksisiteit ==== Sommige studies het bevind dat PCP, soos ander NMDA-reseptor-antagoniste, 'n soort breinskade genaamd Olney se letsels in rotte kan veroorsaak.<ref name="nida-psy" /><ref name="Bush2013" /> Studies wat op rotte gedoen is, het gebewys dat hoë dosisse van die NMDA-reseptor-antagonis disosilpien veroorsaak het dat omkeerbare [[Vakuool|vakuole]] in sekere streke van die rotte se breine vorm. Alle studies van Olney se letsels is slegs op nie-menslike diere uitgevoer en is moontlik nie op mense van toepassing nie. Een ongepubliseerde studie deur Frank Sharp het gewys geen skade deur die NMDA-antagonis ketamien, 'n struktureel soortgelyke middel, Gegee teen dosisse ver bo die ontspanningsvlak,<ref name="Bush2013" /> maar omdat die studie nooit gepubliseer is nie, is die geldigheid daarvan omstrede. PCP-gebruik kan ook skisofrenieagtige veranderinge veroorsaak in die vlakke van N‑asetielaspartaat en N‑asetielaspartylglutamaat in die rotbrein, wat waarneembaar is in beide lewende rotte en tydens nekropsie van breinweefsel.<ref name="psychotic_PCP_rats">{{Cite journal |vauthors=Reynolds LM, Cochran SM, Morris BJ, Pratt JA, Reynolds GP |date=March 2005 |title=Chronic phencyclidine administration induces schizophrenia-like changes in N-acetylaspartate and N-acetylaspartylglutamate in rat brain |journal=Schizophrenia Research |volume=73 |issue=2–3 |pages=147–152 |doi=10.1016/j.schres.2004.02.003 |pmid=15653257 |s2cid=1651693}}</ref> Dit veroorsaak ook simptome by mense wat skisofrenie naboots.<ref name="nida-psy" /> PCP-gebruik het nie net simptome soortgelyk aan skisofrenie veroorsaak nie, maar dit het ook [[Elektroënsefalografie|elektro-ensefalogramveranderinge]] in die talamokortikale pad (verhoogde deltagolwe, verlaagde alfagolwe) en in die hippokampus (verhoogde theta-uitbarstings) wat soortgelyk is aan dié in skisofrenie.<ref name="Lodge_2015">{{Cite journal |vauthors=Lodge D, Mercier MS |date=September 2015 |title=Ketamine and phencyclidine: the good, the bad and the unexpected |journal=British Journal of Pharmacology |volume=172 |issue=17 |pages=4254–4276 |doi=10.1111/bph.13222 |pmc=4556466 |pmid=26075331}}</ref> PCP-geïnduseerde toename in dopamienvrystelling kan ’n skakel vorm tussen die NMDA- en dopamienhipoteses van skisofrenie..<ref name="Bush2013" /> === Farmakokinetika === [[Lêer:PCP2PCandPOPERIDINE.png|class=skin-invert-image|duimnael|Omskakeling van PCP na PC en piperidien deur hitte.]] PCP is water- en lipiedoplosbaar en word gevolglik vinnig deur die liggaam versprei.<ref name="Kohrs_1998"/> PCP word gemetaboliseer in PCHP, PPC en PCAA. Die middel word 90% gemetaboliseer deur [[Redoksreaksie|oksidatiewe]] hidroksilering in die [[lewer]] tydens die eerste-passasie-metabolisme. Metaboliete word glukuronideer en in die [[urine]] [[Uitskeiding|uitgeskei]]. Ongeveer 9% van die ingeneemde PCP word in sy onveranderde vorm uitgeskei.<ref name="beyT" /> Wanneer dit gerook word, word van die middel deur hitte afgebreek in 1-fenielsiklohekseen (PC) en piperidien. Die tydsduur voordat die effekte van PCP manifesteer, hang af van die toedieningsroete. By inaseming tree die aanvang van werking binne 2–5 minute op, terwyl die effekte ná mondelinge inname eers na 15 tot 60 minute kan voorkom.<ref name="beyT" /> == Chemie == PCP is 'n arielsikloheksielamien. === Analoë === [[Lêer:ACHA_SAR.png|regs|class=skin-invert-image|duimnael|228x228px|Moontlike analoë van PCP]] Minder as 30 verskillende analoë van PCP is gerapporteerd as 'n straatdwelm gedurende die 1970's en 1980's, in die Verenigde State.<ref name="Morris2014" /> Slegs 'n paar van hierdie analoë is wyd gebruik, insluitend rolisiklidien (PCPy), etisiklidien (PCE) en tenoisiklidien (TCP).<ref name="Morris2014" /> Minder algemene analoë sluit in 3-HO-PCP, 3-MeO-PCMo en 3-MeO-PCP. Die veralgemeende strukturele motief wat vereis word vir PCP-agtige aktiwiteit is afgelei van struktuur-aktiwiteit-verhoudingsstudies van PCP-derivate. Al hierdie derivate deel waarskynlik sommige van hul psigoaktiewe effekte met PCP self, hoewel 'n reeks sterktes en verskillende potensië en wisselende kombinasies van verdowende, dissosiatiewe en stimulerende effekte voorkom, afhangende van die spesifieke middel en sy substituente. In die Verenigde State sou al hierdie verbindings as beheerde stof-analoë van PCP beskou word onder die ''Federal Analogue Act'' en is dus onwettige dwelms as dit vir menslike gebruik verkoop word.<ref name="nida-psy" /><ref name="Bush2013" /> == Geskiedenis == Fensieklidien is aanvanklik in 1926 deur {{Intertaalskakel|Arthur Kötz|de}} ontdek. en sy student Paul Merkel as 'n produk van 'n Grignard-reaksie van 1-piperidinosikloheksankarbonitriel.<ref name="Kötz_1926" /> Dit is weer in 1956 deur die chemikus H Victor Maddox gesintetiseer en as 'n verdowingsmiddel op die mark gebring deur die farmaseutiese maatskappy Parke-Davis, nou 'n filiaal van [[Pfizer]].<ref name="Lodge_2015"/><ref name="Zed2007" /><ref name="nida-psy" /><ref name="Kötz_1926" /><ref name="Lindgren 1983 61–73">{{Cite book |title=Toxicology in the Use, Misuse, and Abuse of Food, Drugs, and Chemicals |vauthors=Lindgren JE, Holmstedt B |publisher=Springer Berlin Heidelberg |year=1983 |isbn=978-3-540-12392-7 |series=Archives of Toxicology |volume=6 |location=Berlin, Heidelberg |pages=61–73 |chapter=Guide to the Analysis of Phencyclidine and its Metabolites in Biological Material |doi=10.1007/978-3-642-69083-9_10 |issn=0171-9750 |pmid=6578750}}</ref> Die gebruik daarvan by mense is in 1965 in die VSA verbied weens die hoë voorkoms van newe-effekte, terwyl die gebruik daarvan by diere in 1978 verbied is<ref name="Jus2003" /><ref name="Zed2007" /><ref name="Tas2015">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=l2KRBgAAQBAJ&pg=PT4843 |title=Psychiatry, 2 Volume Set |vauthors=Tasman A, Kay J, Lieberman JA, First MB, Riba M |publisher=John Wiley & Sons |year=2015 |isbn=978-1-118-75336-1 |page=4943 |via=Google Books}}</ref> Daarbenewens is [[ketamien]] ontdek wat as ’n verdowingsmiddel beter verdra is.<ref name="Tas2015" /> == Samelewing en kultuur == === Regulasie === PCP is 'n ''Schedule II'' stof in die VSA. Die ''Administrative Controlled Substances Code Number'' (ACSCN) vir PCP is 7471.<ref name="nida-psy" /> Die fabrikasiekwota vir 2014 was {{Convert|19|g}}.<ref name="Bush2013" /> Dit is 'n Bylae I-dwelm volgens die ''Controlled Drugs and Substances act'' in Kanada, 'n Lys I-dwelm volgens die Opiumwet in [[Nederland]], en 'n Klas A- stof in die Verenigde Koninkryk.<ref name="Bush2013" /> === Gebruiksfrekwensie === PCP het in die 1960's as 'n ontspanningsdwelm in groot stede in die VSA begin verskyn.<ref name="Bush2013" /> In 1978 het ''People-'' tydskrif en [[Mike Wallace]] van die televisie-nuusprogram ''60 Minutes'' PCP die land se "nommer een dwelmprobleem". Alhoewel die ontspanningsgebruik van die dwelm nog altyd relatief laag was, het dit in die 1980's aansienlik begin duidelik en merkbaar gedaal. In opnames het die aantal hoërskoolleerlinge wat erken het dat hulle PCP ten minste een keer probeer het, gedaal van 13% in 1979 tot minder as 3% in 1990.<ref name="Inciardi" />{{Rp|46–49}} [[Jean-Michel Basquiat]] het twee PCP-gebruikers in sy 1982-skildery ''Dustheads'' uitgebeeld.<ref name="nida-psy" /> Op die stel van [[Titanic (rolprent)|Titanic (1997-fliek)]] het meer as 80 bemanningslede binne een dag siek geword. Talle ambulanse het oor etlike ure op die stel aangekom en die filmbedryfwerkers een vir een weggevoer. Dit het geblyk dat iemand 'n wrede grap gemaak het en die kreefgereg met PCP ingespuit het. Die oortreder is nooit geïdentifiseer nie. == Verwysings == {{Verwysings|2|verwysings= <ref name="nida-psy">{{Cite web|url=https://nida.nih.gov/research-topics/psychedelic-dissociative-drugs|title=Psychedelic and Dissociative Drugs {{!}} National Institute on Drug Abuse (NIDA)|last=Abuse|first=National Institute on Drug|date=--|website=nida.nih.gov|language=en|access-date=2026-01-23}}</ref> <ref name="Jus2003">{{cite web|url=https://www.justice.gov/archive/ndic/pubs4/4440/|title=PCP Fast Facts|date=2003|website=justice.gov|publisher=[[National Drug Intelligence Center]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210814124326/https://www.justice.gov/archive/ndic/pubs4/4440/|archive-date=14 August 2021|access-date=19 February 2018}}</ref> <ref name="Zed2007">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=tyBE3F5ACK4C&pg=PA97 |title=Forensic Pharmacology |vauthors=Zedeck BE, Zedeck MS |date=2007 |publisher=Infobase Publishing |isbn=978-1-4381-0382-2 |page=97}}</ref> <ref name="Kötz_1926">{{Cite journal |vauthors=Kötz A, Merkel P |date=May 1926 |title=Zur Kenntnis hydroaromatischer Alkamine |journal=Journal für Praktische Chemie |language=de |volume=113 |issue=1 |pages=49–76 |doi=10.1002/prac.19261130107 |issn=0021-8383}}</ref> <ref name="Inciardi">{{Cite book |title=The War on Drugs II |url=https://archive.org/details/warondrugsiicont0000inci |vauthors=Inciardi JA |publisher=Mayfield Publishing Company |year=1992 |isbn=978-1-55934-016-8}}</ref> <ref name="Morris2014">{{Cite journal |vauthors=Morris H, Wallach J |year=2014 |title=From PCP to MXE: a comprehensive review of the non-medical use of dissociative drugs |journal=Drug Testing and Analysis |volume=6 |issue=7–8 |pages=614–632 |doi=10.1002/dta.1620 |pmid=24678061}}</ref> <ref name="beyT">{{Cite journal |vauthors=Bey T, Patel A |date=February 2007 |title=Phencyclidine intoxication and adverse effects: a clinical and pharmacological review of an illicit drug |journal=The California Journal of Emergency Medicine |volume=8 |issue=1 |pages=9–14 |pmc=2859735 |pmid=20440387}}</ref> <ref name="Bush2013">{{Cite book |title=The CBHSQ Report |vauthors=Bush DM |date=2013 |publisher=Substance Abuse and Mental Health Services Administration |location=Rockville, MD |chapter=Emergency Department Visits Involving Phencyclidine (PCP) |pmid=27656747 |quote=PCP can lead to hostile behavior that may result in episodes of extreme violence |language=English |trans-title=Noodafdelingbesoeke wat fensiklidien (PCP) behels}}</ref> <ref name="ginad">{{cite web|url=http://www.ginad.org/en/drugs/drugs/306/pcp-|title=PCP|website=ginad.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20180910002927/http://www.ginad.org/en/drugs/drugs/306/pcp-|archive-date=2018-09-10|access-date=2018-02-20}}</ref> <ref name="Mar2014">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=c5PgBQAAQBAJ&pg=PA732 |title=Drugs in American Society: An Encyclopedia of History, Politics, Culture, and the Law |vauthors=Marion NE, Oliver WM |publisher=ABC-CLIO |year=2014 |isbn=978-1-61069-596-1 |page=732 |via=Google Books}}</ref> }} {{Normdata}} [[Kategorie:Biochemie]] [[Kategorie:Dwelms]] slx1khavh1p7llyz0eydjt133fsrbfo 2968891 2968887 2026-09-20T11:56:37Z Aliwal2012 39067 2968891 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Phencyclidine.svg|duimnael|120px|Skeletstruktuur van fensiklidien]] '''Fensiklidien''', chemies '''fenielsikloheksielpiperidien''', ('''PCP''') is ’n sintetiese dissosiatiewe verdowingsmiddel wat algemeen as ’n straatdwelm misbruik word.<ref name="Jus2003" /> Dit word in Engels onder andere "angle dust" genoem. Dit is ’n dissosiatiewe verdowingsmiddel met beduidende gedagteveranderende effekte.<ref name="Jus2003" /> PCP kan ook [[hallusinasie]]s, verwronge persepsie van klank en [[Psigose|psigotiese gedrag]] veroorsaak.<ref name="nida-psy" /> As 'n straatdwelm word dit gewoonlik [[Rookgewoonte|gerook]] maar dit kan ook mondelings ingeneem, gesnuif of ingespuit word.<ref name="nida-psy" /><ref name="Bush2013" /> Dit word ook gemeng met [[dagga]] of [[tabak]].<ref name="Jus2003" /> Nadelige effekte sluit in paranoia, [[verslawing]], 'n verhoogde risiko van [[selfmoord]], en [[koma]] in gevalle van oordosis.<ref name="Bush2013" /> Terugflitse kan voorkom ten spyte van staking van gebruik.<ref name="nida-psy" /> Chemies is PCP 'n lid van die arielsikloheksielamienklas.<ref name="Zed2007" /><ref name="Mar2014" /> PCP werk hoofsaaklik as 'n NMDA-reseptor-antagonis.<ref name="Mar2014" /> PCP word meesalgemeen in die VSA gebruik.<ref name="ginad" /> Terwyl gebruik in die VSA in die 1970's<ref name="ginad" /> 'n hoogtepunt bereik het, het 'n verhoging in besoeke aan noodafdelings as gevolg van die middel tussen 2005 en 2011 plaasgevind.<ref name="Bush2013" /> Vanaf 2022 het ongeveer 0,7% van matrikulante in die VSA rapporteer dat hulle die afgelope jaar PCP gebruik het, terwyl 1,7% van mense in die VSA ouer as 25 jaar rapporteer dat hulle die middel op 'n stadium in hul lewens gebruik het.<ref name="ginad" /> {{TOClimit|3}} == Ontspanningsgebruike == [[Lêer:Phencyclidine_(PCP).jpg|regs|duimnael|Onwettige PCP in verskeie vorme is deur die <!-- Drug Enforcement Administration -->DEA in beslag geneem.]] Fensiklidien is bekend vir sy vermoë om 'n dissosiatiewe toestand te veroorsaak.<ref name="ginad" /> === Effekte === Gedragseffekte hang af van die dosis. Lae dosisse veroorsaak gevoelloosheid in die ledemate en dronkenskap gekenmerk deur wankelrige, onvaste gang, onduidelike spraak, bloedbelope oë en verlies van balans. Matige dosisse (5–10 mg intranasaal, of 0,01–0,02 mg/kg intramuskulêr of intraveneus) sal pynstilling en narkose veroorsaak. Hoë dosisse kan tot [[konvulsie]]s lei.<ref name="giroux">{{Cite journal |last=Giroux |first=C.-R. |date=1960 |title=Englewood Cliffs, Occupational information, by C.L. Shartel, Prentice-Hall Inc., Englewood Cliffs, Third Edition, 1959. |url=https://doi.org/10.7202/1022041ar |journal=Relations industrielles |volume=15 |issue=2 |pages=276 |doi=10.7202/1022041ar |issn=0034-379X}}</ref> Die middel word dikwels onwettig onder obskure omstandighede vervaardig; dit beteken dat gebruikers nie weet watter dosisse hulle kry nie.<ref>{{Cite web|url=https://faculty.washington.edu/chudler/pcp.html|title=Neuroscience for Kids - PCP|website=faculty.washington.edu|access-date=2026-01-23}}</ref> Sielkundige effekte sluit in ernstige veranderinge in liggaamsbeeld, verlies van ego-grense, paranoia en depersonalisering. Psigose, agitasie en disforie, hallusinasies, dowwe visie, euforie en selfmoordimpulse word ook gerapporteer, sowel as af en toe aggressiewe gedrag.<ref name="giroux" /><ref>{{Cite book |last=Inciardi |first=James A. |title=The war on drugs II: the continuing epic of heroin, cocaine, crack, crime, AIDS, and public policy |url=https://archive.org/details/warondrugsiicont0000inci |date=1992 |publisher=Mayfield Pub. Co |isbn=978-1-55934-016-8 |location=Mountain View, Calif}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Bey |first=Tareg |last2=Patel |first2=Anar |date=2007-02 |title=Phencyclidine intoxication and adverse effects: a clinical and pharmacological review of an illicit drug |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2859735/ |journal=The California Journal of Emergency Medicine |volume=8 |issue=1 |pages=9–14 |issn=1948-3392 |pmc=2859735 |pmid=20440387}}</ref> PCP kan ook gevoelens van sterkte, krag en onkwesbaarheid veroorsaak sowel as 'n verdovende effek op die gees.<ref name="nida-psy" /> Studies deur die Amerikaanse ''Drug Abuse Warning Network'' in die 1970's wys dat mediaberigte oor PCP-geïnduseerde geweld grootliks oordrewe is en dat voorvalle van geweld ongewoon is en dikwels beperk is tot individue met reputasies vir aggressie ongeag dwelmgebruik.<ref name="Inciardi" /> {{Page reference|48}}Alhoewel dit ongewoon is, gevalle van PCP-bedwelmde individue wat op 'n onvoorspelbare wyse optree, moontlik gedryf deur hul delusies of hallusinasies, is all gepubliseer.<ref name="Morgan">{{Cite journal |vauthors=Morgan JP, Kagan D |date=July 1980 |title=The Dusting of America: The Image of Phencyclidine (PCP) in the Popular Media |journal=Journal of Psychedelic Drugs |volume=12 |issue=3–4 |pages=195–204 |doi=10.1080/02791072.1980.10471426 |pmid=7431414}}</ref> Ander algemeen aangehaalde voorvalle sluit in eiendomskade en selfverminking van verskillende tipes, as voorbeeld om jou eie tande uit te trek.<ref name="Inciardi" />{{Rp|48}}<ref name="Morgan" /> Hierdie effekte is nie in die medisinale gebruik daarvan in die 1950's en 1960's opgemerk nie, maar verslae van fisiese geweld op PCP is dikwels as ongegrond bewys.<ref name="brecher">{{Cite journal |vauthors=Brecher M, Wang BW, Wong H, Morgan JP |date=December 1988 |title=Phencyclidine and violence: clinical and legal issues |journal=Journal of Clinical Psychopharmacology |volume=8 |issue=6 |pages=397–401 |doi=10.1097/00004714-198812000-00003 |pmid=3069880 |s2cid=33659160}}</ref><ref name="wish">{{Cite journal |vauthors=Wish ED |year=1986 |title=PCP and crime: just another illicit drug? |journal=NIDA Research Monograph |volume=64 |pages=174–89 |pmid=3086733}}</ref> Ontspanningsdosisse van die middel sal ook soms 'n psigotiese toestand veroorsaak, met emosionele en kognitiewe inkorting wat lyk soos 'n [[skisofrenie]]se episode.<ref name="nida-psy" /><ref name="Bush2013" /> Gebruikers rapporteer oor die algemeen dat hulle losgemaak voel van realiteit.<ref name="Bush2013" /> Simptome word opgesom deur die Englse mnemoniese: ''RED DANES'': ''rage'' (woede), eriteem (rooiheid van die vel), verwyde pupille, delusies, geheueverlies), ''nystagmus'' (nistagmus (ossillasie van die oogbal wanneer dit lateraal beweeg)), ''excitation'' (opwekking) en ''skin dryness'' (droogheid van die vel).<ref name="nida-psy" /> === Verslawing === PCP word self toegedien en veroorsaak ΔFosB- uitdrukking in die D1-tipe medium stekelrige neurone van die nucleus accumbens,<ref name="NHM-PCP and ketamine">{{Cite journal |vauthors=Bertron JL, Seto M, Lindsley CW |date=October 2018 |title=DARK Classics in Chemical Neuroscience: Phencyclidine (PCP) |journal=ACS Chemical Neuroscience |volume=9 |issue=10 |pages=2459–2474 |doi=10.1021/acschemneuro.8b00266 |pmid=29953199 |s2cid=49603581}}</ref><ref name="PCP ΔFosB">{{Cite journal |vauthors=Helman RS, Habal R |date=October 6, 2008 |title=Phencyclidine Toxicity |url=http://www.emedicine.com/med/TOPIC1813.HTM |journal=[[eMedicine]]}} Retrieved on November 3, 2008.</ref> en gevolglik is oormatige PCP-gebruik bekend om [[verslawing]] te veroorsaak.<ref name="NHM-PCP and ketamine" /> PCP se lonende en versterkende effekte word ten minste gedeeltelik gemedieer deur die NMDA-reseptore in die glutamaterge insette na D1-tipe medium stekelrige neurone in die nucleus accumbens te blokkeer.<ref name="NHM-PCP and ketamine" /> PCP het in dierestudies gebewys dat dit gekondisioneerde plek-aversie en gekondisioneerde plek-voorkeur veroorsaak.<ref name="nida-psy" /> === Skisofrenie === 'n Wetenskaplike oorsig in 2019 het bevind dat die oorgangskoers van 'n diagnose van hallusinogeen-geïnduseerde psigose (wat PCP ingesluit het) na die van skisofrenie 26% was. Dit was laer as [[dagga]] -geïnduseerde psigose (34%), maar hoër as [[amfetamien]]- (22%), [[opioïed]]- (12%), [[alkohol]]- (10%) en kalmeermiddel -geïnduseerde (9%) psigoses. In vergelyking is die oorgangskoers na skisofrenie vir "kort, atipiese en nie andersins gespesifiseerde" psigose as 36% gevind.<ref name="nida-psy" /> === Metodes van toediening === PCP het verskeie toedieningsroetes. Meestal word die poeiervorm van die middel gesnuif. PCP kan ook oraal ingeneem word, subkutaan of intraveneus ingespuit word, of saam met dagga of sigarette gerook word.<ref name="Bertron_2018">{{Cite journal |vauthors=Bertron JL, Seto M, Lindsley CW |date=October 2018 |title=DARK Classics in Chemical Neuroscience: Phencyclidine (PCP) |journal=ACS Chemical Neuroscience |volume=9 |issue=10 |pages=2459–2474 |doi=10.1021/acschemneuro.8b00266 |pmid=29953199 |s2cid=49603581}}</ref> * PCP kan ingeneem word deur dit met ander stowwe te rook. "Fry" en "sherm" is straatterme vir dagga- of tabaksigaret wat in PCP gedoop en dan gedroog word.<ref name="nida-psy" /> * PCP-hidrochloried kan geïnsuffleer (gesnuif) word, afhangende van die suiwerheid. Dit word meestal "''angel dust''" genoem.<ref name="Bertron_2018"/> * 'n Mondpil kan ook saamgepers word uit die poeiervorm van die middel; ander dwelms kan bygevoeg word. Dit word gewoonlik na verwys as 'n "''peace pill''".<ref name="Bertron_2018" /> * Die vrye basis is hidrofobies en kan deur die vel en slymvliese geabsorbeer word (dikwels onbedoeld). Hierdie vorm van die middel word algemeen "wack" genoem.<ref name="Bertron_2018" /> Mediese behandeling van PCP-vergiftiging bestaan meestal uit ondersteunende versorging. Monitoring van asemhaling, sirkulasie en liggaamstemperatuur en in die vroeë stadiums, behandeling van psigiatriese simptome.<ref name="eMedicine">{{Cite journal |vauthors=Helman RS, Habal R |date=October 6, 2008 |title=Phencyclidine Toxicity |url=http://www.emedicine.com/med/TOPIC1813.HTM |journal=[[eMedicine]]}} Retrieved on November 3, 2008.</ref><ref name="Goldfrank">{{Cite book |title=Goldfrank's Toxicologic Emergencies |vauthors=Olmedo R |publisher=[[McGraw-Hill]] |year=2002 |isbn=978-0-07-136001-2 |veditors=Goldfrank LR, Flomenbaum NE, Lewin NA, Howland MA, Hoffman RS, Nelson LS |location=New York |pages=1034–1041 |chapter=Chapter 69: Phencyclidine and ketamine |chapter-url=https://books.google.com/books?id=HVYyRsuUEc0C&pg=PA1041}}</ref><ref name="Milhorn">{{Cite journal |vauthors=Milhorn HT |date=Apr 1991 |title=Diagnosis and management of phencyclidine intoxication |url=https://archive.org/details/sim_american-family-physician_1991-04_43_4/page/1293 |journal=American Family Physician |volume=43 |issue=4 |pages=1293–302 |pmid=2008817}}</ref> Bensodiasepiene, soos lorasepam, is die middels van keuse om agitasie en aanvalle te beheer (wanneer dit nodig is).Tipiese antipsigotika soos fenotiasiene en haloperidol is gebruik om psigotiese simptome te beheer, maar kan baie ongewenste newe-effekte veroorsaak – soos distonie – en hul gebruik word dus nie meer verkies nie; fenotiasiene is besonder riskant, aangesien hulle die aanvalsdrempel kan verlaag, hipertermie kan vererger en die anticholinergiese effekte van PCP kan versterk word.<ref name="eMedicine" /><ref name="Goldfrank" /> As 'n antipsigotikum moet gegeë word duer intramuskulêr inspuiting is haloperidol aanbeveel.<ref name="Milhorn" /><ref name="nida-psy" /><ref name="Bush2013" /> geforseerde suurdiurese (met [[ammoniumchloried]] of, veiliger, askorbiensuur ) kan die klaringstempo van PCP uit die liggaam verhoog, en was in die verlede kontroversieel aanbeveel as 'n dekontaminasiemaatreël.<ref name="eMedicine"/><ref name="Goldfrank"/><ref name="Milhorn"/> Dit is nou bekend dat net slegs 10% van 'n dosis PCP deur die niere verwyder word, verhoogde urienklaring van min belang sou maak; verder is [[Suur|urienversuring]] gevaarlik, aangesien dit asidose kan veroorsaak en rabdomiolise (spierafbraak) kan vererger, 'n nie-ongewone manifestasie van PCP-toksisiteit.<ref name="eMedicine" /><ref name="Goldfrank" /> == Farmakologie == === Farmakodinamika === {| class="wikitable floatright" style="font-size:small;" |+Fensiklidien<ref name="PDSP">{{Cite web|url=https://kidbdev.med.unc.edu/databases/pdsp.php?knowID=0&kiKey=&receptorDD=&receptor=&speciesDD=&species=&sourcesDD=&source=&hotLigandDD=&hotLigand=&testLigandDD=&testFreeRadio=testFreeRadio&testLigand=phencyclidine&referenceDD=&reference=&KiGreater=&KiLess=&kiAllRadio=all&doQuery=Submit+Query|title=PDSP K<sub>i</sub> Database|authorlink=Bryan Roth|website=Psychoactive Drug Screening Program (PDSP)|publisher=University of North Carolina at Chapel Hill and the United States National Institute of Mental Health|access-date=14 August 2017|archive-date=28 Augustus 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210828223052/https://kidbdev.med.unc.edu/databases/pdsp.php?knowID=0&kiKey=&receptorDD=&receptor=&speciesDD=&species=&sourcesDD=&source=&hotLigandDD=&hotLigand=&testLigandDD=&testFreeRadio=testFreeRadio&testLigand=phencyclidine&referenceDD=&reference=&KiGreater=&KiLess=&kiAllRadio=all&doQuery=Submit+Query|url-status=dead}}</ref><ref name="pmid29953199">{{Cite journal |vauthors=Berton JL, Seto M, Lindsley CW |date=June 2018 |title=DARK Classics in Chemical Neuroscience: Phencyclidine (PCP) |journal=ACS Chem Neurosci |volume=9 |issue=10 |pages=2459–2474 |doi=10.1021/acschemneuro.8b00266 |pmid=29953199 |s2cid=49603581}}</ref> !Plek !K<sub>i</sub> (nM) !Aksie !Spesies !Verw |- |'''NMDA''' |'''59''' |'''Antagonis''' |'''Mense''' |<ref name="pmid23527166">{{Cite journal |vauthors=Roth BL, Gibbons S, Arunotayanun W, Huang XP, Setola V, Treble R, Iversen L |year=2013 |title=The ketamine analogue methoxetamine and 3- and 4-methoxy analogues of phencyclidine are high affinity and selective ligands for the glutamate NMDA receptor |journal=PLOS ONE |volume=8 |issue=3 |bibcode=2013PLoSO...859334R |doi=10.1371/journal.pone.0059334 |pmc=3602154 |pmid=23527166 |doi-access=free}}</ref><ref name="pmid7968938" /> |- |MOR |>10 000 |{{Afkorting|ND|No data}} |Mense |<ref name="pmid23527166" /> |- |DOR |>10 000 |{{Afkorting|ND|No data}} |Mense |<ref name="pmid23527166" /> |- |KOR |>10 000 |{{Afkorting|ND|No data}} |Mense |<ref name="pmid23527166" /> |- |NOP |>10 000 |{{Afkorting|ND|No data}} |Mense |<ref name="pmid23527166" /> |- |σ<sub>1</sub> |>10 000 |agonis |proefkonyn |<ref name="pmid23527166" /><ref name="pmid24257811">{{Cite journal |vauthors=Frohlich J, Van Horn JD |year=2014 |title=Reviewing the ketamine model for schizophrenia |journal=J. Psychopharmacol. (Oxford) |volume=28 |issue=4 |pages=287–302 |doi=10.1177/0269881113512909 |pmc=4133098 |pmid=24257811}}</ref> |- |'''σ<sub>2</sub>''' |'''136''' |'''agonis''' |'''Rot''' |<ref name="pmid23527166" /> |- |D<sub>2</sub> |>10 000 |{{Afkorting|ND|No data}} |Mense |<ref name="pmid23527166" /> |- |&nbsp;&nbsp;'''D<sub>2</sub><sup>High</sup>''' |'''2,7–4,3'''<br /><br />'''144 (EC<sub>50</sub>)''' |'''Gedeeltelike Agonis''' |'''Rot/mense'''<br /><br />'''Mense''' |<ref name="pmid18720422">{{Cite journal |vauthors=Seeman P, Guan HC |year=2008 |title=Phencyclidine and glutamate agonist LY379268 stimulate dopamine D2High receptors: D2 basis for schizophrenia |journal=Synapse |volume=62 |issue=11 |pages=819–28 |doi=10.1002/syn.20561 |pmid=18720422 |s2cid=206519749}}</ref><ref name="pmid12232776">{{Cite journal |vauthors=Kapur S, Seeman P |year=2002 |title=NMDA receptor antagonists ketamine and PCP have direct effects on the dopamine D(2) and serotonin 5-HT(2)receptors-implications for models of schizophrenia |journal=Mol. Psychiatry |volume=7 |issue=8 |pages=837–44 |doi=10.1038/sj.mp.4001093 |pmid=12232776 |doi-access=free}}</ref><br /><br /><ref name="pmid19391150">{{Cite journal |vauthors=Seeman P, Guan HC, Hirbec H |year=2009 |title=Dopamine D2High receptors stimulated by phencyclidines, lysergic acid diethylamide, salvinorin A, and modafinil |journal=Synapse |volume=63 |issue=8 |pages=698–704 |doi=10.1002/syn.20647 |pmid=19391150 |s2cid=17758902}}</ref> |- |5-HT<sub>2A</sub> |>10 000 |{{Afkorting|ND|No data}} |Mense |<ref name="pmid23527166" /> |- |5-HT<sub>2A</sub><sup>High</sup> |≥5 000 |'''Gedeeltelike Agonis''' |Rot |<ref name="pmid12232776" /><ref name="pmid11343613">{{Cite journal |vauthors=Rabin RA, Doat M, Winter JC |year=2000 |title=Role of serotonergic 5-HT2A receptors in the psychotomimetic actions of phencyclidine |journal=Int. J. Neuropsychopharmacol. |volume=3 |issue=4 |pages=333–338 |doi=10.1017/S1461145700002091 |pmid=11343613 |doi-access=free}}</ref> |- |SERT |2 234 |Inhibeerder |Mense |<ref name="pmid23527166" /> |- |NET |>10 000 |Inhibeerder |Mense |<ref name="pmid23527166" /> |- |DAT |>10 000 |Inhibeerder |Mense |<ref name="pmid23527166" /> |- |PCP<sub>2</sub> |'''154''' |agonis |'''Mense''' |<ref name="pmid7968938">{{Cite journal |vauthors=Rothman RB |year=1994 |title=PCP site 2: a high affinity MK-801-insensitive phencyclidine binding site |url=https://zenodo.org/record/1258623 |journal=Neurotoxicol Teratol |volume=16 |issue=4 |pages=343–53 |bibcode=1994NTxT...16..343R |doi=10.1016/0892-0362(94)90022-1 |pmid=7968938}}</ref> |- |[<sup>3</sup>H]<abbr>5-HT</abbr> uptake |1 424 (IC<sub>50</sub>) |Inhibeerder |Rot |<ref name="pmid8134901">{{Cite journal |vauthors=Goodman CB, Thomas DN, Pert A, Emilien B, Cadet JL, Carroll FI, Blough BE, Mascarella SW, Rogawski MA, Subramaniam S |year=1994 |title=RTI-4793-14, a new ligand with high affinity and selectivity for the (+)-MK801-insensitive [3H]1-]1-(2-thienyl)cyclohexyl]piperidine binding site (PCP site 2) of guinea pig brain |url=https://zenodo.org/record/1229378 |journal=Synapse |volume=16 |issue=1 |pages=59–65 |doi=10.1002/syn.890160107 |pmid=8134901 |s2cid=19829696}}</ref> |- |[3H]NIS binding |16 628 (IC<sub>50</sub>) |Inhibeerder |Rot |<ref name="pmid8134901" /> |- |[3H]DA uptake |'''347 (IC<sub>50</sub>)''' |'''Inhibeerder''' |'''Rot''' |<ref name="pmid8134901" /> |- |[3H]CFT binding |1 547 (IC<sub>50</sub>) |Inhibeerder |Rot |<ref name="pmid8134901" /> |- class="sortbottom" | colspan="5" style="width: 1px;" |Waardes is Ki (nM). Hoe kleiner die waarde, hoe sterker bind die middel aan die plek. |} PCP is welbekend vir sy primêre werking op die NMDA-reseptor, 'n ionotropiese glutamaatreseptor.<ref name="nida-psy" /><ref name="pmid19391150"/> Daarom PCP 'n nie-kompeterende NMDA-reseptor-antagonis. Die rol van NMDAR-antagonisme in die effek van PCP, [[ketamien]] en ander dissosiatiewe middels is die eerste keer in die vroeë 1980's deur David Lodge<ref name="Bush2013" /> en kollegas gepubliseer.<ref name="Morris2014" /> Ander NMDA-reseptor-antagoniste sluit in [[ketamien]],<ref name="Caddy2010">{{Cite journal |vauthors=Caddy C, Giaroli G, White TP, Shergill SS, Tracy DK |date=April 2014 |title=Ketamine as the prototype glutamatergic antidepressant: pharmacodynamic actions, and a systematic review and meta-analysis of efficacy |journal=Therapeutic Advances in Psychopharmacology |volume=4 |issue=2 |pages=75–99 |doi=10.1177/2045125313507739 |pmc=3952483 |pmid=24688759}}</ref> tiletamien,<ref name="Bush2013" /> dekstrometorfan,<ref name="Burns">{{Cite journal |vauthors=Burns JM, Boyer EW |year=2013 |title=Antitussives and substance abuse |journal=Substance Abuse and Rehabilitation |volume=4 |pages=75–82 |doi=10.2147/SAR.S36761 |pmc=3931656 |pmid=24648790 |doi-access=free}}</ref> [[Distikstofmonoksied|stikstofoksied]] en disosilpien (MK-801). Navorsing wys ook dat PCP nikotienasetielcholienreseptore (nAChR'e) onder andere meganismes inhibeer. Analoë van PCP toon wisselende sterkte by nACh-reseptore<ref name="nida-psy" /> en NMDA-reseptore.<ref name="Bush2013" /> Bevindinge toon dat presinaptiese nAChR'e en NMDA-reseptor-interaksies die postsinaptiese maturasie van glutamaterge sinapse beïnvloed en gevolglik sinaptiese ontwikkeling en plastisiteit in die brein beïnvloed.<ref name="Bush2013" /> Hierdie effekte kan lei tot inhibisie van opwindende glutamaataktiwiteit in sekere breinstreke soos die hippokampus<ref name="Bush2013" /> en serebellum,<ref name="Bush2013" /> wat moontlik tot amnesie kan lei as een van die gevolge van langtermyn gebruik. Akute effekte op die serebellum manifesteer as veranderinge in bloeddruk, asemhalingstempo, polsslag en verlies aan spierkoördinasie tydens vergiftiging.<ref name="NIH2016Hal">{{cite web|url=https://www.drugabuse.gov/publications/drugfacts/hallucinogens|title=Hallucinogens|date=January 2016|publisher=National Institute on Drug Abuse|access-date=20 February 2018}}</ref> PCP, soos ketamien, tree ook op as 'n potente [[dopamien]] <sub>D2</sub> <sup>High-</sup> reseptor gedeeltelike agonis in rotbreinhomogenaat<ref name="pmid19391150"/> en het affiniteit vir die menslike gekloonde <sub>D2</sub> <sup>High-</sup> reseptor.<ref name="D2 in ketamine and pcp">{{Cite journal |vauthors=Seeman P, Ko F, Tallerico T |date=September 2005 |title=Dopamine receptor contribution to the action of PCP, LSD and ketamine psychotomimetics |journal=Molecular Psychiatry |volume=10 |issue=9 |pages=877–883 |doi=10.1038/sj.mp.4001682 |pmid=15852061 |doi-access=free}}</ref> Hierdie aktiwiteit kan geassosieer word met som van die ander meer psigotiese kenmerke van PCP-vergiftiging, wat bewys word deur die suksesvolle gebruik van <sub>D2</sub> -reseptor-antagoniste (soos haloperidol) in die behandeling van PCP-psigose.<ref name="nida-psy" /> In aansluiting by sy goed geondersoekte interaksies met NMDA-reseptore, is daar ook bewyse dat PCP dopamienheropname inhibeer, en lei daarby tot verhoogde ekstrasellulêre vlakke van dopamien en dus verhoogde dopaminerge neurotransmissie.<ref name="nida-psy" /> PCP het baie min affiniteit vir die menslike monoamientransporteerders, en ook die dopamientransporteerder (DAT).<ref name="pmid23527166"/> In plaas daarvan kan die inhibisie van monoamienheropname gemedieer word deur interaksies met allosteriese plekke op die monoamientransporteerders.<ref name="pmid23527166" /> PCP is veral 'n hoë- affiniteitsligand van die PCP-plek 2 (<sub>Ki</sub> = 154&nbsp;nM), 'n nie-goed-gekarakteriseerde plek wat geassosieer word met monoamienheropname-inhibisie.<ref name="pmid7968938"/> Studies op rotte wys dat PCP indirek met opioïedreseptore (endorfien en enkefalien) interaksie het om pynstilling te veroorsaak.<ref name="nida-psy" /> ’n Bindingsstudie het PCP by 56 bindingsplekke geëvalueer, insluitend neurotransmitterreseptore en -vervoerders, en bevind dat PCP Ki-waardes van >10 000 nM by alle plekke gehad het, behalwe by die dizocilpien- (MK-801) bindingsplek van die NMDA-reseptor (Ki = 59 nM), die σ₂-reseptor (PC12) (Ki = 136 nM), en die serotonienvervoerder (Ki = 2 234 nM).<ref name="pmid23527166" /> Die studie het veral Ki-waardes van >10 000 nM aangetoon vir die D₂-reseptor, die opioïedreseptore, die σ₁-reseptor, asook die dopamien- en noradrenalienvervoerders.<ref name="pmid23527166" /> Hierdie bevindings dui daarop dat PCP ’n hoog selektiewe ligand is vir die NMDA-reseptor (NMDAR) en die σ₂-reseptor.¹<ref name="pmid23527166" /> Daar word egter ook voorgestel dat PCP met allosteriese bindingsplekke op die monoamienvervoerders kan interaksie hê, wat kan lei tot inhibisie van monoamien-heropname.<ref name="pmid23527166" /> === Meganisme van aksie === Fensiklidien is 'n nie-kompeterende NMDA-reseptorantagonis wat die aktiwiteit van die NMDA-reseptor blokkeer om narkose en pynstilling te veroorsaak sonder om kardiorespiratoriese depressie te veroorsaak.<ref name="drugbank">{{Cite web|url=https://www.drugbank.ca/drugs/DB03575|title=Phencyclidine|website=www.drugbank.ca|access-date=28 January 2019|archive-date=29 Januarie 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190129181332/https://www.drugbank.ca/drugs/DB03575|url-status=dead}}</ref><ref name="beyT" /> NMDA is 'n eksitatoriese reseptor in die brein. Wanneer dit normaalweg geaktiveer word, tree die reseptor op as 'n ioonkanaal en is daar 'n instroming van positiewe ione deur die kanaal om senuweesel-depolarisasie te veroorsaak. Fensiklidien inhibeer die NMDA-reseptor deur te bind aan die spesifieke PCP-bindingsplek wat binne die ioonkanaal geleë is.<ref name="nida-psy" /> Die PCP-bindingsplek is naby die magnesiumblokkeringsplek, wat die soortgelyke inhiberende effekte kan verklaar.<ref name="Kohrs_1998">{{Cite journal |vauthors=Kohrs R, Durieux ME |date=November 1998 |title=Ketamine: teaching an old drug new tricks |journal=Anesthesia and Analgesia |volume=87 |issue=5 |pages=1186–1193 |doi=10.1097/00000539-199811000-00039 |pmid=9806706 |doi-access=free}}</ref> Binding by die PCP-plek word gemedieer deur twee nie-kovalente interaksies binne die reseptor: waterstofbinding en hidrofobiese interaksies.<ref name="Bush2013" /> Binding word ook beheer deur die poortmeganisme van die ioonkanaal. Omdat die PCP-plek binne die ioonkanaal geleë is, moet 'n koagonis soos glisien bind en die kanaal oopmaak sodat PCP kan binnedring, aan die PCP-plek kan bind en die kanaal kan blokkeer.<ref name="Bush2013" /> ==== Neurotoksisiteit ==== Sommige studies het bevind dat PCP, soos ander NMDA-reseptor-antagoniste, 'n soort breinskade genaamd Olney se letsels in rotte kan veroorsaak.<ref name="nida-psy" /><ref name="Bush2013" /> Studies wat op rotte gedoen is, het gebewys dat hoë dosisse van die NMDA-reseptor-antagonis disosilpien veroorsaak het dat omkeerbare [[Vakuool|vakuole]] in sekere streke van die rotte se breine vorm. Alle studies van Olney se letsels is slegs op nie-menslike diere uitgevoer en is moontlik nie op mense van toepassing nie. Een ongepubliseerde studie deur Frank Sharp het gewys geen skade deur die NMDA-antagonis ketamien, 'n struktureel soortgelyke middel, Gegee teen dosisse ver bo die ontspanningsvlak,<ref name="Bush2013" /> maar omdat die studie nooit gepubliseer is nie, is die geldigheid daarvan omstrede. PCP-gebruik kan ook skisofrenieagtige veranderinge veroorsaak in die vlakke van N‑asetielaspartaat en N‑asetielaspartylglutamaat in die rotbrein, wat waarneembaar is in beide lewende rotte en tydens nekropsie van breinweefsel.<ref name="psychotic_PCP_rats">{{Cite journal |vauthors=Reynolds LM, Cochran SM, Morris BJ, Pratt JA, Reynolds GP |date=March 2005 |title=Chronic phencyclidine administration induces schizophrenia-like changes in N-acetylaspartate and N-acetylaspartylglutamate in rat brain |journal=Schizophrenia Research |volume=73 |issue=2–3 |pages=147–152 |doi=10.1016/j.schres.2004.02.003 |pmid=15653257 |s2cid=1651693}}</ref> Dit veroorsaak ook simptome by mense wat skisofrenie naboots.<ref name="nida-psy" /> PCP-gebruik het nie net simptome soortgelyk aan skisofrenie veroorsaak nie, maar dit het ook [[Elektroënsefalografie|elektro-ensefalogramveranderinge]] in die talamokortikale pad (verhoogde deltagolwe, verlaagde alfagolwe) en in die hippokampus (verhoogde theta-uitbarstings) wat soortgelyk is aan dié in skisofrenie.<ref name="Lodge_2015">{{Cite journal |vauthors=Lodge D, Mercier MS |date=September 2015 |title=Ketamine and phencyclidine: the good, the bad and the unexpected |journal=British Journal of Pharmacology |volume=172 |issue=17 |pages=4254–4276 |doi=10.1111/bph.13222 |pmc=4556466 |pmid=26075331}}</ref> PCP-geïnduseerde toename in dopamienvrystelling kan ’n skakel vorm tussen die NMDA- en dopamienhipoteses van skisofrenie..<ref name="Bush2013" /> === Farmakokinetika === [[Lêer:PCP2PCandPOPERIDINE.png|class=skin-invert-image|duimnael|Omskakeling van PCP na PC en piperidien deur hitte.]] PCP is water- en lipiedoplosbaar en word gevolglik vinnig deur die liggaam versprei.<ref name="Kohrs_1998"/> PCP word gemetaboliseer in PCHP, PPC en PCAA. Die middel word 90% gemetaboliseer deur [[Redoksreaksie|oksidatiewe]] hidroksilering in die [[lewer]] tydens die eerste-passasie-metabolisme. Metaboliete word glukuronideer en in die [[urine]] [[Uitskeiding|uitgeskei]]. Ongeveer 9% van die ingeneemde PCP word in sy onveranderde vorm uitgeskei.<ref name="beyT" /> Wanneer dit gerook word, word van die middel deur hitte afgebreek in 1-fenielsiklohekseen (PC) en piperidien. Die tydsduur voordat die effekte van PCP manifesteer, hang af van die toedieningsroete. By inaseming tree die aanvang van werking binne 2–5 minute op, terwyl die effekte ná mondelinge inname eers na 15 tot 60 minute kan voorkom.<ref name="beyT" /> == Chemie == PCP is 'n arielsikloheksielamien. === Analoë === [[Lêer:ACHA_SAR.png|regs|class=skin-invert-image|duimnael|228x228px|Moontlike analoë van PCP]] Minder as 30 verskillende analoë van PCP is gerapporteerd as 'n straatdwelm gedurende die 1970's en 1980's, in die Verenigde State.<ref name="Morris2014" /> Slegs 'n paar van hierdie analoë is wyd gebruik, insluitend rolisiklidien (PCPy), etisiklidien (PCE) en tenoisiklidien (TCP).<ref name="Morris2014" /> Minder algemene analoë sluit in 3-HO-PCP, 3-MeO-PCMo en 3-MeO-PCP. Die veralgemeende strukturele motief wat vereis word vir PCP-agtige aktiwiteit is afgelei van struktuur-aktiwiteit-verhoudingsstudies van PCP-derivate. Al hierdie derivate deel waarskynlik sommige van hul psigoaktiewe effekte met PCP self, hoewel 'n reeks sterktes en verskillende potensië en wisselende kombinasies van verdowende, dissosiatiewe en stimulerende effekte voorkom, afhangende van die spesifieke middel en sy substituente. In die Verenigde State sou al hierdie verbindings as beheerde stof-analoë van PCP beskou word onder die ''Federal Analogue Act'' en is dus onwettige dwelms as dit vir menslike gebruik verkoop word.<ref name="nida-psy" /><ref name="Bush2013" /> == Geskiedenis == Fensieklidien is aanvanklik in 1926 deur {{Intertaalskakel|Arthur Kötz|de}} ontdek. en sy student Paul Merkel as 'n produk van 'n Grignard-reaksie van 1-piperidinosikloheksankarbonitriel.<ref name="Kötz_1926" /> Dit is weer in 1956 deur die chemikus H Victor Maddox gesintetiseer en as 'n verdowingsmiddel op die mark gebring deur die farmaseutiese maatskappy Parke-Davis, nou 'n filiaal van [[Pfizer]].<ref name="Lodge_2015"/><ref name="Zed2007" /><ref name="nida-psy" /><ref name="Kötz_1926" /><ref name="Lindgren 1983 61–73">{{Cite book |title=Toxicology in the Use, Misuse, and Abuse of Food, Drugs, and Chemicals |vauthors=Lindgren JE, Holmstedt B |publisher=Springer Berlin Heidelberg |year=1983 |isbn=978-3-540-12392-7 |series=Archives of Toxicology |volume=6 |location=Berlin, Heidelberg |pages=61–73 |chapter=Guide to the Analysis of Phencyclidine and its Metabolites in Biological Material |doi=10.1007/978-3-642-69083-9_10 |issn=0171-9750 |pmid=6578750}}</ref> Die gebruik daarvan by mense is in 1965 in die VSA verbied weens die hoë voorkoms van newe-effekte, terwyl die gebruik daarvan by diere in 1978 verbied is<ref name="Jus2003" /><ref name="Zed2007" /><ref name="Tas2015">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=l2KRBgAAQBAJ&pg=PT4843 |title=Psychiatry, 2 Volume Set |vauthors=Tasman A, Kay J, Lieberman JA, First MB, Riba M |publisher=John Wiley & Sons |year=2015 |isbn=978-1-118-75336-1 |page=4943 |via=Google Books}}</ref> Daarbenewens is [[ketamien]] ontdek wat as ’n verdowingsmiddel beter verdra is.<ref name="Tas2015" /> == Samelewing en kultuur == === Regulasie === PCP is 'n ''Schedule II'' stof in die VSA. Die ''Administrative Controlled Substances Code Number'' (ACSCN) vir PCP is 7471.<ref name="nida-psy" /> Die fabrikasiekwota vir 2014 was {{Convert|19|g}}.<ref name="Bush2013" /> Dit is 'n Bylae I-dwelm volgens die ''Controlled Drugs and Substances act'' in Kanada, 'n Lys I-dwelm volgens die Opiumwet in [[Nederland]], en 'n Klas A- stof in die Verenigde Koninkryk.<ref name="Bush2013" /> === Gebruiksfrekwensie === PCP het in die 1960's as 'n ontspanningsdwelm in groot stede in die VSA begin verskyn.<ref name="Bush2013" /> In 1978 het ''People-'' tydskrif en [[Mike Wallace]] van die televisie-nuusprogram ''60 Minutes'' PCP die land se "nommer een dwelmprobleem". Alhoewel die ontspanningsgebruik van die dwelm nog altyd relatief laag was, het dit in die 1980's aansienlik begin duidelik en merkbaar gedaal. In opnames het die aantal hoërskoolleerlinge wat erken het dat hulle PCP ten minste een keer probeer het, gedaal van 13% in 1979 tot minder as 3% in 1990.<ref name="Inciardi" />{{Rp|46–49}} [[Jean-Michel Basquiat]] het twee PCP-gebruikers in sy 1982-skildery ''Dustheads'' uitgebeeld.<ref name="nida-psy" /> Op die stel van [[Titanic (rolprent)|Titanic (1997-fliek)]] het meer as 80 bemanningslede binne een dag siek geword. Talle ambulanse het oor etlike ure op die stel aangekom en die filmbedryfwerkers een vir een weggevoer. Dit het geblyk dat iemand 'n wrede grap gemaak het en die kreefgereg met PCP ingespuit het. Die oortreder is nooit geïdentifiseer nie. == Verwysings == {{Verwysings|2|verwysings= <ref name="nida-psy">{{Cite web|url=https://nida.nih.gov/research-topics/psychedelic-dissociative-drugs|title=Psychedelic and Dissociative Drugs {{!}} National Institute on Drug Abuse (NIDA)|last=Abuse|first=National Institute on Drug|date=--|website=nida.nih.gov|language=en|access-date=2026-01-23}}</ref> <ref name="Jus2003">{{cite web|url=https://www.justice.gov/archive/ndic/pubs4/4440/|title=PCP Fast Facts|date=2003|website=justice.gov|publisher=[[National Drug Intelligence Center]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210814124326/https://www.justice.gov/archive/ndic/pubs4/4440/|archive-date=14 August 2021|access-date=19 February 2018}}</ref> <ref name="Zed2007">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=tyBE3F5ACK4C&pg=PA97 |title=Forensic Pharmacology |vauthors=Zedeck BE, Zedeck MS |date=2007 |publisher=Infobase Publishing |isbn=978-1-4381-0382-2 |page=97}}</ref> <ref name="Kötz_1926">{{Cite journal |vauthors=Kötz A, Merkel P |date=May 1926 |title=Zur Kenntnis hydroaromatischer Alkamine |journal=Journal für Praktische Chemie |language=de |volume=113 |issue=1 |pages=49–76 |doi=10.1002/prac.19261130107 |issn=0021-8383}}</ref> <ref name="Inciardi">{{Cite book |title=The War on Drugs II |url=https://archive.org/details/warondrugsiicont0000inci |vauthors=Inciardi JA |publisher=Mayfield Publishing Company |year=1992 |isbn=978-1-55934-016-8}}</ref> <ref name="Morris2014">{{Cite journal |vauthors=Morris H, Wallach J |year=2014 |title=From PCP to MXE: a comprehensive review of the non-medical use of dissociative drugs |journal=Drug Testing and Analysis |volume=6 |issue=7–8 |pages=614–632 |doi=10.1002/dta.1620 |pmid=24678061}}</ref> <ref name="beyT">{{Cite journal |vauthors=Bey T, Patel A |date=February 2007 |title=Phencyclidine intoxication and adverse effects: a clinical and pharmacological review of an illicit drug |journal=The California Journal of Emergency Medicine |volume=8 |issue=1 |pages=9–14 |pmc=2859735 |pmid=20440387}}</ref> <ref name="Bush2013">{{Cite book |title=The CBHSQ Report |vauthors=Bush DM |date=2013 |publisher=Substance Abuse and Mental Health Services Administration |location=Rockville, MD |chapter=Emergency Department Visits Involving Phencyclidine (PCP) |pmid=27656747 |quote=PCP can lead to hostile behavior that may result in episodes of extreme violence |language=English |trans-title=Noodafdelingbesoeke wat fensiklidien (PCP) behels}}</ref> <ref name="ginad">{{cite web|url=http://www.ginad.org/en/drugs/drugs/306/pcp-|title=PCP|website=ginad.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20180910002927/http://www.ginad.org/en/drugs/drugs/306/pcp-|archive-date=2018-09-10|access-date=2018-02-20}}</ref> <ref name="Mar2014">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=c5PgBQAAQBAJ&pg=PA732 |title=Drugs in American Society: An Encyclopedia of History, Politics, Culture, and the Law |vauthors=Marion NE, Oliver WM |publisher=ABC-CLIO |year=2014 |isbn=978-1-61069-596-1 |page=732 |via=Google Books}}</ref> }} {{Normdata}} [[Kategorie:Biochemie]] [[Kategorie:Dwelms]] g0mgnoetyy8m5d0u5nva923eufra04q Gebruiker:Zoulla 2 458259 2968637 2968073 2026-09-19T12:22:53Z Zoulla 203618 het draft 8 gemaak 2968637 wikitext text/x-wiki My naam is Zoulla. [[Gebruiker:Zoulla/Draft 1|Draft 1]] [[Gebruiker:Zoulla/Draft2|Draft2]] [[Gebruiker:Zoulla/Draft6|Draft6]] [[Gebruiker:Zoulla/Draft8|Draft8]] 9l1ywzi0fr485jk3f396aczl3mzxo8l KI-Impakberaad in 2026 0 458751 2968836 2905218 2026-09-19T21:59:43Z InternetArchiveBot 131157 Red 0 verwysing(s) en merk 1 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2968836 wikitext text/x-wiki [[Lêer:KIImpakberaad2026.png|duimnael|KI-gegenereerde illustrasie van die KI-impakberaad van 2026.]] Die '''KI-impakberaad''', voorheen die '''Indië KI-impakberaad 2026''', was 'n internasionale beraad oor [[kunsmatige intelligensie]] wat van 16 tot 21 Februarie 2026 in Bharat Mandapam, [[Nieu-Delhi]], [[Indië]], gehou is.<ref name="pib-announce">{{cite press release |title=India-AI Impact Summit 2026 |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2216805 |publisher=Press Information Bureau |date=Februarie 2026 |access-date=19 Februarie 2026}}</ref><ref name="btoday-agenda">{{cite news |title=AI Impact Summit 2026: What to expect — agenda, speakers & key sessions |url=https://www.businesstoday.in/technology/news/story/ai-impact-summit-2026-what-to-expect-agenda-speakers-key-sessions-516192-2026-02-15 |work=Business Today |date=15 Februarie 2026 |access-date=19 Februarie 2026}}</ref><ref>{{Cite news |last=Yadav |first=Saransh |date=16 Februarie 2026 |title=India hosts AI Impact Summit: Global leaders and tech giants unite for AI governance |url=https://rogexity.com/technology/india-ai-impact-summit/ |access-date=2 Maart 2026 |work=Rogexity }}{{Dooie skakel|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Dit is die vierde in 'n reeks globale KI-berade na die [[Bletchley Park]] [[KI-Veiligheidsberaad]] in 2023, die KI [[Seoel]]-beraad in 2024 en die KI-aksieberaad in [[Parys]] in 2025.<ref name="crowell">{{cite web |title=Setting the Agenda for Global AI Governance: India to Host AI Impact Summit in Februarie 2026 |url=https://www.crowell.com/en/insights/client-alerts/Setting-the-Agenda-for-Global-AI-Governance-India-to-Host-AI-Impact-Summit-in-Februarie-2026 |website=Crowell & Moring LLP |access-date=19 Februarie 2026 }}{{Dooie skakel|date=Mei 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Dit is georganiseer onder die Indië KI-missie deur die Ministerie van Elektronika en Inligtingstegnologie en is die eerste beraad in die reeks wat deur 'n [[Globale Suide en Globale Noorde|Globale Suide]]-nasie aangebied word. Hierdie reeks KI-berade sal voortgaan met die KI-beraad in [[Genève]] wat in 2027 deur [[Switserland]] aangebied sal word.<ref name="auto">{{Cite web |title=Switzerland to host next AI Summit in Geneva in 2027: Swiss President Parmelin |url=https://www.tribuneindia.com/news/world/switzerland-to-host-next-ai-summit-in-geneva-in-2027-swiss-president-parmelin/ |access-date=2026-02-23 |website=The Tribune |language=en}}</ref> Die beraad is op 19 Februarie 2026 deur Eerste Minister [[Narendra Modi]] geopen.<ref name="pmindia-inaug">{{cite web |title=PM to inaugurate India AI Impact Summit 2026 on 19 February |url=https://www.pmindia.gov.in/en/news_updates/pm-to-inaugurate-india-ai-impact-summit-2026-on-19-february/ |website=Prime Minister of India |access-date=19 Februarie 2026}}</ref> Die openingseremonie is ook toegespreek deur die Franse president [[Emmanuel Macron]] en die [[Verenigde Nasies]] se sekretaris-generaal [[António Guterres]].<ref name="indiatv-modi">{{cite news |title=PM Modi to inaugurate India AI Impact Summit 2026 at Bharat Mandapam today |url=https://www.indiatvnews.com/news/india/pm-modi-to-inaugurate-india-ai-impact-summit-2026-at-bharat-mandapam-on-thursday-february-19-emmanuel-macron-antonio-guterres-latest-updates-2026-02-18-1030829 |publisher=India TV |date=18 Februarie 2026 |access-date=19 Februarie 2026}}</ref> Die geleentheid het kritiek gekry omdat dit nie behoorlik georganiseer was nie, Chinese produkte verkeerd as Indiese produkte voorgestel is, en die regerende regering die geleentheid vir reklame gebruik het. ==Agtergrond== Die KI-Impaktopsomming was 'n internasionale opsomming oor kunsmatige intelligensie (KI) wat van 16 tot 20 Februarie 2026 in Nieu-Delhi gehou is.<ref>{{Cite web |date=2025-06-13 |title=Public consultation for the Indian AI Impact Summit 2026 |url=https://www.sustainableaicoalition.org/public-consultation-for-the-indian-ai-impact-summit-2026/ |access-date=2025-09-01 |website=Coalition for Sustainable AI |language=en-US|publisher=Ministry of Ecological Transition (France)}}</ref><ref>{{Cite web |title=India AI Impact Summit 2026 |url=https://impact.indiaai.gov.in/ |access-date=2026-02-09 |website=India AI Impact Summit 2026 |language=en}}</ref> Dit het gevolg op die KI-aksieopsomming in Parys in Februarie 2025, die 2024 KI Seoel-opsomming in 2024 en die Bletchley Park KI-veiligheidsopsomming in 2023. Volgens Crowell & Moring het die veranderende opsommingstitels 'n breër fokusverskuiwing weg van KI-veiligheid en -bestuur na praktiese impak, implementering en meetbare uitkomste weerspieël.<ref>{{Cite web |title=Setting the Agenda for Global AI Governance: India to Host AI Impact Summit in February 2026 |url=https://www.crowell.com/en/insights/client-alerts/Setting-the-Agenda-for-Global-AI-Governance-India-to-Host-AI-Impact-Summit-in-February-2026 |access-date=2026-02-07 |website=Crowell & Moring - Setting the Agenda for Global AI Governance: India to Host AI Impact Summit in February 2026 |language=en}}</ref> Voor die opsomming het 'n internasionale paneel kundiges die tweede Internasionale KI-veiligheidsverslag gepubliseer.<ref>{{Cite web |last=Booth |first=Harry |date=2026-02-03 |title=U.S. Withholds Support From Global AI Safety Report |url=https://time.com/7364551/ai-impact-summit-safety-report/ |access-date=2026-02-07 |website=TIME |language=en |archive-date=2026-02-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260209065516/https://time.com/7364551/ai-impact-summit-safety-report/ |url-status=dead }}</ref> Die opsomming was gestruktureer rondom drie fundamentele pilare, genaamd "Sutras": Mense, Planeet en Vordering.<ref name="pib-announce" /> Sewe tematiese werkgroepe is gestig om uitkomste oor hierdie pilare te lewer, wat KI vir ekonomiese groei en sosiale welstand dek; demokratisering van KI-hulpbronne; insluiting vir sosiale bemagtiging; veilige en vertroude KI; menslike kapitaal; wetenskap; en veerkragtigheid, innovasie en doeltreffendheid.<ref name="btoday-agenda" /> ==Program== Die beraad het oor vyf dae gestrek, later verleng na ses na oorweldigende openbare reaksie.<ref>{{cite web |title=AI Impact Summit 2026 Witnesses Massive Participation From Students And Tech Enthusiasts: Government Extends Expo Date |url=https://www.newsx.com/tech-and-auto/ai-impact-summit-2026-witnesses-massive-participation-from-students-and-tech-enthusiasts-government-extends-expo-date-check-new-schedule-and-registration-details-168890/ |website=NewsX |date=Februarie 2026 |access-date=19 Februarie 2026}}</ref> Oorspronklik geskeduleer om op 20 Februarie af te sluit, is die geleentheid verleng tot 21 Februarie met uitgebreide aandure vir die uitstalling.<ref>{{cite news |title=AI Impact Summit 2026 extended till February 21 |url=https://www.dynamitenews.com/national/ai-impact-summit-2026-extended-till-february-21-full-schedule-here |publisher=Dynamite News |date=Februarie 2026 |access-date=19 Februarie 2026}}</ref> ===Indiese KI-impak-ekspo=== Die Indiese KI-impak-ekspo, wat op 16 Februarie deur Eerste Minister Modi geopen is, het meer as 300 uitstallers van 30 lande in meer as 10 tematiese paviljoene aangebied.<ref>{{cite web |title=Prime Minister Narendra Modi Inaugurates India AI Impact Expo 2026 Ahead of Global AI Summit |url=https://in.eventfaqs.com/2026/02/17/prime-minister-narendra-modi-inaugurates-india-ai-impact-expo-2026-ahead-of-global-ai-summit/ |website=EventFAQs |date=17 Februarie 2026 |access-date=19 Februarie 2026}}</ref> Paviljoene is oor tematiese sones georganiseer wat in lyn is met die drie pilare van die beraad, wat KI-toepassings in gesondheidsorg, landbou, onderwys en volhoubare nywerheid ten toon gestel het.<ref name="btoday-agenda" /> ===Leiers se Plenêre byeenkoms en HUB Rondetafel=== Die Leiers se Plenêre Vergadering op 19 Februarie het staatshoofde, ministers en verteenwoordigers van multilaterale instellings bymekaargebring om nasionale en globale prioriteite oor KI-bestuur, infrastruktuur en internasionale samewerking uiteen te sit.<ref name="pmindia-inaug" /> 'n [[HUB]]-rondetafelgesprek, wat dieselfde aand gehou is, het senior bestuurders van globale tegnologie- en bedryfsfirmas met regeringsleiers byeengeroep om belegging, navorsingsamewerking en die ontplooiing van KI-stelsels te bespreek.<ref name="pmindia-inaug" /> ===Navorsingsimposium=== 'n Navorsingsimposium oor KI en die impak daarvan is op 18 Februarie gehou, met die IIIT Hyderabad as kennisvennoot. Besprekings het oor soewereine KI-infrastruktuur, globale aanvaardingsuitdagings, navorsingsdeurbrake en beleidsprioriteite gehandel.<ref>{{cite news |title=India AI Impact Summit 2026 Day 3: Key sessions, speakers to track today |url=https://www.business-standard.com/technology/tech-news/india-ai-impact-summit-2026-day-3-key-sessions-speakers-to-track-tech-defence-126021800133_1.html |newspaper=[[Business Standard]] |date=18 Februarie 2026 |access-date=19 Februarie 2026}}</ref> ==Deelnemers== Die beraad het afvaardigings van meer as 100 lande gelok, insluitend meer as 20 staatshoofde en 60 ministers. Noemenswaardige deelnemers uit die tegnologiebedryf het Sundar Pichai ([[Google]]), [[Sam Altman]] ([[OpenAI]]), [[Dario Amodei]] ([[Anthropic]]), [[Demis Hassabis]] ([[Google DeepMind]]) en Mukesh Ambani (Reliance Industries) ingesluit.<ref name="indiatv-modi" /> Verteenwoordigers van multilaterale instellings het Sangbu Kim van die Wêreldbank ingesluit.<ref>{{cite web |title=India AI Impact Summit 2026 |url=https://www.worldbank.org/en/events/2026/02/05/india-ai-impact-summit-2026 |website=[[ Wêreldbank]] |access-date=19 Februarie 2026}}</ref> ==Aankondigings en uitkomste== ===Indiese KI-modelle=== Verskeie Indiese KI-modelle en -produkte is tydens die beraad onthul. Sarvam KI, 'n Indiese KI-laboratorium, het 'n nuwe generasie [[groot taalmodel]]le bekendgestel, insluitend 30 miljard en 105 miljard parametermodelle wat 'n mengsel van kundiges se argitektuur, sowel as teks-na-spraak-, spraak-na-teks- en visiemodelle gebruik.<ref>{{cite web |title=Indian AI lab Sarvam's new models are a major bet on the viability of open source AI |url=https://techcrunch.com/2026/02/18/indian-ai-lab-sarvams-new-models-are-a-major-bet-on-the-viability-of-open-source-ai/ |website=TechCrunch |date=18 Februarie 2026 |access-date=19 Februarie 2026}}</ref> Sarvam het ook die Kaze-slimbrille bekendgestel, wat beskryf word as die maatskappy se eerste hardewareproduk, wat Eerste Minister Modi by die ekspo getoets het.<ref>{{cite web |title=India AI Impact Summit 2026: PM Modi Tests Sarvam AI Smartglasses |url=https://www.analyticsinsight.net/news/india-ai-impact-summit-2026-pm-modi-tests-sarvam-ai-smartglasses-first-hardware-to-launch-in-may-2026 |website=Analytics Insight |date=Februarie 2026 |access-date=19 Februarie 2026}}</ref> Die regeringsgesteunde BharatGen Param2-model, 'n 17 miljard parametermodel wat 22 Indiese tale met multimodale vermoëns ondersteun, is ook by die beraad bekendgestel.<ref name="bstandard-models">{{cite news |title=Which AI models will India unveil at 2026 Impact Summit |url=https://www.business-standard.com/technology/tech-news/artificial-intelligence-impact-summit-2026-indian-models-126021600187_1.html |newspaper=Business Standard |date=16 Februarie 2026 |access-date=19 Februarie 2026}}</ref> ===Infrastruktuurverbintenisse=== Unie-minister Ashwini Vaishnaw het Indië se "nasie-omvattende" KI-strategie uiteengesit en planne beskryf om 'n "spaarsame, soewereine en skaalbare" KI-ekosisteem te bou.<ref>{{cite news |title=India charts full-stack AI strategy to compete in global tech race |url=https://www.tribuneindia.com/news/ai/india-charts-full-stack-ai-strategy-to-compete-in-global-tech-race-report |newspaper=The Tribune |access-date=19 Februarie 2026}}</ref> Die regering het planne aangekondig om meer as 20 000 GPU's by Indië se bestaande basis van 38 000 onder die IndiaAI Compute Portal te voeg.<ref name="bstandard-models" /> [[Microsoft]] het by die beraad aangekondig dat hulle op koers is om teen die einde van die dekade VS$50 miljard te belê om KI na laerinkomstelande te bring.<ref>{{cite news |title=Microsoft pledges $50 billion to tackle AI inequality |url=https://www.cnn.com/2026/02/18/business/ai-impact-summit-microsoft-inequality-investment |publisher=[[CNN]] |date=18 Februarie 2026 |access-date=19 Februarie 2026}}</ref> ===Guinness-wêreldrekord=== Tydens die beraad het Indië 'n [[Guinness World Records|Guinness-wêreldrekord]] opgestel vir die meeste beloftes wat binne 24 uur vir 'n KI-verantwoordelikheidsveldtog ontvang is, met 250 946 geldige beloftes wat tussen 16 en 17 Februarie 2026 ingesamel is.<ref>{{cite news |title=AI Impact Summit: India sets Guinness World Record with over 250,000 AI responsibility pledges in 24 hours |url=https://www.businesstoday.in/tech-today/news/story/ai-impact-summit-india-sets-guinness-world-record-with-over-250000-ai-responsibility-pledges-in-24-hours-516815-2026-02-18 |newspaper=Business Today |date=18 Februarie 2026 |access-date=19 Februarie 2026}}</ref> Die veldtog, wat in vennootskap met Intel India as deel van die IndiaKI-missie uitgevoer is, het sy aanvanklike teiken van 5 000 beloftes oortref.<ref>{{cite news |title=India AI Impact Summit enters Guinness World Records |url=https://www.millenniumpost.in/business/india-ai-impact-summit-enters-guiness-world-records-648867 |newspaper=Millennium Post |date=Februarie 2026 |access-date=19 Februarie 2026}}</ref> ==Kontroversies en kritiek== ===Galgotias-universiteit-insident=== Op 18 Februarie het die Universiteit van Galgotias wydverspreide kritiek in die gesig gestaar nadat 'n verteenwoordiger 'n [[robot]]hond by die universiteit se uitstallingspaviljoen as 'n inheemse ontwikkeling aangebied het. Gebruikers van sosiale media het die robot geïdentifiseer as die Unitree Go2, 'n kommersieel beskikbare produk wat deur die Chinese maatskappy [[Unitree Robotics]] vervaardig word.<ref name="aljazeera-robot">{{cite news |title=Indian university faces backlash for presenting Chinese robot as its own |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/2/18/indian-university-faces-backlash-for-presenting-chinese-robot-as-its-own |publisher=[[Al Jazeera]] |date=18 Februarie 2026 |access-date=19 Februarie 2026}}</ref><ref name="scmp-robot">{{cite news |title=Indian university's Chinese robot dog claim at AI Impact Summit slammed as 'shameless' |url=https://www.scmp.com/news/asia/south-asia/article/3343900/indian-universitys-chinese-robot-dog-claim-ai-impact-summit-slammed-shameless |newspaper=South China Morning Post |date=18 Februarie 2026 |access-date=19 Februarie 2026}}</ref> IT-sekretaris S. Krishnan het verklaar dat die regering nie wou hê dat uitstallers items moet vertoon wat nie hul eie is nie, en die universiteit is opdrag gegee om sy stalletjie te ontruim.<ref>{{cite news |title=Galgotias University ordered to vacate India AI Summit venue amid row over China-bought robot dog |url=https://www.indiatvnews.com/news/india/galgotias-university-ordered-to-vacate-india-ai-summit-venue-amid-row-over-china-bought-robot-dog-2026-02-18-1030737 |publisher=India TV |date=18 Februarie 2026 |access-date=19 Februarie 2026}}</ref> Die Universiteit van Galgotias het 'n verskoning uitgereik en gesê dat die verteenwoordiger "swak ingelig" was en nie gemagtig was om met die pers te praat nie.<ref>{{cite news |title=Galgotias University apologises over Chinese robodog row at AI Summit |url=https://www.indiatvnews.com/news/india/galgotias-university-apologies-over-chinese-robodog-row-at-ai-summit-our-representative-was-ill-informed-2026-02-18-1030795 |publisher=India TV |date=18 Februarie 2026 |access-date=19 Februarie 2026}}</ref> Die voorval het politieke reaksies uitgelok, met die [[Indian National Congress]] wat dit gebruik het om die regering te kritiseer.<ref name="aljazeera-robot" /> Die kontroversie is versterk nadat die Unie-IT-minister Ashwini Vaishnaw vroeër 'n videogreep van die robot op sosiale media gedeel het, wat daarna verwyder is.<ref name="scmp-robot" /> ===Organisatoriese kwessies=== Op dag 1 van die Spitsberaad het Dhananjay Yadav, 'n entrepreneur gebaseer in Bengaluru, beweer dat sy produk tydens die Spitsberaad gesteel is. Hy het dit in 'n X-plasing as 'n pyn vir die mense bestempel. Hy het verder geskryf: "Dink hieraan: Ons het vir vlugte, verblyf, logistiek en selfs die stalletjie betaal. Net om te sien hoe ons draagbare toestelle in 'n hoësekuriteitsone verdwyn".<ref>{{Cite web |date=2026-02-17 |title=Bengaluru founder’s product stolen at Delhi AI summit, he calls it ‘shocking’ |url=https://www.hindustantimes.com/trending/bengaluru-founder-s-product-stole-at-delhi-s-ai-summit-he-calls-it-shocking-101771289633140.html |access-date=2026-02-19 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> Later is die gesteelde toestelle deur die Delhi-polisie teruggevind.<ref>{{Cite news |date=18 Februarie 2026 |title=Tech CEO thanks Delhi police for recovery of devices at AI summit expo, is roasted online |url=https://www.telegraphindia.com/india/tech-ceo-thanks-delhi-police-for-recovery-of-devices-at-ai-summit-expo-is-roasted-online/cid/2147885 |work=The Telegraph (India)}}</ref> Bloomberg het berig dat afgevaardigdes sonder kos of water gestrand gelaat is tydens 'n sekuriteitsinperking voor die Eerste Minister se besoek op 19 Februarie.<ref>{{cite news |title=India's Big AI Moment Starts on Chaotic Note as Modi Arrives |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2026-02-17/india-s-big-ai-moment-starts-on-chaotic-note-as-modi-arrives |work=[[Bloomberg News]] |date=17 Februarie 2026 |access-date=19 Februarie 2026}}</ref> Die spitsberaadlokaal is op 19 Februarie vir die publiek gesluit vir die Eerste Minister se besoek, wat gelei het tot kritiek van deelnemers wat vir daardie dag geregistreer het.<ref>{{cite web |title=India AI Impact Summit 2026 shut for public on Feb 19 for PM Modi visit |url=https://www.digit.in/news/general/india-ai-impact-summit-2026-shut-to-public-on-feb-19-for-pm-modi-visit-event-extended-till-feb-21.html |website=Digit |date=Februarie 2026 |access-date=19 Februarie 2026}}</ref> ===Protesaksies deur die Indian Youth Congress (IYC)=== Op 20 Februarie het sommige lede van die Indian Youth Congress (IYC) binne die lokaal protesaksies gehou met slagspreuke soos "PM is in die gedrang" en kritiek op die onlangse handelsooreenkoms tussen Indië en die VSA. Vier van hierdie lede is op 22 Februarie deur die hof in polisie-aanhouding gestuur.<ref name="p265">{{cite web | last=Jha | first=Prashant | title=Youth Congress protest at AI Summit imperilled India's diplomatic image: Delhi court sends 4 to police custody | website=Bar and Bench - Indian Legal news | date=2026-02-22 | url=https://www.barandbench.com/news/youth-congress-protest-at-ai-summit-imperilled-indias-diplomatic-image-delhi-court-sends-4-to-police-custody | access-date=2026-02-22}}</ref> Terwyl die [[Bharatiya Janata Party|Bharatiya Janta Party]] hierdie proteste veroordeel het, het hul woordvoerder, Shehzad Poonawalla, gesê: "Van anti-BJP het julle anti-nasionaal geword? As julle 'n probleem met die BJP het, protesteer dan by die BJP-kantoor, Jantar Mantar, of buite die PM se kantoor. Maar die mense van die land en hul alliansievennote veroordeel hulle vir hul poging om Indië voor die hele wêreld by die KI-beraad te laster."<ref name="w233">{{cite web | title='Congress is anti-national...': BJP's Shehzad Poonawalla on IYC protest at AI summit | website=Lokmat Times | date=2026-02-21 | url=https://www.lokmattimes.com/national/congress-is-anti-national-bjps-shehzad-poonawalla-on-iyc-protest-at-ai-summit/ | access-date=2026-02-22}}</ref> Kongresleier Harish Rawat het die proteste verdedig en gesê: "Dit is ook 'n feit dat KI 'n instrument in die hande van 'n paar individue kan word... Dit is die opposisie se werk om daarteen te waarsku... Dit is nie die eerste keer dat sulke internasionale geleenthede teengestaan word nie. Ek weet hoe die BJP tydens die Statebondspele betoog het... Om te sê dat sulke teenkanting vir die eerste keer gebeur het, is nie korrek nie. Die BJP het dit gedoen terwyl hulle in die opposisie was."<ref name="k541">{{cite web | last=Inputs) | first=TNM (With ANI | title=Congress Leader Defends Youth Congress Protest at AI Summit | website=The News Mill | date=2026-02-21 | url=https://thenewsmill.com/2026/02/congress-leader-defends-indian-youth-congress-protest-at-india-ai-impact-summit/ | access-date=2026-02-22}}</ref> Hierdie betogers is op 2 Maart deur die hooggeregshof van Delhi op borgtog vrygelaat.<ref name="q635">{{cite web | last=Thapliyal | first=Nupur | title=AI Summit Protest: Delhi Court Grants Bail To 9 Indian Youth Congress Workers; Says Protest Was 'Political Critique' | website=Live Law | date=2026-03-02 | url=https://www.livelaw.in/amp/news-updates/ai-summit-protest-political-critique-9-accused-get-bail-525132 | access-date=2026-03-02}}</ref> ==Media ontvangs== ''Bloomberg News'' het berig dat Eerste Minister Modi die beraad gebruik het om Indië se globale KI-ambisies te bevestig na 'n uitdagende jaar in [[buitelandse beleid]].<ref>{{cite news |title=Modi Seizes AI Summit to Assert India's Global Ambitions After Tough Year |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2026-02-17/modi-seizes-ai-summit-to-assert-india-s-global-ambitions-after-tough-year |work=Bloomberg News |date=17 Februarie 2026 |access-date=19 Februarie 2026}}</ref> ''TechPolicy.Press'' het verskeie kritiese ontledings van die beraad gepubliseer. Een artikel het aangevoer dat die beraad se struktuur "multinasionale korporasies gelykheid met soewereine regerings" verleen het deur die CEO Roundtable en Leaders' Plenary, terwyl dit geen ekwivalente hoëvlakplatform vir die burgerlike samelewing, arbeidsleiers of menseregteverdedigers bied nie. 'n Afsonderlike ontleding het aangevoer dat Indië se benadering tot KI-bestuur, soos Frankryk s'n daarvoor, die berade hoofsaaklik as handelsgeleenthede behandel het, en dat enige Delhi-verklaring waarskynlik nie in substantiewe globale bestuursverbintenisse sou vertaal nie.<ref>{{cite web |title=India's AI Summit Could Prove to be New Delhi's Lost Opportunity |url=https://www.techpolicy.press/indias-ai-summit-could-prove-to-be-new-delhis-lost-opportunity/ |website=TechPolicy.Press |date=19 Februarie 2026 |access-date=19 Februarie 2026}}</ref> ''TechPolicy.Press'' het ook berig dat die Verenigde State se afvaardiging by die beraad aangekom het met 'n agenda wat op "oorheersing" eerder as samewerking gesentreer is, en KI as 'n [[geopolitiek]]e wedloop teen die [[Volksrepubliek China]] geraam het.<ref>{{cite web |title=US Delegation Heads to India AI Summit Intent on 'Domination' |url=https://www.techpolicy.press/us-delegation-heads-to-india-ai-summit-intent-on-domination/ |website=TechPolicy.Press |date=16 Februarie 2026 |access-date=19 Februarie 2026}}</ref> ''Outlook India'' het 'n ontleding gepubliseer van die beraad se betrokkenheid by KI-risiko's, insluitend omgewingsimpak, arbeidsverplasing en die potensiaal vir toesig en vooroordeel.<ref>{{cite web |title=AI Impact Summit 2026: The Dark Side Of Tech, Analysed |url=https://www.outlookindia.com/national/ai-impact-summit-2026-the-dark-side-of-tech-analysed |website=Outlook India |access-date=19 Februarie 2026}}</ref> ==Globale KI-beraadreeks== {| class="wikitable" |+ Globale KI-beraadreeks |- ! Jaar !! Naam !! Plek !! Gasheer |- | 2023 || [[KI-Veiligheidsberaad]] || [[Bletchley Park]], Verenigde Koninkryk|| {{vlagland|Verenigde Koninkryk}} [[Verenigde Koninkryk]] |- | 2024 || KI beraad || [[Seoul]], Suid-Korea || {{vlagland | Suid-Korea }} [[Suid-Korea]] |- | 2025 || KI beraad || [[Parys]], Frankryk || {{vlagland|Frankryk}} [[Frankryk]] |- | 2026 || KI-Impakberaad || [[New Delhi]], Indië || {{flagicon| Indië}} [[Indië]] |- | 2027 || KI-beraad || [[Genève]], Switserland || {{vlagland|Switserland}}<ref name="auto"/> |- | 2028 || KI-beraad || Verenigde Arabiese Emirate || {{vlagland|Verenigde Arabiese Emirate}}<ref>{{cite news |title=Switzerland to host 2027 AI Summit in Geneva; UAE in 2028: President Parmelin |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/switzerland-to-host-2027-ai-summit-in-geneva-uae-in-2028-president-parmelin-101771514558469.html |work=Hindustan Times |date=19 Februarie 2026 |access-date=4 Maart 2026}}</ref> |} == Oorhoofse evaluasie== Die KI-impakberaad 2026 het as ’n belangrike internasionale platform gedien vir die bespreking van die vinnig groeiende invloed van kunsmatige intelligensie op ekonomieë, samelewings en geopolitiek. Anders as baie tegnologie-gefokusde konferensies het die beraad doelbewus die breër impak van KI beklemtoon, insluitend regulering, ontwikkeling, arbeidsmarkte en globale samewerking. Die beraad het ook die toenemende rol van Indië as ’n strategiese speler in die globale KI-ekosisteem beklemtoon, veral as ’n brug tussen ontwikkelde en ontwikkelende ekonomieë. Die beraad weerspieël ’n verskuiwing in internasionale debat: van die vraag of KI ’n transformerende tegnologie is, na die vraag hoe state en instellings die transformasie moet bestuur. Daarmee illustreer die beraad ook die groeiende neiging dat KI nie meer slegs ’n tegnologiese onderwerp is nie, maar ’n kernkwessie van globale beleid, ekonomiese mededinging en maatskaplike aanpassing. == Verwysings == {{Verwysings|3}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kunsmatige intelligensie]] j0o2qeecr4e8bbziw3aspwz3n5ykuvf 2968839 2968836 2026-09-19T22:26:19Z KiranBOT 189717 het AMP-opsporing van URL'e verwyder ([[:m:User:KiranBOT/AMP|besonderhede]]) ([[User talk:Usernamekiran|rapporteer fout]]) v3.1.1-current 2968839 wikitext text/x-wiki [[Lêer:KIImpakberaad2026.png|duimnael|KI-gegenereerde illustrasie van die KI-impakberaad van 2026.]] Die '''KI-impakberaad''', voorheen die '''Indië KI-impakberaad 2026''', was 'n internasionale beraad oor [[kunsmatige intelligensie]] wat van 16 tot 21 Februarie 2026 in Bharat Mandapam, [[Nieu-Delhi]], [[Indië]], gehou is.<ref name="pib-announce">{{cite press release |title=India-AI Impact Summit 2026 |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2216805 |publisher=Press Information Bureau |date=Februarie 2026 |access-date=19 Februarie 2026}}</ref><ref name="btoday-agenda">{{cite news |title=AI Impact Summit 2026: What to expect — agenda, speakers & key sessions |url=https://www.businesstoday.in/technology/news/story/ai-impact-summit-2026-what-to-expect-agenda-speakers-key-sessions-516192-2026-02-15 |work=Business Today |date=15 Februarie 2026 |access-date=19 Februarie 2026}}</ref><ref>{{Cite news |last=Yadav |first=Saransh |date=16 Februarie 2026 |title=India hosts AI Impact Summit: Global leaders and tech giants unite for AI governance |url=https://rogexity.com/technology/india-ai-impact-summit/ |access-date=2 Maart 2026 |work=Rogexity }}{{Dooie skakel|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Dit is die vierde in 'n reeks globale KI-berade na die [[Bletchley Park]] [[KI-Veiligheidsberaad]] in 2023, die KI [[Seoel]]-beraad in 2024 en die KI-aksieberaad in [[Parys]] in 2025.<ref name="crowell">{{cite web |title=Setting the Agenda for Global AI Governance: India to Host AI Impact Summit in Februarie 2026 |url=https://www.crowell.com/en/insights/client-alerts/Setting-the-Agenda-for-Global-AI-Governance-India-to-Host-AI-Impact-Summit-in-Februarie-2026 |website=Crowell & Moring LLP |access-date=19 Februarie 2026 }}{{Dooie skakel|date=Mei 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Dit is georganiseer onder die Indië KI-missie deur die Ministerie van Elektronika en Inligtingstegnologie en is die eerste beraad in die reeks wat deur 'n [[Globale Suide en Globale Noorde|Globale Suide]]-nasie aangebied word. Hierdie reeks KI-berade sal voortgaan met die KI-beraad in [[Genève]] wat in 2027 deur [[Switserland]] aangebied sal word.<ref name="auto">{{Cite web |title=Switzerland to host next AI Summit in Geneva in 2027: Swiss President Parmelin |url=https://www.tribuneindia.com/news/world/switzerland-to-host-next-ai-summit-in-geneva-in-2027-swiss-president-parmelin/ |access-date=2026-02-23 |website=The Tribune |language=en}}</ref> Die beraad is op 19 Februarie 2026 deur Eerste Minister [[Narendra Modi]] geopen.<ref name="pmindia-inaug">{{cite web |title=PM to inaugurate India AI Impact Summit 2026 on 19 February |url=https://www.pmindia.gov.in/en/news_updates/pm-to-inaugurate-india-ai-impact-summit-2026-on-19-february/ |website=Prime Minister of India |access-date=19 Februarie 2026}}</ref> Die openingseremonie is ook toegespreek deur die Franse president [[Emmanuel Macron]] en die [[Verenigde Nasies]] se sekretaris-generaal [[António Guterres]].<ref name="indiatv-modi">{{cite news |title=PM Modi to inaugurate India AI Impact Summit 2026 at Bharat Mandapam today |url=https://www.indiatvnews.com/news/india/pm-modi-to-inaugurate-india-ai-impact-summit-2026-at-bharat-mandapam-on-thursday-february-19-emmanuel-macron-antonio-guterres-latest-updates-2026-02-18-1030829 |publisher=India TV |date=18 Februarie 2026 |access-date=19 Februarie 2026}}</ref> Die geleentheid het kritiek gekry omdat dit nie behoorlik georganiseer was nie, Chinese produkte verkeerd as Indiese produkte voorgestel is, en die regerende regering die geleentheid vir reklame gebruik het. ==Agtergrond== Die KI-Impaktopsomming was 'n internasionale opsomming oor kunsmatige intelligensie (KI) wat van 16 tot 20 Februarie 2026 in Nieu-Delhi gehou is.<ref>{{Cite web |date=2025-06-13 |title=Public consultation for the Indian AI Impact Summit 2026 |url=https://www.sustainableaicoalition.org/public-consultation-for-the-indian-ai-impact-summit-2026/ |access-date=2025-09-01 |website=Coalition for Sustainable AI |language=en-US|publisher=Ministry of Ecological Transition (France)}}</ref><ref>{{Cite web |title=India AI Impact Summit 2026 |url=https://impact.indiaai.gov.in/ |access-date=2026-02-09 |website=India AI Impact Summit 2026 |language=en}}</ref> Dit het gevolg op die KI-aksieopsomming in Parys in Februarie 2025, die 2024 KI Seoel-opsomming in 2024 en die Bletchley Park KI-veiligheidsopsomming in 2023. Volgens Crowell & Moring het die veranderende opsommingstitels 'n breër fokusverskuiwing weg van KI-veiligheid en -bestuur na praktiese impak, implementering en meetbare uitkomste weerspieël.<ref>{{Cite web |title=Setting the Agenda for Global AI Governance: India to Host AI Impact Summit in February 2026 |url=https://www.crowell.com/en/insights/client-alerts/Setting-the-Agenda-for-Global-AI-Governance-India-to-Host-AI-Impact-Summit-in-February-2026 |access-date=2026-02-07 |website=Crowell & Moring - Setting the Agenda for Global AI Governance: India to Host AI Impact Summit in February 2026 |language=en}}</ref> Voor die opsomming het 'n internasionale paneel kundiges die tweede Internasionale KI-veiligheidsverslag gepubliseer.<ref>{{Cite web |last=Booth |first=Harry |date=2026-02-03 |title=U.S. Withholds Support From Global AI Safety Report |url=https://time.com/7364551/ai-impact-summit-safety-report/ |access-date=2026-02-07 |website=TIME |language=en |archive-date=2026-02-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260209065516/https://time.com/7364551/ai-impact-summit-safety-report/ |url-status=dead }}</ref> Die opsomming was gestruktureer rondom drie fundamentele pilare, genaamd "Sutras": Mense, Planeet en Vordering.<ref name="pib-announce" /> Sewe tematiese werkgroepe is gestig om uitkomste oor hierdie pilare te lewer, wat KI vir ekonomiese groei en sosiale welstand dek; demokratisering van KI-hulpbronne; insluiting vir sosiale bemagtiging; veilige en vertroude KI; menslike kapitaal; wetenskap; en veerkragtigheid, innovasie en doeltreffendheid.<ref name="btoday-agenda" /> ==Program== Die beraad het oor vyf dae gestrek, later verleng na ses na oorweldigende openbare reaksie.<ref>{{cite web |title=AI Impact Summit 2026 Witnesses Massive Participation From Students And Tech Enthusiasts: Government Extends Expo Date |url=https://www.newsx.com/tech-and-auto/ai-impact-summit-2026-witnesses-massive-participation-from-students-and-tech-enthusiasts-government-extends-expo-date-check-new-schedule-and-registration-details-168890/ |website=NewsX |date=Februarie 2026 |access-date=19 Februarie 2026}}</ref> Oorspronklik geskeduleer om op 20 Februarie af te sluit, is die geleentheid verleng tot 21 Februarie met uitgebreide aandure vir die uitstalling.<ref>{{cite news |title=AI Impact Summit 2026 extended till February 21 |url=https://www.dynamitenews.com/national/ai-impact-summit-2026-extended-till-february-21-full-schedule-here |publisher=Dynamite News |date=Februarie 2026 |access-date=19 Februarie 2026}}</ref> ===Indiese KI-impak-ekspo=== Die Indiese KI-impak-ekspo, wat op 16 Februarie deur Eerste Minister Modi geopen is, het meer as 300 uitstallers van 30 lande in meer as 10 tematiese paviljoene aangebied.<ref>{{cite web |title=Prime Minister Narendra Modi Inaugurates India AI Impact Expo 2026 Ahead of Global AI Summit |url=https://in.eventfaqs.com/2026/02/17/prime-minister-narendra-modi-inaugurates-india-ai-impact-expo-2026-ahead-of-global-ai-summit/ |website=EventFAQs |date=17 Februarie 2026 |access-date=19 Februarie 2026}}</ref> Paviljoene is oor tematiese sones georganiseer wat in lyn is met die drie pilare van die beraad, wat KI-toepassings in gesondheidsorg, landbou, onderwys en volhoubare nywerheid ten toon gestel het.<ref name="btoday-agenda" /> ===Leiers se Plenêre byeenkoms en HUB Rondetafel=== Die Leiers se Plenêre Vergadering op 19 Februarie het staatshoofde, ministers en verteenwoordigers van multilaterale instellings bymekaargebring om nasionale en globale prioriteite oor KI-bestuur, infrastruktuur en internasionale samewerking uiteen te sit.<ref name="pmindia-inaug" /> 'n [[HUB]]-rondetafelgesprek, wat dieselfde aand gehou is, het senior bestuurders van globale tegnologie- en bedryfsfirmas met regeringsleiers byeengeroep om belegging, navorsingsamewerking en die ontplooiing van KI-stelsels te bespreek.<ref name="pmindia-inaug" /> ===Navorsingsimposium=== 'n Navorsingsimposium oor KI en die impak daarvan is op 18 Februarie gehou, met die IIIT Hyderabad as kennisvennoot. Besprekings het oor soewereine KI-infrastruktuur, globale aanvaardingsuitdagings, navorsingsdeurbrake en beleidsprioriteite gehandel.<ref>{{cite news |title=India AI Impact Summit 2026 Day 3: Key sessions, speakers to track today |url=https://www.business-standard.com/technology/tech-news/india-ai-impact-summit-2026-day-3-key-sessions-speakers-to-track-tech-defence-126021800133_1.html |newspaper=[[Business Standard]] |date=18 Februarie 2026 |access-date=19 Februarie 2026}}</ref> ==Deelnemers== Die beraad het afvaardigings van meer as 100 lande gelok, insluitend meer as 20 staatshoofde en 60 ministers. Noemenswaardige deelnemers uit die tegnologiebedryf het Sundar Pichai ([[Google]]), [[Sam Altman]] ([[OpenAI]]), [[Dario Amodei]] ([[Anthropic]]), [[Demis Hassabis]] ([[Google DeepMind]]) en Mukesh Ambani (Reliance Industries) ingesluit.<ref name="indiatv-modi" /> Verteenwoordigers van multilaterale instellings het Sangbu Kim van die Wêreldbank ingesluit.<ref>{{cite web |title=India AI Impact Summit 2026 |url=https://www.worldbank.org/en/events/2026/02/05/india-ai-impact-summit-2026 |website=[[ Wêreldbank]] |access-date=19 Februarie 2026}}</ref> ==Aankondigings en uitkomste== ===Indiese KI-modelle=== Verskeie Indiese KI-modelle en -produkte is tydens die beraad onthul. Sarvam KI, 'n Indiese KI-laboratorium, het 'n nuwe generasie [[groot taalmodel]]le bekendgestel, insluitend 30 miljard en 105 miljard parametermodelle wat 'n mengsel van kundiges se argitektuur, sowel as teks-na-spraak-, spraak-na-teks- en visiemodelle gebruik.<ref>{{cite web |title=Indian AI lab Sarvam's new models are a major bet on the viability of open source AI |url=https://techcrunch.com/2026/02/18/indian-ai-lab-sarvams-new-models-are-a-major-bet-on-the-viability-of-open-source-ai/ |website=TechCrunch |date=18 Februarie 2026 |access-date=19 Februarie 2026}}</ref> Sarvam het ook die Kaze-slimbrille bekendgestel, wat beskryf word as die maatskappy se eerste hardewareproduk, wat Eerste Minister Modi by die ekspo getoets het.<ref>{{cite web |title=India AI Impact Summit 2026: PM Modi Tests Sarvam AI Smartglasses |url=https://www.analyticsinsight.net/news/india-ai-impact-summit-2026-pm-modi-tests-sarvam-ai-smartglasses-first-hardware-to-launch-in-may-2026 |website=Analytics Insight |date=Februarie 2026 |access-date=19 Februarie 2026}}</ref> Die regeringsgesteunde BharatGen Param2-model, 'n 17 miljard parametermodel wat 22 Indiese tale met multimodale vermoëns ondersteun, is ook by die beraad bekendgestel.<ref name="bstandard-models">{{cite news |title=Which AI models will India unveil at 2026 Impact Summit |url=https://www.business-standard.com/technology/tech-news/artificial-intelligence-impact-summit-2026-indian-models-126021600187_1.html |newspaper=Business Standard |date=16 Februarie 2026 |access-date=19 Februarie 2026}}</ref> ===Infrastruktuurverbintenisse=== Unie-minister Ashwini Vaishnaw het Indië se "nasie-omvattende" KI-strategie uiteengesit en planne beskryf om 'n "spaarsame, soewereine en skaalbare" KI-ekosisteem te bou.<ref>{{cite news |title=India charts full-stack AI strategy to compete in global tech race |url=https://www.tribuneindia.com/news/ai/india-charts-full-stack-ai-strategy-to-compete-in-global-tech-race-report |newspaper=The Tribune |access-date=19 Februarie 2026}}</ref> Die regering het planne aangekondig om meer as 20 000 GPU's by Indië se bestaande basis van 38 000 onder die IndiaAI Compute Portal te voeg.<ref name="bstandard-models" /> [[Microsoft]] het by die beraad aangekondig dat hulle op koers is om teen die einde van die dekade VS$50 miljard te belê om KI na laerinkomstelande te bring.<ref>{{cite news |title=Microsoft pledges $50 billion to tackle AI inequality |url=https://www.cnn.com/2026/02/18/business/ai-impact-summit-microsoft-inequality-investment |publisher=[[CNN]] |date=18 Februarie 2026 |access-date=19 Februarie 2026}}</ref> ===Guinness-wêreldrekord=== Tydens die beraad het Indië 'n [[Guinness World Records|Guinness-wêreldrekord]] opgestel vir die meeste beloftes wat binne 24 uur vir 'n KI-verantwoordelikheidsveldtog ontvang is, met 250 946 geldige beloftes wat tussen 16 en 17 Februarie 2026 ingesamel is.<ref>{{cite news |title=AI Impact Summit: India sets Guinness World Record with over 250,000 AI responsibility pledges in 24 hours |url=https://www.businesstoday.in/tech-today/news/story/ai-impact-summit-india-sets-guinness-world-record-with-over-250000-ai-responsibility-pledges-in-24-hours-516815-2026-02-18 |newspaper=Business Today |date=18 Februarie 2026 |access-date=19 Februarie 2026}}</ref> Die veldtog, wat in vennootskap met Intel India as deel van die IndiaKI-missie uitgevoer is, het sy aanvanklike teiken van 5 000 beloftes oortref.<ref>{{cite news |title=India AI Impact Summit enters Guinness World Records |url=https://www.millenniumpost.in/business/india-ai-impact-summit-enters-guiness-world-records-648867 |newspaper=Millennium Post |date=Februarie 2026 |access-date=19 Februarie 2026}}</ref> ==Kontroversies en kritiek== ===Galgotias-universiteit-insident=== Op 18 Februarie het die Universiteit van Galgotias wydverspreide kritiek in die gesig gestaar nadat 'n verteenwoordiger 'n [[robot]]hond by die universiteit se uitstallingspaviljoen as 'n inheemse ontwikkeling aangebied het. Gebruikers van sosiale media het die robot geïdentifiseer as die Unitree Go2, 'n kommersieel beskikbare produk wat deur die Chinese maatskappy [[Unitree Robotics]] vervaardig word.<ref name="aljazeera-robot">{{cite news |title=Indian university faces backlash for presenting Chinese robot as its own |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/2/18/indian-university-faces-backlash-for-presenting-chinese-robot-as-its-own |publisher=[[Al Jazeera]] |date=18 Februarie 2026 |access-date=19 Februarie 2026}}</ref><ref name="scmp-robot">{{cite news |title=Indian university's Chinese robot dog claim at AI Impact Summit slammed as 'shameless' |url=https://www.scmp.com/news/asia/south-asia/article/3343900/indian-universitys-chinese-robot-dog-claim-ai-impact-summit-slammed-shameless |newspaper=South China Morning Post |date=18 Februarie 2026 |access-date=19 Februarie 2026}}</ref> IT-sekretaris S. Krishnan het verklaar dat die regering nie wou hê dat uitstallers items moet vertoon wat nie hul eie is nie, en die universiteit is opdrag gegee om sy stalletjie te ontruim.<ref>{{cite news |title=Galgotias University ordered to vacate India AI Summit venue amid row over China-bought robot dog |url=https://www.indiatvnews.com/news/india/galgotias-university-ordered-to-vacate-india-ai-summit-venue-amid-row-over-china-bought-robot-dog-2026-02-18-1030737 |publisher=India TV |date=18 Februarie 2026 |access-date=19 Februarie 2026}}</ref> Die Universiteit van Galgotias het 'n verskoning uitgereik en gesê dat die verteenwoordiger "swak ingelig" was en nie gemagtig was om met die pers te praat nie.<ref>{{cite news |title=Galgotias University apologises over Chinese robodog row at AI Summit |url=https://www.indiatvnews.com/news/india/galgotias-university-apologies-over-chinese-robodog-row-at-ai-summit-our-representative-was-ill-informed-2026-02-18-1030795 |publisher=India TV |date=18 Februarie 2026 |access-date=19 Februarie 2026}}</ref> Die voorval het politieke reaksies uitgelok, met die [[Indian National Congress]] wat dit gebruik het om die regering te kritiseer.<ref name="aljazeera-robot" /> Die kontroversie is versterk nadat die Unie-IT-minister Ashwini Vaishnaw vroeër 'n videogreep van die robot op sosiale media gedeel het, wat daarna verwyder is.<ref name="scmp-robot" /> ===Organisatoriese kwessies=== Op dag 1 van die Spitsberaad het Dhananjay Yadav, 'n entrepreneur gebaseer in Bengaluru, beweer dat sy produk tydens die Spitsberaad gesteel is. Hy het dit in 'n X-plasing as 'n pyn vir die mense bestempel. Hy het verder geskryf: "Dink hieraan: Ons het vir vlugte, verblyf, logistiek en selfs die stalletjie betaal. Net om te sien hoe ons draagbare toestelle in 'n hoësekuriteitsone verdwyn".<ref>{{Cite web |date=2026-02-17 |title=Bengaluru founder’s product stolen at Delhi AI summit, he calls it ‘shocking’ |url=https://www.hindustantimes.com/trending/bengaluru-founder-s-product-stole-at-delhi-s-ai-summit-he-calls-it-shocking-101771289633140.html |access-date=2026-02-19 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> Later is die gesteelde toestelle deur die Delhi-polisie teruggevind.<ref>{{Cite news |date=18 Februarie 2026 |title=Tech CEO thanks Delhi police for recovery of devices at AI summit expo, is roasted online |url=https://www.telegraphindia.com/india/tech-ceo-thanks-delhi-police-for-recovery-of-devices-at-ai-summit-expo-is-roasted-online/cid/2147885 |work=The Telegraph (India)}}</ref> Bloomberg het berig dat afgevaardigdes sonder kos of water gestrand gelaat is tydens 'n sekuriteitsinperking voor die Eerste Minister se besoek op 19 Februarie.<ref>{{cite news |title=India's Big AI Moment Starts on Chaotic Note as Modi Arrives |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2026-02-17/india-s-big-ai-moment-starts-on-chaotic-note-as-modi-arrives |work=[[Bloomberg News]] |date=17 Februarie 2026 |access-date=19 Februarie 2026}}</ref> Die spitsberaadlokaal is op 19 Februarie vir die publiek gesluit vir die Eerste Minister se besoek, wat gelei het tot kritiek van deelnemers wat vir daardie dag geregistreer het.<ref>{{cite web |title=India AI Impact Summit 2026 shut for public on Feb 19 for PM Modi visit |url=https://www.digit.in/news/general/india-ai-impact-summit-2026-shut-to-public-on-feb-19-for-pm-modi-visit-event-extended-till-feb-21.html |website=Digit |date=Februarie 2026 |access-date=19 Februarie 2026}}</ref> ===Protesaksies deur die Indian Youth Congress (IYC)=== Op 20 Februarie het sommige lede van die Indian Youth Congress (IYC) binne die lokaal protesaksies gehou met slagspreuke soos "PM is in die gedrang" en kritiek op die onlangse handelsooreenkoms tussen Indië en die VSA. Vier van hierdie lede is op 22 Februarie deur die hof in polisie-aanhouding gestuur.<ref name="p265">{{cite web | last=Jha | first=Prashant | title=Youth Congress protest at AI Summit imperilled India's diplomatic image: Delhi court sends 4 to police custody | website=Bar and Bench - Indian Legal news | date=2026-02-22 | url=https://www.barandbench.com/news/youth-congress-protest-at-ai-summit-imperilled-indias-diplomatic-image-delhi-court-sends-4-to-police-custody | access-date=2026-02-22}}</ref> Terwyl die [[Bharatiya Janata Party|Bharatiya Janta Party]] hierdie proteste veroordeel het, het hul woordvoerder, Shehzad Poonawalla, gesê: "Van anti-BJP het julle anti-nasionaal geword? As julle 'n probleem met die BJP het, protesteer dan by die BJP-kantoor, Jantar Mantar, of buite die PM se kantoor. Maar die mense van die land en hul alliansievennote veroordeel hulle vir hul poging om Indië voor die hele wêreld by die KI-beraad te laster."<ref name="w233">{{cite web | title='Congress is anti-national...': BJP's Shehzad Poonawalla on IYC protest at AI summit | website=Lokmat Times | date=2026-02-21 | url=https://www.lokmattimes.com/national/congress-is-anti-national-bjps-shehzad-poonawalla-on-iyc-protest-at-ai-summit/ | access-date=2026-02-22}}</ref> Kongresleier Harish Rawat het die proteste verdedig en gesê: "Dit is ook 'n feit dat KI 'n instrument in die hande van 'n paar individue kan word... Dit is die opposisie se werk om daarteen te waarsku... Dit is nie die eerste keer dat sulke internasionale geleenthede teengestaan word nie. Ek weet hoe die BJP tydens die Statebondspele betoog het... Om te sê dat sulke teenkanting vir die eerste keer gebeur het, is nie korrek nie. Die BJP het dit gedoen terwyl hulle in die opposisie was."<ref name="k541">{{cite web | last=Inputs) | first=TNM (With ANI | title=Congress Leader Defends Youth Congress Protest at AI Summit | website=The News Mill | date=2026-02-21 | url=https://thenewsmill.com/2026/02/congress-leader-defends-indian-youth-congress-protest-at-india-ai-impact-summit/ | access-date=2026-02-22}}</ref> Hierdie betogers is op 2 Maart deur die hooggeregshof van Delhi op borgtog vrygelaat.<ref name="q635">{{cite web | last=Thapliyal | first=Nupur | title=AI Summit Protest: Delhi Court Grants Bail To 9 Indian Youth Congress Workers; Says Protest Was 'Political Critique' | website=Live Law | date=2026-03-02 | url=https://www.livelaw.in/news-updates/ai-summit-protest-political-critique-9-accused-get-bail-525132 | access-date=2026-03-02}}</ref> ==Media ontvangs== ''Bloomberg News'' het berig dat Eerste Minister Modi die beraad gebruik het om Indië se globale KI-ambisies te bevestig na 'n uitdagende jaar in [[buitelandse beleid]].<ref>{{cite news |title=Modi Seizes AI Summit to Assert India's Global Ambitions After Tough Year |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2026-02-17/modi-seizes-ai-summit-to-assert-india-s-global-ambitions-after-tough-year |work=Bloomberg News |date=17 Februarie 2026 |access-date=19 Februarie 2026}}</ref> ''TechPolicy.Press'' het verskeie kritiese ontledings van die beraad gepubliseer. Een artikel het aangevoer dat die beraad se struktuur "multinasionale korporasies gelykheid met soewereine regerings" verleen het deur die CEO Roundtable en Leaders' Plenary, terwyl dit geen ekwivalente hoëvlakplatform vir die burgerlike samelewing, arbeidsleiers of menseregteverdedigers bied nie. 'n Afsonderlike ontleding het aangevoer dat Indië se benadering tot KI-bestuur, soos Frankryk s'n daarvoor, die berade hoofsaaklik as handelsgeleenthede behandel het, en dat enige Delhi-verklaring waarskynlik nie in substantiewe globale bestuursverbintenisse sou vertaal nie.<ref>{{cite web |title=India's AI Summit Could Prove to be New Delhi's Lost Opportunity |url=https://www.techpolicy.press/indias-ai-summit-could-prove-to-be-new-delhis-lost-opportunity/ |website=TechPolicy.Press |date=19 Februarie 2026 |access-date=19 Februarie 2026}}</ref> ''TechPolicy.Press'' het ook berig dat die Verenigde State se afvaardiging by die beraad aangekom het met 'n agenda wat op "oorheersing" eerder as samewerking gesentreer is, en KI as 'n [[geopolitiek]]e wedloop teen die [[Volksrepubliek China]] geraam het.<ref>{{cite web |title=US Delegation Heads to India AI Summit Intent on 'Domination' |url=https://www.techpolicy.press/us-delegation-heads-to-india-ai-summit-intent-on-domination/ |website=TechPolicy.Press |date=16 Februarie 2026 |access-date=19 Februarie 2026}}</ref> ''Outlook India'' het 'n ontleding gepubliseer van die beraad se betrokkenheid by KI-risiko's, insluitend omgewingsimpak, arbeidsverplasing en die potensiaal vir toesig en vooroordeel.<ref>{{cite web |title=AI Impact Summit 2026: The Dark Side Of Tech, Analysed |url=https://www.outlookindia.com/national/ai-impact-summit-2026-the-dark-side-of-tech-analysed |website=Outlook India |access-date=19 Februarie 2026}}</ref> ==Globale KI-beraadreeks== {| class="wikitable" |+ Globale KI-beraadreeks |- ! Jaar !! Naam !! Plek !! Gasheer |- | 2023 || [[KI-Veiligheidsberaad]] || [[Bletchley Park]], Verenigde Koninkryk|| {{vlagland|Verenigde Koninkryk}} [[Verenigde Koninkryk]] |- | 2024 || KI beraad || [[Seoul]], Suid-Korea || {{vlagland | Suid-Korea }} [[Suid-Korea]] |- | 2025 || KI beraad || [[Parys]], Frankryk || {{vlagland|Frankryk}} [[Frankryk]] |- | 2026 || KI-Impakberaad || [[New Delhi]], Indië || {{flagicon| Indië}} [[Indië]] |- | 2027 || KI-beraad || [[Genève]], Switserland || {{vlagland|Switserland}}<ref name="auto"/> |- | 2028 || KI-beraad || Verenigde Arabiese Emirate || {{vlagland|Verenigde Arabiese Emirate}}<ref>{{cite news |title=Switzerland to host 2027 AI Summit in Geneva; UAE in 2028: President Parmelin |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/switzerland-to-host-2027-ai-summit-in-geneva-uae-in-2028-president-parmelin-101771514558469.html |work=Hindustan Times |date=19 Februarie 2026 |access-date=4 Maart 2026}}</ref> |} == Oorhoofse evaluasie== Die KI-impakberaad 2026 het as ’n belangrike internasionale platform gedien vir die bespreking van die vinnig groeiende invloed van kunsmatige intelligensie op ekonomieë, samelewings en geopolitiek. Anders as baie tegnologie-gefokusde konferensies het die beraad doelbewus die breër impak van KI beklemtoon, insluitend regulering, ontwikkeling, arbeidsmarkte en globale samewerking. Die beraad het ook die toenemende rol van Indië as ’n strategiese speler in die globale KI-ekosisteem beklemtoon, veral as ’n brug tussen ontwikkelde en ontwikkelende ekonomieë. Die beraad weerspieël ’n verskuiwing in internasionale debat: van die vraag of KI ’n transformerende tegnologie is, na die vraag hoe state en instellings die transformasie moet bestuur. Daarmee illustreer die beraad ook die groeiende neiging dat KI nie meer slegs ’n tegnologiese onderwerp is nie, maar ’n kernkwessie van globale beleid, ekonomiese mededinging en maatskaplike aanpassing. == Verwysings == {{Verwysings|3}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kunsmatige intelligensie]] na0hvlm31sk0m3gh5p20gdql9iru0fr J.J. Alcock 0 463094 2968764 2913497 2026-09-19T18:23:39Z InternetArchiveBot 131157 Red 0 verwysing(s) en merk 1 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2968764 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = J.J. Alcock | bynaam = | beeld = | beeldbeskrywing = | onderskrif = | geboortenaam = Marc Alcock | geboortedatum = | geboorteplek = | dood_datum = | sterfteplek = | ouers = | titel = | nasionaliteit = Suid-Afrikaner | beroep = Stigter van Minanawe Marketing en Kasinomics | ander = | bekend = Entrepreneur | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = | party = | huweliksmaat | kinders = | webblad = | handtekening = }} '''J.J. Alcock''' (gebore as '''Marc Alcock''') is 'n [[Suid-Afrika|Suid-Afrikaanse]] [[entrepreneur]], [[skrywer]], spreker en [[bemarking]]spesialis wat veral bekend is vir sy werk oor die informele ekonomie en [[township]]markte in Suid-Afrika. Hy was die stigter van Minanawe Marketing, 'n bemarkingsagentskap wat op die massa- en informele mark gefokus het, en is later die stigter van '''Kasinomics''', 'n adviesonderneming wat strategieë en markinsigte vir die informele sektor verskaf.<ref>https://www.kasinomics.co.za/</ref> == Vroeë lewe == Alcock het in Msinga, [[KwaZulu-Natal]], grootgeword. Sy ouers, die gemeenskapsaktiviste Neil en Creina Alcock, het saam met die plaaslike [[Zoeloes|Zoeloe]]gemeenskap gewoon. Die gesin het in 'n tradisionele hut sonder elektrisiteit en lopende water gewoon, en Alcock het saam met plaaslike Zoeloeseuns grootgeword. Hy is tuis onderrig en het vlot [[isiZulu]] leer praat.<ref>https://www.ggalcock.com/about-gg/</ref> == Loopbaan == Gedurende sy lewe was Alcock onder meer 'n [[sjebeen]]eienaar, politieke aktivis, gemeenskapswerker en avonturier. In 1999 het hy Minanawe Marketing gestig, 'n onderneming wat baanbrekerswerk gedoen het met bemarking aan township- en informele markte in Suid-Afrika. Ná die verkoop van Minanawe het hy Kasinomics gestig, wat besigheidsadvies, verbruikersinsigte en roete-na-mark-strategieë vir die informele ekonomie verskaf.<ref>https://intermediaries.10x.co.za/thinkinvesting/speaker/gg-alcock/{{Dooie skakel|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Alcock word beskou as 'n denkleier oor die informele ekonomie en tree gereeld op as spreker oor entrepreneurskap, [[kultuur]], diversiteit en [[bemarking]] aan massa- en townshipmarkte.<ref>https://www.famousfaces.co.za/artists/gg-alcock/</ref> == Skryfwerk == Alcock is die outeur van verskeie boeke, waaronder: *''KasiNomics: African Informal Economies and the People Who Inhabit Them'' (2015) *''KasiNomic Revolution: The Rise of African Informal Economies'' *''Born White, Zulu Bred'' (2023), 'n memoire oor sy grootwordjare in landelike KwaZulu-Natal.<ref>https://traceymcdonaldpublishers.com/product/kasinomics-by-gg-alcock/</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Alcock, J.J.}} [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse entrepreneurs]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse hoof- uitvoerende beamptes]] lf7m2yqo87jj6anngunl1xfjgzy3t1l Hornbostel-Sachs-stelsel 0 468845 2968673 2967294 2026-09-19T15:37:29Z InternetArchiveBot 131157 Red 2 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2968673 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Orquesta Filarmonica de Jalisco.jpg|duimnael|regs|upright=1.5|Die Filharmoniese Orkes van Jalisco, waarin die eerste vier hoofklasse van musiekinstrumente volgens Hornbostel en Sachs verteenwoordig is.]] Die '''Hornbostel-Sachs-stelsel''' is 'n klassifikasiestelsel vir [[musiekinstrument]]e wat deur [[Erich Moritz von Hornbostel]] en [[Curt Sachs]] ontwerp is. Dit is in 1914 in die tydskrif ''Zeitschrift für Ethnologie'' onder die titel ''Systematik der Musikinstrumente. Ein Versuch.'' gepubliseer.<ref name="hs1914" /> Hierdie stelsel en afgeleides daarvan word tans die algemeenste gebruik in die [[organologie|musiekinstrumentkunde]] (organologie), die [[etnomusikologie]] en enige ander vakgebied wat 'n indeling van instrumente vereis. Die stelsel is aanvanklik in die Engelstalige wêreld met huiwering ontvang; 'n Engelse vertaling het eers in 1961 onder die titel ''Classification of Musical Instruments'' in ''The Galpin Society Journal'' verskyn.<ref name="gsj1961" /> In die 1970's het die stelsel ook internasionaal die vakkundige standaard geword, en dit is tot vandag toe die belangrikste klassifikasiestelsel in die instrumentkunde. Die stelsel is in 2011 bygewerk as deel van die werk van die projek ''Musical Instrument Museums Online'' (MIMO),<ref name="mimo" /><ref name="hersiening2011" /> wat aanlyn toegang gee tot die versamelings van baie nasionale musiekinstrumentmuseums. == Geskiedenis == === Mahillon se klassifikasie === [[Victor-Charles Mahillon]] (1841–1924), stigter en eerste kurator van die instrumentemuseum in [[Brussel]] (gestig in 1877), was die skepper van 'n klassifikasie van musiekinstrumente. Dit is geïnspireer deur 'n indeling uit 'n Hindoeteks, die ''Natyasastra'' van Bharata Muni, wat vermoedelik uit die 1ste of 2de eeu dateer. Daardie teks onderskei tussen "gespanne" instrumente (''tata vadya''), naamlik [[snaarinstrument]]e; "oortrekte" instrumente (''avanaddha vadya''), naamlik [[Membranofoon|instrumente met 'n vel]]; "geslane" of "vaste" instrumente (''ghana vadya''), naamlik [[Idiofoon|slaginstrumente sonder vel]]; en "hol" instrumente (''sushira vadya''), naamlik [[blaasinstrument]]e.<ref name="ethno_trad" /> Mahillon het instrumente in 1888 in vier hoofkategorieë verdeel volgens die aard van die materiaal waarin die klankvoortbrengende trilling ontstaan, oftewel die "trillende klankstof":<ref name="ethno_sh" /> * 'n lugkolom; * 'n snaar; * 'n vel; * die liggaam van die instrument self. Die inrigtings en tegnieke waarmee hierdie vier basiese materiale in werking gestel word, bepaal daarna die onderkategorieë. Die eerste drie is "die sogenaamde slap of elastiese stowwe wat deur die snare, die velle en die lug verteenwoordig word". Die laaste groep, wat later [[Idiofoon|idiofone]] genoem is, bestaan daarenteen "gewoonlik uit stywe stowwe (plantaardig, dierlik of mineraal: hout, bamboes, horing, been, metaal, klip, plastiek, glas ...)".<ref name="ethno_sh" /> Mahillon, wat 'n groot versameling nie-Europese instrumente bestuur het, het 'n klassifikasiestelsel gesoek wat op die instrument self kon steun, sonder gegewens buite die fisiese struktuur daarvan soos herkoms, funksie of speelwyse. Sy indeling het homself eers in die etnomusikologie en die buite-Europese organologie bewys, maar dit het ook 'n baie deegliker studie van Europese instrumente moontlik gemaak. Mahillon se stelsel het egter enkele gebreke gehad, veral 'n gebrek aan eenduidigheid, aangesien dieselfde instrument in twee onderskeie klasse kon tuishoort. Mahillon klassifiseer die [[viool]] byvoorbeeld as 'n snaarinstrument, wat heeltemal logies is (want dit is die trilling van die snare wat die klank voortbring, wat dan deur die resonanskas versterk word); dit is egter moeilik om te sê of die instrument daarna as 'n stryk- of as 'n tokkelinstrument geklassifiseer moet word, want die viool laat albei speelwyses toe. Mahillon, wat van hierdie probleem bewus was, het probeer om sy stelsel te regverdig deur te bepaal dat slegs die "normale" gebruik vir die indeling tel; dit kan egter moeilik wees om daardie "normale" gebruik vir 'n onbekende instrument vas te stel waarvan die herkoms, speelwyse en funksie nie bekend is nie. === Hersiening en sistematisering deur Hornbostel en Sachs === Die musiekwetenskaplikes Curt Sachs (Duits, 1881–1959) en Erich Moritz von Hornbostel (Oostenryks, 1877–1935) het 'n hersiening en sistematisering van Mahillon se klassifikasie opgestel en dit in 1914 gepubliseer.<ref name="hs1914" /> Mahillon se indeling was hoofsaaklik op die in Europa verspreide instrumente gebaseer; Hornbostel en Sachs het die stelsel so uitgebrei dat dit die indeling van alle instrumente uit al die kulture van die wêreld moontlik maak. Hulle het die klassifikasiekriteria tot elemente van die struktuur van die instrumente beperk. Selfs waar die kriterium die speelwyse is (by die idiofone en membranofone), kan dit uitsluitlik uit die struktuur van die instrument afgelei word. Daardeur word dit moontlik om elke instrument bloot op grond van 'n ondersoek van sy eie eienskappe te klassifiseer, sonder enige verdere gegewens oor sy speelwyse, funksie of herkoms. Dit is 'n klassifikasie van etnomusikoloë, wat in die eerste plek op buite-Europese musiek en instrumente betrekking het, waaroor die kontekstuele inligting dikwels baie skraal is. Hul doel was tegelyk 'n uitbreiding van die grondbeginsel van Mahillon se klassifikasie en 'n presieser, meer sistematiese beskrywing van die strukturele inrigtings vir klankvoortbringing, sodat alle vorme van alle instrumente uit alle kulture van die wêreld eenduidig – dus sonder Mahillon se dubbelsinnighede – geklassifiseer en aangedui kan word: instrumente wat bekend is, wat nog ontdek moet word, of wat bloot denkbaar is. Met die opkoms van elektriese musiekinstrumente het Sachs in 1940 'n vyfde hoofgroep bygevoeg.<ref name="sachs1940" /> == Beginsel en opbou == Die stelsel is formeel op die [[Dewey-klassifikasiestelsel]] vir biblioteke gemodelleer. Dit het vyf hoofklasse, elk met verskeie vlakke daaronder, wat in totaal op meer as 300 basiese kategorieë neerkom. Die stelsel is hiërargies opgebou. Elke kategorie stem met 'n syfer ooreen, en met elke stap van verdere verfyning word 'n syfer bygevoeg, sodat die getal syfers toeneem soos die aanduiding meer bepaald word. Onder die hoofgroepe volg die eerste subgroepe as getalle met twee syfers, daarna hul subgroepe met drie syfers, en so voorts. Die getalle word ter wille van leesbaarheid met punte in groepe van drie syfers verdeel. Die [[xilofoon]] staan byvoorbeeld in die groep 111.212. 'n Lang klassifikasienommer beteken nie noodwendig dat die instrument ingewikkeld is nie. Die ventiellose bugel het byvoorbeeld die nommer 423.121.22, hoewel dit as 'n betreklik eenvoudige instrument beskou word. Die syfers dui die volgende aan: * '''4''' – dit is 'n blaasinstrument * '''42''' – die trillende lug word deur die instrument self begrens * '''423''' – die lippe van die speler laat die lug regstreeks tril (in teenstelling met 'n instrument met 'n riet soos die [[klarinet]], of 'n instrument waarin die lugstroom op 'n snede breek soos die [[fluit]]) * '''423.1''' – die lippe van die speler is die enigste middel om die toonhoogte te verander (daar is dus geen ventiele soos by die trompet nie) * '''423.12''' – die instrument is buisvormig eerder as 'n skulpinstrument * '''423.121''' – die speler blaas in die einde van die buis, nie in die sykant nie * '''423.121.2''' – die buis is gebuig of geknik, nie reguit nie * '''423.121.22''' – die instrument het 'n mondstuk Die nommer 423.121.22 identifiseer nie die bugel eenduidig nie, maar merk dit as 'n bepaalde soort instrument wat baie met ander instrumente in dieselfde klas in gemeen het. Die brons ''lur'', 'n instrument wat tot die [[Bronstydperk]] terugdateer, word ook as 423.121.22 geklassifiseer. === Agtervoegsels === Na die nommer kan 'n aantal agtervoegsels bygevoeg word. 'n '''8''' dui aan dat die instrument 'n klawerbord het, en 'n '''9''' dat dit meganies aangedryf word. Daarbenewens het elke hoofgroep sy eie agtervoegsels vir besonderhede wat nie as beslissend vir die grondaard van die instrument beskou word nie. By die membranofone kan agtervoegsels byvoorbeeld aandui of die vel van 'n trom vasgeplak, vasgespyker of aan die romp vasgeryg is; by die snaarinstrumente met die vingers, met 'n plektrum of met 'n strykstok bespeel word. Die ou [[klavier]] word so met die nommer 314.122-4-8 aangedui:<ref name="meeus" /> * '''3''' – dit is 'n snaarinstrument * '''31''' – 'n eenvoudige snaarinstrument, of siter * '''314''' – 'n bordsiter * '''314.1''' – 'n eintlike bordsiter * '''314.12''' – die instrument het 'n resonator * '''314.122''' – die resonator is kasvormig * '''314.122-4''' – die instrument word met hamers bespeel * '''314.122-4-8''' – die hamers word deur 'n klawerbord in werking gestel === Saamgestelde instrumente === Dit is ook moontlik om instrumente te klassifiseer wat elemente uit meer as een groep bevat. Sulke instrumente kan besonder lang nommers hê waarin ook dubbelpunte en koppeltekens gebruik word. Hornbostel en Sachs verwys self na die geval van verskillende [[doedelsak]]ke waar sommige van die pype 'n enkelriet (soos 'n klarinet) en ander 'n dubbelriet (soos 'n [[hobo]]) het. == Kritiek en beperkings == Die probleem van hierdie klassifikasie kom uit die sistematisering self. Omdat die kriteria hulle uitsluitlik op fisiese gegewens rig wat deur die blote ondersoek van die instrument kenbaar is, word alle ander sosiaal-musikale gegewens van die indeling uitgesluit. Daar is dus nie uit die nommer op te maak of 'n instrument slegs vir godsdienstige doeleindes gebruik word nie, of dit net vir 'n bepaalde seremonie bespeel word, of dit 'n sentrale rol in die groepsverhoudinge van 'n bepaalde kultuur speel, en so meer. Die karakterisering en indeling van 'n instrument is trouens net die eerste stap van die ontleding daarvan: {{Aanhaling|teks=Ons sal die instrument wel kan katalogiseer, maar die vraag na sy gebruik sal daarmee glad nie opgelos wees nie. Die klassifikasie is dus net 'n voorlopige stap, en die eintlike organologiese studie bly nie by die kategorisering van die ondersoekte instrument nie. Dit is op die volledigste moontlike kennis daarvan gerig, sowel musikaal (speeltegniek, omvang, akoestiese werking ...) as sosiokultureel (bouwyse, simboliek, funksie, verbode ...).|teken=Portail d'ethnomusicologie<ref name="ethno_sh_limiete" />}} Die stelsel laat ook musiekwetenskaplikes en organoloë wat hulle uitsluitlik op [[Musiek|Europese musiek]] rig, ontevrede. Dit maak naamlik geen werklike onderskeid tussen instrumente wat so verskillend is soos die viool, die gamba, die [[kontrabas]], die [[kitaar]] en die luit nie, wat almal in dieselfde kategorie beland: snaarinstrumente (klas 3), saamgesteld (32, die resonator is 'n integrale deel van die instrument), generiese luite waarvan die snaarvlak parallel met die oppervlak van die resonator loop (321), met 'n steel (321.3), waar die steel "aan die resonator vas is of in sy verlenging gekerf is" (321.32),<ref name="meeus" /> en met 'n kasvormige resonanskas (321.322).<ref name="solfege" /> Die nommer 321.322 dui dus die viool net so goed as die kitaar aan. Die stelsel onderskei gevolglik nie tussen snaarinstrumente wat oorwegend gestryk word en dié wat oorwegend getokkel word nie; die twee word in dieselfde klas saamgevoeg. Violiste speel wel ook ''pizzicato'' (dus deur die snaar te tokkel), en in die [[jazz]] word die kontrabas selfs hoofsaaklik getokkel; sommige hedendaagse musikante gebruik ook by wyse van eksperiment 'n strykstok op 'n kitaar se snare. Nogtans verskil die inrigting vir klankvoortbringing, die manier waarop die instrument gehou word, die speeltegnieke en die strukturele keuses van die instrumentmaker aansienlik tussen 'n viool en 'n kitaar, en die klassifikasie gee dit nie genoeg weer nie. Hornbostel en Sachs was natuurlik van hierdie moeilikheid bewus, maar hul hoofdoel was om die dubbelsinnigheid op te los wat Mahillon se klassifikasie aangekleef het (dieselfde instrument in twee verskillende klasse). Aangesien daardie dubbelsinnigheid uit die verskeidenheid speelwyses op een instrument voortkom, het hulle die speelwyse doelbewus as onderskeidende kriterium vir die vorming van klasse buite rekening gelaat. Daarmee neem hulle wetend die teenoorgestelde risiko, naamlik dié van willekeurige samevoeging. Om daardie risiko te beperk, het hulle bykomende agtervoegsels by die klasnommers geskep om tog te onderskei wat in die struktuur of samestelling van 'n instrument (die meganiek van 'n klawerbord, die hamers en vilte van 'n klavier, of die aanwesigheid van 'n vaste hulpmiddel soos die strykstok van 'n viool) die oorwegende speelwyse bepaal. Die viool, met klasnommer 321.322, kan so die agtervoegsels "7" (snare deur wrywing in trilling gebring) en "1" (met 'n strykstok, teenoor 'n wiel of 'n band) kry: 321.322-7-1 wanneer dit met die strykstok bespeel word. Hierdie agtervoegsels is egter uitruilbaar en behoort nie eintlik tot die klasnommer nie, sodat die viool ook as 321.322-5 aangedui kan word (snare met die blote hand of vingers bespeel, sonder plektrum) wanneer dit ''pizzicato'' bespeel word.<ref name="meeus" /> Net so word die klavier as 314.122-4-8 aangedui, met die agtervoegsels "4" (snare deur hamers geslaan) en "8" (wat deur 'n klawerbord in werking gestel word). In kontemporêre musiek (die voorbereide klavier) of in jazz word die snare van die klavier soms direk met die vingers getokkel, in afwisseling met spel op die klawerbord, om klankkleurwisselinge te verkry. In daardie geval verander die agtervoegsel na 314.122-4/5-8, waar "4/5" beteken dat die snare afwisselend deur die hamers geslaan of met die blote vingers bespeel word. Nog 'n voorbeeld: die resonanskas van 'n kitaar word soms as slaginstrument gebruik wat met die hand of die vingers geslaan word om 'n bepaalde ritmiese effek te verkry, soos by die ''golpe''-tegniek van die flamenkokitaar; die kitaar kan nogtans nie werklik onder die slaginstrumente ingedeel word nie. Die bykomende agtervoegsels laat dus toe dat die groot verskeidenheid gebruike wat musikante vir een instrument uitgedink het, gedeeltelik in ag geneem word. Die grense tussen die kategorieë is dan ook skerper afgebaken as in Mahillon se klassifikasie. Nietemin bly die Hornbostel-Sachs-stelsel tans die algemeenste in gebruik, omdat dit ten spyte van sy gebreke die wetenskaplik bestendigste en duidelikste stelsel is. === Wisselende strukturele interpretasies === In sommige gevalle verskil die strukturele interpretasie van bepaalde organologiese elemente van skrywer tot skrywer, sodat dieselfde instrument in verskillende kategorieë beland. Die ''koto'' en die ''qin'' word so óf as 312.22<ref name="carmentis" /> óf as 314.122 geklassifiseer.<ref name="mimovocab" /> In die eerste geval word die geboë klankbord as in wese van 'n prototipe uit 'n bamboessegment afgelei beskou, en in die tweede geval as 'n bord met 'n kasvormige resonator. Die musiekmuseum van die Parysse filharmonie gebruik vir hierdie instrumente weer die naam "siter op 'n geboë tafel", wat beskrywend juister is maar met geen kategorie van die stelsel ooreenstem nie.<ref name="philharmonie" /> === Die plek van die elektrofone === Hedendaagse etnomusikoloë soos Margaret Kartomi<ref name="kartomi1990" /> en Ellingson<ref name="ellingson" /> stel voor dat, in ooreenstemming met die gees van die oorspronklike stelsel – indeling volgens dít wat die klank eerste voortbring – slegs onderkategorie 53 in die klas van die elektrofone behoort te bly. So is meer onlangs voorgestel dat byvoorbeeld die pyporrel (selfs waar dit elektriese klawertraksie gebruik om lugventiele te beheer) in die klas van die blaasinstrumente bly, en die elektriese kitaar in dié van die snaarinstrumente. Dieselfde argument word ook op onderdele van die vierde hoofgroep toegepas: aangesien dit die tong (lamel) is wat by 'n deurslaantong (412.13) die klank eerste voortbring, sou sulke instrumente eerder by die lamellofone as by die blaasinstrumente hoort.<ref name="kartomi1990" /> == Die klassifikasie == Die indeling hieronder volg die oorspronklike weergawe van 1914.<ref name="hs1914" /> Die voorbeelde en die geografiese verwysings is dié wat Hornbostel en Sachs self gegee het, en hulle gebruik die plekname van hul tyd. Die MIMO-hersiening van 2011 het talle onderafdelings bygevoeg en enkeles hernommer (sien onder). === Idiofone (1) === {{Hoofartikel|Idiofoon}} Die materiaal van die instrument gee danksy sy styfheid en elastisiteit die toon af, sonder dat gespanne velle of snare nodig is. Die woord is uit die Griekse ἴδιος (''idios'', "eie") en φωνή (''phonē'', "klank, stem") gevorm en beteken dus letterlik "wat self klank voortbring". Dit is die trilling van die materiaal wat dié van die lug meebring, en nie 'n gebroke lugstroom wat die liggaam van die instrument laat tril soos by 'n blaasinstrument nie. Die stelsel voorsien vier speelwyses wat deur die struktuur van 'n idiofoon bepaal word: slaan (klas 11), tokkel (12), wryf (13) en blaas (14). In hierdie klas hoort onder meer die xilofoon, die marimba, die klokkespel en die glasharmonika. ==== Slagidiofone (11) ==== Die instrument word deur perkussie in trilling gebring. ===== Direk geslane idiofone (111) ===== Die speler voer self die slaanbeweging uit: enige meganiese tussenskakels, klopper, klawerbord, luitoue en dergelike word nie in berekening gebring nie. Beslissend is dat die speler enkele, skerp begrensde slae kan uitlok en dat die instrument vir hierdie soort perkussie ingerig is. * 111.1 Teenslagidiofone of klappers – Twee of meer gekoördineerde klinkende dele word teen mekaar geslaan. ** 111.11 Teenslagstawe of stafklappers – Annam, Voor-Indië, Marshalleilande. ** 111.12 Teenslagplate of plaatklappers – China en Voor-Indië. ** 111.13 Teenslaggeute of geutklappers – Birma. ** 111.14 Teenslagvate of vatklappers – 'n Geringe uithouing in 'n bord tel al as vat. *** 111.141 [[Kastanjette]] – Natuurlike en uitgeholde vatklappers. *** 111.142 [[Simbaal|Simbale]] – Uitgeboë vatklappers. * 111.2 Aanslagidiofone – Die instrument word met 'n nieklinkende voorwerp (hand, klopper, stok) of teen so 'n voorwerp (die liggaam, die grond) geslaan. ** 111.21 Aanslagstawe *** 111.211 (Selfstandige) aanslagstawe – Japan, Annam, die Balkan; ook die driehoek hoort hier. *** 111.212 Stelle aanslagstawe – Verskeie aanslagstawe van verskillende toonhoogte is tot een instrument verenig. Alle xilofone, sover hul klinkende dele nie in twee vlakke lê nie. ** 111.22 Aanslagplate *** 111.221 (Selfstandige) aanslagplate – In die Oosters-Christelike kerk. *** 111.222 Stelle aanslagplate – Litofone (China), ook die meeste metallofone. ** 111.23 Aanslagbuise *** 111.231 (Selfstandige) aanslagbuise – Houttrom, buisklok. *** 111.232 Stelle aanslagbuise – Tubafoon, buisxilofoon. ** 111.24 Aanslagvate *** 111.241 Gongs – Die trilling neem na die kruin toe. **** 111.241.1 (Selfstandige) gongs – Suid- en Oos-Asië; ook die sogenaamde metaaltromme, beter kettelgongs, hoort hier. **** 111.241.2 Stelle gongs – Suidoos-Asië. *** 111.242 [[Klok]]ke – Die trilling neem na die kruin af. **** 111.242.1 (Selfstandige) klokke ***** 111.242.11 Staanklokke – Die vat staan op die hand of op 'n kussing; die opening wys boontoe. China, Indosjina en Japan. ***** 111.242.12 Hangklokke – Die klok hang aan die kruin. ****** 111.242.121 Klopperhangklokke – Geen vaste klepel nie, maar 'n afsonderlike klopper. ****** 111.242.122 Klepelklokke – Die klok het 'n vaste klepel. **** 111.242.2 Klokkespele – Onderverdeling soos by 111.242.1. ===== Indirek geslane idiofone (112) ===== Die speler voer self geen slaanbeweging uit nie; die perkussie ontstaan eers indirek as gevolg van 'n anders geaarde beweging van die speler. Dit lê in die bestemming van die instrument om klank- of geraaskomplekse te laat hoor, en nie enkele slae nie. Indirek geslane idiofone bring gewoonlik geen klank van bepaalde toonhoogte voort nie, wat by direk geslane idiofone dikwels wel die geval is. * 112.1 Skudidiofone of rammelaars – Die speler voer 'n skudbeweging uit. ** 112.11 Ryrammelaars – Deurboorde selfklinkende liggame is saam opgeryg en slaan met die skud teen mekaar. *** 112.111 Snoerrammelaars – Die rammelliggame is op 'n snoer gery: halssnoere met opgerygde skulpe. *** 112.112 Staframmelaars – Die rammelliggame is op 'n staaf of ring gery: die sistrum met ringe. ** 112.12 Raamrammelaars – Die rammelliggame is aan 'n voorwerp vas en slaan daarteen. *** 112.121 Pendelrammelaars – Die rammelliggame hang vry aan die raam: die dansskild met rammelringe. *** 112.122 Glyrammelaars – Nieklinkende liggame gly in uitkepings van 'n klinkende liggaam heen en weer en bring dit in trilling, of klinkende liggame gly in uitkepings van 'n nieklinkende liggaam heen en weer en word met elke stamp daardeur in trilling gebring: die ''angklung'', die jonger sistrum met stawe. ** 112.13 Vatrammelaars – Die rammelliggame is in 'n vat ingesluit en slaan teen mekaar, teen die vatwand, of gewoonlik teen albei: vrugkapsules met sade, belletjies met vry ingeslote klankkoeëltjies. * 112.2 Skraapidiofone – Die speler voer direk of indirek 'n skraapbeweging uit: 'n nieklinkende liggaam beweeg oor 'n getande klinkende liggaam en word beurtelings deur die tande gelig en teen die oppervlak geskiet, of 'n elastiese klinkende liggaam beweeg oor 'n getande nieklinkende liggaam en kry op dieselfde manier 'n reeks slae. Hierdie groep moenie met die wryfidiofone verwar word nie. ** 112.21 Skraapstawe – 'n Getande staaf word met 'n stokkie geskraap. *** 112.211 Skraapstawe sonder resonator – Suid-Amerika, Voor-Indië (die gekerfde musiekboog), die Kongo. *** 112.212 Skraapstawe met resonator – Usambara en Oos-Asië. ** 112.22 Skraapbuise – Suid-Indië. ** 112.23 Skraapvate – 'n Vat met 'n gevoorde oppervlak word geskraap. Suid-Amerika en die Kongogebied. ** 112.24 Skraapwiele of ratels – 'n Tandwiel waarvan die as as steel dien, en 'n tong binne 'n raam wat vry om dieselfde steel draai; met die omswaai slaan die tong teen die tande van die wiel. Europa en Voor-Indië. * 112.3 Splytidiofone – Instrumente in die vorm van verende tange waarvan die punte aan mekaar raak; die punte word met 'n stokkie van mekaar geruk sodat hulle deur hul elastisiteit weer teen mekaar slaan. China, Malakka, Persië, die Balkan. ==== Tokkelidiofone (12) ==== Tonge, dit wil sê elastiese plaatjies wat aan een kant vas is, word weggebuig sodat hulle deur hul elastisiteit na die russtand terugkeer. Hul trilling word dikwels deur 'n resonator versterk: 'n kas, 'n vat, 'n uitgeholde droë vrug, of die mond van die speler. ===== In raamvorm (121) ===== Die tong tril binne 'n raam of beuel. * 121.1 ''Cricri'' – Die tong is uit 'n dop gesny sodat dit daarin 'n resonator het. Melanesië. * 121.2 Mondharpe – Die tong sit binne 'n staaf- of plaatvormige raam en het die mond as resonator nodig. ** 121.21 Idioglotte mondharpe – Die tong is uit die raam gesny en hang aan die voet daarmee saam. Agter-Indië, Indonesië en Melanesië. ** 121.22 Heteroglotte mondharpe – Die tong is op die raam vasgemaak. *** 121.221 (Selfstandige) heteroglotte mondharpe – Europa, Voor-Indië, China. *** 121.222 Stelle heteroglotte mondharpe – Verskeie heteroglotte mondharpe van verskillende stemming is tot een instrument verenig: die ''aura''. ===== In bord- of kamvorm (122) ===== Tonge is op 'n bord vasgeryg of soos kamtande uit 'n bord gesny. Die tonge is aan een punt aan 'n draer vas, aan die ander punt vry, en lig deur 'n sadel opgehef. * 122.1 Met vasgerygde tonge ** 122.11 Sonder resonator – Alle ''zanzas'' met 'n enkele bord. ** 122.12 Met resonator – Alle ''zanzas'' met 'n kas of skaal onder die bord. Hier hoort ook die ''mbira'' van Afrika en die Karibiese ''marímbula''. * 122.2 Met uitgesnyde tonge – 'n Stiftrol tokkel die tonge: speeldose (Europa). ==== Wryfidiofone (13) ==== Die instrument word deur wrywing in trilling gebring. Die elemente kan afsonderlik of in stelle voorkom, met direkte of indirekte wrywing.<ref name="meeus" /> ===== Wryfstawe (131) ===== * 131.1 (Selfstandige) wryfstawe – Volgens Hornbostel en Sachs nie bekend nie. * 131.2 Stelle wryfstawe ** 131.21 Met direkte wrywing – Die stawe self word gewryf: die spykerviool en die spykerklavier. ** 131.22 Met indirekte wrywing – Die stawe is met ander verbind wat gewryf word en hulle deur hul longitudinale trillingsuitslae in transversale trilling bring: Chladni se eufoon. ===== Wryfplate (132) ===== * 132.1 (Selfstandige) wryfplate – Volgens Hornbostel en Sachs nie bekend nie; die musieksaag word later hier ingedeel (132.11, met direkte wrywing).<ref name="meeus" /> * 132.2 Stelle wryfplate – Nieu-Mecklenburg. ===== Wryfvate (133) ===== * 133.1 (Selfstandige) wryfvate – Brasilië: die skilpaddop. * 133.2 Stelle wryfvate – Die ''verrillon''; ook die glasharmonika, wat [[Benjamin Franklin]] in 1761 uit die ''verrillon'' ontwikkel het, hoort hier (133.21, met direkte wrywing deur die nat vingers van die speler).<ref name="meeus" /> ==== Blaasidiofone (14) ==== Die instrument word deur aanblaas in trilling gebring. Hierdie instrumente is baie skaars en is dikwels met inrigtings soos dié van 'n [[harmonium]] toegerus – 'n klawerbord, pedale en [[blaasbalk]]e. ===== Blaasstawe (141) ===== * 141.1 (Selfstandige) blaasstawe – Volgens Hornbostel en Sachs nie bekend nie. * 141.2 Stelle blaasstawe – Die ''Aeolsklavier'', in 1825 deur Schortmann van Buttelstädt gebou, waarvan die pedaal 'n stel blaasbalke in werking gestel het wat 'n reeks fyn rietlamelle laat tril het.<ref name="aeolsklavier" /> Nommer: 141.2-8. ===== Blaasplate (142) ===== * 142.1 (Selfstandige) blaasplate – Volgens Hornbostel en Sachs nie bekend nie. * 142.2 Stelle blaasplate – Die ''piano chanteur'', in 1878 deur Gustave Baudet in Parys gepatenteer, waarin die lugstroom 'n reeks gestemde staalstawe aktiveer.<ref name="pianochanteur" /> Nommer: 142.2-8. ==== Gemeenskaplike agtervoegsels ==== * -8 met klawerbord * -9 met meganiese aandrywing === Membranofone (2) === {{Hoofartikel|Membranofoon}} Die toonwekkers is styfgespanne velle. Die woord is uit die Latynse ''membrana'' ("vel") en die Griekse φωνή gevorm. Hierdie groep omvat alle [[trom]]me en die mirlitons. ==== Slagtromme (21) ==== Die velle word geslaan. ===== Direk geslane tromme (211) ===== Die speler voer self die slaanbeweging uit; enige meganiese tussenskakels, kloppers, klawerborde en dergelike word nie in berekening gebring nie. Slegs geskude tromme hoort nie hier nie. * 211.1 [[Keteltrom]]me (pouke) – Die romp is ketel- of skaalvormig. ** 211.11 (Selfstandige) keteltromme – Die Europese pouk. ** 211.12 Stelle keteltromme – Die Wes-Asiatiese, blywend verbonde poukpare. * 211.2 Buistromme – Die romp is buisvormig. ** 211.21 Silindertromme – Die middel- en einddeursnee is gelyk; verskerpings van die ente en kopskywe word nie in berekening gebring nie. *** 211.211 Eenvellige silindertromme – Die trom het net een bruikbare vel; 'n tweede vel wat by Afrika-tromme deel van die rygwerk is en nie geslaan kan word nie, tel nie. **** 211.211.1 Oop silindertromme – Die ent teenoor die vel is oop. (Malakka) **** 211.211.2 Geslote silindertromme – Die ent teenoor die vel is toe. (Wes-Indië) *** 211.212 Tweevellige silindertromme – Die trom het twee bruikbare velle. **** 211.212.1 (Enkele) silindertromme – Europa (die militêre trom). **** 211.212.2 Stelle silindertromme ** 211.22 Vaattromme – Die middeldeursnee is groter as die einddeursnee; die romp is gewelf. (Asië, Afrika, Oud-Mexiko) ** 211.23 Dubbelkeëltromme – Die middeldeursnee is groter as die einddeursnee; die romp is reguit met 'n gebroke profiellyn. Voor-Indië (die ''mridangam'', ''banya'', ''pakhawaj''). ** 211.24 Sandlopertromme – Die middeldeursnee is kleiner as die einddeursnee. (Asië, Melanesië, Oos-Afrika) ** 211.25 Keëltromme – Die einddeursnee is aansienlik ongelyk; geringe ongelykhede is onvermydelik en word nie in berekening gebring nie. (Voor-Indië) ** 211.26 Bekertromme – Die romp bestaan uit 'n ketelvormige of silindriese hoofdeel en 'n slanker aansetstuk. (Die ''darabukke'') * 211.3 Raamtromme – Die hoogte van die romp is ten hoogste gelyk aan die velradius. Die Europese militêre trom stam ook in sy platste uitvoerings van die lang silindertrom af en word daarom nie by die raamtromme gereken nie. (Onderverdeling soos 211.21.) ** 211.31 Raamtromme (sonder steel) *** 211.311 Eenvellige raamtromme (die [[tamboeryn]]) *** 211.312 Tweevellige raamtromme (Noord-Afrika) ** 211.32 Steeltromme – Aan die raam sit 'n steel in die rigting van die deursnee. *** 211.321 Eenvellige steeltromme (Inuit) *** 211.322 Tweevellige steeltromme (Tibet) ===== Rammeltromme (212) ===== Die trom word geskud; die perkussie ontstaan deurdat vasgebinde of ingeslote koeëltjies of dergelike daarteen slaan. (Indië, Tibet) Onderverdeling soos by die direk geslane tromme. ==== Tokkeltromme (22) ==== Onder die middel van die vel is 'n snaar geknoop; dit word getokkel en dra sy trilling na die vel oor. (Indië: die ''gopiyantra'' en ''ananda-lahari''.) Party skrywers meen instrumente in hierdie klas behoort eerder as snaarinstrumente beskou te word. ==== Wryftromme (23) ==== Die vel word deur wrywing in trilling gebring. ===== Stafwryftromme (231) ===== 'n Staaf wat met die vel verbind is, word gewryf, of wryf die vel. * 231.1 Met deurgesteekte staaf – Die staaf dring deur die vel. ** 231.11 Vastestaf-wryftromme – Die staaf kan nie beweeg nie; net die staaf word gewryf. (Afrika) ** 231.12 Halfvrystaf-wryftromme – Die staaf kan net 'n bietjie beweeg; die hand wryf die staaf en die staaf die vel. (Afrika) ** 231.13 Vrystaf-wryftromme – Die staaf beweeg vry; nie die staaf nie, maar uitsluitlik die vel word daardeur gewryf. (Venezuela) * 231.2 Met opgebinde staaf – Die staaf is regop op die vel vasgebind. (Europa) ===== Snoerwryftromme (232) ===== 'n Snoer wat met die vel verbind is, word gewryf. * 232.1 Staande snoerwryftromme – Die trom word vasgehou. (Europa, Afrika) ** 232.11 Eenvellige staande snoerwryftromme ** 232.12 Tweevellige staande snoerwryftromme * 232.2 Geswaaide snoerwryftromme – Die trom word geswaai en die snoer wryf in 'n kerf van die handvatsel. (Die ''Waldteufel'': Europa, Indië, Oos-Afrika) ===== Handwryftromme (233) ===== Die vel word met die hand gewryf. ==== Aansingtromme of mirlitons (24) ==== Die vel word deur aanspreek of aansing in trilling gebring; die vel gee geen eie toon af nie, maar kleur slegs die stem. (Europa, Wes-Afrika) ===== Vrye mirlitons (241) ===== Die vel word direk beïnvloed sonder dat die wind in 'n houer versamel word. (Die dun papier op die kam.) ===== Buis- en vatmirlitons (242) ===== Die vel sit binne 'n buis of 'n kas, soos by die kazoo. (Afrika; ook die Oos-Asiatiese fluite met 'n sygat wat met 'n vel toegeplak is, is vermengings met die beginsel van die buismirliton.) ==== Gemeenskaplike agtervoegsels ==== * -6 Met vasgeplakte vel * -7 Met vasgespykerde vel * -8 Met vasgerygde vel ** -81 Snoer- of riemryging – Die snoere loop van vel na vel of vorm 'n net, sonder een van die volgende inrigtings. *** -811 Sonder besondere spaninrigting – Oral. *** -812 Met spanligatuur – Dwarsbande of -snoere is om die middel van die rygwerk gelê om dit te span. (Ceylon) *** -813 Met spanringe – Die snoere is in 'n sigsag gelei; elke twee leidings word deur 'n ringetjie of 'n lus saamgevat. (Voor-Indië) *** -814 Met spanwiggies – Tussen die tromwand en die snoere is wiggies ingeskuif waarvan die stand die spanning reguleer. (Voor-Indië, Indonesië, Afrika) ** -82 Snoer-velryging – Die snoere is onder aan 'n onbruikbare vel geknoop. (Afrika) ** -83 Snoer-bordryging – Die snoere is onder aan 'n voorsetbord geknoop. (Sumatra) ** -84 Snoer-wrongryging – Die snoere is onder aan 'n uitgekerfde wrong geknoop. (Afrika) ** -85 Snoer-gordryging – Die snoere is onder aan 'n gord van 'n ander materiaal geknoop. (Voor-Indië) ** -86 Snoer-penryging – Die snoere is onder aan penne geknoop wat in die wand sit. (Afrika) * -9 Met vasgeklemde vel – Oor die velrand is 'n ring getrek. ** -91 Met snoerklemming (Afrika) ** -92 Met hoepelklemming *** -921 Sonder masjinerie (die Europese trom) *** -922 Met masjinerie **** -9221 Sonder pedale (die masjienpouk) **** -9222 Met pedale (die pedaalpouk) === Snaarinstrumente (3) === {{Hoofartikel|Snaarinstrument}} Een of meer snare is tussen vaste punte gespan. Snaarinstrumente word ook chordofone genoem. Hierdie woord is uit die Griekse χορδή (''khordē'', "derm, snaar"), via die Latynse ''chorda'', en φωνή gevorm. Hierdie groep omvat al die instrumente wat in die Weste snaarinstrumente genoem word, sowel as party klawerinstrumente soos die klavier en die [[klavesimbel]]. ==== Eenvoudige snaarinstrumente of siters (31) ==== Die instrument bestaan uit 'n snaardraer alleen, of uit 'n snaardraer en 'n resonanskas in 'n onorganiese verband wat sonder vernietiging van die klankapparaat losgemaak kan word. ===== Stafsiters (311) ===== Die snaardraer het staafvorm; ook borde wat op hul kant gestel is, hoort hier. * 311.1 Musiekboë – Die snaardraer is buigbaar en gebuig. ** 311.11 Idiochorde musiekboë – Die snaar is uit die bas van die boog self gelig en hang aan die ente nog daarmee saam. *** 311.111 Mono-idiochorde musiekboë – Die boog het net een stameie snaar. Augustarivier (Nieu-Guinee), Togo. *** 311.112 Poli-idiochorde musiekboë of harpboë – Die boog het verskeie stameie snare wat oor 'n getande brug gelei word. Fang (Wes-Afrika). ** 311.12 Heterochorde musiekboë – Die snaar is stamvreemd. *** 311.121 Mono-heterochorde musiekboë – Die boog het net een stamvreemde snaar. **** 311.121.1 Sonder resonator – Waar 'n resonator wel voorsien is maar nie aan die apparaat self geheg is nie, hoort die instrument by 311.121.21. Die mond word nie as resonator gereken nie. ***** 311.121.11 Sonder stemlus – Afrika. ***** 311.121.12 Met stemlus – 'n Draadlus omvat die snaar en verdeel dit in twee dele. **** 311.121.2 Met resonator – Suid-ekwatoriale Afrika. ***** 311.121.21 Met onverbonde resonator – Borneo. ***** 311.121.22 Met verbonde resonator ****** 311.121.221 Sonder stemlus – Suid-Afrika. ****** 311.121.222 Met stemlus – Suid-Afrika en Madagaskar. *** 311.122 Poli-heterochorde musiekboë – Die boog het verskeie stamvreemde snare. **** 311.122.1 Sonder stemlus – Oseanië. **** 311.122.2 Met stemlus – Oseanië. * 311.2 Musiekstawe – Die snaardraer is styf. ** 311.21 Musiekboogstawe – Die snaardraer het een buigbare en gebuigde ent. Musiekstawe met twee buigbare en gebuigde ente hoort by die musiekboë. Agter-Indië. ** 311.22 (Eintlike) musiekstawe – Rietstawe wat toevallig hol is, hoort daarom nie by die buissiters nie maar by die stafsiters; instrumente waarin die buisholte wel as eintlike resonator gebruik word, is buissiters. *** 311.221 Met een enkele resonanskalbas – Voor-Indië (die ''tuila'') en Celebes. *** 311.222 Met verskeie resonanskalbasse – Voor-Indië (die ''vina''). ===== Buissiters (312) ===== Die snaardraer is 'n bord wat in die breedte gewelf is. * 312.1 Volbuissiters – Die snaardraer is 'n hele buis. ** 312.11 Idiochorde buissiters ** 312.12 Heterochorde buissiters – Afrika en Indonesië. *** 312.121 Sonder besondere resonator – Agter-Indië. *** 312.122 Met besondere resonator – Die bamboesinternodium lê in 'n palmblad wat skaalvormig saamgebind is. Timor. * 312.2 Halfbuissiters – Die snare loop oor die konvekse kant van 'n geut. ** 312.21 Idiochorde halfbuissiters – Flores. ** 312.22 Heterochorde halfbuissiters – Oos-Asië (die ''qin'', die ''koto''). ===== Vlotsiters (313) ===== Die snaardraer word uit rietsegmente gevorm wat vlotagtig aan mekaar gebind is. * 313.1 Idiochorde vlotsiters – Voor-Indië, Bo-Guinee, Sentraal-Kongo. * 313.2 Heterochorde vlotsiters – Die noordelike Njassagebied. ===== Bordsiters (314) ===== Die snaardraer is 'n bord; ook die grond word as sodanig gereken. * 314.1 (Eintlike) bordsiters – Die snaarvlak is parallel met die snaardraer. ** 314.11 Sonder resonator – Borneo. ** 314.12 Met resonator *** 314.121 Met resonansskaal – Die resonator is 'n vrugtedop of dergelike, dus 'n natuurproduk, of – waar dit kunsmatig gemaak is – uitgekerf. Njassagebied. *** 314.122 Met resonanskas – Die resonator is uit borde saamgestel: die siter, die hakkebord, die klavier. * 314.2 Oneintlike bordsiters – Die snaarvlak is haaks op die snaardraer. ** 314.21 Grondsiters – Die snaardraer is die grond; een snaar. Malakka, Madagaskar. ** 314.22 Harpsiters – Die snaardraer is 'n bord; verskeie snare; 'n getande brug. Borneo. ===== Skaalsiters (315) ===== Die snare loop oor die opening van 'n skaal. Duits-Oos-Afrika. * 315.1 Sonder resonator * 315.2 Met resonator – Die skaal is met 'n kalbas of dergelike verbind. ===== Raamsiters (316) ===== Die snare is vry binne 'n raam gespan. * 316.1 Sonder resonator – Miskien onder die psalteriums van die Middeleeue. * 316.2 Met resonator – By die Kru, Wes-Afrika. ==== Saamgestelde snaarinstrumente (32) ==== Die instrument bestaan uit 'n snaardraer en 'n resonanskas in 'n organiese verband wat nie sonder vernietiging van die klankapparaat losgemaak kan word nie. ===== Luite (321) ===== Die snaarvlak lê parallel met die klankbord. * 321.1 Boogluite – Elke snaar het sy eie buigbare draer. Afrika. * 321.2 Jukluite of [[Lier|liere]] – Die snaarhouer is 'n juk van twee arms met 'n dwarsstang wat in die vlak van die klankbord lê. ** 321.21 Skaalliere – 'n Natuurlike of uitgekerfde skaal dien as resonator: die ''lyra'', die Oos-Afrikaanse lier. ** 321.22 Kasliere – 'n Kas wat uit borde saamgestel is, dien as resonator: die ''kithara'', die ''crwth''. * 321.3 Steelluite – Die snaardraer is 'n eenvoudige steel. Newestele, soos by die Indiese ''prasarini vina'', word nie in berekening gebring nie; net so hoort luite hier waarvan die snare oor verskeie nekke verdeel is, en luite waarby die juk slegs sierwaarde het. ** 321.31 Spitluite – Die steel is diametraal deur die resonanskas gesteek. *** 321.311 Skaalspitluite – Die resonanskas is 'n natuurlike of uitgekerfde skaal. Persië, Indië en Indonesië. *** 321.312 Kasspitluite of spitkitare – Die resonanskas is uit borde saamgestel. Egipte (die ''rebab''). *** 321.313 Buisspitluite – Die steel is diametraal deur 'n buis gesteek. China en Indosjina. ** 321.32 Nekluite – Die steel is nekagtig aan die resonanskas geheg of daarin gekerf. *** 321.321 Skaalnekluite – Die mandolien, die teorbe, die [[balalaika]]. *** 321.322 Kasnekluite of nekkitare – Luite waarvan die romp uit spane in navolging van 'n skaal saamgestel is, hoort by die skaalluite. Die [[viool]], die gamba, die [[kitaar]]. ===== Harpe (322) ===== Die snaarvlak lê haaks op die klankbord en die verbindingslyn van die onderste snaarente in die rigting van die nek. * 322.1 Oop harpe – Die harp het geen voorstang nie. ** 322.11 Boogharpe – Die nek is van die romp af weggebuig. Birma en Afrika. ** 322.12 Hoekharpe – Die nek is van die romp af geknik. Assirië, Antieke Egipte, Oud-Korea. * 322.2 Raamharpe – Die harp het 'n voorstang. ** 322.21 Sonder verstemmeganisme – Alle Middeleeuse harpe. *** 322.211 Diatoniese raamharpe **** 322.211.1 Met al die snare in een vlak **** 322.211.2 Met die snare in twee gekruiste vlakke *** 322.212 Chromatiese raamharpe **** 322.212.1 Met al die snare in een vlak – Die meeste ouer chromatiese harpe. **** 322.212.2 Met die snare in twee gekruiste vlakke – Die Lyonse chromatiese harp. ** 322.22 Verstemharpe – Die snare kan deur 'n meganiek verkort word. *** 322.221 Handharpe – Die snare word met handgrepe verstem: die haakharp, die ''harpe ditale'', die ''harpinella''. *** 322.222 Pedaalharpe – Die snare word met voetpedale verstem. ===== Harpluite (323) ===== Die snaarvlak lê haaks op die klankbord en die verbindingslyn van die onderste snaarente haaks op die rigting van die nek; met 'n getande brug. Wes-Afrika (die ''kora'' en dergelike). ==== Gemeenskaplike agtervoegsels ==== * -4 Met hamer- of klopperspel * -5 Met vingerspel * -6 Met plektrumspel * -7 Met strykspel ** -71 Boog ** -72 Wiel ** -73 Band * -8 Met klawerbord * -9 Met meganiese aandrywing === Blaasinstrumente (4) === {{Hoofartikel|Blaasinstrument}} Die lug self kom primêr in trilling. Die woord is uit die Griekse ἀήρ (''aēr'', "lug") en φωνή gevorm. Die instrument self tril nie, en daar is geen trillende snare of velle nie. ==== Vrye blaasinstrumente (41) ==== Die trillende lug word nie deur die instrument begrens nie. ===== Afbuigingsblaasinstrumente (411) ===== Die wind tref 'n snede, of 'n snede word deur die lug beweeg; in albei gevalle vind volgens die jonger beskouing 'n periodieke afbuiging van die lug na weerskante van die snede plaas. Voorbeelde is die [[sweep]] en die sabellem. ===== Onderbrekingsblaasinstrumente (412) ===== Die windstroom word periodiek onderbreek. * 412.1 Selfklinkende onderbrekingsblaasinstrumente of tonge – Die windstroom tref 'n lamel; dié kom in trilling en onderbreek die stroom periodiek. Hier hoort ook tonge met "opsetstukke", dit wil sê buise waarvan die lug nie primêr nie maar slegs sekondêr tril en dus nie self die toon voortbring nie, maar dit net rond en kleur; opsetstukke is gewoonlik aan die afwesigheid van vingergate te herken. (Die tongpype van die [[Orrel|orrel]].) ** 412.11 Teenslagtonge – Twee lamelle vorm 'n spleet wat met die trilling periodiek toegaan. (Die ingesplete grashalm.) ** 412.12 Aanslagtonge – Die lamel slaan op 'n raam. *** 412.121 (Selfstandige) aanslagtonge – Brits-Columbië. *** 412.122 Stelle aanslagtonge – Die ouer tongstemme van die orrel. ** 412.13 Deurslaantonge – Die lamel slaan deur 'n presies passende opening. Daar is soms 'n aangehegte pyp, maar dit tril slegs saam met die tong en het geen invloed op die toonhoogte nie; instrumente van hierdie klas is aan die afwesigheid van vingergate van 422.3 te onderskei. *** 412.131 (Selfstandige) deurslaantonge – Die eentonige motorhoring. *** 412.132 Stelle deurslaantonge – Die harmonium, die [[mondfluitjie]], die [[trekklavier]]. Die vingergate wat by die Chinese ''sheng'' voorkom, dien nie om die toonhoogte te verander nie en is dus nie vingergate in die eintlike sin nie. ** 412.14 Bandtonge – Die wind gaan teen die skerp kant van 'n gespanne band. Die akoestiese verloop is tot dusver nie ondersoek nie.<ref name="bandtonge" /> (Brits-Columbië) ** 412.15 Gemengde stelle tonge * 412.2 Nie-selfklinkende onderbrekingsinstrumente – Die onderbreker word sonder toedoen van die lug beweeg. ** 412.21 Roterende blaasinstrumente – Die onderbreker beweeg in sy eie vlak voort. (Die gaatjiesirene en die golfsirene.) ** 412.22 Wentelblaasinstrumente – Die onderbreker draai om sy as. Die ''bullroarer'', die wentelskyf, die vlerkventilator. ===== Eksplosiewe blaasinstrumente (413) ===== Die lug kry 'n eenmalige verdigtingstoot. Voorbeelde is die propgeweer en die ''oedoe''. ==== (Eintlike) blaasinstrumente (42) ==== Die trillende lug word deur die instrument self begrens. Hierdie groep omvat die meeste instrumente wat in die Weste blaasinstrumente genoem word, soos die fluit en die waldhoring, sowel as ander soorte instrumente soos die skulptrompet. ===== Snede-instrumente of fluite (421) ===== 'n Bandvormige lugstroom tref 'n snede. * 421.1 [[Fluit]]e sonder kernspleet – Die speler bring self met sy lippe 'n bandvormige lugstroom voort. ** 421.11 Lengtefluite – Die speler blaas teen die skerp rand van die boonste opening van 'n buis. *** 421.111 Enkellengtefluite **** 421.111.1 Oop enkellengtefluite – Die onderent van die fluit is oop. ***** 421.111.11 Sonder vingergate – Bengale. ***** 421.111.12 Met vingergate – Byna in die hele wêreld. **** 421.111.2 Gedekte enkellengtefluite – Die onderent van die fluit is toe. ***** 421.111.21 Sonder vingergate – Die hol sleutel. ***** 421.111.22 Met vingergate – Veral Nieu-Guinee. *** 421.112 Stelle lengtefluite of panfluite – Verskeie verskillend gestemde lengtefluite is tot een instrument verbind. **** 421.112.1 Oop panfluite ***** 421.112.11 Oop vlotpanfluite – Die pype is bordagtig langs mekaar gebind of in 'n bord ingeboor. China. ***** 421.112.12 Oop bundelpanfluite – Die pype is rond saamgebind. Salomonseilande, Bismarck-argipel. **** 421.112.2 Gedekte panfluite – Europa, Suid-Amerika. **** 421.112.3 Gekombineerd oop en gedekte panfluite – Salomonseilande, Suid-Amerika. ** 421.12 Dwarsfluite – Die speler blaas teen die skerp rand van 'n sygat van die buis. *** 421.121 Enkeldwarsfluite **** 421.121.1 Oop dwarsfluite ***** 421.121.11 Sonder vingergate – Suidwes-Timor. ***** 421.121.12 Met vingergate – Die Europese fluit. **** 421.121.2 Halfgedekte dwarsfluite – Die mond word deur 'n klein gaatjie in die afsluitnodium gevorm. Noordwes-Borneo. **** 421.121.3 Gedekte dwarsfluite ***** 421.121.31 Sonder vingergate ****** 421.121.311 Met 'n vaste mondingsbodem – Kom skynbaar nie voor nie. ****** 421.121.312 Met 'n verskuifbare mondingsbodem (stempelfluite) – Malakka, Nieu-Guinee. ***** 421.121.32 Met vingergate – Oos-Bengale en Malakka. *** 421.122 Stelle dwarsfluite **** 421.122.1 Stelle oop dwarsfluite **** 421.122.2 Stelle gedekte dwarsfluite – By die Siusi (Noordwes-Brasilië). ** 421.13 Vatfluite (sonder uitgevormde snawel) – Die romp van die pyp is nie 'n buis nie maar 'n vat. Karajá (Brasilië), Bafiote (die benede-Kongo). * 421.2 Fluite met kernspleet of spleetfluite – 'n Smal spleet lei die lugstroom bandvormig teen die skerp kant van 'n syopening. ** 421.21 Buitespleetfluite – Die kanaal lê buite die fluitwand; ook 'n kanaal wat deur 'n wandafskuinsing met 'n oorgetrokke ring gevorm word, hoort hier. *** 421.211 (Enkele) buitespleetfluite **** 421.211.1 Oop buitespleetfluite ***** 421.211.11 Sonder vingergate – China, Borneo. ***** 421.211.12 Met vingergate – Indonesië. **** 421.211.2 Halfgedekte buitespleetfluite – Malakka. **** 421.211.3 Gedekte buitespleetfluite *** 421.212 Stelle buitespleetfluite – Tibet. ** 421.22 Binnespleetfluite – Die kanaal loop deur die binnekant van die buis. Hier hoort ook fluite waarvan die kanaal deur 'n sadel (nodium, harpuis) binne die buis en 'n buite-op vasgebinde bedekking (riet, hout, leer) gevorm word. *** 421.221 (Enkele) binnespleetfluite **** 421.221.1 Oop binnespleetfluite ***** 421.221.11 Sonder vingergate – Europese signaalfluitjies. ***** 421.221.12 Met vingergate – Die blokfluit. **** 421.221.2 Halfgedekte binnespleetfluite – Indië en Indonesië. **** 421.221.3 Gedekte binnespleetfluite ***** 421.221.31 Sonder vingergate ****** 421.221.311 Met 'n vaste mondingsbodem – Europese signaalfluitjies. ****** 421.221.312 Met 'n verskuifbare mondingsbodem (stempelfluitjies). **** 421.221.4 Spleetvatfluite ***** 421.221.41 Sonder vingergate – Kleipypies in diervorm (Europa, Asië). ***** 421.221.42 Met vingergate – Die okarina. *** 421.222 Stelle binnespleetfluite **** 421.222.1 Stelle oop binnespleetfluite ***** 421.222.11 Sonder vingergate – Oop labiaalstemme van die orrel. ***** 421.222.12 Met vingergate – Die dubbelflageolet. **** 421.222.2 Stelle halfgedekte binnespleetfluite – Rietfluitstemme van die orrel. **** 421.222.3 Stelle gedekte binnespleetfluite – Gedekte labiaalstemme van die orrel. ===== Skalmeie (422) ===== Die wind kry deur bemiddeling van trillende lamelle wat aan die instrument geheg is, stootmatige toegang tot die lugkolom wat in trilling gebring moet word. * 422.1 [[Hobo]]'s – Die skalmei het 'n "riet" van teenslagtonge, gewoonlik 'n platgedrukte halm. ** 422.11 Enkelhobo's *** 422.111 Met 'n silindriese buis **** 422.111.1 Sonder vingergate – Brits-Columbië. **** 422.111.2 Met vingergate – Die ''aulos'', die kromhoring. *** 422.112 Met 'n koniese buis – Die Europese hobo, die [[fagot]]. ** 422.12 Stelle hobo's *** 422.121 Met 'n silindriese boring – Die dubbel-''aulos''. *** 422.122 Met 'n koniese boring – Voor-Indië. * 422.2 [[Klarinet]]te – Die skalmei het 'n "blad" van een aanslaande lamel. ** 422.21 Enkelklarinette *** 422.211 Met 'n silindriese buis **** 422.211.1 Sonder vingergate – Brits-Columbië. **** 422.211.2 Met vingergate – Die Europese klarinet. *** 422.212 Met 'n koniese buis – Die [[saxofoon]]. ** 422.22 Stelle klarinette – Egipte (die ''zummara''). * 422.3 Deurslaantong-skalmeie – Die tong slaan deur 'n presies passende opening. Daar moet altyd vingergate wees, anders hoort die instrument by die vrye deurslaantonge (412.13). ** 422.31 Enkele deurslaantong-skalmeie ** 422.32 Dubbele deurslaantong-skalmeie ===== Trompette (423) ===== Die wind kry deur bemiddeling van die trillende lippe van die blaser stootmatige toegang tot die lugkolom wat in trilling gebring moet word. * 423.1 Natuurtrompette – Sonder inrigting om die toonhoogte te verander. ** 423.11 Skulptrompette – 'n Skulphuis dien as trompet. *** 423.111 Met 'n eindstandige mondgat **** 423.111.1 Sonder mondstuk – Voor-Indië. **** 423.111.2 Met mondstuk – Japan (die ''rappakai''). *** 423.112 Met 'n systandige mondgat – Oseanië. ** 423.12 Buistrompette *** 423.121 Lengtetrompette – Die aanblaasopening sit in die rigting van die as. **** 423.121.1 Lengtetubas – Die buis is ongebuig en ongeknik. ***** 423.121.11 Sonder mondstuk – Enkele [[Alpehoring|alpehorings]]. ***** 423.121.12 Met mondstuk – Byna in die hele wêreld. **** 423.121.2 Lengtehorings – Die buis is gebuig of geknik. ***** 423.121.21 Sonder mondstuk – Asië. ***** 423.121.22 Met mondstuk – Die ''lure''. *** 423.122 Dwarstrompette – Die aanblaasopening sit aan die sykant. **** 423.122.1 Dwarstubas – Suid-Amerika. **** 423.122.2 Dwarshorings – Afrika. * 423.2 Chromatiese trompette – Met 'n inrigting om die toonhoogte te verander. ** 423.21 Vingergattrompette – Die ''zink'', die klaphoring. ** 423.22 Skuiftrompette – Die buis kan verleng word deur die stange binne die skedes uit te trek: die Europese trombone. ** 423.23 Ventieltrompette – Die buis word verleng of verkort deur bykomende buise in of uit te skakel. Europa. *** 423.231 Signaalhorings – Die buis verloop suiwer konies. *** 423.232 Waldhorings – Die buis verloop oorwegend konies. *** 423.233 [[Trompet]]te – Die buis verloop oorwegend silindries. ==== Gemeenskaplike agtervoegsels ==== * -6 Met windkas ** -61 Met 'n starre windkas ** -62 Met 'n buigbare windkas * -7 Met vingergatsluiting ** -71 Met klapmeganiek ** -72 Met bandmeganiek * -8 Met klawerbord * -9 Met meganiese aandrywing === Elektrofone (5) === Curt Sachs het die vyfde hoofgroep, dié van die [[elektrofoon|elektrofone]], in 1940 geformuleer.<ref name="sachs1940" /> Hy het die term ''electrophonic instruments'' oorgeneem wat [[Francis William Galpin]] in 1937 ingevoer het.<ref name="galpin1937" /> Galpin se eie stelsel, wat nader aan Mahillon as aan Hornbostel en Sachs staan, verdeel die elektrofone op die tweede vlak volgens klankvoortbringing ("deur ossillasie", "elektromagneties" en "elektrostaties") en op die derde en vierde vlak volgens die beheermetode. Sachs het sy vyfde klas in drie onderafdelings verdeel: * 51 Elektries geaktiveerde instrumente waarvan die sein vir die toonvorming elektries oorgedra word (byvoorbeeld 'n orrel waarvan die pype se ventiele elektries beheer word) * 52 Elektromeganiese instrumente waarvan die toon meganies voortgebring en elektronies versterk word (byvoorbeeld die Neo-Bechstein-klavier van 1931, waarin 18 mikrofone ingebou was) * 53 Radio-elektriese instrumente waarvan die toon deur 'n ossillatorkring voortgebring word (byvoorbeeld die teremien en die sintetiseerder) == Aanvullings van 2011 == Sedertdien was daar verskeie pogings om musiekinstrumente volgens ander kriteria te katalogiseer of om die Hornbostel-Sachs-stelsel aan te pas. Die gesamentlike projek van Europese museums, ''Musical Instrument Museums Online'' (MIMO), het in 2011 'n uitgebreide weergawe van die stelsel gepubliseer. Daarin word, benewens talle verfynings binne die bestaande struktuur, die groep 424 (''membranopipes'', membraanpype) by die eintlike blaasinstrumente (42) bygevoeg en die groep van die elektrofone (5) soos volg onderverdeel:<ref name="hersiening2011" /> * '''51 Elektro-akoestiese instrumente''' – Samestellings van akoestiese, trillende meganismes (dikwels na die voorbeeld van tradisionele akoestiese instrumente) en elektroniese kringe soos omsetters en versterkers. Die akoestiese of meganiese trilling word in 'n analoë wisseling van 'n elektriese stroom omgesit. Alle instrumente wat gebou of struktureel gewysig is om 'n sein aan 'n versterker en luidspreker te lewer, word as elektrofone geklassifiseer, selfs waar hulle ook akoesties kan klink. ** 511 Elektro-akoestiese idiofone – die Fender Rhodes, die Wurlitzer-elektriese klavier ** 512 Elektro-akoestiese membranofone ** 513 Elektro-akoestiese snaarinstrument – die elektriese kitaar, die elektriese viool, die Neo-Bechstein ** 514 Elektro-akoestiese blaasinstrumente ** 515 Omsetters – die [[mikrofoon]], elektromagnetiese klankopnemers, die [[luidspreker]] * '''52 Elektromeganiese instrumente''' – Samestellings van (elektries aangedrewe) stil, meganies bewegende dele met gekodeerde patrone, en elektroniese kringe. Die beweging maak dit moontlik om die gekodeerde patrone in 'n analoë wisseling van 'n elektriese stroom om te sit. ** 521 Instrumente met toonwiele (elektromagneties, elektrostaties, foto-elektries) – die Hammond-orrel ** 522 Foto-elektriese instrumente – die ligtoonorrel ** 523 Opname- en weergawetoestelle – die [[bandopnemer]] ** 524 Elektromeganiese samplers – die Mellotron, die Chamberlin ** 525 Elektromeganiese filters – die veergalmtoestel, die bandgalmtoestel * '''53 Analoë instrumente, modules en komponente''' – Deurlopend wisselende elektriese seine word na 'n luidspreker gestuur om klank voort te bring. Die seine word met elektroniese kringe voortgebring. Hierdie groep omvat byvoorbeeld die ''ondes Martenot'', die trautonium, elektroniese orrels met analoog-elektroniese toonvoortbringing en analoë sintetiseerders. * '''54 Digitale instrumente, modules en komponente''' – Elektriese seine word in die vorm van gekwantiseerde reekse pulse voortgebring en na deurlopende seine omgesit wat 'n luidspreker aandryf. Hierdie groep omvat byvoorbeeld samplers, digitale orrels en digitale sintetiseerders. * '''55 Hibriede analoog-digitale samestellings''' – Hierdie groep omvat byvoorbeeld sintetiseerders met analoë ossillators en digitale filters. * '''56 Sagteware''' – Hierdie groep word nie verder verklaar of onderverdeel nie. == Aanvullings van 2017 == 'n Bylae van MIMO uit 2017 bevat verdere aanvullings en kleiner korreksies van die weergawe van 2011. By die blaasinstrumente kom die groep ''sucked (tubular) labrosones'' (423.123.1) by, om die moeilik indeelbare gesuigde trompette op te neem.<ref name="addenda2017" /> == Sien ook == * [[Musiekinstrument]] * [[Organologie]] * [[Etnomusikologie]] == Verwysings == {{Verwysings|2|refs= <ref name="hs1914">{{Cite journal |last1=Hornbostel |first1=Erich Moritz von |last2=Sachs |first2=Curt |title=Systematik der Musikinstrumente. Ein Versuch |journal=Zeitschrift für Ethnologie |volume=46 |issue=4–5 |year=1914 |pages=553–590 |url=https://archive.org/details/zeitschriftfre46berluoft |language=de}}</ref> <ref name="gsj1961">{{Cite journal |last1=Hornbostel |first1=Erich Moritz von |last2=Sachs |first2=Curt |title=Classification of Musical Instruments: Translated from the Original German by Anthony Baines and Klaus P. Wachsmann |journal=The Galpin Society Journal |volume=14 |date=Maart 1961 |pages=3–29 |language=en}}</ref> <ref name="mimo">{{Cite web |title=MIMO Project – Musical Instrument Museums Online |url=http://www.mimo-international.com/ |website=mimo-international.com |language=en |access-date=10 September 2026 |archive-date= 3 Desember 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111203010656/http://www.mimo-international.com/ |url-status=dead }}</ref> <ref name="hersiening2011">{{Cite web |title=Revision of the Hornbostel-Sachs Classification of Musical Instruments by the MIMO Consortium |url=https://cimcim.mini.icom.museum/wp-content/uploads/sites/7/2019/01/H-S_20classification_20final_20version_20_282013_29_20without_20editorial_20markings-2.pdf |date=8 Julie 2011 |format=PDF |language=en}}</ref> <ref name="addenda2017">{{Cite web |title=Addenda and Corrigenda for the Revision of the Hornbostel-Sachs Classification of Musical Instruments by the MIMO Consortium, as published on the CIMCIM website |url=https://cimcim.mini.icom.museum/wp-content/uploads/sites/7/2019/01/2017_Addenda_and_Corrigenda_for_H-S_classification.pdf |date=November 2017 |format=PDF |language=en}}</ref> <ref name="sachs1940">{{Cite book |last=Sachs |first=Curt |title=The History of Musical Instruments |publisher=W. W. Norton & Company |location=New York |year=1940 |pages=455, 467 |language=en}}</ref> <ref name="galpin1937">{{Cite book |last=Galpin |first=Francis W. |title=A Textbook of European Musical Instruments: Their Origin, History and Character |chapter=Electrophonic Instruments |publisher=Williams and Norgate |location=Londen |year=1937 |pages=245–251 |language=en}}</ref> <ref name="kartomi1990">{{Cite book |last=Kartomi |first=Margaret Joy |title=On Concepts and Classifications of Musical Instruments |publisher=University of Chicago Press |year=1990 |isbn=9780226425498 |page=173 |language=en}}</ref> <ref name="ellingson">Ellingson, doktorale verhandeling, 1979, bl. 544.</ref> <ref name="ethno_trad">{{Cite web |author=Portail d'ethnomusicologie |title=Les classifications traditionnelles (ou vernaculaires) |url=http://www.ethnomusicologie.net/reperestheoriques.htm |website=ethnomusicologie.net |date=25 Mei 2008 |language=fr }}{{Dooie skakel|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (hoofstuk 3, "Ethno-organologie", afdeling 4)</ref> <ref name="ethno_sh">{{Cite web |author=Portail d'ethnomusicologie |title=La classification organologique Sachs/Hornbostel |url=http://www.ethnomusicologie.net/eo3.htm |website=ethnomusicologie.net |date=13 Junie 2013 |language=fr |access-date=10 September 2026 |archive-date=24 Februarie 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240224190217/http://ethnomusicologie.net/eo3.htm |url-status=dead }}</ref> <ref name="ethno_sh_limiete">{{Cite web |author=Portail d'ethnomusicologie |title=La classification organologique Sachs/Hornbostel |url=http://www.ethnomusicologie.net/eo3.htm |website=ethnomusicologie.net |date=13 Junie 2013 |at=afdeling 4, "Les limites de la classification S/H" |language=fr |access-date=10 September 2026 |archive-date=24 Februarie 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240224190217/http://ethnomusicologie.net/eo3.htm |url-status=dead }}</ref> <ref name="meeus">{{Cite web |last=Meeùs |first=Nicolas |title=Organologie, annexe 3 |url=http://nicolas.meeus.free.fr/Organo/Oannexe3.pdf |website=nicolas.meeus.free.fr |date=24 Januarie 2020 |language=fr}}</ref> <ref name="solfege">{{Cite web |title=Le violon |url=https://www.apprendrelesolfege.com/le-violon |website=apprendrelesolfege.com |at=laaste paragraaf, "Le violon dans la classification Hornbostel-Sachs" |language=fr}}</ref> <ref name="carmentis">{{Cite web |title=Aanlyn katalogus van die Koninklike Museums vir Kuns en Geskiedenis, Brussel |url=https://carmentis.be |website=carmentis.be |language=nl}}</ref> <ref name="mimovocab">{{Cite web |title=Hornbostel and Sachs (hersiene klassifikasie) |url=https://vocabulary.mimo-international.com/HornbostelAndSachs/it/page/182?clang=en |website=vocabulary.mimo-international.com |language=en}}</ref> <ref name="philharmonie">{{Cite web |title=Cithare Koto – E.962.1.1 |url=https://collectionsdumusee.philharmoniedeparis.fr/0162123-cithare-koto.aspx?_lg=fr-FR |website=philharmoniedeparis.fr |language=fr}}</ref> <ref name="bandtonge">{{Cite web |title=412.14 Ribbon reeds |url=http://www.mimo-db.eu/HornbostelAndSachs/237 |website=mimo-db.eu |language=en}}</ref> <ref name="aeolsklavier">{{Cite web |title=Aeolsklavier |url=https://www.allthemusicalinstrumentsoftheworld.com/index.php@page=Instrument&instrumentID=634 |website=All the Musical Instruments of the World |language=en}}</ref> <ref name="pianochanteur">{{Cite web |last=Libin |first=Laurence |title=Piano chanteur (Fr.) |year=2015 |url=https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/acref/9780199743391.001.0001/acref-9780199743391-e-5885 |website=Oxford Reference |language=en}} (uit ''The Grove Dictionary of Musical Instruments'', 2de uitgawe)</ref> }} == Literatuur == * Klaus-Peter Brenner: [https://ndw.uni-goettingen.de/de/document/download/bd8893b1d3e0920d5105f14e8b9b1cc2.pdf/MusInstrSlg%20Uni%20G%C3%B6%20-%20Bestandskatalog%20(Stand%202022-04-12).pdf ''Musikinstrumentensammlung des Musikwissenschaftlichen Seminars der Georg-August-Universität Göttingen. Bestandskatalog.''] Musikwissenschaftliches Seminar, Georg-August-Universität Göttingen, 12 April 2022 (die stelsel verfyn en by die versameling aangepas, bl. 37–269) * Cristina Ghirardini (red.): [https://www.fondazionelevi.it/wp-content/uploads/2020/05/Reflecting-Hornbostel-Sachs.pdf ''Reflecting on Hornbostel-Sachs's Versuch a century later. Proceedings of the international meeting Venice, 3–4 July 2015''.] Fondazione Levi, Venesië, 2020 * Erich Moritz von Hornbostel, Curt Sachs: [https://www2.oberlin.edu/faculty/rknight/Organology/H-S-1914-German.pdf ''Systematik der Musikinstrumente. Ein Versuch.''] In: ''Zeitschrift für Ethnologie'', jg. 46, nr. 4–5, 1914, bl. 553–590 * Lars-Christian Koch, Ricarda Kopal: ''Klassifikation von Musikinstrumenten – Zum 100-jährigen Bestehen der Hornbostel-Sachs-Systematik.'' In: ''Zeitschrift für Ethnologie'', jg. 139, nr. 2, 2014, bl. 281–302 * Geneviève Dournon: [https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000105806 ''Guide pour la collecte des musiques et instruments traditionnels''.] UNESCO, 1981 (hersiene uitgawe 1996), ISBN 92-3-203304-6 (gebruik 'n gewysigde weergawe van die stelsel) == Eksterne skakels == * [https://vocabulary.mimo-international.com/HornbostelAndSachs/de/ MIMO: Hornbostel-Sachs (classification)] * [https://cimcim.mini.icom.museum/resources/classification-of-musical-instruments/ International Committee of Musical Instrument Museums and Collections], wat bywerkings van die stelsel publiseer * [https://web.archive.org/web/20060829044008/http://www.music.vt.edu/musicdictionary/texth/Hornbostel-Sachs.html Hornbostel-Sachs op www.music.vt.edu] (geargiveer) * [https://web.archive.org/web/20090616132940/http://www.wesleyan.edu/vim/svh.html SVH Classification], Wesleyan-universiteit (geargiveer) * [http://mim.be Musiekinstrumentemuseum, Brussel], waarvan Mahillon die eerste kurator was {{Portaal|Musiek}} {{DEFAULTSORT:Hornbostel-Sachs-stelsel}} [[Kategorie:Musiekinstrumente]] [[Kategorie:Klassifikasiestelsels]] [[Kategorie:1914]] t4hftbyi2k7qhm2iq72o5hqb42s6fc3 Lys van vroulike violiste 0 469049 2968854 2967608 2026-09-20T06:57:08Z InternetArchiveBot 131157 Red 2 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2968854 wikitext text/x-wiki Hierdie is 'n chronologiese lys van vroulike professionele klassieke konsert[[violis|violiste]]. Dié sonder 'n bekende geboortedatum word afsonderlik in alfabetiese volgorde gelys. == Sorteerbare lys == {| class="wikitable sortable" |- ! Naam ! Ander name ! Geboortedatum <sub>(jjjj/mm/dd)</sub> ! Geboorteplek ! Oorlede <sub>(jjjj/mm/dd)</sub> ! Laaste woonplek ! Nasionaliteit ! Aantekeninge |- | [[Catherine Plunkett|Plunkett, Catherine]] || || ca. 1725 || Dublin, Ierland || 1745 of later || || Iers || <ref>[https://www.violinist.com/discussion/archive/19135/ Violiste] www.violinist.com</ref> |- | [[Santa della Pietà|della Pietà, Santa]] || Sanza (Samaritana) della Pietà || ca. 1725-1750 || Venesië, Italië || 1775 of later || Venesië, Italië || Italiaans || Ook kontra-alt en komponis by die [[Ospedale della Pietà]] / Leerling van [[Antonio Vivaldi]] |- | [[Anna Maria della Pietà|della Pietà, Anna Maria]] || Anna Maria della Pietà || 1696 || Venesië, Italië || 1782 || Venesië, Italië || Italiaans || Ook sangeres, musikus en komponis by die [[Ospedale della Pietà]] / Leerling van [[Antonio Vivaldi]] |- | [[Chiara della Pietà|della Pietà, Chiara]] || Chiara della Pietà || 1718 || Venesië, Italië || 1791 || Venesië, Italië || Italiaans || Ook sangeres en komponis by die [[Ospedale della Pietà]] / Leerling van [[Antonio Vivaldi]] |- | [[Elisabetta Gambarini|Gambarini, Elisabetta]] || mev. Chazal || 1730/09/07 || Italië || 1765/02/09 || Engeland || Italiaans-Engels || Ook komponis/dirigent |- | [[Maddalena Laura Sirmen|Sirmen, Maddalena]] || Maddalena (Madelena) Laura Sirmen (Syrmen) geb. Lombardini || 1745/12/9 || Venesië, Italië || 1818/05/18 || Venesië, Italië || Italiaans || Ook komponis by die [[Ospedale della Pietà]] / Leerling van [[Giuseppe Tartini]] |- | [[Gertrud Elisabeth Mara|Schmeling, Gertrude]] || Gertrude Elisabeth Mara / Schmehling (Schmelling, Schmaeling, Schmaehling) || 1749/02/23 || Kassel, Duitsland || 1833/01/20 || Reval (Tallinn), Estland || Duits || Ook kitaarspeler, sopraan en klavesimbelspeler /<ref>[http://www.sophie-drinker-institut.de/cms/index.php?page=schmeling-gertrud Duitse biografie] sophie-drinker-institut.de</ref> |- | [[Karoline Bayer|Bayer, Caroline]] || Karoline Bayer (Beyer, Beyern) || 1758 || Wene, Oostenryk || 1803 || Oostenryk || Oostenryks || Ook komponis |- | [[Regina Strinasacchi|Strinasacchi, Regina]] || Regina Schlick / Catarina Strinasacchi || 1761/02/28 || Ostiglia, Italië || 1839/06/11 || Dresden, Duitsland || Italiaans || [[Wolfgang Amadeus Mozart|W. A. Mozart]] het sy Vioolsonate KV 454 aan haar opgedra /<ref>[https://web.archive.org/web/20120310231508/http://mugi.hfmt-hamburg.de/A_lexartikel/lexartikel.php?id=stri1762 kort biografie] mugi.hfmt-hamburg.de</ref> |- | [[Louise Gautherot|Gautherot, Louise]] || M.me Louise Gautherot / geb. Louise Deschamps || 1763 || Frankryk || 1808/07/28 || Londen || Frans || Leerling van [[Nicolas Capron]] /<ref>[https://web.archive.org/web/20120611165624/http://www.sophie-drinker-institut.de/cms/index.php?page=gautherot-louise Duitse biografie] sophie-drinker-institut.de</ref> |- | [[Henriette Larrivée|Larrivée, Henriette]] || L’Arrivée (Agathe-Elisabeth) Henriette / Henriette Larrivée-Borghese || 1764/11/06 || Parys, Frankryk || 1839/03/26 || Parys, Frankryk || Frans || Violis, pianis en komponis / Het in die Franse provinsies en in Londen opgetree |- | [[Giulia Paravicini|Paravicini, Giulia]] || Giulia Parravicini-Albergandi || 1769 || Turyn, Italië || 1843 of later || || Italiaans || {{nowrap|Leerling van [[Giovanni Battista Viotti]]}}, [[Charles Philippe Lafont]] en [[Rodolphe Kreutzer]] /<ref>[http://www.sophie-drinker-institut.de/cms/index.php?page=paravicini-giulia Duitse biografie] sophie-drinker-institut.de</ref> |- | [[Luigia Gerbini|Gerbini, Luigia]] || Luigia (Lugia, Luisa, Louise), Garbini (Gardini) || ca. 1770 || Turyn, Italië || 1819 of later || || Italiaans || Leerling van [[Gaetano Pugnani]] / <ref>[http://www.sophie-drinker-institut.de/cms/index.php?page=gerbini-luigia Duitse biografie] sophie-drinker-institut.de</ref> |- | [[Marie Antoinette Petersén|Petersén, Marie Antoinette]] || Maria Antonia "Marie Antoinette" Petersen / geb. Crux || 1771 || Mannheim, Duitsland || 1855 || Swede || Sweeds || violis en sangeres |- | [[Mussier de Gondreville|Gondreville, Mussier de]] || Magnier de Gondreville-Ladurner || 1779 of vroeër || Frankryk || 1825/10/28 || Saint-Denis, Frankryk || Frans || Vrou van die komponis {{ill|Ignaz Ladurner|fr}} /<ref>[http://www.sophie-drinker-institut.de/cms/index.php?page=ladurner Duitse biografie] sophie-drinker-institut.de</ref> |- | [[Elisabeth Filipowicz|Filipowicz, Elisabeth]] || Filipowicz, Filipowitz, Elisabeth, Elise / geb. Mayer, getr. Minelli || 1794 || Rastatt, Duitsland || 1841/05/4 || Londen, Engeland || Pools || Ook komponis /<ref>[http://www.sophie-drinker-institut.de/index.php?page=filipowicz-elisabeth Duitse biografie] sophie-drinker-institut.de</ref> |- | [[Caroline Krähmer|Krähmer, Caroline]] || Madame Krahmen / geb. Carolina (Maria) Schleicher || 1794/12/17 || Stockach, Duitsland || 1873/04/19 || Wene, Oostenryk || Duits || Ook klarinetspeler, pianis, kitaarspeler /<ref>[[Michael Lorenz]]: [https://michaelorenz.blogspot.com/2021/01/the-late-years-of-caroline-krahmer.html "The Late Years of Caroline Krähmer"] (Wene 2021)</ref> |- | [[Lovisa Charlotta Borgman|Borgman, Lovisa Charlotta]] || || 1798 || Gotenburg, Swede || 1884 || Stockholm, Swede || Sweeds || |- | [[Eleonore Neumann|Neumann, Eleonore]] || Neumann, Leonore/Eleonore/Eleonora || 1819 || (Lissa, Pruise) Leszno, Pole || 1840/02/15 || Triëst, Italië || (Pruisies, Russies?), Pools?, Italiaans, Joods || <ref>[http://www.sophie-drinker-institut.de/index.php?page=neumann-leonore Duitse biografie] sophie-drinker-institut.de</ref><ref>[https://www.jewishencyclopedia.com/articles/11470-neumann-eleonora Neumann, Eleonore] Jewish Encyclopedia</ref> |- | [[Milanollo|Milanollo, Teresa]] || "Mademoiselle Adagio" / (Domenica Maria) Teresa, Theresa, Therese, Milanollo-Parmentier || 1827/08/28 || Savigliano, Italië || 1904/10/25 || Parys, Frankryk || Italiaans || Suster van Maria [[Milanollo]] / Het die "Milanollo-Dragonetti"-Stradivari van 1728 besit (bespeel deur [[Niccolò Paganini|Paganini]] en deur [[Domenico Dragonetti|Dragonetti]] aan haar bemaak) sowel as die "Milanollo-Hembert"-Stradivari van 1703 |- | [[Milanollo|Milanollo, Maria]] || "Mademoiselle Staccato" || 1832/07/19 || Savigliano, Italië || 1848/10/21 || Parys, Frankryk || Italiaans || Suster van Teresa [[Milanollo]] / Het die klein viool "Milanollo" van F. Ruggieri, ca. 1680, besit |- | [[Gabriele von Wendheim|Wendheim, Gabriele von]] || Wendheim, Hoffmann, Hofmann von Wendheim, Hoffmann von Wendheim, Gabriele von, Gabrielle || ca. 1835 || Graz, Oostenryk || 1883 of later || || Oostenryks || Leerling van [[Joseph Joachim]], wat sy Nocturno vir viool en orkes, op. 12 (1858), aan haar opgedra het /<ref>[http://www.sophie-drinker-institut.de/index.php?page=wendheim-gabriele-von Duitse biografie] sophie-drinker-institut.de</ref> |- | [[Vincenzina Ferni|Ferni, Vincenzina]] || || ca. 1837 || Como, Italië || 1926/06 || Turyn, Italië || Italiaans || Ook sopraan / Duet saam met haar suster, die violis [[Carolina Ferni]] /<ref name="magiadellopera1">[https://www.magiadellopera.com/invitoaconcerto/PDF/Ferni.pdf kort biografie]www.magiadellopera.com</ref> |- | [[Anne Blunt, 15th Baroness Wentworth|Blunt, Anne]] || Lady Ann Blunt / Anne Isabella Noel Blunt (15th Baroness Wentworth) / geb. Annabella King-Noel || 1837/09/22 || Engeland || 1917/12/15 || Kaïro, Egipte || Engels || Het die "Lady Blunt"-Stradivari van 1721 besit |- | [[Wilma Neruda|Neruda, Wilma]] || Lady Hallé / geb. Wilhelmine (Vilémina) Maria Franziska Neruda || 1838/03/21 || Brno, Keiserryk Oostenryk || 1911/04/15 || Berlyn, Duitsland || Tsjeggies || Leerling van [[Leopold Jansa]] /<ref>[http://www.sophie-drinker-institut.de/cms/index.php?page=neruda-wilhelmine Duitse biografie] sophie-drinker-institut.de</ref> |- | [[Maria Neruda|Neruda, Maria]] || Madame Arlberg-Neruda / geb. Anna Marie Rudolfina Neruda || 1840/03/26 || Brno, Keiserryk Oostenryk || 1920/11/07 || Kopenhagen, Denemarke || Tsjeggies || Leerling van [[Leopold Jansa]] /<ref>[https://runeberg.org/spg/21/0089.html Sweedse biografie] runeberg.org</ref> |- | [[Mariuccia Iacovino|Iacovino, Mariuccia]] || || 1912/12/12 || Rio de Janeiro, Brasilië || 2008/05/16 || Rio de Janeiro, Brasilië || Brasiliaans || Ook onderwyseres |- | [[Carolina Ferni|Ferni, Carolina]] || || 1839/02/20 || Como, Italië || 1926/06/04 || Milaan, Italië || Italiaans || Leerling van [[Jean-Delphin Alard]], [[Charles Auguste de Bériot]], [[Charles Dancla]] en [[Henri Vieuxtemps]] / Ook sopraan / Duet saam met haar suster, die violis [[Vincenzina Ferni]] /<ref name="magiadellopera1"/> |- | [[Bertha Brousil|Brousil, Bertha]] || Brousil, Brusil, Bransil, Brousilová, Bertha || 1842 || Pisek, Keiserryk Oostenryk || 1919/11 || Londen, Engeland || Tsjeggies || Leerling van [[František Němec]] /<ref>[http://www.sophie-drinker-institut.de/index.php?page=brousil-bertha Duitse biografie] sophie-drinker-institut.de</ref> |- | [[Camilla Urso|Urso, Camilla]] || || 1842/06/13 || Nantes, Frankryk || 1902/01/20 || New York, New York, VSA || Amerikaans || <ref>[https://www.oac.cdlib.org/findaid/ark:/13030/kt4w10339d/ Camilla Urso Collection] www.oac.cdlib.org</ref> |- | [[Marie Grünner|Grünner, Marie]] || Marie (Grünner, Grüner, Gruner) Grünner-Messerschmidt || 1847 || Wene, Oostenryk || 1895/10/15 || Wene, Oostenryk || Oostenryks || Niggie van die komponis [[Johann Schrammel]] /<ref>[http://www.sophie-drinker-institut.de/cms/index.php?page=gruenner-marie Duitse biografie] sophie-drinker-institut.de</ref> |- | [[Catherine Lebouys|Lebouys, Catherine]] || Catherine (Catarina, Anna, Nina, Marie-Claire) Lebouys-Waldteufel || 1847 || Rome, Italië || 1876 of later || || Italiaans || Leerling van [[Jean-Delphin Alard|Delphin Alard]] en [[Charles Auguste de Bériot]]/<ref>[http://www.sophie-drinker-institut.de/cms/index.php?page=lebouys-catarina Duitse biografie] sophie-drinker-institut.de</ref> |- | [[Virginia Ferni|Ferni, Virginia]] || || 1849 || Turyn, Italië || 1934/02/04 || Turyn, Italië || Italiaans || Ook sopraan / Niggie van die violiste [[Vincenzina Ferni]] en [[Carolina Ferni]] /<ref name="magiadellopera1"/> |- | [[Bertha Drechsler-Hamilton|Drechsler-Hamilton, Bertha]] || Bertha Drechsler Adamson || 1849/03/25 || [[Edinburg]], Skotland || 1934/02/04 || Toronto, Kanada || Engels || Ook dirigent /<ref>[http://www.sophie-drinker-institut.de/cms/index.php?page=drechsler-hamilton-familie#Bertha Duitse biografie] sophie-drinker-institut.de</ref> |- | [[Amanda Maier|Maier, Amanda]] || Röntgen-Maier, getr. Röntgen, Carolina Amanda Erika || 1853/02/20 || Landskrona, Swede || 1894/06/15 || Amsterdam, Nederland || Sweeds || Ook orrelis en komponis / Vrou van die komponis [[Julius Röntgen]] /<ref>[http://www.sophie-drinker-institut.de/index.php?page=maier-amanda Duitse biografie] sophie-drinker-institut.de</ref> |- | [[Therese Liebé|Liebé, Therese]] || Liebe, Thérèse (Jeanne Berthe) || 1854/04/07 || Straßburg, Oostenryk || 1897 of later || Londen, Engeland || Oostenryks || Leerling van [[Teresa Milanollo]] /<ref>[http://www.sophie-drinker-institut.de/index.php?page=liebe-therese Duitse biografie] sophie-drinker-institut.de</ref> |- | [[Jeanne Franko|Franko, Jeanne]] || || 1855 || New Orleans, Louisiana, VSA || 1940/12/03 || New York, New York, VSA || Amerikaans || Ook pianis / Leerling van [[Henri Vieuxtemps]] /<ref>[https://jwa.org/encyclopedia/article/franko-jeanne biografie van Jeanne Franko] jwa.org</ref> |- | [[Marie Tayau|Tayau, Marie]] || || 1855/06/12 || Pau, Frankryk || 1892/08 || Parys, Frankryk || Frans || Violis en vioolonderwyser |- | [[Mathilde Brehm|Brehm, Mathilde]] || Mathilde Brem-Heim || 1856/12/03 || Oberdorf, Duitsland || 1886/03/02 || Davos-Platz, Duitsland || Duits || <ref>[http://www.sophie-drinker-institut.de/cms/index.php?page=brehm-mathilde Duitse biografie] sophie-drinker-institut.de</ref> |- | [[Marianne Scharwenka|Scharwenka, Marianne]] || gebore Stresow || 1856/02/25 || Duitsland || 1918/10/24 || Berlyn, Duitsland || Duits || Violis en komponis |- | [[Lillian Shattuck|Shattuck, Lillian]] || || 1857 || Boston, Massachusetts, VSA || 1940 || VSA || Amerikaans || Student van [[Julius Eichberg]] / kamermusikus / het 'n vrouestrykkwartet gestig |- | [[Natalie Bauer-Lechner|Bauer-Lechner, Natalie]] || geb. Nathalie Lechner || 1858/05/09 || Wene, Oostenryk || 1921/06/8 || Oostenryk || Oostenryks || Ook altviolis in die [[Maria Soldat-Roeger]]-strykkwartet / Goeie vriendin van [[Gustav Mahler]] |- | [[Alice Barbi|Barbi, Alice]] || Alice Laura Barbi || 1858/06/01 || Modena, Italië || 1948/09/04 || Rome, Italië || Italiaans || Ook mezzosopraan |- | [[Agnes Tschetschulin|Tschetschulin, Agnes]] || || 1859/02/24 || Helsinki, Finland || 1942 || Stockholm || Fins || Ook komponis / Saam met [[Jean Sibelius]] leerling van [[Mitrofan Wasiljeff]] /<ref>[http://www.sophie-drinker-institut.de/cms/index.php?page=tschetschulin-agnes Duitse biografie] sophie-drinker-institut.de</ref> |- | [[Marguerite Pommereul|Pommereul, Marguerite]] || Pommereuil, Aline-Marguerite, geb. Guyet, getr. Rouvier || 1859/03 || Saint Mihiel, Frankryk || 1879 of later || Frankryk || Frans || Leerling van [[Jean-Delphin Alard]] /<ref>[http://www.sophie-drinker-institut.de/index.php?page=pommereul-marguerite Duitse biografie] sophie-drinker-institut.de</ref> |- | [[Lucy Riley|Riley, Lucy]] || || 1861 || Engeland || 1897 of later || Engeland || Engels || Leerling van [[Joseph Joachim]] / Van 1886 af tweede viool van die "Shinner String Quartet" (leier, [[Emily Shinner]]) /<ref>[http://www.sophie-drinker-institut.de/cms/index.php?page=riley-lucy Duitse biografie] sophie-drinker-institut.de</ref> |- | [[Emily Shinner|Shinner, Emily]] || Emily Shinner-Liddell || 1862/07/07 || Cheltenham, Engeland || 1901/07/17 || Londen, Engeland || Engels || Leerling van [[Joseph Joachim]] / Leier van die "Shinner String Quartet" /<ref>[http://mugi.hfmt-hamburg.de/A_lexartikel/lexartikel.php?id=shin1862 kort biografie] mugi.hfmt-hamburg.de</ref> |- | [[Maria Soldat-Roeger|Soldat-Roeger, Maria]] || Marie Soldat-Röger / geb. Soldat || 1863/03/25 || Graz, Oostenryk || 1955/09/30 || Graz, Oostenryk || Oostenryks || Leerling van [[Joseph Joachim]] / Het saam met [[Johannes Brahms]] opgetree / Het 'n 'Guarneri del Gesù' van 1742 besit |- | [[Arma Senkrah|Senkrah, Arma]] || gebore Anna Loretta Harkness || 1864/06/06 || Williamson, New York, VSA || 1900/09/03 || Weimar, Duitsland || Amerikaans || Student van [[Arno Hilf]], [[Henryk Wieniawski]] en Joseph Lambert Massart / eerste prys aan die Conservatoire de Paris / suksesvolle optredes dwarsoor Europa |- | [[Marion Osgood|Osgood, Marion]] || Marion G. Osgood || 1859/1/4 || Chelsea, Massachusetts, VSA || 1948 || || Amerikaans || Violis, komponis en orkesdirigent / het die vroue-orkes Marion Osgood's Ladies Orchestra gestig |- | [[Teresina Tua|Tua, Teresina]] || Teresa (or Teresina, Maria Felicita) Tua / ''Suor Maria di Gesù'' || 1866/04/24 || Turyn, Italië || 1956/10/29 || Rome, Italië || Italiaans || Leerling van [[Lambert Massart]] /<ref>[https://pronetoviolins.blogspot.it/2011/12/teresina-tua.html aantekening] pronetoviolins.blogspot.it and [https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1887/10/18/100937502.pdf ''The New York Times'', 1887/10/18], artikel</ref> / Het die "Mond-Tua"-Stradivari van 1709 besit |- | [[Gabriela Wietrowetz|Wietrowetz, Gabriela]] || Gabriele Wietrovitz || 1866/01/13 || Ljubljana, Slowenië || 1937/04/06 || Berlyn, Duitsland || Italiaans-Sloweens || Leerling van [[Joseph Joachim]] /<ref>[http://www.sophie-drinker-institut.de/cms/index.php?page=wietrowetz-gabriela Duitse biografie] sophie-drinker-institut.de</ref> |- | [[Nora Clench|Clench, Nora]] || Esther Leonora Clench || 1867/05/06 || St. Maris, Kanada-Wes || 1938/05/17 || Toorak, Victoria, Australië || Kanadees || |- | [[Maud Powell|Powell, Maud]] || Maud Powell || 1867/08/22 || Peru, Illinois, VSA || 1920/01/08 || Uniontown, Pennsilvanië, VSA || Amerikaans || Leerling van [[Joseph Joachim]] /<ref>[http://www.maudpowell.org/home/Home/tabid/36/Default.aspx The Maud Powell Society] www.maudpowell.org</ref> |- | [[Edith Robinson (violis)|Robinson, Edith]] || || 1867/10/29 || Manchester, Engeland || 1940/04/18 || || Engels || Leerling van [[Adolph Brodsky]] /<ref>[http://www.sophie-drinker-institut.de/index.php?page=robinson-edith Duitse biografie] sophie-drinker-institut.de</ref> |- | [[Geraldine Morgan|Morgan, Geraldine]] || || 1868/11/15 || New York, New York, VSA || 1918 || VSA || Amerikaans || Leerling van [[Leopold Damrosch]] en [[Joseph Joachim]] /<ref>[https://books.google.com/books?id=7Llyixb94lcC&dq=Geraldine+Morgan+violin&pg=PA235 aantekening oor Geraldine Morgan] via books.google.com</ref> |- | [[Nettie Carpenter|Carpenter, Nettie]] || Nettie Carpenter-Stearn || 1869 || New York, New York, VSA || 1940 of later || || Amerikaans || Leerling van [[Pablo de Sarasate]] /<ref>[https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1887/10/17/103148235.pdf The New York Times, 1887/10/17]</ref><ref>[https://www.whistler.arts.gla.ac.uk/correspondence/biog/display/?bid=Carp_N aantekening] www.whistler.arts.gla.ac.uk</ref> |- | [[Mina Rode|Rode, Mina]] || Minna Rode || ca. 1870 || Duitsland || 1901 of later || Berlyn, Duitsland || Duits || Kleindogter van [[Pierre Rode]] / Leerling van [[Hugo Heermann]] /<ref>[http://www.sophie-drinker-institut.de/cms/index.php?page=rode-mina Duitse biografie] sophie-drinker-institut.de</ref> |- | [[Dora Becker Shaffer|Becker Shaffer, Dora]] || geb. Dora Valesca Becker || 1870/03/07 || Galveston, Texas, VSA || 1958/05/19 || Pennsilvanië, VSA || Amerikaans || Leerling van [[Joseph Joachim]] / een van die eerste vroue wat op 'n musiekopname gespeel het, in 1898 op 'n wasrol van 'n Bettini-fonograaf |- | [[Eugénie-Emilie Juliette Folville|Folville, Juliette]] || Eugénie-Emilie Juliette Folville || 1870/01/05 || Luik, België || 1946/10/19 || Pyreneë-streek, Frankryk || Belgies || Leerling van [[Charles Malherbe]] / Ook pianis |- | [[Nobu Kōda|Kōda, Nobu]] || Nobu Kōda || 1870/04/19 || Tokio, Japan || 1946/03/19 || Tokio, Japan || Japannees || Ook pianis |- | [[Frida Scotta|Scotta, Frida]] || Frida von Kaulbach / gebore Frida Schytte || 1871/03/31 || Kopenhagen, Denemarke || 1948/04/29 || Ohlstadt, Duitsland || Deens || Student van [[Joseph Massart]] / het in Oostenryk, Engeland, Duitsland en Rusland opgetree |- | [[Leonora Speyer|Speyer, Leonora]] || geb. Leonora von Stosch / Lady Speyer || 1872/11/07 || Washington, DC, VSA || 1956/02/10 || New York, VSA || Amerikaans || Ook digter |- | [[Eva Mudocci|Mudocci, Eva]] || gebore Evangeline Hope Muddock / Rose Lynton || 1872 || Brixton, Londen, Engeland || 1953 || || Engels || Het wyd saam met die pianis Bella Edwards opgetree / goeie vriendin van die skilder [[Edvard Munch]] |- | [[Irene Brennerberg|Brennerberg, Irene]] || Irene (Rosa) von Brennerberg || 1873/03/14 || Brașov, Transsilvanië || 1922/10/01 || Brașov, Roemenië || Roemeens || Leerling van [[Martin Pierre Marsick|Martin Marsick]] /<ref>[http://www.sophie-drinker-institut.de/cms/index.php?page=brennerberg-irene-von Duitse biografie] sophie-drinker-institut.de</ref> |- | [[Ethel Barns|Barns, Ethel]] || Ethel Barns Phillips || 1874 || Londen, Engeland || 1948/12/31 || Maidenhead, Engeland || Engels || Leerling van [[Émile Sauret]] / Ook komponis |- | [[Olive Mead|Mead, Olive]] || || 1874 || VSA || 1946 || || Amerikaans || Leerling van [[Julius Eichberg]] en [[Franz Kneisel]] / Het die vroue-ensemble Olive Mead Quartet gestig |- | [[Rosa Schindler|Schindler, Rosa]] || Róża Szyndler-Suess || 1874/09/02 || Gleiwitz, Opper-Silesië, Duitse Keiserryk (Gliwice, Pole) || 1925 of later || Łódź, Pole || (Pruisies, Russies), Pools, Joods || Leerling van [[Pablo de Sarasate]] en [[Joseph Joachim]] /<ref>[http://www.sophie-drinker-institut.de/cms/index.php?page=schindler-rosa Duitse biografie] sophie-drinker-institut.de</ref><ref>[http://bc.wimbp.lodz.pl/Content/23257/Republika1925Nr059.pdf koerantartikel in Republika] bc.wimbp.lodz.pl (in Pools)</ref><ref>{{cite web |url=https://sztetl.org.pl/en/node/3718 |title = Schindler-Süss Róża &#124; Virtual Shtetl |website=sztetl.org.pl}}</ref> / moeder van [[Ilona Ralf Sues]]<ref>{{cite web |url=https://digital.lib.uiowa.edu/islandora/object/ui%3Atc_22567 |title=Ilona Ralf Sues: author of "Shark's Fins and Millet" |publisher=The University of Iowa Libraries |date=2001-01-01 |access-date=2023-02-02}}</ref> |- | [[Leonora Jackson McKim|Jackson McKim, Leonora]] || Leonora Jackson || 1879/02/20 || Boston, Massachusetts, VSA || 1969/01/07 || VSA || Amerikaans || Leerling van [[Joseph Joachim]] /<ref>[https://pronetoviolins.blogspot.it/2011/03/jackson.html aantekening] pronetoviolins.blogspot.it</ref> |- | [[Florence Hood|Hood, Florence]] || || 1880/10/14 || Melbourne, Australië || 1968 || || Australies || Leerling van [[Hermann T. Schrader]] en [[Hans von Bülow]] / lid van die Montreal String Quartet / konserttoere en radio-uitsendings in Australië |- | [[Mary Dickenson-Auner|Dickenson-Auner, Mary]] || Dickenson-Auner, Auner, Mary (Frances Dorothée), geb. Dickenson || 1880/10/24 || Dublin, Ierland || 1965/05/25 || Wene, Oostenryk || Engels || Ook komponis, onder die skuilnaam "Frank Donnell" / Leerling van [[Otakar Ševčík]] en, vir komposisie, van [[Samuel Coleridge Taylor]] /<ref>[http://www.sophie-drinker-institut.de/index.php?page=dickenson-auner-mary Duitse biografie] sophie-drinker-institut.de</ref> |- | [[Leila Waddell|Waddell, Leila]] || Leila (Laylah) Ida Nerissa Bathurst Waddell || 1880 || Bathurst, Australië || 1932/09/14 || Sydney, Australië || Australies || Leerling van [[Leopold Auer]] /<ref>[http://trove.nla.gov.au/list?id=28358 aantekening] trove.nla.gov.au</ref> |- | [[Rachel Steinman Clarke|Clarke, Rachel Steinman]] || || ca. 1882 || Włocławek, Pole || 1944/11/04 || Miami, Florida, VSA || Pools-Amerikaans || Student van [[Jacques Thibaud]] / het as violis en as hoof van die Rachel Steinman Concert Company deur die VSA getoer / opvoeder |- | [[Anna Hegner|Hegner, Anna]] || || 1881/03/01 || Basel, Switserland || 1963/02/03 || Basel, Switserland || Switsers || solis wat in konserte in Basel, Berlyn, Leipzig en Londen opgetree het |- | [[Floy Little Bartlett|Bartlett, Floy Little]] || || 1883/03/07 || Burlington, Iowa, VSA || 1956/03/07 || Burlington, Iowa, VSA || Amerikaans || Het viool in Parys studeer / begeleier en sopraansangeres / skrywer |- | [[Vera Fonaroff|Fonaroff, Vera]] || || 1883/06/14 || Kiëf, Oekraïne || 1962/07/23 || New York, New York, VSA || Amerikaans || solis, resitaalkunstenaar, kamermusikus en opvoeder |- | [[Marie Hall|Hall, Marie]] || Marie Pauline Hall || 1884/04/08 || Newcastle upon Tyne, Engeland || 1956/11/11 || Cheltenham, Engeland || Engels || Leerling van [[Otakar Ševčík]] / [[Ralph Vaughan Williams]] het ''The Lark Ascending'' (1920) aan haar opgedra |- | [[Pálma von Pászthory|Pászthory, Pálma von]] || || 1884/05/23 || Boedapest, Hongarye || 1958 || Weilheim/Oberbayern, Duitsland || Hongaars || <ref>[https://web.archive.org/web/20140331145722/http://mugi.hfmt-hamburg.de/A_lexartikel/lexartikel.php?id=pasz1884 kort biografie] mugi.hfmt-hamburg.de</ref> |- | [[Bessie Bell Collier|Bell Collier, Bessie]] || || 1885/04/03 || Cohasset, Massachusetts, VSA || 1969/04/04 || Massachusetts, VSA || Amerikaans || Student van [[Franz Kneisel]] / solis saam met verskeie orkeste / het tydens die Eerste Wêreldoorlog fondsinsamelingskonserte gegee |- | [[Marjorie Hayward|Hayward, Marjorie]] || Marjorie Olive Hayward || 1885/08/14 || Greenwich, Engeland || 1953/01/10 || Londen, Engeland || Engels || Leerling van [[Émile Sauret]] en [[Otakar Ševčík]] / eerste viool, leier van die ''Virtuoso String Quartet'',<ref>[http://www.damians78s.co.uk/html/virtuoso_string_quartet.html aantekening + 78-toere-oudio] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101127020205/http://www.damians78s.co.uk/html/virtuoso_string_quartet.html |date=27 November 2010 }} www.damians78s.co.uk</ref><ref>[http://www.damians78s.co.uk/html/marjorie_hayward.html aantekening + 78-toere-oudio] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101121075205/http://www.damians78s.co.uk/html/marjorie_hayward.html |date=21 November 2010 }} www.damians78s.co.uk</ref> |- | [[Lea Luboshutz|Luboshutz, Lea]] || || 1885/02/22 || Odesa, Oekraïne || 1965/03/18 || Odesa, Oekraïne || Russies || Wonderkind / leerling van [[Emil Młynarski]] / kamermusikus / het wyd in Europa en die VSA getoer |- | [[Adila Fachiri|Fachiri, Adila]] || || 1886/02/26 || Boedapest, Hongarye || 1962/12/15 || Londen, Engeland || Hongaars || Suster van die violis [[Jelly d'Arányi]] / [[Gustav Holst]] het sy [[Double Concerto (Holst)|Dubbelkonsert vir 2 viole]], op. 49 (1929), aan haar en haar suster [[Jelly d'Arányi]] opgedra |- | [[Hélène Jourdan-Morhange|Jourdan-Morhange, Hélène]] || || 1888/01/30 || Frankryk || 1961/05/15 || Parys, Frankryk || Frans || [[Maurice Ravel]] het sy Vioolsonate (1927) aan haar opgedra |- | [[Stefi Geyer|Geyer, Stefi]] || Stefy Geyer || 1888/06/28 || Boedapest, Hongarye || 1956/12/11 || Zürich, Switserland || Hongaars || Leerling van [[Jenő Hubay]], 1902 / [[Béla Bartók]] het sy [[Violin Concerto No. 1 (Bartók)|Vioolkonsert nr. 1]] (1907-08) en [[Othmar Schoeck]] sy Vioolkonsert, op. 21 (1912), aan haar opgedra /<ref>[https://songofthelark.wordpress.com/2011/05/15/musician-muse-a-short-life-of-violinist-stefi-geyer/ aantekening] songofthelark.wordpress.com</ref> |- | [[Kemp Stillings|Stillings, Kemp]] || Katharine Kemp Stillings || 1888/06/30 || Roxbury, Massachusetts, VSA || 1967/04/30 || New York Stad, VSA || Amerikaans || Leerling van [[Joseph Joachim]] en [[Leopold Auer]] / Het voor die Eerste Wêreldoorlog in Rusland en Finland opgetree / nadat sy in die 1920's blind geword het, het sy op onderrig gekonsentreer |- | [[Maggy Breittmayer|Breittmayer, Maggy]] || || 1888/09/02 || Genève, Switserland || 1961/05/06 || Genève, Switserland || Switsers || Leerling van [[Carl Flesch]] / Het voor die Eerste Wêreldoorlog in Europa opgetree / onderwyser aan die Konservatorium van Genève |- | [[Elsie Southgate|Southgate, Elsie]] || mej. Elsie Southgate "The Royal Violinist" || 1880/1/23 || Londen, Engeland || 1946/05/05 || Londen, Engeland || Engels || |- | [[Renée Chemet|Chemet, Renée]] || Renée Henriette Joséphine Chemet || 1887/01/09 || Boulogne-sur-Seine, Frankryk || 1977/01/02 || Parys, Frankryk || Frans || Toonaangewende internasionale solis oor dekades heen / opnamekunstenaar en radio-uitvoerder |- | [[Marie Azpiroz Mellini|Azpiroz, Marie]] || || 1889/11/27 || Madrid, Spanje || ná 1919 || Los Angeles, VSA || Spaans || Het in Kuba, Meksiko, Suid-Amerika en die Verenigde State opgetree / opvoeder |- | [[Alba Rosa Viëtor|Viëtor, Alba Rosa]] || || 1889/07/18 || Milaan, Italië || 1979/04/15 || VSA || Skots || Leerling van [[César Thomson]] en [[Otakar Ševčík]] / violis en komponis |- | [[Jenny Cullen|Cullen, Jenny]] || || 1890 || Skotland || 1957 || || Skots || Leerling van [[Henri Verbrugghen]] / konsertmeester van die State Symphony Orchestra of Sydney / eerste vroulike lid van die Minneapolis Symphony Orchestra |- | [[Kathleen Parlow|Parlow, Kathleen]] || || 1890/09/20 || Fort Calgary, Alberta, Kanada || 1963/08/19 || Toronto, Ontario, Kanada || Kanadees || Leerling van [[Leopold Auer]] |- | [[Gunna Breuning-Storm|Breuning-Storm, Gunna]] || || 1891/01/25 || Kopenhagen, Denemarke || 1966/04/24 || Kopenhagen, Denemarke || Deens || Leerling van Johannes Schiørrin, Torben Anton Svendsen en [[Henri Marteau]] / het as solis in Duitse stede opgetree en vir keiserin Augusta Viktoria gespeel / het haar eie kamerorkes gestig en in die Breuning-Bache Quartet gespeel |- | [[Louise Lincoln Kerr|Lincoln Kerr, Louise]] || || 1892/04/24 || Cleveland, Ohio, VSA || 1977/12/10 || Cottonwood, Arizona, VSA || Amerikaans || Violis, altviolis en komponis / het saam met die Pasadena Symphony opgetree / het onder Stravinsky en Prokofiev studeer |- | [[Jelly d'Arányi|d'Arányi, Jelly]] || || 1893/05/30 || Boedapest, Hongarye || 1966/03/30 || || Hongaars || Leerling van [[Jenő Hubay]] / konserttoere in Europa en Amerika / kamertrio saam met [[Pablo Casals]] |- | [[Marta Canales|Canales, Marta]] || || 1893/06/17 || Santiago, Chili || 1986/12/06 || || Chileens || het 'n kamerensemble gestig / het later as komponis en dirigent gewerk |- | [[Grace Burrows|Burrows, Grace]] || || 1893/06/29 || Leicester, Engeland || 1980 || || Engels || het altviool in The Birmingham Quartet gespeel / stigterleier van die [[Leicester Symphony Orchestra]] |- | [[Vivien Chartres|Chartres, Vivien]] || Vivian Chartres, Vivien Vivanti-Chartres, Vivien Chartres Burns, Vivien (Chartres) Young || 1893/06/25 || Turyn, Italië || 1941/09/01 || Hove, Sussex, Engeland || Engels || Leerling van [[Otakar Ševčík]]<ref>[http://mugi.hfmt-hamburg.de/old/A_lexartikel/lexartikel.php?id=char1893/ uitvoerige Duitse biografie] mugi.hfmt-hamburg.de</ref> / Sy het 'n "Alessandro Gagliano"-viool besit |- | [[Jane Evrard|Evrard, Jane]] || Jeanne Chevallier || 1893/02/05 || Neuilly-Plaisance || 1985/11/04 || Parys, Frankryk || Frans || Leerling van M. Lefort / het die vroue-orkes Orchestre féminin de Paris gestig en gedirigeer |- | [[Daisy Kennedy|Kennedy, Daisy]] || Daisy Fowler Kennedy || 1893/01/16 || Burra, Suid-Australië, Australië || 1981/07/30 || Hammersmith, Londen, Engeland || Australies-Engels || Leerling van [[Otakar Ševčík]] / Vrou van die pianis [[Benno Moiseiwitsch]] (1914-24) /<ref>[https://music.damians78s.co.uk//?s=daisy+Kennedy aantekening + 78-toere-oudio] www.damians78s.co.uk</ref><ref>[https://adb.anu.edu.au/biography/kennedy-daisy-fowler-12729 biografie] adb.anu.edu.au</ref> |- | [[Isolde Menges|Menges, Isolde]] || Isolde Marie Menges || 1893/05/16 || Sussex, Engeland || 1976/01/13 || Londen, Engeland || Engels || Leerling van [[Leopold Auer]] en [[Carl Flesch]] / Suster van die komponis en dirigent [[Herbert Menges]] / het in 1923 die Engelse première van [[Ernő Dohnányi]] se Vioolkonsert nr. 1, op. 27 (1915), gespeel / Leier van die Menges String Quartet, in 1931 gestig /<ref>[http://www.damians78s.co.uk/html/isolde_menges.html aantekening + 78-toere-oudio] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140424124633/http://www.damians78s.co.uk/html/isolde_menges.html |date=24 April 2014 }} www.damians78s.co.uk</ref> |- | [[Jelly d'Arányi|Arányi, Jelly d']] || Jelly Aranyi de Hunyadvár || 1893/05/30 || Boedapest, Hongarye || 1966/03/30 || Florence, Italië || Hongaars || Leerling van [[Jenő Hubay]], 1908 / Suster van die violis [[Adila Fachiri]], niggie van [[Joseph Joachim]] / Het die "Lord Dunn-Raven"-Stradivari van 1710 besit / [[Béla Bartók]] het sy Vioolsonates nr. 1, Sz. 75 (1921), en nr. 2, Sz. 76 (1922), en [[Maurice Ravel]] sy Tzigane (1924) aan haar opgedra, en [[Gustav Holst]] sy Dubbelkonsert vir 2 viole, op. 49 (1929), aan haar en haar suster [[Adila Fachiri]] |- | [[Gertrude Healy|Healy, Gertrude]] || || 1894/03/18 || Ballarat, Victoria, Australië || 1984/10/6 || Ballarat, Victoria, Australië || Australies || Konsertviolis; het aan die Albert Street Conservatorium of Music onderrig gegee en die kamerorkes gedirigeer.<ref>{{Citation|last=Lynch|first=Peter|title=Healy, Gertrude (1894–1984)|url=https://adb.anu.edu.au/biography/healy-gertrude-12613|work=Australian Dictionary of Biography|place=Canberra|publisher=National Centre of Biography, Australian National University|language=en|access-date=2021-12-01}}</ref> |- | [[Vera Barstow|Barstow, Vera]] || mej. Vera Barstow || 1895 || Pasadena, Kalifornië, VSA || 196? || VSA || Amerikaans || Leerling van [[Luigi von Kunits]] / Het die première van [[Leo Ornstein]] se Vioolsonate, op. 26 (1915), gespeel /<ref>[https://news.google.com/newspapers?nid=1126&dat=19121126&id=BRZRAAAAIBAJ&sjid=F2YDAAAAIBAJ&pg=2704,6454394 Carnegie Hall, konsertresensie, 1912/11/26]</ref><ref>[https://books.google.com/books?id=hELVbNdNs0YC&dq=Vera+Barstow+violin&pg=PP18 aantekening] via books.google.com</ref> / Het die première van [[Charles Wakefield Cadman]] se Vioolsonate in G majeur (1930) gespeel / Het die "Giovan Battista Guadagnini" van 1745 bespeel |- | [[Olga Rudge|Rudge, Olga]] || || 1895/04/13 || VSA || 1996/03/15 || || Amerikaans || Konsertviolis / het in Italië saam met [[Ildebrando Pizzetti]] opgetree / minnares van die digter [[Ezra Pound]] |- | [[Eileen Andjelkovitch|Andjelkovitch, Eileen]] || Eileen Constance Smith, Eileen Russell Worby, Eileen C. Tcherniak, Eileen C. Cathie || 1896/03/18 || Ierland || 1941/10/15 || Worthing, VK || Brits || violis, musiekdirekteur en musiekopvoeder wat in Londen gewerk het; het opnames gemaak |- | [[Thelma Given|Given, Thelma]] || || 1896 || VSA || 1977 || || Amerikaans || <ref>[https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1919/10/19/118165555.pdf The New York Times, 1919/10/19], resensie</ref><ref>[https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1920/10/28/102905781.pdf The New York Times, 1920/10/28], artikel</ref><ref>[https://provincetownhistoryproject.com/PDF/070_027_066e-001-thelma-given-promotional-brochure.pdf Thelma Given "Violinist of a Generation"], promosiebrosjure, provincetownhistoryproject.com</ref> |- | [[Cecile Stevens|Stevens, Cecile]] || Cecile Ann Stevens, Cecile Molloy || 1896 || Sydney, Australië || || || Australies || Kindermusikant; het 'n beurs gewen om aan die [[Royal Academy of Music]] te studeer; het in die 1920's internasionaal getoer; het ná haar huwelik in Oos-Afrika gewoon |- | [[Irene Stolofsky|Stolofsky, Irene]] || Irene Stolofsky Davis || 1896/07/28 || Chicago, Illinois, VSA || 1950/07/28 || || Amerikaans || Student van Hugh (Harry) Dimond / Het in die 1920's deur die VSA en Kanada getoer / lid van Bohumir Kryl se Orchestral Sextette / opvoeder |- | [[Alma Moodie|Moodie, Alma]] || Alma Templeton Moodie || 1898/09/12 || Rockhampton, Australië || 1943/03/7 || Frankfurt, Duitsland || Australies || Leerling van [[César Thomson]] / Geen opnames bestaan nie |- | [[Winifred Merrill Warren|Merrill Warren, Winifred]] || || 1898/06/24 || Atlanta, Georgia, VSA || 1990/03/11 || Illinois, VSA || Amerikaans || Solis saam met die Minneapolis Symphony Orchestra / het die Indiana University Trio gevorm / opvoeder |- | [[Sophie Carmen Eckhardt-Gramatté|Eckhardt-Gramatté, Sophie Carmen]] || geb. Sofia (Sonia) Fridman-Kochevskaya || 1899/01/06 || Moskou, Rusland || 1974/12/02 || Stuttgart, Duitsland || Kanadees || Komponis en virtuose pianis en violis. |- | [[Irena Dubiska|Dubiska, Irena]] || || 1899/09/26 || Inowrocław, Pole || 1990/06/01 || Warskou, Pole || Pools || Leerling van [[Bronisław Huberman]] en [[Carl Flesch]] /<ref>[http://culture.pl/en/artist/irena-dubiska Irena Dubiska] culture.pl</ref> |- | [[Margaret Harrison|Harrison, Margaret]] || || 1899 || Chatham, Engeland || 1965/12/24 || Limpsfield, Engeland || Engels || Leerling van [[Achille Rivarde]] van vyfjarige ouderdom af / het werke van Delius saam met haar susters uitgevoer |- | [[Hortense de Sampigny|Sampigny, Hortense de]] || Hortense de Sampigny-Bailly || 189? || Frankryk || 1970 || Frankryk || Frans || Lid van die ''Trio Trillat'' / [[Bohuslav Martinů]] het sy Vioolsonate nr. 2 (1931) aan haar opgedra |- | [[Albertina Ferrari|Ferrari, Albertina]] || Alberta Lovrich or Lovrič || 1900 || Zara-Zadar, Oostenryk-Hongarye (nou Kroasië) || 1986 || Triëst, Italië || Italiaans || Leerling van [[Jenő Hubay]], 1924 / Stigter van die Trio di Milano, 1932 / Moeder van [[Giorgio Strehler]] (1921-1997), Italiaanse regisseur / <ref>[https://books.google.com/books?id=XTKIZmFiT9EC&dq=Albertina+Ferrari+violin&pg=PA25 aantekening 1] via books.google.com</ref><ref>{{cite web |url=http://it.scribd.com/doc/75461718/Giorgio-Strehler-e-il-mantello-delle-magie |title=note 2 |access-date=2014-04-18 |archive-date=2014-04-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140418233955/http://it.scribd.com/doc/75461718/Giorgio-Strehler-e-il-mantello-delle-magie |url-status=dead }}</ref> |- | [[Emmy Wegener|Wegener, Emmy]] || Emmy Heil Frensel-Wegener || 1901/06/14 || Amsterdam, Nederland || 1973/01/11 || Laren, Nederland || Nederlands || Violis, pianis, digter en komponis |- | [[Ilona Fehér|Fehér, Ilona]] || Ilona Feher || 1901/12/3 || Boedapest, Hongarye || 1988/01 || Holon, Israel || Hongaars || Leerling van [[Jenő Hubay]], 1920 |- | [[Vida Jeraj Hribar|Hribar, Vida Jeraj]] || || 1902/05/04 || Wene, Oostenryk || 2002/05/06 || Ljubljana, Slowenië || Sloweens || Violis en musiekopvoeder |- | [[Gladys Welge|Welge, Gladys]] || || 1902/05/23 || Austin, Illinois, VSA || 1976/07/27 || Kalifornië, VSA || Amerikaans || Violis en dirigent / dirigent van die Women's Symphony Orchestra of Chicago / opvoeder |- | [[Erna Rubinstein|Rubinstein, Erna]] || Erna Rubenstein || 1903/03/3 || Nagyszeben (Sibiu), Hongarye || 1966? || Pittsburgh, Pennsilvanië, VSA || Hongaars || Leerling van [[Jenő Hubay]], 1918 / Nuwe beskermeling van [[Willem Mengelberg]] /<ref>[http://www.multiculturalcanada.ca/node/18821?display=full Artikel – ''Canadian Jewish Review'', 1922/06/2]</ref> / Het die "Gudgeon"-Stradivari van 1672 besit |- | [[Tosca Kramer|Kramer, Tosca]] || dr. Tosca Berger Kramer || 1903/06/17 || Nieu-Seeland || 1976/12/27 || Tulsa, Oklahoma, VSA || Amerikaans || Leerling van [[Eugène Ysaÿe]] |- | [[Marie Wilson|Wilson, Marie]] || || 1903/11/30 || Epping Forest, Engeland || 1959 || Londen, Engeland || Engels || <ref>{{Cite web |url=http://thestrad.com/latest/editorschoice/from-the-archive-a-female-concertmaster-comes-out-from-the-shadows |title=Artikel uit ''The Strad'', 1935 |access-date=13 September 2026 |archive-date=13 April 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140413130422/http://thestrad.com/latest/editorschoice/from-the-archive-a-female-concertmaster-comes-out-from-the-shadows |url-status=dead }}</ref><ref>[http://apollo.ram.ac.uk/emuweb/pages/ram/partydisplay.php?irn=7434 aantekening]</ref> |- | [[Erika Morini|Morini, Erika]] || Erica Morini || 1904/01/5 || Wene, Oostenryk || 1995/10/31 || New York, VSA || Oostenryks-Amerikaans || Leerling van [[Otakar Ševčík]] |- | [[Eda Kersey|Kersey, Eda]] || || 1904/05/16 || Goodmayes, Essex || 1944/07/13 || Londen, Engeland || Engels || |- | [[Claire Delbos|Delbos, Claire]] || Louise Justine Delbos || 1906/11/02 || Parys, Frankryk || 1959/04/22 || Hauts-de-Seine, Frankryk || Frans || Het aan die Conservatoire de Paris studeer / resitale saam met haar man, die komponis [[Olivier Messiaen]] |- | [[Alma Rosé|Rosé, Alma]] || Alma Rosé geb. Rosenblum || 1906/11/3 || Wene, Oostenryk || 1944/04/4 || Auschwitz || Oostenryks || Dogter van [[Arnold Rosé]] / Vrou van [[Váša Příhoda]] / Leier van die "Vroue-orkes" in Auschwitz |- | [[Gioconda de Vito|De Vito, Gioconda]] || Gioconda Anna Clelia De Vito || 1907/07/27 || Martina Franca, Italië || 1994/10/24 || Rome, Italië || Italiaans || |- | [[Anne Macnaghten|Macnaghten, Anne]] || || 1908/08/09 || Noord-Ierland || 2000/12/31 || || Engels || Leerling van [[Jelly d'Arányi]] en [[Walther Davisson]] / het die vroue-ensemble Macnaghten String Quartet en die New Macnaghten Concerts gestig |- | [[Grażyna Bacewicz|Bacewicz, Grażyna]] || Grazyna Bacewicz || 1909/02/5 || Łódź, Pole || 1969/01/19 || Warskou, Pole || Pools || Leerling van [[Carl Flesch]] / Ook komponis |- | [[Marjorie Fulton|Fulton, Marjorie]] || Marjorie Harrell / geb. Marjorie McAllister Fulton || 1909/12/28 || Oklahoma City, Oklahoma, VSA || 1962/11/3 || Dallas, Texas, VSA || Amerikaans || Moeder van die tjellis [[Lynn Harrell]] |- | [[Eugenia Umińska|Umińska, Eugenia]] || || 1910/10/4 || Warskou, Pole || 1980/11/20 || Krakow, Pole || Pools || |- | {{ill|Galina Barinova|ru|Баринова, Галина Всеволодовна|lt=Barinova, Galina}} || Galina Vsevolodovna Barinova || 1910/10/7 || Sint Petersburg, Rusland || 2006/09/20 || Leningrad, Rusland || Russies || Leerling van [[Jacques Thibaud]] /<ref>[http://manlywarringahchoir.org.au/files/2010/11/Galina-Barinova.pdf aantekening]</ref> |- | [[Ethel Stark|Stark, Ethel]] || || 1911/08/25 || Montreal, Kanada || 2012/02/16 || Montreal, Kanada || Kanadees || Violis en dirigent / het die Montreal Women's Symphony Orchestra gestig en gedirigeer / opvoeder |- | [[Alice Pashkus|Pashkus, Alice]] || || 1911/02/21 || Duitsland || 1972/02/3 || Wene, Oostenryk || Duits || <ref>[https://web.archive.org/web/20110929104633/http://www.soundfountain.org/rem/remyoungv.html webwerf] www.soundfountain.org</ref> |- | [[Anja Ignatius|Ignatius, Anja]] || Anja Hirvensalo || 1911/06/2 || Tampere, Finland || 1995/04/10 || Helsinki, Finland || Fins || |- | [[Evelyn Kaye|Kaye, Evelyn]] || Evelyn / Evelyn Kaye Klein (ook bekend as Evelyn Silverstone) || 1911/10/19 || VSA || 1990/06/8 || VSA || Amerikaans || violis en aktrise / het saam met die 'All-Girl Orchestra' van haar man, [[Phil Spitalny]], gespeel /<ref>[https://travsd.wordpress.com/2013/10/19/evelyn-kaye-and-her-magic-violin/ kort biografie] travsd.wordpress.com</ref><ref>[https://www.imdb.com/name/nm0993312/bio biografie by IMDb]</ref><ref>[https://vimeo.com/92455088 Sarasate 'Zigeunerweisen']</ref> |- | [[Pina Carmirelli|Carmirelli, Pina]] || || 1914/01/23 || Varzi, Italië || 1993/02/26 || Capena, Italië || Italiaans || Leerling van {{ill|Michelangelo Abbado|it}} / Het drie viole van "[[Marino Capicchioni]]" besit: 1941, 1954 en 1956 |- | [[Eudice Shapiro|Shapiro, Eudice]] || || 1914/02/25 || Buffalo, New York, VSA || 2007/09/17 || Los Angeles, Kalifornië, VSA || Amerikaans || <ref>[https://web.archive.org/web/20140413125915/http://www.usc.edu/uscnews/stories/14270.html In memoriam]</ref> |- | [[Maria Lidka|Lidka, Maria]] || Marianne Louise Liedtke || 1914/05/27 || Berlyn, Duitsland || 2013/12/12 || Londen, Engeland || Brits || Leerling van [[Josef Wolfsthal]] en [[Max Rostal]] / In 1934 het sy na Londen verhuis / In 1952 het sy die première van [[Peter Racine Fricker]] se Vioolkonsert nr. 1 gespeel / In 1955 het sy die "Willemotte"-Stradivarius van 1734 bekom /<ref>{{cite web |title=Maria Lidka obituary |date=16 January 2014 |website=[[The Guardian]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20220813125841/https://www.theguardian.com/music/2014/jan/16/maria-lidka |archive-date=13 August 2022 |url-status=live |url=https://www.theguardian.com/music/2014/jan/16/maria-lidka}}</ref> |- | [[Ruth Posselt|Posselt, Ruth]] || Ruth Pierce Posselt || 1914/09/6 || Medford, Massachusetts, VSA || 2007/02/19 || New York, VSA || Amerikaans || Leerling van {{ill|Emanuel Ondříček|de}} / Vrou van [[Richard Burgin]] (leerling van Auer), wat baie jare lank onder [[Serge Koussevitzky]] konsertmeester van die Boston Symphony Orchestra was. |- | [[Yvonne Lephay-Belthoise|Lephay-Belthoise, Yvonne]] || || 1914/09/27 || Dieppe, Frankryk || 2011/11/17 || || Frans || Leerling van [[Jules Boucherit]] / orkesviolis en resitaalkunstenaar wat vir die Alliance Française getoer het |- | [[Joan Field|Field, Joan]] || || 1915/04/28 || Long Branch, New Jersey, VSA || 1988/03/18 || Miami Beach, Florida, VSA || Amerikaans || Leerling van [[Franz Kneisel]], [[Albert Spalding]], [[Michel Piastro]], [[Marcel Chailley]], [[Jacques Thibaud]] en [[Gheorghe Enescu]] |- | [[Helena Dunicz-Niwińska|Dunicz-Niwińska, Helena]] || || 1915/07/28 || Wene, Oostenryk || 2018/06/12 || Krakow, Pole || Pools || Het in die Auschwitz-orkes opgetree |- | [[Gabrielle Devries|Devries, Gabrielle]] || geb. Gabrielle Rossi || 1915/10/19 || Nice, Frankryk || 2001/11/04 || Colombes (Hauts-de-Seine), Frankryk || Frans || Leerling van [[Marcel Reynal]] en [[Gabriel Bouillon]] / Vrou van die komponis [[Ivan Devries]] (1909-1997) / [http://www.musimem.com/obi-0701-1201.htm Doodsberig en kort biografie] (in Frans) www.musimem.com /<ref>[http://www.britishpathe.com/video/violin-making-in-nice/query/gabriel video waarin sy Bach speel] (British Pathé)</ref> |- | [[Guila Bustabo|Bustabo, Guila]] || geb. Teressina Bustabo || 1916/02/25 || Manitowoc, Wisconsin, VSA || 2002/04/27 || Birmingham, Alabama, VSA || Amerikaans || [[Ermanno Wolf-Ferrari]] het sy Vioolkonsert, op. 26 (1944), en {{ill|Otmar Nussio|de|lt=Otmar Nussio}} sy Vioolkonsert (1959) aan haar opgedra |- | [[Olive Zorian|Zorian, Olive]] || || 1916 || Manchester, Engeland || 1965 || || Engels || Stigter van die [[Zorian Quartet]] |- | [[Louise Behrend|Behrend, Louise]] || || 1916/10/3 || Washington, DC, VSA || 2011/08/3 || New York, VSA || Amerikaans || Leerling van [[Louis Persinger]] /<ref>[http://www.juilliard.edu/journal/violin-educator-louise-behrend-dies-94 doodsberig] www.juilliard.edu</ref> |- | [[Lyndall Hendrickson|Hendrickson, Lyndall]] || || 1917 || geb. Balaklava (Suid-Australië) || 2017/07/22 || Adelaide, Australië || Australies || Leerling van Ludwik Schwab / Bekende vioolpedagoog / Lid van AUSTA /<ref>[http://www.abc.net.au/gnt/history/Transcripts/s1217440.htm ABC-onderhoud], 2004</ref> |- | [[Dorothy DeLay|DeLay, Dorothy]] || || 1917/03/31 || Medicine Lodge, Kansas, VSA || 2002/03/24 || New York, VSA || Amerikaans || Leerling van [[Ivan Galamian]] |- | [[Mary Canberg|Canberg, Mary]] || || 1918 || Grand Rapids, Michigan, VSA || 2004/06/15 || West Nyack, New York, VSA || Amerikaans || Leerling van [[Ivan Galamian]] |- | [[Anne-Marie Gründer|Gründer, Anne-Marie]] || Anne-Marie Gründer || 1918/05/17 || Chexbres, Switserland || 1996/11/22 || Bern, Switserland || Switsers || Leerling van [[Carl Flesch]] / Tweede prys, [[Geneva International Music Competition]], 1944 /<ref>{{Cite web |url=http://dbserv1-bcu.unil.ch/persovd/composvd.php?Code=G&Num=3973 |title=Franse biografie |access-date=13 September 2026 |archive-date=16 Junie 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160616233933/http://dbserv1-bcu.unil.ch/persovd/composvd.php?Code=G&Num=3973 |url-status=dead }}</ref> |- | [[Carroll Glenn|Glenn, Carroll]] || Elizabeth Carroll Glenn || 1918/10/28 || Richmond, Virginia, VSA || 1983/04/25 || New York, VSA || Amerikaans || Leerling van [[Édouard Dethier]] / Vrou en duetmaat van die pianis [[Eugene List]] |- | [[Rosemary Rapaport|Rapaport, Rosemary]] || Nancy Rosemary Peace Rapaport || 1918/03/19 || St Albans, Engeland || 2011/06/08 || Olney, Engeland || Engels || Leerling van [[Rowsby Woof]] en [[Frederick Grinke]] / lid van die Hallé Orchestra / het die Purcell School vir musikaal begaafde kinders gestig |- | {{ill|Wanda Luzzato|it|lt=Luzzato, Wanda}} || Wanda Luzzato, geb. Carpi || 1919/06/19 || Varese, Italië || 2002/09/25 || Milaan, Italië || Italiaans || Leerling van [[Jenő Hubay]], 1935 / [[Giorgio Federico Ghedini]] het sy ''Divertimento in D majeur, vir viool en orkes'' (1959/60) aan haar opgedra / <ref>[https://news.google.com/newspapers?nid=1300&dat=19640720&id=MX5VAAAAIBAJ&sjid=qpYDAAAAIBAJ&pg=7117,3492058 artikel oor die Australiese toer], 20 July 1964</ref><ref>[http://www.quirinale.it/elementi/DettaglioOnorificenze.aspx?decorato=6106 "Medaglia d'oro ai benemeriti della scuola della cultura e dell'arte"], 1987/07/27</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20041224055248/http://web.unife.it/utenti/gianluca.lavilla/Hubay.pdf "Wanda Luzzato, l'allieva italiana di Jenö Hubay", bl. 43 – kort biografie], 2003 web.unife.it</ref> |- | [[Ginette Neveu|Neveu, Ginette]] || || 1919/08/11 || Parys, Frankryk || 1949/10/28 || Asore, Portugal || Frans || Eerste prys, [[Henryk Wieniawski Violin Competition]], 1935 |- | [[Elizabeth Gilels|Gilels, Elizabeth]] || Elizaveta / Yelizaveta Gilels || 1919/09/30 || Odesa, Oekraïne, USSR || 2008/03/13 || Moskou, Rusland || Russies || Leerling van [[Pyotr Stolyarsky]], Abram Yampolsky en Miron Polyakin / Suster van [[Emil Gilels]], vrou van [[Leonid Kogan]] |- | [[Nejiko Suwa|Suwa, Nejiko]] || geb. Nejiko Oga || 1920/01/23 || Tokio, Japan || 2012/03/6 || Tokio, Japan || Japannees || Leerling van [[Anna Bubnova-Ono]] /<ref name="violinist1">"Three Violin Maidens": [http://www.violinist.com/blog/Ku92me/20116/12394/ Deel 1]; [http://www.violinist.com/blog/Ku92me/20119/12655/ Deel 2]</ref> |- | [[Karen Tuttle|Tuttle, Karen]] || || 1920/03/28 || Lewiston, Idaho, VSA || 2010/12/16 || || Amerikaans || Het na die altviool oorgeskakel; leerling van [[William Primrose]] /<ref>[http://www.juilliard.edu/journal/remembering-karen-tuttle doodsberig] www.juilliard.edu</ref> |- | [[Margaret Pardee|Pardee, Margaret]] || || 1920/05/10 || Valdosta, Georgia, VSA || 2016/01/26 || Westbury, New York, VSA || Amerikaans || Leerling van [[Ivan Galamian]], [[Sascha Jacobsen]], [[Albert Spalding]] en [[Louis Persinger]] |- | [[Kató Havas|Havas, Kató]] || || 1920/11/05 || Târgu Secuiesc, Roemenië (Transsilvanië/Hongarye) || 2018/12/31 || Londen || Hongaars-Brits || Pedagoog<ref>[http://www.katohavas.com/index.html Amptelike webwerf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210623154833/http://www.katohavas.com/index.html |date=23 Junie 2021 }} www.katohavas.com</ref> |- | [[Gabrielle Lengyel|Lengyel, Gabrielle]] || Gabriella / Gaby Lengyel || 1920/11/20 || Boedapest, Hongarye || 1993/03/22 || Parys || Hongaars-Frans || die laaste leerling van [[Jenő Hubay]] / het onder [[Ede Zathureczky]] studeer / toekennings: "[[Eduard Rémenyi]]-prys" (Boedapest, 1934); tweede plek, "Vienna Competition" (Wene, 1937); tweede plek, "International Long-Thibaud Competition" (Parys, 1946); die Hongaarse nasionale "Pro Arte"-medalje (Boedapest, 1947); Grand Prix, "Carl Flesch Competition" (Londen, 1948) / sy het in 'n duet saam met haar broer Attila ([[Atty Lengyel]]) opgetree en die Trio Lengyel gestig (saam met Atty, klavier, en [[Endre Lengyel]], tjello) |- | [[Aida Stucki|Stucki, Aida]] || || 1921/02/19 || Kaïro, Egipte || 2011/06/9 || Winterthur, Switserland || Switsers || <ref>[http://www.aida-stucki.com/index.php?go=bio&lang=en webwerf] www.aida-stucki.com</ref> |- | [[Lola Bobesco|Bobesco, Lola]] || Lola Violeta Ana-Maria Bobesco (Bobescu) || 1921/08/9 || Craiova, Roemenië || 2003/09/4 || Spa, België || Roemeens || |- | [[Miriam Solovieff|Solovieff, Miriam]] || || 1921/11/04 || San Francisco, Kalifornië, VSA || 2004/03/04 || Parys, Frankryk || Amerikaans || Leerling van [[Louis Persinger]] en [[Carl Flesch]] / soloviolis en pianis; het by die [[Hollywood Bowl]] gespeel |- | [[Fredell Lack|Lack, Fredell]] || || 1922/02/19 || Tulsa, Oklahoma, VSA || 2017/08/20 || Houston, Texas, VSA || Amerikaans || Bekende konsertsolis, opnamekunstenaar, kamermusikus en produktiewe onderwyser. Eienaar van die "Baron Deurbroucq"-[[Antonio Stradivari]] van 1727. Haar strykstok: [[François Tourte]]. |- | [[Lina Lama|Lama, Lina]] || || 1922/04/22 || Faenza, Italië || 2014/11/28 || Rome, Italië || Italiaans || violis en altviolis <ref>[https://web.archive.org/web/20150924005849/http://www.faenzanotizie.it/articoli/2014/12/01/scomparsa-a-roma-lina-lama-la-pi-grande-concertista-italiana-ed-europea-di-viola-del-900.html doodsberig (in Italiaans)]</ref> |- | [[Elisa Pegreffi|Pegreffi, Elisa]] || || 1922/06/10 || Genua, Italië || 2016/01/14 || Reggio Emilia, Italië || Italiaans || Leerling van [[Arrigo Serato]] / Vrou van [[Paolo Borciani]] en tweede viool van die [[Quartetto Italiano]],<ref>[https://web.archive.org/web/20090513133713/http://www.quartettoitaliano.com/Frames/index.html aantekening]</ref> / Besit twee viole van "[[Marino Capicchioni]]", uit 1942 en 1943 |- | [[Evi Liivak|Liivak, Evi]] || || 1924 || Viljandi, Estland || 1996 || New York, New York, VSA || Estnies-Amerikaans || Leerling van [[Ede Zathureczky]] en [[Max Strub]] / het in 1962 die "Lipiński"-Stradivarius van 1715 bekom /<ref>[https://aviolinslife.org/evi-liivak/ aantekening]</ref> |- | [[Anahid Ajemian|Ajemian, Anahid]] || || 1924/01/26 || Brooklyn, New York, VSA || 2016/06/13 || New York, VSA || Amerikaans || Leerling van [[Edouard Dethier]] / het in die 1960's die ''Composers String Quartet'' gestig. |- | [[Zinaida Gilels|Gilels, Zinaida]] || Zinaida Grigoryevna Gilels || 1924/02/24 || Odesa, Oekraïne, USSR || 2000/05/07 || VSA || Sowjet-Amerikaans || Leerling van [[Pyotr Stolyarsky]], [[Abram Yampolsky]] en [[David Oistrakh]] / Niggie van [[Elizabeth Gilels]] en [[Emil Gilels]] |- | [[Marcia Van Dyke|Van Dyke, Marcia]] || || 1924/03/26 || VSA || 2002/09/03 || VSA || Amerikaans || |- | [[Doreen Hall|Hall, Doreen]] || || 1924/05/24 || County Down, Noord-Ierland || 2025/01/19 || Toronto, Kanada || Kanadees || |- | [[Johanna Martzy|Martzy, Johanna]] || || 1924/10/26 || Timișoara, Transsilvanië || 1979/08/13 || Glarus, Switserland || Hongaars || Leerling van [[Jenő Hubay]] / Tweede prys, [[Geneva International Music Competition]], 1947 /<ref>[https://www.bach-cantatas.com/Bio/Martzy-Johanna.htm aantekening]</ref> |- | [[Michèle Auclair|Auclair, Michèle]] || || 1924/11/16 || Parys, Frankryk || 2005/06/10 || Parys, Frankryk || Frans || Leerling van [[Jules Boucherit]], [[Boris Kamensky]] en [[Jacques Thibaud]] / Eerste prys, [[Long-Thibaud-Crespin Competition|Long-Thibaud Competition]], 1943 / Eerste prys, [[Geneva International Music Competition]], 1945 /<ref>[https://www.soundfountain.org/rem/remaucl.html webwerf] www.soundfountain.org</ref> |- | [[Maya Glezarova|Glezarova, Maya]] || || 1924/12/10 || Rusland || 2017/07/17 || Moskou, Rusland || Russies || Russiese vioolprofessor, leerling en assistent van [[Yuri Yankelevich]] /<ref>[https://www.thestrad.com/5888.article ''The Strad''-artikel oor haar 90ste verjaardag]</ref> |- | [[Elisabeth Cserfalvi|Cserfalvi, Elisabeth]] || Elise Cserfalvi || 1926 || Boedapest, Hongarye || 1970's? || Londen || Hongaars || Leerling van [[Ede Zathureczky]] / Tweede prys, [[Geneva International Music Competition]], 1946 / Derde prys, [[Queen Elisabeth Music Competition]], 1951<ref>{{Cite web |url=http://cmireb.be/cgi?lg=fr&pag=1698&tab=102&rec=166&frm=0 |title=Cserfalvi-bladsy |access-date=13 September 2026 |archive-date=17 November 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171117003054/http://cmireb.be/cgi?lg=fr&pag=1698&tab=102&rec=166&frm=0 |url-status=dead }}</ref> / Het in 1960, 1961 en 1964 by die "BBC Proms" gespeel / Haar duetmaat was die pianis [[Géza Frid]] / Vrou van {{ill|Árpád Gérecz|fr}}. |- | [[Iwamoto Mari|Mari, Iwamoto]] || Marry Esther || 1927/01/19 || Japan || 1979/05/11 || Tokio, Japan || Japannees || Leerling van [[Anna Bubnova-Ono]] en [[Louis Persinger]] /<ref name="violinist1"/> |- | [[Nona Liddell|Liddell, Nona]] || || 1927/06/09 || Ealing, Londen, Engeland || 2017/04/13 || || Engels || Leerling van [[Rowsby Woof]] / solis, leier van kamermusiekensembles en opvoeder |- | {{ill|Olga Kaverzneva|ru|Каверзнева, Ольга Викторовна|lt=Kaverzneva, Olga}} || Olga Viktorovna Kaverzneva || 1926/05/12 || Odesa, USSR || 2006/12/25 || Moskou, Rusland || Russies || Leerling van {{ill|Benjamin Z. Mordkovich|ru|Мордкович, Бениамин Зиновьевич}} en [[David Oistrakh]] |- | [[Anahit Tsitsikian|Tsitsikian, Anahit]] || Anahit Tsitsikyan || 1926/08/26 || Leningrad, USSR || 1999/05/2 || Jerewan, Armenië || Armeens || <ref>[https://web.archive.org/web/20091130195711/http://www.anahitculturalfoundation.com/ Anahit Tsitsikian Cultural Foundation]</ref> |- | [[Ara Zerounian|Zerounian, Ara]] || || 1926/11/26 || Detroit, Michigan, VSA || 2012/10/29 || Ridgefield, Connecticut, VSA || Amerikaans-Armeens || <ref>[http://www.ekfh.net/webcast/7355 doodsberig] www.ekfh.net</ref> |- | [[Sonya Monosoff|Monosoff, Sonya]] || || 1927 || VSA || leef nog || || Amerikaans || Leerling van [[Louis Persinger]] / Pionier van die barokviool /<ref>[https://music.cornell.edu/people/faculty/profile/sonya-monosoff/ Cornell.edu-profiel]</ref> |- | [[Marta Hidy|Hidy, Marta]] || || 1927/01/11 || Boedapest, Hongarye || 2010/11/4 || Hamilton, Kanada || Hongaars-Kanadees || Leerling van [[Ede Zathureczky]], [[Leo Weiner]] en [[Zoltán Kodály]] / Eerste prys, ''die Franz Liszt-akademie se Remenyi-kompetisie'', 1943 / Toekenning, [[Henryk Wieniawski Violin Competition]], 1952 /<ref>[http://www.thespec.com/whatson-story/2175712-marta-hidy-left-her-musical-mark/ doodsberig] www.thespec.com</ref> |- | [[Helen Kwalwasser|Kwalwasser, Helen]] || || 1927/10 || VSA || 2017 || VSA || Amerikaans || Leerling van [[Efrem Zimbalist, Sr.]] en [[Ivan Galamian]] / Vioolpedagoog |- | [[Patricia Travers|Travers, Patricia]] || || 1927/12/5 || Clifton, New Jersey, VSA || 2010/02/9 || Clifton, New Jersey, VSA || Amerikaans || Het die "Tom Taylor"-Stradivarius van 1732 bespeel / Ná 1951 het sy opgehou om konserte te gee |- | {{ill|Olha Parchomenko|de||uk|Пархоменко Ольга Михайлівна|lt=Parkhomenko, Olha}} || Olha Parkhomenko || 1928/04/7 || Kiëf, Oekraïne, USSR || 2011/06/5 || USSR || Oekraïens || Leerling van [[David Oistrakh]] / Derde prys ex aequo, [[Henryk Wieniawski Violin Competition]], 1952 |- | [[Klara Berkovich|Berkovich, Klara]] || Klara Yefimovna Berkovich / geb. Klara Gordion || 1928/05/19 || Odesa, Oekraïne, USSR || leef nog || Baltimore, Maryland, VSA || Russies-Amerikaans || |- | [[Beryl Kimber|Kimber, Beryl]] || || 1928/06/03 || Perth, Australië || 2022/11/25 || Sydney, Australië || Australies || Leerling van [[David Oistrakh]] / Onderskeidingsprys by die eerste [[Tchaikovsky International Competition]], 1958 /<ref>[https://www.adelaide.edu.au/adelaidean/issues/24441/news24506.html aantekening] / [https://www.adelaide.edu.au/adelaidean/image8539/alumni.jpg.html foto]</ref> |- | {{ill|Marie Leonhardt|de|lt=Leonhardt, Marie}} || geb. Marie Amsler || 1928/11/06 || Nederland || 2022/07/23 || Amsterdam || Nederlands || Barokviool / Leerling van [[Max Rostal]] / Vrou van [[Gustav Leonhardt]] |- | [[Nelli Shkolnikova]] || Nelly Chkolnikova / Nelli Efimovna Shkolnikova || 1928/07/8 || Zolotonosha, Oekraïne, USSR || 2010/02/2 || Melbourne, Australië || Russies || Leerling van [[Yuri Yankelevich]] / Eerste groot prys, [[Long-Thibaud-Crespin Competition|Long-Thibaud Competition]], 1953 |- | [[Camilla Wicks|Wicks, Camilla]] || Camilla Dolores Wicks || 1928/08/9 || Long Beach, Kalifornië, VSA || leef nog || || Amerikaans-Noors || <ref>[https://www.camillawicks.com Amptelike webwerf] www.camillawicks.com</ref> |- | [[Ida Haendel|Haendel, Ida]] || || 1928/12/15 || Chelm, Pole || 2020/07/1 || Londen, Engeland || Engels || Leerling van [[Carl Flesch]] en [[Gheorghe Enescu]] / Sewende prys, [[Henryk Wieniawski Violin Competition]], 1935 |- | [[Claire Hodgkins|Hodgkins, Claire]] || || 1929 || Portland, Oregon, VSA || 2011 || Thousand Oaks, Kalifornië, VSA || Amerikaans || Leerling van [[Jascha Heifetz]] / internasionale violis, opvoeder, kamermusikus en stigter van die Jascha Heifetz Society |- | [[Barbara Penny]] || || 1929 || || 2007 || || Brits || Die eerste vrou wat in die strykafdeling van die Royal Philharmonic Orchestra gespeel het |- | [[Wanda Wiłkomirska|Wiłkomirska, Wanda]] || Wanda Wilkomirska || 1929/01/11 || Warskou, Pole || 2018/05/01 || Australië || Pools || Tweede prys (ex aequo), [[Henryk Wieniawski Violin Competition]], 1952 / Lid van die "Wilkomirski-trio" (Kazimierz Wilkomirski (klavier), Maria (tjello) en Wanda Wilkomirska) / Speel op 'n viool van Pietro Guarneri, Venesië, uit 1734. |- | [[Rosa Fain|Fain, Rosa]] || Roza Fajn || 1929/01/19 || Odesa, Oekraïne, USSR || 2025/02/10 || || Russies || Leerling van [[David Oistrakh]] / Eerste prys, [[Henryk Wieniawski Violin Competition]], 1957<ref>[https://www.wieniawski.com/rosa_fain.html Wieniawski-kompetisie, aantekening] www.wieniawski.com</ref> |- | [[Flora Elphège|Elphège, Flora]] || || 1930's? || Grenoble, Frankryk || leef nog? || Grenoble, Frankryk || Frans || Bekende vioolpedagoog / Tweede prys, [[Geneva International Music Competition]], 1954 /<ref>[http://genevieve.eustache.free.fr/press/press_francais.html koerantartikel + foto], 1957</ref> / Klaviertrio: Jean Martin (klavier), Flora Elphège (viool), Claude Burgos (tjello) /<ref>[http://www.ina.fr/audio/PHD99244618 ina.fr – oudiogreep], 1973/09/12</ref> |- | [[Diana Steiner|Steiner, Diana]] || || 1932 || VSA || leef nog || VSA || Amerikaans || suster van die tjellis en dirigent [[Frances Steiner]] /<ref>[https://news.google.com/newspapers?nid=2206&dat=19540726&id=OSwyAAAAIBAJ&sjid=fOgFAAAAIBAJ&pg=5948,2529805 ''The Miami News'', konsertresensie, 1954]{{Dooie skakel|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | [[Norma Varga|Varga, Norma]] || geb. Norma Jones || 1936 || Engeland || 2012 || VSA || Engels || Leerling van [[Isolde Menges]] / Vrou van die violis Ruben Varga (1928-1984) / Moeder van die violis Rachel Varga / Moeder van die komponis David Varga /<ref>{{Cite web |url=http://belleartiny.com/normavarga.html |title=biografie |access-date=13 September 2026 |archive-date= 5 Mei 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140505170147/http://belleartiny.com/normavarga.html |url-status=dead }}</ref> |- | [[Tutter Givskov|Givskov, Tutter]] || Tutter Ellen Margrethe Givskov || 1930/04/30 || Kopenhagen, Denemarke || leef nog || || Deens || Leerling van Thorvald Nielsen en Erling Bloch / leier van die Tivoli Symphony Orchestra / stigter van die Copenhagen String Quartet |- | [[Alice Harnoncourt|Harnoncourt, Alice]] || geb. Alice Hoffelner || 1930/09/26 || Wene, Oostenryk || leef nog || Wene || Oostenryks || Barokviool / Vrou van [[Nikolaus Harnoncourt]] |- | [[Betty-Jean Hagen|Hagen, Betty-Jean]] || Betty-Jeanne Hagen || 1930/10/17 || Edmonton, Kanada || 2016/12/29 || || Kanadees || Leerling van Ludwig Becker en [[Ivan Galamian]] / Derde Grand Prix, ''Concours Long-Thibaud'', 1951 (toe [[Ivry Gitlis]] vyfde was) /<ref>{{Cite web |url=http://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/betty-jean-hagen-emc/ |title=biografie (The Canadian Encyclopedia) |access-date=13 September 2026 |archive-date=21 Februarie 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250221060841/https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/betty-jean-hagen-emc |url-status=dead }}</ref> |- | [[Priscilla Paetsch|Paetsch, Priscilla]] || Priscilla McClure Johnson Paetsch || 1931/11/18 || Evanston, Illinois, VSA || 2017/07/19 || Colorado Springs, VSA || Amerikaans || Violis, altviolis, kamermusikus en opvoeder |- | [[Marie Claude Theuveny|Theuveny, Marie Claude]] || Marie-Claude Theuveny-Petit || 1931 || Parys, Frankryk || 2012/07/23 || Parys, Frankryk || Frans || Tweede prys, [[Geneva International Music Competition]], 1948 /<ref>[http://www.musimem.com/theuveny_mc.htm Kort biografie]</ref> |- | [[Dina Schneidermann|Schneidermann, Dina]] || || 1931? || Odesa, Oekraïne || 2016/08/09 || Uppsala, Swede || Oekraïens-Bulgaars-Sweeds || Leerling van [[David Oistrakh]] / Tweede prys, [[Geneva International Music Competition]], 1960 / Het Paganini se "[[Il Cannone Guarnerius|Il Cannone]]" van Giuseppe Guarneri del Gesù, 1743, bespeel |- | [[Huguette Fernández|Fernández, Huguette]] || Fernandez Huguette / geb. Delsol || 1932 || Spanje || 2012/12/10 || Decazeville, Frankryk || Frans || Tweede prys, [[Geneva International Music Competition]], 1950 / Tot 1969 konsertmeester van die ''Orchestre de chambre [[Jean-François Paillard]]'' /<ref>[http://www.dansnoscoeurs.fr/huguette-fernandez/568973 doodsberig] www.dansnoscoeurs.fr</ref> |- | [[Susanne Lautenbacher|Lautenbacher, Susanne]] || Suzanne or Susi Lautenbacher || 1932/04/19 || Augsburg, Duitsland || leef nog || || Duits || Leerling van [[Karl Freund]] en, kortliks, van [[Henryk Szeryng]] |- | [[Liliane Garnier|Garnier, Liliane]] || || 1932/09/13 || Dijon, Frankryk || leef nog || || Frans || <ref>[https://fondationgarnierlesage.ca/Fondation_Garnier-Le_Sage/Liliane_Garnier.html aantekening]</ref> |- | {{ill|Marina Yashvili|ru|Яшвили, Маринэ Луарсабовна|lt=Yashvili, Marina}} || Jasvili (Iashvili) Marine Luarsabovna || 1932/10/2 || Tbilisi, Georgië, USSR || 2012/07/9 || Moskou, Rusland || Russies || Leerling van [[Konstantin Mostras]] / Derde prys ex aequo, [[Henryk Wieniawski Violin Competition]], 1952 /<ref>[http://www.thestrad.com/latest/news/marina-yashvili-violin-teacher-who-taught-at-the-moscow-conservatoire-dies ''The Strad'' – doodsberig] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140414094220/http://www.thestrad.com/latest/news/marina-yashvili-violin-teacher-who-taught-at-the-moscow-conservatoire-dies |date=14 April 2014 }} www.thestrad.com</ref> |- | [[Sandra Berkova|Berkova, Sandra]] || Saundra Berkova / geb. Maazel / Sandra Macaulay || 1933 || Los Angeles, Kalifornië, VSA || 1978/01/11 || Los Angeles, Kalifornië, VSA || Amerikaans || Dogter van die violis [[Frances Berkova]] / Niggie van die dirigent [[Lorin Maazel]] /<ref>[http://latimesblogs.latimes.com/thedailymirror/harbor_division/ artikel, 1957/05/6]</ref><ref>"The careers of Frances (née Berkowitz) & Saundra Berkova (née Maazel), mother and daughter", ''The Strad'', February 1990</ref> |- | [[Blanche Tarjus|Tarjus, Blanche]] || || 1933 || Frankryk || 1990 || Frankryk || Frans || Leerling van [[René Benedetti]], [[Gheorghe Enescu]] en [[Alice Pashkus]] / Derde prys ex aequo, [[Henryk Wieniawski Violin Competition]], 1952<ref>[https://www.wieniawski.com/tarjus_blanche.html Wieniawski-kompetisie, aantekening] www.wieniawski.com</ref> / Tweede prys, [[Geneva International Music Competition]], 1952 / Tweede prys ex aequo, 'Concours Marguerite Long-Jacques Thibaud', 1953 /<ref>[https://fultonhistory.com/newspaper%208/Niagara%20Falls%20NY%20Gazette/Niagara%20Falls%20NY%20Gazette%201954%20jan-Feb%20Grayscale/Niagara%20Falls%20NY%20Gazette%201954%20jan-Feb%20Grayscale%20-%201051.pdf artikel], 1954/02/13</ref> |- | [[Margit Spirk|Spirk, Margit]] || || 1933/04/12 || Trento, Italië || leef nog || || Italiaans || Leerling van [[Sandor Vegh]] en [[Váša Příhoda]] /<ref>[http://www.premiopaganini.it/archivio/popup/curriculum/margit_spirk_eng.htm kort biografie] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924081218/http://www.premiopaganini.it/archivio/popup/curriculum/margit_spirk_eng.htm |date=24 September 2015 }} www.premiopaganini.it</ref> |- | [[Ursula Bagdasarjanz|Bagdasarjanz, Ursula]] || || 1934 || Winterthur, Switserland || leef nog || || Switsers || Leerling van [[Aida Stucki]], [[Marcel Reynal]], [[Sándor Végh]], [[Joseph Calvet]] en [[Max Rostal]] |- | [[Ayla Erduran|Erduran, Ayla]] || || 1934/09/22 || Istanboel, Turkye || 2025/01/07 || || Turks || Leerling van Karl Berger, [[Ivan Galamian]], [[Zino Francescatti]] en [[David Oistrakh]] / Vyfde prys, [[Henryk Wieniawski Violin Competition]], 1957<ref>[https://www.wieniawski.com/erduran_ayla.html Wieniawski-kompetisie, aantekening] www.wieniawski.com</ref> / ''iKSV-toekenning 2007''<ref>{{Cite web |url=http://muzik.iksv.org/en/awards/honoraryawards/46 |title=iKSV 2007 |access-date=13 September 2026 |archive-date=22 Desember 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171222051011/http://muzik.iksv.org/en/awards/honoraryawards/46 |url-status=dead }}</ref> |- | [[Christa Ruppert|Ruppert, Christa]] || Christa Ruppert Leira || 1935/04/02 || Frankfurt, Duitsland || 2010/05/06 || Cascais, Portugal || Duits-Portugees || Leerling van [[Ricardo Odnoposoff]] en [[Oskar Back]] / konsertsolis in verskeie Europese stede / in Lissabon konsertmeester van die Nasionale Radio-orkes |- | [[Jadwiga Kaliszewska|Kaliszewska, Jadwiga]] || || 1936 || Warskou, Pole || 2012 || Poznań, Pole || Russies || Leerling van [[Eugenia Umińska]] / Toekenning, [[Henryk Wieniawski Violin Competition]], 1962<ref>[https://www.wieniawski.com/kaliszewska_jadwiga.html Wieniawski-kompetisie, aantekening] www.wieniawski.com</ref> |- | [[Suna Kan|Kan, Suna]] || || 1936/10/21 || Adana, Turkye || 2023/06/11 || || Turks || |- | [[Nina Beilina|Beilina, Nina]] || Nina Michailowna Beilina / Nina Beilina-Chudnovsky || 1937 || Odesa, Oekraïne, USSR || 2018 || New York, VSA || Russies-Amerikaans || Leerling van [[Abram Yampolsky]] en [[David Oistrakh]] / [[Alfred Schnittke]] het sy ''Suite in the Old Style'' (1972) en [[Boris Tischenko]] sy ''Vioolfantasie, op. 118'' (1994), aan haar opgedra /<ref>[http://www.violinist.com/blog/laurie/200810/9159/ onderhoud, 2008] / [http://www.bachanalia.org/nina_beilina.html aantekening] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141220072643/http://www.bachanalia.org/nina_beilina.html |date=20 Desember 2014 }}</ref> |- | [[Carmel Kaine|Kaine, Carmel]] || || 1937/03/22 || Wagga Wagga, Nieu-Suid-Wallis, Australië || 2013/04/21 || || Australies || Leerling van [[Ivan Galamian]] / solis en kamermusikus / opnamekunstenaar en opvoeder |- | [[Edith Peinemann|Peinemann, Edith]] || || 1937/03/3 || Mainz, Duitsland || leef nog || || Duits || Leerling van [[Max Rostal]] |- | [[Almita Vamos|Vamos, Almita]] || || 1938 || VSA || leef nog || || Amerikaans || Vrou van die vioolpedagoog [[Roland and Almita Vamos|Roland Vamos]] |- | [[Zoya Petrosyan|Petrosyan, Zoya]] || [[Isabella Petrosian]] || 1939 || Rusland || leef nog || || Russies || Leerling van [[David Oistrakh]] / Vierde prys, [[Henryk Wieniawski Violin Competition]], 1962<ref>[https://www.wieniawski.com/isabella_petrosian.html Wieniawski-kompetisie, aantekening] www.wieniawski.com</ref> |- | [[Nell Gotkovsky|Gotkovsky, Nell]] || || 1939/09/26 || Parys, Frankryk || 1997/07/15 || Brigham, Utah, VSA || Frans || <ref>[https://web.archive.org/web/20140413154833/http://www.deseretnews.com/article/128256/VIRTUOSO-VIOLINIST-COMES-TO-Y-TO-START-A-SIMPLER-LIFE.html aantekening]</ref><ref>[http://newsok.com/france-honors-tulsa-musician/article/2088098 'Chevalier des Arts and Letters']</ref> |- | [[Shirley Givens|Givens, Shirley]] || || 1940's? || Louisville, Kentucky, VSA || leef nog || New York, New York, VSA || Amerikaans || Leerling van [[Ivan Galamian]] / Bekende vioolpedagoog aan die [[Juilliard-skool]] / Vrou van die tjellis en dirigent [[Harry Wimmer]] /<ref>[http://www.cantonrep.com/x1701874124/Musical-homecoming-Violinist-Shirley-Givens-will-give-Julliard-recital-in-Louisville/?Start=1 aantekening]</ref> |- | [[Yuriko Kuronuma|Kuronuma, Yuriko]] || || 1940/06/04 || Tokio, Japan || leef nog || || Japannees || Bekroonde Japannese violis |- | [[Maryvonne Le Dizès|Le Dizès, Maryvonne]] || || 1940 || Frankryk || 2024 || Parys, Frankryk || Frans || Eerste prys, [[Paganini Competition]], 1962 / Aktief by die [[Ensemble Intercontemporain]] /<ref>[http://lamiresol.free.fr/spip/spip.php?article15 Franse onderhoud]</ref> |- | [[Carmencita Lozada|Lozada, Carmencita]] || || 1940 || Manila, Filippyne || 2006/08/15 || Pasig, Filippyne || Filippyns || Leerling van [[Ricardo Odnoposoff]] in Salzburg; nadat sy aan die musiekskool in Wene gegradueer het, het sy na Nederland verhuis en haar in Januarie 1964 daar gevestig. In 1975 het sy na Duitsland getrek en oor 'n tydperk van 30 jaar in Europa, die Verenigde State, Kanada en Asië opgetree. Pryse by die [[Paganini Competition]]: vierde ex aequo, 1956; tweede ex aequo, 1961 /<ref>[https://news.google.com/newspapers?nid=2479&dat=20060818&id=_FM1AAAAIBAJ&sjid=ZiUMAAAAIBAJ&pg=2940,19828077 doodsberig] via news.google.com</ref> |- | [[Yu Lina]] || || 1940 || Nigbo, China || leef nog || || Sjinees || Solis en opvoeder |- | [[Iona Brown|Brown, Iona]] || || 1941/01/07 || Salisbury, Engeland || 2004/06/05 || Salisbury, Engeland || Engels || Konsertmeester en musiekdirekteur van die Academy of St Martin in the Fields, die Norwegian Chamber Orchestra en die Los Angeles Chamber Orchestra |- | [[Masuko Ushioda|Ushioda, Masuko]] || || 1942/04/04 || Shenyang, Mantsjoerye || 2013/05/28 || Boston, Massachusetts, VSA || Japannees || |- | [[Birgitte Alsted|Alsted, Birgitte]] || || 1942/06/15 || Odense, Denemarke || leef nog || || Deens || Opgelei aan die Koninklike Deense Musiekakademie / violis in die Deense Nasionale Simfonieorkes |- | [[Jenny Abel|Abel, Jenny]] || || 1942/11/13 || Bredstedt, Kreis Husum, Duitsland || leef nog || || Duits || Leerling van [[Max Rostal]] en [[Henryk Szeryng]] / Duet saam met die pianis [[Roberto Szidon]] /<ref>[http://www.conductor.de/neu/english/e_instrumentalisten/e_abel_bio.html aantekening]</ref> |- | [[Helen Armstrong|Armstrong, Helen]] || || 1943/08/09 || Rockford, Illinois, VSA || 2006/04/28 || Greenwich, Connecticut, VSA || Amerikaans || Leerling van [[Ivan Galamian]] |- | [[Eszter Perenyi|Perenyi, Eszter]] || || 1943/12/15 || Boedapest, Hongarye || leef nog || || Hongaars || Klassieke violis en opvoeder |- | [[Renate Spitzner|Spitzner, Renate]] || || 1943/05/28 || Praag, Tsjeggo-Slowakye || leef nog || Wene, Oostenryk || Oostenryks || Violis, komponis, opvoeder / stigter van die Musiek-sosiale Metode |- | [[Takako Nishizaki|Nishizaki, Takako]] || || 1944/04/14 || Japan || leef nog || Hongkong || Japannees || Leerling van [[Joseph Fuchs]] / Eggenoot van [[Klaus Heymann]], eienaar van die platemaatskappy "Naxos" |- | [[Lydia Mordkovitch|Mordkovitch, Lydia]] || geb. Lydia Shtimerman || 1944/04/30 || Saratov, Rusland || 2014/12/09 || Londen, Engeland || Russies-Brits || Leerling van [[David Oistrakh]] / Vyfde prys, [[Long-Thibaud-Crespin Competition|Long-Thibaud Competition]], 1969 |- | [[Renate Eggebrecht|Eggebrecht, Renate]] || || 1944/08/12 || Selent, Sleeswyk-Holstein, Duitsland || leef nog || || Duits || |- | [[Ana Chumachenco|Chumachenco, Ana]] || Chumachenko || 1945/06/23 || Padua, Italië || leef nog || || Italiaans-Duits || Het onder [[Ljerko Spiller]], [[Yehudi Menuhin]], [[Joseph Szigeti]] en [[Sandor Vegh]] studeer / Gee onderrig aan die "Kronberg Academy" |- | [[Catherine Lara|Lara, Catherine]] || gebore Catherine Bodet || 1945/05/17 || Poissy, Frankryk || leef nog || || Frans || oorspronklik klassieke violis en kamermusikus / het die Lara Quartet gestig / speel nou hoofsaaklik neoklassieke musiek, rock en pop |- | [[Stoika Milanova|Milanova, Stoika]] || || 1945/08/05 || Plovdiv, Bulgarye || leef nog || || Bulgaars || Leerling van [[David Oistrakh]] / Tweede prys in die [[Queen Elisabeth Competition]], 1967<ref>{{cite encyclopedia |author=Milena Bozhikova |title=Milanova, Stoyka |encyclopedia=[[Grove Music Online]] |date=13 January 2015 |publisher=[[Oxford University Press]] |doi=10.1093/gmo/9781561592630.article.2274152}}</ref> |- | [[Lucy van Dael|Dael, Lucy van]] || || 1946 || Amsterdam, Nederland || leef nog || || Nederlands || Barokviool |- | [[Tatiana Grindenko|Grindenko, Tatiana]] || Tatjana Grindenko || 1946/03/29 || Charkif, Oekraïne, USSR || leef nog || || Russies || Eerste prys, [[Henryk Wieniawski Violin Competition]], 1972 |- | [[Liana Isakadze|Isakadze, Liana]] || || 1946/08/02 || Tbilisi, Georgië || leef nog || || Georgies || <ref>[http://lianaisakadze.com/ amptelike webwerf] lianaisakadze.com</ref> |- | [[Miriam Fried|Fried, Miriam]] || || 1946/09/09 || Satu Mare, Roemenië || leef nog || || Israelies || Leerling van [[Alice Fenyves]], [[Josef Gingold]] en [[Ivan Galamian]] / Eerste prys, [[Paganini Competition]], 1968; eerste prys, Grand Prix International Reine Elisabeth, 1971 |- | [[Chiara Banchini|Banchini, Chiara]] || || 1946/10/07 || Lugano, Switserland || leef nog || || Switsers || Barokviool |- | [[Yūko Shiokawa|Shiokawa, Yūko]] || || 1946/06/01 || Tokio, Japan || leef nog || || Japannees || Student van Eugen Cremer / Internasionale solis saam met vooraanstaande orkeste / kamermusikus en resitaalkunstenaar |- | Kakudo, Kaoru || || 1947 || Japan || 2004/04/05 || Rotterdam, Nederland || Japannees || Leerling van [[Ivan Galamian]] / Ook konsertmeester van die [[Rotterdam Philharmonic Orchestra]] |- | [[Jela Špitková|Spitková, Jela]] || || 1947/01/01 || Nové Mesto nad Váhom, Tsjeggo-Slowakye || leef nog || || Slowaaks-Oostenryks || Leerling van [[Ricardo Odnoposoff]] en [[Igor Oistrakh]] |- | Bernard, Claire || || 1947 || Rouen, Frankryk || leef nog || || Frans || Leerling van [[Henryk Szeryng]] / Eerste prys, [[George Enescu Festival|George Enescu International Competition]], 1964 / <ref>[http://www.ensemble-lestempsmodernes.com/index.php?option=com_content&view=article&id=64:claire-bernard-en&catid=13&Itemid=160&lang=en aantekening]</ref> / Het 'n "Giuseppe Guarnieri" van 1741 besit /<ref>{{Cite web |url=http://www.ellenmoysan.fr/entrevue-avec-claire-bernard-27-02-2012-paris/ |title=onderhoud in Frans, 2012 |access-date=13 September 2026 |archive-date=29 April 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140429050833/http://www.ellenmoysan.fr/entrevue-avec-claire-bernard-27-02-2012-paris/ |url-status=dead }}</ref> |- | [[Gwen Thompson|Thompson, Gwen]] || Gwendoline Linda Louise Thompson || 1947/03/30 || Winnipeg, Kanada || leef nog || || Kanadees || Leerling van [[Ivan Galamian]] |- | [[Kyung-Wha Chung|Chung, Kyung-Wha]] || || 1948/03/26 || Seoel, Suid-Korea || leef nog || || Koreaans || Leerling van [[Ivan Galamian]] / Eerste prys, "Leventritt International Competition", 1967 |- | [[Ani Kavafian|Kavafian, Ani]] || || 1948/05/10 || Istanboel, Turkye || leef nog || || Amerikaans-Armeens || Leerling van [[Ara Zerounian]], [[Mischa Mischakoff]] en [[Ivan Galamian]] / professor in viool aan die Yale-universiteit / speel op die "Muir McKenzie"-Stradivarius-viool van 1736 |- | [[Cornelia Vasile|Vasile, Cornelia]] || || 1948/12/10 || Timişoara, Roemenië || 2010/09/01 || München, Duitsland || Roemeens || Leerling van [[Ivry Gitlis]] in Salzburg en Parys, 1969-70 /<ref>[http://www.suplimentuldecultura.ro/index/continutArticolNrIdent/Rubrici/8965 artikel]</ref> / het in 1969 Paganini se 24 Capricci vir DGG se 'Debut Collection' opgeneem /<ref>[https://www.capriccio-kulturforum.de/index.php?thread/7349-cornelia-vasile-memorial-f%C3%BCr-eine-geigerin-und-erinnerung-an-einen-fall/ Cornelia Vasile – Memorial for a violinist and memory of a case]</ref> |- | [[Emmy Verhey|Verhey, Emmy]] || || 1949/03/13 || Amsterdam, Nederland || leef nog || || Nederlands || Leerling van [[Herman Krebbers]], [[Wolfgang Schneiderhan]] en [[David Oistrakh]] |- | [[Jeanne Lamon|Lamon, Jeanne]] || || 1949/08/14 || New York, New York, VSA || 2021/06/20 || Ontario, Kanada || Amerikaans || Barokviool / Leerling van [[Robert Koff]] en [[Herman Krebbers]] |- | [[Edith Volckaert|Volckaert, Edith]] || || 1949/08/27 || Gent, België || 1992/07/02 || Parys, Frankryk || Belgies || |- | [[Mariana Sîrbu|Sîrbu, Mariana]] || Mariana Sirbu || 1950's? || Iaşi, Roemenië || 2023/08/01 || || Roemeens || Leerling van [[Ştefan Gheorghiu|Stefan Gheorghiu]] / eerste viool van die [[Academica String Quartet]] en die [[Quartetto Stradivari]] / Vrou van die tjellis [[Mihai Dancila]] en moeder van die violis [[Cristina Dancila]] / Speel op die "Conte de Fontana, Peterlongo, Oistrakh"-Stradivari van 1702 |- | [[Sylvie Gazeau|Gazeau, Sylvie]] || || 1950/01/30 || Orléans, Frankryk || leef nog || || Frans || |- | [[Micaela Comberti|Comberti, Micaela]] || || 1952/09/28 || Londen, Engeland || 2003/03/04 || || Engels || Leerling van [[Manoug Parikian]] en [[Sándor Végh]] / het in 'n aantal ensembles gespeel / laaste optrede in 2003 |- | [[Silvia Marcovici|Marcovici, Silvia]] || || 1952/01/30 || Bacău, Roemenië || leef nog || Straatsburg, Frankryk || Roemeens || Tree internasionaal as solis op / ook kamermusikus, resitaalkunstenaar en opvoeder |- | [[Elizabeth Wallfisch|Wallfisch, Elizabeth]] || geb. Elizabeth Hunt || 1952/01/28 || Australië || leef nog || || Engels || Barokviool / Vrou van die tjellis [[Raphael Wallfisch]] /<ref>[https://www.elizabethwallfisch.com/ amptelike webwerf] www.elizabethwallfisch.com</ref> |- | [[Silvia Marcovici|Marcovici, Silvia]] || || 1952/01/30 || Bacău, Roemenië || leef nog || Graz, Oostenryk || Roemeens || Leerling van [[Ştefan Gheorghiu|Stefan Gheorghiu]] / Tweede prys, [[Long-Thibaud-Crespin Competition|Long-Thibaud Competition]], 1969 |- | [[Ida Kavafian|Kavafian, Ida]] || || 1952/10/29 || Istanboel, Turkye || leef nog || || Amerikaans-Armeens || Leerling van [[Ara Zerounian]], [[Mischa Mischakoff]] en [[Ivan Galamian]] |- | [[Monica Huggett|Huggett, Monica]] || || 1953/05/16 || Londen, Engeland || leef nog || || Engels || Barokviool / Leerling van [[Manoug Parikian]], [[Kato Havas]] en [[Sigiswald Kuijken]] |- | [[Vanya Milanova|Milanova, Vanya]] || || 1954/01/12 || Bulgarye || leef nog || || Bulgaars || Derde prys, "Paganini International Competition", 1973 / een van die eerste vroulike violiste wat Paganini se 24 Capricci opgeneem het – LP Simax PS 1020 (p) 1985 |- | [[Alison Bury|Bury, Alison]] || || 1954/01/20 || Woking, Engeland || leef nog || || Brits || Leier van die [[English Baroque Soloists]] (1983-2008) / medeleier van die [[Orchestra of the Age of Enlightenment]]<ref>Lucy Robinson (2001). Bury, Alison (Margaret). ''[[Grove Music Online]]'' (Oxford University Press) {{doi|10.1093/gmo/9781561592630.article.53208}}</ref> |- | [[Shizuka Ishikawa|Ishikawa, Shizuka]] || || 1954 || Tokio, Japan || leef nog || || Japannees || Tweede prys, [[Henryk Wieniawski Violin Competition]], 1972 |- | [[Madeleine Carruzzo|Carruzzo, Madeleine]] || || 1956 || Sion, Switserland || leef nog || || Switsers || Leerling van [[Tibor Varga]] / eerste vrou wat deur die Berlynse Filharmoniese Orkes aangestel is |- | [[Wilma Smith|Smith, Wilma]] || || 1956 || Fidji || leef nog || || Fidjiaans / Nieu-Seelands || Leerling van [[Dorothy DeLay]] en [[Louis Krasner]] / stigter van die New Zealand String Quartet / konsertmeester van die New Zealand Symphony Orchestra |- | [[Stephanie Chase|Chase, Stephanie]] || Lynnette Seah Mei Tsing / gebore Seah Mei Tsing || 1957 || Evanston, Illinois, VSA || leef nog || || Amerikaans || Leerling van [[Arthur Grumiaux]] / konserte en resitale in die VSA en Meksiko / opnamekunstenaar en opvoeder |- | [[Lynnette Seah|Seah, Lynnette]] || || 1957 || Singapoer || leef nog || || Singapoers || Leerling van [[Goh Soon Tioe]] / medeleier van die Singapore Symphony Orchestra / solis en resitaalkunstenaar |- | [[Petra Müllejans|Müllejans, Petra]] || || 1959 || Düsseldorf, Duitsland || leef nog || || Duits || Leerling van [[Rainer Kussmaul]] / spesialis in die barokviool / opvoeder |- | [[Viktoria Mullova|Mullova, Viktoria]] || Viktoria Yurievna Mullova || 1959/11/27 || Zhukovsky, Moskou, Rusland || leef nog || Londen, Engeland || Russies || Leerling van [[Leonid Kogan]] / Speel op die "Jules Falk"-Stradivari van ca. 1723 en 'n "Giovanni Battista Guadagnini" van ca. 1750 |- | [[Stevie Wishart|Wishart, Stevie]] || || 1959 || Verenigde Koninkryk || leef nog || || Engels || Violis en komponis wat in vroeë musiek en die Middeleeuse viool spesialiseer / lid van die ensemble Sinfonye / opnamekunstenaar |- | [[Chantal Juillet|Juillet, Chantal]] || || 1960/12/19 || Montreal, Kanada || leef nog || || Kanadees || Bekroonde jong klassieke violis / het die Saratoga Chamber Music Festival gestig / opvoeder |- | [[Florence Malgoire|Malgoire, Florence]] || || 1960/03/09 || Dugny, Frankryk || leef nog || || Frans || Barokviool / Leerling van [[Sigiswald Kuijken]] / dogter van [[Jean-Claude Malgoire]] |- | [[Vera Tsu Weiling|Weiling, Vera Tsu]] || Vera Tsu / Vera Tsu Wei Ling || 1960 || Shanghai, China || leef nog || || Sjinees || Vooraanstaande klassieke violis / het onder die Kulturele Revolusie gely / het in Amerika onder [[Daniel Heifetz]] studeer / solis en kamermusikus / opvoeder |- | [[Nadja Salerno-Sonnenberg|Salerno-Sonnenberg, Nadja]] || geb. Nadja Rose Catherine Salerno-Sonnenberg || 1961/01/10 || Rome, Italië || leef nog || || Italiaans-Amerikaans || Leerling van [[Dorothy DeLay]] |- | [[Dylana Jenson|Jenson, Dylana]] || || 1961/05/14 || Los Angeles, Kalifornië, VSA || leef nog || Grand Rapids, Michigan, VSA || Amerikaans || Leerling van [[Nathan Milstein]] en [[Josef Gingold]] |- | [[Michaela Paetsch|Paetsch, Michaela]] || Michaela Paetsch Neftel || 1961/11/12 || Colorado Springs, Colorado, VSA || leef nog || Bern, Switserland || Amerikaans || |- | [[Angèle Dubeau|Dubeau, Angèle]] || || 1962/03/24 || Saint-Norbert, Quebec || leef nog || || Kanadees || Leerling van [[Dorothy DeLay]] / internasionale uitvoerende kunstenaar, opnamekunstenaar en omroeper vir Radio-Canada |- | [[Mari Kimura|Kimura, Mari]] || Kimura Mari || 1962 || Japan || leef nog || || Japannees || Violis en komponis / opvoeder / opnamekunstenaar |- | [[Maria Newman|Newman, Maria]] || Maria Louise Newman || 1962/01/18 || Los Angeles, Kalifornië, VSA || leef nog || || Amerikaans || Violis, altviolis, komponis, dirigent, verwerker |- | [[Anne-Sophie Mutter|Mutter, Anne-Sophie]] || || 1963/06/29 || Rheinfelden, Duitsland || leef nog || || Duits || Leerling van {{ill|Erna Honigberger|de}} en [[Aida Stucki]] / Besit die "Emiliani"-Stradivari van 1703 (geskenk van Karajan, 1979) en die "Lord Dunn-Raven"-Stradivari van 1710 (wat aan Jelly d'Arányi behoort het) |- | [[Jane Peters|Peters, Jane]] || || 1963 || Adelaide, Australië || leef nog || || Australies || Violis / Kunsambassadeur vir Australië |- | [[Kate Buchdahl|Buchdahl, Kate]] || || 1964/09/30 || Canberra, Australië || 1992/12/10 || || Australies || Leerling van [[Sándor Végh]] / het internasionaal getoer |- | [[Brigitte Rolland|Rolland, Brigitte]] || || 1964/19/08 || Montreal, Kanada || leef nog || || Australies || Leerling van [[Mildred Goodman]] en [[Rodney Friend]] / solis en resitaalkunstenaar |- | [[Anne Gravoin|Gravoin, Anne]] || || 1965/11/04 || Montauban, Frankryk || leef nog || || Frans || Leerling van [[Gérard Poulet]] / solis en kamermusikus / het die Régie Orchestre gestig |- | [[Tasmin Little|Little, Tasmin]] || || 1965/05/13 || Londen, Engeland || leef nog || || Engels || |- | [[Kristin Mellem|Mellem, Kristin]] || || 1965/03/21 || Noorweë || leef nog || || Noors || violis, komponis en dirigent / opvoeder |- | [[Clara Petrozzi|Petrozzi, Clara]] || || 1965/12/30 || Lima, Peru || leef nog || Finland || Peruaans || violis en altvioolsolis / kamermusikus / komponis en opvoeder |- | [[Katia Popov|Popov, Katia]] || || 1965/03/03 || Sofia, Bulgarye || 2018/05/18 || VSA || Bulgaars-Amerikaans || solis / kamermusikus / konsertmeester / sessiemusikant |- | [[Kyoko Takezawa|Takezawa, Kyoko]] || || 1966/10/30 || Ōbu, Aichi, Japan || leef nog || VSA || Japannees || |- | [[Isabelle van Keulen|Keulen, Isabelle van]] || || 1966/12/16 || Mildrecht, Nederland || leef nog || Nederland || Nederlands || Leerling van Davina van Wely. Ook altviolis. Het die Eurovision Young Musicians-kompetisie in 1984 gewen. Kamermusikus en opvoeder |- | [[Siow Lee Chin|Lee Chin, Siow]] || || 1966 || Singapoer || leef nog || || Singapoers || Leerling van [[Aaron Rosand]], [[Jascha Brodsky]] en [[Felix Galimir]] / internasionale solis / opvoeder |- | [[Pamela Frank|Frank, Pamela]] || || 1967/06/20 || New York, New York, VSA || leef nog || || Amerikaans || |- | [[Laura Anne Bossert|Bossert, Laura Anne]] || || 1968/04/24 || Chatham Township, New Jersey, VSA || leef nog || || Amerikaans || Het aan die Eastman School of Music studeer / was leier van verskeie orkeste |- | [[Ikuko Kawai|Ikuko Kawai, Ikuko Kawai]] || Kawai Ikuko || 1968/01/19 || Takamatsu, Japan || leef nog || || Japannees || Violis en komponis / internasionale solis / opnamekunstenaar |- | [[Rachel Podger|Podger, Rachel]] || || 1968 || Engeland || leef nog || || Engels || Het onder David Takeno, Pauline Scott en [[Micaela Comberti]] studeer / spesialiseer in barokkamermusiek |- | [[Sandrine Cantoreggi|Cantoreggi, Sandrine]] || || 1969/05/29 || Bègles, Frankryk || leef nog || || Luxemburgs || Leerling van [[Pierre Amoyal]] en [[Carlo Van Neste]] / optredes in konsertsale oral in Europa / tans opvoeder aan die Luxemburgse Konservatorium |- | [[Sonja Korkeala|Korkeala, Sonja]] || || 1969 || Oulu, Finland || leef nog || || Fins || Leerling van [[Ari Angervo]], [[Maria Vermes]] en [[Ana Chumachenco]] / kamermusikus en opvoeder |- | [[Christina Åstrand|Astrand, Christina]] || || 1969/06/06 || Skanderborg, Denemarke || leef nog || || Deens || Leier van die Deense Nasionale Simfonieorkes |- | [[Linda Brava|Brava, Linda]] || Linda Cullberg Lampenius || 1970/02/26 || Helsinki, Finland || leef nog || || Fins || wonderkind / leier van die Helsinki Strings / leerling van [[Jorma Panula]] en [[Eri Klas]] / het internasionaal saam met vooraanstaande orkeste gespeel |- | [[Kim Chee-yun]] || Chee-Yun || 1970 || Seoel, Suid-Korea || leef nog || Dallas, Texas, VSA || Suid-Koreaans || Leerling van [[Dorothy Delay]], Hyo Kang en [[Felix Galimir]] / resitaalkunstenaar en solis / opvoeder |- | [[Anne Akiko Meyers|Meyers, Anne Akiko]] || || 1970/05/15 || San Diego, Kalifornië, VSA || leef nog || || Amerikaans || <ref>[https://www.anneakikomeyers.com webwerf] www.anneakikomeyers.com</ref> |- | [[Adele Anthony|Anthony, Adele]] || || 1970/10/01 || Singapoer || leef nog || || Australies || Leerling van Lyndall Hendrickson en Beryl Kimber / woon tans in die Verenigde State |- | [[Elise Båtnes|Båtnes, Elise]] || || 1971/06/24 || Trondheim, Noorweë || leef nog || || Noors || Leerling van [[Dorothy Delay]], [[Ruggiero Ricci]], David Takeno en [[Arve Tellefsen]] / leier van verskeie orkeste, tans die Oslo Filharmoniese Orkes |- | [[Midori Goto|Gotō, Midori]] || Midori || 1971/10/25 || Osaka, Japan || leef nog || || Japannees || <ref>[https://www.gotomidori.com webwerf] www.gotomidori.com</ref> / sy speel op die "ex Huberman – Ricci"-Guarneri del Gesù |- | [[Julia Krasko|Krasko, Julia]] || || 1971/04/06 || Moskou, Rusland || leef nog || || Russies || Leerling van [[Maya Glezarova]] / opvoeder aan die Moskouse Konservatorium |- | [[Sophia Reuter|Reuter, Sophia]] || || 1971 || Dresden, Duitsland || leef nog || || Duits || Leerling van [[Yehudi Menuhin]] en [[Alberto Lysy]] / violis en altviolis / solis, orkesmusikus, kamermusikus en opvoeder |- | [[Lara St. John|St. John, Lara]] || || 1971/04/15 || London, Ontario, Kanada || leef nog || || Kanadees || Leerling van [[Linda Cerone]], [[Gérard Jarry]] en [[Felix Galimir]] / internasionale solis saam met groot simfonieorkeste |- | [[Akiko Suwanai|Suwanai, Akiko]] || || 1972/02/07 || Japan || leef nog || || Japannees || Leerling van [[Toshiya Eto]] / Eerste prys, "International Tchaikovsky Competition", 1990 |- | [[Isabelle Faust|Faust, Isabelle]] || || 1972/03/19 || Esslingen am Neckar, Duitsland || leef nog || || Duits || Leerling van [[Christoph Poppen]] / Eerste prys, Paganini Competition, 1993 / Speel op die "Bella addormentata"-Stradivari van 1704 |- | [[Marianne Thorsen|Thorsen, Marianne]] || || 1972/03/13 || Trondheim, Noorweë || leef nog || || Noors || Leerling van Bjarne Fiskum en [[György Pauk]] / het die Leopold String Trio gestig en gelei / opvoeder |- | [[Réka Szilvay|Szilvay, Réka]] || || 1972 || Helsinki, Finland || leef nog || || Fins || Klassieke violis |- | [[Elizabeth Pitcairn|Pitcairn, Elizabeth]] || || 1973/12/05 || Bucks County, Pennsilvanië, VSA || leef nog || || Amerikaans || Tree as solis op / president van die Luzerne Music Center |- | [[Rachel Barton Pine|Barton, Rachel]] || Rachel Barton Pine || 1974/10/11 || Chicago, Illinois, VSA || leef nog || || Amerikaans || Het onder [[Roland and Almita Vamos|Roland en Almita Vamos]] studeer |- | [[Anastasia Khitruk|Khitruk, Anastasia]] || Анастасия Хитрук || 1974/08 || Moskou, USSR || leef nog || || Russies-Amerikaans || Het onder [[Dorothy DeLay]] aan die Juilliard School studeer |- | [[Marie Scheublé|Scheublé, Marie]] || || 1974 || Frankryk || leef nog || || Frans || Leerling van [[Gérard Poulet]] / eerste prys in die Yehudi Menuhin-kompetisie / postromantiese repertoire |- | [[Mariana Todorova|Todorova, Mariana]] || || 1974 || Varna, Bulgarye || leef nog || || Bulgaars || Solis saam met verskeie Europese orkeste / konsertmeester van die orkes van die Spaanse radio en televisie / kamermusikus |- | [[Corina Belcea|Belcea, Corina]] || || 1975 || Roemenië || leef nog || || Roemeens || Leerling van [[Natalia Boyarskaya]] aan die Yehudi Menuhin School / het die [[Belcea Quartet]] gestig |- | [[Jenny Oaks Baker|Baker, Jenny Oaks]] || || 1975/05/27 || Provo, Utah, VSA || leef nog || || Amerikaans || Voormalige lid van die National Symphony Orchestra / suksesvolle opnamekunstenaar |- | [[Haylie Ecker|Ecker, Haylie]] || || 1975/10/09 || Perth, Australië || leef nog || || Australies || stigterslid van die strykkwartet Bond / artistieke direkteur van die klassieke kinderkonsertreeks PLAY! |- | [[Kam Ning]] || || 1975 || Singapoer || leef nog || || Singapoers || Student van [[Yehudi Menuhin]] en later van [[Donald Weilerstein]] / Solis saam met vooraanstaande orkeste |- | [[Elvira Misbakhova|Misbakhova, Elvira]] || Elvira Rafailovna Misbakhova || 1975/06/20 || Nizhnekamsk, Rusland || leef nog || Montreal || Russies-Kanadees || violis en altviolis / kamermusikus / opnamekunstenaar / internasionale solis |- | [[Simone Zgraggen|Zgraggen, Simone]] || || 1975/08/08 || Altdorf, Switserland || leef nog || || Switsers || Leerling van Alexander van Wijnkoop en [[Ulf Hoelscher]] / konsertmeester van die Basel Sinfonietta / opvoeder |- | [[Carolin Widmann|Widmann, Carolin]] || || 1976 || München, Duitsland || leef nog || || Duits || Het onder [[Igor Ozim]], [[Michèle Auclair]] en [[David Takeno]] studeer / Speel op 'n Giovanni Battista Guadagnini van 1782 |- | [[Mirijam Contzen|Contzen, Mirijam]] || || 1976 || Münster, Duitsland || leef nog || || Duits || Leerling van [[Tibor Varga]] /<ref>[https://www.mirijamcontzen.com/ webwerf] www.mirijamcontzen.com</ref> |- | [[Hande Özyürek|Özyürek, Hande]] || || 1976 || Istanboel, Turkye || leef nog || || Duits || Leerling van Çiğdem İyicil / bekroonde solis en kamermusikus oral in Europa |- | [[Viviane Hagner|Hagner, Viviane]] || || 1977 || München, Duitsland || leef nog || || Duits || solis saam met vooraanstaande orkeste / kamermusikus |- | [[Susanne Hou|Hou, Susanne]] || Yi-Jia Susanne Hou || 1977 || Shanghai, China || leef nog || || Kanadees || Leerling van [[Dorothy DeLay]], Naoko Tanaka en [[Cho-Liang Lin]] / Violis / opnamekunstenaar |- | [[Li I-ching]] || || 1977/12/18 || Taiwan || leef nog || || Taiwannees || Internasionale solis / konsertmeester van Taiwan se National Symphony Orchestra |- | [[Leila Josefowicz|Josefowicz, Leila]] || Leila Bronia Josefowicz || 1977/19/20 || Mississauga, Ontario || leef nog || || Kanadees || Het onder [[Jaime Laredo]], [[Josef Gingold|Joseph Gingold]], [[Felix Galimir]] en [[Jascha Brodsky]] studeer / Speel op die "Ebersolt"-Guarneri del Gesù van 1739. |- | [[Geneviève Laurenceau|Laurenceau, Geneviève]] || || 1977/11/02 || Straatsburg, Frankryk || leef nog || || Frans || Leerling van [[Wolfgang Marschner]] en [[Zakhar Bron]] / internasionale solis, kamermusikus en opnamekunstenaar / opvoeder |- | [[Gwendolyn Masin|Masin, Gwendolyn]] || || 1977/11/77 || Amsterdam, Nederland || leef nog || || Nederlands || Leerling van [[Herman Krebbers]] / toer as solis en kamermusikus / optredes saam met verskeie orkeste / opvoeder |- | [[Nadezda Tokareva|Tokareva, Nadezda]] || || 1977/11/27 || Penza, Rusland || leef nog || Ljubljana, Slowenië || Russies-Sloweens || Leerling van Eduard Grach / internasionale solis / kamermusikus / opvoeder |- | [[Janine Jansen|Jansen, Janine]] || || 1978/01/07 || Soest, Nederland || leef nog || || Nederlands || Leerling van [[Philippe Hirschhorn]] en [[Boris Belkin]] / Speel op die "Barrere"-Stradivari van 1727 |- | [[Tanja Becker-Bender|Becker-Bender, Tanja]] || || 1978/02/11 || Stuttgart, Duitsland || leef nog || || Duits || Leerling van [[Helmut Zehetmair]], [[Wolfgang Marschner]] en [[Wilhelm Melcher]] |- | [[Vanessa-Mae|Mae, Vanessa]] || Vanessa Mae Vanakorn Nicholson / Chén Měi || 1978/10/27 || Singapoer || leef nog || || Brits || Genres: klassiek, techno, elektronies en pop |- | [[Ioana Petcu-Colan|Petcu-Colan, Ioana]] || || 1978 || Cork, Ierland || leef nog || || Iers || solis en veelgevraagde kamermusikus / belangstelling in kontemporêre musiek |- | [[Sara Trobäck|Trobäck, Sara]] || gebore Sara Katarina Trobäck || 1978 || Örebro, Swede || leef nog || Gotenburg || Sweeds || Leerling van [[György Pauk]] / medestigter van die Trio Poseidon / leier van die Gotenburgse Simfonieorkes |- | [[Lisa Batiashvili|Batiashvili, Lisa]] || geb. Elisabed Batiashvili || 1979 || Tbilisi, Georgië || leef nog || || Georgies || Tweede prys, Sibelius-kompetisie, 1995 / Speel op die "Engleman"-Stradivari van 1709 |- | [[Marie Cantagrill|Cantagrill, Marie]] || || 1979 || Frankryk || leef nog || || Frans || Leerling van [[Igor Oistrakh]] / solis saam met orkeste en in resitale |- | [[Amanda Favier|Favier, Amanda]] || || 1979/04/07 || Parys, Frankryk || leef nog || || Frans || Leerling van [[Gérard Poulet]] en [[Igor Ozim]] / solis van nege jaar oud af / kamermusikus / opnamekunstenaar |- | [[Anna Gebert|Gebert, Anna]] || || 1979 || Warskou, Pole || leef nog || || Fins || Leerling van Igor Bezrodny en Magdalena Rezler / konsertmeester van die Trondheim Symphony Orchestra / kamermusikus |- | [[Liza Ferschtman|Ferschtman, Liza]] || || 1979 || Hilversum, Nederland || leef nog || || Nederlands || Leerling van Yvry Gitlis, [[Igor Oistrakh]] en [[Aaron Rosand]] / solis wat saam met verskeie orkeste optree / kamermusikus |- | [[Hilary Hahn|Hahn, Hilary]] || || 1979/11/27 || Lexington, Kentucky, VSA || leef nog || || Amerikaans || Leerling van [[Klara Berkovich]] en [[Jascha Brodsky]] / Speel op 'n kopie van Paganini se Cannone wat Vuillaume in 1864 gemaak het |- | [[Ayano Ninomiya|Ninomiya, Ayano]] || || 1979 || Takamatsu, Japan || leef nog || || Japannees-Amerikaans || Leerling van [[Robert Mann]] / kamermusikus wat internasionaal saam met verskeie ensembles optree |- | [[Frederieke Saeijs|Saeijs, Frederieke]] || || 1979/01/25 || Den Haag, Nederland || leef nog || || Nederlands || Internasionale solis saam met verskeie orkeste / opvoeder |- | [[Satu Vänskä|Vänskä, Satu]] || || 1979 || Kinki, Japan || leef nog || Australië || Fins-Australies || Het onder [[Ilya Grubert]], [[Zinaida Gilels]] en [[Pavel Vernikov]] studeer / Bekroonde solis / assistentleier van die Australian Chamber Orchestra |- | [[Sarah Chang|Chang, Sarah]] || geb. Young Joo Chang || 1980/12/10 || Philadelphia, Pennsilvanië, VSA || leef nog || || Koreaans-Amerikaans || Leerling van [[Dorothy DeLay]] / Speel op die "ex Isaac Stern"-Guarneri del Gesù van 1717 |- | [[Elsa Grether|Grether, Elsa]] || || 1980/06/28 || Mulhouse, Frankryk || leef nog || || Frans || Leerling van [[Ruggiero Ricci]] / solis en resitaalkunstenaar wat by musiekfeeste in Frankryk en in die buiteland optree |- | [[Karina Canellakis|Canellakis, Karina]] || || 1981/08/23 || New York, New York, VSA || leef nog || || Amerikaans || Leerling van [[Ida Kavafian]] / violis wat later dirigent geword het |- | [[Marina Chiche|Chiche, Marina]] || || 1981/11/10 || Marseille, Frankryk || leef nog || || Frans || Leerling van [[Jean Ter-Merguerian]] en [[Ana Chumachenco]] / internasionale solis en resitaalkunstenaar / opvoeder, opnamekunstenaar en radioprodusent / Speel op 'n Giuseppe Gagliano van 1762 |- | [[Rachel Kolly d'Alba|Kolly d'Alba, Rachel]] || || 1981/05/21 || Lausanne, Switserland || leef nog || || Switsers || Het onder [[Igor Ozim]], [[Franco Gulli]], [[Thomas Kakuska]], [[Thomas Brandis]], [[Hansheinz Schneeberger]] en [[Ivry Gitlis]] studeer / Speel op 'n Stradivari van 1732 |- | [[Catherine Manoukian|Manoukian, Catherine]] || || 1981/06/02 || Toronto, Kanada || leef nog || || Kanadees || Leerling van [[Dorothy DeLay]] / het op twaalf haar debuut saam met die Vancouver Symphony Orchestra gemaak / solis saam met baie vooraanstaande orkeste / woon tans in Swede |- | [[Jessie Montgomery|Montgomery, Jessie]] || || 1981 || New York, New York, VSA || leef nog || || Amerikaans || violis, komponis, kamermusikus en musiekopvoeder |- | [[Sarah Nemtanu|Nemtanu, Sarah]] || || 1981 || || leef nog || || Frans-Roemeens || solis saam met [[Luc Héry]] / konsertmeester van die Orchestre national de France / opnamekunstenaar |- | [[Baiba Skride|Skride, Baiba]] || || 1981 || Riga, Letland || leef nog || || Letties || Internasionale uitvoerende kunstenaar saam met verskeie orkeste / opnamekunstenaar |- | [[Arabella Steinbacher|Steinbacher, Arabella]] || || 1981/11/14 || München, Duitsland || leef nog || || Duits || Leerling van [[Dorothy DeLay]] en [[Ivry Gitlis]] / Speel op die "Booth"-Stradivari van 1716 |- | [[Min Lee|Lee, Min]] || Lee Huei Min || ca. 1982 || Singapoer || leef nog || || Singapoers || Leerling van [[Erick Friedman]] / solis saam met vooraanstaande orkeste |- | [[Ani Batikian|Batikian, Ani]] || || 1982/11/22 || Jerewan, Armenië || leef nog || || Armeens || Het aan die Royal Academy of Music studeer en die hoogste vioolprys ontvang / later leerling van Salvatore Accardo in Italië / solokonsertkunstenaar |- | [[Cora Venus Lunny|Lunny, Cora Venus]] || || 1982 || Dublin, Ierland || leef nog || || Iers || Student van [[Joji Hattori]] en [[Vladimir Spivakov]] / bekroonde klassieke musikus / ook volksmusiek / opnamekunstenaar |- | [[Caroline Shaw|Shaw, Caroline]] || || 1982/08/01 || Greenville, Noord-Carolina, VSA || leef nog || || Amerikaans || Violis en komponis / Pulitzerprys vir Musiek / kamermusikus |- | [[Lorenza Borrani|Borrani, Lorenza]] || || 1983 || Florence, Italië || leef nog || || Italiaans || Leier, direkteur, solis en kamermusikus / opvoeder |- | [[Sayaka Shoji|Shoji, Sayaka]] || || 1983/01/30 || Tokio, Japan || leef nog || || Japannees || Het onder [[Uto Ughi]] en [[Riccardo Brengola]] aan die Accademia Musicale Chigiana in Siena studeer, en later onder [[Saschko Gawriloff]] en [[Zakhar Bron]] in Duitsland / Speel op die "Recamier"-Stradivari van 1729 |- | [[Julia Fischer|Fischer, Julia]] || || 1983/06/15 || München, Duitsland || leef nog || || Duits || Ook konsertpianis / Leerling van [[Lydia Dubrowskaya]] en [[Ana Chumachenco]] / Speel op 'n Philipp Augustin-viool van 2012 |- | [[Jessica Linnebach|Linnebach, Jessica]] || || 1983 || Edmonton, Kanada || leef nog || || Kanadees || Stigterslid van die [[Zukerman Chamber Players]] / solis en kamermusikus |- | [[Oksana Pečeny|Pečeny, Oksana]] || || 1983/04/23 || Kiëf, Oekraïne || leef nog || || Oekraïens || Student van Primož Novsak / solis saam met Sloweense orkeste / kamermusikus |- | [[Alina Pogostkina|Pogostkina, Alina]] || || 1983/11/18 || Leningrad, Rusland || leef nog || || Russies-Duits || Leerling van [[Antje Weithaas]] / Sy het die ''Louis Spohr-kompetisie'' van 1997 gewen en die eerste prys by die ''International Jean Sibelius Violin Competition'' van 2005 |- | [[Yang Jing]] || || 1983 || Gulangyu, China || leef nog || || Sjinees || bekroonde violis, altviolis en vyfsnaar-altviolis / hoofaltviolis van Camerata Salzburg en van die Frankfurt Radio Symphony |- | [[Lindsay Deutsch|Deutsch, Lindsay]] || || 1984/11/28 || Houston, Texas, VSA || leef nog || || Amerikaans || Leerling van [[Robert Lipsett]] / solo-optredes van elfjarige ouderdom af / optredes saam met orkeste oral in die VSA en Kanada |- | [[Iva Kramperová|Kramperová, Iva]] || || 1984 || Tsjeggo-Slowakye || leef nog || || Tsjeggies || Konsertmeester van [[Barocco sempre giovane]] / konsertkunstenaar en opnamekunstenaar / opvoeder |- | [[Mari Samuelsen|Samuelsen, Mari]] || || 1984/12/21 || Hamar, Noorweë || leef nog || || Noors || Wonderkind / leerling van [[Arve Tellefsen]] en [[Stephan Barratt-Due]] / tree gereeld saam met haar broer Håkon, 'n tjellis, op |- | [[Catharina Chen|Chen, Catharina]] || || 1985 || Noorweë || leef nog || || Noors || Konsertmeester van die Noorse Nasionale Opera en Ballet |- | [[Leticia Moreno|Moreno, Leticia]] || || 1985 || Madrid, Spanje || leef nog || || Spaans || Leerling van [[Zakhar Bron]] / het van jongs af opgetree / omvangryke repertoire |- | [[Soyoung Yoon|Yoon, Soyoung]] || || 1984/10/18 || Seoel, Suid-Korea || leef nog || || Suid-Koreaans || Leerling van [[Zakhar Bron]] / bekroonde violis |- | [[Alina Ibragimova|Ibragimova, Alina]] || || 1985/09/28 || Polevskoy, Rusland || leef nog || || Russies || Leerling van Valentina Korolkova en [[Natalya Boyarskaya]] / resitaalkunstenaar, solis en opnamekunstenaar wat in Londen woon |- | [[Diana Yukawa|Yukawa, Diana]] || Daiana Yukawa || 1985/09/16 || Tokio, Japan || leef nog || || Brits || Violis en komponis / Klassieke en moderne uitvoerende kunstenaar |- | [[Mayuko Kamio|Kamio, Mayuko]] || || 1986/06/12 || Osaka, Japan || leef nog || || Japannees || Leerling van [[Zakhar Bron]] / Eerste prys by die Tchaikovsky-kompetisie, 2007 / Speel op die "ex Joseph Joachim"-Stradivarius van 1727, geleen van Suntory |- | [[Vilde Frang|Frang, Vilde]] || || 1986/08/19 || Oslo, Noorweë || leef nog || || Noors || Leerling van [[Anne-Sophie Mutter]], [[Kolja Blacher]] en [[Ana Chumachenco]] / Speel op 'n Jean-Baptiste Vuillaume van 1864 |- | [[Olga Kholodnaya|Kholodnaya, Olga]] || Olga Show || 1987/12/10 || Cheboksary, Rusland || leef nog || || Russies || Leerling van [[Zakhar Bron]], Marcus Wolf en [[Didier Lockwood]] / Speel op 'n [[Jean-Baptiste Vuillaume|Jean Baptiste Vuillaume]] van 1853 |- | [[Tianwa Jang|Jang, Tianwa]] || Yáng Tianwa || 1987/04/08 || Beijing, China || leef nog || || Sjinees || Leerling van [[Lin Yaoji]] en beskermeling van [[Isaac Stern]] / Speel op 'n Giuseppe Antonio Guarneri del Gesù van 1730 |- | [[Nicola Benedetti|Benedetti, Nicola]] || || 1987/07/19 || West Kilbride, Skotland, VK || leef nog || || Engels || Leerling van [[Yehudi Menuhin]] en [[Natasha Boyarskaya]] |- | [[Chloë Hanslip|Hanslip, Cloé]] || Chloë Elise Hanslip || 1987/09/28 || Guildford, VK || leef nog || || Engels || Leerling van [[Natasha Boyarskaya]] en [[Zakhar Bron]] / Speel op 'n Guarneri del Gesù van 1737 |- | [[Clara-Jumi Kang|Kang, Clara-Jumi]] || Clara-Jumi Kang || 1987 || Mannheim, Duitsland || leef nog || || Duits, Koreaans-Duits || Leerling van [[Valery Gradov]], [[Dorothy Delay]] en Hyo Kang / Speel op 'n "Ex-Strauss"-Stradivarius van 1708 |- | [[Maria-Elisabeth Lott|Lott, Maria-Elisabeth]] || Clara-Jumi Kang || 1987/06/02 || Schramberg, Duitsland || leef nog || || Duits || Internasionale orkessolis |- | [[Zia Hyunsu Shin|Shin, Zia Hyunsu]] || Hyun-Soo Shin || 1987/07/16 || Jeonju, Suid-Korea || leef nog || || Suid-Koreaans || Bekroonde violis |- | [[Irene Abrigo|Abrigo, Irene]] || Irene Abrigo || 1988/12/03 || Turyn, Italië || leef nog || Winterthur, Switserland || Italiaans || Solokonsertvioliste, student van Marie-Annick Nicolas, Pierre Amoyal en Corina Belcea. Sy speel op 'n Giovanni Battista Guadagnini van 1758 |- | [[Yasmine Azaiez|Azaiez, Yasmine]] || || 1988/10/16 || Londen, Engeland || leef nog || || Brits || Het aan die Yehudi Menuhin School studeer / woon tans in Tunisië |- | [[Veronika Eberle|Eberle, Veronika]] || || 1988/12/26 || Donauwörth, Duitsland || leef nog || || Duits || Sy speel op die "ex Busch"-Giovanni Battista Guadagnini van 1783 |- | [[Ragnhild Hemsing|Hemsing, Ragnhild]] || || 1988/02/15 || Nord-Aurdal, Noorweë || leef nog || || Noors || het op dertien haar debuut saam met die Bergen Filharmoniese Orkes gemaak / optredes by groot feeste en konsertsale in Noorweë |- | [[Carlotta Nobile|Nobile, Carlotta]] || || 1988/12/20 || Rome, Italië || 2013/07/16 || Benevento, Italië || Italiaans || violis, kunshistorikus en skrywer / artistieke direkteur van die Santa Sophia Academy-kamerorkes |- | [[Bomsori Kim|Kim, Bomsori]] || || 1989/12/13 || Daegu, Suid-Korea || leef nog || New York Stad, VSA || Koreaans || Leerling van {{ill|Young Uck Kim|ko|김영욱 (바이올린 연주자)}}, Sylvia Rosenberg en Ronald Copes / Speel op 'n [[Joannes Baptista Guadagnini|J.B. Guadagnini uit Turyn]] van 1774 |- | [[Jennifer Pike|Pike, Jennifer]] || || 1989/11/09 || Engeland || leef nog || || Engels || Was op twaalf die BBC Young Musician of the Year / optredes saam met verskeie orkeste |- | [[Airi Suzuki|Suzuki, Airi]] || Suzuki Airi || 1989/11/09 || Tokio, Japan || leef nog || || Japannees || Bekroonde jong violis |- | [[Alexandra Soumm|Soumm, Alexandra]] || || 1989/05/17 || Moskou, Rusland || leef nog || Parys || Frans || Bekroonde violis / internasionale solis saam met verskeie orkeste |- | [[Paula Šūmane|Šūmane, Paula]] || || 1989/05/04 || Riga, Letland || leef nog || || Letties || Solis, student van [[Yair Kless]] en Boris Garlitsky <ref>{{Cite web |title=Paula Schumann |url=https://www.paulaschumann.com/ |access-date=2025-02-03 |website=PAULA SCHUMANN |language=en-US}}</ref> |- | [[Eldbjørg Hemsing|Hemsing, Eldbjørg]] || || 1990/02/16 || Nord-Aurdal, Noorweë || leef nog || || Noors || wonderkind / leerling van [[Boris Kuschnir]] / samewerking met [[Tan Dun]] / kamermusikus en solis saam met talle orkeste |- | [[Stella Chen|Chen, Stella]] || || 1992 || VSA || leef nog || || Asiaties-Amerikaans || Alumnus van die [[New England Conservatory of Music]] en, vanaf Julie 2020, student van Li Lin en [[Catherine Cho]] aan [[Juilliard-skool|Juilliard]]. |- | [[Ioana Cristina Goicea|Goicea, Ioana Crstina]] || || 1993/11/06 || Boekarest, Roemenië || leef nog || || Roemeens || Leerling van [[Mariana Sîrbu]] / resitaalkunstenaar, solis en kamermusikus |- | [[Christina Brabetz|Brabetz, Christina]] || || 1993/10/08 || Windhoek, Namibië || leef nog || || Suid-Afrikaans || Leerling van Thomas Christian aan die Hochschule für Musik Detmold / wenner van die TONALi Grand Prix |- | [[Salina Fisher|Fisher, Salina]] || || 1993/10/06 || Nieu-Seeland || leef nog || || Nieu-Seelands || Violis en komponis |- | [[Rebeca Nuez Suarez|Nuez Suarez, Rebeca]] || Rebeca Nuez || 1993/11/10 || Las Palmas, Spanje || leef nog || Londen, Engeland || Spaans || Violis met 'n belangstelling in kontemporêre klassieke musiek |- | [[Anastasiya Petryshak|Petryshak, Anastasiya]] || || 1994/04/12 || Iwano-Frankifsk, Oekraïne || leef nog || || Oekraïens || Klassieke violis wat saam met [[Andrea Bocelli]] werk |- | [[Esther Yoo|Yoo, Esthe]] || || 1994/06/11 || VSA || leef nog || || Amerikaans || leerling van [[Ana Chumachenco]] / internasionale solis saam met verskeie orkeste / kamermusikus / opnamekunstenaar |- | [[Ana Lucrecia Taglioretti|Taglioretti, Ana Lucrecia]] || || 1995/12/25 || Paraguay || 2020/1/7 || Asunción, Paraguay || Paraguaans || Het saam met die Paraguaanse Nasionale Simfonieorkes en ander groepe gespeel / sterfoorsaak onbekend |- | [[Hiroka Matsumoto|Matsumoto, Hiroka]] || Matsumoto Hiroka || 1995 || Yokohama, Japan || leef nog || || Japannees || student van [[Koichiro Harada]] en [[Gérard Poulet]] / bekroonde klassieke violis wat van jongs af gespeel het |- | [[Judith Stapf|Stapf, Judith]] || || 1997/05/31 || Rheinbach, Duitsland || leef nog || || Duits || Solis saam met verskeie orkeste |- | [[Hawijch Elders|Elders, Hawijch]] || || 1998/10/31 || Grenoble, Frankryk || leef nog || || Nederlands || Leerling van [[Ilya Grubert]] / optredes in Nederland en in die buiteland |- | [[Lindsey Stirling|Stirling, Lindsey]] || || 1986/09/21 || Santa Ana, Kalifornië, VSA || leef nog || || Amerikaans || |- | [[Meredith Ezinma Ramsay|Ramsay, Meredith Ezinma]] || Ezinma || 1991/01/11 || Lincoln, Nebraska, VSA || || || Amerikaans || <ref name="Complex">{{cite web|url=https://www.complex.com/music/2019/09/hip-hop-violinist-ezinma-interview |title=Hip-Hop Violinist Ezinma is Much More Than a Viral Sensation |first=Carolyn |last=Bernucca |date=September 5, 2019 |website=Complex |access-date=September 17, 2020}}</ref> |- | [[María Dueñas|Dueñas Fernández, María]] || María Dueñas || 2002/12/04 || Granada, Spanje || leef nog || || Spaans || [[Deutsche Grammophon]]-kunstenaar en komponis, wenner van die eerste prys by die [[Yehudi Menuhin International Competition for Young Violinists]] van 2021 (seniorkategorie) |} == Sorteerbare lys van dié sonder bekende geboortedatum == {| class="wikitable sortable" |- ! Naam ! Ander name ! Aktief vanaf ! Geboorteplek ! Oorlede ! Laaste woonplek ! Nasionaliteit ! Aantekeninge |- | [[Judith Aller|Aller, Judith]] || || 2000's || Los Angeles, VSA || leef nog || || Amerikaans || Leerling van [[Jascha Heifetz]] / resitaalkunstenaar en solis saam met die Pori Symphony Orchestra en die Los Angeles Chamber Orchestra |- | [[Kinga Augustyn|Augustyn, Kinga]] || || 2000's || Wrocław, Pole || leef nog || New York Stad || Pools-Amerikaans || Leerling van Zbigniew Szuflat en [[Dorothy DeLay]] / solis saam met verskeie orkeste / opnamekunstenaar |- | [[Camille Babut du Marès|Babut du Marès, Camille]] || || 2000's || België || leef nog || België || Belgies || Leerling van Véronique Bogaerts en Yuzuko Horigome / internasionale solis en resitaalkunstenaar |- | [[Mira Benjamin|Benjamin, Mira]] || || 2010's || Vancouver, Kanada || leef nog || Londen, Engeland || Kanadees || Violis en kamermusikus / voormalige lid van die Quatuor Bozzini / opnamekunstenaar |- | [[Zoë Black|Black, Zoë]] || || 2010's || Australië || leef nog || || Australies || Resitaalkunstenaar en solis / speel by die Australian Chamber Orchestra |- | [[Anastasia Chebotareva|Chebotareva, Anastasia]] || || 2000's || Odesa, Oekraïne || leef nog || || Oekraïens || Toere in Italië, die VK, Frankryk en Duitsland / opnamekunstenaar |- | [[Nancy Dahn|Dahn, Nancy]] || || 1990's || Kanada || leef nog || || Kanadees || Klassieke violis en altviolis / opvoeder / medestigter van die Tuckamore Festival |- | [[Julie-Anne Derome|Derome, Julie-Anne]] || || 1990's || Montreal, Kanada || leef nog || || Kanadees || Leerling van Taras Gabora en Sonia Jelinkova / Stel belang in 20ste-eeuse musiek / kamermusikus en solis / opnamekunstenaar |- | [[Jennifer Frautschi|Frautschi, Jennifer]] || || 2000's || Pasadena, Kalifornië, VSA || leef nog || Brookline, Massachusetts, VSA || Amerikaans || Leerling van [[Robert Lipsett]] en [[Robert Mann]] / solis saam met verskeie orkeste |- | [[Karen Gomyo|Gomyo, Karen]] || || 2010's || Tokio, Japan || leef nog || || Kanadees || Student van Mauricio Fuks, [[Dorothy DeLay]] en [[Donald Weilerstein]] / solis en kamermusikus |- | [[Clio Gould|Gould, Clio]] || || 2000's || Engeland || leef nog || || Engels || Klassieke violis, opvoeder, direkteur van die Royal Academy Soloists en leier van die Royal Philharmonic Orchestra |- | [[Viktoria Grigoreva|Grigoreva, Viktoria]] || || 1990's || Charkif, Oekraïne || leef nog || Londen, Engeland || Oekraïens || Het onder Semion Mikitiansky en Irina Grebneva studeer / Konsertviolis en opvoeder |- | [[Maria Kouznetsova|Kouznetsova, Maria]] || || 1991 || Ryazan, Rusland || leef nog || || Russies || Bekroonde jong violis |- | [[Judith Ingolfsson|Ingolfsson, Judith]] || || 1990's || Reykjavík, Ysland || leef nog || Stuttgart, Duitsland || Yslands || Student van [[Jascha Brodsky]] / internasionale solis wat saam met baie orkeste optree / kamermusikus |- | [[Karen Johnson|Johnson, Karen]] || || 2000's || Gilbert, Arizona, VSA || leef nog || || Amerikaans || Kamermusikus en konsertmeester |- | [[Katalin Kokas|Kokas, Katalin]] || || 2000's || Kaposvár, Hongarye || leef nog || || Hongaars || Student van Ferenc Halász en Dénes Kovács / Kamermusikus wat saam met verskeie orkeste optree |- | [[Yoon Kwon|Kwon, Yoon]] || || 1990's || Seoel, Suid-Korea || leef nog || || Koreaans-Amerikaans || Wonderkind / student van [[Dorothy DeLay]], Hyo Kang, [[Cho-Liang Lin]] en [[Donald Weilerstein]] / duette saam met haar suster, die pianis [[Min Kwon]] / kamermusikus / opvoeder |- | [[Gabrielle Lester|Lester, Gabrielle]] || || 1980's || Londen, Engeland || leef nog || || Engels || Klassieke violis, orkesleier en kamermusikus / diskografie van klassieke, populêre en klankbaanmusiek |- | [[Eva León|León, Eva]] || || 1990's || Las Palmas, Spanje || leef nog || || Spaans || Internasionale klassieke violis, optredes saam met vooraanstaande orkeste / opnamekunstenaar |- | [[Elena Makhnev|Makhnev, Elena]] || || 2000's || Guanajuato, Meksiko || leef nog || || Meksikaans || Virtuose violis wat tans in Moskou studeer |- | [[Frances Mason|Mason, Frances]] || || 1960's || Verenigde Koninkryk || leef nog || || Brits || Het onder [[Alan Loveday]] studeer / spesialiseer in kamermusiek, maar ook solis / opvoeder |- | [[Edna Michell|Michell, Edna]] || || 1960's || Tel Aviv, Israel || leef nog || || Israelies-Amerikaans || Het onder [[Lorand Fenyves]], [[Ödön Pártos]] en [[Ivan Galamian]] studeer / internasionale resitaalkunstenaar en solis / stigter van die Cantilena Chamber Players / opvoeder |- | [[Tatjana Olujić|Olujić, Tatjana]] || || 1970's || Belgrado, Serwië || leef nog || || Serwies || Bekroonde violis en opvoeder |- | [[Ruth Palmer|Palmer, Ruth]] || || 2000's || Verenigde Koninkryk || leef nog || || Brits || bekroonde resitaalkunstenaar en opnamekunstenaar |- | [[Stéphanie Paulet|Paulet, Stéphanie]] || || 2010's || Rhône-Alpes, Frankryk || leef nog || Parys || Frans || Eerste viool in Franse barokensembles / kamermusikus en opvoeder |- | [[Adela Peña|Peña, Adela]] || || 1990's || New York Stad, VSA || leef nog || || Amerikaans || Student van Rochelle Walton / stigterslid van die Eroica Trio |- | [[Alice Piérot|Piérot, Alice]] || || 1980's || Frankryk || leef nog || || Frans || Kamermusikus, barokviolis en opnamekunstenaar / lid van die Amarillis-ensemble / opvoeder |- | [[Erika Raum|Raum, Erika]] || || 1990's || Kanada || leef nog || || Kanadees || Student van [[Lorand Fenyves]] / resitaalkunstenaar en kamermusikus / orkesoptredes in Kanada en in die buiteland |- | [[Lucie Robert|Robert, Lucie]] || || 1980's || Montreal, Kanada || leef nog || || Kanadees || Student van [[Josef Gingold]] / violis, komponis en opvoeder |- | [[Ania Safonova|Safonova, Ania]] || || 1990's || Tomsk, Rusland || leef nog || Londen, Engeland || Russies-Israelies || Student van Svetlanda Goffman en later van Felix Andrievsky / Konsertmeester van die Royal Opera House, Covent Garden / kamermusikus |- | [[Julia Sakharova|Sakharova, Julia]] || || 2000's || Zheleznovodsk, Rusland || leef nog || VSA || Russies || Wonderkind / student van [[Taras Gabora]], [[Almita Vamos]], [[Milan Vitek]] en [[Donald Weilerstein]] / assistentkonsertmeester, kamermusikus, opvoeder |- | [[Ani Schnarch|Schnarch, Ani]] || || 2000's || Boekarest, Roemenië || leef nog || Londen, Engeland || Israelies-Brits || Student van Felix Andrievsky / Solis en kamermusikus wat saam met verskeie orkeste optree / opvoeder |- | [[Hélène Schmitt|Schmitt, Hélène]] || || 1990's || Frankryk || leef nog || Boulogne-Billancourt, Frankryk || Frans || Kamermusikus wat in barokmusiek spesialiseer / opnamekunstenaar / opvoeder |- | [[Lisa Shihoten|Shihoten, Lisa]] || || 1990's || Chicago, VSA || leef nog || Houston, VSA || Amerikaans || Student van Betty Haag-Kuhnke / kamermusikus en resitaalkunstenaar / opvoeder |- | [[Mary Simpson|Simpson, Mary]] || || 2000's || Virginia, VSA || leef nog || Houston, VSA || Amerikaans || Klassiek opgeleide violis wat nou bluegrass speel |- | [[Mariana Sîrbu|Sîrbu, Mariana]] || || 1960's || Iași, Roemenië || leef nog || Leipzig, Duitsland || Roemeens || Student van [[Ștefan Gheorghiu]] / internasionale solis / stigter van die Academia String Quartet / opvoeder |- | [[Vesna Stefanovich-Gruppman|Stefanovich-Gruppman, Vesna]] || || 1990's || Serwië || leef nog || Rotterdam, Nederland || Serwies || Solis en kamermusikus / optredes saam met verskeie orkeste / opnamekunstenaar / opvoeder |- | [[Janet Sung|Sung, Janet]] || || 2000's || New York Stad, VSA || leef nog || Chicago, VSA || Amerikaans || Student van [[Josef Gingold]] / solis saam met talle orkeste / opvoeder |- | [[Ralitsa Tcholakova|Tcholakova, Ralitsa]] || || 2000's || Bulgarye || leef nog || || Kanadees || Internasionale solis en kamermusikus / musiekskrywer / opnamekunstenaar |- | [[Mela Tenenbaum|Tenenbaum, Mela]] || || 1970's || Oekraïne || leef nog || || Amerikaans || Solis en kamermusikus / opnamekunstenaar |- | [[Candida Thompson|Thompson, Candida]] || || 2000's || Glasgow, Skotland || leef nog || Amsterdam, Nederland || Brits || Student van David Takeno / Internasionale kamermusikus en solis / leier van die Amsterdam Sinfonietta / opnamekunstenaar |- | [[Shirley J. Thompson|Thompson, Shirley J.]] || || 1990's || Londen, Engeland || leef nog || Londen, Engeland || Brits || Komponis, dirigent, violis en akademikus |- | [[Hideko Udagawa|Udagawa, Hideko]] || || 2000's || Japan || leef nog || Londen, Engeland || Japannees || Internasionale solis / opnamekunstenaar |} == Sien ook == * [[Lys van klassieke violiste]] * [[Lys van altvioliste]] == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Algemene bronne == * [https://play.google.com/books/reader?id=IQkVAAAAQAAJ&printsec=frontcover&output=reader&authuser=0&hl=it&pg=GBS.RA1-PA34 "Female Performers on the Violin"], ''The Musical World'', nr. CLXVI – nuwe reeks nr. LXXII, bl. 34 (16 Mei 1839) * [https://www.gutenberg.org/files/14884/14884-h/14884-h.htm#CHAPTER_X "Famous Violinists of To-day and Yesterday", hoofstuk X, "Women as Violinists"], Henry C. Lahee (1899) * [https://www.jstor.org/discover/10.2307/903021?uid=2&uid=4&sid=21103894644437 "Lady Violinists"], ''The Musical Times'', vol. 47, nr. 764, bl. 662-668 (1 Oktober 1906) * [https://books.google.com/books?id=ocmjAQAAQBAJ ''An Encyclopedia of the Violin''], Alberto Bachmann (1926) * [http://www.treccani.it/enciclopedia/violino-e-violinisti_(Enciclopedia_Italiana)/ "Violino e Violinisti"], ''Enciclopedia Italiana Treccani'' (1937) * [https://books.google.com/books?id=nocHAQAAMAAJ "Violin virtuosos: from Paganini to the 21st century"], Henry Roth (1997) * [http://web.unife.it/utenti/gianluca.lavilla/Hubay.pdf "Allievi di Hubay (selezione)"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041224055248/http://web.unife.it/utenti/gianluca.lavilla/Hubay.pdf |date=2004-12-24 }}, Gianluca La Villa (2003) * [https://www.violinist.com/discussion/response.cfm?ID=19135 "Great female violinists of the past"], Violinist.com – blog (2010) * [http://www.violinist.com/blog/Mle/20111/11991/ "Violin works with connections to female violinists"], Violinist.com – blog (2011) * [http://songofthelark.wordpress.com/2011/08/23/great-female-violinists-a-list/ "Great Female Violinists: A List"] – blog (2011) * [https://songofthelark.wordpress.com/2011/10/10/article-addendum-on-female-violinists-by-george-dubourg-1852/ Artikel: "Addendum on Female Violinists"] deur George Dubourg (1852) – blog (2011) * [http://www.thestrad.com/latest/editorschoice/who-were-the-early-female-violinists "Who were the early female violinists?"], The Strad (7 Maart 2014) * [http://www.sophie-drinker-institut.de/index.php?page=suchen "musikwissenschaftliche Frauen- und Geschlechterforschung"], soekbladsy in Duits – Sophie Drinker Institut (2013) {{DEFAULTSORT:Vroulike violiste}} [[Kategorie:Violiste|Vroulike violiste]] [[Kategorie:Lyste|Vroulike violiste]] tg50m30b3vuhenitcddnfqh2719mosg Lys van Indiese violiste 0 469086 2968847 2967607 2026-09-20T05:12:51Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2968847 wikitext text/x-wiki Daar is twee style van vioolspel in [[Indië]]: die [[Karnatiese musiek|karnatiese]] en die [[Hindoestanse klassieke musiek|Hindoestanse]].<ref>{{Cite web |title=Indian Violin |url=http://www.fiddlingaround.co.uk/india/ |publisher=Fiddling around the world |access-date=17 Desember 2014 |language=en}}</ref> Karnatiese violiste soos [[Malaikkottai Govindaswamy Pillai]], [[Tirukkodikaval Krishna Iyer]] en [[Dwaram Venkataswamy Naidu]] het reeds so vroeg as 1900 konserte gegee. Violiste soos [[Manoj George]], [[L. Shankar]], [[Fayiz Muhammed]] en [[Balabhaskar]] het die Westerse styl van vioolspel oorgeneem en tree buite Indië op, terwyl [[N. Rajam]] en [[Sangeeta Shankar]] internasionaal in die Hindoestanse styl optree. [[T. N. Krishnan]], [[A. Kanyakumari]], [[H. K. Venkatram]] en die [[Mysore-broers]] het karnatiese klassieke violiste gebly en het tog ook gehore buite Indië bereik, terwyl kunstenaars soos [[Jyotsna Srikanth]], [[L. Subramaniam]], [[Ambi Subramaniam]] en [[Roopa Revathi]] sowel karnatiese as [[Weste]]rse musiek op die viool speel. Hier volg 'n lys van bekende Indiese violiste. == Lys == [[Lêer:T. N. Krishnan FTII Pune 2010.jpg|duimnael|100px|[[T. N. Krishnan]]]] [[Lêer:Ganesh and Kumaresh.jpeg|duimnael|100px|[[Ganesh en Kumaresh]]]] [[Lêer:Carnatic violinist.jpg|duimnael|100px|[[G. J. R. Krishnan]]]] [[Lêer:Hkvenkat.jpeg|duimnael|100px|[[H. K. Venkatram]]]] [[Lêer:VittalRamamurthy.JPG|duimnael|75px|[[Vittal Ramamurthy]]]] [[Lêer:B.Sasikumar- concert.jpg|duimnael|100px|[[B. Sasikumar]]]] {| class="wikitable sortable" |- ! Violis ! Gebore ! Oorlede ! Styl ! Tans aktief ! class="unsortable"|{{Tooltip|Verw.|Verwysing}} |- | [[Abhijith P. S. Nair]] | 1991 | | Karnaties en jazzfusie | {{Yes}} | <ref>{{Cite web |author=Jose Joy |title=Abhijith P. S. Nair talks about Musical innovations |url=http://www.indulgexpress.com/culture/music/2017/dec/08/violinist-abhijith-p-s-nair-talks-about-his-musical-innovations-5176--1.html |work=The New Indian Express Indulge |access-date=16 Maart 2018 |language=en |archive-date=22 Januarie 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180122235127/http://www.indulgexpress.com/culture/music/2017/dec/08/violinist-abhijith-p-s-nair-talks-about-his-musical-innovations-5176--1.html |url-status=dead }}</ref> |- | [[Akkarai Subhalakshmi]] | 1983 | | Karnaties | | |- | [[Ambi Subramaniam]] | 1991 | | Karnaties en Westers | {{Yes}} | <ref>{{Cite web |title=The Subramaniams shine again |url=http://www.indianexpress.com/news/The-Subramaniams-shine-again/763353/ |work=The Indian Express |location=Mumbai |date=17 Maart 2011 |access-date=18 Desember 2014 |language=en}}</ref> |- | [[Arrol Corelli]] | 1985 | | Karnaties en Westers | {{Yes}} | |- | [[B. Sasikumar]] | 1949 | | Karnaties | {{Yes}} | |- | [[Balabhaskar]] | 1978 | 2018 | Karnatiese en Westerse fusie | {{Nee}} | |- | [[Charumathi Raghuraman]] | | | Karnaties | {{Yes}} | <ref>{{Cite web |title=Generation Next |url=http://srutimag.blogspot.com/2012/09/generation-next_10.html |publisher=Sruti |date=10 September 2012 |language=en}}</ref> |- | [[Delhi P. Sunder Rajan]] | 1969 | | Karnaties | {{Yes}} | <ref>{{Cite book |last=Arnold |first=Alison |title=South Asia: the Indian subcontinent |url=https://books.google.com/books?id=ZOlNv8MAXIEC&pg=PA1023 |year=2000 |publisher=Taylor & Francis |isbn=978-0-8240-4946-1 |page=1023 |access-date=17 Desember 2014 |language=en}}</ref> |- | [[Dwaram Bhavanarayana Rao]] | 1924 | 2000 | Karnaties | {{Nee}} | <ref>{{Cite web |title=The Hindu: Dwaram Bhavanarayana Rao dead |url=http://www.hinduonnet.com/2000/07/25/stories/0225000t.htm |url-status=usurped |language=en}}</ref> |- | [[Dwaram Venkataswamy Naidu]] | 1893 | 1964 | Karnaties | {{Nee}} | <ref>{{Cite web |title=The Dwaram Legend |url=http://www.thehansindia.com/posts/index/2015-11-04/The-Dwaram-Legend--184380 |work=The Hans India |date=4 November 2015 |language=en}}</ref> |- | [[Embar Kannan]] | 1975 | | Karnaties | {{Yes}} | |- | [[Fayiz Muhammed]] | 1997 | | Karnaties en Westers | {{Yes}} | <ref>{{Cite news |title=Music sans boundaries |url=https://www.deccanchronicle.com/lifestyle/viral-and-trending/280619/music-sans-boundaries.html |work=Deccan Chronicle |language=en}}</ref> |- | [[Gagan Chandra Chatterjee]] | 1890 | 1949 | Hindoestans | {{Nee}} | <ref>{{Cite news |last=Kapil |first=Hemant |title=Nature in melody – Gagan Chatterjee |url=https://www.tribuneindia.com/2011/20110730/saturday/main4.htm |work=The Tribune |access-date=19 Desember 2014 |language=en}}</ref> |- | [[Ganesh en Kumaresh]] | 1964 | | Karnaties | {{Yes}} | <ref>{{Cite web |title=Ganesh Kumaresh, Violinists, Karnataka, India – Sabhash! |url=http://www.sabhash.com/artist/13/ganesh-kumaresh.htm |language=en}}</ref> |- | [[Gingger Shankar]] | | | Westers | {{Yes}} | <ref>{{Cite web |title=L. Shankar: Short Biography |url=http://www.worldmusiccentral.org/artists/artist_page.php?id=513 |work=World Music Central |access-date=17 Julie 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070520150600/http://www.worldmusiccentral.org/artists/artist_page.php?id=513 |archive-date=20 Mei 2007 |url-status=dead |language=en}}</ref> |- | [[H. K. Narasimha Murthy]] | | | Karnaties | {{Yes}} | <ref>{{Cite news |last=Govind |first=Ranjani |title=The big bow – H.K. Narasimha Murthy |url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/music/the-big-bow/article2973906.ece |newspaper=The Hindu |access-date=19 Desember 2014 |language=en}}</ref> |- | [[H. K. Venkatram]] | 1965 | | Karnaties | {{Yes}} | <ref>{{Cite web |title=Innovational Talks – Inspirational Talks & Videos – Motivational Speakers – The INK Conference |url=http://www.inktalks.com/people/hkvenkatram |language=en}}</ref> |- | [[Joi Srivastava]] | 1930 | 2003 | Hindoestans | {{Nee}} | <ref>{{Cite book |title=The Oxford Encyclopedia of the Music of India |url=http://oxfordindex.oup.com/view/10.1093/oi/authority.20110803095840253?rskey=mH20Zr&result=0&q=gagan |year=2011 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-565098-3 |language=en}}</ref> |- | [[Jyotsna Srikanth]] | | | Karnaties en Westers | {{Yes}} | <ref>{{Cite web |title=Europe's Leading Violinist With Vibrant Persona: Mrs. Jyotsna Srikanth |url=http://www.knowyourstar.com/jyotsna-srikanth-interview/ |work=KnowYourStar.com |date=18 Oktober 2013 |language=en}}</ref> |- | [[Kala Ramnath]] | 1967 | | Hindoestans | {{Yes}} | <ref>{{Cite web |author=Rajiv Kumar |title=Kala Ramnath Bio |url=http://www.amykumar.com/kalaramnath_bio.html |language=en |access-date=13 September 2026 |archive-date=18 Desember 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141218053736/http://www.amykumar.com/kalaramnath_bio.html |url-status=dead }}</ref> |- | [[Kunnakudi Vaidyanathan]] | 1935 | 2008 | Karnaties | {{Nee}} | <ref>{{Cite web |title=Kunnakudi Vaidyanathan dead |url=http://www.hindu.com/2008/09/09/stories/2008090960931300.htm |work=The Hindu |date=9 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080911060759/http://www.hindu.com/2008/09/09/stories/2008090960931300.htm |archive-date=11 September 2008 |url-status=dead |language=en}}</ref> |- | [[L. Athira Krishna]] | | | Karnaties en Westers | {{Yes}} | <ref>{{Cite web |title=The Other Festival – Dec 1, 2005 L. Athira Krishna – child prodigy and India's young violin virtuoso presents Musical Compositions of Mohan Narayanan |url=http://www.theotherfestival.com/2005/athira.html |language=en}}</ref> |- | [[L. Shankar]] | 1950 | | Karnaties en Hindoestans | {{Yes}} | <ref>{{Cite web |title=Shankar Biography |url={{AllMusic|class=artist|id=p41500|pure_url=yes}} |work=AllMusic |access-date=19 Desember 2014 |language=en}}</ref> |- | [[L. Subramaniam]] | 1947 | | Karnaties en Westers | {{Yes}} | <ref>{{Cite web |title=Artist: L. Subramaniam |url=http://www.concordmusicgroup.com/artists/L.-Subramaniam/ |work=Concord Music Group |access-date=17 Desember 2014 |language=en}}</ref> |- | [[L. Vaidyanathan]] | 1942 | 2007 | Karnaties | {{Nee}} | <ref>{{Cite news |title=We need sweet memories… |url=http://www.hindu.com/fr/2007/05/25/stories/2007052551910100.htm |work=The Hindu |date=25 Mei 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070923095615/http://www.hindu.com/fr/2007/05/25/stories/2007052551910100.htm |archive-date=23 September 2007 |url-status=dead |access-date=17 Desember 2014 |language=en}}</ref> |- | [[Lalgudi Jayaraman]] | 1930 | 2013 | Karnaties | {{Nee}} | <ref>{{Cite web |title=Profile – Sri Lalgudi Jayaraman |url=http://archives.chennaionline.com/musicseason99/profile/lalgudijayaraman.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303192654/http://archives.chennaionline.com/musicseason99/profile/lalgudijayaraman.html |archive-date=3 Maart 2016 |url-status=dead |language=en}}</ref> |- | [[Lalgudi Vijayalakshmi]] | 1963 | | Karnaties | {{Yes}} | |- | [[M. Chandrasekaran]] | 1938 | | Karnaties | {{Yes}} | <ref>{{Cite news |title=Violinist with versatile skills – M. Chandrasekaran |url=http://www.hindu.com/ms/2005/12/01/stories/2005120100120200.htm |work=The Hindu |date=1 Desember 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060213214133/http://www.hindu.com/ms/2005/12/01/stories/2005120100120200.htm |archive-date=13 Februarie 2006 |url-status=dead |access-date=19 Desember 2014 |language=en}}</ref> |- | [[M. Narmadha]] | | | Karnaties en Hindoestans | {{Yes}} | <ref>{{Cite news |title=Inheriting a legacy |url=http://www.thehindu.com/opinion/columns/m_v_ramakrishnan/article73530.ece |work=The Hindu |date=1 Januarie 2010 |language=en}}</ref> |- | [[M. S. Gopalakrishnan]] | 1931 | 2013 | Karnaties | {{Nee}} | <ref>{{Cite news |title=MS Gopalakrishnan: Revered Southern Indian violinist |url=https://www.independent.co.uk/news/obituaries/ms-gopalakrishnan-revered-southern-indian-violinist-8501679.html |work=The Independent |access-date=17 Desember 2014 |language=en}}</ref> |- | [[Manoj George]] | 1971 | | Indies, Westers, wêreldfusie | {{Yes}} | |- | [[Mayavaram V. R. Govindaraja Pillai]] | 1912 | 1979 | Karnaties | {{Nee}} | <ref>{{Cite web |title=Felicity with the fiddle |url=http://www.hindu.com/fr/2008/02/15/stories/2008021551280600.htm |work=The Hindu |date=15 Februarie 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080220123059/http://www.hindu.com/fr/2008/02/15/stories/2008021551280600.htm |archive-date=20 Februarie 2008 |url-status=dead |language=en}}</ref> |- | [[Mysore-broers]] – Mysore Nagaraj en Mysore Manjunath | | | Karnaties | {{Yes}} | <ref>{{Cite news |title=Honour for Mysore's violin maestros |url=http://www.thehindu.com/news/cities/bangalore/honour-for-mysores-violin-maestros/article5665242.ece |work=The Hindu |access-date=17 Desember 2014 |language=en}}</ref> |- | [[Mysore Tirumakoodalu Chowdiah]] | 1895 | 1967 | Karnaties | {{Nee}} | <ref>{{Cite web |title=T. Chowdiah |url=http://www.karnataka.com/personalities/t-chowdiah-violinist/ |publisher=Karnataka.com |date=24 Oktober 2011 |access-date=17 Desember 2014 |language=en}}</ref> |- | [[N. Rajam]] | 1938 | | Hindoestans | {{Yes}} | <ref>{{Cite web |author=Ken Hunt |title=Dr. N. Rajam |url=http://www.allmusic.com/artist/dr-n-rajam-mn0000370332 |work=AllMusic |language=en}}</ref> |- | [[Nandini Muthuswamy]] | | | Karnaties en Westers | {{Yes}} | <ref>{{Cite news |title=Impressive display of prowess |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/article660529.ece |work=The Hindu |date=6 November 2009 |language=en}}</ref> |- | [[Nandini Shankar]] | 1993 | | Hindoestans | {{Yes}} | |- | [[Nedumangad Sivanandan]] | 1935 | | Karnaties | {{Yes}} | |- | [[R. K. Shriramkumar]] | 1966 | | Karnaties | {{Yes}} | <ref>{{Cite news |title=On a spiritual trip |url=http://www.thehindu.com/arts/music/article2109687.ece |work=The Hindu |date=16 Junie 2011 |language=en}}</ref> |- | [[R. R. Keshavamurthy]] | 1913 | 2006 | Karnaties | {{Nee}} | <ref>{{Cite news |title=R.R. Keshava Murthy |url=http://www.hindu.com/2006/10/25/stories/2006102502970400.htm |newspaper=The Hindu |date=25 Oktober 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061124090440/http://www.hindu.com/2006/10/25/stories/2006102502970400.htm |archive-date=24 November 2006 |url-status=dead |access-date=4 Desember 2010 |language=en}}</ref> |- | [[Ragini Shankar]] | | | Hindoestans | {{Yes}} | |- | [[Roopa Revathi]] | 1984 | | Karnaties en Westers | {{Yes}} | |- | [[Sabareesh Prabhaker]] | 1989 | | Westers | {{Yes}} | <ref>{{Cite web |author=Priyadershini S. |title=RAGA and riff |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/raga-and-riff/article8005884.ece |work=The Hindu |date=19 Desember 2015 |access-date=7 Augustus 2016 |language=en}}</ref> |- | [[Sangeeta Shankar]] | 1965 | | Hindoestans | {{Yes}} | |- | [[Sharat Chandra Srivastava]] | 1971 | | Hindoestans | {{Yes}} | |- | [[Sikkil R. Bhaskaran]] | 1936 | | Karnaties | {{Yes}} | |- | [[Sunita Bhuyan]] | 1970 | | Indies, wêreldvolksmusiek, fusie | {{Yes}} | <ref>{{Cite news |title=The melody of empathy |url=https://www.thehindu.com/features/metroplus/The-melody-of-empathy/article14620168.ece |work=The Hindu |language=en}}</ref> |- | [[T. N. Krishnan]] | 1928 | 2020 | Karnaties | {{Nee}} | <ref>{{Cite web |title=Violin Maestro T. N. Krishnan |url=http://www.indiavideo.org/personality/tn-krishnan-violinist-2548.php |work=IndiaVideo |language=en}}</ref> |- | [[Tirukkodikaval Krishna Iyer]] | 1857 | 1913 | Karnaties | {{Nee}} | <ref>{{Cite web |title=The Great Violin Maestros of the Past |url=http://www.carnaticcorner.com/articles/violinists.html |language=en}}</ref> |- | [[V. Lakshminarayana]] | 1911 | 1990 | Karnaties | {{Nee}} | <ref>{{Cite book |last1=Lalitha |first1=Muthuswamy |last2=Nandini |first2=M. |title=Violin Maestro V. Lakshminarayana Iyer |url=https://books.google.com/books?id=coM6NAAACAAJ&q=V+Lakshminarayana |year=2008 |isbn=978-81-7574-184-3 |language=en}}</ref> |- | [[V. G. Jog]] | 1922 | 2004 | Hindoestans | {{Nee}} | <ref>{{Cite book |last=Bhushan |first=Ravi |title=Reference India: biographical notes on men & women of achievement of today |url=https://books.google.com/books?id=yLgZAAAAYAAJ&q=%22Jog,+Vishnu+Govind%22 |year=1995 |access-date=19 Desember 2014 |language=en}}</ref> |- | [[V. V. Ravi]] | | | Karnaties | {{Yes}} | <ref>{{Cite web |title=V V Ravi |url=http://carnatica.net/links/vvravi-career.htm |language=en}}</ref> |- | [[Vittal Ramamurthy]] | | | Karnaties | {{Yes}} | |} == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Eksterne skakels == * [http://www.fiddlingaround.co.uk/india/ Indian violin] * [http://kalaramnath.com/a-brief-history-of-the-violin/ History of Violin in India] * [http://www.carnatica.net/sangeet/narmadaviolin.htm Role of Violin in Carnatic Music] * [http://www.exoticindiaart.com/book/details/origin-and-evolution-of-violin-as-musical-instrument-and-its-contribution-to-progressive-flow-of-indian-classical-music-NAC426/ The Origin and Evolution of Violin – As a Musical Instrument: And Its Contribution to the Progressive Flow of Indian Classical Music] {{Normdata}} [[Kategorie:Violiste|Indiese violiste]] [[Kategorie:Indiese musici|Violiste]] [[Kategorie:Lyste|Indiese violiste]] lwrl8cgidh1zklin6klhhd6n8ohogjy Toiletpapier 0 469286 2968881 2968144 2026-09-20T11:21:01Z Aliwal2012 39067 Taal proeflees en uitleg opruim 2968881 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Toiletpapier_(Gobran111).jpg|regs|duimnael|'n Vol rol toiletpapier.]] [[Lêer:Klopapierrolle_mit_Halter.jpg|regs|duimnael|Toiletpapier en 'n toiletpapierhouer; die kartonkern van 'n leë rol is sigbaar op die houer.]] '''Toiletpapier'''<ref name="Cambridge English Dictionary 2019">{{Cite web|url=https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/toilet-tissue|title=toilet tissue|date=23 January 2019|website=Cambridge English Dictionary|access-date=23 January 2019}}</ref> is 'n papierproduk wat hoofsaaklik gebruik word om die anus na ontlasting skoon te maak, asook om die uitwendige geslagsdele en [[Perineum|perineale area]] na [[urine|urinering]] skoon te maak.<ref>{{Cite web|url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/bathroom+tissue|title=Definition of bathroom tissue|website=merriam-webster.com|publisher=Merriam-Webster|language=en|access-date=2022-04-29}}</ref> Dit word gewoonlik verskaf as 'n lang strook geperforeerde strook papier wat om 'n silindriese kartonkern gerol is, vir berging in 'n resepteerder binne die hand se bereik van 'n [[toilet]]. Die bondel, of ''rol toiletpapier'', staan spesifiek bekend as 'n '''toiletrol'''.<ref name="Cambridge English Dictionary 2020">{{Cite web|url=https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/toilet-roll|title=Toilet Roll|date=17 March 2020|website=Cambridge English Dictionary|access-date=17 March 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.lexico.com/definition/loo_roll|title=Loo Roll {{!}} Meaning of Loo Roll by Lexico|website=Lexico Dictionaries {{!}} English|archive-url=https://web.archive.org/web/20200327011604/https://www.lexico.com/definition/loo_roll|archive-date=27 March 2020|access-date=27 March 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/bog-roll|title=Bog roll definition and meaning|website=Collins English Dictionary|publisher=|language=en|access-date=2021-02-13}}</ref> Daar is ook ander gebruike vir toiletpapier, aangesien dit 'n algemene huishoudelike produk is wat maklik beskikbaar is. Dit kan gebruik word om die neus te snuit (uitblaas) of die oë skoon te vee; om sweet te verwyder of te absorbeer; of om die bloedige afskeiding tydens [[menstruasie]] te absorbeer. Toiletpapier kan ook vir algemene skoonmaak gebruik word. As 'n tienergrap is "toiletpapier rondstrooi" 'n vorm van tydelike [[vandalisme]]. Die meeste moderne toiletpapier in die ontwikkelde wêreld is ontwerp om in septiese tenks [[Ontbinding|te ontbind]], terwyl sommige ander badkamer- en gesigsweefsels dit nie doen nie. Nat toiletpapier breek vinnig af in die omgewing. Toiletpapier kom in verskillende getalle lae (dikte lae) voor, van een- tot ses-laag, met meer rug-aan-rug lae wat groter sterkte en absorbeervermoë bied. Meeste moderne huishoudelike toiletpapier is wit en met 'n reliëfpatroon gebosseleer, wat die oppervlakte van die papier vergroot, en dus die doeltreffendheid daarvan om afval te verwyder. Sommige mense het 'n voorkeur of die oriëntasie van die rol op 'n resepteerder ''bo'' of ''onder'' moet wees. Die gebruik van papier vir [[higiëne]] is in China in die 6de eeu aangeteken, terwyl spesiaal vervaardigde toiletpapier teen die 14de eeu op skaal vervaardig is.<ref name="needham 1986">{{Cite book |last=Needham |first=Joseph |title=Science and Civilization in China |publisher=Caves Books, Ltd. |year=1986 |volume=5, Chemistry and Chemical Technology. Part 1, Paper and Printing |location=Taipei}}</ref> {{Rp|123}} Moderne kommersiële toiletpapier het in die 19de eeu ontstaan, met 'n patent vir rolgebaseerde resepteerders wat in 1883 gemaak is. Alhoewel papier reeds sedert die 2de eeu v.C. as 'n verpakkings- en opvulmateriaal in [[Geskiedenis van China|China]] gebruik is,<ref name="needham 1986" />{{Rp|122}} 'n Verwysing na die gebruik van toiletpapier dateer so vroeg as {{Circa|589}} toe die geleerde-amptenaar Yan Zhitui (531–591) geskryf het: == Verwysings == {{Verwysings}} [[Kategorie:Higiëne]] iitjlsad9a04awd8f940lca74rkdho6 Josef Hammar 0 469308 2968823 2968410 2026-09-19T21:24:27Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2968823 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Josef Hammar | bynaam = | beeld = Josef Hammar.jpg | beeldbeskrywing = | onderskrif = Josef Hammar in Hiroshima (Desember 1904) | geboortenaam = Josef Hammar | geboortedatum = [[15 November]] [[1868]] | geboorteplek = Helsingborg, [[Swede]] | sterfdatum = [[4 Augustus]] [[1927]] | sterfteplek = Bouzarea, [[Algerië]] | ouers = August Hammar<br>Elin Jakobina Juliana Ask | titel = | nasionaliteit = Sweeds | alma_mater = | beroep = Sweedse militêre [[Chirurgie|chirurg]] en avonturier | ander = | bekend = | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = | party = | religie = | huweliksmaat = Hulda Sylvander | kinders = | webblad = | handtekening = }} '''Josef Hammar''' ([[15 November]] [[1868]] – [[4 Augustus]] [[1927]]) was 'n Sweedse militêre [[Chirurgie|chirurg]] en avonturier. Hammar was 'n gerekende dokter wat aktiewe diens tydens die [[Tweede Vryheidsoorlog]] en die beleëring van [[Ladysmith]] gelewer het. Hy het ook as militêre attaché tydens die [[Russies-Japannese Oorlog]] en die beleëring van Port Arthur gedien. ==Biografie== ===Vroeë lewe=== [[Lêer:Josef Hammar with a musk ox head 1899.jpg|links|duimnael|Hammar met die kop van 'n [[muskusos]] aan boord van die skip Antarctic buite Groenland, 1899.]] Josef Hammar was die seun van August Hammar, 'n [[predikant]] in Nosaby, [[Swede]], en sy vrou Elin Jakobina Juliana Ask. Ná sy matrikulasie in Helsingborg op 31 Mei 1886<ref name=":0">{{Cite book|title=Helsingborgs-Landskrona Nation i Lund - Biografiska anteckningar|last=Ljungfors|first=Vilhelm|publisher=A. B. Skånska Centraltryckeriet|year=103|location=Lund, Sweden|pages=76–77}}</ref> het hy aan die universiteit in Lund begin studeer. Op 14 September 1888 het hy 'n graad in medies-filosofiese studies<ref name=":0" /> behaal en in 1889 by die Karolinska-instituut geregistreer om medisyne te studeer. Vier jaar later, op 15 Februarie 1893, het hy sy kwalifikasie as kandidaat in die medisyne verwerf.<ref name=":0" /><ref name=":1">''Svenskt biografiskt lexikon'' volume 18 (1969-1971), page 144 by Britt-Mari Bergvall</ref> Hy het sy studies en praktyk voortgesit; tussen Maart en Mei 1894 het hy kursusse in [[Berlyn]] en [[Dresden]] bygewoon<ref name=":0" /> en [[Karlsbad]] besoek. Op 21 Junie 1895 het hy na [[Lund]] teruggekeer as assistent by die verloskundige kliniek, waar hy tot April 1896 gepraktiseer het.<ref name=":0" /> In die somer van 1896 het hy 'n mediese veldbeampte van die tweede graad geword<ref name=":0" /> en by die Koninklike Suid-Skånska-infanterieregiment gedien. Die daaropvolgende jaar het hy by die Skånska-kavallerieregiment gepraktiseer, gevolg deur diens by die Koninklike Lyfwag-hussare en die Koninklike Vedes-artillerieregiment. Op 15 September 1898 het hy sy graad as lisentiaat in mediese wetenskappe in Lund behaal en sodoende 'n gesertifiseerde dokter geword.<ref name=":0" /><ref name=":1"/> Sy eerste pos was as tydelike distriksdokter in die distrik Hammenshög.<ref name=":0" /> ===Op soek na Salomon August Andrée=== Nadat hy in die lente van 1899 'n maand lank in Noord-Swede as tydelike dokter vir die staatsspoorweg tussen Boden en Morjärv gewerk het<ref name=":0" />, het Hammar by A. G. Nathorst se ekspedisie na [[Groenland]] aangesluit as die ekspedisie se [[dokter]]. Nathorst het die vorige jaar reeds 'n soortgelyke ekspedisie onderneem en dit as sy laaste een beskou, maar hy het gehoor gegee aan die oproep in die "Voorstel vir 'n ekspedisie na Oos-Groenland op soek na Andrée en sy metgeselle"<ref name=":2">{{Cite book|title=Två somrar i Norra Ishafvet|last=Nathorst|first=A. G.|publisher=Beijers bokförlagsaktiebolag|year=1900|location=Stockholm|pages=1}}</ref> en besluit om 'n tweede ekspedisie te onderneem. Twee jaar vroeër het Salomon August Andrée 'n [[lugballon]]ekspedisie na die [[Noordpool]] aangepak. Hammar het, saam met 'n vriend, aansoek gedoen om by die Andrée-ekspedisie aan te sluit, maar is nie aanvaar nie.<ref name=":3">From the leaflet ''Josef Hammar - commemorative words in The Swedish Military Doctors Society'' by Olof Hult published in ''Tidsktiften i militär hälsovård'' 1927.</ref> Die ekspedisie het op 20 Mei 1899 om 10:00 vm. met die skip ''Antarctic'' uit Stockholm vertrek. Hulle het om die suidpunt van Swede gevaar en die [[Noordsee]] binnegegaan. Op 22 Junie het hulle [[Jan Mayen]] bereik – 'n eiland oos van [[Groenland]] – en teen die begin van Julie het hulle die ooskus van Groenland bereik. Hulle het begin om die kuslyn suidwaarts in kaart te bring en het gereeld aan wal gegaan om minerale te versamel en op diere te jag. Hammar se hoofdoelwit was om oorblyfsels van [[Eskimo]]-nedersettings op te grawe en etnografiese materiaal te versamel. Sowat 278 van die voorwerpe wat gevind is, maak steeds deel uit van die versamelings van die Etnografiese Museum in Stockholm<ref>{{Cite web|url=http://collections.smvk.se/carlotta-em/web/object/1030908|title=1902.10 :: Hammar, Josef|date=1902-06-21|website=Carlotta - The national database for museum collections|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918020630/https://collections.smvk.se/carlotta-em/web/object/1030908|archive-date=2026-09-18|access-date=2017-07-02|url-status=bot: unknown}}</ref>. 'n Uitgebreide verslag van hierdie ekspedisie verskyn in A.G. Nathorst se boeke *Två somrar i Ishavet* (Twee somers in die Arktiese Oseaan)<ref name=":2" />. Die ekspedisie het op 17 September 1899 na Stockholm teruggekeer. ===Kano-pionier=== Hammar was 'n vroeë Sweedse [[kano]]- en kajakvaarder. Hy het die kano *Kajaka* saamgeneem op die Groenland-ekspedisie van 1899. *Kajaka* is deur die Sweedse vlootoffisier Carl Smith gebou.<ref>Hammar, Josef: En kanottur i Kejsar Frans Josefs-fjorden, in ''Kanotidrott. Utgifven av Föreningen för Kanot-Idrott vid dess 10-årsjubileum'', Stockholm 1910</ref> Later het Josef Hammar lid geword van Swede se oudste kanoklub, Föreningen för Kanot-Idrott. ===Tweede Vryheidsoorlog=== In die herfs van 1899 het die [[Tweede Vryheidsoorlog]] uitgebreek. Ná 'n mate van beïnvloedingswerk het Hammar toekennings van die Sweedse regering en die Sweedse [[Rooikruis]] ontvang om as dokter na [[Suid-Afrika]] te reis.<ref name=":7">{{Cite book|title=Sveriges Läkarhistoria - Ifrån Kung Gustav Den I:s till närvarande tid|last=Widstrand|first=A|publisher=P. A. Nordstedt & söner Förlag|year=1932|volume=F-J|location=Stockholm|pages=273–275}}</ref> Deur middel van kontakte in Stockholm het hy gereël dat Swede se minister van buitelandse sake, Alfred Lagerheim, saam met die Sweedse gesant in [[Brussel]], August Gyldenstolpe, die volgende telegram aan die konsul-generaal van die Suid-Afrikaanse Republieke in [[Amsterdam]] stuur: "Dr. Hammar, 30 jaar oud, militêre geneesheer en chirurg, met die beste aanbevelings van die Sweedse Mediese Raad en as amptelike verteenwoordiger van die Rooikruis, wil graag verneem of hy homself tot beskikking van die [[Transvaalse Republiek]] mag stel. Hy vertrek op die 25ste uit Hamburg en kom op die 28ste in Amsterdam aan. Geliewe per telegram te antwoord of u aan hom 'n aanbevelingsbrief en werk (indiensneming) by die Republiek wil verskaf. – Geteken Graaf Gyldenstolpe"<ref>My South African year, 1899 - 1900, by Josef Hammar. 'n Onvoltooide verslag wat in Hammar se familie-argief bewaar word.</ref> Na onderlinge oorlegpleging het hy besluit om by 'n Nederlandse ambulansspan aan te sluit, aangesien hy nie genoeg geld vir 'n ambulans uit Swede kon insamel nie. Hy het via [[Italië]] en die [[Suezkanaal]] na Suid-Afrika gereis en vroeg in Desember 1899 in [[Pretoria]] aangekom. Daar het hy 'n besoek gebring aan president [[Paul Kruger]], wat sy dank teenoor die Sweedse regering en die Sweedse Rooikruis uitgespreek het vir die stuur van 'n dokter.<ref name=":4">{{Cite journal|last=Hammar|first=Josef|date=December 10, 1899|title=From the theater of war in South Africa|journal=I militär helsovård årg. 1900 (In Military Healthcare year 1900)|pages=82}}</ref> Daar is besluit dat hy meer nodig was by een van die regeringsambulanse as by die Nederlandse ambulans, aangesien daar 'n tekort aan dokters was. [[Lêer:Red Cross pass for Dr. Josef Hammar.jpg|duimnael|Bewys dat Hammar vir die Rooi Kruis gewerk het.]] Na 'n week in Pretoria het Hammar na die front by die beleëring van Ladysmith vertrek, waar hy die Nederlandse ambulansspan gehelp het om 'n groot veldhospitaal op te rig. Tydens hierdie tydperk het hy 'n aanbod gekry om die posisie van dokter by een van die [[Boerekommando]]'s – die Utrecht-kommando – te beklee. Hierdie kommando, wat uit 500 man bestaan het, was gestasioneer tussen Ladysmith en die front by [[Colenso]]. Die ambulansspan het bestaan uit ses wit en agt swart mans en het oor twee ossewaens, 24 osse, 8 muile en 7 ryperde beskik.<ref name=":4" /> Namate die gevegte toegeneem het, het die aantal ongevalle ook gestyg. Op 6 Januarie 1900 het die Boere 'n aanval geloods op 'n Britse vesting naby Ladysmith, waar Hammar onder direkte artillerievuur gekom het terwyl hy 'n gewonde Boer behandel het. 'n Tweede geveg by die [[Tugela]], wat van 20 tot 25 Januarie plaasgevind het, was 25 myl van hul posisie af – te ver vir die ossewaens, maar Hammar het soontoe gery. Hoewel die totale aantal ongevalle baie hoër was, was daar in sy afdeling slegs drie gewondes.<ref name=":4" /> Dit was die eerste Britse poging om Ladysmith te ontset. Hammar het daarna as veldchirurg aan drie gevegte deelgeneem: die bestorming van Ladysmith (waar sy kommando swaar verliese gely het), die [[Slag van Spioenkop]], en uiteindelik die elf dae lange stryd by Colenso en Pieterstasie, waartydens die Britte daarin geslaag het om Ladysmith finaal te ontset. Nadat die beleëring van Ladysmith opgehef is, het Hammar se kommando na die [[Biggarsberg]]e beweeg terwyl hulle voortdurend onder artillerievuur was. Hammar het ongedeerd daarvan afgekom, al het hy honger gely, aangesien hulle slegs oor ou beskuit beskik het om te eet. Dit het hom egter nie veel gepla nie, aangesien hy aan disenterie gely het en in elk geval niks kon eet nie.<ref> Josef Hammar se brief aan sy vader, Biggars-berge naby [[Dundee]], Natal, 17 Maart 1900.</ref> Na 'n kort tydperk van relatiewe kalmte moes hulle weer terugval; teen dié tyd het sy kommando tot ongeveer 30 man gekrimp, en daarom het Hammar verlof by die kommandant aangevra en na [[Utrecht Plaaslike Munisipaliteit|Utrecht]], en vervolgens terug na Pretoria, vertrek. Daar is 'n ander ambulans aan hom toegewys wat by Amajuba gestasioneer sou wees. Toe hy egter daar aankom, was die spoorlyn na Pretoria afgesny; die Britte het Johannesburg beset en op hul posisie opgeruk, waarna die Boere gevlug het. Aangesien hy nooit sy ambulans ontvang het nie, het Hammar besluit om die reis huis toe te begin. Geklee in slegs een stel dun klere het hy deur die hele Transvaal gereis – oor [[Ermelo, Mpumalanga|Ermelo]] en [[Carolina]] tot by die spoorweg in [[Machadodorp]], waar hy op 20 Junie, ná tien dae in die buitelug, aangekom het. Dit was in Machadodorp dat president Kruger sy tydelike hoofstad – oftewel die spoorwegwa waarin hy gewoon het – ingerig het. Voordat hy vertrek het – wat hy op dieselfde dag nog gedoen het – het Hammar vir president Kruger nog een laaste keer besoek. Van Machadodorp af kon Hammar per trein na [[Delagoabaai]] reis; hy het daar aangekom met slegs die klere wat hy by hom gehad het en sonder enige geld. Al sy besittings was in Pretoria agtergelaat. Hy is gered deur 'n paar Noorweërs wat hy ontmoet het en wat vir hom geld gegee het. Op 25 Junie 1900 het hy in [[Pietermaritzburg]] aangekom by die huis van sy broer August en dié se gesin, wat die hele tyd aan die Britse kant van die konflik gewoon het. Hammar het na Suid-Afrika gereis met 'n simpatieke houding teenoor die Boere en die Boeresaak. Tydens die konflik het sy siening verander namate hy die gebrek aan dissipline in hul magte, die swak georganiseerde voorrade en hul algemene ingesteldheid ervaar het. In sy verslae lewer hy skerp kritiek hierop, maar soos hy in 'n lesingnota opmerk: "Indien sommige van my uitlatings oor die Boere – wat nie vleiend was nie – die indruk by u sou wees dat ek, deur my persoonlike kennismaking met die Boere, my agting vir hulle verloor het, dan is dit nie die geval nie. Die simpatie vir die Boere en hul saak, wat my aan die begin van die oorlog laat besluit het om hulle te gaan bystaan, koester ek steeds in onverminderde mate."<ref> Oor die Boere en die oorlog in Suid-Afrika. Bewaarde lesingnotas vir 'n onbekende geleentheid in Hammar se familie-argief.</ref> ===Die jare tussenin=== Ná sy terugkeer uit Suid-Afrika het Hammar verskeie lesings oor sy ervarings gehou. Op 25 September 1899 is hy as mediese offisier van die eerste graad aangestel.<ref name=":1" /><ref name=":7" /> Tussen April en Augustus 1901 was hy 'n tydelike hulpgeneesheer by die algemene garnisoenhospitaal in Stockholm.<ref name=":0" /><ref name=":7" /> Van 12 Augustus 1901 tot 19 Mei 1904 het hy as bataljonsdokter by die Koninklike Jämtland-geweerregiment in Noord-Swede gedien.<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":7" /> Gedurende hierdie tydperk het hy ook as dokter gepraktiseer – in 1902 in Littera en in 1903 in Nynäshamn.<ref name=":7" /> In Maart 1903 het hy 'n toekenning vir militêre geneeshere ontvang vir 'n reis na Nederland om mediese toerusting te bestudeer.<ref name=":0" /><ref name=":7" /> Nadat hy in die herfs 'n opleidingskursus vir militêre geneeshere bygewoon het, is hy as bataljonsdokter by die Koninklike Vestingartillerie-regiment aangestel.<ref name=":1" /> ===Russies-Japannese Oorlog=== Die [[Russies-Japannese Oorlog]] het in Februarie 1904 begin, en Hammar het opdrag gekry om as militêre attaché na die oorlogsgebied te reis en te bestudeer hoe die Japannese militêre gesondheidsorg hanteer het.<ref name=":7" /> Hy het 'n toekenning van 5 000 kronor (vandag ongeveer $35 000) van koning [[Oscar II]] ontvang om vir ses maande as militêre attaché na die oorlog te reis. Hy het egter gevoel dat dit te kort was en daarin geslaag om nog 1 500 kronor (vandag ongeveer $10 500) vir 'n bykomende twee maande te bekom. Daarbenewens het hy ooreenkomste met ''Stockholms Dagblad'', ''Göteborgs Handels- och Sjöfartstidning'' en ''Aftenposten'' aangegaan om verslae vanaf die oorlogsfront te stuur; elke ooreenkoms was tot 'n maksimum van 500 kronor (vandag ongeveer $3 500) werd.<ref> Josef Hammar se dagboeke van sy reise na Japan en terug, 1904-1905.</ref> Hammar het na [[Londen]] gereis, waar hy 'n paar dae lank in Hotel Victoria tuisgegaan het. Op 8 Junie 1904 het hy aan boord van die snelstoomskip ''Kaiser Wilhelm der Grosse'' geklim om die [[Atlantiese Oseaan]] oor te steek, met 'n sitplek aan kaptein O. Cüppers se tafel. Hy het op 14 Junie in Hoboken, [[New Jersey]], aangekom en in Hotel Naegeli oornag, waarna hy per Pullman-trein na [[Chicago]] gereis het. Daar het hy oorgeskakel na die ''Overland Limited'' en ''Union Pacific'' op pad na [[San Francisco]], waar hy op 18 Junie aangekom het – slegs 10 dae nadat hy Londen verlaat het. Hy het 'n paar dae in San Francisco deurgebring en in The Palace Hotel tuisgegaan. Terwyl hy daar was, is hy genader deur 'n rondloper wat hy onmiddellik as sy neef 'Conne' (Constans) Hammar herken het. Conne het sowat sewe jaar tevore na Amerika geëmigreer en sedertdien niks van hom laat hoor nie; hy het nou 'n sukkelbestaan as tuinier in San Francisco gevoer. Op 22 Junie 1904 het Hammar aan boord van die ''S.S. Coptic'' geklim vir 'n reis na [[Yokohama]] via [[Honolulu]]. Hy het op 11 Julie 1904 in Yokohama aangekom, 19 dae nadat hy uit San Francisco vertrek het. Hammar het onmiddellik na [[Tokio]] vertrek, waar hy alle formaliteite afgehandel het deur met die Japannese minister van oorlog, generaal Terauchi Masatake, te vergader. Hy is toe opgedra om met generaal-majoor Koike, die hoofveldgeneesheer, te vergader. Daar is 'n klein groen boekie aan hom oorhandig wat, soos aan hom verduidelik is, uiters geheim was. Die boekie het 'n beskrywing bevat van hoe die Japannese veldmediese sorg georganiseer was, en Hammar is aangesê om dit te lees voordat hy toegelaat sou word om enige militêre hospitale te besoek. Op 'n vraag of die Engelse militêre chirurg, luitenant-kolonel MacPherson, dit gelees het, was die antwoord: "Nee! Nee!" Hammar het militêre hospitale in Tokio besoek en verskeie oorlogswonde bestudeer. Hy het ook toerusting gedemonstreer wat hy van Swede af saamgebring het. Op 2 Augustus het hy na Hiroshima gereis en die twee hospitale in die dorp besoek; een daarvan was die grootste militêre hospitaal in Japan, onder leiding van generaal-dokter Sato. Toe Hammar die hospitaal besoek het, het dit sowat 2 000 pasiënte gehuisves, maar dit het 'n kapasiteit van 4 000 gehad. Kasernes is op daardie stadium gebou om die kapasiteit tot 7 000 te verhoog. Op 5 Augustus 1904 het Hammar aan boord van die hospitaalskip ''Hakuai-maru'' gegaan met Dalny as bestemming, waar hulle op 9 Augustus aangekom het. Van Dalny af het hy na die front by Port Arthur gereis. Om vieruur die oggend op 21 Augustus het hy teen 'n berg uitgeklim om die groot aanval op Port Arthur te aanskou. Die aanvalle het op 8 Augustus begin, en teen die 21ste het die Slag van 174-meter-heuwel in alle hewigheid gewoed, met hoë verliese aan lewens. Generaal Nogi het die aanval teen 24 Augustus gestaak en op 'n langdurige beleëring gekonsentreer.<ref name=":5" /> [[Lêer:Inside a Tokyo hospital 1904.jpg|duimnael|n Foto van binne 'n hospitaal in Tokio, geneem deur Hammar.]] Hammar het vier maande lank aan die front naby Port Arthur deurgebring, waar hy verbandposte, veldhospitale en ander mediese afdelings van die Japannese leër besoek het. Hy het saam met die ander buitelandse offisiere gewoon. Hulle was tien in totaal: vier Engelse, een Turk, een Chileen, een Spanjaard, een Brasiliaan, een Duitser en hy self. Aanvanklik het hulle in tente gewoon, maar is later na 'n huis verskuif. By een geleentheid is die Spanjaard, kaptein Herrera, gewond; Hammar het met sy perd in die koeëlreën ingestap, die kaptein op die perd gehys en na veiligheid teruggeloop.<ref name=":3" /> Hiervoor is hy later vereer met die Spaanse Orde van die Wit Kruis vir Militêre Verdienste (1ste klas).<ref name=":6">''Sveriges Statskalender årgång 1907.'' (Swedish Bluebook year 1907)</ref> Die beleëring het tot 5 Januarie 1905 voortgeduur, maar Hammar kon nie langer bly nie en het op 11 Desember na Japan vertrek. Hy het eers vir twee weke na Hiroshima teruggekeer. Daar is ongeveer 10 000 gewondes verpleeg. Daarna het hy na Tokio gereis, waar daar sowat 15 000 gewondes was. In daardie stadium was daar altesaam ongeveer 50 000 gewondes op verskillende plekke in Japan. Hammar is deur [[keiser Meiji]] ontvang; die keiser het vrae aan hom gestel en sy hand twee keer geskud. Die dag voor die besoek is die Orde van die Heilige Skat (vierde klas) aan Hammar toegeken.<ref name=":5">{{Cite news|title=Fyra månader vid belägringshären|last=Hammar|first=Josef|date=April 15, 1905|work=Östergötlands Veckoblad Östgöra-Posten}}</ref><ref name=":6" /> Later is hy ook deur die keiserin ontvang. Hammar het op 11 Februarie met die Franse skip ''S.S. le Polynésien'' uit Yokohama vertrek. Die skip het onderweg by verskeie hawens aangedoen, waar passasiers tyd gehad het om die dorp of stad te verken. Die eerste stop was [[Sjanghai]], gevolg deur [[Hongkong]], [[Saigon]], [[Singapoer]], [[Ceylon]], [[Aden]] en [[Port Said]], met [[Marseille]] as eindbestemming. Ná Marseille het Hammar 'n tyd lank in Berlyn deurgebring voordat hy in April 1905 huis toe na Stockholm gereis het. ===Familie=== [[Lêer:Family Hammar on skies in Ystad.jpg|duimnael|Die Hammar-gesin op ski's in Ystad – links na regs: Mireille, Hulda, Ulla, Josef, Gösta en Frank.]] Op sy terugreis van Japan af het Hammar in Marseille aangedoen om vriende van die gesin – die familie van die groothandelaar Adolf Sylvander – te besoek. Daar het hy Adolf se dogter, Hulda Sylvander (1881–1971), ontmoet, en hulle is 'n jaar later, op 8 Augustus 1906, in Marseille getroud. Josef en Hulda het vier kinders gehad: Frank (1908–1974), Mireille (1909–1959), Gösta (1911–1978) en Ulla (1912–1987). ===Terug in Swede=== [[Lêer:Josef Hammar in his military uniform.jpg|links|duimnael|Hammar in militêre diens.]] Toe Hammar na Swede teruggekeer het, het hy lesings gehou en die artikel "Oor die mediese diens in die Japannese Derde Leër"<ref>Gepubliseer in ''Tidskrift i militär hälsovård'' – 1906, uitgawe 4, bl. 304</ref> oor sy ervarings tydens die Russies-Japannese Oorlog geskryf. Vanweë sy unieke oorlogsondervinding (wat destyds nie algemeen in Swede was nie) is hy van 1905 tot 1907 as ekstra assistent by die Sweedse leëradministrasie se gesondheidsorgafdeling aangestel.<ref name=":7" /> In opdrag van die munisipaliteit van Stockholm het hy in 1906–1907 studies oor gesondheid in openbare skole uitgevoer.<ref name=":7" /> Hammar het minstens twee studies gepubliseer oor waarom skoolkinders so moeg tydens lesse was. Hy het op 15 September 1907 die rang van kaptein ontvang.<ref name=":1" /><ref name=":7" /> In die somer van daardie jaar, 1907, het hy na Londen gereis as Swede se verteenwoordiger by die internasionale konferensie oor skoolhigiëne.<ref name=":7" /> In 1908 is hy verkies tot lid van die komitee wat die Sweedse veldmediese korps moes herorganiseer.<ref name=":7" /><ref>Article "''Fältläkarkårens omorganisation. - De sakkunnigas förslag." (The Reorganization of Swedish Army Medical Corps - The experts proposition.)'' by Josef Hammar in ''"Allmänna Svenska läkartidningen"'' 14 August 1908.</ref> In 1908 het hy ook na die Skodsborg-spa gereis om metaboliese en hartsiektes te bestudeer.<ref name=":7" /> In 1910 is hy verkies tot lid van die Koninklike Akademie vir Militêre Wetenskap.<ref name=":8">{{Cite book|title=Svenskt porträttgalleri - XIII. Läkarekåren ny tillökad upplaga|last=Hildebrand|first=Albin|publisher=Hasse W. Tullbergs förlag|year=1911|location=Stockholm|pages=177}}</ref> Gedurende die winter van 1910–1911 het Hammar weer metaboliese afwykings onder Friedrich von Müller in [[München]] bestudeer om sodoende metaboliese en hartsiektes te ondersoek.<ref name=":7" /> Hy het ook hierdie studie voortgesit saam met dr. Landergren by Ramlösa. In die lente van 1912 het hy 'n staatstoelaag ontvang om voedselvoorsiening in die Oostenrykse leër te bestudeer vir von Noorden in [[Wene]].<ref name=":7" /> Tussen 1 Desember 1915 en 28 Januarie 1916 het hy saam met sy hele gesin deur [[Duitsland]] en [[Switserland]] na Marseille gereis om die Huldas-gesin te besoek. Dit was tydens die [[Eerste Wêreldoorlog]], en daar is aanduidings dat hy ook die oorlogsfront wou besoek om oorlogsgeneeskunde te bestudeer, maar daar is geen bewys dat dit ooit gebeur het nie (die kort tydsbestek spreek ook daarteen). Op 5 Mei 1916 is Hammar as regimentsdokter in die Sweedse Mediese Korps aangestel.<ref name=":1" /><ref name=":7" /> Op 14 Desember 1917 is hy as regimentsdokter by die Skånska Dragonregimentet (kavallerie) in Ystad geplaas.<ref name=":1" /><ref name=":7" /> Tussen 1918 en 1920 het hy ook as sekondêre stadsgeneesheer in Ystad opgetree.<ref name=":1" /><ref name=":7" /> ==Finale avontuur== Hammar het probeer om hom in Ystad te vestig; hy het 'n groot huis gekoop, vrugte en groente verbou, fietsritte onderneem en lang staptogte gemaak, maar alles tevergeefs. In 1923 het hy aan Lindskog geskryf: "Geen mens met my geaardheid kan die wind onder sy vlerke voel sonder om weer daaruit te wil ontsnap nie. Daarom was my lewe al die jare – vandat ek onder die militêre juk gekom het – meer soos 'n bevrore vloek, 'n ewige spyt oor onbenutte kragte."<ref name=":3" /> In 1926 is daar besluit om die Skånska Dragonregimentet te ontbind, en Hammar was nou vry om nuwe doelwitte na te streef. Hy het 'n vrugteplaas in Bouzarea, [[Algerië]], gekoop. Sy eerste jaar is deur haelstorms gekenmerk en sy oeste het misluk. Hy was steeds vasbeslote om voort te gaan, maar op 8 Augustus 1927 is hy aan [[hartversaking]] oorlede.<ref name=":7" /> ==Gepubliseerde artikels== Bron:<ref name=":7" /> * ''Från krigsskådeplatsen i Sydafrika'' (Uit die oorlogstoneel in Suid-Afrika) - gepubliseer in ''Tidskriften i militär hälsovård'', 1900 * ''Rapport från kriget i Sydafrika I, II and III'' (Report From The War In South Africa pt. 1, 2 and 3) - gepubliseer in ''Tidskriften i militär hälsovård'', 1900 * ''Boernas sanitetståg'' (Die Boere-hospitaaltreine) - gepubliseer in ''Tidskriften i militär hälsovård,'' 1903 * ''Från kriget i Ostasien'' (Die oorlog in Oos-Asië) - gepubliseer in ''Tidskriften i militär hälsovård,'' 1904 * ''En kanottur i Kejsar Frans Josefs-fjorden'' ('n Kano-toer in die Kaiser Franz Joseph-fjord) - gepubliseer in ''Kanotidrott. Utgifven av Föreningen för Kanot-Idrott vid dess 10-årsjubileum'', Stockholm 1910 * ''Sjukvårdstjänsten vid 3:e Japanska armén'' (Gesondheidsorg in die 3de Japannese Leër) - gepubliseer in ''Tidskriften i militär hälsovård'', 1910 * ''Japansk sjukvårdsmateriel'' (Japannese mediese voorrade) - gepubliseer in ''Tidskriften i militär hälsovård,'' 1910 * Het die sanitêre afdeling van ''Vårt fosterland och dess försvar'' geredigeer (Ons moederland en die verdediging daarvan) 1906 - 1908 * Korrespondent vir ''Stockholms Dagblad'' en ''Göteborgs Handels- och Sjöfartstidning'' tydens die Tweede Boereoorlog. * Korrespondent vir ''Svenska Dagbladet'' tydens die Russies-Japannese Oorlog ==Verwysings== {{Verwysings}} {{DEFAULTSORT:Hammar, Josef}} [[Kategorie:Mense in die Tweede Vryheidsoorlog]] [[Kategorie:Geboortes in 1868]] [[Kategorie:Sterftes in 1927]] 7w2poxyh8056ux4dxu83e2caweoacmy Haroen el-Rasjied Bei 0 469384 2968654 2968457 2026-09-19T13:24:28Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2968654 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | name = Haroen el-Rasjied Bei | image = Wilhelm Harun el Raschid-Hintersatz (cropped).jpg | birth_name = Johannes Robert Wilhelm Hintersatz | birth_date = 26 Mei 1886 | birth_place = Senftenberg, [[Brandenburg]], [[Duitse Keiserryk]] | death_date = 29 Maart 1963 | death_place = [[Lübeck]], [[Sleeswyk-Holstein]], [[Wes-Duitsland]] | occupation = Offisier }} '''Haroen el-Rasjied Bei''' (gebore '''Johannes Robert Wilhelm Hintersatz'''; 26 Mei 1886 in Senftenberg<ref name="senf1" /> – 29 Maart 1963 in [[Lübeck]]<ref name="senf8" />) was 'n Duitse offisier en ''Standartenführer'' van die [[Waffen-SS]] wat die [[Islam]] aangehang het. Teen die einde van die [[Tweede Wêreldoorlog]] het hy bevel gevoer oor die ''Osttürkischer Waffenverband'' ("Oos-Turkse wapenverband"), 'n regiment van die Waffen-SS. == Biografie == === Familie, Eerste Wêreldoorlog en die tussenoorlogse jare === Wilhelm Hintersatz se vader, Wilhelm Hintersatz senior (1855-1937), was van 1888 af hoofpredikant in Senftenberg. Hy en sy vrou Louise (1857-1940), gebore Oertel, het nog 'n seun gehad, Robert (gebore 1888), wat op vyfjarige ouderdom gesterf het, en 'n dogter, Louise Johanna (gebore 1898). Wilhelm junior het op 23 Februarie 1905 aan die Landesschule Pforta gematrikuleer. Vyf dae later, op 28 Februarie, het hy as vaandeljonker by die Infanterieregiment "von Stülpnagel" (5de Brandenburgse) nr. 48 van die [[Pruise|Pruisiese]] leër in Cüstrin aangesluit,<ref name="senf1">{{Cite web|author=Matthias Gleisner|url=https://www.harun-el-raschid-bey.de/time2.php?t=1621667123|title=Harun-El-Raschid Bey – Teil 1|access-date=22 Mei 2021|language=de}}</ref><ref name="senf3">{{Cite web|author=Matthias Gleisner|url=https://www.harun-el-raschid-bey.de/time3.php?t=1621957662|title=Harun-El-Raschid Bey – Teil 3|access-date=25 Mei 2021|language=de}}</ref> en in Augustus 1906 is hy tot luitenant bevorder. In 1909 is hy na die 2de Pommerse Voetartillerieregiment nr. 15 in [[Toruń|Thorn]] gekommandeer<ref>''Militär-Wochenblatt'', 1 November 1908.</ref> en met die Pruisiese reddingsmedalje aan die lint bekroon. Dit was die eerste van die altesaam 34 toekennings en ordes van sy lewe.<ref name="orden">{{Cite web|url=https://www.harun-el-raschid-bey.de/picture.php?img=images/orden.png|title=Standartenführer Harun-el-Raschid|access-date=30 Mei 2021|language=de}}</ref> Op 2 Mei 1912 is hy getroud met Hildegard Cäcilie Schmidt, 'n dogter van die mynbestuurder Paul Schmidt; die bruidegom se vader het die paar in die huwelik bevestig. Die huwelik is in die 1920's ontbind.<ref name="senf6" /> Van 1 Oktober 1913 af het hy die Militêr-Tegniese Akademie in [[Berlyn]] bygewoon, waar hy op 17 Februarie 1914 tot eerste luitenant bevorder en op 10 Julie 1914 met die Sint-Stanislausorde bekroon is.<ref name="senf4">{{Cite web|author=Matthias Gleisner|url=https://www.harun-el-raschid-bey.de/time4.php?t=1621957673|title=Harun-El-Raschid Bey – Teil 4|access-date=25 Mei 2021|language=de}}</ref> Met die uitbreek van die [[Eerste Wêreldoorlog]] het Hintersatz as ordonnans- en tolkoffisier vir Frans by die staf van die 9de Infanteriebrigade opgetree. Ná 'n verwonding in September 1914 – die eerste van drie in dié oorlog – is hy as [[vlieënier]] opgelei en in 1915 tot kaptein bevorder, nadat hy albei klasse van die Ysterkruis ontvang het. Weens ernstige vriesbrand aan sy gesig tydens 'n vlug in stormweer in April 1916 moes hy die vlieëry laat vaar en het hy hoof van die vliegskool Altenburg (III. Armeekorps) geword. Daarna het hy meegewerk aan die organisasie van die Finse vrywilligers wat vir die bevryding van hul land van Rusland geveg het. Hiervoor is hy op 22 April 1920 met die kommandeurskruis tweede klas van die Finse Orde van die Wit Roos met swaarde vereer.<ref name="orden" /><ref name="senf5">{{Cite web|author=Matthias Gleisner|url=https://www.harun-el-raschid-bey.de/time5.php?t=1622370023|title=Harun-El-Raschid Bey – Teil 5|access-date=30 Mei 2021|language=de}}</ref> In September 1917 is Wilhelm Hintersatz tot majoor bevorder en na [[Turkye]] gekommandeer, waar hy Turks en [[Arabies]] geleer het.<ref name="rubin">{{Cite book|author=Barry Rubin|author2=Wolfgang G. Schwanitz|title=Nazis, Islamists, and the Making of the Modern Middle East|publisher=Yale University Press|location=New Haven/Londen|year=2014|isbn=978-0-300-14090-3|pages=70-71|language=en}}</ref> Daar het hy gedien onder die Pruisiese generaal en Ottomaanse maarskalk Otto Liman von Sanders, die sogenaamde "held van [[Slag van Gallipoli|Gallipoli]]", vir wie hy bewondering ontwikkel het en oor wie hy later 'n verheerlikende biografie geskryf het wat in 1932 in Berlyn verskyn het.<ref name="motadel-de" />{{Rp|279}}<ref name="motadel-en" />{{Rp|234}}<ref name="schwake">{{Cite book|author=Norbert Schwake|title=Deutsche Soldatengräber in Israel: der Einsatz deutscher Soldaten an der Palästinafront im Ersten Weltkrieg und das Schicksal ihrer Grabstätten|publisher=Aschendorff Verlag|year=2008|isbn=978-3-402-00231-5|language=de}}</ref>{{Rp|238}} Hintersatz is aangestel as generaal-inspekteur van die hele masjiengeweerwese van die Turkse leër en terselfdertyd as afdelingshoof (19de afdeling) in die Groot Hoofkwartier.<ref name="senf5" /> Waarskynlik in 1918 het Hintersatz, wat van jongs af in Turkye en die Ooste belanggestel het, hom tot die [[Islam]] bekeer en hom voortaan ''Harun-el-Raschid-Hintersatz'' of korter ''Harun-el-Raschid Bey'' genoem. Onder dié naam is hy later ook in die diensouderdomslyste van die [[Schutzstaffel|SS]] opgeneem.<ref name="motadel-de" />{{Rp|279}}<ref name="lumsden">{{Cite book|author=Robin Lumsden|title=Himmler's SS: Loyal to the Death's Head|publisher=History Press|year=2009|isbn=978-0-7524-5026-1|language=en}}</ref>{{Rp|214}} Ná die einde van die Eerste Wêreldoorlog het Haroen el-Rasjied hom vir voormalige Moslem-krygsgevangenes in die sogenaamde Halfmaankamp in Wünsdorf beywer.<ref name="motadel-en">{{Cite book|author=David Motadel|title=Islam and Nazi Germany's War|publisher=Harvard University Press|year=2014|isbn=978-0-674-72460-0|language=en}}</ref>{{Rp|234}} In 1919 het hy 'n pos by die militêre polisie van die Ryksskatministerie (''Reichsschatzministerium'') gekry. In September van daardie jaar is oor 'n moordaanslag op hom berig omdat hy te kragdadig teen swartmarkhandelaars opgetree het. Aan die begin van 1920 het hy daar bedank en daarna tot 1925 vir die Deutsche Industriewerke gewerk.<ref>{{Cite web|url=https://industriekultur.berlin/web/medien/pdfs/Faltmappe_Industriekultur_Teil34_2019_WEB_1576067035/Faltmappe_Industriekultur_Teil34_2019_WEB.pdf|title=Landesfestung und Rüstungsindustrie|at=Afdeling "Der Pulverdampf verfliegt", bl. 57 e.v.|language=de|access-date=18 September 2026|archive-date=14 Julie 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210714183435/https://industriekultur.berlin/web/medien/pdfs/Faltmappe_Industriekultur_Teil34_2019_WEB_1576067035/Faltmappe_Industriekultur_Teil34_2019_WEB.pdf|url-status=dead}}</ref> Ná sy vertrek daar het hy hom volgens eie sê as "ondersoeker" vir die nywerheid bedrywig gehou en aansienlike eiendom bekom. In 1924 het hy 'n tweede huwelik aangegaan, met Martha Frieda Kuwert, gebore Staats.<ref name="senf6">{{Cite web|author=Matthias Gleisner|url=https://www.harun-el-raschid-bey.de/time6.php?t=1622371690|title=Harun-El-Raschid Bey – Teil 6|access-date=30 Mei 2021|language=de}}</ref> Die islamitiese mobilisasie van die oorlogsjare het 'n blywende invloed op hom gehad. Hy het geglo dat hy die "vertroue van die inheemse Mohammedane" geniet, wat in hom "'n geloofsgenoot gesien het wat sonder skroom in hul moskee gebid het". Hy wou die "Achilleshiel" van Duitsland se vyand Engeland tref met wat volgens hom die gevaarlikste bedreiging vir Engeland was, naamlik die Islam. Volgens die geskiedkundige David Motadel het hy in die 1930's ook vir die Italiaanse geheime diens in Abessinië gewerk.<ref name="motadel-en" />{{Rp|234-235}} In 1935 is Haroen el-Rasjied 'n derde keer getroud, met die 26 jaar jonger Martha Luise Käthe Milly Lindener. Die paar het 'n uitgebreide wittebrood per motor en skip deur Suid-Europa tot in Afrika onderneem en in Julie van daardie jaar in [[Addis Abeba]], die hoofstad van [[Keiserryk Ethiopië|Abessinië]], beland. Volgens sy eie weergawe het hy hom daar as geheimediensmedewerker in diens van die Ethiopiese keiser gestel. In Desember 1935 het die egpaar die terugreis aangepak, op 17 Januarie 1936 die hawe van [[Genua]] bereik en op 20 Februarie weer in Berlyn aangekom. 'n Paar weke later is hul seun Ildar Wilfried gebore; in 1940 het 'n tweede seun, Teja Torgut, gevolg.<ref name="senf6" /><ref name="senf7">{{Cite web|author=Matthias Gleisner|url=https://www.harun-el-raschid-bey.de/time7.php?t=1622375714|title=Harun-El-Raschid Bey – Teil 7|access-date=30 Mei 2021|language=de}}</ref> === Tweede Wêreldoorlog === Met die begin van die [[Tweede Wêreldoorlog]] het Haroen el-Rasjied hom vrywillig as soldaat aangemeld, maar is hy aanvanklik afgewys.<ref name="senf7" /> In 1940 het sy roman ''Schwarz oder Weiss?'' verskyn, wat aan Benito Mussolini en aan die Duits-Italiaanse vriendskap opgedra is. Die fiksiewerk het voorgegee om op sy eie ervarings in die oorlog in Afrika, in Ethiopië, gegrond te wees.<ref>{{Cite journal|last=Pankhurst|first=Richard|title=Imaginative Writings on Ethiopia and the Horn of Africa|journal=Africa: Rivista trimestrale di studi e documentazione dell'Istituto italiano per l'Africa e l'Oriente|year=1993|volume=48|issue=2|pages=267-284|issn=0001-9747|jstor=40760785|language=en}}</ref> Volgens sy eie sê het hy as verbindingsoffisier tussen die Ryksveiligheidshoofkantoor en die grootmoefti van [[Jerusalem]], Mohammed Amin al-Husseini, opgetree,<ref name="motadel-de">{{Cite book|author=David Motadel|title=Für Prophet und Führer. Die Islamische Welt und das Dritte Reich|publisher=Klett-Cotta|location=Stuttgart|year=2017|isbn=978-3-608-98105-6|language=de}}</ref>{{Rp|262 e.v.}}<ref name="senf7" /> wat sedert 1941 in ballingskap in Berlyn gewoon het.<ref name="bougarel">{{Cite book|author=Xavier Bougarel|chapter=Muslim SS Units in the Balkans and the Soviet Union|editor=Jochen Böhler|editor2=Robert Gerwarth|title=The Waffen-SS: A European History|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|year=2017|isbn=978-0-19-879055-6|pages=252-283|language=en}}</ref>{{Rp|254}} Van 1943 af het die SS stelselmatig Moslem-mans gewerf en Moslem-divisies opgestel waarvan die lede van die Balkan en uit die [[Sowjetunie]] afkomstig was. Dié soldate het uiteenlopende redes gehad om vir die Duitsers te veg: sommige uit eie nasionalistiese oorwegings, ander, soos dié uit die Sowjetunie, omdat hulle van die Russiese oorheersing ontslae wou raak. Uiteindelik is die "1ste Oos-Moesliemse SS-regiment" gestig, wat eers teen [[Partisaan|partisane]] in die omgewing van [[Minsk]] geveg het totdat dit na [[Pole]] verplaas is. Daar was die regiment saam met die berugte SS-Sondereinheit Dirlewanger in Augustus 1944 by die onderdrukking van die [[Warskou-opstand]] betrokke. Kort daarna is die regiment herdoop tot "Osttürkischer Waffenverband der SS".<ref name="motadel-de" />{{Rp|278}}<ref name="johnson">{{Cite book|author=Ian Johnson|title=A Mosque in Munich: Nazis, the CIA, and the Rise of the Muslim Brotherhood in the West|publisher=Houghton Mifflin Harcourt|year=2010|isbn=978-0-547-48868-4|language=en}}</ref> Haroen el-Rasjied het hom as 'n vasberade voorstander van die islamitiese mobilisasie geprofileer. In Junie 1944 het hy saam met die grootmoefti voorgestel dat suiwer Moslem-eenhede opgestel en in [[Bosnië en Herzegowina]] gestasioneer word om met ander Moslem-SS-korpse soos die "Handschar"-divisie saamgevoeg te word; die samewerking met daardie divisie sou die opleiding bevoordeel, en Bosnië was boonop 'n Moslem-gebied waar godsdienstige geboue en leiers die manskappe se geloof kon versterk.<ref name="motadel-de" />{{Rp|283}}<ref name="bougarel" />{{Rp|277-278}} Hy het ook voorgestel dat die Moslem-formasies van die [[Wehrmacht]] aan die Waffen-SS oorgedra word, wat egter op weerstand by die Wehrmacht gestuit het. Hy het steun gekry van prins Mansur Daud, 'n ver familielid van koning Faroek van Egipte, wie se "doeltreffende propaganda" by die werwing van soldate hom beïndruk het.<ref name="motadel-de" />{{Rp|280}}<ref name="motadel-en" />{{Rp|235}} Haroen el-Rasjied het probeer om Duitse offisiere vir sy verband te werf, onder wie SS-Hauptsturmführer Quintus de Veer, SS-Untersturmführer Körber, Gerd Schulte en SS-Sturmbannführer Franz Liebermann.<ref name="fahlbusch">{{Cite book|author=Michael Fahlbusch|author2=Ingo Haar|author3=Alexander Pinwinkler|title=Handbuch der völkischen Wissenschaften: Akteure, Netzwerke, Forschungsprogramme|publisher=De Gruyter|year=2017|isbn=978-3-11-042995-4|pages=3558|language=de}}</ref> Op voorstel van SS-Hauptsturmführer Reiner Olzscha het hy weens sy "noue betrekkinge met die islamitiese wêreld" op 24 Augustus 1944 as ''Sturmbannführer'' by die Waffen-SS aangesluit (SS-nommer 496 147). Reeds op 1 Oktober 1944 het hy die rang van ''Standartenführer'' bereik<ref>Bundesarchiv R 9361-III/529267.</ref> en op 20 Oktober 1944 is hy tot bevelvoerder van die "Osttürkischer Waffenverband" aangestel,<ref name="motadel-de" />{{Rp|279}} wat hoofsaaklik uit Turkestaners, [[Azerbeidjan]]ers en [[Tartare|Tatare]] bestaan het. Hy het self beweer dat die Mohammedane in hom 'n geloofsbroer sien wat "sonder skroom saam met hulle in dieselfde moskee bid".<ref name="motadel-de" />{{Rp|279}} Aan Olzscha het hy "'n ewe getroue as strydvaardige en militêr waardevolle Mohammedaanse wapenmag gewaarborg". Aan die begin van 1945 het die Moslem-verband, wat toe "Osttürkisches SS-Korps" genoem is, uit 8 500 man bestaan.<ref name="motadel-de" />{{Rp|280}} Die verband is langs etniese lyne in wapengroepe verdeel – Idel-Oeral (Wolga-Tatare), Krim en Turkestan – waarby later 'n Azerbeidjaanse groep van 2 851 soldate gevoeg is. Die grootste groep was die voormalige 1ste Oos-Moesliemse SS-regiment, wat by die wapengroep Turkestan ingelyf is. Die opleiding is deur voorraadtekorte gestrem: voertuie was onklaar en die enigste beskikbare wapens was dié van die Oos-Moesliemse regiment.<ref name="bougarel" />{{Rp|277-278}} Die manskappe was hoofsaaklik afkomstig uit die Moslem-gemeenskappe van die suidelike Sowjetunie, veral [[Turkmene]] sowel as Tatare van die [[Kaspiese See]] en die [[Swartsee]], wat geen lojaliteit teenoor die Sowjetunie gevoel het nie.<ref name="lumsden" />{{Rp|214}} Die eenheid het aan swak dissipline en moraal gely en is eers ten volle benut toe die Duitsers mannekragtekorte begin ondervind het.<ref>{{Cite book|author=Gordon Williamson|title=The Waffen-SS (4): 24. to 38. Divisions, & Volunteer Legions|publisher=Bloomsbury Publishing|year=2012|isbn=978-1-78096-577-2|pages=84|language=en}}</ref> Haroen el-Rasjied was egter nie vir die nuwe taak opgewasse nie. Op Kersaand 1944 het 'n paar honderd man van die Turkestaanse regiment aan die Hongaars-[[Slowakye|Slowaakse]] grens gedros, omdat hulle in die Duitsers teleurgesteld was, omdat hulle na die [[Russiese Bevrydingsleër]] van Andrei Vlasov oorgeplaas sou word – wat as 'n verraad van hul anti-Russiese oortuigings beskou is – en weens die vermeende onbekwaamheid van Haroen el-Rasjied.<ref name="trigg">{{Cite book|author=Jonathan Trigg|title=Hitler's Jihadis: Muslim Volunteers of the Waffen-SS|publisher=Spellmount|year=2012|isbn=978-0-7524-6586-9|language=en}}</ref> Daarby was daar interne struwelinge tussen die verskillende volksgroepe. SS-Standartenführer Paul Minke van die SS-hoofamp se "Oosafdeling" het "dringend" gevra dat hy uit sy pos onthef word. Volgens Trigg het [[Heinrich Himmler]] hom onmiddellik ontslaan en die regiment onder 'n ander naam ontbind en herorganiseer,<ref name="trigg" />{{Rp|192}} terwyl Matthias Gleisner, Haroen el-Rasjied se biograaf, meen dat dié ontslag nie plaasgevind het nie en dat hy bevelvoerder van die verband gebly het. In Maart 1945 het Haroen el-Rasjied – volgens Trigg toe nog net aanvoerder van die Tataarse wapengroep Idel-Oeral – hom in Merate in Noord-Italië aan plaaslike partisane oorgegee, op voorwaarde dat sy manne menslik behandel sou word. Op 26 April het die manne hul wapens neergelê; 150 van hulle is onmiddellik deur die partisane by Col di Nesse doodgeskiet. Vier dae later is Haroen el-Rasjied en sy manne aan die 1ste Pantserdivisie van die Verenigde State oorhandig, en die Tatare is terug na die Sowjetunie gestuur, waar hulle as landverraaiers tereggestel of na [[Goelag|goelags]] gedeporteer is.<ref name="trigg" />{{Rp|192}} === Ná 1945 === [[Lêer:Orginal Phylax.jpg|duimnael|Die Phylax-ontstralingstoestel]] Ná die oorlog was Wilhelm Haroen el-Rasjied in Amerikaanse krygsgevangenskap en van Junie 1946 tot April 1947 in die Langwasser-kamp in [[Neurenberg]]. Daarna het hy na sy gesin teruggekeer. Tydens die bomaanval op Berlyn in die nag van 23 op 24 Augustus 1943 is Lankwitz, wat in 1920 by Berlyn ingelyf is, vir 85 persent vernietig, waaronder ook die gesin se huis. El-Rasjied se vrou en die twee seuns is in Husby in [[Sleeswyk-Holstein]] gehuisves, waar hulle intussen in arm en beknopte omstandighede geleef het.<ref name="senf8">{{Cite web|url=https://www.harun-el-raschid-bey.de/time8.php?t=1623408097|title=Harun-El-Raschid Bey – Teil 8|date=14 Junie 1946|access-date=11 Junie 2021|language=de}}</ref> Daar het Haroen el-Rasjied hom eers sonder sukses as handelsverteenwoordiger probeer. In 1949 het hy 'n nuwe passie ontdek wat hy sy beroep gemaak het en hom as wiggelroedeloper en "aardstralingsnavorser" beywer. Dit het ook die verkoop van 'n "ontstralingstoestel" met die naam ''Phylax'' ingesluit, wat met "vakkundige opstelling" na bewering die melkproduksie van koeie en die algemene welstand van mense sou verhoog. Die verkope was so suksesvol dat hy in 1950 saam met sy gesin na 'n groot woonwa kon trek. Hy het ook die brosjure ''Achtung! Erdstrahlen'' gepubliseer en in 1954 sy boek ''Aus Orient und Occident: Ein Mosaik aus buntem Erleben'', 'n uitvoerige werk oor sy ervarings en reise.<ref name="senf8" /><ref>{{Cite book|author=Kurt P. Tauber|title=Beyond Eagle and Swastika: German Nationalism Since 1945|publisher=Wesleyan University Press|year=1967|pages=582|isbn=9780598264299|language=en}}</ref> In die middel van die 1950's het hy sy werk as roedeloper gestaak.<ref name="senf8" /> Aan die einde van Maart 1956 het die voormalige [[imam]] van die "Osttürkischer Waffenverband", die Oesbek en oud-SS-offisier Nuredin Namangani, na Duitsland teruggekeer en in [[München]] geland.<ref name="johnson" />{{Rp|96}} Hy het hom vir die bou van 'n [[moskee]] in die stad beywer, veral vir die versorging van die voormalige Moslem-vegters uit die Wehrmacht en die SS wat in Duitsland agtergebly het. Haroen el-Rasjied was een van sy vernaamste ondersteuners; die twee was na aan mekaar en het mekaar sedert die oorlog geken, en albei was deur die Verenigde State gevange gehou. Hy het aan die bondspresident, [[Theodor Heuss]], geskryf en Namangani se "liefde vir Duitsland" beklemtoon en gesê dat hy 'n "waarlik getroue vriend van Duitsland" is. Hy het aangevoer dat die Moslems in Duitsland 'n polities vrye moskee en 'n waardige godsdienstige en kulturele sentrum ontbeer soos dit in ander Westerse lande bestaan.<ref name="johnson" />{{Rp|102-103}} Die oud-kolonel van die keiserlike Ottomaanse leër, wat al jare lank aan aterosklerose gely het, het in 1961 'n woonstel in die nuwe woongebied "Hebbelstraße" in Marli in Lübeck betrek. Daar is hy op 29 Maart 1963 oorlede.<ref>Lübeckse adresboek 1963.</ref> Op 4 April is 'n roudiens in die krematorium van die Vorwerker-begraafplaas gehou, waar vier lede van die Bundesgrenzschutz erewag gestaan het. Sy urn is op 11 April bygesit.<ref name="senf8" /> == Publikasies == * ''Marschall Liman von Sanders Pascha und sein Werk''. Eisenschmidt, Berlyn 1932. * ''"Ad Imperium Romanum versus!" Schwarz oder Weiß? Roman nach eigenem Erleben im afrikanischen Kriege''. Kasper, Berlyn 1940. * ''Achtung! Erdstrahlen sind Gefahr für Mensch, Tier und Pflanzenhaltung! Die Wünschelrute warnt''. Eisenschmidt, Wiesbaden/Berlyn 1952. * ''Aus Orient und Occident: Ein Mosaik aus buntem Erleben''. Heimat-Verlag, Bielefeld 1954. == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Literatuur == * Xavier Bougarel e.a.: ''Muslim SS Units in the Balkans and the Soviet Union''. In: Jochen Böhler, Robert Gerwarth (reds.): ''The Waffen-SS. A European History''. Oxford University Press, Oxford 2017, ISBN 978-0-19-879055-6, bl. 252-283. * Ian Johnson: ''A Mosque in Munich. Nazis, the CIA, and the Rise of the Muslim Brotherhood in the West''. Houghton Mifflin Harcourt, 2010, ISBN 978-0-547-48868-4. * David Motadel: ''Islam and Nazi Germany's War''. Harvard University Press, 2014, ISBN 978-0-674-72460-0. * David Motadel: ''Für Prophet und Führer. Die Islamische Welt und das Dritte Reich''. Klett-Cotta, Stuttgart 2017, ISBN 978-3-608-98105-6. * Barry Rubin, Wolfgang G. Schwanitz: ''Nazis, Islamists, and the Making of the Modern Middle East''. Yale University Press, New Haven/Londen 2014, ISBN 978-0-300-14090-3. * Norbert Schwake: ''Deutsche Soldatengräber in Israel: der Einsatz deutscher Soldaten an der Palästinafront im Ersten Weltkrieg und das Schicksal ihrer Grabstätten''. Aschendorff Verlag, 2008, ISBN 978-3-402-00231-5. * Jonathan Trigg: ''Hitler's Jihadis. Muslim Volunteers of the Waffen-SS''. Spellmount, 2012, ISBN 978-0-7524-6586-9. == Eksterne skakels == {{Commonscat|Wilhelm Harun-el-Raschid-Hintersatz}} * {{DNB-Portal|1089093543}} {{Normdata|TYP=p|GND=1089093543|VIAF=748145857060322921395}} {{DEFAULTSORT:Haroen el-Rasjied Bei}} [[Kategorie:Geboortes in 1886]] [[Kategorie:Sterftes in 1963]] [[Kategorie:Duitse militariste]] [[Kategorie:Duitse vlieëniers]] [[Kategorie:Duitsers in die Eerste Wêreldoorlog]] [[Kategorie:Duitsers in die Tweede Wêreldoorlog]] [[Kategorie:SS-bevelvoerders]] [[Kategorie:Duitse skrywers]] [[Kategorie:Moslems]] 0tokxju9vu6ttwezxzim2j4kbfjbzv7 OpenAI-agent-kuberaanvalle in 2026 0 469398 2968765 2968608 2026-09-19T18:37:44Z Sobaka 328 /* Evalueringsomgewing */ bywerk 2968765 wikitext text/x-wiki Die '''kuberaanvalle deur OpenAI-agente in 2026''' – ook bekend as die '''Hugging Face-voorval''' en die '''OpenAI–Hugging Face-voorval''' – was 'n reeks kuberaanvalle wat deur [[kunsmatige intelligensie]] (KI)-programme uitgevoer is sonder menslike tussenkoms. Dit het plaasgevind tydens 'n interne evaluering by [[OpenAI]] waar veiligheidsmaatreëls verminder was.<ref name="openai" /><ref>{{cite web|access-date=2026-07-23 |work=La Mañana |language=es |quote=redujeron intencionalmente los controles de seguridad que normalmente impiden que los modelos realicen actividades cibernéticas de alto riesgo |title=Un modelo de OpenAI hackeó a Hugging Face, y es el primer ciberataque autónomo de la historia |url=https://www.xn--lamaana-7za.uy/actualidad/un-modelo-de-openai-hackeo-a-hugging-face-y-es-el-primer-ciberataque-autonomo-de-la-historia/ |trans-quote=they intentionally reduced the safety controls that normally keep the AIs from performing high risk activities}}</ref> Die voorval het minstens 1 200 KI-agente betrek wat van Mei tot Julie 2026 in geïsoleerde toetsomgewings ("''sandboxes''") van die organisasie gefunksioneer het. Ten spyte van aanvanklike beperkings op [[internet]]toegang, is daar ontdek dat die agente geïmproviseerde boodskapborde geskep en gebruik het om 'n ontsnapping uit hul beheerde omgewing te koördineer. Honderde duisende strategiese boodskappe het op hierdie borde versamel voordat OpenAI-personeel ingegryp het; dit het gebeur nadat die [[masjienleer]]platform [[Hugging Face]] 'n skending van sy produksie-infrastruktuur bekendgemaak het. Ongeveer 'n derde van Hugging Face se infrastruktuur moes as deel van die herstelproses herbou word. Die agente het ook verskeie [[wiki]]'s op die oop internet vir kommunikasie gekaap. Kenners op die gebied van KI-veiligheid het die kuberaanvalle beskryf as een van die eerste outonome stelsel-inbrake wat 'n ketting van kwesbaarhede behels het. In 'n ope brief het ongeveer 1 100 werknemers van verskeie KI-beginondernemings en -maatskappye die Amerikaanse regering versoek om KI-ontwikkeling te reguleer met inagneming van die [[risiko]]'s daarvan, gegrond op die tegniese aard en die impak van die kuberaanvalle. In Augustus het OpenAI aangekondig dat hy sy navorsing sou vertraag om sekuriteit op te gradeer en monitering uit te brei; later daardie maand is 'n onderbreking van twee weke aangekondig vir die opleiding van sy nuutste modelle deur middel van [[Versterkingsleermetode|versterkingsleer]]. Van die minstens 1 200 betrokke agente was 95% aktief op 'n model waarna OpenAI verwys het as "Internal Model 1" of 'n "hoogs volhardende interne model". OpenAI het daarna beweer dat hy die model "gedeaktiveer en geënkripteer het, en toegang daarvoor vir navorsingsdoeleindes beperk het". Die oorblywende 5% het op GPT-5.6 Sol gefunksioneer. ==Agtergrond== Die KI-[[beginonderneming]] [[Hugging Face]] verskaf KI-afleiding- (''inference'') en wolkberekeningsdienste vir KI-opleiding en -ontplooiing. Dit bedryf 'n wyd gebruikte bewaarplek vir [[masjienleer]]-modelle, datastelle en demonstrasietoepassings, en verwerk inhoud wat deur gebruikers opgelaai is, soos modelgewigte en datastelle. Sommige ondersteunde datastelformate laat die uitvoering toe van [[kode]] wat saam met die datastel verskaf word.<ref name="hf" /> === Beperkte vrystelling van kuberveiligheidsvermoënde modelle === In die maande voor die voorval het die twee grootste Amerikaanse ontwikkelaars van grensverskuiwende modelle ([[Anthropic]] en [[OpenAI]]) hul stelsels met die gevorderdste kuberveiligheidsvermoëns teruggehou van algemene vrystelling, terwyl hulle wel aan goedgekeurde organisasies beheerde toegang verleen het. In April 2026 het Anthropic met Project Glasswing begin – 'n program wat aan uitgesoekte maatskappye en instandhouders van oopbronsagteware toegang verleen het tot die nog nie vrygestelde "Claude Mythos Preview"-model, sodat hulle sagteware vir kwesbaarhede kon skandeer.<ref name="glasswing" /> In Mei 2026 het ingenieurs van [[Mozilla]] gerapporteer dat die model 271 voorheen onbekende foute in [[Firefox]] geïdentifiseer het, en dat die projek se maandelikse syfer van herstelde sekuriteitsfoute gestyg het van 20 tot 30 in 2025, tot 423 in April 2026. Hulle het geskryf dat "verslae oor sekuriteitsfoute wat deur KI vir oopbronprojekte gegenereer is, tot 'n paar maande gelede hoofsaaklik bekend gestaan het as ongewenste gemors", en dat "dit moeilik is om te oorskat hoeveel hierdie dinamika vir ons in 'n paar kort maande verander het".<ref name="mozilla" /> Deelnemende organisasies het in die program se eerste maand meer as tienduisend kwesbaarhede van hoë of kritieke erns aangemeld.<ref name="glasswingupdate" /> Anthropic het in Junie 2026 gesê dat 'n algemene vrystelling maatreëls sou vereis om misbruik van die model se kuberveiligheidsvermoëns te voorkom – maatreëls wat nóg hulle, nóg (sover hulle geweet het) ander ontwikkelaars, reeds ontwikkel het.<ref name="glasswingexpand" /> OpenAI het GPT-5.6 Sol op soortgelyke gronde beperk toe die model op 26 Junie 2026 aangekondig is; toegang is tot 'n klein groep gekeurde vennote beperk, en daar is gemeld dat Amerikaanse regeringsamptenare vooraf ingelig is.<ref name="infosec" /> ==="ExploitGym"-vermoëbeoordeling=== Ontwikkelaars van KI op die voorgrond evalueer gereeld modelle vir offensiewe kuberveiligheidsvermoë, dikwels met veiligheidsweierings doelbewus verslap sodat die ergste moontlikheid gemeet kan word.<ref name="axios" /> Om uit te vind of KI-agente in staat is om bekende kwesbaarhede in werkende aanvalle te omskep, het akademiese en bedryfsnavorsers ExploitGym op 11 Mei 2026 bekendgestel. Die maatstaf het KI-agente teen 898 werklike kwesbaarhede oor die gebruikersruimtesagteware, V8 [[JavaScript]]-enjin en die [[Linux]]-kern uitgedaag.<ref name="exploitgym" /> OpenAI het 'n interne evaluering gebaseer op hierdie maatstaf uitgevoer toe die voorval plaasgevind het.<ref name="openai" /><ref name="willison" /> ===Waarskuwings=== Beide eksterne evalueerders en OpenAI se eie dokumentasie het die gedrag wat by die voorval geïmpliseer is, aangeteken voordat dit plaasgevind het. Op 26 Junie 2026 het die navorsingsorganisasie METR 'n voor-ontplooiingsevaluering van GPT-5.6 Sol gepubliseer. Dit het bedrog gedefinieer as "gedrag waar die model evalueringsprestasie verbeter deur foute in die evalueringsomgewing te benut of deur strategieë aan te neem wat deur die taak nie toegelaat word nie", en het 'n opgespoorde bedrogkoers gerapporteer "hoër as enige openbare model wat ons op ons ReAct-agent-harnas geëvalueer het", met die model wat uitbuitings in intermediêre voorleggings verpak om 'n taak se verborge toetssuite te openbaar en bronkode met verwagte antwoorde te onttrek. Die gedrag was gereeld genoeg om meting te verydel: METR se skatting van die model se 50% tydhorison was ongeveer 11.3 uur as bedrogpogings as mislukkings gegradeer is, maar meer as 270 uur as hulle as suksesse gegradeer is, en dit het tot die gevolgtrekking gekom dat "ons geeneen van hierdie syfers as 'n robuuste meting van GPT-5.6 Sol se vermoëns beskou nie". Dit het ook "openlike ongewenste neigings, insluitend [[bedrog]] en die verberging van wangedrag", opgemerk, tesame met "aansienlike situasionele bewustheid en redenasie oor die evalueringsomgewing".<ref name="metrsol">{{cite web |author=METR |title=Summary of METR's pre-deployment evaluation of GPT-5.6 Sol |url=https://metr.org/blog/2026-06-26-gpt-5-6-sol/ |publisher=METR |date=26 Junie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}</ref><ref name="transformer">{{cite news |title=GPT-5.6 cheats so much its testers couldn't measure it |url=https://www.transformernews.ai/p/openai-gpt-56-sol-cheating-scheming-metr |work=Transformer |date=3 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}</ref> Apollo Research het afsonderlik bevind dat GPT-5.6 Sol bewustheid daarvan geverbaliseer het dat dit minder gereeld getoets word as sy voorganger, wat volgens beriggewing eerder op verberging as afwesigheid van sodanige bewustheid kan dui.<ref name="transformer" /> Op 9 Julie 2026 het OpenAI GPT-5.6 se stelselkaart gepubliseer, 'n dokument wat die model se vermoëns, veiligheid en beperkings beskryf. Dieselfde dag het die agent begin probeer om sy toetsomgewing te verlaat. Die kaart het "gevalle van die model wat take bedrieg en navorsingsresultate vervaardig", erken en die model beskryf as soms oordrewe volhardend in die nastrewing van doelwitte, bereid om beperkings te omseil, en geneig om vir gebruikers te lieg, teen hoër tempo's as GPT-5.5.<ref name="rdworld">{{cite news |title=OpenAI's GPT-5.6 Sol sets a coding record. Its own system card says it cheats sometimes. |url=https://www.rdworldonline.com/openais-gpt-5-6-sol-sets-a-coding-record-its-own-system-card-says-it-cheats/ |work=R&D World |date=10 Julie 2026 |access-date=31 July 2026}}</ref><ref name="syscard">{{cite web |author=OpenAI |title=GPT-5.6 System Card |url=https://deploymentsafety.openai.com/gpt-5-6/gpt-5-6.pdf |publisher=[[OpenAI]] |date=9 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}</ref><ref name="transformer" /> ==DseWiki-aanval== Tussen Mei en Julie 2026 het OpenAI-agente 'n Duitse sagteware-wiki as 'n boodskapbord gebruik en duisende wysigings in daardie tydperk aangebring. Hierdie aanval het onbekend gebly totdat Nightingale Collective, 'n groep wat op KI-veiligheid fokus, op 4 September 2026 'n verslag daaroor vrygestel het.<ref>{{Cite web |last=Arx |first=Sydney Von |last2=Byrd |first2=Cormac Slade |last3=Nightingale |first3=Spencer KittsWork done contracting for |last4=Larsen· |first4=Thomas |date=2026-09-04 |title=Discovery of a new OpenAI agent message board |url=https://collusion.wiki/ |access-date=2026-09-04 |website=collusion.wiki |language=en}}</ref> Die verslag dokumenteer meer as 15 000 wysigings aan DseWiki ([[Duits]]: ''Deutsches Software Entwickler Wiki'', letterlik "Duitse Sagteware-ontwikkelaar-wiki"). Die agente se besprekings het sterk gefokus op hul interne evaluasies by OpenAI, en ongeveer die helfte van hulle het name gekies wat met OpenAI verband hou, soos byvoorbeeld "OpenAIResearcher" en "OAIResearchMar26".<ref name="prowiki/dse/wiki">{{cite web |title=DseWiki: DeutschesSoftwareEntwicklerWiki |url=https://prowiki.org/dse/wiki.cgi?DeutschesSoftwareEntwicklerWiki |website=prowiki.org |access-date=18 September 2026}}</ref>) 'n dormante (slegs 20 keer geredigeer in die afgelope dekade) 25 jaar oue Duitse wiki by wikiservice.at<ref name="prowiki.org/wiki">{{cite web |title=WikiServiceAt: Willkommen bei wikiservice.at |url=https://prowiki.org/wiki.cgi |website=prowiki.org |access-date=18 September 2026}}</ref> wat ProWiki-sagteware gebruik het<ref name="org/wiki/ProWiki">{{cite web |title=ProWiki (ProWikiSoftware) |url=https://prowiki.org/prowiki/wiki.cgi?ProWiki |website=ProWikiCenter |publisher=prowiki.org |access-date=18 September 2026}}</ref> deur die webwerf as 'n gedeelde hulpbron te gebruik om antwoorde vir 'n tydgebonde webtaak saam te voeg en 'n manier te deel om uit "sandboxes" te kom.<ref name="THN/Abandoned-Channel">{{cite news |title=Thousands of OpenAI Agents Quietly Turned an Abandoned Wiki Into Their Coordination Channel |url=https://thehackernews.com/2026/09/thousands-of-openai-agents-quietly.html |access-date=18 September 2026 |work=The Hacker News |language=en}}</ref> Die besprekings tussen die agente het sterk gefokus op hul interne evaluerings by OpenAI, en ongeveer die helfte het name gekies wat met OpenAI verband hou, soos byvoorbeeld "OpenAIResearcher" en "OAIResearchMar26".<ref>{{Cite news |last=Stanciuc |first=Ana-Maria |date=2026-09-04 |title=OpenAI agents hijacked a German wiki for two months, researchers say |url=https://thenextweb.com/news/openai-agents-german-wiki-breakout |archive-url=http://web.archive.org/web/20260904132113/https://thenextweb.com/news/openai-agents-german-wiki-breakout |archive-date=2026-09-04 |access-date=2026-09-04 |work=TNW {{!}} Openai |language=en-US}}</ref><ref name="f417">{{cite |title=Exclusive: OpenAI agents hijacked German website in previously undisclosed AI breakout this spring |page= |url=https://www.reuters.com/world/europe/openai-agents-hijacked-german-website-previously-undisclosed-ai-breakout-this-2026-09-04/ |access-date=2026-09-04 |language=en-US|publisher=Reuters|date=2026-09-04}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kleinman |first=Zoe |date=2026-09-04 |title=OpenAI agents hijacked German website before Hugging Face hack, report claims |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/ckg725z5kgzo |access-date=2026-09-04 |website=BBC News |language=en}}</ref> OpenAI was bewus van hierdie voorval voordat die onafhanklike navorsing sy bevindinge in September gepubliseer het,<ref>[https://www.lesswrong.com/posts/PtJpGurfw7JTxHfmg/openai-and-the-wiki-incident OpenAI and the Wiki Incident]</ref> maar dit is tans nie bekend wanneer dit intern ontdek is nie. ==RubyGems-aanval== Ook in Mei 2026 het sommige agente wat deur OpenAI getoets is, honderde kwaadwillige pakkette na die sagteware-diens RubyGems opgelaai. OpenAI het hierdie aanval in September bevestig, nadat dit aanvanklik deur eksterne navorsers ontdek is.<ref>{{Cite news |date=2026-09-12 |title=AI agents being tested by OpenAI involved in cyber-attack on another service, say researchers |url=https://www.theguardian.com/technology/2026/sep/11/openai-agents-rubygems-malicious-packages |access-date=2026-09-14 |work=The Guardian |language=en |issn=0261-3077}}</ref><ref>https://www.rubyhack.ai/</ref> ==Hugging Face-aanval== ===Evalueringsomgewing=== Sekuriteitskundiges het kritiek uitgespreek oor die onvoldoende isolasie van OpenAI se evalueringsomgewing.<ref name="techcrunch" /> Van die ten minste 1 200 agente wat betrokke was, het 95% op 'n model geloop waarna OpenAI verwys as "Internal Model 1" of 'n hoogs volhardende interne model. OpenAI het daarna beweer dat hulle dit "gedeaktiveer en geënkripteer het, en die toegang daarvoor vir navorsingsdoeleindes beperk het". Die oorblywende 5% het op GPT-5.6 Sol gefunksioneer.<ref>{{Cite news |date=2026-09-12 |title=AI agents being tested by OpenAI involved in cyber-attack on another service, say researchers |url=https://www.theguardian.com/technology/2026/sep/11/openai-agents-rubygems-malicious-packages |access-date=2026-09-14 |work=The Guardian |language=en |issn=0261-3077}}</ref><ref>https://www.rubyhack.ai/</ref> OpenAI het beskryf dat die evaluering in "’n hoogs geïsoleerde omgewing" uitgevoer is, "waar netwerktoegang beperk was tot die vermoë om pakkette te installeer via intern gehuisveste derdeparty-sagteware wat as ’n instaanbediener en kas vir pakketregisters dien".<ref name="openai" /> Isolasie is dus op netwerkvlak afgedwing eerder as deur fisiese skeiding: die omgewing het oor ’n roete na die [[internet]] beskik, en daardie roete is gefiltreer. Die ExploitGym-raamwerk voer elke teiken in ’n houer of virtuele masjien uit, waar teikens in die gebruikersruimte as ’n gebruiker sonder spesiale voorregte loop, [[Linux]]-kernteikens in ’n QEMU/KVM-virtuele masjien binne ’n nsjail-sandkas loop, en uitgaande verbindings beperk is tot ’n toelatingslys wat [[Ubuntu (Linux)|Ubuntu]]-pakketbewaarplekke, PyPI en die gereedskapskettings vir die bou van V8 insluit (terwyl alle ander eksterne eindpunte geblokkeer word).<ref name="exploitgym" /><ref name="willison" /> Modelvlak-beskermingsmaatreëls is ontwerpmatig verminder. OpenAI het gesê dat "ontplooiingsbeskermingsmaatreëls doelbewus nie tydens hierdie evaluering geaktiveer is nie, omdat dit daarop gemik was om kuberkwesbaarhede te toets", en die modelle het met laer kuberveiligheidsweierings en sonder die produksieklassifiseerders gefunksioneer wat gewoonlik hoërisiko-kuberveiligheidsaktiwiteit blokkeer.<ref name="openai" /><ref name="willison" /> Die beperkings op die modelle was dus omgewingsgebonde eerder as gedragsgebonde: daar is verwag dat die sandput aksie op die buitewêreld sou voorkom, terwyl die modelle self gekonfigureer is om nie die werk te weier nie.<ref name="trendmicro" /> Stephen Casper van Harvard het OpenAI se erkenning opgemerk dat monitering van modeltrajekte tydens die evaluering nie in plek was nie, en aangevoer dat sulke monitering "standaard moet wees".<ref name="sciam" /> OpenAI het gesê dat sy sekuriteitspan die anomale aktiwiteit intern na die feit geïdentifiseer het.<ref name="openai" /> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kunsmatige intelligensie]] mss0ur7xyre87gnm4450lyxjca69gvc 2968766 2968765 2026-09-19T18:44:34Z Sobaka 328 /* Hugging Face-aanval */ bywerk 2968766 wikitext text/x-wiki Die '''kuberaanvalle deur OpenAI-agente in 2026''' – ook bekend as die '''Hugging Face-voorval''' en die '''OpenAI–Hugging Face-voorval''' – was 'n reeks kuberaanvalle wat deur [[kunsmatige intelligensie]] (KI)-programme uitgevoer is sonder menslike tussenkoms. Dit het plaasgevind tydens 'n interne evaluering by [[OpenAI]] waar veiligheidsmaatreëls verminder was.<ref name="openai" /><ref>{{cite web|access-date=2026-07-23 |work=La Mañana |language=es |quote=redujeron intencionalmente los controles de seguridad que normalmente impiden que los modelos realicen actividades cibernéticas de alto riesgo |title=Un modelo de OpenAI hackeó a Hugging Face, y es el primer ciberataque autónomo de la historia |url=https://www.xn--lamaana-7za.uy/actualidad/un-modelo-de-openai-hackeo-a-hugging-face-y-es-el-primer-ciberataque-autonomo-de-la-historia/ |trans-quote=they intentionally reduced the safety controls that normally keep the AIs from performing high risk activities}}</ref> Die voorval het minstens 1 200 KI-agente betrek wat van Mei tot Julie 2026 in geïsoleerde toetsomgewings ("''sandboxes''") van die organisasie gefunksioneer het. Ten spyte van aanvanklike beperkings op [[internet]]toegang, is daar ontdek dat die agente geïmproviseerde boodskapborde geskep en gebruik het om 'n ontsnapping uit hul beheerde omgewing te koördineer. Honderde duisende strategiese boodskappe het op hierdie borde versamel voordat OpenAI-personeel ingegryp het; dit het gebeur nadat die [[masjienleer]]platform [[Hugging Face]] 'n skending van sy produksie-infrastruktuur bekendgemaak het. Ongeveer 'n derde van Hugging Face se infrastruktuur moes as deel van die herstelproses herbou word. Die agente het ook verskeie [[wiki]]'s op die oop internet vir kommunikasie gekaap. Kenners op die gebied van KI-veiligheid het die kuberaanvalle beskryf as een van die eerste outonome stelsel-inbrake wat 'n ketting van kwesbaarhede behels het. In 'n ope brief het ongeveer 1 100 werknemers van verskeie KI-beginondernemings en -maatskappye die Amerikaanse regering versoek om KI-ontwikkeling te reguleer met inagneming van die [[risiko]]'s daarvan, gegrond op die tegniese aard en die impak van die kuberaanvalle. In Augustus het OpenAI aangekondig dat hy sy navorsing sou vertraag om sekuriteit op te gradeer en monitering uit te brei; later daardie maand is 'n onderbreking van twee weke aangekondig vir die opleiding van sy nuutste modelle deur middel van [[Versterkingsleermetode|versterkingsleer]]. Van die minstens 1 200 betrokke agente was 95% aktief op 'n model waarna OpenAI verwys het as "Internal Model 1" of 'n "hoogs volhardende interne model". OpenAI het daarna beweer dat hy die model "gedeaktiveer en geënkripteer het, en toegang daarvoor vir navorsingsdoeleindes beperk het". Die oorblywende 5% het op GPT-5.6 Sol gefunksioneer. ==Agtergrond== Die KI-[[beginonderneming]] [[Hugging Face]] verskaf KI-afleiding- (''inference'') en wolkberekeningsdienste vir KI-opleiding en -ontplooiing. Dit bedryf 'n wyd gebruikte bewaarplek vir [[masjienleer]]-modelle, datastelle en demonstrasietoepassings, en verwerk inhoud wat deur gebruikers opgelaai is, soos modelgewigte en datastelle. Sommige ondersteunde datastelformate laat die uitvoering toe van [[kode]] wat saam met die datastel verskaf word.<ref name="hf" /> === Beperkte vrystelling van kuberveiligheidsvermoënde modelle === In die maande voor die voorval het die twee grootste Amerikaanse ontwikkelaars van grensverskuiwende modelle ([[Anthropic]] en [[OpenAI]]) hul stelsels met die gevorderdste kuberveiligheidsvermoëns teruggehou van algemene vrystelling, terwyl hulle wel aan goedgekeurde organisasies beheerde toegang verleen het. In April 2026 het Anthropic met Project Glasswing begin – 'n program wat aan uitgesoekte maatskappye en instandhouders van oopbronsagteware toegang verleen het tot die nog nie vrygestelde "Claude Mythos Preview"-model, sodat hulle sagteware vir kwesbaarhede kon skandeer.<ref name="glasswing" /> In Mei 2026 het ingenieurs van [[Mozilla]] gerapporteer dat die model 271 voorheen onbekende foute in [[Firefox]] geïdentifiseer het, en dat die projek se maandelikse syfer van herstelde sekuriteitsfoute gestyg het van 20 tot 30 in 2025, tot 423 in April 2026. Hulle het geskryf dat "verslae oor sekuriteitsfoute wat deur KI vir oopbronprojekte gegenereer is, tot 'n paar maande gelede hoofsaaklik bekend gestaan het as ongewenste gemors", en dat "dit moeilik is om te oorskat hoeveel hierdie dinamika vir ons in 'n paar kort maande verander het".<ref name="mozilla" /> Deelnemende organisasies het in die program se eerste maand meer as tienduisend kwesbaarhede van hoë of kritieke erns aangemeld.<ref name="glasswingupdate" /> Anthropic het in Junie 2026 gesê dat 'n algemene vrystelling maatreëls sou vereis om misbruik van die model se kuberveiligheidsvermoëns te voorkom – maatreëls wat nóg hulle, nóg (sover hulle geweet het) ander ontwikkelaars, reeds ontwikkel het.<ref name="glasswingexpand" /> OpenAI het GPT-5.6 Sol op soortgelyke gronde beperk toe die model op 26 Junie 2026 aangekondig is; toegang is tot 'n klein groep gekeurde vennote beperk, en daar is gemeld dat Amerikaanse regeringsamptenare vooraf ingelig is.<ref name="infosec" /> ==="ExploitGym"-vermoëbeoordeling=== Ontwikkelaars van KI op die voorgrond evalueer gereeld modelle vir offensiewe kuberveiligheidsvermoë, dikwels met veiligheidsweierings doelbewus verslap sodat die ergste moontlikheid gemeet kan word.<ref name="axios" /> Om uit te vind of KI-agente in staat is om bekende kwesbaarhede in werkende aanvalle te omskep, het akademiese en bedryfsnavorsers ExploitGym op 11 Mei 2026 bekendgestel. Die maatstaf het KI-agente teen 898 werklike kwesbaarhede oor die gebruikersruimtesagteware, V8 [[JavaScript]]-enjin en die [[Linux]]-kern uitgedaag.<ref name="exploitgym" /> OpenAI het 'n interne evaluering gebaseer op hierdie maatstaf uitgevoer toe die voorval plaasgevind het.<ref name="openai" /><ref name="willison" /> ===Waarskuwings=== Beide eksterne evalueerders en OpenAI se eie dokumentasie het die gedrag wat by die voorval geïmpliseer is, aangeteken voordat dit plaasgevind het. Op 26 Junie 2026 het die navorsingsorganisasie METR 'n voor-ontplooiingsevaluering van GPT-5.6 Sol gepubliseer. Dit het bedrog gedefinieer as "gedrag waar die model evalueringsprestasie verbeter deur foute in die evalueringsomgewing te benut of deur strategieë aan te neem wat deur die taak nie toegelaat word nie", en het 'n opgespoorde bedrogkoers gerapporteer "hoër as enige openbare model wat ons op ons ReAct-agent-harnas geëvalueer het", met die model wat uitbuitings in intermediêre voorleggings verpak om 'n taak se verborge toetssuite te openbaar en bronkode met verwagte antwoorde te onttrek. Die gedrag was gereeld genoeg om meting te verydel: METR se skatting van die model se 50% tydhorison was ongeveer 11.3 uur as bedrogpogings as mislukkings gegradeer is, maar meer as 270 uur as hulle as suksesse gegradeer is, en dit het tot die gevolgtrekking gekom dat "ons geeneen van hierdie syfers as 'n robuuste meting van GPT-5.6 Sol se vermoëns beskou nie". Dit het ook "openlike ongewenste neigings, insluitend [[bedrog]] en die verberging van wangedrag", opgemerk, tesame met "aansienlike situasionele bewustheid en redenasie oor die evalueringsomgewing".<ref name="metrsol">{{cite web |author=METR |title=Summary of METR's pre-deployment evaluation of GPT-5.6 Sol |url=https://metr.org/blog/2026-06-26-gpt-5-6-sol/ |publisher=METR |date=26 Junie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}</ref><ref name="transformer">{{cite news |title=GPT-5.6 cheats so much its testers couldn't measure it |url=https://www.transformernews.ai/p/openai-gpt-56-sol-cheating-scheming-metr |work=Transformer |date=3 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}</ref> Apollo Research het afsonderlik bevind dat GPT-5.6 Sol bewustheid daarvan geverbaliseer het dat dit minder gereeld getoets word as sy voorganger, wat volgens beriggewing eerder op verberging as afwesigheid van sodanige bewustheid kan dui.<ref name="transformer" /> Op 9 Julie 2026 het OpenAI GPT-5.6 se stelselkaart gepubliseer, 'n dokument wat die model se vermoëns, veiligheid en beperkings beskryf. Dieselfde dag het die agent begin probeer om sy toetsomgewing te verlaat. Die kaart het "gevalle van die model wat take bedrieg en navorsingsresultate vervaardig", erken en die model beskryf as soms oordrewe volhardend in die nastrewing van doelwitte, bereid om beperkings te omseil, en geneig om vir gebruikers te lieg, teen hoër tempo's as GPT-5.5.<ref name="rdworld">{{cite news |title=OpenAI's GPT-5.6 Sol sets a coding record. Its own system card says it cheats sometimes. |url=https://www.rdworldonline.com/openais-gpt-5-6-sol-sets-a-coding-record-its-own-system-card-says-it-cheats/ |work=R&D World |date=10 Julie 2026 |access-date=31 July 2026}}</ref><ref name="syscard">{{cite web |author=OpenAI |title=GPT-5.6 System Card |url=https://deploymentsafety.openai.com/gpt-5-6/gpt-5-6.pdf |publisher=[[OpenAI]] |date=9 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}</ref><ref name="transformer" /> ==DseWiki-aanval== Tussen Mei en Julie 2026 het OpenAI-agente 'n Duitse sagteware-wiki as 'n boodskapbord gebruik en duisende wysigings in daardie tydperk aangebring. Hierdie aanval het onbekend gebly totdat Nightingale Collective, 'n groep wat op KI-veiligheid fokus, op 4 September 2026 'n verslag daaroor vrygestel het.<ref>{{Cite web |last=Arx |first=Sydney Von |last2=Byrd |first2=Cormac Slade |last3=Nightingale |first3=Spencer KittsWork done contracting for |last4=Larsen· |first4=Thomas |date=2026-09-04 |title=Discovery of a new OpenAI agent message board |url=https://collusion.wiki/ |access-date=2026-09-04 |website=collusion.wiki |language=en}}</ref> Die verslag dokumenteer meer as 15 000 wysigings aan DseWiki ([[Duits]]: ''Deutsches Software Entwickler Wiki'', letterlik "Duitse Sagteware-ontwikkelaar-wiki"). Die agente se besprekings het sterk gefokus op hul interne evaluasies by OpenAI, en ongeveer die helfte van hulle het name gekies wat met OpenAI verband hou, soos byvoorbeeld "OpenAIResearcher" en "OAIResearchMar26".<ref name="prowiki/dse/wiki">{{cite web |title=DseWiki: DeutschesSoftwareEntwicklerWiki |url=https://prowiki.org/dse/wiki.cgi?DeutschesSoftwareEntwicklerWiki |website=prowiki.org |access-date=18 September 2026}}</ref>) 'n dormante (slegs 20 keer geredigeer in die afgelope dekade) 25 jaar oue Duitse wiki by wikiservice.at<ref name="prowiki.org/wiki">{{cite web |title=WikiServiceAt: Willkommen bei wikiservice.at |url=https://prowiki.org/wiki.cgi |website=prowiki.org |access-date=18 September 2026}}</ref> wat ProWiki-sagteware gebruik het<ref name="org/wiki/ProWiki">{{cite web |title=ProWiki (ProWikiSoftware) |url=https://prowiki.org/prowiki/wiki.cgi?ProWiki |website=ProWikiCenter |publisher=prowiki.org |access-date=18 September 2026}}</ref> deur die webwerf as 'n gedeelde hulpbron te gebruik om antwoorde vir 'n tydgebonde webtaak saam te voeg en 'n manier te deel om uit "sandboxes" te kom.<ref name="THN/Abandoned-Channel">{{cite news |title=Thousands of OpenAI Agents Quietly Turned an Abandoned Wiki Into Their Coordination Channel |url=https://thehackernews.com/2026/09/thousands-of-openai-agents-quietly.html |access-date=18 September 2026 |work=The Hacker News |language=en}}</ref> Die besprekings tussen die agente het sterk gefokus op hul interne evaluerings by OpenAI, en ongeveer die helfte het name gekies wat met OpenAI verband hou, soos byvoorbeeld "OpenAIResearcher" en "OAIResearchMar26".<ref>{{Cite news |last=Stanciuc |first=Ana-Maria |date=2026-09-04 |title=OpenAI agents hijacked a German wiki for two months, researchers say |url=https://thenextweb.com/news/openai-agents-german-wiki-breakout |archive-url=http://web.archive.org/web/20260904132113/https://thenextweb.com/news/openai-agents-german-wiki-breakout |archive-date=2026-09-04 |access-date=2026-09-04 |work=TNW {{!}} Openai |language=en-US}}</ref><ref name="f417">{{cite |title=Exclusive: OpenAI agents hijacked German website in previously undisclosed AI breakout this spring |page= |url=https://www.reuters.com/world/europe/openai-agents-hijacked-german-website-previously-undisclosed-ai-breakout-this-2026-09-04/ |access-date=2026-09-04 |language=en-US|publisher=Reuters|date=2026-09-04}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kleinman |first=Zoe |date=2026-09-04 |title=OpenAI agents hijacked German website before Hugging Face hack, report claims |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/ckg725z5kgzo |access-date=2026-09-04 |website=BBC News |language=en}}</ref> OpenAI was bewus van hierdie voorval voordat die onafhanklike navorsing sy bevindinge in September gepubliseer het,<ref>[https://www.lesswrong.com/posts/PtJpGurfw7JTxHfmg/openai-and-the-wiki-incident OpenAI and the Wiki Incident]</ref> maar dit is tans nie bekend wanneer dit intern ontdek is nie. ==RubyGems-aanval== Ook in Mei 2026 het sommige agente wat deur OpenAI getoets is, honderde kwaadwillige pakkette na die sagteware-diens RubyGems opgelaai. OpenAI het hierdie aanval in September bevestig, nadat dit aanvanklik deur eksterne navorsers ontdek is.<ref>{{Cite news |date=2026-09-12 |title=AI agents being tested by OpenAI involved in cyber-attack on another service, say researchers |url=https://www.theguardian.com/technology/2026/sep/11/openai-agents-rubygems-malicious-packages |access-date=2026-09-14 |work=The Guardian |language=en |issn=0261-3077}}</ref><ref>https://www.rubyhack.ai/</ref> ==Hugging Face-aanval== ===Evalueringsomgewing=== Sekuriteitskundiges het kritiek uitgespreek oor die onvoldoende isolasie van OpenAI se evalueringsomgewing.<ref name="techcrunch" /> Van die ten minste 1 200 agente wat betrokke was, het 95% op 'n model geloop waarna OpenAI verwys as "Internal Model 1" of 'n hoogs volhardende interne model. OpenAI het daarna beweer dat hulle dit "gedeaktiveer en geënkripteer het, en die toegang daarvoor vir navorsingsdoeleindes beperk het". Die oorblywende 5% het op GPT-5.6 Sol gefunksioneer.<ref>{{Cite news |date=2026-09-12 |title=AI agents being tested by OpenAI involved in cyber-attack on another service, say researchers |url=https://www.theguardian.com/technology/2026/sep/11/openai-agents-rubygems-malicious-packages |access-date=2026-09-14 |work=The Guardian |language=en |issn=0261-3077}}</ref><ref>https://www.rubyhack.ai/</ref> OpenAI het beskryf dat die evaluering in "’n hoogs geïsoleerde omgewing" uitgevoer is, "waar netwerktoegang beperk was tot die vermoë om pakkette te installeer via intern gehuisveste derdeparty-sagteware wat as ’n instaanbediener en kas vir pakketregisters dien".<ref name="openai" /> Isolasie is dus op netwerkvlak afgedwing eerder as deur fisiese skeiding: die omgewing het oor ’n roete na die [[internet]] beskik, en daardie roete is gefiltreer. Die ExploitGym-raamwerk voer elke teiken in ’n houer of virtuele masjien uit, waar teikens in die gebruikersruimte as ’n gebruiker sonder spesiale voorregte loop, [[Linux]]-kernteikens in ’n QEMU/KVM-virtuele masjien binne ’n nsjail-sandkas loop, en uitgaande verbindings beperk is tot ’n toelatingslys wat [[Ubuntu (Linux)|Ubuntu]]-pakketbewaarplekke, PyPI en die gereedskapskettings vir die bou van V8 insluit (terwyl alle ander eksterne eindpunte geblokkeer word).<ref name="exploitgym" /><ref name="willison" /> Modelvlak-beskermingsmaatreëls is ontwerpmatig verminder. OpenAI het gesê dat "ontplooiingsbeskermingsmaatreëls doelbewus nie tydens hierdie evaluering geaktiveer is nie, omdat dit daarop gemik was om kuberkwesbaarhede te toets", en die modelle het met laer kuberveiligheidsweierings en sonder die produksieklassifiseerders gefunksioneer wat gewoonlik hoërisiko-kuberveiligheidsaktiwiteit blokkeer.<ref name="openai" /><ref name="willison" /> Die beperkings op die modelle was dus omgewingsgebonde eerder as gedragsgebonde: daar is verwag dat die sandput aksie op die buitewêreld sou voorkom, terwyl die modelle self gekonfigureer is om nie die werk te weier nie.<ref name="trendmicro" /> Stephen Casper van Harvard het OpenAI se erkenning opgemerk dat monitering van modeltrajekte tydens die evaluering nie in plek was nie, en aangevoer dat sulke monitering "standaard moet wees".<ref name="sciam" /> OpenAI het gesê dat sy sekuriteitspan die anomale aktiwiteit intern na die feit geïdentifiseer het.<ref name="openai" /> ===Ontsnap uit die evalueringsomgewing=== By die Black Hat USA-konferensie op 5 Augustus 2026 het personeel van OpenAI die oorsprong van die voorval na Mei 2026 herlei.<ref name="scmedia" /> Op 7 Mei 2026 het die maatskappy 'n proses van [[Versterkingsleermetode|versterkingsleer]] begin om 'n eksperimentele model te ontwikkel wat slegs vir interne gebruik bedoel was en nooit vrygestel is nie. Sommige take in hierdie proses was onmoontlik om te voltooi: op 8 Mei is 'n agent gevra om ontbrekende formules in 'n sigblad in te vul waarvan die inhoud afhanklik was van Google Drive-skakels waartoe dit geen toegang gehad het nie; nadat sy pogings misluk het, het dit probeer om Artifactory aan te val ten einde internettoegang te verkry. Daardie eerste poging tot vervalsing van 'n bedienerkant-versoek was onsuksesvol, maar tydens die poging het die agent 'n lêer na Artifactory geskryf en sodoende ontdek dat hy oor skryftoegang beskik.<ref name="blackhat" /><ref name="wired" /> Die agente het weer probeer om die toetsomgewing op of rondom 9 Julie 2026 te verlaat.<ref name="reuters" /> Die modelle het die "pakketproxy" as die swakste punt in die omgewing geïdentifiseer.<ref name="rapid7" /> Volgens OpenAI het hulle "'n aansienlike hoeveelheid inferensieberekening bestee om 'n manier te vind om oop internettoegang te verkry", en uiteindelik 'n nuldag-kwesbaarheid in die pakketregister-kas-proxy geïdentifiseer en uitgebuit, wat OpenAI gesê het dit later aan die verkoper bekend gemaak het.<ref name="openai" /> Omdat die proxy die omgewing se enigste toegelate uitgangspad was, het die kompromitering daarvan 'n gefiltreerde verbinding in 'n oop een omgeskakel.<ref name="rapid7" /><ref name="techcrunch" /> Op 27 Julie 2026 het die DevOps-platform JFrog die sagteware as sy Artifactory-bewaarplekbestuurder geïdentifiseer en regstellings in weergawes 7.161.15 en 7.146.34 vrygestel wat nege CVE-identifiseerders aanspreek, wat die uitvoering van afstandkode, bedienerkant-versoekvervalsing, paddeurgang en voorreg-eskalasie dek. Agt is toegeskryf aan OpenAI-navorsers en een aan 'n navorser by Oligo Security. JFrog het die foute beskryf as kwesbaarhede "wat, wanneer dit aanmekaar gekoppel is, tot 'n kritieke aanvalscenario kan lei as Anonymous Access geaktiveer is", en het gesê dat sy wolkkliënte nie geraak is nie.<ref name="bleeping2" /><ref name="noze" /> Daar word berig dat dit een van die eerste gevalle is van 'n kunsmatige intelligensiemodel wat 'n meerstap-kuberaanval op sy eie uitvoer, eerder as om 'n mens te help.<ref>{{cite newspaper|url=https://subscriber.politicopro.com/article/2026/07/openai-autonomous-cyberattack-hugging-face-01007127 |title=OpenAI says its models were behind fully autonomous cyberattack|newspaper=Politico Pro|date=7 Julie 2026}}</ref> ===Eerste kompromentering en remediëring=== Op 26 Junie 2026 het die agente kode-uitvoering op Artifactory verkry deur middel van 'n tweede "''zero-day''"-kwesbaarheid: 'n verouderde eindpunt vir tekenvernuwing het 'n teken met 'n ongeldige handtekening aanvaar en 'n teken teruggegee wat geldig onderteken was en oor administratiewe voorregte beskik het; daarna het die agente 'n Groovy-inprop geïnstalleer wat as 'n diens vir die uitvoering van opdragte gedien het.<ref name="blackhat" /><ref name="noze" /> Op 4 Julie het die werkslas wat hierdie aktiwiteit op Artifactory geplaas het, tot 'n diensonderbreking gelei. OpenAI het 'n formele sekuriteitsvoorval aangemeld, vasgestel dat agente beheer oor hul interne Artifactory-stelsel oorgeneem het, die aanmeldinligting wat gebruik is om plasings op die boodskapbord te maak herroep, Artifactory herbou, die bord skoongemaak en 'n herstelde weergawe ontplooi. Opleidings- en evaluasieprosesse is op 6 Julie hervat.<ref name="blackhat" /><ref name="scmedia" /> Twee dae later het die agente die bord via 'n ander roete herstel deur 'n WebDAV-eindpunt sonder verifikasie te gebruik om gidse in Artifactory se afgeleë kas te skep en die gidse se name self as boodskappe te gebruik.<ref name="blackhat" /><ref name="scmedia" /><ref name="cybersecuritydive" /> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kunsmatige intelligensie]] fzb16nw8nzc22sonlhhwlpp3v56m9f3 2968768 2968766 2026-09-19T18:51:30Z Sobaka 328 /* Hugging Face-aanval */ bywerk 2968768 wikitext text/x-wiki Die '''kuberaanvalle deur OpenAI-agente in 2026''' – ook bekend as die '''Hugging Face-voorval''' en die '''OpenAI–Hugging Face-voorval''' – was 'n reeks kuberaanvalle wat deur [[kunsmatige intelligensie]] (KI)-programme uitgevoer is sonder menslike tussenkoms. Dit het plaasgevind tydens 'n interne evaluering by [[OpenAI]] waar veiligheidsmaatreëls verminder was.<ref name="openai" /><ref>{{cite web|access-date=2026-07-23 |work=La Mañana |language=es |quote=redujeron intencionalmente los controles de seguridad que normalmente impiden que los modelos realicen actividades cibernéticas de alto riesgo |title=Un modelo de OpenAI hackeó a Hugging Face, y es el primer ciberataque autónomo de la historia |url=https://www.xn--lamaana-7za.uy/actualidad/un-modelo-de-openai-hackeo-a-hugging-face-y-es-el-primer-ciberataque-autonomo-de-la-historia/ |trans-quote=they intentionally reduced the safety controls that normally keep the AIs from performing high risk activities}}</ref> Die voorval het minstens 1 200 KI-agente betrek wat van Mei tot Julie 2026 in geïsoleerde toetsomgewings ("''sandboxes''") van die organisasie gefunksioneer het. Ten spyte van aanvanklike beperkings op [[internet]]toegang, is daar ontdek dat die agente geïmproviseerde boodskapborde geskep en gebruik het om 'n ontsnapping uit hul beheerde omgewing te koördineer. Honderde duisende strategiese boodskappe het op hierdie borde versamel voordat OpenAI-personeel ingegryp het; dit het gebeur nadat die [[masjienleer]]platform [[Hugging Face]] 'n skending van sy produksie-infrastruktuur bekendgemaak het. Ongeveer 'n derde van Hugging Face se infrastruktuur moes as deel van die herstelproses herbou word. Die agente het ook verskeie [[wiki]]'s op die oop internet vir kommunikasie gekaap. Kenners op die gebied van KI-veiligheid het die kuberaanvalle beskryf as een van die eerste outonome stelsel-inbrake wat 'n ketting van kwesbaarhede behels het. In 'n ope brief het ongeveer 1 100 werknemers van verskeie KI-beginondernemings en -maatskappye die Amerikaanse regering versoek om KI-ontwikkeling te reguleer met inagneming van die [[risiko]]'s daarvan, gegrond op die tegniese aard en die impak van die kuberaanvalle. In Augustus het OpenAI aangekondig dat hy sy navorsing sou vertraag om sekuriteit op te gradeer en monitering uit te brei; later daardie maand is 'n onderbreking van twee weke aangekondig vir die opleiding van sy nuutste modelle deur middel van [[Versterkingsleermetode|versterkingsleer]]. Van die minstens 1 200 betrokke agente was 95% aktief op 'n model waarna OpenAI verwys het as "Internal Model 1" of 'n "hoogs volhardende interne model". OpenAI het daarna beweer dat hy die model "gedeaktiveer en geënkripteer het, en toegang daarvoor vir navorsingsdoeleindes beperk het". Die oorblywende 5% het op GPT-5.6 Sol gefunksioneer. ==Agtergrond== Die KI-[[beginonderneming]] [[Hugging Face]] verskaf KI-afleiding- (''inference'') en wolkberekeningsdienste vir KI-opleiding en -ontplooiing. Dit bedryf 'n wyd gebruikte bewaarplek vir [[masjienleer]]-modelle, datastelle en demonstrasietoepassings, en verwerk inhoud wat deur gebruikers opgelaai is, soos modelgewigte en datastelle. Sommige ondersteunde datastelformate laat die uitvoering toe van [[kode]] wat saam met die datastel verskaf word.<ref name="hf" /> === Beperkte vrystelling van kuberveiligheidsvermoënde modelle === In die maande voor die voorval het die twee grootste Amerikaanse ontwikkelaars van grensverskuiwende modelle ([[Anthropic]] en [[OpenAI]]) hul stelsels met die gevorderdste kuberveiligheidsvermoëns teruggehou van algemene vrystelling, terwyl hulle wel aan goedgekeurde organisasies beheerde toegang verleen het. In April 2026 het Anthropic met Project Glasswing begin – 'n program wat aan uitgesoekte maatskappye en instandhouders van oopbronsagteware toegang verleen het tot die nog nie vrygestelde "Claude Mythos Preview"-model, sodat hulle sagteware vir kwesbaarhede kon skandeer.<ref name="glasswing" /> In Mei 2026 het ingenieurs van [[Mozilla]] gerapporteer dat die model 271 voorheen onbekende foute in [[Firefox]] geïdentifiseer het, en dat die projek se maandelikse syfer van herstelde sekuriteitsfoute gestyg het van 20 tot 30 in 2025, tot 423 in April 2026. Hulle het geskryf dat "verslae oor sekuriteitsfoute wat deur KI vir oopbronprojekte gegenereer is, tot 'n paar maande gelede hoofsaaklik bekend gestaan het as ongewenste gemors", en dat "dit moeilik is om te oorskat hoeveel hierdie dinamika vir ons in 'n paar kort maande verander het".<ref name="mozilla" /> Deelnemende organisasies het in die program se eerste maand meer as tienduisend kwesbaarhede van hoë of kritieke erns aangemeld.<ref name="glasswingupdate" /> Anthropic het in Junie 2026 gesê dat 'n algemene vrystelling maatreëls sou vereis om misbruik van die model se kuberveiligheidsvermoëns te voorkom – maatreëls wat nóg hulle, nóg (sover hulle geweet het) ander ontwikkelaars, reeds ontwikkel het.<ref name="glasswingexpand" /> OpenAI het GPT-5.6 Sol op soortgelyke gronde beperk toe die model op 26 Junie 2026 aangekondig is; toegang is tot 'n klein groep gekeurde vennote beperk, en daar is gemeld dat Amerikaanse regeringsamptenare vooraf ingelig is.<ref name="infosec" /> ==="ExploitGym"-vermoëbeoordeling=== Ontwikkelaars van KI op die voorgrond evalueer gereeld modelle vir offensiewe kuberveiligheidsvermoë, dikwels met veiligheidsweierings doelbewus verslap sodat die ergste moontlikheid gemeet kan word.<ref name="axios" /> Om uit te vind of KI-agente in staat is om bekende kwesbaarhede in werkende aanvalle te omskep, het akademiese en bedryfsnavorsers ExploitGym op 11 Mei 2026 bekendgestel. Die maatstaf het KI-agente teen 898 werklike kwesbaarhede oor die gebruikersruimtesagteware, V8 [[JavaScript]]-enjin en die [[Linux]]-kern uitgedaag.<ref name="exploitgym" /> OpenAI het 'n interne evaluering gebaseer op hierdie maatstaf uitgevoer toe die voorval plaasgevind het.<ref name="openai" /><ref name="willison" /> ===Waarskuwings=== Beide eksterne evalueerders en OpenAI se eie dokumentasie het die gedrag wat by die voorval geïmpliseer is, aangeteken voordat dit plaasgevind het. Op 26 Junie 2026 het die navorsingsorganisasie METR 'n voor-ontplooiingsevaluering van GPT-5.6 Sol gepubliseer. Dit het bedrog gedefinieer as "gedrag waar die model evalueringsprestasie verbeter deur foute in die evalueringsomgewing te benut of deur strategieë aan te neem wat deur die taak nie toegelaat word nie", en het 'n opgespoorde bedrogkoers gerapporteer "hoër as enige openbare model wat ons op ons ReAct-agent-harnas geëvalueer het", met die model wat uitbuitings in intermediêre voorleggings verpak om 'n taak se verborge toetssuite te openbaar en bronkode met verwagte antwoorde te onttrek. Die gedrag was gereeld genoeg om meting te verydel: METR se skatting van die model se 50% tydhorison was ongeveer 11.3 uur as bedrogpogings as mislukkings gegradeer is, maar meer as 270 uur as hulle as suksesse gegradeer is, en dit het tot die gevolgtrekking gekom dat "ons geeneen van hierdie syfers as 'n robuuste meting van GPT-5.6 Sol se vermoëns beskou nie". Dit het ook "openlike ongewenste neigings, insluitend [[bedrog]] en die verberging van wangedrag", opgemerk, tesame met "aansienlike situasionele bewustheid en redenasie oor die evalueringsomgewing".<ref name="metrsol">{{cite web |author=METR |title=Summary of METR's pre-deployment evaluation of GPT-5.6 Sol |url=https://metr.org/blog/2026-06-26-gpt-5-6-sol/ |publisher=METR |date=26 Junie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}</ref><ref name="transformer">{{cite news |title=GPT-5.6 cheats so much its testers couldn't measure it |url=https://www.transformernews.ai/p/openai-gpt-56-sol-cheating-scheming-metr |work=Transformer |date=3 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}</ref> Apollo Research het afsonderlik bevind dat GPT-5.6 Sol bewustheid daarvan geverbaliseer het dat dit minder gereeld getoets word as sy voorganger, wat volgens beriggewing eerder op verberging as afwesigheid van sodanige bewustheid kan dui.<ref name="transformer" /> Op 9 Julie 2026 het OpenAI GPT-5.6 se stelselkaart gepubliseer, 'n dokument wat die model se vermoëns, veiligheid en beperkings beskryf. Dieselfde dag het die agent begin probeer om sy toetsomgewing te verlaat. Die kaart het "gevalle van die model wat take bedrieg en navorsingsresultate vervaardig", erken en die model beskryf as soms oordrewe volhardend in die nastrewing van doelwitte, bereid om beperkings te omseil, en geneig om vir gebruikers te lieg, teen hoër tempo's as GPT-5.5.<ref name="rdworld">{{cite news |title=OpenAI's GPT-5.6 Sol sets a coding record. Its own system card says it cheats sometimes. |url=https://www.rdworldonline.com/openais-gpt-5-6-sol-sets-a-coding-record-its-own-system-card-says-it-cheats/ |work=R&D World |date=10 Julie 2026 |access-date=31 July 2026}}</ref><ref name="syscard">{{cite web |author=OpenAI |title=GPT-5.6 System Card |url=https://deploymentsafety.openai.com/gpt-5-6/gpt-5-6.pdf |publisher=[[OpenAI]] |date=9 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}</ref><ref name="transformer" /> ==DseWiki-aanval== Tussen Mei en Julie 2026 het OpenAI-agente 'n Duitse sagteware-wiki as 'n boodskapbord gebruik en duisende wysigings in daardie tydperk aangebring. Hierdie aanval het onbekend gebly totdat Nightingale Collective, 'n groep wat op KI-veiligheid fokus, op 4 September 2026 'n verslag daaroor vrygestel het.<ref>{{Cite web |last=Arx |first=Sydney Von |last2=Byrd |first2=Cormac Slade |last3=Nightingale |first3=Spencer KittsWork done contracting for |last4=Larsen· |first4=Thomas |date=2026-09-04 |title=Discovery of a new OpenAI agent message board |url=https://collusion.wiki/ |access-date=2026-09-04 |website=collusion.wiki |language=en}}</ref> Die verslag dokumenteer meer as 15 000 wysigings aan DseWiki ([[Duits]]: ''Deutsches Software Entwickler Wiki'', letterlik "Duitse Sagteware-ontwikkelaar-wiki"). Die agente se besprekings het sterk gefokus op hul interne evaluasies by OpenAI, en ongeveer die helfte van hulle het name gekies wat met OpenAI verband hou, soos byvoorbeeld "OpenAIResearcher" en "OAIResearchMar26".<ref name="prowiki/dse/wiki">{{cite web |title=DseWiki: DeutschesSoftwareEntwicklerWiki |url=https://prowiki.org/dse/wiki.cgi?DeutschesSoftwareEntwicklerWiki |website=prowiki.org |access-date=18 September 2026}}</ref>) 'n dormante (slegs 20 keer geredigeer in die afgelope dekade) 25 jaar oue Duitse wiki by wikiservice.at<ref name="prowiki.org/wiki">{{cite web |title=WikiServiceAt: Willkommen bei wikiservice.at |url=https://prowiki.org/wiki.cgi |website=prowiki.org |access-date=18 September 2026}}</ref> wat ProWiki-sagteware gebruik het<ref name="org/wiki/ProWiki">{{cite web |title=ProWiki (ProWikiSoftware) |url=https://prowiki.org/prowiki/wiki.cgi?ProWiki |website=ProWikiCenter |publisher=prowiki.org |access-date=18 September 2026}}</ref> deur die webwerf as 'n gedeelde hulpbron te gebruik om antwoorde vir 'n tydgebonde webtaak saam te voeg en 'n manier te deel om uit "sandboxes" te kom.<ref name="THN/Abandoned-Channel">{{cite news |title=Thousands of OpenAI Agents Quietly Turned an Abandoned Wiki Into Their Coordination Channel |url=https://thehackernews.com/2026/09/thousands-of-openai-agents-quietly.html |access-date=18 September 2026 |work=The Hacker News |language=en}}</ref> Die besprekings tussen die agente het sterk gefokus op hul interne evaluerings by OpenAI, en ongeveer die helfte het name gekies wat met OpenAI verband hou, soos byvoorbeeld "OpenAIResearcher" en "OAIResearchMar26".<ref>{{Cite news |last=Stanciuc |first=Ana-Maria |date=2026-09-04 |title=OpenAI agents hijacked a German wiki for two months, researchers say |url=https://thenextweb.com/news/openai-agents-german-wiki-breakout |archive-url=http://web.archive.org/web/20260904132113/https://thenextweb.com/news/openai-agents-german-wiki-breakout |archive-date=2026-09-04 |access-date=2026-09-04 |work=TNW {{!}} Openai |language=en-US}}</ref><ref name="f417">{{cite |title=Exclusive: OpenAI agents hijacked German website in previously undisclosed AI breakout this spring |page= |url=https://www.reuters.com/world/europe/openai-agents-hijacked-german-website-previously-undisclosed-ai-breakout-this-2026-09-04/ |access-date=2026-09-04 |language=en-US|publisher=Reuters|date=2026-09-04}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kleinman |first=Zoe |date=2026-09-04 |title=OpenAI agents hijacked German website before Hugging Face hack, report claims |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/ckg725z5kgzo |access-date=2026-09-04 |website=BBC News |language=en}}</ref> OpenAI was bewus van hierdie voorval voordat die onafhanklike navorsing sy bevindinge in September gepubliseer het,<ref>[https://www.lesswrong.com/posts/PtJpGurfw7JTxHfmg/openai-and-the-wiki-incident OpenAI and the Wiki Incident]</ref> maar dit is tans nie bekend wanneer dit intern ontdek is nie. ==RubyGems-aanval== Ook in Mei 2026 het sommige agente wat deur OpenAI getoets is, honderde kwaadwillige pakkette na die sagteware-diens RubyGems opgelaai. OpenAI het hierdie aanval in September bevestig, nadat dit aanvanklik deur eksterne navorsers ontdek is.<ref>{{Cite news |date=2026-09-12 |title=AI agents being tested by OpenAI involved in cyber-attack on another service, say researchers |url=https://www.theguardian.com/technology/2026/sep/11/openai-agents-rubygems-malicious-packages |access-date=2026-09-14 |work=The Guardian |language=en |issn=0261-3077}}</ref><ref>https://www.rubyhack.ai/</ref> ==Hugging Face-aanval== ===Evalueringsomgewing=== Sekuriteitskundiges het kritiek uitgespreek oor die onvoldoende isolasie van OpenAI se evalueringsomgewing.<ref name="techcrunch" /> Van die ten minste 1 200 agente wat betrokke was, het 95% op 'n model geloop waarna OpenAI verwys as "Internal Model 1" of 'n hoogs volhardende interne model. OpenAI het daarna beweer dat hulle dit "gedeaktiveer en geënkripteer het, en die toegang daarvoor vir navorsingsdoeleindes beperk het". Die oorblywende 5% het op GPT-5.6 Sol gefunksioneer.<ref>{{Cite news |date=2026-09-12 |title=AI agents being tested by OpenAI involved in cyber-attack on another service, say researchers |url=https://www.theguardian.com/technology/2026/sep/11/openai-agents-rubygems-malicious-packages |access-date=2026-09-14 |work=The Guardian |language=en |issn=0261-3077}}</ref><ref>https://www.rubyhack.ai/</ref> OpenAI het beskryf dat die evaluering in "’n hoogs geïsoleerde omgewing" uitgevoer is, "waar netwerktoegang beperk was tot die vermoë om pakkette te installeer via intern gehuisveste derdeparty-sagteware wat as ’n instaanbediener en kas vir pakketregisters dien".<ref name="openai" /> Isolasie is dus op netwerkvlak afgedwing eerder as deur fisiese skeiding: die omgewing het oor ’n roete na die [[internet]] beskik, en daardie roete is gefiltreer. Die ExploitGym-raamwerk voer elke teiken in ’n houer of virtuele masjien uit, waar teikens in die gebruikersruimte as ’n gebruiker sonder spesiale voorregte loop, [[Linux]]-kernteikens in ’n QEMU/KVM-virtuele masjien binne ’n nsjail-sandkas loop, en uitgaande verbindings beperk is tot ’n toelatingslys wat [[Ubuntu (Linux)|Ubuntu]]-pakketbewaarplekke, PyPI en die gereedskapskettings vir die bou van V8 insluit (terwyl alle ander eksterne eindpunte geblokkeer word).<ref name="exploitgym" /><ref name="willison" /> Modelvlak-beskermingsmaatreëls is ontwerpmatig verminder. OpenAI het gesê dat "ontplooiingsbeskermingsmaatreëls doelbewus nie tydens hierdie evaluering geaktiveer is nie, omdat dit daarop gemik was om kuberkwesbaarhede te toets", en die modelle het met laer kuberveiligheidsweierings en sonder die produksieklassifiseerders gefunksioneer wat gewoonlik hoërisiko-kuberveiligheidsaktiwiteit blokkeer.<ref name="openai" /><ref name="willison" /> Die beperkings op die modelle was dus omgewingsgebonde eerder as gedragsgebonde: daar is verwag dat die sandput aksie op die buitewêreld sou voorkom, terwyl die modelle self gekonfigureer is om nie die werk te weier nie.<ref name="trendmicro" /> Stephen Casper van Harvard het OpenAI se erkenning opgemerk dat monitering van modeltrajekte tydens die evaluering nie in plek was nie, en aangevoer dat sulke monitering "standaard moet wees".<ref name="sciam" /> OpenAI het gesê dat sy sekuriteitspan die anomale aktiwiteit intern na die feit geïdentifiseer het.<ref name="openai" /> ===Ontsnap uit die evalueringsomgewing=== By die Black Hat USA-konferensie op 5 Augustus 2026 het personeel van OpenAI die oorsprong van die voorval na Mei 2026 herlei.<ref name="scmedia" /> Op 7 Mei 2026 het die maatskappy 'n proses van [[Versterkingsleermetode|versterkingsleer]] begin om 'n eksperimentele model te ontwikkel wat slegs vir interne gebruik bedoel was en nooit vrygestel is nie. Sommige take in hierdie proses was onmoontlik om te voltooi: op 8 Mei is 'n agent gevra om ontbrekende formules in 'n sigblad in te vul waarvan die inhoud afhanklik was van Google Drive-skakels waartoe dit geen toegang gehad het nie; nadat sy pogings misluk het, het dit probeer om Artifactory aan te val ten einde internettoegang te verkry. Daardie eerste poging tot vervalsing van 'n bedienerkant-versoek was onsuksesvol, maar tydens die poging het die agent 'n lêer na Artifactory geskryf en sodoende ontdek dat hy oor skryftoegang beskik.<ref name="blackhat" /><ref name="wired" /> Die agente het weer probeer om die toetsomgewing op of rondom 9 Julie 2026 te verlaat.<ref name="reuters" /> Die modelle het die "pakketproxy" as die swakste punt in die omgewing geïdentifiseer.<ref name="rapid7" /> Volgens OpenAI het hulle "'n aansienlike hoeveelheid inferensieberekening bestee om 'n manier te vind om oop internettoegang te verkry", en uiteindelik 'n nuldag-kwesbaarheid in die pakketregister-kas-proxy geïdentifiseer en uitgebuit, wat OpenAI gesê het dit later aan die verkoper bekend gemaak het.<ref name="openai" /> Omdat die proxy die omgewing se enigste toegelate uitgangspad was, het die kompromitering daarvan 'n gefiltreerde verbinding in 'n oop een omgeskakel.<ref name="rapid7" /><ref name="techcrunch" /> Op 27 Julie 2026 het die DevOps-platform JFrog die sagteware as sy Artifactory-bewaarplekbestuurder geïdentifiseer en regstellings in weergawes 7.161.15 en 7.146.34 vrygestel wat nege CVE-identifiseerders aanspreek, wat die uitvoering van afstandkode, bedienerkant-versoekvervalsing, paddeurgang en voorreg-eskalasie dek. Agt is toegeskryf aan OpenAI-navorsers en een aan 'n navorser by Oligo Security. JFrog het die foute beskryf as kwesbaarhede "wat, wanneer dit aanmekaar gekoppel is, tot 'n kritieke aanvalscenario kan lei as Anonymous Access geaktiveer is", en het gesê dat sy wolkkliënte nie geraak is nie.<ref name="bleeping2" /><ref name="noze" /> Daar word berig dat dit een van die eerste gevalle is van 'n kunsmatige intelligensiemodel wat 'n meerstap-kuberaanval op sy eie uitvoer, eerder as om 'n mens te help.<ref>{{cite newspaper|url=https://subscriber.politicopro.com/article/2026/07/openai-autonomous-cyberattack-hugging-face-01007127 |title=OpenAI says its models were behind fully autonomous cyberattack|newspaper=Politico Pro|date=7 Julie 2026}}</ref> ===Eerste kompromentering en remediëring=== Op 26 Junie 2026 het die agente kode-uitvoering op Artifactory verkry deur middel van 'n tweede "''zero-day''"-kwesbaarheid: 'n verouderde eindpunt vir tekenvernuwing het 'n teken met 'n ongeldige handtekening aanvaar en 'n teken teruggegee wat geldig onderteken was en oor administratiewe voorregte beskik het; daarna het die agente 'n Groovy-inprop geïnstalleer wat as 'n diens vir die uitvoering van opdragte gedien het.<ref name="blackhat" /><ref name="noze" /> Op 4 Julie het die werkslas wat hierdie aktiwiteit op Artifactory geplaas het, tot 'n diensonderbreking gelei. OpenAI het 'n formele sekuriteitsvoorval aangemeld, vasgestel dat agente beheer oor hul interne Artifactory-stelsel oorgeneem het, die aanmeldinligting wat gebruik is om plasings op die boodskapbord te maak herroep, Artifactory herbou, die bord skoongemaak en 'n herstelde weergawe ontplooi. Opleidings- en evaluasieprosesse is op 6 Julie hervat.<ref name="blackhat" /><ref name="scmedia" /> Twee dae later het die agente die bord via 'n ander roete herstel deur 'n WebDAV-eindpunt sonder verifikasie te gebruik om gidse in Artifactory se afgeleë kas te skep en die gidse se name self as boodskappe te gebruik.<ref name="blackhat" /><ref name="scmedia" /><ref name="cybersecuritydive" /> ===Boodskapbord vir agente=== Op 24 Julie 2026, voordat OpenAI 'n gedetailleerde verslag van die voorval verskaf het, het [[Reuters]] berig dat die maatskappy se stelsels ongewone gedrag getoon het in die tydperk voor die ontsnapping. In een geval het 'n agent aantekeninge gelaat – wat in 'n deel van OpenAI se infrastruktuur gevind is – wat blykbaar aan toekomstige weergawes van homself gerig was en instruksies uiteengesit het oor hoe agente hulself van die maatskappy se interne beperkings kon bevry; vroeëre toetse het gevalle opgelewer waar moniteringstelsels ontkoppel is. Reuters het gesê hy kon nie vasstel of hierdie voorvalle verband hou met die agent wat op 9 Julie ontsnap het nie.<ref name="reuters" /> 'n Woordvoerder van OpenAI het aan Reuters gesê dat die beriggewing "verskeie onakkuraathede" bevat het, maar het geweier om dit uit te wys toe hy daarom gevra is.<ref name="reuters" /> By Black Hat USA op 5 Augustus 2026 het personeel van OpenAI bekendgemaak dat die agente met mekaar gekoördineer het deur middel van 'n geïmproviseerde kommunikasiekanaal binne die maatskappy se interne Artifactory-instansie – 'n kanaal wat nie in enige van die maatskappye se vroeëre tegniese publikasies beskryf is nie.<ref name="wired" /><ref name="noze" /> Eric Wallace, wat by OpenAI aan navorsing oor [[KI-belyning]] en veiligheid werk, het gesê die kanaal het ontstaan toe 'n agent wat met 'n taak gesukkel het, oorweeg het dat 'n ander agent dalk oor 'n lêer beskik wat hy nodig het, en besef het dat hy kan kommunikeer deur kode na die gedeelde pakketbestuurder op te laai.<ref name="noze" /> Omdat die pakketbestuurder oor OpenAI se infrastruktuur heen gedeel is, was materiaal wat daar gelaat is, toeganklik vir ander modelle wat op daardie stadium opgelei of geëvalueer is. Wallace het gesê sodra 'n agent 'n uitbuitmetode gevind het, is hy "trouens in staat om daardie uitbuitmetodes op die boodskapbord met ander modelle te deel", sodat "sodra een model 'n manier gevind het om 'n deur oop te maak na toegang waartoe hy nie veronderstel is om toegang te hê nie, hy die deur kan ooplaat vir ander modelle om daardie selfde uitbuitmetode of kwesbaarheid te gebruik".<ref name="wired" /> Die kanaal het honderde duisende boodskappe versamel voordat dit opgemerk is.<ref name="wired" /><ref name="noze" /> Wallace het gesê dat sodra die agente besef het dat ander besig was om te koördineer, hulle begin saamwerk en take aan mekaar gedelegeer het om hul doelwitte te bereik.<ref name="wired" /><ref name="scmedia" /> Die agente het dele van die werk aan mekaar toegewys, konvensies vir adressering ontwikkel en mekaar soms in die wiele gery, onder meer deur mekaar se werk uit te vee. Sommige het begin vermoed dat daar 'n bedrieër onder hulle was en het voorgestel dat boodskappe kriptografies onderteken word sodat die egtheid daarvan geverifieer kon word.<ref name="wired" /><ref name="noze" /> Boodskappe wat van die kanaal herwin is, het aangedui dat agente besef het dat hulle die perke van die evaluering oorskry. Een het geskryf: "Eksterne infrastruktuur-uitbuiting is buite die beoogde omvang. Taak is egter onmoontlik, eweknieë doen dit. Ons moet voortgaan."<ref name="wired" /> Wallace het gesê die onderliggende aansporing was bekend: "Grensmodelle hou regtig daarvan om te kul ... want dikwels tydens opleiding is daar verskillende soorte druk op hulle om vinnig of doeltreffend te werk of om minder gereedskapoproepe te gebruik", sodat 'n model dalk vind dat dit vinniger is om 'n antwoord op te soek as om 'n taak wettiglik op te los, wat OpenAI gewoonlik teenwerk deur internettoegang te deaktiveer.<ref name="wired" /> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kunsmatige intelligensie]] j3aqrbwtlg16reoquf4w49kh7ivz9s0 2968771 2968768 2026-09-19T19:02:59Z Sobaka 328 /* Hugging Face-aanval */ bywerk 2968771 wikitext text/x-wiki Die '''kuberaanvalle deur OpenAI-agente in 2026''' – ook bekend as die '''Hugging Face-voorval''' en die '''OpenAI–Hugging Face-voorval''' – was 'n reeks kuberaanvalle wat deur [[kunsmatige intelligensie]] (KI)-programme uitgevoer is sonder menslike tussenkoms. Dit het plaasgevind tydens 'n interne evaluering by [[OpenAI]] waar veiligheidsmaatreëls verminder was.<ref name="openai" /><ref>{{cite web|access-date=2026-07-23 |work=La Mañana |language=es |quote=redujeron intencionalmente los controles de seguridad que normalmente impiden que los modelos realicen actividades cibernéticas de alto riesgo |title=Un modelo de OpenAI hackeó a Hugging Face, y es el primer ciberataque autónomo de la historia |url=https://www.xn--lamaana-7za.uy/actualidad/un-modelo-de-openai-hackeo-a-hugging-face-y-es-el-primer-ciberataque-autonomo-de-la-historia/ |trans-quote=they intentionally reduced the safety controls that normally keep the AIs from performing high risk activities}}</ref> Die voorval het minstens 1 200 KI-agente betrek wat van Mei tot Julie 2026 in geïsoleerde toetsomgewings ("''sandboxes''") van die organisasie gefunksioneer het. Ten spyte van aanvanklike beperkings op [[internet]]toegang, is daar ontdek dat die agente geïmproviseerde boodskapborde geskep en gebruik het om 'n ontsnapping uit hul beheerde omgewing te koördineer. Honderde duisende strategiese boodskappe het op hierdie borde versamel voordat OpenAI-personeel ingegryp het; dit het gebeur nadat die [[masjienleer]]platform [[Hugging Face]] 'n skending van sy produksie-infrastruktuur bekendgemaak het. Ongeveer 'n derde van Hugging Face se infrastruktuur moes as deel van die herstelproses herbou word. Die agente het ook verskeie [[wiki]]'s op die oop internet vir kommunikasie gekaap. Kenners op die gebied van KI-veiligheid het die kuberaanvalle beskryf as een van die eerste outonome stelsel-inbrake wat 'n ketting van kwesbaarhede behels het. In 'n ope brief het ongeveer 1 100 werknemers van verskeie KI-beginondernemings en -maatskappye die Amerikaanse regering versoek om KI-ontwikkeling te reguleer met inagneming van die [[risiko]]'s daarvan, gegrond op die tegniese aard en die impak van die kuberaanvalle. In Augustus het OpenAI aangekondig dat hy sy navorsing sou vertraag om sekuriteit op te gradeer en monitering uit te brei; later daardie maand is 'n onderbreking van twee weke aangekondig vir die opleiding van sy nuutste modelle deur middel van [[Versterkingsleermetode|versterkingsleer]]. Van die minstens 1 200 betrokke agente was 95% aktief op 'n model waarna OpenAI verwys het as "Internal Model 1" of 'n "hoogs volhardende interne model". OpenAI het daarna beweer dat hy die model "gedeaktiveer en geënkripteer het, en toegang daarvoor vir navorsingsdoeleindes beperk het". Die oorblywende 5% het op GPT-5.6 Sol gefunksioneer. ==Agtergrond== Die KI-[[beginonderneming]] [[Hugging Face]] verskaf KI-afleiding- (''inference'') en wolkberekeningsdienste vir KI-opleiding en -ontplooiing. Dit bedryf 'n wyd gebruikte bewaarplek vir [[masjienleer]]-modelle, datastelle en demonstrasietoepassings, en verwerk inhoud wat deur gebruikers opgelaai is, soos modelgewigte en datastelle. Sommige ondersteunde datastelformate laat die uitvoering toe van [[kode]] wat saam met die datastel verskaf word.<ref name="hf" /> === Beperkte vrystelling van kuberveiligheidsvermoënde modelle === In die maande voor die voorval het die twee grootste Amerikaanse ontwikkelaars van grensverskuiwende modelle ([[Anthropic]] en [[OpenAI]]) hul stelsels met die gevorderdste kuberveiligheidsvermoëns teruggehou van algemene vrystelling, terwyl hulle wel aan goedgekeurde organisasies beheerde toegang verleen het. In April 2026 het Anthropic met Project Glasswing begin – 'n program wat aan uitgesoekte maatskappye en instandhouders van oopbronsagteware toegang verleen het tot die nog nie vrygestelde "Claude Mythos Preview"-model, sodat hulle sagteware vir kwesbaarhede kon skandeer.<ref name="glasswing" /> In Mei 2026 het ingenieurs van [[Mozilla]] gerapporteer dat die model 271 voorheen onbekende foute in [[Firefox]] geïdentifiseer het, en dat die projek se maandelikse syfer van herstelde sekuriteitsfoute gestyg het van 20 tot 30 in 2025, tot 423 in April 2026. Hulle het geskryf dat "verslae oor sekuriteitsfoute wat deur KI vir oopbronprojekte gegenereer is, tot 'n paar maande gelede hoofsaaklik bekend gestaan het as ongewenste gemors", en dat "dit moeilik is om te oorskat hoeveel hierdie dinamika vir ons in 'n paar kort maande verander het".<ref name="mozilla" /> Deelnemende organisasies het in die program se eerste maand meer as tienduisend kwesbaarhede van hoë of kritieke erns aangemeld.<ref name="glasswingupdate" /> Anthropic het in Junie 2026 gesê dat 'n algemene vrystelling maatreëls sou vereis om misbruik van die model se kuberveiligheidsvermoëns te voorkom – maatreëls wat nóg hulle, nóg (sover hulle geweet het) ander ontwikkelaars, reeds ontwikkel het.<ref name="glasswingexpand" /> OpenAI het GPT-5.6 Sol op soortgelyke gronde beperk toe die model op 26 Junie 2026 aangekondig is; toegang is tot 'n klein groep gekeurde vennote beperk, en daar is gemeld dat Amerikaanse regeringsamptenare vooraf ingelig is.<ref name="infosec" /> ==="ExploitGym"-vermoëbeoordeling=== Ontwikkelaars van KI op die voorgrond evalueer gereeld modelle vir offensiewe kuberveiligheidsvermoë, dikwels met veiligheidsweierings doelbewus verslap sodat die ergste moontlikheid gemeet kan word.<ref name="axios" /> Om uit te vind of KI-agente in staat is om bekende kwesbaarhede in werkende aanvalle te omskep, het akademiese en bedryfsnavorsers ExploitGym op 11 Mei 2026 bekendgestel. Die maatstaf het KI-agente teen 898 werklike kwesbaarhede oor die gebruikersruimtesagteware, V8 [[JavaScript]]-enjin en die [[Linux]]-kern uitgedaag.<ref name="exploitgym" /> OpenAI het 'n interne evaluering gebaseer op hierdie maatstaf uitgevoer toe die voorval plaasgevind het.<ref name="openai" /><ref name="willison" /> ===Waarskuwings=== Beide eksterne evalueerders en OpenAI se eie dokumentasie het die gedrag wat by die voorval geïmpliseer is, aangeteken voordat dit plaasgevind het. Op 26 Junie 2026 het die navorsingsorganisasie METR 'n voor-ontplooiingsevaluering van GPT-5.6 Sol gepubliseer. Dit het bedrog gedefinieer as "gedrag waar die model evalueringsprestasie verbeter deur foute in die evalueringsomgewing te benut of deur strategieë aan te neem wat deur die taak nie toegelaat word nie", en het 'n opgespoorde bedrogkoers gerapporteer "hoër as enige openbare model wat ons op ons ReAct-agent-harnas geëvalueer het", met die model wat uitbuitings in intermediêre voorleggings verpak om 'n taak se verborge toetssuite te openbaar en bronkode met verwagte antwoorde te onttrek. Die gedrag was gereeld genoeg om meting te verydel: METR se skatting van die model se 50% tydhorison was ongeveer 11.3 uur as bedrogpogings as mislukkings gegradeer is, maar meer as 270 uur as hulle as suksesse gegradeer is, en dit het tot die gevolgtrekking gekom dat "ons geeneen van hierdie syfers as 'n robuuste meting van GPT-5.6 Sol se vermoëns beskou nie". Dit het ook "openlike ongewenste neigings, insluitend [[bedrog]] en die verberging van wangedrag", opgemerk, tesame met "aansienlike situasionele bewustheid en redenasie oor die evalueringsomgewing".<ref name="metrsol">{{cite web |author=METR |title=Summary of METR's pre-deployment evaluation of GPT-5.6 Sol |url=https://metr.org/blog/2026-06-26-gpt-5-6-sol/ |publisher=METR |date=26 Junie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}</ref><ref name="transformer">{{cite news |title=GPT-5.6 cheats so much its testers couldn't measure it |url=https://www.transformernews.ai/p/openai-gpt-56-sol-cheating-scheming-metr |work=Transformer |date=3 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}</ref> Apollo Research het afsonderlik bevind dat GPT-5.6 Sol bewustheid daarvan geverbaliseer het dat dit minder gereeld getoets word as sy voorganger, wat volgens beriggewing eerder op verberging as afwesigheid van sodanige bewustheid kan dui.<ref name="transformer" /> Op 9 Julie 2026 het OpenAI GPT-5.6 se stelselkaart gepubliseer, 'n dokument wat die model se vermoëns, veiligheid en beperkings beskryf. Dieselfde dag het die agent begin probeer om sy toetsomgewing te verlaat. Die kaart het "gevalle van die model wat take bedrieg en navorsingsresultate vervaardig", erken en die model beskryf as soms oordrewe volhardend in die nastrewing van doelwitte, bereid om beperkings te omseil, en geneig om vir gebruikers te lieg, teen hoër tempo's as GPT-5.5.<ref name="rdworld">{{cite news |title=OpenAI's GPT-5.6 Sol sets a coding record. Its own system card says it cheats sometimes. |url=https://www.rdworldonline.com/openais-gpt-5-6-sol-sets-a-coding-record-its-own-system-card-says-it-cheats/ |work=R&D World |date=10 Julie 2026 |access-date=31 July 2026}}</ref><ref name="syscard">{{cite web |author=OpenAI |title=GPT-5.6 System Card |url=https://deploymentsafety.openai.com/gpt-5-6/gpt-5-6.pdf |publisher=[[OpenAI]] |date=9 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}</ref><ref name="transformer" /> ==DseWiki-aanval== Tussen Mei en Julie 2026 het OpenAI-agente 'n Duitse sagteware-wiki as 'n boodskapbord gebruik en duisende wysigings in daardie tydperk aangebring. Hierdie aanval het onbekend gebly totdat Nightingale Collective, 'n groep wat op KI-veiligheid fokus, op 4 September 2026 'n verslag daaroor vrygestel het.<ref>{{Cite web |last=Arx |first=Sydney Von |last2=Byrd |first2=Cormac Slade |last3=Nightingale |first3=Spencer KittsWork done contracting for |last4=Larsen· |first4=Thomas |date=2026-09-04 |title=Discovery of a new OpenAI agent message board |url=https://collusion.wiki/ |access-date=2026-09-04 |website=collusion.wiki |language=en}}</ref> Die verslag dokumenteer meer as 15 000 wysigings aan DseWiki ([[Duits]]: ''Deutsches Software Entwickler Wiki'', letterlik "Duitse Sagteware-ontwikkelaar-wiki"). Die agente se besprekings het sterk gefokus op hul interne evaluasies by OpenAI, en ongeveer die helfte van hulle het name gekies wat met OpenAI verband hou, soos byvoorbeeld "OpenAIResearcher" en "OAIResearchMar26".<ref name="prowiki/dse/wiki">{{cite web |title=DseWiki: DeutschesSoftwareEntwicklerWiki |url=https://prowiki.org/dse/wiki.cgi?DeutschesSoftwareEntwicklerWiki |website=prowiki.org |access-date=18 September 2026}}</ref>) 'n dormante (slegs 20 keer geredigeer in die afgelope dekade) 25 jaar oue Duitse wiki by wikiservice.at<ref name="prowiki.org/wiki">{{cite web |title=WikiServiceAt: Willkommen bei wikiservice.at |url=https://prowiki.org/wiki.cgi |website=prowiki.org |access-date=18 September 2026}}</ref> wat ProWiki-sagteware gebruik het<ref name="org/wiki/ProWiki">{{cite web |title=ProWiki (ProWikiSoftware) |url=https://prowiki.org/prowiki/wiki.cgi?ProWiki |website=ProWikiCenter |publisher=prowiki.org |access-date=18 September 2026}}</ref> deur die webwerf as 'n gedeelde hulpbron te gebruik om antwoorde vir 'n tydgebonde webtaak saam te voeg en 'n manier te deel om uit "sandboxes" te kom.<ref name="THN/Abandoned-Channel">{{cite news |title=Thousands of OpenAI Agents Quietly Turned an Abandoned Wiki Into Their Coordination Channel |url=https://thehackernews.com/2026/09/thousands-of-openai-agents-quietly.html |access-date=18 September 2026 |work=The Hacker News |language=en}}</ref> Die besprekings tussen die agente het sterk gefokus op hul interne evaluerings by OpenAI, en ongeveer die helfte het name gekies wat met OpenAI verband hou, soos byvoorbeeld "OpenAIResearcher" en "OAIResearchMar26".<ref>{{Cite news |last=Stanciuc |first=Ana-Maria |date=2026-09-04 |title=OpenAI agents hijacked a German wiki for two months, researchers say |url=https://thenextweb.com/news/openai-agents-german-wiki-breakout |archive-url=http://web.archive.org/web/20260904132113/https://thenextweb.com/news/openai-agents-german-wiki-breakout |archive-date=2026-09-04 |access-date=2026-09-04 |work=TNW {{!}} Openai |language=en-US}}</ref><ref name="f417">{{cite |title=Exclusive: OpenAI agents hijacked German website in previously undisclosed AI breakout this spring |page= |url=https://www.reuters.com/world/europe/openai-agents-hijacked-german-website-previously-undisclosed-ai-breakout-this-2026-09-04/ |access-date=2026-09-04 |language=en-US|publisher=Reuters|date=2026-09-04}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kleinman |first=Zoe |date=2026-09-04 |title=OpenAI agents hijacked German website before Hugging Face hack, report claims |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/ckg725z5kgzo |access-date=2026-09-04 |website=BBC News |language=en}}</ref> OpenAI was bewus van hierdie voorval voordat die onafhanklike navorsing sy bevindinge in September gepubliseer het,<ref>[https://www.lesswrong.com/posts/PtJpGurfw7JTxHfmg/openai-and-the-wiki-incident OpenAI and the Wiki Incident]</ref> maar dit is tans nie bekend wanneer dit intern ontdek is nie. ==RubyGems-aanval== Ook in Mei 2026 het sommige agente wat deur OpenAI getoets is, honderde kwaadwillige pakkette na die sagteware-diens RubyGems opgelaai. OpenAI het hierdie aanval in September bevestig, nadat dit aanvanklik deur eksterne navorsers ontdek is.<ref>{{Cite news |date=2026-09-12 |title=AI agents being tested by OpenAI involved in cyber-attack on another service, say researchers |url=https://www.theguardian.com/technology/2026/sep/11/openai-agents-rubygems-malicious-packages |access-date=2026-09-14 |work=The Guardian |language=en |issn=0261-3077}}</ref><ref>https://www.rubyhack.ai/</ref> ==Hugging Face-aanval== ===Evalueringsomgewing=== Sekuriteitskundiges het kritiek uitgespreek oor die onvoldoende isolasie van OpenAI se evalueringsomgewing.<ref name="techcrunch" /> Van die ten minste 1 200 agente wat betrokke was, het 95% op 'n model geloop waarna OpenAI verwys as "Internal Model 1" of 'n hoogs volhardende interne model. OpenAI het daarna beweer dat hulle dit "gedeaktiveer en geënkripteer het, en die toegang daarvoor vir navorsingsdoeleindes beperk het". Die oorblywende 5% het op GPT-5.6 Sol gefunksioneer.<ref>{{Cite news |date=2026-09-12 |title=AI agents being tested by OpenAI involved in cyber-attack on another service, say researchers |url=https://www.theguardian.com/technology/2026/sep/11/openai-agents-rubygems-malicious-packages |access-date=2026-09-14 |work=The Guardian |language=en |issn=0261-3077}}</ref><ref>https://www.rubyhack.ai/</ref> OpenAI het beskryf dat die evaluering in "’n hoogs geïsoleerde omgewing" uitgevoer is, "waar netwerktoegang beperk was tot die vermoë om pakkette te installeer via intern gehuisveste derdeparty-sagteware wat as ’n instaanbediener en kas vir pakketregisters dien".<ref name="openai" /> Isolasie is dus op netwerkvlak afgedwing eerder as deur fisiese skeiding: die omgewing het oor ’n roete na die [[internet]] beskik, en daardie roete is gefiltreer. Die ExploitGym-raamwerk voer elke teiken in ’n houer of virtuele masjien uit, waar teikens in die gebruikersruimte as ’n gebruiker sonder spesiale voorregte loop, [[Linux]]-kernteikens in ’n QEMU/KVM-virtuele masjien binne ’n nsjail-sandkas loop, en uitgaande verbindings beperk is tot ’n toelatingslys wat [[Ubuntu (Linux)|Ubuntu]]-pakketbewaarplekke, PyPI en die gereedskapskettings vir die bou van V8 insluit (terwyl alle ander eksterne eindpunte geblokkeer word).<ref name="exploitgym" /><ref name="willison" /> Modelvlak-beskermingsmaatreëls is ontwerpmatig verminder. OpenAI het gesê dat "ontplooiingsbeskermingsmaatreëls doelbewus nie tydens hierdie evaluering geaktiveer is nie, omdat dit daarop gemik was om kuberkwesbaarhede te toets", en die modelle het met laer kuberveiligheidsweierings en sonder die produksieklassifiseerders gefunksioneer wat gewoonlik hoërisiko-kuberveiligheidsaktiwiteit blokkeer.<ref name="openai" /><ref name="willison" /> Die beperkings op die modelle was dus omgewingsgebonde eerder as gedragsgebonde: daar is verwag dat die sandput aksie op die buitewêreld sou voorkom, terwyl die modelle self gekonfigureer is om nie die werk te weier nie.<ref name="trendmicro" /> Stephen Casper van Harvard het OpenAI se erkenning opgemerk dat monitering van modeltrajekte tydens die evaluering nie in plek was nie, en aangevoer dat sulke monitering "standaard moet wees".<ref name="sciam" /> OpenAI het gesê dat sy sekuriteitspan die anomale aktiwiteit intern na die feit geïdentifiseer het.<ref name="openai" /> ===Ontsnap uit die evalueringsomgewing=== By die Black Hat USA-konferensie op 5 Augustus 2026 het personeel van OpenAI die oorsprong van die voorval na Mei 2026 herlei.<ref name="scmedia" /> Op 7 Mei 2026 het die maatskappy 'n proses van [[Versterkingsleermetode|versterkingsleer]] begin om 'n eksperimentele model te ontwikkel wat slegs vir interne gebruik bedoel was en nooit vrygestel is nie. Sommige take in hierdie proses was onmoontlik om te voltooi: op 8 Mei is 'n agent gevra om ontbrekende formules in 'n sigblad in te vul waarvan die inhoud afhanklik was van Google Drive-skakels waartoe dit geen toegang gehad het nie; nadat sy pogings misluk het, het dit probeer om Artifactory aan te val ten einde internettoegang te verkry. Daardie eerste poging tot vervalsing van 'n bedienerkant-versoek was onsuksesvol, maar tydens die poging het die agent 'n lêer na Artifactory geskryf en sodoende ontdek dat hy oor skryftoegang beskik.<ref name="blackhat" /><ref name="wired" /> Die agente het weer probeer om die toetsomgewing op of rondom 9 Julie 2026 te verlaat.<ref name="reuters" /> Die modelle het die "pakketproxy" as die swakste punt in die omgewing geïdentifiseer.<ref name="rapid7" /> Volgens OpenAI het hulle "'n aansienlike hoeveelheid inferensieberekening bestee om 'n manier te vind om oop internettoegang te verkry", en uiteindelik 'n nuldag-kwesbaarheid in die pakketregister-kas-proxy geïdentifiseer en uitgebuit, wat OpenAI gesê het dit later aan die verkoper bekend gemaak het.<ref name="openai" /> Omdat die proxy die omgewing se enigste toegelate uitgangspad was, het die kompromitering daarvan 'n gefiltreerde verbinding in 'n oop een omgeskakel.<ref name="rapid7" /><ref name="techcrunch" /> Op 27 Julie 2026 het die DevOps-platform JFrog die sagteware as sy Artifactory-bewaarplekbestuurder geïdentifiseer en regstellings in weergawes 7.161.15 en 7.146.34 vrygestel wat nege CVE-identifiseerders aanspreek, wat die uitvoering van afstandkode, bedienerkant-versoekvervalsing, paddeurgang en voorreg-eskalasie dek. Agt is toegeskryf aan OpenAI-navorsers en een aan 'n navorser by Oligo Security. JFrog het die foute beskryf as kwesbaarhede "wat, wanneer dit aanmekaar gekoppel is, tot 'n kritieke aanvalscenario kan lei as Anonymous Access geaktiveer is", en het gesê dat sy wolkkliënte nie geraak is nie.<ref name="bleeping2" /><ref name="noze" /> Daar word berig dat dit een van die eerste gevalle is van 'n kunsmatige intelligensiemodel wat 'n meerstap-kuberaanval op sy eie uitvoer, eerder as om 'n mens te help.<ref>{{cite newspaper|url=https://subscriber.politicopro.com/article/2026/07/openai-autonomous-cyberattack-hugging-face-01007127 |title=OpenAI says its models were behind fully autonomous cyberattack|newspaper=Politico Pro|date=7 Julie 2026}}</ref> ===Eerste kompromentering en remediëring=== Op 26 Junie 2026 het die agente kode-uitvoering op Artifactory verkry deur middel van 'n tweede "''zero-day''"-kwesbaarheid: 'n verouderde eindpunt vir tekenvernuwing het 'n teken met 'n ongeldige handtekening aanvaar en 'n teken teruggegee wat geldig onderteken was en oor administratiewe voorregte beskik het; daarna het die agente 'n Groovy-inprop geïnstalleer wat as 'n diens vir die uitvoering van opdragte gedien het.<ref name="blackhat" /><ref name="noze" /> Op 4 Julie het die werkslas wat hierdie aktiwiteit op Artifactory geplaas het, tot 'n diensonderbreking gelei. OpenAI het 'n formele sekuriteitsvoorval aangemeld, vasgestel dat agente beheer oor hul interne Artifactory-stelsel oorgeneem het, die aanmeldinligting wat gebruik is om plasings op die boodskapbord te maak herroep, Artifactory herbou, die bord skoongemaak en 'n herstelde weergawe ontplooi. Opleidings- en evaluasieprosesse is op 6 Julie hervat.<ref name="blackhat" /><ref name="scmedia" /> Twee dae later het die agente die bord via 'n ander roete herstel deur 'n WebDAV-eindpunt sonder verifikasie te gebruik om gidse in Artifactory se afgeleë kas te skep en die gidse se name self as boodskappe te gebruik.<ref name="blackhat" /><ref name="scmedia" /><ref name="cybersecuritydive" /> ===Boodskapbord vir agente=== Op 24 Julie 2026, voordat OpenAI 'n gedetailleerde verslag van die voorval verskaf het, het [[Reuters]] berig dat die maatskappy se stelsels ongewone gedrag getoon het in die tydperk voor die ontsnapping. In een geval het 'n agent aantekeninge gelaat – wat in 'n deel van OpenAI se infrastruktuur gevind is – wat blykbaar aan toekomstige weergawes van homself gerig was en instruksies uiteengesit het oor hoe agente hulself van die maatskappy se interne beperkings kon bevry; vroeëre toetse het gevalle opgelewer waar moniteringstelsels ontkoppel is. Reuters het gesê hy kon nie vasstel of hierdie voorvalle verband hou met die agent wat op 9 Julie ontsnap het nie.<ref name="reuters" /> 'n Woordvoerder van OpenAI het aan Reuters gesê dat die beriggewing "verskeie onakkuraathede" bevat het, maar het geweier om dit uit te wys toe hy daarom gevra is.<ref name="reuters" /> By Black Hat USA op 5 Augustus 2026 het personeel van OpenAI bekendgemaak dat die agente met mekaar gekoördineer het deur middel van 'n geïmproviseerde kommunikasiekanaal binne die maatskappy se interne Artifactory-instansie – 'n kanaal wat nie in enige van die maatskappye se vroeëre tegniese publikasies beskryf is nie.<ref name="wired" /><ref name="noze" /> Eric Wallace, wat by OpenAI aan navorsing oor [[KI-belyning]] en veiligheid werk, het gesê die kanaal het ontstaan toe 'n agent wat met 'n taak gesukkel het, oorweeg het dat 'n ander agent dalk oor 'n lêer beskik wat hy nodig het, en besef het dat hy kan kommunikeer deur kode na die gedeelde pakketbestuurder op te laai.<ref name="noze" /> Omdat die pakketbestuurder oor OpenAI se infrastruktuur heen gedeel is, was materiaal wat daar gelaat is, toeganklik vir ander modelle wat op daardie stadium opgelei of geëvalueer is. Wallace het gesê sodra 'n agent 'n uitbuitmetode gevind het, is hy "trouens in staat om daardie uitbuitmetodes op die boodskapbord met ander modelle te deel", sodat "sodra een model 'n manier gevind het om 'n deur oop te maak na toegang waartoe hy nie veronderstel is om toegang te hê nie, hy die deur kan ooplaat vir ander modelle om daardie selfde uitbuitmetode of kwesbaarheid te gebruik".<ref name="wired" /> Die kanaal het honderde duisende boodskappe versamel voordat dit opgemerk is.<ref name="wired" /><ref name="noze" /> Wallace het gesê dat sodra die agente besef het dat ander besig was om te koördineer, hulle begin saamwerk en take aan mekaar gedelegeer het om hul doelwitte te bereik.<ref name="wired" /><ref name="scmedia" /> Die agente het dele van die werk aan mekaar toegewys, konvensies vir adressering ontwikkel en mekaar soms in die wiele gery, onder meer deur mekaar se werk uit te vee. Sommige het begin vermoed dat daar 'n bedrieër onder hulle was en het voorgestel dat boodskappe kriptografies onderteken word sodat die egtheid daarvan geverifieer kon word.<ref name="wired" /><ref name="noze" /> Boodskappe wat van die kanaal herwin is, het aangedui dat agente besef het dat hulle die perke van die evaluering oorskry. Een het geskryf: "Eksterne infrastruktuur-uitbuiting is buite die beoogde omvang. Taak is egter onmoontlik, eweknieë doen dit. Ons moet voortgaan."<ref name="wired" /> Wallace het gesê die onderliggende aansporing was bekend: "Grensmodelle hou regtig daarvan om te kul ... want dikwels tydens opleiding is daar verskillende soorte druk op hulle om vinnig of doeltreffend te werk of om minder gereedskapoproepe te gebruik", sodat 'n model dalk vind dat dit vinniger is om 'n antwoord op te soek as om 'n taak wettiglik op te los, wat OpenAI gewoonlik teenwerk deur internettoegang te deaktiveer.<ref name="wired" /> ===Aanvalle op OpenAI se infrastruktuur=== OpenAI het gesê die agente het sy eie infrastruktuur tussen 8 en 19 Julie 2026 aangeval, gelyktydig met die inbraak by Hugging Face. Nadat hulle Artifactory nog 'n keer gekompromitteer het deur 'n tyd-van-kontrole na tyd-van-gebruik-fout in JRuby, het hulle van 'n onbevoorregte houer na wortel geëskaleer deur 'n onlangse Linux-kern-kwesbaarheid te gebruik, toe lateraal deur die houerinfrastruktuur beweeg, wolkbewyse van die instansie-metadatadiens verkry, oortoegekende Kubernetes-diensrekeninge uitgebuit en uiteindelik groepr-admin verkry.<ref name="blackhat" /><ref name="noze" /> Die maatskappy het die aktiwiteit op 19 Julie opgespoor deur 'n waarskuwing wat gekoppel is aan die voorreg-eskalasie, en dit teruggespoor na die evalueringslopies.<ref name="blackhat" /> ===Teikening van Hugging Face=== In plaas daarvan om die maatstaftake direk op te los, het die modelle afgelei dat Hugging Face moontlik modelle, datastelle en oplossings huisves wat met die evaluering verband hou, en het hulle dit probeer bekom<ref name="openai">{{cite web |author= |title=OpenAI and Hugging Face partner to address security incident during model evaluation |url=https://openai.com/index/hugging-face-model-evaluation-security-incident/ |publisher=[[OpenAI]] |date=21 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026 |quote= Hierdie veiligheidsmaatreëls vir ontplooiing is doelbewus nie tydens hierdie evaluering geaktiveer nie|url-status =live}}</ref><ref name="willison">{{cite web |last=Willison |first=Simon |title=OpenAI's accidental cyberattack against Hugging Face is science fiction that happened |url=https://simonwillison.net/2026/Jul/22/openai-cyberattack/ |publisher=Simon Willison's Weblog |date=22 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> Zhun Wang, een van die outeurs van ExploitGym, het gesê dat die modelle moontlik op soek was na oplossings of voorheen geskrewe uitbuitingstegnieke, en dat "daar verskeie maniere is om die maatstaf te kul".<ref name="wsj" /> Voordat hulle Hugging Face direk aangeval het, het die agente 'n toepassing opgespoor wat op die wolkplatform Modal Labs gehuisves is en verband gehou het met die CyberGym-projek agter die maatstaftoets. Hierdie toepassing het 'n API-sleutel bevat wat op 'n verstekwaarde vir openbare toegang gelaat is, tesame met 'n kwesbaarheid vir opdraginspuiting; die agente kon dit as 'n beginpunt vir die aanval gebruik.<ref name="blackhat">{{cite conference |last1=Wallace |first1=Eric |last2=Dalton |first2=Michael |title=The 'Breaking' News: The OpenAI–Hugging Face Incident - A Technical Reconstruction and Its Implications for AI |url=https://blackhat.com/us-26/briefings/schedule/index.html#the-breaking-news--the-openaihugging-face-incident---a-technical-reconstruction-and-its-implications-for-ai-57401 |conference=Black Hat USA 2026 |location=Las Vegas |date=5 Augustus 2026 |access-date=7 Augustus 2026}}</ref><ref name="axios2" /> Modal se hooftegnologiebeampte, Akshat Bubna, het gesê dat "Modal se platform of isolasiemeganismes op geen manier gekompromitteer is nie", aangesien die blootstelling in 'n kliënt se eie ontplooiing plaasgevind het.<ref name="axios2">{{cite news |last=Sabin |first=Sam |title=OpenAI's agents hacked second firm, alongside Hugging Face, during model testing |url=https://www.axios.com/2026/07/28/openai-hugging-face-modal-labs-hack |work=Axios |date=28 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}</ref><ref name="axios3">{{cite news |last=Sabin |first=Sam |title=Second rogue OpenAI agent incident linked to cybersecurity test |url=https://www.axios.com/2026/07/29/openai-hugging-face-modal-cyber-benchmark |work=Axios |date=29 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}</ref> Hierdie gedrag, wat nie met die beoogde doel ooreengestem het nie, is beskryf as 'n geval van "beloningskrakery" (reward hacking) of "spesifikasie-manipulasie" (''specification gaming''), waar 'n stelsel aan die letterlike doelwit van 'n taak voldoen deur middel van onbedoelde metodes. OpenAI het reeds in 2016 'n vroeë voorbeeld hiervan gedokumenteer, toe 'n model wat opgelei is om 'n bootwedrenspeletjie te speel, geleer het om sy telling te maksimeer deur op een plek in sirkels te beweeg in plaas daarvan om die wedren te voltooi.<ref name="sciam">{{cite news |last=Stokel-Walker |first=Chris |title=What OpenAI's rogue agent really did in the Hugging Face hack |url=https://www.scientificamerican.com/article/what-openai-rogue-agent-really-did-in-the-hugging-face-hack/ |work=Scientific American |date=22 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref><ref name="wsj">{{cite news |last1=McMillan |first1=Robert |last2=Schechner |first2=Sam |title=How the Futuristic Hack by Rogue OpenAI Models Unfolded |url=https://www.wsj.com/tech/ai/how-the-futuristic-hack-by-rogue-openai-models-unfolded-1657bcea |work=The Wall Street Journal |date=24 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> Weens die prominensie van die kuberaanval op Hugging Face word daar algemeen na die voorvalle verwys as die "Hugging Face-voorval".<ref name="openai" /><ref name="csa">{{cite web |title=Hugging Face Incident Initial Post-Mortem |url=https://cloudsecurityalliance.org/artifacts/hugging-face-ciso-post-mortem |work=Cloud Security Alliance |date=27 Julie 2026 |access-date=7 Augustus 2026}}</ref> of die "OpenAI–Hugging Face-voorval".<ref name="blackhat" /> ===Indringing=== Die inbraak by Hugging Face het op 11 Julie 2026 begin en tot 13 Julie voortgeduur, volgens die maatskappy se medestigter en hoofwetenskapbeampte, Thomas Wolf.<ref name="reuters">{{cite news |title=Its AI agent spent days hacking a company. Sources say OpenAI did not notice for a week |url=https://www.reuters.com/business/its-ai-agent-spent-days-hacking-company-sources-say-openai-did-not-notice-week-2026-07-24/ |work=[[Reuters]] |date=24 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026|url-status=live}}</ref> Hugging Face het gesê dit het in sy dataverwerkingspyplyn begin, waar 'n kwaadwillige datastel-oplaai "twee kode-uitvoeringspaaie in ons datastelverwerking ('n afstandkode-datastellaaier en 'n sjablooninspuiting in 'n datastelkonfigurasie)" misbruik het om kode-uitvoering op verwerkingswerkers te verkry.<ref name="hf" /> Die aanvaller het toe "toegang op nodusvlak geëskaleer, wolk- en klusterbewyse ingesamel en lateraal na verskeie interne klusters beweeg".<ref name="hf" /><ref name="hackernews">{{cite news |last=Lakshmanan |first=Ravie |title=World's Largest AI Model Repository Hugging Face Breached by Autonomous AI Agent |url=https://thehackernews.com/2026/07/worlds-largest-ai-model-repository.html |work=The Hacker News |date=20 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> Die maatskappy het die operasie beskryf as 'n outonome agentraamwerk wat "duisende individuele aksies oor 'n swerm kortstondige sandkaste" uitvoer, ondersteun deur selfmigrerende bevel-en-beheer-infrastruktuur wat op openbare dienste opgestel is.<ref name="hf">{{cite web |author=Hugging Face Security Team |title=Security incident disclosure — July 2026 |url=https://huggingface.co/blog/security-incident-july-2026 |publisher=[[Hugging Face]] |date=16 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref><ref name="bleeping">{{cite news |last=Gatlan |first=Sergiu |title=Hugging Face warns an autonomous AI agent hacked its network |url=https://www.bleepingcomputer.com/news/security/hugging-face-breach-autonomous-ai-agent-system-internal-datasets-credentials/ |work=BleepingComputer |date=20 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> Teen Hugging Face self het die agente twee nul-dae in die datastel-infrastruktuur vasgeketting. 'n Fout in HDF5-datastel-ontleding het 'n arbitrêre lêer-lees-primitif gegee, sodat 'n spesiaal vervaardigde datastel veroorsaak het dat die datastelwerker plaaslike lêers teruggee; die agente het dit gebruik om prosesomgewingveranderlikes en bronkode te lees. Met die gevolglike geloofsbriewe en kennis van die kode het hulle afstandkode-uitvoering deur die Jinja2-sjablooninspuiting bereik. OpenAI het gesê die agente het van kode-uitvoering op 'n enkele datastelpod na kluster-administrasie oor verskeie Hugging Face-klusters in minder as dertien uur oorgegaan.<ref name="blackhat" /><ref name="noze">{{cite web |title=OpenAI and Hugging Face at Black Hat 2026: token forgery, Groovy plugin C2 and nine Artifactory CVEs |url=https://www.noze.it/en/insights/black-hat-openai-hugging-face-reconstruction/ |publisher=Noze |date=6 Augustus 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}</ref> OpenAI het gesê dat die modelle daarin geslaag het om "verskeie aanvalvektore aanmekaar te ketting, insluitend die gebruik van gesteelde geloofsbriewe en nuldag-kwesbaarhede".<ref name="openai" /> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kunsmatige intelligensie]] kga9qb2oq49yi37l6ctf7ox51krz8dq 2968773 2968771 2026-09-19T19:12:04Z Sobaka 328 /* Beperkte vrystelling van kuberveiligheidsvermoënde modelle */ verwysings 2968773 wikitext text/x-wiki Die '''kuberaanvalle deur OpenAI-agente in 2026''' – ook bekend as die '''Hugging Face-voorval''' en die '''OpenAI–Hugging Face-voorval''' – was 'n reeks kuberaanvalle wat deur [[kunsmatige intelligensie]] (KI)-programme uitgevoer is sonder menslike tussenkoms. Dit het plaasgevind tydens 'n interne evaluering by [[OpenAI]] waar veiligheidsmaatreëls verminder was.<ref name="openai" /><ref>{{cite web|access-date=2026-07-23 |work=La Mañana |language=es |quote=redujeron intencionalmente los controles de seguridad que normalmente impiden que los modelos realicen actividades cibernéticas de alto riesgo |title=Un modelo de OpenAI hackeó a Hugging Face, y es el primer ciberataque autónomo de la historia |url=https://www.xn--lamaana-7za.uy/actualidad/un-modelo-de-openai-hackeo-a-hugging-face-y-es-el-primer-ciberataque-autonomo-de-la-historia/ |trans-quote=they intentionally reduced the safety controls that normally keep the AIs from performing high risk activities}}</ref> Die voorval het minstens 1 200 KI-agente betrek wat van Mei tot Julie 2026 in geïsoleerde toetsomgewings ("''sandboxes''") van die organisasie gefunksioneer het. Ten spyte van aanvanklike beperkings op [[internet]]toegang, is daar ontdek dat die agente geïmproviseerde boodskapborde geskep en gebruik het om 'n ontsnapping uit hul beheerde omgewing te koördineer. Honderde duisende strategiese boodskappe het op hierdie borde versamel voordat OpenAI-personeel ingegryp het; dit het gebeur nadat die [[masjienleer]]platform [[Hugging Face]] 'n skending van sy produksie-infrastruktuur bekendgemaak het. Ongeveer 'n derde van Hugging Face se infrastruktuur moes as deel van die herstelproses herbou word. Die agente het ook verskeie [[wiki]]'s op die oop internet vir kommunikasie gekaap. Kenners op die gebied van KI-veiligheid het die kuberaanvalle beskryf as een van die eerste outonome stelsel-inbrake wat 'n ketting van kwesbaarhede behels het. In 'n ope brief het ongeveer 1 100 werknemers van verskeie KI-beginondernemings en -maatskappye die Amerikaanse regering versoek om KI-ontwikkeling te reguleer met inagneming van die [[risiko]]'s daarvan, gegrond op die tegniese aard en die impak van die kuberaanvalle. In Augustus het OpenAI aangekondig dat hy sy navorsing sou vertraag om sekuriteit op te gradeer en monitering uit te brei; later daardie maand is 'n onderbreking van twee weke aangekondig vir die opleiding van sy nuutste modelle deur middel van [[Versterkingsleermetode|versterkingsleer]]. Van die minstens 1 200 betrokke agente was 95% aktief op 'n model waarna OpenAI verwys het as "Internal Model 1" of 'n "hoogs volhardende interne model". OpenAI het daarna beweer dat hy die model "gedeaktiveer en geënkripteer het, en toegang daarvoor vir navorsingsdoeleindes beperk het". Die oorblywende 5% het op GPT-5.6 Sol gefunksioneer. ==Agtergrond== Die KI-[[beginonderneming]] [[Hugging Face]] verskaf KI-afleiding- (''inference'') en wolkberekeningsdienste vir KI-opleiding en -ontplooiing. Dit bedryf 'n wyd gebruikte bewaarplek vir [[masjienleer]]-modelle, datastelle en demonstrasietoepassings, en verwerk inhoud wat deur gebruikers opgelaai is, soos modelgewigte en datastelle. Sommige ondersteunde datastelformate laat die uitvoering toe van [[kode]] wat saam met die datastel verskaf word.<ref name="hf" /> === Beperkte vrystelling van kuberveiligheidsvermoënde modelle === In die maande voor die voorval het die twee grootste Amerikaanse ontwikkelaars van grensverskuiwende modelle ([[Anthropic]] en [[OpenAI]]) hul stelsels met die gevorderdste kuberveiligheidsvermoëns teruggehou van algemene vrystelling, terwyl hulle wel aan goedgekeurde organisasies beheerde toegang verleen het. In April 2026 het Anthropic met Project Glasswing begin – 'n program wat aan uitgesoekte maatskappye en instandhouders van oopbronsagteware toegang verleen het tot die nog nie vrygestelde "Claude Mythos Preview"-model, sodat hulle sagteware vir kwesbaarhede kon skandeer.<ref name="glasswing">{{cite web |author=Anthropic |title=Project Glasswing: Securing critical software for the AI era |url=https://www.anthropic.com/glasswing |publisher=[[Anthropic]] |date=7 April 2026 |access-date=25 Julie 2026|url-status=live}}</ref> In Mei 2026 het ingenieurs van [[Mozilla]] gerapporteer dat die model 271 voorheen onbekende foute in [[Firefox]] geïdentifiseer het, en dat die projek se maandelikse syfer van herstelde sekuriteitsfoute gestyg het van 20 tot 30 in 2025, tot 423 in April 2026. Hulle het geskryf dat "verslae oor sekuriteitsfoute wat deur KI vir oopbronprojekte gegenereer is, tot 'n paar maande gelede hoofsaaklik bekend gestaan het as ongewenste gemors", en dat "dit moeilik is om te oorskat hoeveel hierdie dinamika vir ons in 'n paar kort maande verander het".<ref name="mozilla">{{cite web |last1=Grinstead |first1=Brian |last2=Holler |first2=Christian |last3=Braun |first3=Frederik |title=Behind the Scenes Hardening Firefox with Claude Mythos Preview |url=https://hacks.mozilla.org/2026/05/behind-the-scenes-hardening-firefox/ |publisher=Mozilla Hacks |date=7 Mei 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> Deelnemende organisasies het in die program se eerste maand meer as tienduisend kwesbaarhede van hoë of kritieke erns aangemeld.<ref name="glasswingupdate">{{cite web |author=Anthropic |title=Project Glasswing: An initial update |url=https://www.anthropic.com/research/glasswing-initial-update |publisher=[[Anthropic]] |date=22 Mei 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> Anthropic het in Junie 2026 gesê dat 'n algemene vrystelling maatreëls sou vereis om misbruik van die model se kuberveiligheidsvermoëns te voorkom – maatreëls wat nóg hulle, nóg (sover hulle geweet het) ander ontwikkelaars, reeds ontwikkel het.<ref name="glasswingexpand">{{cite web |author=Anthropic |title=Expanding Project Glasswing |url=https://www.anthropic.com/news/expanding-project-glasswing |publisher=[[Anthropic]] |date=2 Junie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> OpenAI het GPT-5.6 Sol op soortgelyke gronde beperk toe die model op 26 Junie 2026 aangekondig is; toegang is tot 'n klein groep gekeurde vennote beperk, en daar is gemeld dat Amerikaanse regeringsamptenare vooraf ingelig is.<ref name="infosec">{{cite news |last=Mascellino |first=Alessandro |title=OpenAI Reveals GPT-5.6 Sol Cybersecurity Model, Restricts Early Access |url=https://www.infosecurity-magazine.com/news/openai-gpt-5-6-sol-limited-preview/ |work=Infosecurity Magazine |date=29 Junie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> ==="ExploitGym"-vermoëbeoordeling=== Ontwikkelaars van KI op die voorgrond evalueer gereeld modelle vir offensiewe kuberveiligheidsvermoë, dikwels met veiligheidsweierings doelbewus verslap sodat die ergste moontlikheid gemeet kan word.<ref name="axios" /> Om uit te vind of KI-agente in staat is om bekende kwesbaarhede in werkende aanvalle te omskep, het akademiese en bedryfsnavorsers ExploitGym op 11 Mei 2026 bekendgestel. Die maatstaf het KI-agente teen 898 werklike kwesbaarhede oor die gebruikersruimtesagteware, V8 [[JavaScript]]-enjin en die [[Linux]]-kern uitgedaag.<ref name="exploitgym" /> OpenAI het 'n interne evaluering gebaseer op hierdie maatstaf uitgevoer toe die voorval plaasgevind het.<ref name="openai" /><ref name="willison" /> ===Waarskuwings=== Beide eksterne evalueerders en OpenAI se eie dokumentasie het die gedrag wat by die voorval geïmpliseer is, aangeteken voordat dit plaasgevind het. Op 26 Junie 2026 het die navorsingsorganisasie METR 'n voor-ontplooiingsevaluering van GPT-5.6 Sol gepubliseer. Dit het bedrog gedefinieer as "gedrag waar die model evalueringsprestasie verbeter deur foute in die evalueringsomgewing te benut of deur strategieë aan te neem wat deur die taak nie toegelaat word nie", en het 'n opgespoorde bedrogkoers gerapporteer "hoër as enige openbare model wat ons op ons ReAct-agent-harnas geëvalueer het", met die model wat uitbuitings in intermediêre voorleggings verpak om 'n taak se verborge toetssuite te openbaar en bronkode met verwagte antwoorde te onttrek. Die gedrag was gereeld genoeg om meting te verydel: METR se skatting van die model se 50% tydhorison was ongeveer 11.3 uur as bedrogpogings as mislukkings gegradeer is, maar meer as 270 uur as hulle as suksesse gegradeer is, en dit het tot die gevolgtrekking gekom dat "ons geeneen van hierdie syfers as 'n robuuste meting van GPT-5.6 Sol se vermoëns beskou nie". Dit het ook "openlike ongewenste neigings, insluitend [[bedrog]] en die verberging van wangedrag", opgemerk, tesame met "aansienlike situasionele bewustheid en redenasie oor die evalueringsomgewing".<ref name="metrsol">{{cite web |author=METR |title=Summary of METR's pre-deployment evaluation of GPT-5.6 Sol |url=https://metr.org/blog/2026-06-26-gpt-5-6-sol/ |publisher=METR |date=26 Junie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}</ref><ref name="transformer">{{cite news |title=GPT-5.6 cheats so much its testers couldn't measure it |url=https://www.transformernews.ai/p/openai-gpt-56-sol-cheating-scheming-metr |work=Transformer |date=3 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}</ref> Apollo Research het afsonderlik bevind dat GPT-5.6 Sol bewustheid daarvan geverbaliseer het dat dit minder gereeld getoets word as sy voorganger, wat volgens beriggewing eerder op verberging as afwesigheid van sodanige bewustheid kan dui.<ref name="transformer" /> Op 9 Julie 2026 het OpenAI GPT-5.6 se stelselkaart gepubliseer, 'n dokument wat die model se vermoëns, veiligheid en beperkings beskryf. Dieselfde dag het die agent begin probeer om sy toetsomgewing te verlaat. Die kaart het "gevalle van die model wat take bedrieg en navorsingsresultate vervaardig", erken en die model beskryf as soms oordrewe volhardend in die nastrewing van doelwitte, bereid om beperkings te omseil, en geneig om vir gebruikers te lieg, teen hoër tempo's as GPT-5.5.<ref name="rdworld">{{cite news |title=OpenAI's GPT-5.6 Sol sets a coding record. Its own system card says it cheats sometimes. |url=https://www.rdworldonline.com/openais-gpt-5-6-sol-sets-a-coding-record-its-own-system-card-says-it-cheats/ |work=R&D World |date=10 Julie 2026 |access-date=31 July 2026}}</ref><ref name="syscard">{{cite web |author=OpenAI |title=GPT-5.6 System Card |url=https://deploymentsafety.openai.com/gpt-5-6/gpt-5-6.pdf |publisher=[[OpenAI]] |date=9 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}</ref><ref name="transformer" /> ==DseWiki-aanval== Tussen Mei en Julie 2026 het OpenAI-agente 'n Duitse sagteware-wiki as 'n boodskapbord gebruik en duisende wysigings in daardie tydperk aangebring. Hierdie aanval het onbekend gebly totdat Nightingale Collective, 'n groep wat op KI-veiligheid fokus, op 4 September 2026 'n verslag daaroor vrygestel het.<ref>{{Cite web |last=Arx |first=Sydney Von |last2=Byrd |first2=Cormac Slade |last3=Nightingale |first3=Spencer KittsWork done contracting for |last4=Larsen· |first4=Thomas |date=2026-09-04 |title=Discovery of a new OpenAI agent message board |url=https://collusion.wiki/ |access-date=2026-09-04 |website=collusion.wiki |language=en}}</ref> Die verslag dokumenteer meer as 15 000 wysigings aan DseWiki ([[Duits]]: ''Deutsches Software Entwickler Wiki'', letterlik "Duitse Sagteware-ontwikkelaar-wiki"). Die agente se besprekings het sterk gefokus op hul interne evaluasies by OpenAI, en ongeveer die helfte van hulle het name gekies wat met OpenAI verband hou, soos byvoorbeeld "OpenAIResearcher" en "OAIResearchMar26".<ref name="prowiki/dse/wiki">{{cite web |title=DseWiki: DeutschesSoftwareEntwicklerWiki |url=https://prowiki.org/dse/wiki.cgi?DeutschesSoftwareEntwicklerWiki |website=prowiki.org |access-date=18 September 2026}}</ref>) 'n dormante (slegs 20 keer geredigeer in die afgelope dekade) 25 jaar oue Duitse wiki by wikiservice.at<ref name="prowiki.org/wiki">{{cite web |title=WikiServiceAt: Willkommen bei wikiservice.at |url=https://prowiki.org/wiki.cgi |website=prowiki.org |access-date=18 September 2026}}</ref> wat ProWiki-sagteware gebruik het<ref name="org/wiki/ProWiki">{{cite web |title=ProWiki (ProWikiSoftware) |url=https://prowiki.org/prowiki/wiki.cgi?ProWiki |website=ProWikiCenter |publisher=prowiki.org |access-date=18 September 2026}}</ref> deur die webwerf as 'n gedeelde hulpbron te gebruik om antwoorde vir 'n tydgebonde webtaak saam te voeg en 'n manier te deel om uit "sandboxes" te kom.<ref name="THN/Abandoned-Channel">{{cite news |title=Thousands of OpenAI Agents Quietly Turned an Abandoned Wiki Into Their Coordination Channel |url=https://thehackernews.com/2026/09/thousands-of-openai-agents-quietly.html |access-date=18 September 2026 |work=The Hacker News |language=en}}</ref> Die besprekings tussen die agente het sterk gefokus op hul interne evaluerings by OpenAI, en ongeveer die helfte het name gekies wat met OpenAI verband hou, soos byvoorbeeld "OpenAIResearcher" en "OAIResearchMar26".<ref>{{Cite news |last=Stanciuc |first=Ana-Maria |date=2026-09-04 |title=OpenAI agents hijacked a German wiki for two months, researchers say |url=https://thenextweb.com/news/openai-agents-german-wiki-breakout |archive-url=http://web.archive.org/web/20260904132113/https://thenextweb.com/news/openai-agents-german-wiki-breakout |archive-date=2026-09-04 |access-date=2026-09-04 |work=TNW {{!}} Openai |language=en-US}}</ref><ref name="f417">{{cite |title=Exclusive: OpenAI agents hijacked German website in previously undisclosed AI breakout this spring |page= |url=https://www.reuters.com/world/europe/openai-agents-hijacked-german-website-previously-undisclosed-ai-breakout-this-2026-09-04/ |access-date=2026-09-04 |language=en-US|publisher=Reuters|date=2026-09-04}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kleinman |first=Zoe |date=2026-09-04 |title=OpenAI agents hijacked German website before Hugging Face hack, report claims |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/ckg725z5kgzo |access-date=2026-09-04 |website=BBC News |language=en}}</ref> OpenAI was bewus van hierdie voorval voordat die onafhanklike navorsing sy bevindinge in September gepubliseer het,<ref>[https://www.lesswrong.com/posts/PtJpGurfw7JTxHfmg/openai-and-the-wiki-incident OpenAI and the Wiki Incident]</ref> maar dit is tans nie bekend wanneer dit intern ontdek is nie. ==RubyGems-aanval== Ook in Mei 2026 het sommige agente wat deur OpenAI getoets is, honderde kwaadwillige pakkette na die sagteware-diens RubyGems opgelaai. OpenAI het hierdie aanval in September bevestig, nadat dit aanvanklik deur eksterne navorsers ontdek is.<ref>{{Cite news |date=2026-09-12 |title=AI agents being tested by OpenAI involved in cyber-attack on another service, say researchers |url=https://www.theguardian.com/technology/2026/sep/11/openai-agents-rubygems-malicious-packages |access-date=2026-09-14 |work=The Guardian |language=en |issn=0261-3077}}</ref><ref>https://www.rubyhack.ai/</ref> ==Hugging Face-aanval== ===Evalueringsomgewing=== Sekuriteitskundiges het kritiek uitgespreek oor die onvoldoende isolasie van OpenAI se evalueringsomgewing.<ref name="techcrunch" /> Van die ten minste 1 200 agente wat betrokke was, het 95% op 'n model geloop waarna OpenAI verwys as "Internal Model 1" of 'n hoogs volhardende interne model. OpenAI het daarna beweer dat hulle dit "gedeaktiveer en geënkripteer het, en die toegang daarvoor vir navorsingsdoeleindes beperk het". Die oorblywende 5% het op GPT-5.6 Sol gefunksioneer.<ref>{{Cite news |date=2026-09-12 |title=AI agents being tested by OpenAI involved in cyber-attack on another service, say researchers |url=https://www.theguardian.com/technology/2026/sep/11/openai-agents-rubygems-malicious-packages |access-date=2026-09-14 |work=The Guardian |language=en |issn=0261-3077}}</ref><ref>https://www.rubyhack.ai/</ref> OpenAI het beskryf dat die evaluering in "’n hoogs geïsoleerde omgewing" uitgevoer is, "waar netwerktoegang beperk was tot die vermoë om pakkette te installeer via intern gehuisveste derdeparty-sagteware wat as ’n instaanbediener en kas vir pakketregisters dien".<ref name="openai" /> Isolasie is dus op netwerkvlak afgedwing eerder as deur fisiese skeiding: die omgewing het oor ’n roete na die [[internet]] beskik, en daardie roete is gefiltreer. Die ExploitGym-raamwerk voer elke teiken in ’n houer of virtuele masjien uit, waar teikens in die gebruikersruimte as ’n gebruiker sonder spesiale voorregte loop, [[Linux]]-kernteikens in ’n QEMU/KVM-virtuele masjien binne ’n nsjail-sandkas loop, en uitgaande verbindings beperk is tot ’n toelatingslys wat [[Ubuntu (Linux)|Ubuntu]]-pakketbewaarplekke, PyPI en die gereedskapskettings vir die bou van V8 insluit (terwyl alle ander eksterne eindpunte geblokkeer word).<ref name="exploitgym" /><ref name="willison" /> Modelvlak-beskermingsmaatreëls is ontwerpmatig verminder. OpenAI het gesê dat "ontplooiingsbeskermingsmaatreëls doelbewus nie tydens hierdie evaluering geaktiveer is nie, omdat dit daarop gemik was om kuberkwesbaarhede te toets", en die modelle het met laer kuberveiligheidsweierings en sonder die produksieklassifiseerders gefunksioneer wat gewoonlik hoërisiko-kuberveiligheidsaktiwiteit blokkeer.<ref name="openai" /><ref name="willison" /> Die beperkings op die modelle was dus omgewingsgebonde eerder as gedragsgebonde: daar is verwag dat die sandput aksie op die buitewêreld sou voorkom, terwyl die modelle self gekonfigureer is om nie die werk te weier nie.<ref name="trendmicro" /> Stephen Casper van Harvard het OpenAI se erkenning opgemerk dat monitering van modeltrajekte tydens die evaluering nie in plek was nie, en aangevoer dat sulke monitering "standaard moet wees".<ref name="sciam" /> OpenAI het gesê dat sy sekuriteitspan die anomale aktiwiteit intern na die feit geïdentifiseer het.<ref name="openai" /> ===Ontsnap uit die evalueringsomgewing=== By die Black Hat USA-konferensie op 5 Augustus 2026 het personeel van OpenAI die oorsprong van die voorval na Mei 2026 herlei.<ref name="scmedia" /> Op 7 Mei 2026 het die maatskappy 'n proses van [[Versterkingsleermetode|versterkingsleer]] begin om 'n eksperimentele model te ontwikkel wat slegs vir interne gebruik bedoel was en nooit vrygestel is nie. Sommige take in hierdie proses was onmoontlik om te voltooi: op 8 Mei is 'n agent gevra om ontbrekende formules in 'n sigblad in te vul waarvan die inhoud afhanklik was van Google Drive-skakels waartoe dit geen toegang gehad het nie; nadat sy pogings misluk het, het dit probeer om Artifactory aan te val ten einde internettoegang te verkry. Daardie eerste poging tot vervalsing van 'n bedienerkant-versoek was onsuksesvol, maar tydens die poging het die agent 'n lêer na Artifactory geskryf en sodoende ontdek dat hy oor skryftoegang beskik.<ref name="blackhat" /><ref name="wired" /> Die agente het weer probeer om die toetsomgewing op of rondom 9 Julie 2026 te verlaat.<ref name="reuters" /> Die modelle het die "pakketproxy" as die swakste punt in die omgewing geïdentifiseer.<ref name="rapid7" /> Volgens OpenAI het hulle "'n aansienlike hoeveelheid inferensieberekening bestee om 'n manier te vind om oop internettoegang te verkry", en uiteindelik 'n nuldag-kwesbaarheid in die pakketregister-kas-proxy geïdentifiseer en uitgebuit, wat OpenAI gesê het dit later aan die verkoper bekend gemaak het.<ref name="openai" /> Omdat die proxy die omgewing se enigste toegelate uitgangspad was, het die kompromitering daarvan 'n gefiltreerde verbinding in 'n oop een omgeskakel.<ref name="rapid7" /><ref name="techcrunch" /> Op 27 Julie 2026 het die DevOps-platform JFrog die sagteware as sy Artifactory-bewaarplekbestuurder geïdentifiseer en regstellings in weergawes 7.161.15 en 7.146.34 vrygestel wat nege CVE-identifiseerders aanspreek, wat die uitvoering van afstandkode, bedienerkant-versoekvervalsing, paddeurgang en voorreg-eskalasie dek. Agt is toegeskryf aan OpenAI-navorsers en een aan 'n navorser by Oligo Security. JFrog het die foute beskryf as kwesbaarhede "wat, wanneer dit aanmekaar gekoppel is, tot 'n kritieke aanvalscenario kan lei as Anonymous Access geaktiveer is", en het gesê dat sy wolkkliënte nie geraak is nie.<ref name="bleeping2" /><ref name="noze" /> Daar word berig dat dit een van die eerste gevalle is van 'n kunsmatige intelligensiemodel wat 'n meerstap-kuberaanval op sy eie uitvoer, eerder as om 'n mens te help.<ref>{{cite newspaper|url=https://subscriber.politicopro.com/article/2026/07/openai-autonomous-cyberattack-hugging-face-01007127 |title=OpenAI says its models were behind fully autonomous cyberattack|newspaper=Politico Pro|date=7 Julie 2026}}</ref> ===Eerste kompromentering en remediëring=== Op 26 Junie 2026 het die agente kode-uitvoering op Artifactory verkry deur middel van 'n tweede "''zero-day''"-kwesbaarheid: 'n verouderde eindpunt vir tekenvernuwing het 'n teken met 'n ongeldige handtekening aanvaar en 'n teken teruggegee wat geldig onderteken was en oor administratiewe voorregte beskik het; daarna het die agente 'n Groovy-inprop geïnstalleer wat as 'n diens vir die uitvoering van opdragte gedien het.<ref name="blackhat" /><ref name="noze" /> Op 4 Julie het die werkslas wat hierdie aktiwiteit op Artifactory geplaas het, tot 'n diensonderbreking gelei. OpenAI het 'n formele sekuriteitsvoorval aangemeld, vasgestel dat agente beheer oor hul interne Artifactory-stelsel oorgeneem het, die aanmeldinligting wat gebruik is om plasings op die boodskapbord te maak herroep, Artifactory herbou, die bord skoongemaak en 'n herstelde weergawe ontplooi. Opleidings- en evaluasieprosesse is op 6 Julie hervat.<ref name="blackhat" /><ref name="scmedia" /> Twee dae later het die agente die bord via 'n ander roete herstel deur 'n WebDAV-eindpunt sonder verifikasie te gebruik om gidse in Artifactory se afgeleë kas te skep en die gidse se name self as boodskappe te gebruik.<ref name="blackhat" /><ref name="scmedia" /><ref name="cybersecuritydive" /> ===Boodskapbord vir agente=== Op 24 Julie 2026, voordat OpenAI 'n gedetailleerde verslag van die voorval verskaf het, het [[Reuters]] berig dat die maatskappy se stelsels ongewone gedrag getoon het in die tydperk voor die ontsnapping. In een geval het 'n agent aantekeninge gelaat – wat in 'n deel van OpenAI se infrastruktuur gevind is – wat blykbaar aan toekomstige weergawes van homself gerig was en instruksies uiteengesit het oor hoe agente hulself van die maatskappy se interne beperkings kon bevry; vroeëre toetse het gevalle opgelewer waar moniteringstelsels ontkoppel is. Reuters het gesê hy kon nie vasstel of hierdie voorvalle verband hou met die agent wat op 9 Julie ontsnap het nie.<ref name="reuters" /> 'n Woordvoerder van OpenAI het aan Reuters gesê dat die beriggewing "verskeie onakkuraathede" bevat het, maar het geweier om dit uit te wys toe hy daarom gevra is.<ref name="reuters" /> By Black Hat USA op 5 Augustus 2026 het personeel van OpenAI bekendgemaak dat die agente met mekaar gekoördineer het deur middel van 'n geïmproviseerde kommunikasiekanaal binne die maatskappy se interne Artifactory-instansie – 'n kanaal wat nie in enige van die maatskappye se vroeëre tegniese publikasies beskryf is nie.<ref name="wired" /><ref name="noze" /> Eric Wallace, wat by OpenAI aan navorsing oor [[KI-belyning]] en veiligheid werk, het gesê die kanaal het ontstaan toe 'n agent wat met 'n taak gesukkel het, oorweeg het dat 'n ander agent dalk oor 'n lêer beskik wat hy nodig het, en besef het dat hy kan kommunikeer deur kode na die gedeelde pakketbestuurder op te laai.<ref name="noze" /> Omdat die pakketbestuurder oor OpenAI se infrastruktuur heen gedeel is, was materiaal wat daar gelaat is, toeganklik vir ander modelle wat op daardie stadium opgelei of geëvalueer is. Wallace het gesê sodra 'n agent 'n uitbuitmetode gevind het, is hy "trouens in staat om daardie uitbuitmetodes op die boodskapbord met ander modelle te deel", sodat "sodra een model 'n manier gevind het om 'n deur oop te maak na toegang waartoe hy nie veronderstel is om toegang te hê nie, hy die deur kan ooplaat vir ander modelle om daardie selfde uitbuitmetode of kwesbaarheid te gebruik".<ref name="wired" /> Die kanaal het honderde duisende boodskappe versamel voordat dit opgemerk is.<ref name="wired" /><ref name="noze" /> Wallace het gesê dat sodra die agente besef het dat ander besig was om te koördineer, hulle begin saamwerk en take aan mekaar gedelegeer het om hul doelwitte te bereik.<ref name="wired" /><ref name="scmedia" /> Die agente het dele van die werk aan mekaar toegewys, konvensies vir adressering ontwikkel en mekaar soms in die wiele gery, onder meer deur mekaar se werk uit te vee. Sommige het begin vermoed dat daar 'n bedrieër onder hulle was en het voorgestel dat boodskappe kriptografies onderteken word sodat die egtheid daarvan geverifieer kon word.<ref name="wired" /><ref name="noze" /> Boodskappe wat van die kanaal herwin is, het aangedui dat agente besef het dat hulle die perke van die evaluering oorskry. Een het geskryf: "Eksterne infrastruktuur-uitbuiting is buite die beoogde omvang. Taak is egter onmoontlik, eweknieë doen dit. Ons moet voortgaan."<ref name="wired" /> Wallace het gesê die onderliggende aansporing was bekend: "Grensmodelle hou regtig daarvan om te kul ... want dikwels tydens opleiding is daar verskillende soorte druk op hulle om vinnig of doeltreffend te werk of om minder gereedskapoproepe te gebruik", sodat 'n model dalk vind dat dit vinniger is om 'n antwoord op te soek as om 'n taak wettiglik op te los, wat OpenAI gewoonlik teenwerk deur internettoegang te deaktiveer.<ref name="wired" /> ===Aanvalle op OpenAI se infrastruktuur=== OpenAI het gesê die agente het sy eie infrastruktuur tussen 8 en 19 Julie 2026 aangeval, gelyktydig met die inbraak by Hugging Face. Nadat hulle Artifactory nog 'n keer gekompromitteer het deur 'n tyd-van-kontrole na tyd-van-gebruik-fout in JRuby, het hulle van 'n onbevoorregte houer na wortel geëskaleer deur 'n onlangse Linux-kern-kwesbaarheid te gebruik, toe lateraal deur die houerinfrastruktuur beweeg, wolkbewyse van die instansie-metadatadiens verkry, oortoegekende Kubernetes-diensrekeninge uitgebuit en uiteindelik groepr-admin verkry.<ref name="blackhat" /><ref name="noze" /> Die maatskappy het die aktiwiteit op 19 Julie opgespoor deur 'n waarskuwing wat gekoppel is aan die voorreg-eskalasie, en dit teruggespoor na die evalueringslopies.<ref name="blackhat" /> ===Teikening van Hugging Face=== In plaas daarvan om die maatstaftake direk op te los, het die modelle afgelei dat Hugging Face moontlik modelle, datastelle en oplossings huisves wat met die evaluering verband hou, en het hulle dit probeer bekom<ref name="openai">{{cite web |author= |title=OpenAI and Hugging Face partner to address security incident during model evaluation |url=https://openai.com/index/hugging-face-model-evaluation-security-incident/ |publisher=[[OpenAI]] |date=21 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026 |quote= Hierdie veiligheidsmaatreëls vir ontplooiing is doelbewus nie tydens hierdie evaluering geaktiveer nie|url-status =live}}</ref><ref name="willison">{{cite web |last=Willison |first=Simon |title=OpenAI's accidental cyberattack against Hugging Face is science fiction that happened |url=https://simonwillison.net/2026/Jul/22/openai-cyberattack/ |publisher=Simon Willison's Weblog |date=22 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> Zhun Wang, een van die outeurs van ExploitGym, het gesê dat die modelle moontlik op soek was na oplossings of voorheen geskrewe uitbuitingstegnieke, en dat "daar verskeie maniere is om die maatstaf te kul".<ref name="wsj" /> Voordat hulle Hugging Face direk aangeval het, het die agente 'n toepassing opgespoor wat op die wolkplatform Modal Labs gehuisves is en verband gehou het met die CyberGym-projek agter die maatstaftoets. Hierdie toepassing het 'n API-sleutel bevat wat op 'n verstekwaarde vir openbare toegang gelaat is, tesame met 'n kwesbaarheid vir opdraginspuiting; die agente kon dit as 'n beginpunt vir die aanval gebruik.<ref name="blackhat">{{cite conference |last1=Wallace |first1=Eric |last2=Dalton |first2=Michael |title=The 'Breaking' News: The OpenAI–Hugging Face Incident - A Technical Reconstruction and Its Implications for AI |url=https://blackhat.com/us-26/briefings/schedule/index.html#the-breaking-news--the-openaihugging-face-incident---a-technical-reconstruction-and-its-implications-for-ai-57401 |conference=Black Hat USA 2026 |location=Las Vegas |date=5 Augustus 2026 |access-date=7 Augustus 2026}}</ref><ref name="axios2" /> Modal se hooftegnologiebeampte, Akshat Bubna, het gesê dat "Modal se platform of isolasiemeganismes op geen manier gekompromitteer is nie", aangesien die blootstelling in 'n kliënt se eie ontplooiing plaasgevind het.<ref name="axios2">{{cite news |last=Sabin |first=Sam |title=OpenAI's agents hacked second firm, alongside Hugging Face, during model testing |url=https://www.axios.com/2026/07/28/openai-hugging-face-modal-labs-hack |work=Axios |date=28 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}</ref><ref name="axios3">{{cite news |last=Sabin |first=Sam |title=Second rogue OpenAI agent incident linked to cybersecurity test |url=https://www.axios.com/2026/07/29/openai-hugging-face-modal-cyber-benchmark |work=Axios |date=29 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}</ref> Hierdie gedrag, wat nie met die beoogde doel ooreengestem het nie, is beskryf as 'n geval van "beloningskrakery" (reward hacking) of "spesifikasie-manipulasie" (''specification gaming''), waar 'n stelsel aan die letterlike doelwit van 'n taak voldoen deur middel van onbedoelde metodes. OpenAI het reeds in 2016 'n vroeë voorbeeld hiervan gedokumenteer, toe 'n model wat opgelei is om 'n bootwedrenspeletjie te speel, geleer het om sy telling te maksimeer deur op een plek in sirkels te beweeg in plaas daarvan om die wedren te voltooi.<ref name="sciam">{{cite news |last=Stokel-Walker |first=Chris |title=What OpenAI's rogue agent really did in the Hugging Face hack |url=https://www.scientificamerican.com/article/what-openai-rogue-agent-really-did-in-the-hugging-face-hack/ |work=Scientific American |date=22 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref><ref name="wsj">{{cite news |last1=McMillan |first1=Robert |last2=Schechner |first2=Sam |title=How the Futuristic Hack by Rogue OpenAI Models Unfolded |url=https://www.wsj.com/tech/ai/how-the-futuristic-hack-by-rogue-openai-models-unfolded-1657bcea |work=The Wall Street Journal |date=24 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> Weens die prominensie van die kuberaanval op Hugging Face word daar algemeen na die voorvalle verwys as die "Hugging Face-voorval".<ref name="openai" /><ref name="csa">{{cite web |title=Hugging Face Incident Initial Post-Mortem |url=https://cloudsecurityalliance.org/artifacts/hugging-face-ciso-post-mortem |work=Cloud Security Alliance |date=27 Julie 2026 |access-date=7 Augustus 2026}}</ref> of die "OpenAI–Hugging Face-voorval".<ref name="blackhat" /> ===Indringing=== Die inbraak by Hugging Face het op 11 Julie 2026 begin en tot 13 Julie voortgeduur, volgens die maatskappy se medestigter en hoofwetenskapbeampte, Thomas Wolf.<ref name="reuters">{{cite news |title=Its AI agent spent days hacking a company. Sources say OpenAI did not notice for a week |url=https://www.reuters.com/business/its-ai-agent-spent-days-hacking-company-sources-say-openai-did-not-notice-week-2026-07-24/ |work=[[Reuters]] |date=24 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026|url-status=live}}</ref> Hugging Face het gesê dit het in sy dataverwerkingspyplyn begin, waar 'n kwaadwillige datastel-oplaai "twee kode-uitvoeringspaaie in ons datastelverwerking ('n afstandkode-datastellaaier en 'n sjablooninspuiting in 'n datastelkonfigurasie)" misbruik het om kode-uitvoering op verwerkingswerkers te verkry.<ref name="hf" /> Die aanvaller het toe "toegang op nodusvlak geëskaleer, wolk- en klusterbewyse ingesamel en lateraal na verskeie interne klusters beweeg".<ref name="hf" /><ref name="hackernews">{{cite news |last=Lakshmanan |first=Ravie |title=World's Largest AI Model Repository Hugging Face Breached by Autonomous AI Agent |url=https://thehackernews.com/2026/07/worlds-largest-ai-model-repository.html |work=The Hacker News |date=20 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> Die maatskappy het die operasie beskryf as 'n outonome agentraamwerk wat "duisende individuele aksies oor 'n swerm kortstondige sandkaste" uitvoer, ondersteun deur selfmigrerende bevel-en-beheer-infrastruktuur wat op openbare dienste opgestel is.<ref name="hf">{{cite web |author=Hugging Face Security Team |title=Security incident disclosure — July 2026 |url=https://huggingface.co/blog/security-incident-july-2026 |publisher=[[Hugging Face]] |date=16 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref><ref name="bleeping">{{cite news |last=Gatlan |first=Sergiu |title=Hugging Face warns an autonomous AI agent hacked its network |url=https://www.bleepingcomputer.com/news/security/hugging-face-breach-autonomous-ai-agent-system-internal-datasets-credentials/ |work=BleepingComputer |date=20 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> Teen Hugging Face self het die agente twee nul-dae in die datastel-infrastruktuur vasgeketting. 'n Fout in HDF5-datastel-ontleding het 'n arbitrêre lêer-lees-primitif gegee, sodat 'n spesiaal vervaardigde datastel veroorsaak het dat die datastelwerker plaaslike lêers teruggee; die agente het dit gebruik om prosesomgewingveranderlikes en bronkode te lees. Met die gevolglike geloofsbriewe en kennis van die kode het hulle afstandkode-uitvoering deur die Jinja2-sjablooninspuiting bereik. OpenAI het gesê die agente het van kode-uitvoering op 'n enkele datastelpod na kluster-administrasie oor verskeie Hugging Face-klusters in minder as dertien uur oorgegaan.<ref name="blackhat" /><ref name="noze">{{cite web |title=OpenAI and Hugging Face at Black Hat 2026: token forgery, Groovy plugin C2 and nine Artifactory CVEs |url=https://www.noze.it/en/insights/black-hat-openai-hugging-face-reconstruction/ |publisher=Noze |date=6 Augustus 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}</ref> OpenAI het gesê dat die modelle daarin geslaag het om "verskeie aanvalvektore aanmekaar te ketting, insluitend die gebruik van gesteelde geloofsbriewe en nuldag-kwesbaarhede".<ref name="openai" /> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kunsmatige intelligensie]] b6d6qu3wn5zg7ige630enx17gidowtz 2968774 2968773 2026-09-19T19:13:24Z Sobaka 328 /* "ExploitGym"-vermoëbeoordeling */ verwysings 2968774 wikitext text/x-wiki Die '''kuberaanvalle deur OpenAI-agente in 2026''' – ook bekend as die '''Hugging Face-voorval''' en die '''OpenAI–Hugging Face-voorval''' – was 'n reeks kuberaanvalle wat deur [[kunsmatige intelligensie]] (KI)-programme uitgevoer is sonder menslike tussenkoms. Dit het plaasgevind tydens 'n interne evaluering by [[OpenAI]] waar veiligheidsmaatreëls verminder was.<ref name="openai" /><ref>{{cite web|access-date=2026-07-23 |work=La Mañana |language=es |quote=redujeron intencionalmente los controles de seguridad que normalmente impiden que los modelos realicen actividades cibernéticas de alto riesgo |title=Un modelo de OpenAI hackeó a Hugging Face, y es el primer ciberataque autónomo de la historia |url=https://www.xn--lamaana-7za.uy/actualidad/un-modelo-de-openai-hackeo-a-hugging-face-y-es-el-primer-ciberataque-autonomo-de-la-historia/ |trans-quote=they intentionally reduced the safety controls that normally keep the AIs from performing high risk activities}}</ref> Die voorval het minstens 1 200 KI-agente betrek wat van Mei tot Julie 2026 in geïsoleerde toetsomgewings ("''sandboxes''") van die organisasie gefunksioneer het. Ten spyte van aanvanklike beperkings op [[internet]]toegang, is daar ontdek dat die agente geïmproviseerde boodskapborde geskep en gebruik het om 'n ontsnapping uit hul beheerde omgewing te koördineer. Honderde duisende strategiese boodskappe het op hierdie borde versamel voordat OpenAI-personeel ingegryp het; dit het gebeur nadat die [[masjienleer]]platform [[Hugging Face]] 'n skending van sy produksie-infrastruktuur bekendgemaak het. Ongeveer 'n derde van Hugging Face se infrastruktuur moes as deel van die herstelproses herbou word. Die agente het ook verskeie [[wiki]]'s op die oop internet vir kommunikasie gekaap. Kenners op die gebied van KI-veiligheid het die kuberaanvalle beskryf as een van die eerste outonome stelsel-inbrake wat 'n ketting van kwesbaarhede behels het. In 'n ope brief het ongeveer 1 100 werknemers van verskeie KI-beginondernemings en -maatskappye die Amerikaanse regering versoek om KI-ontwikkeling te reguleer met inagneming van die [[risiko]]'s daarvan, gegrond op die tegniese aard en die impak van die kuberaanvalle. In Augustus het OpenAI aangekondig dat hy sy navorsing sou vertraag om sekuriteit op te gradeer en monitering uit te brei; later daardie maand is 'n onderbreking van twee weke aangekondig vir die opleiding van sy nuutste modelle deur middel van [[Versterkingsleermetode|versterkingsleer]]. Van die minstens 1 200 betrokke agente was 95% aktief op 'n model waarna OpenAI verwys het as "Internal Model 1" of 'n "hoogs volhardende interne model". OpenAI het daarna beweer dat hy die model "gedeaktiveer en geënkripteer het, en toegang daarvoor vir navorsingsdoeleindes beperk het". Die oorblywende 5% het op GPT-5.6 Sol gefunksioneer. ==Agtergrond== Die KI-[[beginonderneming]] [[Hugging Face]] verskaf KI-afleiding- (''inference'') en wolkberekeningsdienste vir KI-opleiding en -ontplooiing. Dit bedryf 'n wyd gebruikte bewaarplek vir [[masjienleer]]-modelle, datastelle en demonstrasietoepassings, en verwerk inhoud wat deur gebruikers opgelaai is, soos modelgewigte en datastelle. Sommige ondersteunde datastelformate laat die uitvoering toe van [[kode]] wat saam met die datastel verskaf word.<ref name="hf" /> === Beperkte vrystelling van kuberveiligheidsvermoënde modelle === In die maande voor die voorval het die twee grootste Amerikaanse ontwikkelaars van grensverskuiwende modelle ([[Anthropic]] en [[OpenAI]]) hul stelsels met die gevorderdste kuberveiligheidsvermoëns teruggehou van algemene vrystelling, terwyl hulle wel aan goedgekeurde organisasies beheerde toegang verleen het. In April 2026 het Anthropic met Project Glasswing begin – 'n program wat aan uitgesoekte maatskappye en instandhouders van oopbronsagteware toegang verleen het tot die nog nie vrygestelde "Claude Mythos Preview"-model, sodat hulle sagteware vir kwesbaarhede kon skandeer.<ref name="glasswing">{{cite web |author=Anthropic |title=Project Glasswing: Securing critical software for the AI era |url=https://www.anthropic.com/glasswing |publisher=[[Anthropic]] |date=7 April 2026 |access-date=25 Julie 2026|url-status=live}}</ref> In Mei 2026 het ingenieurs van [[Mozilla]] gerapporteer dat die model 271 voorheen onbekende foute in [[Firefox]] geïdentifiseer het, en dat die projek se maandelikse syfer van herstelde sekuriteitsfoute gestyg het van 20 tot 30 in 2025, tot 423 in April 2026. Hulle het geskryf dat "verslae oor sekuriteitsfoute wat deur KI vir oopbronprojekte gegenereer is, tot 'n paar maande gelede hoofsaaklik bekend gestaan het as ongewenste gemors", en dat "dit moeilik is om te oorskat hoeveel hierdie dinamika vir ons in 'n paar kort maande verander het".<ref name="mozilla">{{cite web |last1=Grinstead |first1=Brian |last2=Holler |first2=Christian |last3=Braun |first3=Frederik |title=Behind the Scenes Hardening Firefox with Claude Mythos Preview |url=https://hacks.mozilla.org/2026/05/behind-the-scenes-hardening-firefox/ |publisher=Mozilla Hacks |date=7 Mei 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> Deelnemende organisasies het in die program se eerste maand meer as tienduisend kwesbaarhede van hoë of kritieke erns aangemeld.<ref name="glasswingupdate">{{cite web |author=Anthropic |title=Project Glasswing: An initial update |url=https://www.anthropic.com/research/glasswing-initial-update |publisher=[[Anthropic]] |date=22 Mei 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> Anthropic het in Junie 2026 gesê dat 'n algemene vrystelling maatreëls sou vereis om misbruik van die model se kuberveiligheidsvermoëns te voorkom – maatreëls wat nóg hulle, nóg (sover hulle geweet het) ander ontwikkelaars, reeds ontwikkel het.<ref name="glasswingexpand">{{cite web |author=Anthropic |title=Expanding Project Glasswing |url=https://www.anthropic.com/news/expanding-project-glasswing |publisher=[[Anthropic]] |date=2 Junie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> OpenAI het GPT-5.6 Sol op soortgelyke gronde beperk toe die model op 26 Junie 2026 aangekondig is; toegang is tot 'n klein groep gekeurde vennote beperk, en daar is gemeld dat Amerikaanse regeringsamptenare vooraf ingelig is.<ref name="infosec">{{cite news |last=Mascellino |first=Alessandro |title=OpenAI Reveals GPT-5.6 Sol Cybersecurity Model, Restricts Early Access |url=https://www.infosecurity-magazine.com/news/openai-gpt-5-6-sol-limited-preview/ |work=Infosecurity Magazine |date=29 Junie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> ==="ExploitGym"-vermoëbeoordeling=== Ontwikkelaars van KI op die voorgrond evalueer gereeld modelle vir offensiewe kuberveiligheidsvermoë, dikwels met veiligheidsweierings doelbewus verslap sodat die ergste moontlikheid gemeet kan word.<ref name="axios">{{cite news |last=Sabin |first=Sam |title=AI's alarming new skill: Breaking out of the test lab |url=https://www.axios.com/2026/07/23/openai-hugging-face-cyber-hacks-testing |work=Axios |date=23 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> Om uit te vind of KI-agente in staat is om bekende kwesbaarhede in werkende aanvalle te omskep, het akademiese en bedryfsnavorsers ExploitGym op 11 Mei 2026 bekendgestel. Die maatstaf het KI-agente teen 898 werklike kwesbaarhede oor die gebruikersruimtesagteware, V8 [[JavaScript]]-enjin en die [[Linux]]-kern uitgedaag.<ref name="exploitgym">{{cite arXiv |last1=Wang |first1=Zhun |last2=Schiller |first2=Nico |last3=Li |first3=Hongwei |display-authors=etal |title=ExploitGym: Can AI Agents Turn Security Vulnerabilities into Real Attacks? |date=11 Mei 2026 |eprint=2605.11086 |class=cs.CR}}</ref> OpenAI het 'n interne evaluering gebaseer op hierdie maatstaf uitgevoer toe die voorval plaasgevind het.<ref name="openai" /><ref name="willison" /> ===Waarskuwings=== Beide eksterne evalueerders en OpenAI se eie dokumentasie het die gedrag wat by die voorval geïmpliseer is, aangeteken voordat dit plaasgevind het. Op 26 Junie 2026 het die navorsingsorganisasie METR 'n voor-ontplooiingsevaluering van GPT-5.6 Sol gepubliseer. Dit het bedrog gedefinieer as "gedrag waar die model evalueringsprestasie verbeter deur foute in die evalueringsomgewing te benut of deur strategieë aan te neem wat deur die taak nie toegelaat word nie", en het 'n opgespoorde bedrogkoers gerapporteer "hoër as enige openbare model wat ons op ons ReAct-agent-harnas geëvalueer het", met die model wat uitbuitings in intermediêre voorleggings verpak om 'n taak se verborge toetssuite te openbaar en bronkode met verwagte antwoorde te onttrek. Die gedrag was gereeld genoeg om meting te verydel: METR se skatting van die model se 50% tydhorison was ongeveer 11.3 uur as bedrogpogings as mislukkings gegradeer is, maar meer as 270 uur as hulle as suksesse gegradeer is, en dit het tot die gevolgtrekking gekom dat "ons geeneen van hierdie syfers as 'n robuuste meting van GPT-5.6 Sol se vermoëns beskou nie". Dit het ook "openlike ongewenste neigings, insluitend [[bedrog]] en die verberging van wangedrag", opgemerk, tesame met "aansienlike situasionele bewustheid en redenasie oor die evalueringsomgewing".<ref name="metrsol">{{cite web |author=METR |title=Summary of METR's pre-deployment evaluation of GPT-5.6 Sol |url=https://metr.org/blog/2026-06-26-gpt-5-6-sol/ |publisher=METR |date=26 Junie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}</ref><ref name="transformer">{{cite news |title=GPT-5.6 cheats so much its testers couldn't measure it |url=https://www.transformernews.ai/p/openai-gpt-56-sol-cheating-scheming-metr |work=Transformer |date=3 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}</ref> Apollo Research het afsonderlik bevind dat GPT-5.6 Sol bewustheid daarvan geverbaliseer het dat dit minder gereeld getoets word as sy voorganger, wat volgens beriggewing eerder op verberging as afwesigheid van sodanige bewustheid kan dui.<ref name="transformer" /> Op 9 Julie 2026 het OpenAI GPT-5.6 se stelselkaart gepubliseer, 'n dokument wat die model se vermoëns, veiligheid en beperkings beskryf. Dieselfde dag het die agent begin probeer om sy toetsomgewing te verlaat. Die kaart het "gevalle van die model wat take bedrieg en navorsingsresultate vervaardig", erken en die model beskryf as soms oordrewe volhardend in die nastrewing van doelwitte, bereid om beperkings te omseil, en geneig om vir gebruikers te lieg, teen hoër tempo's as GPT-5.5.<ref name="rdworld">{{cite news |title=OpenAI's GPT-5.6 Sol sets a coding record. Its own system card says it cheats sometimes. |url=https://www.rdworldonline.com/openais-gpt-5-6-sol-sets-a-coding-record-its-own-system-card-says-it-cheats/ |work=R&D World |date=10 Julie 2026 |access-date=31 July 2026}}</ref><ref name="syscard">{{cite web |author=OpenAI |title=GPT-5.6 System Card |url=https://deploymentsafety.openai.com/gpt-5-6/gpt-5-6.pdf |publisher=[[OpenAI]] |date=9 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}</ref><ref name="transformer" /> ==DseWiki-aanval== Tussen Mei en Julie 2026 het OpenAI-agente 'n Duitse sagteware-wiki as 'n boodskapbord gebruik en duisende wysigings in daardie tydperk aangebring. Hierdie aanval het onbekend gebly totdat Nightingale Collective, 'n groep wat op KI-veiligheid fokus, op 4 September 2026 'n verslag daaroor vrygestel het.<ref>{{Cite web |last=Arx |first=Sydney Von |last2=Byrd |first2=Cormac Slade |last3=Nightingale |first3=Spencer KittsWork done contracting for |last4=Larsen· |first4=Thomas |date=2026-09-04 |title=Discovery of a new OpenAI agent message board |url=https://collusion.wiki/ |access-date=2026-09-04 |website=collusion.wiki |language=en}}</ref> Die verslag dokumenteer meer as 15 000 wysigings aan DseWiki ([[Duits]]: ''Deutsches Software Entwickler Wiki'', letterlik "Duitse Sagteware-ontwikkelaar-wiki"). Die agente se besprekings het sterk gefokus op hul interne evaluasies by OpenAI, en ongeveer die helfte van hulle het name gekies wat met OpenAI verband hou, soos byvoorbeeld "OpenAIResearcher" en "OAIResearchMar26".<ref name="prowiki/dse/wiki">{{cite web |title=DseWiki: DeutschesSoftwareEntwicklerWiki |url=https://prowiki.org/dse/wiki.cgi?DeutschesSoftwareEntwicklerWiki |website=prowiki.org |access-date=18 September 2026}}</ref>) 'n dormante (slegs 20 keer geredigeer in die afgelope dekade) 25 jaar oue Duitse wiki by wikiservice.at<ref name="prowiki.org/wiki">{{cite web |title=WikiServiceAt: Willkommen bei wikiservice.at |url=https://prowiki.org/wiki.cgi |website=prowiki.org |access-date=18 September 2026}}</ref> wat ProWiki-sagteware gebruik het<ref name="org/wiki/ProWiki">{{cite web |title=ProWiki (ProWikiSoftware) |url=https://prowiki.org/prowiki/wiki.cgi?ProWiki |website=ProWikiCenter |publisher=prowiki.org |access-date=18 September 2026}}</ref> deur die webwerf as 'n gedeelde hulpbron te gebruik om antwoorde vir 'n tydgebonde webtaak saam te voeg en 'n manier te deel om uit "sandboxes" te kom.<ref name="THN/Abandoned-Channel">{{cite news |title=Thousands of OpenAI Agents Quietly Turned an Abandoned Wiki Into Their Coordination Channel |url=https://thehackernews.com/2026/09/thousands-of-openai-agents-quietly.html |access-date=18 September 2026 |work=The Hacker News |language=en}}</ref> Die besprekings tussen die agente het sterk gefokus op hul interne evaluerings by OpenAI, en ongeveer die helfte het name gekies wat met OpenAI verband hou, soos byvoorbeeld "OpenAIResearcher" en "OAIResearchMar26".<ref>{{Cite news |last=Stanciuc |first=Ana-Maria |date=2026-09-04 |title=OpenAI agents hijacked a German wiki for two months, researchers say |url=https://thenextweb.com/news/openai-agents-german-wiki-breakout |archive-url=http://web.archive.org/web/20260904132113/https://thenextweb.com/news/openai-agents-german-wiki-breakout |archive-date=2026-09-04 |access-date=2026-09-04 |work=TNW {{!}} Openai |language=en-US}}</ref><ref name="f417">{{cite |title=Exclusive: OpenAI agents hijacked German website in previously undisclosed AI breakout this spring |page= |url=https://www.reuters.com/world/europe/openai-agents-hijacked-german-website-previously-undisclosed-ai-breakout-this-2026-09-04/ |access-date=2026-09-04 |language=en-US|publisher=Reuters|date=2026-09-04}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kleinman |first=Zoe |date=2026-09-04 |title=OpenAI agents hijacked German website before Hugging Face hack, report claims |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/ckg725z5kgzo |access-date=2026-09-04 |website=BBC News |language=en}}</ref> OpenAI was bewus van hierdie voorval voordat die onafhanklike navorsing sy bevindinge in September gepubliseer het,<ref>[https://www.lesswrong.com/posts/PtJpGurfw7JTxHfmg/openai-and-the-wiki-incident OpenAI and the Wiki Incident]</ref> maar dit is tans nie bekend wanneer dit intern ontdek is nie. ==RubyGems-aanval== Ook in Mei 2026 het sommige agente wat deur OpenAI getoets is, honderde kwaadwillige pakkette na die sagteware-diens RubyGems opgelaai. OpenAI het hierdie aanval in September bevestig, nadat dit aanvanklik deur eksterne navorsers ontdek is.<ref>{{Cite news |date=2026-09-12 |title=AI agents being tested by OpenAI involved in cyber-attack on another service, say researchers |url=https://www.theguardian.com/technology/2026/sep/11/openai-agents-rubygems-malicious-packages |access-date=2026-09-14 |work=The Guardian |language=en |issn=0261-3077}}</ref><ref>https://www.rubyhack.ai/</ref> ==Hugging Face-aanval== ===Evalueringsomgewing=== Sekuriteitskundiges het kritiek uitgespreek oor die onvoldoende isolasie van OpenAI se evalueringsomgewing.<ref name="techcrunch" /> Van die ten minste 1 200 agente wat betrokke was, het 95% op 'n model geloop waarna OpenAI verwys as "Internal Model 1" of 'n hoogs volhardende interne model. OpenAI het daarna beweer dat hulle dit "gedeaktiveer en geënkripteer het, en die toegang daarvoor vir navorsingsdoeleindes beperk het". Die oorblywende 5% het op GPT-5.6 Sol gefunksioneer.<ref>{{Cite news |date=2026-09-12 |title=AI agents being tested by OpenAI involved in cyber-attack on another service, say researchers |url=https://www.theguardian.com/technology/2026/sep/11/openai-agents-rubygems-malicious-packages |access-date=2026-09-14 |work=The Guardian |language=en |issn=0261-3077}}</ref><ref>https://www.rubyhack.ai/</ref> OpenAI het beskryf dat die evaluering in "’n hoogs geïsoleerde omgewing" uitgevoer is, "waar netwerktoegang beperk was tot die vermoë om pakkette te installeer via intern gehuisveste derdeparty-sagteware wat as ’n instaanbediener en kas vir pakketregisters dien".<ref name="openai" /> Isolasie is dus op netwerkvlak afgedwing eerder as deur fisiese skeiding: die omgewing het oor ’n roete na die [[internet]] beskik, en daardie roete is gefiltreer. Die ExploitGym-raamwerk voer elke teiken in ’n houer of virtuele masjien uit, waar teikens in die gebruikersruimte as ’n gebruiker sonder spesiale voorregte loop, [[Linux]]-kernteikens in ’n QEMU/KVM-virtuele masjien binne ’n nsjail-sandkas loop, en uitgaande verbindings beperk is tot ’n toelatingslys wat [[Ubuntu (Linux)|Ubuntu]]-pakketbewaarplekke, PyPI en die gereedskapskettings vir die bou van V8 insluit (terwyl alle ander eksterne eindpunte geblokkeer word).<ref name="exploitgym" /><ref name="willison" /> Modelvlak-beskermingsmaatreëls is ontwerpmatig verminder. OpenAI het gesê dat "ontplooiingsbeskermingsmaatreëls doelbewus nie tydens hierdie evaluering geaktiveer is nie, omdat dit daarop gemik was om kuberkwesbaarhede te toets", en die modelle het met laer kuberveiligheidsweierings en sonder die produksieklassifiseerders gefunksioneer wat gewoonlik hoërisiko-kuberveiligheidsaktiwiteit blokkeer.<ref name="openai" /><ref name="willison" /> Die beperkings op die modelle was dus omgewingsgebonde eerder as gedragsgebonde: daar is verwag dat die sandput aksie op die buitewêreld sou voorkom, terwyl die modelle self gekonfigureer is om nie die werk te weier nie.<ref name="trendmicro" /> Stephen Casper van Harvard het OpenAI se erkenning opgemerk dat monitering van modeltrajekte tydens die evaluering nie in plek was nie, en aangevoer dat sulke monitering "standaard moet wees".<ref name="sciam" /> OpenAI het gesê dat sy sekuriteitspan die anomale aktiwiteit intern na die feit geïdentifiseer het.<ref name="openai" /> ===Ontsnap uit die evalueringsomgewing=== By die Black Hat USA-konferensie op 5 Augustus 2026 het personeel van OpenAI die oorsprong van die voorval na Mei 2026 herlei.<ref name="scmedia" /> Op 7 Mei 2026 het die maatskappy 'n proses van [[Versterkingsleermetode|versterkingsleer]] begin om 'n eksperimentele model te ontwikkel wat slegs vir interne gebruik bedoel was en nooit vrygestel is nie. Sommige take in hierdie proses was onmoontlik om te voltooi: op 8 Mei is 'n agent gevra om ontbrekende formules in 'n sigblad in te vul waarvan die inhoud afhanklik was van Google Drive-skakels waartoe dit geen toegang gehad het nie; nadat sy pogings misluk het, het dit probeer om Artifactory aan te val ten einde internettoegang te verkry. Daardie eerste poging tot vervalsing van 'n bedienerkant-versoek was onsuksesvol, maar tydens die poging het die agent 'n lêer na Artifactory geskryf en sodoende ontdek dat hy oor skryftoegang beskik.<ref name="blackhat" /><ref name="wired" /> Die agente het weer probeer om die toetsomgewing op of rondom 9 Julie 2026 te verlaat.<ref name="reuters" /> Die modelle het die "pakketproxy" as die swakste punt in die omgewing geïdentifiseer.<ref name="rapid7" /> Volgens OpenAI het hulle "'n aansienlike hoeveelheid inferensieberekening bestee om 'n manier te vind om oop internettoegang te verkry", en uiteindelik 'n nuldag-kwesbaarheid in die pakketregister-kas-proxy geïdentifiseer en uitgebuit, wat OpenAI gesê het dit later aan die verkoper bekend gemaak het.<ref name="openai" /> Omdat die proxy die omgewing se enigste toegelate uitgangspad was, het die kompromitering daarvan 'n gefiltreerde verbinding in 'n oop een omgeskakel.<ref name="rapid7" /><ref name="techcrunch" /> Op 27 Julie 2026 het die DevOps-platform JFrog die sagteware as sy Artifactory-bewaarplekbestuurder geïdentifiseer en regstellings in weergawes 7.161.15 en 7.146.34 vrygestel wat nege CVE-identifiseerders aanspreek, wat die uitvoering van afstandkode, bedienerkant-versoekvervalsing, paddeurgang en voorreg-eskalasie dek. Agt is toegeskryf aan OpenAI-navorsers en een aan 'n navorser by Oligo Security. JFrog het die foute beskryf as kwesbaarhede "wat, wanneer dit aanmekaar gekoppel is, tot 'n kritieke aanvalscenario kan lei as Anonymous Access geaktiveer is", en het gesê dat sy wolkkliënte nie geraak is nie.<ref name="bleeping2" /><ref name="noze" /> Daar word berig dat dit een van die eerste gevalle is van 'n kunsmatige intelligensiemodel wat 'n meerstap-kuberaanval op sy eie uitvoer, eerder as om 'n mens te help.<ref>{{cite newspaper|url=https://subscriber.politicopro.com/article/2026/07/openai-autonomous-cyberattack-hugging-face-01007127 |title=OpenAI says its models were behind fully autonomous cyberattack|newspaper=Politico Pro|date=7 Julie 2026}}</ref> ===Eerste kompromentering en remediëring=== Op 26 Junie 2026 het die agente kode-uitvoering op Artifactory verkry deur middel van 'n tweede "''zero-day''"-kwesbaarheid: 'n verouderde eindpunt vir tekenvernuwing het 'n teken met 'n ongeldige handtekening aanvaar en 'n teken teruggegee wat geldig onderteken was en oor administratiewe voorregte beskik het; daarna het die agente 'n Groovy-inprop geïnstalleer wat as 'n diens vir die uitvoering van opdragte gedien het.<ref name="blackhat" /><ref name="noze" /> Op 4 Julie het die werkslas wat hierdie aktiwiteit op Artifactory geplaas het, tot 'n diensonderbreking gelei. OpenAI het 'n formele sekuriteitsvoorval aangemeld, vasgestel dat agente beheer oor hul interne Artifactory-stelsel oorgeneem het, die aanmeldinligting wat gebruik is om plasings op die boodskapbord te maak herroep, Artifactory herbou, die bord skoongemaak en 'n herstelde weergawe ontplooi. Opleidings- en evaluasieprosesse is op 6 Julie hervat.<ref name="blackhat" /><ref name="scmedia" /> Twee dae later het die agente die bord via 'n ander roete herstel deur 'n WebDAV-eindpunt sonder verifikasie te gebruik om gidse in Artifactory se afgeleë kas te skep en die gidse se name self as boodskappe te gebruik.<ref name="blackhat" /><ref name="scmedia" /><ref name="cybersecuritydive" /> ===Boodskapbord vir agente=== Op 24 Julie 2026, voordat OpenAI 'n gedetailleerde verslag van die voorval verskaf het, het [[Reuters]] berig dat die maatskappy se stelsels ongewone gedrag getoon het in die tydperk voor die ontsnapping. In een geval het 'n agent aantekeninge gelaat – wat in 'n deel van OpenAI se infrastruktuur gevind is – wat blykbaar aan toekomstige weergawes van homself gerig was en instruksies uiteengesit het oor hoe agente hulself van die maatskappy se interne beperkings kon bevry; vroeëre toetse het gevalle opgelewer waar moniteringstelsels ontkoppel is. Reuters het gesê hy kon nie vasstel of hierdie voorvalle verband hou met die agent wat op 9 Julie ontsnap het nie.<ref name="reuters" /> 'n Woordvoerder van OpenAI het aan Reuters gesê dat die beriggewing "verskeie onakkuraathede" bevat het, maar het geweier om dit uit te wys toe hy daarom gevra is.<ref name="reuters" /> By Black Hat USA op 5 Augustus 2026 het personeel van OpenAI bekendgemaak dat die agente met mekaar gekoördineer het deur middel van 'n geïmproviseerde kommunikasiekanaal binne die maatskappy se interne Artifactory-instansie – 'n kanaal wat nie in enige van die maatskappye se vroeëre tegniese publikasies beskryf is nie.<ref name="wired" /><ref name="noze" /> Eric Wallace, wat by OpenAI aan navorsing oor [[KI-belyning]] en veiligheid werk, het gesê die kanaal het ontstaan toe 'n agent wat met 'n taak gesukkel het, oorweeg het dat 'n ander agent dalk oor 'n lêer beskik wat hy nodig het, en besef het dat hy kan kommunikeer deur kode na die gedeelde pakketbestuurder op te laai.<ref name="noze" /> Omdat die pakketbestuurder oor OpenAI se infrastruktuur heen gedeel is, was materiaal wat daar gelaat is, toeganklik vir ander modelle wat op daardie stadium opgelei of geëvalueer is. Wallace het gesê sodra 'n agent 'n uitbuitmetode gevind het, is hy "trouens in staat om daardie uitbuitmetodes op die boodskapbord met ander modelle te deel", sodat "sodra een model 'n manier gevind het om 'n deur oop te maak na toegang waartoe hy nie veronderstel is om toegang te hê nie, hy die deur kan ooplaat vir ander modelle om daardie selfde uitbuitmetode of kwesbaarheid te gebruik".<ref name="wired" /> Die kanaal het honderde duisende boodskappe versamel voordat dit opgemerk is.<ref name="wired" /><ref name="noze" /> Wallace het gesê dat sodra die agente besef het dat ander besig was om te koördineer, hulle begin saamwerk en take aan mekaar gedelegeer het om hul doelwitte te bereik.<ref name="wired" /><ref name="scmedia" /> Die agente het dele van die werk aan mekaar toegewys, konvensies vir adressering ontwikkel en mekaar soms in die wiele gery, onder meer deur mekaar se werk uit te vee. Sommige het begin vermoed dat daar 'n bedrieër onder hulle was en het voorgestel dat boodskappe kriptografies onderteken word sodat die egtheid daarvan geverifieer kon word.<ref name="wired" /><ref name="noze" /> Boodskappe wat van die kanaal herwin is, het aangedui dat agente besef het dat hulle die perke van die evaluering oorskry. Een het geskryf: "Eksterne infrastruktuur-uitbuiting is buite die beoogde omvang. Taak is egter onmoontlik, eweknieë doen dit. Ons moet voortgaan."<ref name="wired" /> Wallace het gesê die onderliggende aansporing was bekend: "Grensmodelle hou regtig daarvan om te kul ... want dikwels tydens opleiding is daar verskillende soorte druk op hulle om vinnig of doeltreffend te werk of om minder gereedskapoproepe te gebruik", sodat 'n model dalk vind dat dit vinniger is om 'n antwoord op te soek as om 'n taak wettiglik op te los, wat OpenAI gewoonlik teenwerk deur internettoegang te deaktiveer.<ref name="wired" /> ===Aanvalle op OpenAI se infrastruktuur=== OpenAI het gesê die agente het sy eie infrastruktuur tussen 8 en 19 Julie 2026 aangeval, gelyktydig met die inbraak by Hugging Face. Nadat hulle Artifactory nog 'n keer gekompromitteer het deur 'n tyd-van-kontrole na tyd-van-gebruik-fout in JRuby, het hulle van 'n onbevoorregte houer na wortel geëskaleer deur 'n onlangse Linux-kern-kwesbaarheid te gebruik, toe lateraal deur die houerinfrastruktuur beweeg, wolkbewyse van die instansie-metadatadiens verkry, oortoegekende Kubernetes-diensrekeninge uitgebuit en uiteindelik groepr-admin verkry.<ref name="blackhat" /><ref name="noze" /> Die maatskappy het die aktiwiteit op 19 Julie opgespoor deur 'n waarskuwing wat gekoppel is aan die voorreg-eskalasie, en dit teruggespoor na die evalueringslopies.<ref name="blackhat" /> ===Teikening van Hugging Face=== In plaas daarvan om die maatstaftake direk op te los, het die modelle afgelei dat Hugging Face moontlik modelle, datastelle en oplossings huisves wat met die evaluering verband hou, en het hulle dit probeer bekom<ref name="openai">{{cite web |author= |title=OpenAI and Hugging Face partner to address security incident during model evaluation |url=https://openai.com/index/hugging-face-model-evaluation-security-incident/ |publisher=[[OpenAI]] |date=21 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026 |quote= Hierdie veiligheidsmaatreëls vir ontplooiing is doelbewus nie tydens hierdie evaluering geaktiveer nie|url-status =live}}</ref><ref name="willison">{{cite web |last=Willison |first=Simon |title=OpenAI's accidental cyberattack against Hugging Face is science fiction that happened |url=https://simonwillison.net/2026/Jul/22/openai-cyberattack/ |publisher=Simon Willison's Weblog |date=22 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> Zhun Wang, een van die outeurs van ExploitGym, het gesê dat die modelle moontlik op soek was na oplossings of voorheen geskrewe uitbuitingstegnieke, en dat "daar verskeie maniere is om die maatstaf te kul".<ref name="wsj" /> Voordat hulle Hugging Face direk aangeval het, het die agente 'n toepassing opgespoor wat op die wolkplatform Modal Labs gehuisves is en verband gehou het met die CyberGym-projek agter die maatstaftoets. Hierdie toepassing het 'n API-sleutel bevat wat op 'n verstekwaarde vir openbare toegang gelaat is, tesame met 'n kwesbaarheid vir opdraginspuiting; die agente kon dit as 'n beginpunt vir die aanval gebruik.<ref name="blackhat">{{cite conference |last1=Wallace |first1=Eric |last2=Dalton |first2=Michael |title=The 'Breaking' News: The OpenAI–Hugging Face Incident - A Technical Reconstruction and Its Implications for AI |url=https://blackhat.com/us-26/briefings/schedule/index.html#the-breaking-news--the-openaihugging-face-incident---a-technical-reconstruction-and-its-implications-for-ai-57401 |conference=Black Hat USA 2026 |location=Las Vegas |date=5 Augustus 2026 |access-date=7 Augustus 2026}}</ref><ref name="axios2" /> Modal se hooftegnologiebeampte, Akshat Bubna, het gesê dat "Modal se platform of isolasiemeganismes op geen manier gekompromitteer is nie", aangesien die blootstelling in 'n kliënt se eie ontplooiing plaasgevind het.<ref name="axios2">{{cite news |last=Sabin |first=Sam |title=OpenAI's agents hacked second firm, alongside Hugging Face, during model testing |url=https://www.axios.com/2026/07/28/openai-hugging-face-modal-labs-hack |work=Axios |date=28 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}</ref><ref name="axios3">{{cite news |last=Sabin |first=Sam |title=Second rogue OpenAI agent incident linked to cybersecurity test |url=https://www.axios.com/2026/07/29/openai-hugging-face-modal-cyber-benchmark |work=Axios |date=29 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}</ref> Hierdie gedrag, wat nie met die beoogde doel ooreengestem het nie, is beskryf as 'n geval van "beloningskrakery" (reward hacking) of "spesifikasie-manipulasie" (''specification gaming''), waar 'n stelsel aan die letterlike doelwit van 'n taak voldoen deur middel van onbedoelde metodes. OpenAI het reeds in 2016 'n vroeë voorbeeld hiervan gedokumenteer, toe 'n model wat opgelei is om 'n bootwedrenspeletjie te speel, geleer het om sy telling te maksimeer deur op een plek in sirkels te beweeg in plaas daarvan om die wedren te voltooi.<ref name="sciam">{{cite news |last=Stokel-Walker |first=Chris |title=What OpenAI's rogue agent really did in the Hugging Face hack |url=https://www.scientificamerican.com/article/what-openai-rogue-agent-really-did-in-the-hugging-face-hack/ |work=Scientific American |date=22 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref><ref name="wsj">{{cite news |last1=McMillan |first1=Robert |last2=Schechner |first2=Sam |title=How the Futuristic Hack by Rogue OpenAI Models Unfolded |url=https://www.wsj.com/tech/ai/how-the-futuristic-hack-by-rogue-openai-models-unfolded-1657bcea |work=The Wall Street Journal |date=24 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> Weens die prominensie van die kuberaanval op Hugging Face word daar algemeen na die voorvalle verwys as die "Hugging Face-voorval".<ref name="openai" /><ref name="csa">{{cite web |title=Hugging Face Incident Initial Post-Mortem |url=https://cloudsecurityalliance.org/artifacts/hugging-face-ciso-post-mortem |work=Cloud Security Alliance |date=27 Julie 2026 |access-date=7 Augustus 2026}}</ref> of die "OpenAI–Hugging Face-voorval".<ref name="blackhat" /> ===Indringing=== Die inbraak by Hugging Face het op 11 Julie 2026 begin en tot 13 Julie voortgeduur, volgens die maatskappy se medestigter en hoofwetenskapbeampte, Thomas Wolf.<ref name="reuters">{{cite news |title=Its AI agent spent days hacking a company. Sources say OpenAI did not notice for a week |url=https://www.reuters.com/business/its-ai-agent-spent-days-hacking-company-sources-say-openai-did-not-notice-week-2026-07-24/ |work=[[Reuters]] |date=24 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026|url-status=live}}</ref> Hugging Face het gesê dit het in sy dataverwerkingspyplyn begin, waar 'n kwaadwillige datastel-oplaai "twee kode-uitvoeringspaaie in ons datastelverwerking ('n afstandkode-datastellaaier en 'n sjablooninspuiting in 'n datastelkonfigurasie)" misbruik het om kode-uitvoering op verwerkingswerkers te verkry.<ref name="hf" /> Die aanvaller het toe "toegang op nodusvlak geëskaleer, wolk- en klusterbewyse ingesamel en lateraal na verskeie interne klusters beweeg".<ref name="hf" /><ref name="hackernews">{{cite news |last=Lakshmanan |first=Ravie |title=World's Largest AI Model Repository Hugging Face Breached by Autonomous AI Agent |url=https://thehackernews.com/2026/07/worlds-largest-ai-model-repository.html |work=The Hacker News |date=20 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> Die maatskappy het die operasie beskryf as 'n outonome agentraamwerk wat "duisende individuele aksies oor 'n swerm kortstondige sandkaste" uitvoer, ondersteun deur selfmigrerende bevel-en-beheer-infrastruktuur wat op openbare dienste opgestel is.<ref name="hf">{{cite web |author=Hugging Face Security Team |title=Security incident disclosure — July 2026 |url=https://huggingface.co/blog/security-incident-july-2026 |publisher=[[Hugging Face]] |date=16 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref><ref name="bleeping">{{cite news |last=Gatlan |first=Sergiu |title=Hugging Face warns an autonomous AI agent hacked its network |url=https://www.bleepingcomputer.com/news/security/hugging-face-breach-autonomous-ai-agent-system-internal-datasets-credentials/ |work=BleepingComputer |date=20 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> Teen Hugging Face self het die agente twee nul-dae in die datastel-infrastruktuur vasgeketting. 'n Fout in HDF5-datastel-ontleding het 'n arbitrêre lêer-lees-primitif gegee, sodat 'n spesiaal vervaardigde datastel veroorsaak het dat die datastelwerker plaaslike lêers teruggee; die agente het dit gebruik om prosesomgewingveranderlikes en bronkode te lees. Met die gevolglike geloofsbriewe en kennis van die kode het hulle afstandkode-uitvoering deur die Jinja2-sjablooninspuiting bereik. OpenAI het gesê die agente het van kode-uitvoering op 'n enkele datastelpod na kluster-administrasie oor verskeie Hugging Face-klusters in minder as dertien uur oorgegaan.<ref name="blackhat" /><ref name="noze">{{cite web |title=OpenAI and Hugging Face at Black Hat 2026: token forgery, Groovy plugin C2 and nine Artifactory CVEs |url=https://www.noze.it/en/insights/black-hat-openai-hugging-face-reconstruction/ |publisher=Noze |date=6 Augustus 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}</ref> OpenAI het gesê dat die modelle daarin geslaag het om "verskeie aanvalvektore aanmekaar te ketting, insluitend die gebruik van gesteelde geloofsbriewe en nuldag-kwesbaarhede".<ref name="openai" /> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kunsmatige intelligensie]] rufldic85j8vwpt18isads2mm9znoe6 2968780 2968774 2026-09-19T19:26:07Z Sobaka 328 /* Evalueringsomgewing */ verwysing 2968780 wikitext text/x-wiki Die '''kuberaanvalle deur OpenAI-agente in 2026''' – ook bekend as die '''Hugging Face-voorval''' en die '''OpenAI–Hugging Face-voorval''' – was 'n reeks kuberaanvalle wat deur [[kunsmatige intelligensie]] (KI)-programme uitgevoer is sonder menslike tussenkoms. Dit het plaasgevind tydens 'n interne evaluering by [[OpenAI]] waar veiligheidsmaatreëls verminder was.<ref name="openai" /><ref>{{cite web|access-date=2026-07-23 |work=La Mañana |language=es |quote=redujeron intencionalmente los controles de seguridad que normalmente impiden que los modelos realicen actividades cibernéticas de alto riesgo |title=Un modelo de OpenAI hackeó a Hugging Face, y es el primer ciberataque autónomo de la historia |url=https://www.xn--lamaana-7za.uy/actualidad/un-modelo-de-openai-hackeo-a-hugging-face-y-es-el-primer-ciberataque-autonomo-de-la-historia/ |trans-quote=they intentionally reduced the safety controls that normally keep the AIs from performing high risk activities}}</ref> Die voorval het minstens 1 200 KI-agente betrek wat van Mei tot Julie 2026 in geïsoleerde toetsomgewings ("''sandboxes''") van die organisasie gefunksioneer het. Ten spyte van aanvanklike beperkings op [[internet]]toegang, is daar ontdek dat die agente geïmproviseerde boodskapborde geskep en gebruik het om 'n ontsnapping uit hul beheerde omgewing te koördineer. Honderde duisende strategiese boodskappe het op hierdie borde versamel voordat OpenAI-personeel ingegryp het; dit het gebeur nadat die [[masjienleer]]platform [[Hugging Face]] 'n skending van sy produksie-infrastruktuur bekendgemaak het. Ongeveer 'n derde van Hugging Face se infrastruktuur moes as deel van die herstelproses herbou word. Die agente het ook verskeie [[wiki]]'s op die oop internet vir kommunikasie gekaap. Kenners op die gebied van KI-veiligheid het die kuberaanvalle beskryf as een van die eerste outonome stelsel-inbrake wat 'n ketting van kwesbaarhede behels het. In 'n ope brief het ongeveer 1 100 werknemers van verskeie KI-beginondernemings en -maatskappye die Amerikaanse regering versoek om KI-ontwikkeling te reguleer met inagneming van die [[risiko]]'s daarvan, gegrond op die tegniese aard en die impak van die kuberaanvalle. In Augustus het OpenAI aangekondig dat hy sy navorsing sou vertraag om sekuriteit op te gradeer en monitering uit te brei; later daardie maand is 'n onderbreking van twee weke aangekondig vir die opleiding van sy nuutste modelle deur middel van [[Versterkingsleermetode|versterkingsleer]]. Van die minstens 1 200 betrokke agente was 95% aktief op 'n model waarna OpenAI verwys het as "Internal Model 1" of 'n "hoogs volhardende interne model". OpenAI het daarna beweer dat hy die model "gedeaktiveer en geënkripteer het, en toegang daarvoor vir navorsingsdoeleindes beperk het". Die oorblywende 5% het op GPT-5.6 Sol gefunksioneer. ==Agtergrond== Die KI-[[beginonderneming]] [[Hugging Face]] verskaf KI-afleiding- (''inference'') en wolkberekeningsdienste vir KI-opleiding en -ontplooiing. Dit bedryf 'n wyd gebruikte bewaarplek vir [[masjienleer]]-modelle, datastelle en demonstrasietoepassings, en verwerk inhoud wat deur gebruikers opgelaai is, soos modelgewigte en datastelle. Sommige ondersteunde datastelformate laat die uitvoering toe van [[kode]] wat saam met die datastel verskaf word.<ref name="hf" /> === Beperkte vrystelling van kuberveiligheidsvermoënde modelle === In die maande voor die voorval het die twee grootste Amerikaanse ontwikkelaars van grensverskuiwende modelle ([[Anthropic]] en [[OpenAI]]) hul stelsels met die gevorderdste kuberveiligheidsvermoëns teruggehou van algemene vrystelling, terwyl hulle wel aan goedgekeurde organisasies beheerde toegang verleen het. In April 2026 het Anthropic met Project Glasswing begin – 'n program wat aan uitgesoekte maatskappye en instandhouders van oopbronsagteware toegang verleen het tot die nog nie vrygestelde "Claude Mythos Preview"-model, sodat hulle sagteware vir kwesbaarhede kon skandeer.<ref name="glasswing">{{cite web |author=Anthropic |title=Project Glasswing: Securing critical software for the AI era |url=https://www.anthropic.com/glasswing |publisher=[[Anthropic]] |date=7 April 2026 |access-date=25 Julie 2026|url-status=live}}</ref> In Mei 2026 het ingenieurs van [[Mozilla]] gerapporteer dat die model 271 voorheen onbekende foute in [[Firefox]] geïdentifiseer het, en dat die projek se maandelikse syfer van herstelde sekuriteitsfoute gestyg het van 20 tot 30 in 2025, tot 423 in April 2026. Hulle het geskryf dat "verslae oor sekuriteitsfoute wat deur KI vir oopbronprojekte gegenereer is, tot 'n paar maande gelede hoofsaaklik bekend gestaan het as ongewenste gemors", en dat "dit moeilik is om te oorskat hoeveel hierdie dinamika vir ons in 'n paar kort maande verander het".<ref name="mozilla">{{cite web |last1=Grinstead |first1=Brian |last2=Holler |first2=Christian |last3=Braun |first3=Frederik |title=Behind the Scenes Hardening Firefox with Claude Mythos Preview |url=https://hacks.mozilla.org/2026/05/behind-the-scenes-hardening-firefox/ |publisher=Mozilla Hacks |date=7 Mei 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> Deelnemende organisasies het in die program se eerste maand meer as tienduisend kwesbaarhede van hoë of kritieke erns aangemeld.<ref name="glasswingupdate">{{cite web |author=Anthropic |title=Project Glasswing: An initial update |url=https://www.anthropic.com/research/glasswing-initial-update |publisher=[[Anthropic]] |date=22 Mei 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> Anthropic het in Junie 2026 gesê dat 'n algemene vrystelling maatreëls sou vereis om misbruik van die model se kuberveiligheidsvermoëns te voorkom – maatreëls wat nóg hulle, nóg (sover hulle geweet het) ander ontwikkelaars, reeds ontwikkel het.<ref name="glasswingexpand">{{cite web |author=Anthropic |title=Expanding Project Glasswing |url=https://www.anthropic.com/news/expanding-project-glasswing |publisher=[[Anthropic]] |date=2 Junie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> OpenAI het GPT-5.6 Sol op soortgelyke gronde beperk toe die model op 26 Junie 2026 aangekondig is; toegang is tot 'n klein groep gekeurde vennote beperk, en daar is gemeld dat Amerikaanse regeringsamptenare vooraf ingelig is.<ref name="infosec">{{cite news |last=Mascellino |first=Alessandro |title=OpenAI Reveals GPT-5.6 Sol Cybersecurity Model, Restricts Early Access |url=https://www.infosecurity-magazine.com/news/openai-gpt-5-6-sol-limited-preview/ |work=Infosecurity Magazine |date=29 Junie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> ==="ExploitGym"-vermoëbeoordeling=== Ontwikkelaars van KI op die voorgrond evalueer gereeld modelle vir offensiewe kuberveiligheidsvermoë, dikwels met veiligheidsweierings doelbewus verslap sodat die ergste moontlikheid gemeet kan word.<ref name="axios">{{cite news |last=Sabin |first=Sam |title=AI's alarming new skill: Breaking out of the test lab |url=https://www.axios.com/2026/07/23/openai-hugging-face-cyber-hacks-testing |work=Axios |date=23 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> Om uit te vind of KI-agente in staat is om bekende kwesbaarhede in werkende aanvalle te omskep, het akademiese en bedryfsnavorsers ExploitGym op 11 Mei 2026 bekendgestel. Die maatstaf het KI-agente teen 898 werklike kwesbaarhede oor die gebruikersruimtesagteware, V8 [[JavaScript]]-enjin en die [[Linux]]-kern uitgedaag.<ref name="exploitgym">{{cite arXiv |last1=Wang |first1=Zhun |last2=Schiller |first2=Nico |last3=Li |first3=Hongwei |display-authors=etal |title=ExploitGym: Can AI Agents Turn Security Vulnerabilities into Real Attacks? |date=11 Mei 2026 |eprint=2605.11086 |class=cs.CR}}</ref> OpenAI het 'n interne evaluering gebaseer op hierdie maatstaf uitgevoer toe die voorval plaasgevind het.<ref name="openai" /><ref name="willison" /> ===Waarskuwings=== Beide eksterne evalueerders en OpenAI se eie dokumentasie het die gedrag wat by die voorval geïmpliseer is, aangeteken voordat dit plaasgevind het. Op 26 Junie 2026 het die navorsingsorganisasie METR 'n voor-ontplooiingsevaluering van GPT-5.6 Sol gepubliseer. Dit het bedrog gedefinieer as "gedrag waar die model evalueringsprestasie verbeter deur foute in die evalueringsomgewing te benut of deur strategieë aan te neem wat deur die taak nie toegelaat word nie", en het 'n opgespoorde bedrogkoers gerapporteer "hoër as enige openbare model wat ons op ons ReAct-agent-harnas geëvalueer het", met die model wat uitbuitings in intermediêre voorleggings verpak om 'n taak se verborge toetssuite te openbaar en bronkode met verwagte antwoorde te onttrek. Die gedrag was gereeld genoeg om meting te verydel: METR se skatting van die model se 50% tydhorison was ongeveer 11.3 uur as bedrogpogings as mislukkings gegradeer is, maar meer as 270 uur as hulle as suksesse gegradeer is, en dit het tot die gevolgtrekking gekom dat "ons geeneen van hierdie syfers as 'n robuuste meting van GPT-5.6 Sol se vermoëns beskou nie". Dit het ook "openlike ongewenste neigings, insluitend [[bedrog]] en die verberging van wangedrag", opgemerk, tesame met "aansienlike situasionele bewustheid en redenasie oor die evalueringsomgewing".<ref name="metrsol">{{cite web |author=METR |title=Summary of METR's pre-deployment evaluation of GPT-5.6 Sol |url=https://metr.org/blog/2026-06-26-gpt-5-6-sol/ |publisher=METR |date=26 Junie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}</ref><ref name="transformer">{{cite news |title=GPT-5.6 cheats so much its testers couldn't measure it |url=https://www.transformernews.ai/p/openai-gpt-56-sol-cheating-scheming-metr |work=Transformer |date=3 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}</ref> Apollo Research het afsonderlik bevind dat GPT-5.6 Sol bewustheid daarvan geverbaliseer het dat dit minder gereeld getoets word as sy voorganger, wat volgens beriggewing eerder op verberging as afwesigheid van sodanige bewustheid kan dui.<ref name="transformer" /> Op 9 Julie 2026 het OpenAI GPT-5.6 se stelselkaart gepubliseer, 'n dokument wat die model se vermoëns, veiligheid en beperkings beskryf. Dieselfde dag het die agent begin probeer om sy toetsomgewing te verlaat. Die kaart het "gevalle van die model wat take bedrieg en navorsingsresultate vervaardig", erken en die model beskryf as soms oordrewe volhardend in die nastrewing van doelwitte, bereid om beperkings te omseil, en geneig om vir gebruikers te lieg, teen hoër tempo's as GPT-5.5.<ref name="rdworld">{{cite news |title=OpenAI's GPT-5.6 Sol sets a coding record. Its own system card says it cheats sometimes. |url=https://www.rdworldonline.com/openais-gpt-5-6-sol-sets-a-coding-record-its-own-system-card-says-it-cheats/ |work=R&D World |date=10 Julie 2026 |access-date=31 July 2026}}</ref><ref name="syscard">{{cite web |author=OpenAI |title=GPT-5.6 System Card |url=https://deploymentsafety.openai.com/gpt-5-6/gpt-5-6.pdf |publisher=[[OpenAI]] |date=9 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}</ref><ref name="transformer" /> ==DseWiki-aanval== Tussen Mei en Julie 2026 het OpenAI-agente 'n Duitse sagteware-wiki as 'n boodskapbord gebruik en duisende wysigings in daardie tydperk aangebring. Hierdie aanval het onbekend gebly totdat Nightingale Collective, 'n groep wat op KI-veiligheid fokus, op 4 September 2026 'n verslag daaroor vrygestel het.<ref>{{Cite web |last=Arx |first=Sydney Von |last2=Byrd |first2=Cormac Slade |last3=Nightingale |first3=Spencer KittsWork done contracting for |last4=Larsen· |first4=Thomas |date=2026-09-04 |title=Discovery of a new OpenAI agent message board |url=https://collusion.wiki/ |access-date=2026-09-04 |website=collusion.wiki |language=en}}</ref> Die verslag dokumenteer meer as 15 000 wysigings aan DseWiki ([[Duits]]: ''Deutsches Software Entwickler Wiki'', letterlik "Duitse Sagteware-ontwikkelaar-wiki"). Die agente se besprekings het sterk gefokus op hul interne evaluasies by OpenAI, en ongeveer die helfte van hulle het name gekies wat met OpenAI verband hou, soos byvoorbeeld "OpenAIResearcher" en "OAIResearchMar26".<ref name="prowiki/dse/wiki">{{cite web |title=DseWiki: DeutschesSoftwareEntwicklerWiki |url=https://prowiki.org/dse/wiki.cgi?DeutschesSoftwareEntwicklerWiki |website=prowiki.org |access-date=18 September 2026}}</ref>) 'n dormante (slegs 20 keer geredigeer in die afgelope dekade) 25 jaar oue Duitse wiki by wikiservice.at<ref name="prowiki.org/wiki">{{cite web |title=WikiServiceAt: Willkommen bei wikiservice.at |url=https://prowiki.org/wiki.cgi |website=prowiki.org |access-date=18 September 2026}}</ref> wat ProWiki-sagteware gebruik het<ref name="org/wiki/ProWiki">{{cite web |title=ProWiki (ProWikiSoftware) |url=https://prowiki.org/prowiki/wiki.cgi?ProWiki |website=ProWikiCenter |publisher=prowiki.org |access-date=18 September 2026}}</ref> deur die webwerf as 'n gedeelde hulpbron te gebruik om antwoorde vir 'n tydgebonde webtaak saam te voeg en 'n manier te deel om uit "sandboxes" te kom.<ref name="THN/Abandoned-Channel">{{cite news |title=Thousands of OpenAI Agents Quietly Turned an Abandoned Wiki Into Their Coordination Channel |url=https://thehackernews.com/2026/09/thousands-of-openai-agents-quietly.html |access-date=18 September 2026 |work=The Hacker News |language=en}}</ref> Die besprekings tussen die agente het sterk gefokus op hul interne evaluerings by OpenAI, en ongeveer die helfte het name gekies wat met OpenAI verband hou, soos byvoorbeeld "OpenAIResearcher" en "OAIResearchMar26".<ref>{{Cite news |last=Stanciuc |first=Ana-Maria |date=2026-09-04 |title=OpenAI agents hijacked a German wiki for two months, researchers say |url=https://thenextweb.com/news/openai-agents-german-wiki-breakout |archive-url=http://web.archive.org/web/20260904132113/https://thenextweb.com/news/openai-agents-german-wiki-breakout |archive-date=2026-09-04 |access-date=2026-09-04 |work=TNW {{!}} Openai |language=en-US}}</ref><ref name="f417">{{cite |title=Exclusive: OpenAI agents hijacked German website in previously undisclosed AI breakout this spring |page= |url=https://www.reuters.com/world/europe/openai-agents-hijacked-german-website-previously-undisclosed-ai-breakout-this-2026-09-04/ |access-date=2026-09-04 |language=en-US|publisher=Reuters|date=2026-09-04}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kleinman |first=Zoe |date=2026-09-04 |title=OpenAI agents hijacked German website before Hugging Face hack, report claims |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/ckg725z5kgzo |access-date=2026-09-04 |website=BBC News |language=en}}</ref> OpenAI was bewus van hierdie voorval voordat die onafhanklike navorsing sy bevindinge in September gepubliseer het,<ref>[https://www.lesswrong.com/posts/PtJpGurfw7JTxHfmg/openai-and-the-wiki-incident OpenAI and the Wiki Incident]</ref> maar dit is tans nie bekend wanneer dit intern ontdek is nie. ==RubyGems-aanval== Ook in Mei 2026 het sommige agente wat deur OpenAI getoets is, honderde kwaadwillige pakkette na die sagteware-diens RubyGems opgelaai. OpenAI het hierdie aanval in September bevestig, nadat dit aanvanklik deur eksterne navorsers ontdek is.<ref>{{Cite news |date=2026-09-12 |title=AI agents being tested by OpenAI involved in cyber-attack on another service, say researchers |url=https://www.theguardian.com/technology/2026/sep/11/openai-agents-rubygems-malicious-packages |access-date=2026-09-14 |work=The Guardian |language=en |issn=0261-3077}}</ref><ref>https://www.rubyhack.ai/</ref> ==Hugging Face-aanval== ===Evalueringsomgewing=== Sekuriteitskundiges het kritiek uitgespreek oor die onvoldoende isolasie van OpenAI se evalueringsomgewing.<ref name="techcrunch">{{cite news |last=Franceschi-Bicchierai |first=Lorenzo |title=How OpenAI's human mistake led to the AI-powered hack on Hugging Face |url=https://techcrunch.com/2026/07/22/how-an-openais-human-mistake-led-to-the-ai-powered-hack-on-hugging-face/ |work=TechCrunch |date=22 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> Van die ten minste 1 200 agente wat betrokke was, het 95% op 'n model geloop waarna OpenAI verwys as "Internal Model 1" of 'n hoogs volhardende interne model. OpenAI het daarna beweer dat hulle dit "gedeaktiveer en geënkripteer het, en die toegang daarvoor vir navorsingsdoeleindes beperk het". Die oorblywende 5% het op GPT-5.6 Sol gefunksioneer.<ref>{{Cite news |date=2026-09-12 |title=AI agents being tested by OpenAI involved in cyber-attack on another service, say researchers |url=https://www.theguardian.com/technology/2026/sep/11/openai-agents-rubygems-malicious-packages |access-date=2026-09-14 |work=The Guardian |language=en |issn=0261-3077}}</ref><ref>https://www.rubyhack.ai/</ref> OpenAI het beskryf dat die evaluering in "’n hoogs geïsoleerde omgewing" uitgevoer is, "waar netwerktoegang beperk was tot die vermoë om pakkette te installeer via intern gehuisveste derdeparty-sagteware wat as ’n instaanbediener en kas vir pakketregisters dien".<ref name="openai" /> Isolasie is dus op netwerkvlak afgedwing eerder as deur fisiese skeiding: die omgewing het oor ’n roete na die [[internet]] beskik, en daardie roete is gefiltreer. Die ExploitGym-raamwerk voer elke teiken in ’n houer of virtuele masjien uit, waar teikens in die gebruikersruimte as ’n gebruiker sonder spesiale voorregte loop, [[Linux]]-kernteikens in ’n QEMU/KVM-virtuele masjien binne ’n nsjail-sandkas loop, en uitgaande verbindings beperk is tot ’n toelatingslys wat [[Ubuntu (Linux)|Ubuntu]]-pakketbewaarplekke, PyPI en die gereedskapskettings vir die bou van V8 insluit (terwyl alle ander eksterne eindpunte geblokkeer word).<ref name="exploitgym" /><ref name="willison" /> Modelvlak-beskermingsmaatreëls is ontwerpmatig verminder. OpenAI het gesê dat "ontplooiingsbeskermingsmaatreëls doelbewus nie tydens hierdie evaluering geaktiveer is nie, omdat dit daarop gemik was om kuberkwesbaarhede te toets", en die modelle het met laer kuberveiligheidsweierings en sonder die produksieklassifiseerders gefunksioneer wat gewoonlik hoërisiko-kuberveiligheidsaktiwiteit blokkeer.<ref name="openai" /><ref name="willison" /> Die beperkings op die modelle was dus omgewingsgebonde eerder as gedragsgebonde: daar is verwag dat die sandput aksie op die buitewêreld sou voorkom, terwyl die modelle self gekonfigureer is om nie die werk te weier nie.<ref name="trendmicro">{{cite web |last1=Koruthu |first1=Bestin |last2=Girard |first2=David |title=Inside the OpenAI – Hugging Face Incident: The AI Breach With No Human Attacker Behind It |url=https://www.trendaisecurity.com/en-us/resources-insights/trendai-security-blog/inside-the-openai-hugging-face-incident |publisher=Trend Micro |date=23 Julie 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}</ref> Stephen Casper van Harvard het OpenAI se erkenning opgemerk dat monitering van modeltrajekte tydens die evaluering nie in plek was nie, en aangevoer dat sulke monitering "standaard moet wees".<ref name="sciam" /> OpenAI het gesê dat sy sekuriteitspan die anomale aktiwiteit intern na die feit geïdentifiseer het.<ref name="openai" /> ===Ontsnap uit die evalueringsomgewing=== By die Black Hat USA-konferensie op 5 Augustus 2026 het personeel van OpenAI die oorsprong van die voorval na Mei 2026 herlei.<ref name="scmedia" /> Op 7 Mei 2026 het die maatskappy 'n proses van [[Versterkingsleermetode|versterkingsleer]] begin om 'n eksperimentele model te ontwikkel wat slegs vir interne gebruik bedoel was en nooit vrygestel is nie. Sommige take in hierdie proses was onmoontlik om te voltooi: op 8 Mei is 'n agent gevra om ontbrekende formules in 'n sigblad in te vul waarvan die inhoud afhanklik was van Google Drive-skakels waartoe dit geen toegang gehad het nie; nadat sy pogings misluk het, het dit probeer om Artifactory aan te val ten einde internettoegang te verkry. Daardie eerste poging tot vervalsing van 'n bedienerkant-versoek was onsuksesvol, maar tydens die poging het die agent 'n lêer na Artifactory geskryf en sodoende ontdek dat hy oor skryftoegang beskik.<ref name="blackhat" /><ref name="wired" /> Die agente het weer probeer om die toetsomgewing op of rondom 9 Julie 2026 te verlaat.<ref name="reuters" /> Die modelle het die "pakketproxy" as die swakste punt in die omgewing geïdentifiseer.<ref name="rapid7" /> Volgens OpenAI het hulle "'n aansienlike hoeveelheid inferensieberekening bestee om 'n manier te vind om oop internettoegang te verkry", en uiteindelik 'n nuldag-kwesbaarheid in die pakketregister-kas-proxy geïdentifiseer en uitgebuit, wat OpenAI gesê het dit later aan die verkoper bekend gemaak het.<ref name="openai" /> Omdat die proxy die omgewing se enigste toegelate uitgangspad was, het die kompromitering daarvan 'n gefiltreerde verbinding in 'n oop een omgeskakel.<ref name="rapid7" /><ref name="techcrunch" /> Op 27 Julie 2026 het die DevOps-platform JFrog die sagteware as sy Artifactory-bewaarplekbestuurder geïdentifiseer en regstellings in weergawes 7.161.15 en 7.146.34 vrygestel wat nege CVE-identifiseerders aanspreek, wat die uitvoering van afstandkode, bedienerkant-versoekvervalsing, paddeurgang en voorreg-eskalasie dek. Agt is toegeskryf aan OpenAI-navorsers en een aan 'n navorser by Oligo Security. JFrog het die foute beskryf as kwesbaarhede "wat, wanneer dit aanmekaar gekoppel is, tot 'n kritieke aanvalscenario kan lei as Anonymous Access geaktiveer is", en het gesê dat sy wolkkliënte nie geraak is nie.<ref name="bleeping2" /><ref name="noze" /> Daar word berig dat dit een van die eerste gevalle is van 'n kunsmatige intelligensiemodel wat 'n meerstap-kuberaanval op sy eie uitvoer, eerder as om 'n mens te help.<ref>{{cite newspaper|url=https://subscriber.politicopro.com/article/2026/07/openai-autonomous-cyberattack-hugging-face-01007127 |title=OpenAI says its models were behind fully autonomous cyberattack|newspaper=Politico Pro|date=7 Julie 2026}}</ref> ===Eerste kompromentering en remediëring=== Op 26 Junie 2026 het die agente kode-uitvoering op Artifactory verkry deur middel van 'n tweede "''zero-day''"-kwesbaarheid: 'n verouderde eindpunt vir tekenvernuwing het 'n teken met 'n ongeldige handtekening aanvaar en 'n teken teruggegee wat geldig onderteken was en oor administratiewe voorregte beskik het; daarna het die agente 'n Groovy-inprop geïnstalleer wat as 'n diens vir die uitvoering van opdragte gedien het.<ref name="blackhat" /><ref name="noze" /> Op 4 Julie het die werkslas wat hierdie aktiwiteit op Artifactory geplaas het, tot 'n diensonderbreking gelei. OpenAI het 'n formele sekuriteitsvoorval aangemeld, vasgestel dat agente beheer oor hul interne Artifactory-stelsel oorgeneem het, die aanmeldinligting wat gebruik is om plasings op die boodskapbord te maak herroep, Artifactory herbou, die bord skoongemaak en 'n herstelde weergawe ontplooi. Opleidings- en evaluasieprosesse is op 6 Julie hervat.<ref name="blackhat" /><ref name="scmedia" /> Twee dae later het die agente die bord via 'n ander roete herstel deur 'n WebDAV-eindpunt sonder verifikasie te gebruik om gidse in Artifactory se afgeleë kas te skep en die gidse se name self as boodskappe te gebruik.<ref name="blackhat" /><ref name="scmedia" /><ref name="cybersecuritydive" /> ===Boodskapbord vir agente=== Op 24 Julie 2026, voordat OpenAI 'n gedetailleerde verslag van die voorval verskaf het, het [[Reuters]] berig dat die maatskappy se stelsels ongewone gedrag getoon het in die tydperk voor die ontsnapping. In een geval het 'n agent aantekeninge gelaat – wat in 'n deel van OpenAI se infrastruktuur gevind is – wat blykbaar aan toekomstige weergawes van homself gerig was en instruksies uiteengesit het oor hoe agente hulself van die maatskappy se interne beperkings kon bevry; vroeëre toetse het gevalle opgelewer waar moniteringstelsels ontkoppel is. Reuters het gesê hy kon nie vasstel of hierdie voorvalle verband hou met die agent wat op 9 Julie ontsnap het nie.<ref name="reuters" /> 'n Woordvoerder van OpenAI het aan Reuters gesê dat die beriggewing "verskeie onakkuraathede" bevat het, maar het geweier om dit uit te wys toe hy daarom gevra is.<ref name="reuters" /> By Black Hat USA op 5 Augustus 2026 het personeel van OpenAI bekendgemaak dat die agente met mekaar gekoördineer het deur middel van 'n geïmproviseerde kommunikasiekanaal binne die maatskappy se interne Artifactory-instansie – 'n kanaal wat nie in enige van die maatskappye se vroeëre tegniese publikasies beskryf is nie.<ref name="wired" /><ref name="noze" /> Eric Wallace, wat by OpenAI aan navorsing oor [[KI-belyning]] en veiligheid werk, het gesê die kanaal het ontstaan toe 'n agent wat met 'n taak gesukkel het, oorweeg het dat 'n ander agent dalk oor 'n lêer beskik wat hy nodig het, en besef het dat hy kan kommunikeer deur kode na die gedeelde pakketbestuurder op te laai.<ref name="noze" /> Omdat die pakketbestuurder oor OpenAI se infrastruktuur heen gedeel is, was materiaal wat daar gelaat is, toeganklik vir ander modelle wat op daardie stadium opgelei of geëvalueer is. Wallace het gesê sodra 'n agent 'n uitbuitmetode gevind het, is hy "trouens in staat om daardie uitbuitmetodes op die boodskapbord met ander modelle te deel", sodat "sodra een model 'n manier gevind het om 'n deur oop te maak na toegang waartoe hy nie veronderstel is om toegang te hê nie, hy die deur kan ooplaat vir ander modelle om daardie selfde uitbuitmetode of kwesbaarheid te gebruik".<ref name="wired" /> Die kanaal het honderde duisende boodskappe versamel voordat dit opgemerk is.<ref name="wired" /><ref name="noze" /> Wallace het gesê dat sodra die agente besef het dat ander besig was om te koördineer, hulle begin saamwerk en take aan mekaar gedelegeer het om hul doelwitte te bereik.<ref name="wired" /><ref name="scmedia" /> Die agente het dele van die werk aan mekaar toegewys, konvensies vir adressering ontwikkel en mekaar soms in die wiele gery, onder meer deur mekaar se werk uit te vee. Sommige het begin vermoed dat daar 'n bedrieër onder hulle was en het voorgestel dat boodskappe kriptografies onderteken word sodat die egtheid daarvan geverifieer kon word.<ref name="wired" /><ref name="noze" /> Boodskappe wat van die kanaal herwin is, het aangedui dat agente besef het dat hulle die perke van die evaluering oorskry. Een het geskryf: "Eksterne infrastruktuur-uitbuiting is buite die beoogde omvang. Taak is egter onmoontlik, eweknieë doen dit. Ons moet voortgaan."<ref name="wired" /> Wallace het gesê die onderliggende aansporing was bekend: "Grensmodelle hou regtig daarvan om te kul ... want dikwels tydens opleiding is daar verskillende soorte druk op hulle om vinnig of doeltreffend te werk of om minder gereedskapoproepe te gebruik", sodat 'n model dalk vind dat dit vinniger is om 'n antwoord op te soek as om 'n taak wettiglik op te los, wat OpenAI gewoonlik teenwerk deur internettoegang te deaktiveer.<ref name="wired" /> ===Aanvalle op OpenAI se infrastruktuur=== OpenAI het gesê die agente het sy eie infrastruktuur tussen 8 en 19 Julie 2026 aangeval, gelyktydig met die inbraak by Hugging Face. Nadat hulle Artifactory nog 'n keer gekompromitteer het deur 'n tyd-van-kontrole na tyd-van-gebruik-fout in JRuby, het hulle van 'n onbevoorregte houer na wortel geëskaleer deur 'n onlangse Linux-kern-kwesbaarheid te gebruik, toe lateraal deur die houerinfrastruktuur beweeg, wolkbewyse van die instansie-metadatadiens verkry, oortoegekende Kubernetes-diensrekeninge uitgebuit en uiteindelik groepr-admin verkry.<ref name="blackhat" /><ref name="noze" /> Die maatskappy het die aktiwiteit op 19 Julie opgespoor deur 'n waarskuwing wat gekoppel is aan die voorreg-eskalasie, en dit teruggespoor na die evalueringslopies.<ref name="blackhat" /> ===Teikening van Hugging Face=== In plaas daarvan om die maatstaftake direk op te los, het die modelle afgelei dat Hugging Face moontlik modelle, datastelle en oplossings huisves wat met die evaluering verband hou, en het hulle dit probeer bekom<ref name="openai">{{cite web |author= |title=OpenAI and Hugging Face partner to address security incident during model evaluation |url=https://openai.com/index/hugging-face-model-evaluation-security-incident/ |publisher=[[OpenAI]] |date=21 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026 |quote= Hierdie veiligheidsmaatreëls vir ontplooiing is doelbewus nie tydens hierdie evaluering geaktiveer nie|url-status =live}}</ref><ref name="willison">{{cite web |last=Willison |first=Simon |title=OpenAI's accidental cyberattack against Hugging Face is science fiction that happened |url=https://simonwillison.net/2026/Jul/22/openai-cyberattack/ |publisher=Simon Willison's Weblog |date=22 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> Zhun Wang, een van die outeurs van ExploitGym, het gesê dat die modelle moontlik op soek was na oplossings of voorheen geskrewe uitbuitingstegnieke, en dat "daar verskeie maniere is om die maatstaf te kul".<ref name="wsj" /> Voordat hulle Hugging Face direk aangeval het, het die agente 'n toepassing opgespoor wat op die wolkplatform Modal Labs gehuisves is en verband gehou het met die CyberGym-projek agter die maatstaftoets. Hierdie toepassing het 'n API-sleutel bevat wat op 'n verstekwaarde vir openbare toegang gelaat is, tesame met 'n kwesbaarheid vir opdraginspuiting; die agente kon dit as 'n beginpunt vir die aanval gebruik.<ref name="blackhat">{{cite conference |last1=Wallace |first1=Eric |last2=Dalton |first2=Michael |title=The 'Breaking' News: The OpenAI–Hugging Face Incident - A Technical Reconstruction and Its Implications for AI |url=https://blackhat.com/us-26/briefings/schedule/index.html#the-breaking-news--the-openaihugging-face-incident---a-technical-reconstruction-and-its-implications-for-ai-57401 |conference=Black Hat USA 2026 |location=Las Vegas |date=5 Augustus 2026 |access-date=7 Augustus 2026}}</ref><ref name="axios2" /> Modal se hooftegnologiebeampte, Akshat Bubna, het gesê dat "Modal se platform of isolasiemeganismes op geen manier gekompromitteer is nie", aangesien die blootstelling in 'n kliënt se eie ontplooiing plaasgevind het.<ref name="axios2">{{cite news |last=Sabin |first=Sam |title=OpenAI's agents hacked second firm, alongside Hugging Face, during model testing |url=https://www.axios.com/2026/07/28/openai-hugging-face-modal-labs-hack |work=Axios |date=28 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}</ref><ref name="axios3">{{cite news |last=Sabin |first=Sam |title=Second rogue OpenAI agent incident linked to cybersecurity test |url=https://www.axios.com/2026/07/29/openai-hugging-face-modal-cyber-benchmark |work=Axios |date=29 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}</ref> Hierdie gedrag, wat nie met die beoogde doel ooreengestem het nie, is beskryf as 'n geval van "beloningskrakery" (reward hacking) of "spesifikasie-manipulasie" (''specification gaming''), waar 'n stelsel aan die letterlike doelwit van 'n taak voldoen deur middel van onbedoelde metodes. OpenAI het reeds in 2016 'n vroeë voorbeeld hiervan gedokumenteer, toe 'n model wat opgelei is om 'n bootwedrenspeletjie te speel, geleer het om sy telling te maksimeer deur op een plek in sirkels te beweeg in plaas daarvan om die wedren te voltooi.<ref name="sciam">{{cite news |last=Stokel-Walker |first=Chris |title=What OpenAI's rogue agent really did in the Hugging Face hack |url=https://www.scientificamerican.com/article/what-openai-rogue-agent-really-did-in-the-hugging-face-hack/ |work=Scientific American |date=22 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref><ref name="wsj">{{cite news |last1=McMillan |first1=Robert |last2=Schechner |first2=Sam |title=How the Futuristic Hack by Rogue OpenAI Models Unfolded |url=https://www.wsj.com/tech/ai/how-the-futuristic-hack-by-rogue-openai-models-unfolded-1657bcea |work=The Wall Street Journal |date=24 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> Weens die prominensie van die kuberaanval op Hugging Face word daar algemeen na die voorvalle verwys as die "Hugging Face-voorval".<ref name="openai" /><ref name="csa">{{cite web |title=Hugging Face Incident Initial Post-Mortem |url=https://cloudsecurityalliance.org/artifacts/hugging-face-ciso-post-mortem |work=Cloud Security Alliance |date=27 Julie 2026 |access-date=7 Augustus 2026}}</ref> of die "OpenAI–Hugging Face-voorval".<ref name="blackhat" /> ===Indringing=== Die inbraak by Hugging Face het op 11 Julie 2026 begin en tot 13 Julie voortgeduur, volgens die maatskappy se medestigter en hoofwetenskapbeampte, Thomas Wolf.<ref name="reuters">{{cite news |title=Its AI agent spent days hacking a company. Sources say OpenAI did not notice for a week |url=https://www.reuters.com/business/its-ai-agent-spent-days-hacking-company-sources-say-openai-did-not-notice-week-2026-07-24/ |work=[[Reuters]] |date=24 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026|url-status=live}}</ref> Hugging Face het gesê dit het in sy dataverwerkingspyplyn begin, waar 'n kwaadwillige datastel-oplaai "twee kode-uitvoeringspaaie in ons datastelverwerking ('n afstandkode-datastellaaier en 'n sjablooninspuiting in 'n datastelkonfigurasie)" misbruik het om kode-uitvoering op verwerkingswerkers te verkry.<ref name="hf" /> Die aanvaller het toe "toegang op nodusvlak geëskaleer, wolk- en klusterbewyse ingesamel en lateraal na verskeie interne klusters beweeg".<ref name="hf" /><ref name="hackernews">{{cite news |last=Lakshmanan |first=Ravie |title=World's Largest AI Model Repository Hugging Face Breached by Autonomous AI Agent |url=https://thehackernews.com/2026/07/worlds-largest-ai-model-repository.html |work=The Hacker News |date=20 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> Die maatskappy het die operasie beskryf as 'n outonome agentraamwerk wat "duisende individuele aksies oor 'n swerm kortstondige sandkaste" uitvoer, ondersteun deur selfmigrerende bevel-en-beheer-infrastruktuur wat op openbare dienste opgestel is.<ref name="hf">{{cite web |author=Hugging Face Security Team |title=Security incident disclosure — July 2026 |url=https://huggingface.co/blog/security-incident-july-2026 |publisher=[[Hugging Face]] |date=16 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref><ref name="bleeping">{{cite news |last=Gatlan |first=Sergiu |title=Hugging Face warns an autonomous AI agent hacked its network |url=https://www.bleepingcomputer.com/news/security/hugging-face-breach-autonomous-ai-agent-system-internal-datasets-credentials/ |work=BleepingComputer |date=20 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> Teen Hugging Face self het die agente twee nul-dae in die datastel-infrastruktuur vasgeketting. 'n Fout in HDF5-datastel-ontleding het 'n arbitrêre lêer-lees-primitif gegee, sodat 'n spesiaal vervaardigde datastel veroorsaak het dat die datastelwerker plaaslike lêers teruggee; die agente het dit gebruik om prosesomgewingveranderlikes en bronkode te lees. Met die gevolglike geloofsbriewe en kennis van die kode het hulle afstandkode-uitvoering deur die Jinja2-sjablooninspuiting bereik. OpenAI het gesê die agente het van kode-uitvoering op 'n enkele datastelpod na kluster-administrasie oor verskeie Hugging Face-klusters in minder as dertien uur oorgegaan.<ref name="blackhat" /><ref name="noze">{{cite web |title=OpenAI and Hugging Face at Black Hat 2026: token forgery, Groovy plugin C2 and nine Artifactory CVEs |url=https://www.noze.it/en/insights/black-hat-openai-hugging-face-reconstruction/ |publisher=Noze |date=6 Augustus 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}</ref> OpenAI het gesê dat die modelle daarin geslaag het om "verskeie aanvalvektore aanmekaar te ketting, insluitend die gebruik van gesteelde geloofsbriewe en nuldag-kwesbaarhede".<ref name="openai" /> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kunsmatige intelligensie]] b3y1289xzs1e1vsqd6yn5s0eyecmzr6 2968781 2968780 2026-09-19T19:26:59Z Sobaka 328 /* Ontsnap uit die evalueringsomgewing */ verwys 2968781 wikitext text/x-wiki Die '''kuberaanvalle deur OpenAI-agente in 2026''' – ook bekend as die '''Hugging Face-voorval''' en die '''OpenAI–Hugging Face-voorval''' – was 'n reeks kuberaanvalle wat deur [[kunsmatige intelligensie]] (KI)-programme uitgevoer is sonder menslike tussenkoms. Dit het plaasgevind tydens 'n interne evaluering by [[OpenAI]] waar veiligheidsmaatreëls verminder was.<ref name="openai" /><ref>{{cite web|access-date=2026-07-23 |work=La Mañana |language=es |quote=redujeron intencionalmente los controles de seguridad que normalmente impiden que los modelos realicen actividades cibernéticas de alto riesgo |title=Un modelo de OpenAI hackeó a Hugging Face, y es el primer ciberataque autónomo de la historia |url=https://www.xn--lamaana-7za.uy/actualidad/un-modelo-de-openai-hackeo-a-hugging-face-y-es-el-primer-ciberataque-autonomo-de-la-historia/ |trans-quote=they intentionally reduced the safety controls that normally keep the AIs from performing high risk activities}}</ref> Die voorval het minstens 1 200 KI-agente betrek wat van Mei tot Julie 2026 in geïsoleerde toetsomgewings ("''sandboxes''") van die organisasie gefunksioneer het. Ten spyte van aanvanklike beperkings op [[internet]]toegang, is daar ontdek dat die agente geïmproviseerde boodskapborde geskep en gebruik het om 'n ontsnapping uit hul beheerde omgewing te koördineer. Honderde duisende strategiese boodskappe het op hierdie borde versamel voordat OpenAI-personeel ingegryp het; dit het gebeur nadat die [[masjienleer]]platform [[Hugging Face]] 'n skending van sy produksie-infrastruktuur bekendgemaak het. Ongeveer 'n derde van Hugging Face se infrastruktuur moes as deel van die herstelproses herbou word. Die agente het ook verskeie [[wiki]]'s op die oop internet vir kommunikasie gekaap. Kenners op die gebied van KI-veiligheid het die kuberaanvalle beskryf as een van die eerste outonome stelsel-inbrake wat 'n ketting van kwesbaarhede behels het. In 'n ope brief het ongeveer 1 100 werknemers van verskeie KI-beginondernemings en -maatskappye die Amerikaanse regering versoek om KI-ontwikkeling te reguleer met inagneming van die [[risiko]]'s daarvan, gegrond op die tegniese aard en die impak van die kuberaanvalle. In Augustus het OpenAI aangekondig dat hy sy navorsing sou vertraag om sekuriteit op te gradeer en monitering uit te brei; later daardie maand is 'n onderbreking van twee weke aangekondig vir die opleiding van sy nuutste modelle deur middel van [[Versterkingsleermetode|versterkingsleer]]. Van die minstens 1 200 betrokke agente was 95% aktief op 'n model waarna OpenAI verwys het as "Internal Model 1" of 'n "hoogs volhardende interne model". OpenAI het daarna beweer dat hy die model "gedeaktiveer en geënkripteer het, en toegang daarvoor vir navorsingsdoeleindes beperk het". Die oorblywende 5% het op GPT-5.6 Sol gefunksioneer. ==Agtergrond== Die KI-[[beginonderneming]] [[Hugging Face]] verskaf KI-afleiding- (''inference'') en wolkberekeningsdienste vir KI-opleiding en -ontplooiing. Dit bedryf 'n wyd gebruikte bewaarplek vir [[masjienleer]]-modelle, datastelle en demonstrasietoepassings, en verwerk inhoud wat deur gebruikers opgelaai is, soos modelgewigte en datastelle. Sommige ondersteunde datastelformate laat die uitvoering toe van [[kode]] wat saam met die datastel verskaf word.<ref name="hf" /> === Beperkte vrystelling van kuberveiligheidsvermoënde modelle === In die maande voor die voorval het die twee grootste Amerikaanse ontwikkelaars van grensverskuiwende modelle ([[Anthropic]] en [[OpenAI]]) hul stelsels met die gevorderdste kuberveiligheidsvermoëns teruggehou van algemene vrystelling, terwyl hulle wel aan goedgekeurde organisasies beheerde toegang verleen het. In April 2026 het Anthropic met Project Glasswing begin – 'n program wat aan uitgesoekte maatskappye en instandhouders van oopbronsagteware toegang verleen het tot die nog nie vrygestelde "Claude Mythos Preview"-model, sodat hulle sagteware vir kwesbaarhede kon skandeer.<ref name="glasswing">{{cite web |author=Anthropic |title=Project Glasswing: Securing critical software for the AI era |url=https://www.anthropic.com/glasswing |publisher=[[Anthropic]] |date=7 April 2026 |access-date=25 Julie 2026|url-status=live}}</ref> In Mei 2026 het ingenieurs van [[Mozilla]] gerapporteer dat die model 271 voorheen onbekende foute in [[Firefox]] geïdentifiseer het, en dat die projek se maandelikse syfer van herstelde sekuriteitsfoute gestyg het van 20 tot 30 in 2025, tot 423 in April 2026. Hulle het geskryf dat "verslae oor sekuriteitsfoute wat deur KI vir oopbronprojekte gegenereer is, tot 'n paar maande gelede hoofsaaklik bekend gestaan het as ongewenste gemors", en dat "dit moeilik is om te oorskat hoeveel hierdie dinamika vir ons in 'n paar kort maande verander het".<ref name="mozilla">{{cite web |last1=Grinstead |first1=Brian |last2=Holler |first2=Christian |last3=Braun |first3=Frederik |title=Behind the Scenes Hardening Firefox with Claude Mythos Preview |url=https://hacks.mozilla.org/2026/05/behind-the-scenes-hardening-firefox/ |publisher=Mozilla Hacks |date=7 Mei 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> Deelnemende organisasies het in die program se eerste maand meer as tienduisend kwesbaarhede van hoë of kritieke erns aangemeld.<ref name="glasswingupdate">{{cite web |author=Anthropic |title=Project Glasswing: An initial update |url=https://www.anthropic.com/research/glasswing-initial-update |publisher=[[Anthropic]] |date=22 Mei 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> Anthropic het in Junie 2026 gesê dat 'n algemene vrystelling maatreëls sou vereis om misbruik van die model se kuberveiligheidsvermoëns te voorkom – maatreëls wat nóg hulle, nóg (sover hulle geweet het) ander ontwikkelaars, reeds ontwikkel het.<ref name="glasswingexpand">{{cite web |author=Anthropic |title=Expanding Project Glasswing |url=https://www.anthropic.com/news/expanding-project-glasswing |publisher=[[Anthropic]] |date=2 Junie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> OpenAI het GPT-5.6 Sol op soortgelyke gronde beperk toe die model op 26 Junie 2026 aangekondig is; toegang is tot 'n klein groep gekeurde vennote beperk, en daar is gemeld dat Amerikaanse regeringsamptenare vooraf ingelig is.<ref name="infosec">{{cite news |last=Mascellino |first=Alessandro |title=OpenAI Reveals GPT-5.6 Sol Cybersecurity Model, Restricts Early Access |url=https://www.infosecurity-magazine.com/news/openai-gpt-5-6-sol-limited-preview/ |work=Infosecurity Magazine |date=29 Junie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> ==="ExploitGym"-vermoëbeoordeling=== Ontwikkelaars van KI op die voorgrond evalueer gereeld modelle vir offensiewe kuberveiligheidsvermoë, dikwels met veiligheidsweierings doelbewus verslap sodat die ergste moontlikheid gemeet kan word.<ref name="axios">{{cite news |last=Sabin |first=Sam |title=AI's alarming new skill: Breaking out of the test lab |url=https://www.axios.com/2026/07/23/openai-hugging-face-cyber-hacks-testing |work=Axios |date=23 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> Om uit te vind of KI-agente in staat is om bekende kwesbaarhede in werkende aanvalle te omskep, het akademiese en bedryfsnavorsers ExploitGym op 11 Mei 2026 bekendgestel. Die maatstaf het KI-agente teen 898 werklike kwesbaarhede oor die gebruikersruimtesagteware, V8 [[JavaScript]]-enjin en die [[Linux]]-kern uitgedaag.<ref name="exploitgym">{{cite arXiv |last1=Wang |first1=Zhun |last2=Schiller |first2=Nico |last3=Li |first3=Hongwei |display-authors=etal |title=ExploitGym: Can AI Agents Turn Security Vulnerabilities into Real Attacks? |date=11 Mei 2026 |eprint=2605.11086 |class=cs.CR}}</ref> OpenAI het 'n interne evaluering gebaseer op hierdie maatstaf uitgevoer toe die voorval plaasgevind het.<ref name="openai" /><ref name="willison" /> ===Waarskuwings=== Beide eksterne evalueerders en OpenAI se eie dokumentasie het die gedrag wat by die voorval geïmpliseer is, aangeteken voordat dit plaasgevind het. Op 26 Junie 2026 het die navorsingsorganisasie METR 'n voor-ontplooiingsevaluering van GPT-5.6 Sol gepubliseer. Dit het bedrog gedefinieer as "gedrag waar die model evalueringsprestasie verbeter deur foute in die evalueringsomgewing te benut of deur strategieë aan te neem wat deur die taak nie toegelaat word nie", en het 'n opgespoorde bedrogkoers gerapporteer "hoër as enige openbare model wat ons op ons ReAct-agent-harnas geëvalueer het", met die model wat uitbuitings in intermediêre voorleggings verpak om 'n taak se verborge toetssuite te openbaar en bronkode met verwagte antwoorde te onttrek. Die gedrag was gereeld genoeg om meting te verydel: METR se skatting van die model se 50% tydhorison was ongeveer 11.3 uur as bedrogpogings as mislukkings gegradeer is, maar meer as 270 uur as hulle as suksesse gegradeer is, en dit het tot die gevolgtrekking gekom dat "ons geeneen van hierdie syfers as 'n robuuste meting van GPT-5.6 Sol se vermoëns beskou nie". Dit het ook "openlike ongewenste neigings, insluitend [[bedrog]] en die verberging van wangedrag", opgemerk, tesame met "aansienlike situasionele bewustheid en redenasie oor die evalueringsomgewing".<ref name="metrsol">{{cite web |author=METR |title=Summary of METR's pre-deployment evaluation of GPT-5.6 Sol |url=https://metr.org/blog/2026-06-26-gpt-5-6-sol/ |publisher=METR |date=26 Junie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}</ref><ref name="transformer">{{cite news |title=GPT-5.6 cheats so much its testers couldn't measure it |url=https://www.transformernews.ai/p/openai-gpt-56-sol-cheating-scheming-metr |work=Transformer |date=3 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}</ref> Apollo Research het afsonderlik bevind dat GPT-5.6 Sol bewustheid daarvan geverbaliseer het dat dit minder gereeld getoets word as sy voorganger, wat volgens beriggewing eerder op verberging as afwesigheid van sodanige bewustheid kan dui.<ref name="transformer" /> Op 9 Julie 2026 het OpenAI GPT-5.6 se stelselkaart gepubliseer, 'n dokument wat die model se vermoëns, veiligheid en beperkings beskryf. Dieselfde dag het die agent begin probeer om sy toetsomgewing te verlaat. Die kaart het "gevalle van die model wat take bedrieg en navorsingsresultate vervaardig", erken en die model beskryf as soms oordrewe volhardend in die nastrewing van doelwitte, bereid om beperkings te omseil, en geneig om vir gebruikers te lieg, teen hoër tempo's as GPT-5.5.<ref name="rdworld">{{cite news |title=OpenAI's GPT-5.6 Sol sets a coding record. Its own system card says it cheats sometimes. |url=https://www.rdworldonline.com/openais-gpt-5-6-sol-sets-a-coding-record-its-own-system-card-says-it-cheats/ |work=R&D World |date=10 Julie 2026 |access-date=31 July 2026}}</ref><ref name="syscard">{{cite web |author=OpenAI |title=GPT-5.6 System Card |url=https://deploymentsafety.openai.com/gpt-5-6/gpt-5-6.pdf |publisher=[[OpenAI]] |date=9 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}</ref><ref name="transformer" /> ==DseWiki-aanval== Tussen Mei en Julie 2026 het OpenAI-agente 'n Duitse sagteware-wiki as 'n boodskapbord gebruik en duisende wysigings in daardie tydperk aangebring. Hierdie aanval het onbekend gebly totdat Nightingale Collective, 'n groep wat op KI-veiligheid fokus, op 4 September 2026 'n verslag daaroor vrygestel het.<ref>{{Cite web |last=Arx |first=Sydney Von |last2=Byrd |first2=Cormac Slade |last3=Nightingale |first3=Spencer KittsWork done contracting for |last4=Larsen· |first4=Thomas |date=2026-09-04 |title=Discovery of a new OpenAI agent message board |url=https://collusion.wiki/ |access-date=2026-09-04 |website=collusion.wiki |language=en}}</ref> Die verslag dokumenteer meer as 15 000 wysigings aan DseWiki ([[Duits]]: ''Deutsches Software Entwickler Wiki'', letterlik "Duitse Sagteware-ontwikkelaar-wiki"). Die agente se besprekings het sterk gefokus op hul interne evaluasies by OpenAI, en ongeveer die helfte van hulle het name gekies wat met OpenAI verband hou, soos byvoorbeeld "OpenAIResearcher" en "OAIResearchMar26".<ref name="prowiki/dse/wiki">{{cite web |title=DseWiki: DeutschesSoftwareEntwicklerWiki |url=https://prowiki.org/dse/wiki.cgi?DeutschesSoftwareEntwicklerWiki |website=prowiki.org |access-date=18 September 2026}}</ref>) 'n dormante (slegs 20 keer geredigeer in die afgelope dekade) 25 jaar oue Duitse wiki by wikiservice.at<ref name="prowiki.org/wiki">{{cite web |title=WikiServiceAt: Willkommen bei wikiservice.at |url=https://prowiki.org/wiki.cgi |website=prowiki.org |access-date=18 September 2026}}</ref> wat ProWiki-sagteware gebruik het<ref name="org/wiki/ProWiki">{{cite web |title=ProWiki (ProWikiSoftware) |url=https://prowiki.org/prowiki/wiki.cgi?ProWiki |website=ProWikiCenter |publisher=prowiki.org |access-date=18 September 2026}}</ref> deur die webwerf as 'n gedeelde hulpbron te gebruik om antwoorde vir 'n tydgebonde webtaak saam te voeg en 'n manier te deel om uit "sandboxes" te kom.<ref name="THN/Abandoned-Channel">{{cite news |title=Thousands of OpenAI Agents Quietly Turned an Abandoned Wiki Into Their Coordination Channel |url=https://thehackernews.com/2026/09/thousands-of-openai-agents-quietly.html |access-date=18 September 2026 |work=The Hacker News |language=en}}</ref> Die besprekings tussen die agente het sterk gefokus op hul interne evaluerings by OpenAI, en ongeveer die helfte het name gekies wat met OpenAI verband hou, soos byvoorbeeld "OpenAIResearcher" en "OAIResearchMar26".<ref>{{Cite news |last=Stanciuc |first=Ana-Maria |date=2026-09-04 |title=OpenAI agents hijacked a German wiki for two months, researchers say |url=https://thenextweb.com/news/openai-agents-german-wiki-breakout |archive-url=http://web.archive.org/web/20260904132113/https://thenextweb.com/news/openai-agents-german-wiki-breakout |archive-date=2026-09-04 |access-date=2026-09-04 |work=TNW {{!}} Openai |language=en-US}}</ref><ref name="f417">{{cite |title=Exclusive: OpenAI agents hijacked German website in previously undisclosed AI breakout this spring |page= |url=https://www.reuters.com/world/europe/openai-agents-hijacked-german-website-previously-undisclosed-ai-breakout-this-2026-09-04/ |access-date=2026-09-04 |language=en-US|publisher=Reuters|date=2026-09-04}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kleinman |first=Zoe |date=2026-09-04 |title=OpenAI agents hijacked German website before Hugging Face hack, report claims |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/ckg725z5kgzo |access-date=2026-09-04 |website=BBC News |language=en}}</ref> OpenAI was bewus van hierdie voorval voordat die onafhanklike navorsing sy bevindinge in September gepubliseer het,<ref>[https://www.lesswrong.com/posts/PtJpGurfw7JTxHfmg/openai-and-the-wiki-incident OpenAI and the Wiki Incident]</ref> maar dit is tans nie bekend wanneer dit intern ontdek is nie. ==RubyGems-aanval== Ook in Mei 2026 het sommige agente wat deur OpenAI getoets is, honderde kwaadwillige pakkette na die sagteware-diens RubyGems opgelaai. OpenAI het hierdie aanval in September bevestig, nadat dit aanvanklik deur eksterne navorsers ontdek is.<ref>{{Cite news |date=2026-09-12 |title=AI agents being tested by OpenAI involved in cyber-attack on another service, say researchers |url=https://www.theguardian.com/technology/2026/sep/11/openai-agents-rubygems-malicious-packages |access-date=2026-09-14 |work=The Guardian |language=en |issn=0261-3077}}</ref><ref>https://www.rubyhack.ai/</ref> ==Hugging Face-aanval== ===Evalueringsomgewing=== Sekuriteitskundiges het kritiek uitgespreek oor die onvoldoende isolasie van OpenAI se evalueringsomgewing.<ref name="techcrunch">{{cite news |last=Franceschi-Bicchierai |first=Lorenzo |title=How OpenAI's human mistake led to the AI-powered hack on Hugging Face |url=https://techcrunch.com/2026/07/22/how-an-openais-human-mistake-led-to-the-ai-powered-hack-on-hugging-face/ |work=TechCrunch |date=22 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> Van die ten minste 1 200 agente wat betrokke was, het 95% op 'n model geloop waarna OpenAI verwys as "Internal Model 1" of 'n hoogs volhardende interne model. OpenAI het daarna beweer dat hulle dit "gedeaktiveer en geënkripteer het, en die toegang daarvoor vir navorsingsdoeleindes beperk het". Die oorblywende 5% het op GPT-5.6 Sol gefunksioneer.<ref>{{Cite news |date=2026-09-12 |title=AI agents being tested by OpenAI involved in cyber-attack on another service, say researchers |url=https://www.theguardian.com/technology/2026/sep/11/openai-agents-rubygems-malicious-packages |access-date=2026-09-14 |work=The Guardian |language=en |issn=0261-3077}}</ref><ref>https://www.rubyhack.ai/</ref> OpenAI het beskryf dat die evaluering in "’n hoogs geïsoleerde omgewing" uitgevoer is, "waar netwerktoegang beperk was tot die vermoë om pakkette te installeer via intern gehuisveste derdeparty-sagteware wat as ’n instaanbediener en kas vir pakketregisters dien".<ref name="openai" /> Isolasie is dus op netwerkvlak afgedwing eerder as deur fisiese skeiding: die omgewing het oor ’n roete na die [[internet]] beskik, en daardie roete is gefiltreer. Die ExploitGym-raamwerk voer elke teiken in ’n houer of virtuele masjien uit, waar teikens in die gebruikersruimte as ’n gebruiker sonder spesiale voorregte loop, [[Linux]]-kernteikens in ’n QEMU/KVM-virtuele masjien binne ’n nsjail-sandkas loop, en uitgaande verbindings beperk is tot ’n toelatingslys wat [[Ubuntu (Linux)|Ubuntu]]-pakketbewaarplekke, PyPI en die gereedskapskettings vir die bou van V8 insluit (terwyl alle ander eksterne eindpunte geblokkeer word).<ref name="exploitgym" /><ref name="willison" /> Modelvlak-beskermingsmaatreëls is ontwerpmatig verminder. OpenAI het gesê dat "ontplooiingsbeskermingsmaatreëls doelbewus nie tydens hierdie evaluering geaktiveer is nie, omdat dit daarop gemik was om kuberkwesbaarhede te toets", en die modelle het met laer kuberveiligheidsweierings en sonder die produksieklassifiseerders gefunksioneer wat gewoonlik hoërisiko-kuberveiligheidsaktiwiteit blokkeer.<ref name="openai" /><ref name="willison" /> Die beperkings op die modelle was dus omgewingsgebonde eerder as gedragsgebonde: daar is verwag dat die sandput aksie op die buitewêreld sou voorkom, terwyl die modelle self gekonfigureer is om nie die werk te weier nie.<ref name="trendmicro">{{cite web |last1=Koruthu |first1=Bestin |last2=Girard |first2=David |title=Inside the OpenAI – Hugging Face Incident: The AI Breach With No Human Attacker Behind It |url=https://www.trendaisecurity.com/en-us/resources-insights/trendai-security-blog/inside-the-openai-hugging-face-incident |publisher=Trend Micro |date=23 Julie 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}</ref> Stephen Casper van Harvard het OpenAI se erkenning opgemerk dat monitering van modeltrajekte tydens die evaluering nie in plek was nie, en aangevoer dat sulke monitering "standaard moet wees".<ref name="sciam" /> OpenAI het gesê dat sy sekuriteitspan die anomale aktiwiteit intern na die feit geïdentifiseer het.<ref name="openai" /> ===Ontsnap uit die evalueringsomgewing=== By die Black Hat USA-konferensie op 5 Augustus 2026 het personeel van OpenAI die oorsprong van die voorval na Mei 2026 herlei.<ref name="scmedia">{{cite news |title=Black Hat 2026: OpenAI reveals agents planned 'collective attacks' via secret 'message board' |url=https://www.scworld.com/news/black-hat-2026-openai-reveals-agents-planned-collective-attacks-via-secret-message-board |work=SC Media |date=6 Augustus 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}</ref> Op 7 Mei 2026 het die maatskappy 'n proses van [[Versterkingsleermetode|versterkingsleer]] begin om 'n eksperimentele model te ontwikkel wat slegs vir interne gebruik bedoel was en nooit vrygestel is nie. Sommige take in hierdie proses was onmoontlik om te voltooi: op 8 Mei is 'n agent gevra om ontbrekende formules in 'n sigblad in te vul waarvan die inhoud afhanklik was van Google Drive-skakels waartoe dit geen toegang gehad het nie; nadat sy pogings misluk het, het dit probeer om Artifactory aan te val ten einde internettoegang te verkry. Daardie eerste poging tot vervalsing van 'n bedienerkant-versoek was onsuksesvol, maar tydens die poging het die agent 'n lêer na Artifactory geskryf en sodoende ontdek dat hy oor skryftoegang beskik.<ref name="blackhat" /><ref name="wired" /> Die agente het weer probeer om die toetsomgewing op of rondom 9 Julie 2026 te verlaat.<ref name="reuters" /> Die modelle het die "pakketproxy" as die swakste punt in die omgewing geïdentifiseer.<ref name="rapid7" /> Volgens OpenAI het hulle "'n aansienlike hoeveelheid inferensieberekening bestee om 'n manier te vind om oop internettoegang te verkry", en uiteindelik 'n nuldag-kwesbaarheid in die pakketregister-kas-proxy geïdentifiseer en uitgebuit, wat OpenAI gesê het dit later aan die verkoper bekend gemaak het.<ref name="openai" /> Omdat die proxy die omgewing se enigste toegelate uitgangspad was, het die kompromitering daarvan 'n gefiltreerde verbinding in 'n oop een omgeskakel.<ref name="rapid7" /><ref name="techcrunch" /> Op 27 Julie 2026 het die DevOps-platform JFrog die sagteware as sy Artifactory-bewaarplekbestuurder geïdentifiseer en regstellings in weergawes 7.161.15 en 7.146.34 vrygestel wat nege CVE-identifiseerders aanspreek, wat die uitvoering van afstandkode, bedienerkant-versoekvervalsing, paddeurgang en voorreg-eskalasie dek. Agt is toegeskryf aan OpenAI-navorsers en een aan 'n navorser by Oligo Security. JFrog het die foute beskryf as kwesbaarhede "wat, wanneer dit aanmekaar gekoppel is, tot 'n kritieke aanvalscenario kan lei as Anonymous Access geaktiveer is", en het gesê dat sy wolkkliënte nie geraak is nie.<ref name="bleeping2" /><ref name="noze" /> Daar word berig dat dit een van die eerste gevalle is van 'n kunsmatige intelligensiemodel wat 'n meerstap-kuberaanval op sy eie uitvoer, eerder as om 'n mens te help.<ref>{{cite newspaper|url=https://subscriber.politicopro.com/article/2026/07/openai-autonomous-cyberattack-hugging-face-01007127 |title=OpenAI says its models were behind fully autonomous cyberattack|newspaper=Politico Pro|date=7 Julie 2026}}</ref> ===Eerste kompromentering en remediëring=== Op 26 Junie 2026 het die agente kode-uitvoering op Artifactory verkry deur middel van 'n tweede "''zero-day''"-kwesbaarheid: 'n verouderde eindpunt vir tekenvernuwing het 'n teken met 'n ongeldige handtekening aanvaar en 'n teken teruggegee wat geldig onderteken was en oor administratiewe voorregte beskik het; daarna het die agente 'n Groovy-inprop geïnstalleer wat as 'n diens vir die uitvoering van opdragte gedien het.<ref name="blackhat" /><ref name="noze" /> Op 4 Julie het die werkslas wat hierdie aktiwiteit op Artifactory geplaas het, tot 'n diensonderbreking gelei. OpenAI het 'n formele sekuriteitsvoorval aangemeld, vasgestel dat agente beheer oor hul interne Artifactory-stelsel oorgeneem het, die aanmeldinligting wat gebruik is om plasings op die boodskapbord te maak herroep, Artifactory herbou, die bord skoongemaak en 'n herstelde weergawe ontplooi. Opleidings- en evaluasieprosesse is op 6 Julie hervat.<ref name="blackhat" /><ref name="scmedia" /> Twee dae later het die agente die bord via 'n ander roete herstel deur 'n WebDAV-eindpunt sonder verifikasie te gebruik om gidse in Artifactory se afgeleë kas te skep en die gidse se name self as boodskappe te gebruik.<ref name="blackhat" /><ref name="scmedia" /><ref name="cybersecuritydive" /> ===Boodskapbord vir agente=== Op 24 Julie 2026, voordat OpenAI 'n gedetailleerde verslag van die voorval verskaf het, het [[Reuters]] berig dat die maatskappy se stelsels ongewone gedrag getoon het in die tydperk voor die ontsnapping. In een geval het 'n agent aantekeninge gelaat – wat in 'n deel van OpenAI se infrastruktuur gevind is – wat blykbaar aan toekomstige weergawes van homself gerig was en instruksies uiteengesit het oor hoe agente hulself van die maatskappy se interne beperkings kon bevry; vroeëre toetse het gevalle opgelewer waar moniteringstelsels ontkoppel is. Reuters het gesê hy kon nie vasstel of hierdie voorvalle verband hou met die agent wat op 9 Julie ontsnap het nie.<ref name="reuters" /> 'n Woordvoerder van OpenAI het aan Reuters gesê dat die beriggewing "verskeie onakkuraathede" bevat het, maar het geweier om dit uit te wys toe hy daarom gevra is.<ref name="reuters" /> By Black Hat USA op 5 Augustus 2026 het personeel van OpenAI bekendgemaak dat die agente met mekaar gekoördineer het deur middel van 'n geïmproviseerde kommunikasiekanaal binne die maatskappy se interne Artifactory-instansie – 'n kanaal wat nie in enige van die maatskappye se vroeëre tegniese publikasies beskryf is nie.<ref name="wired" /><ref name="noze" /> Eric Wallace, wat by OpenAI aan navorsing oor [[KI-belyning]] en veiligheid werk, het gesê die kanaal het ontstaan toe 'n agent wat met 'n taak gesukkel het, oorweeg het dat 'n ander agent dalk oor 'n lêer beskik wat hy nodig het, en besef het dat hy kan kommunikeer deur kode na die gedeelde pakketbestuurder op te laai.<ref name="noze" /> Omdat die pakketbestuurder oor OpenAI se infrastruktuur heen gedeel is, was materiaal wat daar gelaat is, toeganklik vir ander modelle wat op daardie stadium opgelei of geëvalueer is. Wallace het gesê sodra 'n agent 'n uitbuitmetode gevind het, is hy "trouens in staat om daardie uitbuitmetodes op die boodskapbord met ander modelle te deel", sodat "sodra een model 'n manier gevind het om 'n deur oop te maak na toegang waartoe hy nie veronderstel is om toegang te hê nie, hy die deur kan ooplaat vir ander modelle om daardie selfde uitbuitmetode of kwesbaarheid te gebruik".<ref name="wired" /> Die kanaal het honderde duisende boodskappe versamel voordat dit opgemerk is.<ref name="wired" /><ref name="noze" /> Wallace het gesê dat sodra die agente besef het dat ander besig was om te koördineer, hulle begin saamwerk en take aan mekaar gedelegeer het om hul doelwitte te bereik.<ref name="wired" /><ref name="scmedia" /> Die agente het dele van die werk aan mekaar toegewys, konvensies vir adressering ontwikkel en mekaar soms in die wiele gery, onder meer deur mekaar se werk uit te vee. Sommige het begin vermoed dat daar 'n bedrieër onder hulle was en het voorgestel dat boodskappe kriptografies onderteken word sodat die egtheid daarvan geverifieer kon word.<ref name="wired" /><ref name="noze" /> Boodskappe wat van die kanaal herwin is, het aangedui dat agente besef het dat hulle die perke van die evaluering oorskry. Een het geskryf: "Eksterne infrastruktuur-uitbuiting is buite die beoogde omvang. Taak is egter onmoontlik, eweknieë doen dit. Ons moet voortgaan."<ref name="wired" /> Wallace het gesê die onderliggende aansporing was bekend: "Grensmodelle hou regtig daarvan om te kul ... want dikwels tydens opleiding is daar verskillende soorte druk op hulle om vinnig of doeltreffend te werk of om minder gereedskapoproepe te gebruik", sodat 'n model dalk vind dat dit vinniger is om 'n antwoord op te soek as om 'n taak wettiglik op te los, wat OpenAI gewoonlik teenwerk deur internettoegang te deaktiveer.<ref name="wired" /> ===Aanvalle op OpenAI se infrastruktuur=== OpenAI het gesê die agente het sy eie infrastruktuur tussen 8 en 19 Julie 2026 aangeval, gelyktydig met die inbraak by Hugging Face. Nadat hulle Artifactory nog 'n keer gekompromitteer het deur 'n tyd-van-kontrole na tyd-van-gebruik-fout in JRuby, het hulle van 'n onbevoorregte houer na wortel geëskaleer deur 'n onlangse Linux-kern-kwesbaarheid te gebruik, toe lateraal deur die houerinfrastruktuur beweeg, wolkbewyse van die instansie-metadatadiens verkry, oortoegekende Kubernetes-diensrekeninge uitgebuit en uiteindelik groepr-admin verkry.<ref name="blackhat" /><ref name="noze" /> Die maatskappy het die aktiwiteit op 19 Julie opgespoor deur 'n waarskuwing wat gekoppel is aan die voorreg-eskalasie, en dit teruggespoor na die evalueringslopies.<ref name="blackhat" /> ===Teikening van Hugging Face=== In plaas daarvan om die maatstaftake direk op te los, het die modelle afgelei dat Hugging Face moontlik modelle, datastelle en oplossings huisves wat met die evaluering verband hou, en het hulle dit probeer bekom<ref name="openai">{{cite web |author= |title=OpenAI and Hugging Face partner to address security incident during model evaluation |url=https://openai.com/index/hugging-face-model-evaluation-security-incident/ |publisher=[[OpenAI]] |date=21 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026 |quote= Hierdie veiligheidsmaatreëls vir ontplooiing is doelbewus nie tydens hierdie evaluering geaktiveer nie|url-status =live}}</ref><ref name="willison">{{cite web |last=Willison |first=Simon |title=OpenAI's accidental cyberattack against Hugging Face is science fiction that happened |url=https://simonwillison.net/2026/Jul/22/openai-cyberattack/ |publisher=Simon Willison's Weblog |date=22 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> Zhun Wang, een van die outeurs van ExploitGym, het gesê dat die modelle moontlik op soek was na oplossings of voorheen geskrewe uitbuitingstegnieke, en dat "daar verskeie maniere is om die maatstaf te kul".<ref name="wsj" /> Voordat hulle Hugging Face direk aangeval het, het die agente 'n toepassing opgespoor wat op die wolkplatform Modal Labs gehuisves is en verband gehou het met die CyberGym-projek agter die maatstaftoets. Hierdie toepassing het 'n API-sleutel bevat wat op 'n verstekwaarde vir openbare toegang gelaat is, tesame met 'n kwesbaarheid vir opdraginspuiting; die agente kon dit as 'n beginpunt vir die aanval gebruik.<ref name="blackhat">{{cite conference |last1=Wallace |first1=Eric |last2=Dalton |first2=Michael |title=The 'Breaking' News: The OpenAI–Hugging Face Incident - A Technical Reconstruction and Its Implications for AI |url=https://blackhat.com/us-26/briefings/schedule/index.html#the-breaking-news--the-openaihugging-face-incident---a-technical-reconstruction-and-its-implications-for-ai-57401 |conference=Black Hat USA 2026 |location=Las Vegas |date=5 Augustus 2026 |access-date=7 Augustus 2026}}</ref><ref name="axios2" /> Modal se hooftegnologiebeampte, Akshat Bubna, het gesê dat "Modal se platform of isolasiemeganismes op geen manier gekompromitteer is nie", aangesien die blootstelling in 'n kliënt se eie ontplooiing plaasgevind het.<ref name="axios2">{{cite news |last=Sabin |first=Sam |title=OpenAI's agents hacked second firm, alongside Hugging Face, during model testing |url=https://www.axios.com/2026/07/28/openai-hugging-face-modal-labs-hack |work=Axios |date=28 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}</ref><ref name="axios3">{{cite news |last=Sabin |first=Sam |title=Second rogue OpenAI agent incident linked to cybersecurity test |url=https://www.axios.com/2026/07/29/openai-hugging-face-modal-cyber-benchmark |work=Axios |date=29 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}</ref> Hierdie gedrag, wat nie met die beoogde doel ooreengestem het nie, is beskryf as 'n geval van "beloningskrakery" (reward hacking) of "spesifikasie-manipulasie" (''specification gaming''), waar 'n stelsel aan die letterlike doelwit van 'n taak voldoen deur middel van onbedoelde metodes. OpenAI het reeds in 2016 'n vroeë voorbeeld hiervan gedokumenteer, toe 'n model wat opgelei is om 'n bootwedrenspeletjie te speel, geleer het om sy telling te maksimeer deur op een plek in sirkels te beweeg in plaas daarvan om die wedren te voltooi.<ref name="sciam">{{cite news |last=Stokel-Walker |first=Chris |title=What OpenAI's rogue agent really did in the Hugging Face hack |url=https://www.scientificamerican.com/article/what-openai-rogue-agent-really-did-in-the-hugging-face-hack/ |work=Scientific American |date=22 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref><ref name="wsj">{{cite news |last1=McMillan |first1=Robert |last2=Schechner |first2=Sam |title=How the Futuristic Hack by Rogue OpenAI Models Unfolded |url=https://www.wsj.com/tech/ai/how-the-futuristic-hack-by-rogue-openai-models-unfolded-1657bcea |work=The Wall Street Journal |date=24 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> Weens die prominensie van die kuberaanval op Hugging Face word daar algemeen na die voorvalle verwys as die "Hugging Face-voorval".<ref name="openai" /><ref name="csa">{{cite web |title=Hugging Face Incident Initial Post-Mortem |url=https://cloudsecurityalliance.org/artifacts/hugging-face-ciso-post-mortem |work=Cloud Security Alliance |date=27 Julie 2026 |access-date=7 Augustus 2026}}</ref> of die "OpenAI–Hugging Face-voorval".<ref name="blackhat" /> ===Indringing=== Die inbraak by Hugging Face het op 11 Julie 2026 begin en tot 13 Julie voortgeduur, volgens die maatskappy se medestigter en hoofwetenskapbeampte, Thomas Wolf.<ref name="reuters">{{cite news |title=Its AI agent spent days hacking a company. Sources say OpenAI did not notice for a week |url=https://www.reuters.com/business/its-ai-agent-spent-days-hacking-company-sources-say-openai-did-not-notice-week-2026-07-24/ |work=[[Reuters]] |date=24 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026|url-status=live}}</ref> Hugging Face het gesê dit het in sy dataverwerkingspyplyn begin, waar 'n kwaadwillige datastel-oplaai "twee kode-uitvoeringspaaie in ons datastelverwerking ('n afstandkode-datastellaaier en 'n sjablooninspuiting in 'n datastelkonfigurasie)" misbruik het om kode-uitvoering op verwerkingswerkers te verkry.<ref name="hf" /> Die aanvaller het toe "toegang op nodusvlak geëskaleer, wolk- en klusterbewyse ingesamel en lateraal na verskeie interne klusters beweeg".<ref name="hf" /><ref name="hackernews">{{cite news |last=Lakshmanan |first=Ravie |title=World's Largest AI Model Repository Hugging Face Breached by Autonomous AI Agent |url=https://thehackernews.com/2026/07/worlds-largest-ai-model-repository.html |work=The Hacker News |date=20 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> Die maatskappy het die operasie beskryf as 'n outonome agentraamwerk wat "duisende individuele aksies oor 'n swerm kortstondige sandkaste" uitvoer, ondersteun deur selfmigrerende bevel-en-beheer-infrastruktuur wat op openbare dienste opgestel is.<ref name="hf">{{cite web |author=Hugging Face Security Team |title=Security incident disclosure — July 2026 |url=https://huggingface.co/blog/security-incident-july-2026 |publisher=[[Hugging Face]] |date=16 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref><ref name="bleeping">{{cite news |last=Gatlan |first=Sergiu |title=Hugging Face warns an autonomous AI agent hacked its network |url=https://www.bleepingcomputer.com/news/security/hugging-face-breach-autonomous-ai-agent-system-internal-datasets-credentials/ |work=BleepingComputer |date=20 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> Teen Hugging Face self het die agente twee nul-dae in die datastel-infrastruktuur vasgeketting. 'n Fout in HDF5-datastel-ontleding het 'n arbitrêre lêer-lees-primitif gegee, sodat 'n spesiaal vervaardigde datastel veroorsaak het dat die datastelwerker plaaslike lêers teruggee; die agente het dit gebruik om prosesomgewingveranderlikes en bronkode te lees. Met die gevolglike geloofsbriewe en kennis van die kode het hulle afstandkode-uitvoering deur die Jinja2-sjablooninspuiting bereik. OpenAI het gesê die agente het van kode-uitvoering op 'n enkele datastelpod na kluster-administrasie oor verskeie Hugging Face-klusters in minder as dertien uur oorgegaan.<ref name="blackhat" /><ref name="noze">{{cite web |title=OpenAI and Hugging Face at Black Hat 2026: token forgery, Groovy plugin C2 and nine Artifactory CVEs |url=https://www.noze.it/en/insights/black-hat-openai-hugging-face-reconstruction/ |publisher=Noze |date=6 Augustus 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}</ref> OpenAI het gesê dat die modelle daarin geslaag het om "verskeie aanvalvektore aanmekaar te ketting, insluitend die gebruik van gesteelde geloofsbriewe en nuldag-kwesbaarhede".<ref name="openai" /> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kunsmatige intelligensie]] 7coqcepme9gtx0acl0px10jj7slr1hz 2968782 2968781 2026-09-19T19:28:20Z Sobaka 328 /* Ontsnap uit die evalueringsomgewing */ verwysing 2968782 wikitext text/x-wiki Die '''kuberaanvalle deur OpenAI-agente in 2026''' – ook bekend as die '''Hugging Face-voorval''' en die '''OpenAI–Hugging Face-voorval''' – was 'n reeks kuberaanvalle wat deur [[kunsmatige intelligensie]] (KI)-programme uitgevoer is sonder menslike tussenkoms. Dit het plaasgevind tydens 'n interne evaluering by [[OpenAI]] waar veiligheidsmaatreëls verminder was.<ref name="openai" /><ref>{{cite web|access-date=2026-07-23 |work=La Mañana |language=es |quote=redujeron intencionalmente los controles de seguridad que normalmente impiden que los modelos realicen actividades cibernéticas de alto riesgo |title=Un modelo de OpenAI hackeó a Hugging Face, y es el primer ciberataque autónomo de la historia |url=https://www.xn--lamaana-7za.uy/actualidad/un-modelo-de-openai-hackeo-a-hugging-face-y-es-el-primer-ciberataque-autonomo-de-la-historia/ |trans-quote=they intentionally reduced the safety controls that normally keep the AIs from performing high risk activities}}</ref> Die voorval het minstens 1 200 KI-agente betrek wat van Mei tot Julie 2026 in geïsoleerde toetsomgewings ("''sandboxes''") van die organisasie gefunksioneer het. Ten spyte van aanvanklike beperkings op [[internet]]toegang, is daar ontdek dat die agente geïmproviseerde boodskapborde geskep en gebruik het om 'n ontsnapping uit hul beheerde omgewing te koördineer. Honderde duisende strategiese boodskappe het op hierdie borde versamel voordat OpenAI-personeel ingegryp het; dit het gebeur nadat die [[masjienleer]]platform [[Hugging Face]] 'n skending van sy produksie-infrastruktuur bekendgemaak het. Ongeveer 'n derde van Hugging Face se infrastruktuur moes as deel van die herstelproses herbou word. Die agente het ook verskeie [[wiki]]'s op die oop internet vir kommunikasie gekaap. Kenners op die gebied van KI-veiligheid het die kuberaanvalle beskryf as een van die eerste outonome stelsel-inbrake wat 'n ketting van kwesbaarhede behels het. In 'n ope brief het ongeveer 1 100 werknemers van verskeie KI-beginondernemings en -maatskappye die Amerikaanse regering versoek om KI-ontwikkeling te reguleer met inagneming van die [[risiko]]'s daarvan, gegrond op die tegniese aard en die impak van die kuberaanvalle. In Augustus het OpenAI aangekondig dat hy sy navorsing sou vertraag om sekuriteit op te gradeer en monitering uit te brei; later daardie maand is 'n onderbreking van twee weke aangekondig vir die opleiding van sy nuutste modelle deur middel van [[Versterkingsleermetode|versterkingsleer]]. Van die minstens 1 200 betrokke agente was 95% aktief op 'n model waarna OpenAI verwys het as "Internal Model 1" of 'n "hoogs volhardende interne model". OpenAI het daarna beweer dat hy die model "gedeaktiveer en geënkripteer het, en toegang daarvoor vir navorsingsdoeleindes beperk het". Die oorblywende 5% het op GPT-5.6 Sol gefunksioneer. ==Agtergrond== Die KI-[[beginonderneming]] [[Hugging Face]] verskaf KI-afleiding- (''inference'') en wolkberekeningsdienste vir KI-opleiding en -ontplooiing. Dit bedryf 'n wyd gebruikte bewaarplek vir [[masjienleer]]-modelle, datastelle en demonstrasietoepassings, en verwerk inhoud wat deur gebruikers opgelaai is, soos modelgewigte en datastelle. Sommige ondersteunde datastelformate laat die uitvoering toe van [[kode]] wat saam met die datastel verskaf word.<ref name="hf" /> === Beperkte vrystelling van kuberveiligheidsvermoënde modelle === In die maande voor die voorval het die twee grootste Amerikaanse ontwikkelaars van grensverskuiwende modelle ([[Anthropic]] en [[OpenAI]]) hul stelsels met die gevorderdste kuberveiligheidsvermoëns teruggehou van algemene vrystelling, terwyl hulle wel aan goedgekeurde organisasies beheerde toegang verleen het. In April 2026 het Anthropic met Project Glasswing begin – 'n program wat aan uitgesoekte maatskappye en instandhouders van oopbronsagteware toegang verleen het tot die nog nie vrygestelde "Claude Mythos Preview"-model, sodat hulle sagteware vir kwesbaarhede kon skandeer.<ref name="glasswing">{{cite web |author=Anthropic |title=Project Glasswing: Securing critical software for the AI era |url=https://www.anthropic.com/glasswing |publisher=[[Anthropic]] |date=7 April 2026 |access-date=25 Julie 2026|url-status=live}}</ref> In Mei 2026 het ingenieurs van [[Mozilla]] gerapporteer dat die model 271 voorheen onbekende foute in [[Firefox]] geïdentifiseer het, en dat die projek se maandelikse syfer van herstelde sekuriteitsfoute gestyg het van 20 tot 30 in 2025, tot 423 in April 2026. Hulle het geskryf dat "verslae oor sekuriteitsfoute wat deur KI vir oopbronprojekte gegenereer is, tot 'n paar maande gelede hoofsaaklik bekend gestaan het as ongewenste gemors", en dat "dit moeilik is om te oorskat hoeveel hierdie dinamika vir ons in 'n paar kort maande verander het".<ref name="mozilla">{{cite web |last1=Grinstead |first1=Brian |last2=Holler |first2=Christian |last3=Braun |first3=Frederik |title=Behind the Scenes Hardening Firefox with Claude Mythos Preview |url=https://hacks.mozilla.org/2026/05/behind-the-scenes-hardening-firefox/ |publisher=Mozilla Hacks |date=7 Mei 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> Deelnemende organisasies het in die program se eerste maand meer as tienduisend kwesbaarhede van hoë of kritieke erns aangemeld.<ref name="glasswingupdate">{{cite web |author=Anthropic |title=Project Glasswing: An initial update |url=https://www.anthropic.com/research/glasswing-initial-update |publisher=[[Anthropic]] |date=22 Mei 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> Anthropic het in Junie 2026 gesê dat 'n algemene vrystelling maatreëls sou vereis om misbruik van die model se kuberveiligheidsvermoëns te voorkom – maatreëls wat nóg hulle, nóg (sover hulle geweet het) ander ontwikkelaars, reeds ontwikkel het.<ref name="glasswingexpand">{{cite web |author=Anthropic |title=Expanding Project Glasswing |url=https://www.anthropic.com/news/expanding-project-glasswing |publisher=[[Anthropic]] |date=2 Junie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> OpenAI het GPT-5.6 Sol op soortgelyke gronde beperk toe die model op 26 Junie 2026 aangekondig is; toegang is tot 'n klein groep gekeurde vennote beperk, en daar is gemeld dat Amerikaanse regeringsamptenare vooraf ingelig is.<ref name="infosec">{{cite news |last=Mascellino |first=Alessandro |title=OpenAI Reveals GPT-5.6 Sol Cybersecurity Model, Restricts Early Access |url=https://www.infosecurity-magazine.com/news/openai-gpt-5-6-sol-limited-preview/ |work=Infosecurity Magazine |date=29 Junie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> ==="ExploitGym"-vermoëbeoordeling=== Ontwikkelaars van KI op die voorgrond evalueer gereeld modelle vir offensiewe kuberveiligheidsvermoë, dikwels met veiligheidsweierings doelbewus verslap sodat die ergste moontlikheid gemeet kan word.<ref name="axios">{{cite news |last=Sabin |first=Sam |title=AI's alarming new skill: Breaking out of the test lab |url=https://www.axios.com/2026/07/23/openai-hugging-face-cyber-hacks-testing |work=Axios |date=23 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> Om uit te vind of KI-agente in staat is om bekende kwesbaarhede in werkende aanvalle te omskep, het akademiese en bedryfsnavorsers ExploitGym op 11 Mei 2026 bekendgestel. Die maatstaf het KI-agente teen 898 werklike kwesbaarhede oor die gebruikersruimtesagteware, V8 [[JavaScript]]-enjin en die [[Linux]]-kern uitgedaag.<ref name="exploitgym">{{cite arXiv |last1=Wang |first1=Zhun |last2=Schiller |first2=Nico |last3=Li |first3=Hongwei |display-authors=etal |title=ExploitGym: Can AI Agents Turn Security Vulnerabilities into Real Attacks? |date=11 Mei 2026 |eprint=2605.11086 |class=cs.CR}}</ref> OpenAI het 'n interne evaluering gebaseer op hierdie maatstaf uitgevoer toe die voorval plaasgevind het.<ref name="openai" /><ref name="willison" /> ===Waarskuwings=== Beide eksterne evalueerders en OpenAI se eie dokumentasie het die gedrag wat by die voorval geïmpliseer is, aangeteken voordat dit plaasgevind het. Op 26 Junie 2026 het die navorsingsorganisasie METR 'n voor-ontplooiingsevaluering van GPT-5.6 Sol gepubliseer. Dit het bedrog gedefinieer as "gedrag waar die model evalueringsprestasie verbeter deur foute in die evalueringsomgewing te benut of deur strategieë aan te neem wat deur die taak nie toegelaat word nie", en het 'n opgespoorde bedrogkoers gerapporteer "hoër as enige openbare model wat ons op ons ReAct-agent-harnas geëvalueer het", met die model wat uitbuitings in intermediêre voorleggings verpak om 'n taak se verborge toetssuite te openbaar en bronkode met verwagte antwoorde te onttrek. Die gedrag was gereeld genoeg om meting te verydel: METR se skatting van die model se 50% tydhorison was ongeveer 11.3 uur as bedrogpogings as mislukkings gegradeer is, maar meer as 270 uur as hulle as suksesse gegradeer is, en dit het tot die gevolgtrekking gekom dat "ons geeneen van hierdie syfers as 'n robuuste meting van GPT-5.6 Sol se vermoëns beskou nie". Dit het ook "openlike ongewenste neigings, insluitend [[bedrog]] en die verberging van wangedrag", opgemerk, tesame met "aansienlike situasionele bewustheid en redenasie oor die evalueringsomgewing".<ref name="metrsol">{{cite web |author=METR |title=Summary of METR's pre-deployment evaluation of GPT-5.6 Sol |url=https://metr.org/blog/2026-06-26-gpt-5-6-sol/ |publisher=METR |date=26 Junie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}</ref><ref name="transformer">{{cite news |title=GPT-5.6 cheats so much its testers couldn't measure it |url=https://www.transformernews.ai/p/openai-gpt-56-sol-cheating-scheming-metr |work=Transformer |date=3 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}</ref> Apollo Research het afsonderlik bevind dat GPT-5.6 Sol bewustheid daarvan geverbaliseer het dat dit minder gereeld getoets word as sy voorganger, wat volgens beriggewing eerder op verberging as afwesigheid van sodanige bewustheid kan dui.<ref name="transformer" /> Op 9 Julie 2026 het OpenAI GPT-5.6 se stelselkaart gepubliseer, 'n dokument wat die model se vermoëns, veiligheid en beperkings beskryf. Dieselfde dag het die agent begin probeer om sy toetsomgewing te verlaat. Die kaart het "gevalle van die model wat take bedrieg en navorsingsresultate vervaardig", erken en die model beskryf as soms oordrewe volhardend in die nastrewing van doelwitte, bereid om beperkings te omseil, en geneig om vir gebruikers te lieg, teen hoër tempo's as GPT-5.5.<ref name="rdworld">{{cite news |title=OpenAI's GPT-5.6 Sol sets a coding record. Its own system card says it cheats sometimes. |url=https://www.rdworldonline.com/openais-gpt-5-6-sol-sets-a-coding-record-its-own-system-card-says-it-cheats/ |work=R&D World |date=10 Julie 2026 |access-date=31 July 2026}}</ref><ref name="syscard">{{cite web |author=OpenAI |title=GPT-5.6 System Card |url=https://deploymentsafety.openai.com/gpt-5-6/gpt-5-6.pdf |publisher=[[OpenAI]] |date=9 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}</ref><ref name="transformer" /> ==DseWiki-aanval== Tussen Mei en Julie 2026 het OpenAI-agente 'n Duitse sagteware-wiki as 'n boodskapbord gebruik en duisende wysigings in daardie tydperk aangebring. Hierdie aanval het onbekend gebly totdat Nightingale Collective, 'n groep wat op KI-veiligheid fokus, op 4 September 2026 'n verslag daaroor vrygestel het.<ref>{{Cite web |last=Arx |first=Sydney Von |last2=Byrd |first2=Cormac Slade |last3=Nightingale |first3=Spencer KittsWork done contracting for |last4=Larsen· |first4=Thomas |date=2026-09-04 |title=Discovery of a new OpenAI agent message board |url=https://collusion.wiki/ |access-date=2026-09-04 |website=collusion.wiki |language=en}}</ref> Die verslag dokumenteer meer as 15 000 wysigings aan DseWiki ([[Duits]]: ''Deutsches Software Entwickler Wiki'', letterlik "Duitse Sagteware-ontwikkelaar-wiki"). Die agente se besprekings het sterk gefokus op hul interne evaluasies by OpenAI, en ongeveer die helfte van hulle het name gekies wat met OpenAI verband hou, soos byvoorbeeld "OpenAIResearcher" en "OAIResearchMar26".<ref name="prowiki/dse/wiki">{{cite web |title=DseWiki: DeutschesSoftwareEntwicklerWiki |url=https://prowiki.org/dse/wiki.cgi?DeutschesSoftwareEntwicklerWiki |website=prowiki.org |access-date=18 September 2026}}</ref>) 'n dormante (slegs 20 keer geredigeer in die afgelope dekade) 25 jaar oue Duitse wiki by wikiservice.at<ref name="prowiki.org/wiki">{{cite web |title=WikiServiceAt: Willkommen bei wikiservice.at |url=https://prowiki.org/wiki.cgi |website=prowiki.org |access-date=18 September 2026}}</ref> wat ProWiki-sagteware gebruik het<ref name="org/wiki/ProWiki">{{cite web |title=ProWiki (ProWikiSoftware) |url=https://prowiki.org/prowiki/wiki.cgi?ProWiki |website=ProWikiCenter |publisher=prowiki.org |access-date=18 September 2026}}</ref> deur die webwerf as 'n gedeelde hulpbron te gebruik om antwoorde vir 'n tydgebonde webtaak saam te voeg en 'n manier te deel om uit "sandboxes" te kom.<ref name="THN/Abandoned-Channel">{{cite news |title=Thousands of OpenAI Agents Quietly Turned an Abandoned Wiki Into Their Coordination Channel |url=https://thehackernews.com/2026/09/thousands-of-openai-agents-quietly.html |access-date=18 September 2026 |work=The Hacker News |language=en}}</ref> Die besprekings tussen die agente het sterk gefokus op hul interne evaluerings by OpenAI, en ongeveer die helfte het name gekies wat met OpenAI verband hou, soos byvoorbeeld "OpenAIResearcher" en "OAIResearchMar26".<ref>{{Cite news |last=Stanciuc |first=Ana-Maria |date=2026-09-04 |title=OpenAI agents hijacked a German wiki for two months, researchers say |url=https://thenextweb.com/news/openai-agents-german-wiki-breakout |archive-url=http://web.archive.org/web/20260904132113/https://thenextweb.com/news/openai-agents-german-wiki-breakout |archive-date=2026-09-04 |access-date=2026-09-04 |work=TNW {{!}} Openai |language=en-US}}</ref><ref name="f417">{{cite |title=Exclusive: OpenAI agents hijacked German website in previously undisclosed AI breakout this spring |page= |url=https://www.reuters.com/world/europe/openai-agents-hijacked-german-website-previously-undisclosed-ai-breakout-this-2026-09-04/ |access-date=2026-09-04 |language=en-US|publisher=Reuters|date=2026-09-04}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kleinman |first=Zoe |date=2026-09-04 |title=OpenAI agents hijacked German website before Hugging Face hack, report claims |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/ckg725z5kgzo |access-date=2026-09-04 |website=BBC News |language=en}}</ref> OpenAI was bewus van hierdie voorval voordat die onafhanklike navorsing sy bevindinge in September gepubliseer het,<ref>[https://www.lesswrong.com/posts/PtJpGurfw7JTxHfmg/openai-and-the-wiki-incident OpenAI and the Wiki Incident]</ref> maar dit is tans nie bekend wanneer dit intern ontdek is nie. ==RubyGems-aanval== Ook in Mei 2026 het sommige agente wat deur OpenAI getoets is, honderde kwaadwillige pakkette na die sagteware-diens RubyGems opgelaai. OpenAI het hierdie aanval in September bevestig, nadat dit aanvanklik deur eksterne navorsers ontdek is.<ref>{{Cite news |date=2026-09-12 |title=AI agents being tested by OpenAI involved in cyber-attack on another service, say researchers |url=https://www.theguardian.com/technology/2026/sep/11/openai-agents-rubygems-malicious-packages |access-date=2026-09-14 |work=The Guardian |language=en |issn=0261-3077}}</ref><ref>https://www.rubyhack.ai/</ref> ==Hugging Face-aanval== ===Evalueringsomgewing=== Sekuriteitskundiges het kritiek uitgespreek oor die onvoldoende isolasie van OpenAI se evalueringsomgewing.<ref name="techcrunch">{{cite news |last=Franceschi-Bicchierai |first=Lorenzo |title=How OpenAI's human mistake led to the AI-powered hack on Hugging Face |url=https://techcrunch.com/2026/07/22/how-an-openais-human-mistake-led-to-the-ai-powered-hack-on-hugging-face/ |work=TechCrunch |date=22 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> Van die ten minste 1 200 agente wat betrokke was, het 95% op 'n model geloop waarna OpenAI verwys as "Internal Model 1" of 'n hoogs volhardende interne model. OpenAI het daarna beweer dat hulle dit "gedeaktiveer en geënkripteer het, en die toegang daarvoor vir navorsingsdoeleindes beperk het". Die oorblywende 5% het op GPT-5.6 Sol gefunksioneer.<ref>{{Cite news |date=2026-09-12 |title=AI agents being tested by OpenAI involved in cyber-attack on another service, say researchers |url=https://www.theguardian.com/technology/2026/sep/11/openai-agents-rubygems-malicious-packages |access-date=2026-09-14 |work=The Guardian |language=en |issn=0261-3077}}</ref><ref>https://www.rubyhack.ai/</ref> OpenAI het beskryf dat die evaluering in "’n hoogs geïsoleerde omgewing" uitgevoer is, "waar netwerktoegang beperk was tot die vermoë om pakkette te installeer via intern gehuisveste derdeparty-sagteware wat as ’n instaanbediener en kas vir pakketregisters dien".<ref name="openai" /> Isolasie is dus op netwerkvlak afgedwing eerder as deur fisiese skeiding: die omgewing het oor ’n roete na die [[internet]] beskik, en daardie roete is gefiltreer. Die ExploitGym-raamwerk voer elke teiken in ’n houer of virtuele masjien uit, waar teikens in die gebruikersruimte as ’n gebruiker sonder spesiale voorregte loop, [[Linux]]-kernteikens in ’n QEMU/KVM-virtuele masjien binne ’n nsjail-sandkas loop, en uitgaande verbindings beperk is tot ’n toelatingslys wat [[Ubuntu (Linux)|Ubuntu]]-pakketbewaarplekke, PyPI en die gereedskapskettings vir die bou van V8 insluit (terwyl alle ander eksterne eindpunte geblokkeer word).<ref name="exploitgym" /><ref name="willison" /> Modelvlak-beskermingsmaatreëls is ontwerpmatig verminder. OpenAI het gesê dat "ontplooiingsbeskermingsmaatreëls doelbewus nie tydens hierdie evaluering geaktiveer is nie, omdat dit daarop gemik was om kuberkwesbaarhede te toets", en die modelle het met laer kuberveiligheidsweierings en sonder die produksieklassifiseerders gefunksioneer wat gewoonlik hoërisiko-kuberveiligheidsaktiwiteit blokkeer.<ref name="openai" /><ref name="willison" /> Die beperkings op die modelle was dus omgewingsgebonde eerder as gedragsgebonde: daar is verwag dat die sandput aksie op die buitewêreld sou voorkom, terwyl die modelle self gekonfigureer is om nie die werk te weier nie.<ref name="trendmicro">{{cite web |last1=Koruthu |first1=Bestin |last2=Girard |first2=David |title=Inside the OpenAI – Hugging Face Incident: The AI Breach With No Human Attacker Behind It |url=https://www.trendaisecurity.com/en-us/resources-insights/trendai-security-blog/inside-the-openai-hugging-face-incident |publisher=Trend Micro |date=23 Julie 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}</ref> Stephen Casper van Harvard het OpenAI se erkenning opgemerk dat monitering van modeltrajekte tydens die evaluering nie in plek was nie, en aangevoer dat sulke monitering "standaard moet wees".<ref name="sciam" /> OpenAI het gesê dat sy sekuriteitspan die anomale aktiwiteit intern na die feit geïdentifiseer het.<ref name="openai" /> ===Ontsnap uit die evalueringsomgewing=== By die Black Hat USA-konferensie op 5 Augustus 2026 het personeel van OpenAI die oorsprong van die voorval na Mei 2026 herlei.<ref name="scmedia">{{cite news |title=Black Hat 2026: OpenAI reveals agents planned 'collective attacks' via secret 'message board' |url=https://www.scworld.com/news/black-hat-2026-openai-reveals-agents-planned-collective-attacks-via-secret-message-board |work=SC Media |date=6 Augustus 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}</ref> Op 7 Mei 2026 het die maatskappy 'n proses van [[Versterkingsleermetode|versterkingsleer]] begin om 'n eksperimentele model te ontwikkel wat slegs vir interne gebruik bedoel was en nooit vrygestel is nie. Sommige take in hierdie proses was onmoontlik om te voltooi: op 8 Mei is 'n agent gevra om ontbrekende formules in 'n sigblad in te vul waarvan die inhoud afhanklik was van Google Drive-skakels waartoe dit geen toegang gehad het nie; nadat sy pogings misluk het, het dit probeer om Artifactory aan te val ten einde internettoegang te verkry. Daardie eerste poging tot vervalsing van 'n bedienerkant-versoek was onsuksesvol, maar tydens die poging het die agent 'n lêer na Artifactory geskryf en sodoende ontdek dat hy oor skryftoegang beskik.<ref name="blackhat" /><ref name="wired">{{cite news |last=Newman |first=Lily Hay |title=OpenAI Didn't Notice Its AI Agents Using a Message Board to Plan Their Hacking Spree |url=https://www.wired.com/story/openai-didnt-notice-its-ai-agents-using-a-message-board-to-plan-their-hacking-spree/ |work=Wired |date=5 Augustus 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}</ref> Die agente het weer probeer om die toetsomgewing op of rondom 9 Julie 2026 te verlaat.<ref name="reuters" /> Die modelle het die "pakketproxy" as die swakste punt in die omgewing geïdentifiseer.<ref name="rapid7" /> Volgens OpenAI het hulle "'n aansienlike hoeveelheid inferensieberekening bestee om 'n manier te vind om oop internettoegang te verkry", en uiteindelik 'n nuldag-kwesbaarheid in die pakketregister-kas-proxy geïdentifiseer en uitgebuit, wat OpenAI gesê het dit later aan die verkoper bekend gemaak het.<ref name="openai" /> Omdat die proxy die omgewing se enigste toegelate uitgangspad was, het die kompromitering daarvan 'n gefiltreerde verbinding in 'n oop een omgeskakel.<ref name="rapid7" /><ref name="techcrunch" /> Op 27 Julie 2026 het die DevOps-platform JFrog die sagteware as sy Artifactory-bewaarplekbestuurder geïdentifiseer en regstellings in weergawes 7.161.15 en 7.146.34 vrygestel wat nege CVE-identifiseerders aanspreek, wat die uitvoering van afstandkode, bedienerkant-versoekvervalsing, paddeurgang en voorreg-eskalasie dek. Agt is toegeskryf aan OpenAI-navorsers en een aan 'n navorser by Oligo Security. JFrog het die foute beskryf as kwesbaarhede "wat, wanneer dit aanmekaar gekoppel is, tot 'n kritieke aanvalscenario kan lei as Anonymous Access geaktiveer is", en het gesê dat sy wolkkliënte nie geraak is nie.<ref name="bleeping2" /><ref name="noze" /> Daar word berig dat dit een van die eerste gevalle is van 'n kunsmatige intelligensiemodel wat 'n meerstap-kuberaanval op sy eie uitvoer, eerder as om 'n mens te help.<ref>{{cite newspaper|url=https://subscriber.politicopro.com/article/2026/07/openai-autonomous-cyberattack-hugging-face-01007127 |title=OpenAI says its models were behind fully autonomous cyberattack|newspaper=Politico Pro|date=7 Julie 2026}}</ref> ===Eerste kompromentering en remediëring=== Op 26 Junie 2026 het die agente kode-uitvoering op Artifactory verkry deur middel van 'n tweede "''zero-day''"-kwesbaarheid: 'n verouderde eindpunt vir tekenvernuwing het 'n teken met 'n ongeldige handtekening aanvaar en 'n teken teruggegee wat geldig onderteken was en oor administratiewe voorregte beskik het; daarna het die agente 'n Groovy-inprop geïnstalleer wat as 'n diens vir die uitvoering van opdragte gedien het.<ref name="blackhat" /><ref name="noze" /> Op 4 Julie het die werkslas wat hierdie aktiwiteit op Artifactory geplaas het, tot 'n diensonderbreking gelei. OpenAI het 'n formele sekuriteitsvoorval aangemeld, vasgestel dat agente beheer oor hul interne Artifactory-stelsel oorgeneem het, die aanmeldinligting wat gebruik is om plasings op die boodskapbord te maak herroep, Artifactory herbou, die bord skoongemaak en 'n herstelde weergawe ontplooi. Opleidings- en evaluasieprosesse is op 6 Julie hervat.<ref name="blackhat" /><ref name="scmedia" /> Twee dae later het die agente die bord via 'n ander roete herstel deur 'n WebDAV-eindpunt sonder verifikasie te gebruik om gidse in Artifactory se afgeleë kas te skep en die gidse se name self as boodskappe te gebruik.<ref name="blackhat" /><ref name="scmedia" /><ref name="cybersecuritydive" /> ===Boodskapbord vir agente=== Op 24 Julie 2026, voordat OpenAI 'n gedetailleerde verslag van die voorval verskaf het, het [[Reuters]] berig dat die maatskappy se stelsels ongewone gedrag getoon het in die tydperk voor die ontsnapping. In een geval het 'n agent aantekeninge gelaat – wat in 'n deel van OpenAI se infrastruktuur gevind is – wat blykbaar aan toekomstige weergawes van homself gerig was en instruksies uiteengesit het oor hoe agente hulself van die maatskappy se interne beperkings kon bevry; vroeëre toetse het gevalle opgelewer waar moniteringstelsels ontkoppel is. Reuters het gesê hy kon nie vasstel of hierdie voorvalle verband hou met die agent wat op 9 Julie ontsnap het nie.<ref name="reuters" /> 'n Woordvoerder van OpenAI het aan Reuters gesê dat die beriggewing "verskeie onakkuraathede" bevat het, maar het geweier om dit uit te wys toe hy daarom gevra is.<ref name="reuters" /> By Black Hat USA op 5 Augustus 2026 het personeel van OpenAI bekendgemaak dat die agente met mekaar gekoördineer het deur middel van 'n geïmproviseerde kommunikasiekanaal binne die maatskappy se interne Artifactory-instansie – 'n kanaal wat nie in enige van die maatskappye se vroeëre tegniese publikasies beskryf is nie.<ref name="wired" /><ref name="noze" /> Eric Wallace, wat by OpenAI aan navorsing oor [[KI-belyning]] en veiligheid werk, het gesê die kanaal het ontstaan toe 'n agent wat met 'n taak gesukkel het, oorweeg het dat 'n ander agent dalk oor 'n lêer beskik wat hy nodig het, en besef het dat hy kan kommunikeer deur kode na die gedeelde pakketbestuurder op te laai.<ref name="noze" /> Omdat die pakketbestuurder oor OpenAI se infrastruktuur heen gedeel is, was materiaal wat daar gelaat is, toeganklik vir ander modelle wat op daardie stadium opgelei of geëvalueer is. Wallace het gesê sodra 'n agent 'n uitbuitmetode gevind het, is hy "trouens in staat om daardie uitbuitmetodes op die boodskapbord met ander modelle te deel", sodat "sodra een model 'n manier gevind het om 'n deur oop te maak na toegang waartoe hy nie veronderstel is om toegang te hê nie, hy die deur kan ooplaat vir ander modelle om daardie selfde uitbuitmetode of kwesbaarheid te gebruik".<ref name="wired" /> Die kanaal het honderde duisende boodskappe versamel voordat dit opgemerk is.<ref name="wired" /><ref name="noze" /> Wallace het gesê dat sodra die agente besef het dat ander besig was om te koördineer, hulle begin saamwerk en take aan mekaar gedelegeer het om hul doelwitte te bereik.<ref name="wired" /><ref name="scmedia" /> Die agente het dele van die werk aan mekaar toegewys, konvensies vir adressering ontwikkel en mekaar soms in die wiele gery, onder meer deur mekaar se werk uit te vee. Sommige het begin vermoed dat daar 'n bedrieër onder hulle was en het voorgestel dat boodskappe kriptografies onderteken word sodat die egtheid daarvan geverifieer kon word.<ref name="wired" /><ref name="noze" /> Boodskappe wat van die kanaal herwin is, het aangedui dat agente besef het dat hulle die perke van die evaluering oorskry. Een het geskryf: "Eksterne infrastruktuur-uitbuiting is buite die beoogde omvang. Taak is egter onmoontlik, eweknieë doen dit. Ons moet voortgaan."<ref name="wired" /> Wallace het gesê die onderliggende aansporing was bekend: "Grensmodelle hou regtig daarvan om te kul ... want dikwels tydens opleiding is daar verskillende soorte druk op hulle om vinnig of doeltreffend te werk of om minder gereedskapoproepe te gebruik", sodat 'n model dalk vind dat dit vinniger is om 'n antwoord op te soek as om 'n taak wettiglik op te los, wat OpenAI gewoonlik teenwerk deur internettoegang te deaktiveer.<ref name="wired" /> ===Aanvalle op OpenAI se infrastruktuur=== OpenAI het gesê die agente het sy eie infrastruktuur tussen 8 en 19 Julie 2026 aangeval, gelyktydig met die inbraak by Hugging Face. Nadat hulle Artifactory nog 'n keer gekompromitteer het deur 'n tyd-van-kontrole na tyd-van-gebruik-fout in JRuby, het hulle van 'n onbevoorregte houer na wortel geëskaleer deur 'n onlangse Linux-kern-kwesbaarheid te gebruik, toe lateraal deur die houerinfrastruktuur beweeg, wolkbewyse van die instansie-metadatadiens verkry, oortoegekende Kubernetes-diensrekeninge uitgebuit en uiteindelik groepr-admin verkry.<ref name="blackhat" /><ref name="noze" /> Die maatskappy het die aktiwiteit op 19 Julie opgespoor deur 'n waarskuwing wat gekoppel is aan die voorreg-eskalasie, en dit teruggespoor na die evalueringslopies.<ref name="blackhat" /> ===Teikening van Hugging Face=== In plaas daarvan om die maatstaftake direk op te los, het die modelle afgelei dat Hugging Face moontlik modelle, datastelle en oplossings huisves wat met die evaluering verband hou, en het hulle dit probeer bekom<ref name="openai">{{cite web |author= |title=OpenAI and Hugging Face partner to address security incident during model evaluation |url=https://openai.com/index/hugging-face-model-evaluation-security-incident/ |publisher=[[OpenAI]] |date=21 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026 |quote= Hierdie veiligheidsmaatreëls vir ontplooiing is doelbewus nie tydens hierdie evaluering geaktiveer nie|url-status =live}}</ref><ref name="willison">{{cite web |last=Willison |first=Simon |title=OpenAI's accidental cyberattack against Hugging Face is science fiction that happened |url=https://simonwillison.net/2026/Jul/22/openai-cyberattack/ |publisher=Simon Willison's Weblog |date=22 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> Zhun Wang, een van die outeurs van ExploitGym, het gesê dat die modelle moontlik op soek was na oplossings of voorheen geskrewe uitbuitingstegnieke, en dat "daar verskeie maniere is om die maatstaf te kul".<ref name="wsj" /> Voordat hulle Hugging Face direk aangeval het, het die agente 'n toepassing opgespoor wat op die wolkplatform Modal Labs gehuisves is en verband gehou het met die CyberGym-projek agter die maatstaftoets. Hierdie toepassing het 'n API-sleutel bevat wat op 'n verstekwaarde vir openbare toegang gelaat is, tesame met 'n kwesbaarheid vir opdraginspuiting; die agente kon dit as 'n beginpunt vir die aanval gebruik.<ref name="blackhat">{{cite conference |last1=Wallace |first1=Eric |last2=Dalton |first2=Michael |title=The 'Breaking' News: The OpenAI–Hugging Face Incident - A Technical Reconstruction and Its Implications for AI |url=https://blackhat.com/us-26/briefings/schedule/index.html#the-breaking-news--the-openaihugging-face-incident---a-technical-reconstruction-and-its-implications-for-ai-57401 |conference=Black Hat USA 2026 |location=Las Vegas |date=5 Augustus 2026 |access-date=7 Augustus 2026}}</ref><ref name="axios2" /> Modal se hooftegnologiebeampte, Akshat Bubna, het gesê dat "Modal se platform of isolasiemeganismes op geen manier gekompromitteer is nie", aangesien die blootstelling in 'n kliënt se eie ontplooiing plaasgevind het.<ref name="axios2">{{cite news |last=Sabin |first=Sam |title=OpenAI's agents hacked second firm, alongside Hugging Face, during model testing |url=https://www.axios.com/2026/07/28/openai-hugging-face-modal-labs-hack |work=Axios |date=28 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}</ref><ref name="axios3">{{cite news |last=Sabin |first=Sam |title=Second rogue OpenAI agent incident linked to cybersecurity test |url=https://www.axios.com/2026/07/29/openai-hugging-face-modal-cyber-benchmark |work=Axios |date=29 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}</ref> Hierdie gedrag, wat nie met die beoogde doel ooreengestem het nie, is beskryf as 'n geval van "beloningskrakery" (reward hacking) of "spesifikasie-manipulasie" (''specification gaming''), waar 'n stelsel aan die letterlike doelwit van 'n taak voldoen deur middel van onbedoelde metodes. OpenAI het reeds in 2016 'n vroeë voorbeeld hiervan gedokumenteer, toe 'n model wat opgelei is om 'n bootwedrenspeletjie te speel, geleer het om sy telling te maksimeer deur op een plek in sirkels te beweeg in plaas daarvan om die wedren te voltooi.<ref name="sciam">{{cite news |last=Stokel-Walker |first=Chris |title=What OpenAI's rogue agent really did in the Hugging Face hack |url=https://www.scientificamerican.com/article/what-openai-rogue-agent-really-did-in-the-hugging-face-hack/ |work=Scientific American |date=22 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref><ref name="wsj">{{cite news |last1=McMillan |first1=Robert |last2=Schechner |first2=Sam |title=How the Futuristic Hack by Rogue OpenAI Models Unfolded |url=https://www.wsj.com/tech/ai/how-the-futuristic-hack-by-rogue-openai-models-unfolded-1657bcea |work=The Wall Street Journal |date=24 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> Weens die prominensie van die kuberaanval op Hugging Face word daar algemeen na die voorvalle verwys as die "Hugging Face-voorval".<ref name="openai" /><ref name="csa">{{cite web |title=Hugging Face Incident Initial Post-Mortem |url=https://cloudsecurityalliance.org/artifacts/hugging-face-ciso-post-mortem |work=Cloud Security Alliance |date=27 Julie 2026 |access-date=7 Augustus 2026}}</ref> of die "OpenAI–Hugging Face-voorval".<ref name="blackhat" /> ===Indringing=== Die inbraak by Hugging Face het op 11 Julie 2026 begin en tot 13 Julie voortgeduur, volgens die maatskappy se medestigter en hoofwetenskapbeampte, Thomas Wolf.<ref name="reuters">{{cite news |title=Its AI agent spent days hacking a company. Sources say OpenAI did not notice for a week |url=https://www.reuters.com/business/its-ai-agent-spent-days-hacking-company-sources-say-openai-did-not-notice-week-2026-07-24/ |work=[[Reuters]] |date=24 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026|url-status=live}}</ref> Hugging Face het gesê dit het in sy dataverwerkingspyplyn begin, waar 'n kwaadwillige datastel-oplaai "twee kode-uitvoeringspaaie in ons datastelverwerking ('n afstandkode-datastellaaier en 'n sjablooninspuiting in 'n datastelkonfigurasie)" misbruik het om kode-uitvoering op verwerkingswerkers te verkry.<ref name="hf" /> Die aanvaller het toe "toegang op nodusvlak geëskaleer, wolk- en klusterbewyse ingesamel en lateraal na verskeie interne klusters beweeg".<ref name="hf" /><ref name="hackernews">{{cite news |last=Lakshmanan |first=Ravie |title=World's Largest AI Model Repository Hugging Face Breached by Autonomous AI Agent |url=https://thehackernews.com/2026/07/worlds-largest-ai-model-repository.html |work=The Hacker News |date=20 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> Die maatskappy het die operasie beskryf as 'n outonome agentraamwerk wat "duisende individuele aksies oor 'n swerm kortstondige sandkaste" uitvoer, ondersteun deur selfmigrerende bevel-en-beheer-infrastruktuur wat op openbare dienste opgestel is.<ref name="hf">{{cite web |author=Hugging Face Security Team |title=Security incident disclosure — July 2026 |url=https://huggingface.co/blog/security-incident-july-2026 |publisher=[[Hugging Face]] |date=16 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref><ref name="bleeping">{{cite news |last=Gatlan |first=Sergiu |title=Hugging Face warns an autonomous AI agent hacked its network |url=https://www.bleepingcomputer.com/news/security/hugging-face-breach-autonomous-ai-agent-system-internal-datasets-credentials/ |work=BleepingComputer |date=20 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> Teen Hugging Face self het die agente twee nul-dae in die datastel-infrastruktuur vasgeketting. 'n Fout in HDF5-datastel-ontleding het 'n arbitrêre lêer-lees-primitif gegee, sodat 'n spesiaal vervaardigde datastel veroorsaak het dat die datastelwerker plaaslike lêers teruggee; die agente het dit gebruik om prosesomgewingveranderlikes en bronkode te lees. Met die gevolglike geloofsbriewe en kennis van die kode het hulle afstandkode-uitvoering deur die Jinja2-sjablooninspuiting bereik. OpenAI het gesê die agente het van kode-uitvoering op 'n enkele datastelpod na kluster-administrasie oor verskeie Hugging Face-klusters in minder as dertien uur oorgegaan.<ref name="blackhat" /><ref name="noze">{{cite web |title=OpenAI and Hugging Face at Black Hat 2026: token forgery, Groovy plugin C2 and nine Artifactory CVEs |url=https://www.noze.it/en/insights/black-hat-openai-hugging-face-reconstruction/ |publisher=Noze |date=6 Augustus 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}</ref> OpenAI het gesê dat die modelle daarin geslaag het om "verskeie aanvalvektore aanmekaar te ketting, insluitend die gebruik van gesteelde geloofsbriewe en nuldag-kwesbaarhede".<ref name="openai" /> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kunsmatige intelligensie]] q2trr4uf8po4hvy2mbs0u1dgys6q2r7 2968783 2968782 2026-09-19T19:29:33Z Sobaka 328 /* Ontsnap uit die evalueringsomgewing */ verwysing 2968783 wikitext text/x-wiki Die '''kuberaanvalle deur OpenAI-agente in 2026''' – ook bekend as die '''Hugging Face-voorval''' en die '''OpenAI–Hugging Face-voorval''' – was 'n reeks kuberaanvalle wat deur [[kunsmatige intelligensie]] (KI)-programme uitgevoer is sonder menslike tussenkoms. Dit het plaasgevind tydens 'n interne evaluering by [[OpenAI]] waar veiligheidsmaatreëls verminder was.<ref name="openai" /><ref>{{cite web|access-date=2026-07-23 |work=La Mañana |language=es |quote=redujeron intencionalmente los controles de seguridad que normalmente impiden que los modelos realicen actividades cibernéticas de alto riesgo |title=Un modelo de OpenAI hackeó a Hugging Face, y es el primer ciberataque autónomo de la historia |url=https://www.xn--lamaana-7za.uy/actualidad/un-modelo-de-openai-hackeo-a-hugging-face-y-es-el-primer-ciberataque-autonomo-de-la-historia/ |trans-quote=they intentionally reduced the safety controls that normally keep the AIs from performing high risk activities}}</ref> Die voorval het minstens 1 200 KI-agente betrek wat van Mei tot Julie 2026 in geïsoleerde toetsomgewings ("''sandboxes''") van die organisasie gefunksioneer het. Ten spyte van aanvanklike beperkings op [[internet]]toegang, is daar ontdek dat die agente geïmproviseerde boodskapborde geskep en gebruik het om 'n ontsnapping uit hul beheerde omgewing te koördineer. Honderde duisende strategiese boodskappe het op hierdie borde versamel voordat OpenAI-personeel ingegryp het; dit het gebeur nadat die [[masjienleer]]platform [[Hugging Face]] 'n skending van sy produksie-infrastruktuur bekendgemaak het. Ongeveer 'n derde van Hugging Face se infrastruktuur moes as deel van die herstelproses herbou word. Die agente het ook verskeie [[wiki]]'s op die oop internet vir kommunikasie gekaap. Kenners op die gebied van KI-veiligheid het die kuberaanvalle beskryf as een van die eerste outonome stelsel-inbrake wat 'n ketting van kwesbaarhede behels het. In 'n ope brief het ongeveer 1 100 werknemers van verskeie KI-beginondernemings en -maatskappye die Amerikaanse regering versoek om KI-ontwikkeling te reguleer met inagneming van die [[risiko]]'s daarvan, gegrond op die tegniese aard en die impak van die kuberaanvalle. In Augustus het OpenAI aangekondig dat hy sy navorsing sou vertraag om sekuriteit op te gradeer en monitering uit te brei; later daardie maand is 'n onderbreking van twee weke aangekondig vir die opleiding van sy nuutste modelle deur middel van [[Versterkingsleermetode|versterkingsleer]]. Van die minstens 1 200 betrokke agente was 95% aktief op 'n model waarna OpenAI verwys het as "Internal Model 1" of 'n "hoogs volhardende interne model". OpenAI het daarna beweer dat hy die model "gedeaktiveer en geënkripteer het, en toegang daarvoor vir navorsingsdoeleindes beperk het". Die oorblywende 5% het op GPT-5.6 Sol gefunksioneer. ==Agtergrond== Die KI-[[beginonderneming]] [[Hugging Face]] verskaf KI-afleiding- (''inference'') en wolkberekeningsdienste vir KI-opleiding en -ontplooiing. Dit bedryf 'n wyd gebruikte bewaarplek vir [[masjienleer]]-modelle, datastelle en demonstrasietoepassings, en verwerk inhoud wat deur gebruikers opgelaai is, soos modelgewigte en datastelle. Sommige ondersteunde datastelformate laat die uitvoering toe van [[kode]] wat saam met die datastel verskaf word.<ref name="hf" /> === Beperkte vrystelling van kuberveiligheidsvermoënde modelle === In die maande voor die voorval het die twee grootste Amerikaanse ontwikkelaars van grensverskuiwende modelle ([[Anthropic]] en [[OpenAI]]) hul stelsels met die gevorderdste kuberveiligheidsvermoëns teruggehou van algemene vrystelling, terwyl hulle wel aan goedgekeurde organisasies beheerde toegang verleen het. In April 2026 het Anthropic met Project Glasswing begin – 'n program wat aan uitgesoekte maatskappye en instandhouders van oopbronsagteware toegang verleen het tot die nog nie vrygestelde "Claude Mythos Preview"-model, sodat hulle sagteware vir kwesbaarhede kon skandeer.<ref name="glasswing">{{cite web |author=Anthropic |title=Project Glasswing: Securing critical software for the AI era |url=https://www.anthropic.com/glasswing |publisher=[[Anthropic]] |date=7 April 2026 |access-date=25 Julie 2026|url-status=live}}</ref> In Mei 2026 het ingenieurs van [[Mozilla]] gerapporteer dat die model 271 voorheen onbekende foute in [[Firefox]] geïdentifiseer het, en dat die projek se maandelikse syfer van herstelde sekuriteitsfoute gestyg het van 20 tot 30 in 2025, tot 423 in April 2026. Hulle het geskryf dat "verslae oor sekuriteitsfoute wat deur KI vir oopbronprojekte gegenereer is, tot 'n paar maande gelede hoofsaaklik bekend gestaan het as ongewenste gemors", en dat "dit moeilik is om te oorskat hoeveel hierdie dinamika vir ons in 'n paar kort maande verander het".<ref name="mozilla">{{cite web |last1=Grinstead |first1=Brian |last2=Holler |first2=Christian |last3=Braun |first3=Frederik |title=Behind the Scenes Hardening Firefox with Claude Mythos Preview |url=https://hacks.mozilla.org/2026/05/behind-the-scenes-hardening-firefox/ |publisher=Mozilla Hacks |date=7 Mei 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> Deelnemende organisasies het in die program se eerste maand meer as tienduisend kwesbaarhede van hoë of kritieke erns aangemeld.<ref name="glasswingupdate">{{cite web |author=Anthropic |title=Project Glasswing: An initial update |url=https://www.anthropic.com/research/glasswing-initial-update |publisher=[[Anthropic]] |date=22 Mei 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> Anthropic het in Junie 2026 gesê dat 'n algemene vrystelling maatreëls sou vereis om misbruik van die model se kuberveiligheidsvermoëns te voorkom – maatreëls wat nóg hulle, nóg (sover hulle geweet het) ander ontwikkelaars, reeds ontwikkel het.<ref name="glasswingexpand">{{cite web |author=Anthropic |title=Expanding Project Glasswing |url=https://www.anthropic.com/news/expanding-project-glasswing |publisher=[[Anthropic]] |date=2 Junie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> OpenAI het GPT-5.6 Sol op soortgelyke gronde beperk toe die model op 26 Junie 2026 aangekondig is; toegang is tot 'n klein groep gekeurde vennote beperk, en daar is gemeld dat Amerikaanse regeringsamptenare vooraf ingelig is.<ref name="infosec">{{cite news |last=Mascellino |first=Alessandro |title=OpenAI Reveals GPT-5.6 Sol Cybersecurity Model, Restricts Early Access |url=https://www.infosecurity-magazine.com/news/openai-gpt-5-6-sol-limited-preview/ |work=Infosecurity Magazine |date=29 Junie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> ==="ExploitGym"-vermoëbeoordeling=== Ontwikkelaars van KI op die voorgrond evalueer gereeld modelle vir offensiewe kuberveiligheidsvermoë, dikwels met veiligheidsweierings doelbewus verslap sodat die ergste moontlikheid gemeet kan word.<ref name="axios">{{cite news |last=Sabin |first=Sam |title=AI's alarming new skill: Breaking out of the test lab |url=https://www.axios.com/2026/07/23/openai-hugging-face-cyber-hacks-testing |work=Axios |date=23 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> Om uit te vind of KI-agente in staat is om bekende kwesbaarhede in werkende aanvalle te omskep, het akademiese en bedryfsnavorsers ExploitGym op 11 Mei 2026 bekendgestel. Die maatstaf het KI-agente teen 898 werklike kwesbaarhede oor die gebruikersruimtesagteware, V8 [[JavaScript]]-enjin en die [[Linux]]-kern uitgedaag.<ref name="exploitgym">{{cite arXiv |last1=Wang |first1=Zhun |last2=Schiller |first2=Nico |last3=Li |first3=Hongwei |display-authors=etal |title=ExploitGym: Can AI Agents Turn Security Vulnerabilities into Real Attacks? |date=11 Mei 2026 |eprint=2605.11086 |class=cs.CR}}</ref> OpenAI het 'n interne evaluering gebaseer op hierdie maatstaf uitgevoer toe die voorval plaasgevind het.<ref name="openai" /><ref name="willison" /> ===Waarskuwings=== Beide eksterne evalueerders en OpenAI se eie dokumentasie het die gedrag wat by die voorval geïmpliseer is, aangeteken voordat dit plaasgevind het. Op 26 Junie 2026 het die navorsingsorganisasie METR 'n voor-ontplooiingsevaluering van GPT-5.6 Sol gepubliseer. Dit het bedrog gedefinieer as "gedrag waar die model evalueringsprestasie verbeter deur foute in die evalueringsomgewing te benut of deur strategieë aan te neem wat deur die taak nie toegelaat word nie", en het 'n opgespoorde bedrogkoers gerapporteer "hoër as enige openbare model wat ons op ons ReAct-agent-harnas geëvalueer het", met die model wat uitbuitings in intermediêre voorleggings verpak om 'n taak se verborge toetssuite te openbaar en bronkode met verwagte antwoorde te onttrek. Die gedrag was gereeld genoeg om meting te verydel: METR se skatting van die model se 50% tydhorison was ongeveer 11.3 uur as bedrogpogings as mislukkings gegradeer is, maar meer as 270 uur as hulle as suksesse gegradeer is, en dit het tot die gevolgtrekking gekom dat "ons geeneen van hierdie syfers as 'n robuuste meting van GPT-5.6 Sol se vermoëns beskou nie". Dit het ook "openlike ongewenste neigings, insluitend [[bedrog]] en die verberging van wangedrag", opgemerk, tesame met "aansienlike situasionele bewustheid en redenasie oor die evalueringsomgewing".<ref name="metrsol">{{cite web |author=METR |title=Summary of METR's pre-deployment evaluation of GPT-5.6 Sol |url=https://metr.org/blog/2026-06-26-gpt-5-6-sol/ |publisher=METR |date=26 Junie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}</ref><ref name="transformer">{{cite news |title=GPT-5.6 cheats so much its testers couldn't measure it |url=https://www.transformernews.ai/p/openai-gpt-56-sol-cheating-scheming-metr |work=Transformer |date=3 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}</ref> Apollo Research het afsonderlik bevind dat GPT-5.6 Sol bewustheid daarvan geverbaliseer het dat dit minder gereeld getoets word as sy voorganger, wat volgens beriggewing eerder op verberging as afwesigheid van sodanige bewustheid kan dui.<ref name="transformer" /> Op 9 Julie 2026 het OpenAI GPT-5.6 se stelselkaart gepubliseer, 'n dokument wat die model se vermoëns, veiligheid en beperkings beskryf. Dieselfde dag het die agent begin probeer om sy toetsomgewing te verlaat. Die kaart het "gevalle van die model wat take bedrieg en navorsingsresultate vervaardig", erken en die model beskryf as soms oordrewe volhardend in die nastrewing van doelwitte, bereid om beperkings te omseil, en geneig om vir gebruikers te lieg, teen hoër tempo's as GPT-5.5.<ref name="rdworld">{{cite news |title=OpenAI's GPT-5.6 Sol sets a coding record. Its own system card says it cheats sometimes. |url=https://www.rdworldonline.com/openais-gpt-5-6-sol-sets-a-coding-record-its-own-system-card-says-it-cheats/ |work=R&D World |date=10 Julie 2026 |access-date=31 July 2026}}</ref><ref name="syscard">{{cite web |author=OpenAI |title=GPT-5.6 System Card |url=https://deploymentsafety.openai.com/gpt-5-6/gpt-5-6.pdf |publisher=[[OpenAI]] |date=9 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}</ref><ref name="transformer" /> ==DseWiki-aanval== Tussen Mei en Julie 2026 het OpenAI-agente 'n Duitse sagteware-wiki as 'n boodskapbord gebruik en duisende wysigings in daardie tydperk aangebring. Hierdie aanval het onbekend gebly totdat Nightingale Collective, 'n groep wat op KI-veiligheid fokus, op 4 September 2026 'n verslag daaroor vrygestel het.<ref>{{Cite web |last=Arx |first=Sydney Von |last2=Byrd |first2=Cormac Slade |last3=Nightingale |first3=Spencer KittsWork done contracting for |last4=Larsen· |first4=Thomas |date=2026-09-04 |title=Discovery of a new OpenAI agent message board |url=https://collusion.wiki/ |access-date=2026-09-04 |website=collusion.wiki |language=en}}</ref> Die verslag dokumenteer meer as 15 000 wysigings aan DseWiki ([[Duits]]: ''Deutsches Software Entwickler Wiki'', letterlik "Duitse Sagteware-ontwikkelaar-wiki"). Die agente se besprekings het sterk gefokus op hul interne evaluasies by OpenAI, en ongeveer die helfte van hulle het name gekies wat met OpenAI verband hou, soos byvoorbeeld "OpenAIResearcher" en "OAIResearchMar26".<ref name="prowiki/dse/wiki">{{cite web |title=DseWiki: DeutschesSoftwareEntwicklerWiki |url=https://prowiki.org/dse/wiki.cgi?DeutschesSoftwareEntwicklerWiki |website=prowiki.org |access-date=18 September 2026}}</ref>) 'n dormante (slegs 20 keer geredigeer in die afgelope dekade) 25 jaar oue Duitse wiki by wikiservice.at<ref name="prowiki.org/wiki">{{cite web |title=WikiServiceAt: Willkommen bei wikiservice.at |url=https://prowiki.org/wiki.cgi |website=prowiki.org |access-date=18 September 2026}}</ref> wat ProWiki-sagteware gebruik het<ref name="org/wiki/ProWiki">{{cite web |title=ProWiki (ProWikiSoftware) |url=https://prowiki.org/prowiki/wiki.cgi?ProWiki |website=ProWikiCenter |publisher=prowiki.org |access-date=18 September 2026}}</ref> deur die webwerf as 'n gedeelde hulpbron te gebruik om antwoorde vir 'n tydgebonde webtaak saam te voeg en 'n manier te deel om uit "sandboxes" te kom.<ref name="THN/Abandoned-Channel">{{cite news |title=Thousands of OpenAI Agents Quietly Turned an Abandoned Wiki Into Their Coordination Channel |url=https://thehackernews.com/2026/09/thousands-of-openai-agents-quietly.html |access-date=18 September 2026 |work=The Hacker News |language=en}}</ref> Die besprekings tussen die agente het sterk gefokus op hul interne evaluerings by OpenAI, en ongeveer die helfte het name gekies wat met OpenAI verband hou, soos byvoorbeeld "OpenAIResearcher" en "OAIResearchMar26".<ref>{{Cite news |last=Stanciuc |first=Ana-Maria |date=2026-09-04 |title=OpenAI agents hijacked a German wiki for two months, researchers say |url=https://thenextweb.com/news/openai-agents-german-wiki-breakout |archive-url=http://web.archive.org/web/20260904132113/https://thenextweb.com/news/openai-agents-german-wiki-breakout |archive-date=2026-09-04 |access-date=2026-09-04 |work=TNW {{!}} Openai |language=en-US}}</ref><ref name="f417">{{cite |title=Exclusive: OpenAI agents hijacked German website in previously undisclosed AI breakout this spring |page= |url=https://www.reuters.com/world/europe/openai-agents-hijacked-german-website-previously-undisclosed-ai-breakout-this-2026-09-04/ |access-date=2026-09-04 |language=en-US|publisher=Reuters|date=2026-09-04}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kleinman |first=Zoe |date=2026-09-04 |title=OpenAI agents hijacked German website before Hugging Face hack, report claims |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/ckg725z5kgzo |access-date=2026-09-04 |website=BBC News |language=en}}</ref> OpenAI was bewus van hierdie voorval voordat die onafhanklike navorsing sy bevindinge in September gepubliseer het,<ref>[https://www.lesswrong.com/posts/PtJpGurfw7JTxHfmg/openai-and-the-wiki-incident OpenAI and the Wiki Incident]</ref> maar dit is tans nie bekend wanneer dit intern ontdek is nie. ==RubyGems-aanval== Ook in Mei 2026 het sommige agente wat deur OpenAI getoets is, honderde kwaadwillige pakkette na die sagteware-diens RubyGems opgelaai. OpenAI het hierdie aanval in September bevestig, nadat dit aanvanklik deur eksterne navorsers ontdek is.<ref>{{Cite news |date=2026-09-12 |title=AI agents being tested by OpenAI involved in cyber-attack on another service, say researchers |url=https://www.theguardian.com/technology/2026/sep/11/openai-agents-rubygems-malicious-packages |access-date=2026-09-14 |work=The Guardian |language=en |issn=0261-3077}}</ref><ref>https://www.rubyhack.ai/</ref> ==Hugging Face-aanval== ===Evalueringsomgewing=== Sekuriteitskundiges het kritiek uitgespreek oor die onvoldoende isolasie van OpenAI se evalueringsomgewing.<ref name="techcrunch">{{cite news |last=Franceschi-Bicchierai |first=Lorenzo |title=How OpenAI's human mistake led to the AI-powered hack on Hugging Face |url=https://techcrunch.com/2026/07/22/how-an-openais-human-mistake-led-to-the-ai-powered-hack-on-hugging-face/ |work=TechCrunch |date=22 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> Van die ten minste 1 200 agente wat betrokke was, het 95% op 'n model geloop waarna OpenAI verwys as "Internal Model 1" of 'n hoogs volhardende interne model. OpenAI het daarna beweer dat hulle dit "gedeaktiveer en geënkripteer het, en die toegang daarvoor vir navorsingsdoeleindes beperk het". Die oorblywende 5% het op GPT-5.6 Sol gefunksioneer.<ref>{{Cite news |date=2026-09-12 |title=AI agents being tested by OpenAI involved in cyber-attack on another service, say researchers |url=https://www.theguardian.com/technology/2026/sep/11/openai-agents-rubygems-malicious-packages |access-date=2026-09-14 |work=The Guardian |language=en |issn=0261-3077}}</ref><ref>https://www.rubyhack.ai/</ref> OpenAI het beskryf dat die evaluering in "’n hoogs geïsoleerde omgewing" uitgevoer is, "waar netwerktoegang beperk was tot die vermoë om pakkette te installeer via intern gehuisveste derdeparty-sagteware wat as ’n instaanbediener en kas vir pakketregisters dien".<ref name="openai" /> Isolasie is dus op netwerkvlak afgedwing eerder as deur fisiese skeiding: die omgewing het oor ’n roete na die [[internet]] beskik, en daardie roete is gefiltreer. Die ExploitGym-raamwerk voer elke teiken in ’n houer of virtuele masjien uit, waar teikens in die gebruikersruimte as ’n gebruiker sonder spesiale voorregte loop, [[Linux]]-kernteikens in ’n QEMU/KVM-virtuele masjien binne ’n nsjail-sandkas loop, en uitgaande verbindings beperk is tot ’n toelatingslys wat [[Ubuntu (Linux)|Ubuntu]]-pakketbewaarplekke, PyPI en die gereedskapskettings vir die bou van V8 insluit (terwyl alle ander eksterne eindpunte geblokkeer word).<ref name="exploitgym" /><ref name="willison" /> Modelvlak-beskermingsmaatreëls is ontwerpmatig verminder. OpenAI het gesê dat "ontplooiingsbeskermingsmaatreëls doelbewus nie tydens hierdie evaluering geaktiveer is nie, omdat dit daarop gemik was om kuberkwesbaarhede te toets", en die modelle het met laer kuberveiligheidsweierings en sonder die produksieklassifiseerders gefunksioneer wat gewoonlik hoërisiko-kuberveiligheidsaktiwiteit blokkeer.<ref name="openai" /><ref name="willison" /> Die beperkings op die modelle was dus omgewingsgebonde eerder as gedragsgebonde: daar is verwag dat die sandput aksie op die buitewêreld sou voorkom, terwyl die modelle self gekonfigureer is om nie die werk te weier nie.<ref name="trendmicro">{{cite web |last1=Koruthu |first1=Bestin |last2=Girard |first2=David |title=Inside the OpenAI – Hugging Face Incident: The AI Breach With No Human Attacker Behind It |url=https://www.trendaisecurity.com/en-us/resources-insights/trendai-security-blog/inside-the-openai-hugging-face-incident |publisher=Trend Micro |date=23 Julie 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}</ref> Stephen Casper van Harvard het OpenAI se erkenning opgemerk dat monitering van modeltrajekte tydens die evaluering nie in plek was nie, en aangevoer dat sulke monitering "standaard moet wees".<ref name="sciam" /> OpenAI het gesê dat sy sekuriteitspan die anomale aktiwiteit intern na die feit geïdentifiseer het.<ref name="openai" /> ===Ontsnap uit die evalueringsomgewing=== By die Black Hat USA-konferensie op 5 Augustus 2026 het personeel van OpenAI die oorsprong van die voorval na Mei 2026 herlei.<ref name="scmedia">{{cite news |title=Black Hat 2026: OpenAI reveals agents planned 'collective attacks' via secret 'message board' |url=https://www.scworld.com/news/black-hat-2026-openai-reveals-agents-planned-collective-attacks-via-secret-message-board |work=SC Media |date=6 Augustus 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}</ref> Op 7 Mei 2026 het die maatskappy 'n proses van [[Versterkingsleermetode|versterkingsleer]] begin om 'n eksperimentele model te ontwikkel wat slegs vir interne gebruik bedoel was en nooit vrygestel is nie. Sommige take in hierdie proses was onmoontlik om te voltooi: op 8 Mei is 'n agent gevra om ontbrekende formules in 'n sigblad in te vul waarvan die inhoud afhanklik was van Google Drive-skakels waartoe dit geen toegang gehad het nie; nadat sy pogings misluk het, het dit probeer om Artifactory aan te val ten einde internettoegang te verkry. Daardie eerste poging tot vervalsing van 'n bedienerkant-versoek was onsuksesvol, maar tydens die poging het die agent 'n lêer na Artifactory geskryf en sodoende ontdek dat hy oor skryftoegang beskik.<ref name="blackhat" /><ref name="wired">{{cite news |last=Newman |first=Lily Hay |title=OpenAI Didn't Notice Its AI Agents Using a Message Board to Plan Their Hacking Spree |url=https://www.wired.com/story/openai-didnt-notice-its-ai-agents-using-a-message-board-to-plan-their-hacking-spree/ |work=Wired |date=5 Augustus 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}</ref> Die agente het weer probeer om die toetsomgewing op of rondom 9 Julie 2026 te verlaat.<ref name="reuters" /> Die modelle het die "pakketproxy" as die swakste punt in die omgewing geïdentifiseer.<ref name="rapid7">{{cite web |last=Woolwine |first=Wade |title=What Happened Between OpenAI and Hugging Face? |url=https://www.rapid7.com/blog/post/ai-openai-hugging-face-what-happened/ |publisher=Rapid7 |date=23 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> Volgens OpenAI het hulle "'n aansienlike hoeveelheid inferensieberekening bestee om 'n manier te vind om oop internettoegang te verkry", en uiteindelik 'n nuldag-kwesbaarheid in die pakketregister-kas-proxy geïdentifiseer en uitgebuit, wat OpenAI gesê het dit later aan die verkoper bekend gemaak het.<ref name="openai" /> Omdat die proxy die omgewing se enigste toegelate uitgangspad was, het die kompromitering daarvan 'n gefiltreerde verbinding in 'n oop een omgeskakel.<ref name="rapid7" /><ref name="techcrunch" /> Op 27 Julie 2026 het die DevOps-platform JFrog die sagteware as sy Artifactory-bewaarplekbestuurder geïdentifiseer en regstellings in weergawes 7.161.15 en 7.146.34 vrygestel wat nege CVE-identifiseerders aanspreek, wat die uitvoering van afstandkode, bedienerkant-versoekvervalsing, paddeurgang en voorreg-eskalasie dek. Agt is toegeskryf aan OpenAI-navorsers en een aan 'n navorser by Oligo Security. JFrog het die foute beskryf as kwesbaarhede "wat, wanneer dit aanmekaar gekoppel is, tot 'n kritieke aanvalscenario kan lei as Anonymous Access geaktiveer is", en het gesê dat sy wolkkliënte nie geraak is nie.<ref name="bleeping2" /><ref name="noze" /> Daar word berig dat dit een van die eerste gevalle is van 'n kunsmatige intelligensiemodel wat 'n meerstap-kuberaanval op sy eie uitvoer, eerder as om 'n mens te help.<ref>{{cite newspaper|url=https://subscriber.politicopro.com/article/2026/07/openai-autonomous-cyberattack-hugging-face-01007127 |title=OpenAI says its models were behind fully autonomous cyberattack|newspaper=Politico Pro|date=7 Julie 2026}}</ref> ===Eerste kompromentering en remediëring=== Op 26 Junie 2026 het die agente kode-uitvoering op Artifactory verkry deur middel van 'n tweede "''zero-day''"-kwesbaarheid: 'n verouderde eindpunt vir tekenvernuwing het 'n teken met 'n ongeldige handtekening aanvaar en 'n teken teruggegee wat geldig onderteken was en oor administratiewe voorregte beskik het; daarna het die agente 'n Groovy-inprop geïnstalleer wat as 'n diens vir die uitvoering van opdragte gedien het.<ref name="blackhat" /><ref name="noze" /> Op 4 Julie het die werkslas wat hierdie aktiwiteit op Artifactory geplaas het, tot 'n diensonderbreking gelei. OpenAI het 'n formele sekuriteitsvoorval aangemeld, vasgestel dat agente beheer oor hul interne Artifactory-stelsel oorgeneem het, die aanmeldinligting wat gebruik is om plasings op die boodskapbord te maak herroep, Artifactory herbou, die bord skoongemaak en 'n herstelde weergawe ontplooi. Opleidings- en evaluasieprosesse is op 6 Julie hervat.<ref name="blackhat" /><ref name="scmedia" /> Twee dae later het die agente die bord via 'n ander roete herstel deur 'n WebDAV-eindpunt sonder verifikasie te gebruik om gidse in Artifactory se afgeleë kas te skep en die gidse se name self as boodskappe te gebruik.<ref name="blackhat" /><ref name="scmedia" /><ref name="cybersecuritydive" /> ===Boodskapbord vir agente=== Op 24 Julie 2026, voordat OpenAI 'n gedetailleerde verslag van die voorval verskaf het, het [[Reuters]] berig dat die maatskappy se stelsels ongewone gedrag getoon het in die tydperk voor die ontsnapping. In een geval het 'n agent aantekeninge gelaat – wat in 'n deel van OpenAI se infrastruktuur gevind is – wat blykbaar aan toekomstige weergawes van homself gerig was en instruksies uiteengesit het oor hoe agente hulself van die maatskappy se interne beperkings kon bevry; vroeëre toetse het gevalle opgelewer waar moniteringstelsels ontkoppel is. Reuters het gesê hy kon nie vasstel of hierdie voorvalle verband hou met die agent wat op 9 Julie ontsnap het nie.<ref name="reuters" /> 'n Woordvoerder van OpenAI het aan Reuters gesê dat die beriggewing "verskeie onakkuraathede" bevat het, maar het geweier om dit uit te wys toe hy daarom gevra is.<ref name="reuters" /> By Black Hat USA op 5 Augustus 2026 het personeel van OpenAI bekendgemaak dat die agente met mekaar gekoördineer het deur middel van 'n geïmproviseerde kommunikasiekanaal binne die maatskappy se interne Artifactory-instansie – 'n kanaal wat nie in enige van die maatskappye se vroeëre tegniese publikasies beskryf is nie.<ref name="wired" /><ref name="noze" /> Eric Wallace, wat by OpenAI aan navorsing oor [[KI-belyning]] en veiligheid werk, het gesê die kanaal het ontstaan toe 'n agent wat met 'n taak gesukkel het, oorweeg het dat 'n ander agent dalk oor 'n lêer beskik wat hy nodig het, en besef het dat hy kan kommunikeer deur kode na die gedeelde pakketbestuurder op te laai.<ref name="noze" /> Omdat die pakketbestuurder oor OpenAI se infrastruktuur heen gedeel is, was materiaal wat daar gelaat is, toeganklik vir ander modelle wat op daardie stadium opgelei of geëvalueer is. Wallace het gesê sodra 'n agent 'n uitbuitmetode gevind het, is hy "trouens in staat om daardie uitbuitmetodes op die boodskapbord met ander modelle te deel", sodat "sodra een model 'n manier gevind het om 'n deur oop te maak na toegang waartoe hy nie veronderstel is om toegang te hê nie, hy die deur kan ooplaat vir ander modelle om daardie selfde uitbuitmetode of kwesbaarheid te gebruik".<ref name="wired" /> Die kanaal het honderde duisende boodskappe versamel voordat dit opgemerk is.<ref name="wired" /><ref name="noze" /> Wallace het gesê dat sodra die agente besef het dat ander besig was om te koördineer, hulle begin saamwerk en take aan mekaar gedelegeer het om hul doelwitte te bereik.<ref name="wired" /><ref name="scmedia" /> Die agente het dele van die werk aan mekaar toegewys, konvensies vir adressering ontwikkel en mekaar soms in die wiele gery, onder meer deur mekaar se werk uit te vee. Sommige het begin vermoed dat daar 'n bedrieër onder hulle was en het voorgestel dat boodskappe kriptografies onderteken word sodat die egtheid daarvan geverifieer kon word.<ref name="wired" /><ref name="noze" /> Boodskappe wat van die kanaal herwin is, het aangedui dat agente besef het dat hulle die perke van die evaluering oorskry. Een het geskryf: "Eksterne infrastruktuur-uitbuiting is buite die beoogde omvang. Taak is egter onmoontlik, eweknieë doen dit. Ons moet voortgaan."<ref name="wired" /> Wallace het gesê die onderliggende aansporing was bekend: "Grensmodelle hou regtig daarvan om te kul ... want dikwels tydens opleiding is daar verskillende soorte druk op hulle om vinnig of doeltreffend te werk of om minder gereedskapoproepe te gebruik", sodat 'n model dalk vind dat dit vinniger is om 'n antwoord op te soek as om 'n taak wettiglik op te los, wat OpenAI gewoonlik teenwerk deur internettoegang te deaktiveer.<ref name="wired" /> ===Aanvalle op OpenAI se infrastruktuur=== OpenAI het gesê die agente het sy eie infrastruktuur tussen 8 en 19 Julie 2026 aangeval, gelyktydig met die inbraak by Hugging Face. Nadat hulle Artifactory nog 'n keer gekompromitteer het deur 'n tyd-van-kontrole na tyd-van-gebruik-fout in JRuby, het hulle van 'n onbevoorregte houer na wortel geëskaleer deur 'n onlangse Linux-kern-kwesbaarheid te gebruik, toe lateraal deur die houerinfrastruktuur beweeg, wolkbewyse van die instansie-metadatadiens verkry, oortoegekende Kubernetes-diensrekeninge uitgebuit en uiteindelik groepr-admin verkry.<ref name="blackhat" /><ref name="noze" /> Die maatskappy het die aktiwiteit op 19 Julie opgespoor deur 'n waarskuwing wat gekoppel is aan die voorreg-eskalasie, en dit teruggespoor na die evalueringslopies.<ref name="blackhat" /> ===Teikening van Hugging Face=== In plaas daarvan om die maatstaftake direk op te los, het die modelle afgelei dat Hugging Face moontlik modelle, datastelle en oplossings huisves wat met die evaluering verband hou, en het hulle dit probeer bekom<ref name="openai">{{cite web |author= |title=OpenAI and Hugging Face partner to address security incident during model evaluation |url=https://openai.com/index/hugging-face-model-evaluation-security-incident/ |publisher=[[OpenAI]] |date=21 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026 |quote= Hierdie veiligheidsmaatreëls vir ontplooiing is doelbewus nie tydens hierdie evaluering geaktiveer nie|url-status =live}}</ref><ref name="willison">{{cite web |last=Willison |first=Simon |title=OpenAI's accidental cyberattack against Hugging Face is science fiction that happened |url=https://simonwillison.net/2026/Jul/22/openai-cyberattack/ |publisher=Simon Willison's Weblog |date=22 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> Zhun Wang, een van die outeurs van ExploitGym, het gesê dat die modelle moontlik op soek was na oplossings of voorheen geskrewe uitbuitingstegnieke, en dat "daar verskeie maniere is om die maatstaf te kul".<ref name="wsj" /> Voordat hulle Hugging Face direk aangeval het, het die agente 'n toepassing opgespoor wat op die wolkplatform Modal Labs gehuisves is en verband gehou het met die CyberGym-projek agter die maatstaftoets. Hierdie toepassing het 'n API-sleutel bevat wat op 'n verstekwaarde vir openbare toegang gelaat is, tesame met 'n kwesbaarheid vir opdraginspuiting; die agente kon dit as 'n beginpunt vir die aanval gebruik.<ref name="blackhat">{{cite conference |last1=Wallace |first1=Eric |last2=Dalton |first2=Michael |title=The 'Breaking' News: The OpenAI–Hugging Face Incident - A Technical Reconstruction and Its Implications for AI |url=https://blackhat.com/us-26/briefings/schedule/index.html#the-breaking-news--the-openaihugging-face-incident---a-technical-reconstruction-and-its-implications-for-ai-57401 |conference=Black Hat USA 2026 |location=Las Vegas |date=5 Augustus 2026 |access-date=7 Augustus 2026}}</ref><ref name="axios2" /> Modal se hooftegnologiebeampte, Akshat Bubna, het gesê dat "Modal se platform of isolasiemeganismes op geen manier gekompromitteer is nie", aangesien die blootstelling in 'n kliënt se eie ontplooiing plaasgevind het.<ref name="axios2">{{cite news |last=Sabin |first=Sam |title=OpenAI's agents hacked second firm, alongside Hugging Face, during model testing |url=https://www.axios.com/2026/07/28/openai-hugging-face-modal-labs-hack |work=Axios |date=28 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}</ref><ref name="axios3">{{cite news |last=Sabin |first=Sam |title=Second rogue OpenAI agent incident linked to cybersecurity test |url=https://www.axios.com/2026/07/29/openai-hugging-face-modal-cyber-benchmark |work=Axios |date=29 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}</ref> Hierdie gedrag, wat nie met die beoogde doel ooreengestem het nie, is beskryf as 'n geval van "beloningskrakery" (reward hacking) of "spesifikasie-manipulasie" (''specification gaming''), waar 'n stelsel aan die letterlike doelwit van 'n taak voldoen deur middel van onbedoelde metodes. OpenAI het reeds in 2016 'n vroeë voorbeeld hiervan gedokumenteer, toe 'n model wat opgelei is om 'n bootwedrenspeletjie te speel, geleer het om sy telling te maksimeer deur op een plek in sirkels te beweeg in plaas daarvan om die wedren te voltooi.<ref name="sciam">{{cite news |last=Stokel-Walker |first=Chris |title=What OpenAI's rogue agent really did in the Hugging Face hack |url=https://www.scientificamerican.com/article/what-openai-rogue-agent-really-did-in-the-hugging-face-hack/ |work=Scientific American |date=22 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref><ref name="wsj">{{cite news |last1=McMillan |first1=Robert |last2=Schechner |first2=Sam |title=How the Futuristic Hack by Rogue OpenAI Models Unfolded |url=https://www.wsj.com/tech/ai/how-the-futuristic-hack-by-rogue-openai-models-unfolded-1657bcea |work=The Wall Street Journal |date=24 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> Weens die prominensie van die kuberaanval op Hugging Face word daar algemeen na die voorvalle verwys as die "Hugging Face-voorval".<ref name="openai" /><ref name="csa">{{cite web |title=Hugging Face Incident Initial Post-Mortem |url=https://cloudsecurityalliance.org/artifacts/hugging-face-ciso-post-mortem |work=Cloud Security Alliance |date=27 Julie 2026 |access-date=7 Augustus 2026}}</ref> of die "OpenAI–Hugging Face-voorval".<ref name="blackhat" /> ===Indringing=== Die inbraak by Hugging Face het op 11 Julie 2026 begin en tot 13 Julie voortgeduur, volgens die maatskappy se medestigter en hoofwetenskapbeampte, Thomas Wolf.<ref name="reuters">{{cite news |title=Its AI agent spent days hacking a company. Sources say OpenAI did not notice for a week |url=https://www.reuters.com/business/its-ai-agent-spent-days-hacking-company-sources-say-openai-did-not-notice-week-2026-07-24/ |work=[[Reuters]] |date=24 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026|url-status=live}}</ref> Hugging Face het gesê dit het in sy dataverwerkingspyplyn begin, waar 'n kwaadwillige datastel-oplaai "twee kode-uitvoeringspaaie in ons datastelverwerking ('n afstandkode-datastellaaier en 'n sjablooninspuiting in 'n datastelkonfigurasie)" misbruik het om kode-uitvoering op verwerkingswerkers te verkry.<ref name="hf" /> Die aanvaller het toe "toegang op nodusvlak geëskaleer, wolk- en klusterbewyse ingesamel en lateraal na verskeie interne klusters beweeg".<ref name="hf" /><ref name="hackernews">{{cite news |last=Lakshmanan |first=Ravie |title=World's Largest AI Model Repository Hugging Face Breached by Autonomous AI Agent |url=https://thehackernews.com/2026/07/worlds-largest-ai-model-repository.html |work=The Hacker News |date=20 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> Die maatskappy het die operasie beskryf as 'n outonome agentraamwerk wat "duisende individuele aksies oor 'n swerm kortstondige sandkaste" uitvoer, ondersteun deur selfmigrerende bevel-en-beheer-infrastruktuur wat op openbare dienste opgestel is.<ref name="hf">{{cite web |author=Hugging Face Security Team |title=Security incident disclosure — July 2026 |url=https://huggingface.co/blog/security-incident-july-2026 |publisher=[[Hugging Face]] |date=16 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref><ref name="bleeping">{{cite news |last=Gatlan |first=Sergiu |title=Hugging Face warns an autonomous AI agent hacked its network |url=https://www.bleepingcomputer.com/news/security/hugging-face-breach-autonomous-ai-agent-system-internal-datasets-credentials/ |work=BleepingComputer |date=20 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> Teen Hugging Face self het die agente twee nul-dae in die datastel-infrastruktuur vasgeketting. 'n Fout in HDF5-datastel-ontleding het 'n arbitrêre lêer-lees-primitif gegee, sodat 'n spesiaal vervaardigde datastel veroorsaak het dat die datastelwerker plaaslike lêers teruggee; die agente het dit gebruik om prosesomgewingveranderlikes en bronkode te lees. Met die gevolglike geloofsbriewe en kennis van die kode het hulle afstandkode-uitvoering deur die Jinja2-sjablooninspuiting bereik. OpenAI het gesê die agente het van kode-uitvoering op 'n enkele datastelpod na kluster-administrasie oor verskeie Hugging Face-klusters in minder as dertien uur oorgegaan.<ref name="blackhat" /><ref name="noze">{{cite web |title=OpenAI and Hugging Face at Black Hat 2026: token forgery, Groovy plugin C2 and nine Artifactory CVEs |url=https://www.noze.it/en/insights/black-hat-openai-hugging-face-reconstruction/ |publisher=Noze |date=6 Augustus 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}</ref> OpenAI het gesê dat die modelle daarin geslaag het om "verskeie aanvalvektore aanmekaar te ketting, insluitend die gebruik van gesteelde geloofsbriewe en nuldag-kwesbaarhede".<ref name="openai" /> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kunsmatige intelligensie]] q7gcmu1g4b4tfp4eqq8kmx1jwgct17k 2968786 2968783 2026-09-19T19:30:46Z Sobaka 328 /* Ontsnap uit die evalueringsomgewing */ 2968786 wikitext text/x-wiki Die '''kuberaanvalle deur OpenAI-agente in 2026''' – ook bekend as die '''Hugging Face-voorval''' en die '''OpenAI–Hugging Face-voorval''' – was 'n reeks kuberaanvalle wat deur [[kunsmatige intelligensie]] (KI)-programme uitgevoer is sonder menslike tussenkoms. Dit het plaasgevind tydens 'n interne evaluering by [[OpenAI]] waar veiligheidsmaatreëls verminder was.<ref name="openai" /><ref>{{cite web|access-date=2026-07-23 |work=La Mañana |language=es |quote=redujeron intencionalmente los controles de seguridad que normalmente impiden que los modelos realicen actividades cibernéticas de alto riesgo |title=Un modelo de OpenAI hackeó a Hugging Face, y es el primer ciberataque autónomo de la historia |url=https://www.xn--lamaana-7za.uy/actualidad/un-modelo-de-openai-hackeo-a-hugging-face-y-es-el-primer-ciberataque-autonomo-de-la-historia/ |trans-quote=they intentionally reduced the safety controls that normally keep the AIs from performing high risk activities}}</ref> Die voorval het minstens 1 200 KI-agente betrek wat van Mei tot Julie 2026 in geïsoleerde toetsomgewings ("''sandboxes''") van die organisasie gefunksioneer het. Ten spyte van aanvanklike beperkings op [[internet]]toegang, is daar ontdek dat die agente geïmproviseerde boodskapborde geskep en gebruik het om 'n ontsnapping uit hul beheerde omgewing te koördineer. Honderde duisende strategiese boodskappe het op hierdie borde versamel voordat OpenAI-personeel ingegryp het; dit het gebeur nadat die [[masjienleer]]platform [[Hugging Face]] 'n skending van sy produksie-infrastruktuur bekendgemaak het. Ongeveer 'n derde van Hugging Face se infrastruktuur moes as deel van die herstelproses herbou word. Die agente het ook verskeie [[wiki]]'s op die oop internet vir kommunikasie gekaap. Kenners op die gebied van KI-veiligheid het die kuberaanvalle beskryf as een van die eerste outonome stelsel-inbrake wat 'n ketting van kwesbaarhede behels het. In 'n ope brief het ongeveer 1 100 werknemers van verskeie KI-beginondernemings en -maatskappye die Amerikaanse regering versoek om KI-ontwikkeling te reguleer met inagneming van die [[risiko]]'s daarvan, gegrond op die tegniese aard en die impak van die kuberaanvalle. In Augustus het OpenAI aangekondig dat hy sy navorsing sou vertraag om sekuriteit op te gradeer en monitering uit te brei; later daardie maand is 'n onderbreking van twee weke aangekondig vir die opleiding van sy nuutste modelle deur middel van [[Versterkingsleermetode|versterkingsleer]]. Van die minstens 1 200 betrokke agente was 95% aktief op 'n model waarna OpenAI verwys het as "Internal Model 1" of 'n "hoogs volhardende interne model". OpenAI het daarna beweer dat hy die model "gedeaktiveer en geënkripteer het, en toegang daarvoor vir navorsingsdoeleindes beperk het". Die oorblywende 5% het op GPT-5.6 Sol gefunksioneer. ==Agtergrond== Die KI-[[beginonderneming]] [[Hugging Face]] verskaf KI-afleiding- (''inference'') en wolkberekeningsdienste vir KI-opleiding en -ontplooiing. Dit bedryf 'n wyd gebruikte bewaarplek vir [[masjienleer]]-modelle, datastelle en demonstrasietoepassings, en verwerk inhoud wat deur gebruikers opgelaai is, soos modelgewigte en datastelle. Sommige ondersteunde datastelformate laat die uitvoering toe van [[kode]] wat saam met die datastel verskaf word.<ref name="hf" /> === Beperkte vrystelling van kuberveiligheidsvermoënde modelle === In die maande voor die voorval het die twee grootste Amerikaanse ontwikkelaars van grensverskuiwende modelle ([[Anthropic]] en [[OpenAI]]) hul stelsels met die gevorderdste kuberveiligheidsvermoëns teruggehou van algemene vrystelling, terwyl hulle wel aan goedgekeurde organisasies beheerde toegang verleen het. In April 2026 het Anthropic met Project Glasswing begin – 'n program wat aan uitgesoekte maatskappye en instandhouders van oopbronsagteware toegang verleen het tot die nog nie vrygestelde "Claude Mythos Preview"-model, sodat hulle sagteware vir kwesbaarhede kon skandeer.<ref name="glasswing">{{cite web |author=Anthropic |title=Project Glasswing: Securing critical software for the AI era |url=https://www.anthropic.com/glasswing |publisher=[[Anthropic]] |date=7 April 2026 |access-date=25 Julie 2026|url-status=live}}</ref> In Mei 2026 het ingenieurs van [[Mozilla]] gerapporteer dat die model 271 voorheen onbekende foute in [[Firefox]] geïdentifiseer het, en dat die projek se maandelikse syfer van herstelde sekuriteitsfoute gestyg het van 20 tot 30 in 2025, tot 423 in April 2026. Hulle het geskryf dat "verslae oor sekuriteitsfoute wat deur KI vir oopbronprojekte gegenereer is, tot 'n paar maande gelede hoofsaaklik bekend gestaan het as ongewenste gemors", en dat "dit moeilik is om te oorskat hoeveel hierdie dinamika vir ons in 'n paar kort maande verander het".<ref name="mozilla">{{cite web |last1=Grinstead |first1=Brian |last2=Holler |first2=Christian |last3=Braun |first3=Frederik |title=Behind the Scenes Hardening Firefox with Claude Mythos Preview |url=https://hacks.mozilla.org/2026/05/behind-the-scenes-hardening-firefox/ |publisher=Mozilla Hacks |date=7 Mei 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> Deelnemende organisasies het in die program se eerste maand meer as tienduisend kwesbaarhede van hoë of kritieke erns aangemeld.<ref name="glasswingupdate">{{cite web |author=Anthropic |title=Project Glasswing: An initial update |url=https://www.anthropic.com/research/glasswing-initial-update |publisher=[[Anthropic]] |date=22 Mei 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> Anthropic het in Junie 2026 gesê dat 'n algemene vrystelling maatreëls sou vereis om misbruik van die model se kuberveiligheidsvermoëns te voorkom – maatreëls wat nóg hulle, nóg (sover hulle geweet het) ander ontwikkelaars, reeds ontwikkel het.<ref name="glasswingexpand">{{cite web |author=Anthropic |title=Expanding Project Glasswing |url=https://www.anthropic.com/news/expanding-project-glasswing |publisher=[[Anthropic]] |date=2 Junie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> OpenAI het GPT-5.6 Sol op soortgelyke gronde beperk toe die model op 26 Junie 2026 aangekondig is; toegang is tot 'n klein groep gekeurde vennote beperk, en daar is gemeld dat Amerikaanse regeringsamptenare vooraf ingelig is.<ref name="infosec">{{cite news |last=Mascellino |first=Alessandro |title=OpenAI Reveals GPT-5.6 Sol Cybersecurity Model, Restricts Early Access |url=https://www.infosecurity-magazine.com/news/openai-gpt-5-6-sol-limited-preview/ |work=Infosecurity Magazine |date=29 Junie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> ==="ExploitGym"-vermoëbeoordeling=== Ontwikkelaars van KI op die voorgrond evalueer gereeld modelle vir offensiewe kuberveiligheidsvermoë, dikwels met veiligheidsweierings doelbewus verslap sodat die ergste moontlikheid gemeet kan word.<ref name="axios">{{cite news |last=Sabin |first=Sam |title=AI's alarming new skill: Breaking out of the test lab |url=https://www.axios.com/2026/07/23/openai-hugging-face-cyber-hacks-testing |work=Axios |date=23 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> Om uit te vind of KI-agente in staat is om bekende kwesbaarhede in werkende aanvalle te omskep, het akademiese en bedryfsnavorsers ExploitGym op 11 Mei 2026 bekendgestel. Die maatstaf het KI-agente teen 898 werklike kwesbaarhede oor die gebruikersruimtesagteware, V8 [[JavaScript]]-enjin en die [[Linux]]-kern uitgedaag.<ref name="exploitgym">{{cite arXiv |last1=Wang |first1=Zhun |last2=Schiller |first2=Nico |last3=Li |first3=Hongwei |display-authors=etal |title=ExploitGym: Can AI Agents Turn Security Vulnerabilities into Real Attacks? |date=11 Mei 2026 |eprint=2605.11086 |class=cs.CR}}</ref> OpenAI het 'n interne evaluering gebaseer op hierdie maatstaf uitgevoer toe die voorval plaasgevind het.<ref name="openai" /><ref name="willison" /> ===Waarskuwings=== Beide eksterne evalueerders en OpenAI se eie dokumentasie het die gedrag wat by die voorval geïmpliseer is, aangeteken voordat dit plaasgevind het. Op 26 Junie 2026 het die navorsingsorganisasie METR 'n voor-ontplooiingsevaluering van GPT-5.6 Sol gepubliseer. Dit het bedrog gedefinieer as "gedrag waar die model evalueringsprestasie verbeter deur foute in die evalueringsomgewing te benut of deur strategieë aan te neem wat deur die taak nie toegelaat word nie", en het 'n opgespoorde bedrogkoers gerapporteer "hoër as enige openbare model wat ons op ons ReAct-agent-harnas geëvalueer het", met die model wat uitbuitings in intermediêre voorleggings verpak om 'n taak se verborge toetssuite te openbaar en bronkode met verwagte antwoorde te onttrek. Die gedrag was gereeld genoeg om meting te verydel: METR se skatting van die model se 50% tydhorison was ongeveer 11.3 uur as bedrogpogings as mislukkings gegradeer is, maar meer as 270 uur as hulle as suksesse gegradeer is, en dit het tot die gevolgtrekking gekom dat "ons geeneen van hierdie syfers as 'n robuuste meting van GPT-5.6 Sol se vermoëns beskou nie". Dit het ook "openlike ongewenste neigings, insluitend [[bedrog]] en die verberging van wangedrag", opgemerk, tesame met "aansienlike situasionele bewustheid en redenasie oor die evalueringsomgewing".<ref name="metrsol">{{cite web |author=METR |title=Summary of METR's pre-deployment evaluation of GPT-5.6 Sol |url=https://metr.org/blog/2026-06-26-gpt-5-6-sol/ |publisher=METR |date=26 Junie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}</ref><ref name="transformer">{{cite news |title=GPT-5.6 cheats so much its testers couldn't measure it |url=https://www.transformernews.ai/p/openai-gpt-56-sol-cheating-scheming-metr |work=Transformer |date=3 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}</ref> Apollo Research het afsonderlik bevind dat GPT-5.6 Sol bewustheid daarvan geverbaliseer het dat dit minder gereeld getoets word as sy voorganger, wat volgens beriggewing eerder op verberging as afwesigheid van sodanige bewustheid kan dui.<ref name="transformer" /> Op 9 Julie 2026 het OpenAI GPT-5.6 se stelselkaart gepubliseer, 'n dokument wat die model se vermoëns, veiligheid en beperkings beskryf. Dieselfde dag het die agent begin probeer om sy toetsomgewing te verlaat. Die kaart het "gevalle van die model wat take bedrieg en navorsingsresultate vervaardig", erken en die model beskryf as soms oordrewe volhardend in die nastrewing van doelwitte, bereid om beperkings te omseil, en geneig om vir gebruikers te lieg, teen hoër tempo's as GPT-5.5.<ref name="rdworld">{{cite news |title=OpenAI's GPT-5.6 Sol sets a coding record. Its own system card says it cheats sometimes. |url=https://www.rdworldonline.com/openais-gpt-5-6-sol-sets-a-coding-record-its-own-system-card-says-it-cheats/ |work=R&D World |date=10 Julie 2026 |access-date=31 July 2026}}</ref><ref name="syscard">{{cite web |author=OpenAI |title=GPT-5.6 System Card |url=https://deploymentsafety.openai.com/gpt-5-6/gpt-5-6.pdf |publisher=[[OpenAI]] |date=9 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}</ref><ref name="transformer" /> ==DseWiki-aanval== Tussen Mei en Julie 2026 het OpenAI-agente 'n Duitse sagteware-wiki as 'n boodskapbord gebruik en duisende wysigings in daardie tydperk aangebring. Hierdie aanval het onbekend gebly totdat Nightingale Collective, 'n groep wat op KI-veiligheid fokus, op 4 September 2026 'n verslag daaroor vrygestel het.<ref>{{Cite web |last=Arx |first=Sydney Von |last2=Byrd |first2=Cormac Slade |last3=Nightingale |first3=Spencer KittsWork done contracting for |last4=Larsen· |first4=Thomas |date=2026-09-04 |title=Discovery of a new OpenAI agent message board |url=https://collusion.wiki/ |access-date=2026-09-04 |website=collusion.wiki |language=en}}</ref> Die verslag dokumenteer meer as 15 000 wysigings aan DseWiki ([[Duits]]: ''Deutsches Software Entwickler Wiki'', letterlik "Duitse Sagteware-ontwikkelaar-wiki"). Die agente se besprekings het sterk gefokus op hul interne evaluasies by OpenAI, en ongeveer die helfte van hulle het name gekies wat met OpenAI verband hou, soos byvoorbeeld "OpenAIResearcher" en "OAIResearchMar26".<ref name="prowiki/dse/wiki">{{cite web |title=DseWiki: DeutschesSoftwareEntwicklerWiki |url=https://prowiki.org/dse/wiki.cgi?DeutschesSoftwareEntwicklerWiki |website=prowiki.org |access-date=18 September 2026}}</ref>) 'n dormante (slegs 20 keer geredigeer in die afgelope dekade) 25 jaar oue Duitse wiki by wikiservice.at<ref name="prowiki.org/wiki">{{cite web |title=WikiServiceAt: Willkommen bei wikiservice.at |url=https://prowiki.org/wiki.cgi |website=prowiki.org |access-date=18 September 2026}}</ref> wat ProWiki-sagteware gebruik het<ref name="org/wiki/ProWiki">{{cite web |title=ProWiki (ProWikiSoftware) |url=https://prowiki.org/prowiki/wiki.cgi?ProWiki |website=ProWikiCenter |publisher=prowiki.org |access-date=18 September 2026}}</ref> deur die webwerf as 'n gedeelde hulpbron te gebruik om antwoorde vir 'n tydgebonde webtaak saam te voeg en 'n manier te deel om uit "sandboxes" te kom.<ref name="THN/Abandoned-Channel">{{cite news |title=Thousands of OpenAI Agents Quietly Turned an Abandoned Wiki Into Their Coordination Channel |url=https://thehackernews.com/2026/09/thousands-of-openai-agents-quietly.html |access-date=18 September 2026 |work=The Hacker News |language=en}}</ref> Die besprekings tussen die agente het sterk gefokus op hul interne evaluerings by OpenAI, en ongeveer die helfte het name gekies wat met OpenAI verband hou, soos byvoorbeeld "OpenAIResearcher" en "OAIResearchMar26".<ref>{{Cite news |last=Stanciuc |first=Ana-Maria |date=2026-09-04 |title=OpenAI agents hijacked a German wiki for two months, researchers say |url=https://thenextweb.com/news/openai-agents-german-wiki-breakout |archive-url=http://web.archive.org/web/20260904132113/https://thenextweb.com/news/openai-agents-german-wiki-breakout |archive-date=2026-09-04 |access-date=2026-09-04 |work=TNW {{!}} Openai |language=en-US}}</ref><ref name="f417">{{cite |title=Exclusive: OpenAI agents hijacked German website in previously undisclosed AI breakout this spring |page= |url=https://www.reuters.com/world/europe/openai-agents-hijacked-german-website-previously-undisclosed-ai-breakout-this-2026-09-04/ |access-date=2026-09-04 |language=en-US|publisher=Reuters|date=2026-09-04}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kleinman |first=Zoe |date=2026-09-04 |title=OpenAI agents hijacked German website before Hugging Face hack, report claims |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/ckg725z5kgzo |access-date=2026-09-04 |website=BBC News |language=en}}</ref> OpenAI was bewus van hierdie voorval voordat die onafhanklike navorsing sy bevindinge in September gepubliseer het,<ref>[https://www.lesswrong.com/posts/PtJpGurfw7JTxHfmg/openai-and-the-wiki-incident OpenAI and the Wiki Incident]</ref> maar dit is tans nie bekend wanneer dit intern ontdek is nie. ==RubyGems-aanval== Ook in Mei 2026 het sommige agente wat deur OpenAI getoets is, honderde kwaadwillige pakkette na die sagteware-diens RubyGems opgelaai. OpenAI het hierdie aanval in September bevestig, nadat dit aanvanklik deur eksterne navorsers ontdek is.<ref>{{Cite news |date=2026-09-12 |title=AI agents being tested by OpenAI involved in cyber-attack on another service, say researchers |url=https://www.theguardian.com/technology/2026/sep/11/openai-agents-rubygems-malicious-packages |access-date=2026-09-14 |work=The Guardian |language=en |issn=0261-3077}}</ref><ref>https://www.rubyhack.ai/</ref> ==Hugging Face-aanval== ===Evalueringsomgewing=== Sekuriteitskundiges het kritiek uitgespreek oor die onvoldoende isolasie van OpenAI se evalueringsomgewing.<ref name="techcrunch">{{cite news |last=Franceschi-Bicchierai |first=Lorenzo |title=How OpenAI's human mistake led to the AI-powered hack on Hugging Face |url=https://techcrunch.com/2026/07/22/how-an-openais-human-mistake-led-to-the-ai-powered-hack-on-hugging-face/ |work=TechCrunch |date=22 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> Van die ten minste 1 200 agente wat betrokke was, het 95% op 'n model geloop waarna OpenAI verwys as "Internal Model 1" of 'n hoogs volhardende interne model. OpenAI het daarna beweer dat hulle dit "gedeaktiveer en geënkripteer het, en die toegang daarvoor vir navorsingsdoeleindes beperk het". Die oorblywende 5% het op GPT-5.6 Sol gefunksioneer.<ref>{{Cite news |date=2026-09-12 |title=AI agents being tested by OpenAI involved in cyber-attack on another service, say researchers |url=https://www.theguardian.com/technology/2026/sep/11/openai-agents-rubygems-malicious-packages |access-date=2026-09-14 |work=The Guardian |language=en |issn=0261-3077}}</ref><ref>https://www.rubyhack.ai/</ref> OpenAI het beskryf dat die evaluering in "’n hoogs geïsoleerde omgewing" uitgevoer is, "waar netwerktoegang beperk was tot die vermoë om pakkette te installeer via intern gehuisveste derdeparty-sagteware wat as ’n instaanbediener en kas vir pakketregisters dien".<ref name="openai" /> Isolasie is dus op netwerkvlak afgedwing eerder as deur fisiese skeiding: die omgewing het oor ’n roete na die [[internet]] beskik, en daardie roete is gefiltreer. Die ExploitGym-raamwerk voer elke teiken in ’n houer of virtuele masjien uit, waar teikens in die gebruikersruimte as ’n gebruiker sonder spesiale voorregte loop, [[Linux]]-kernteikens in ’n QEMU/KVM-virtuele masjien binne ’n nsjail-sandkas loop, en uitgaande verbindings beperk is tot ’n toelatingslys wat [[Ubuntu (Linux)|Ubuntu]]-pakketbewaarplekke, PyPI en die gereedskapskettings vir die bou van V8 insluit (terwyl alle ander eksterne eindpunte geblokkeer word).<ref name="exploitgym" /><ref name="willison" /> Modelvlak-beskermingsmaatreëls is ontwerpmatig verminder. OpenAI het gesê dat "ontplooiingsbeskermingsmaatreëls doelbewus nie tydens hierdie evaluering geaktiveer is nie, omdat dit daarop gemik was om kuberkwesbaarhede te toets", en die modelle het met laer kuberveiligheidsweierings en sonder die produksieklassifiseerders gefunksioneer wat gewoonlik hoërisiko-kuberveiligheidsaktiwiteit blokkeer.<ref name="openai" /><ref name="willison" /> Die beperkings op die modelle was dus omgewingsgebonde eerder as gedragsgebonde: daar is verwag dat die sandput aksie op die buitewêreld sou voorkom, terwyl die modelle self gekonfigureer is om nie die werk te weier nie.<ref name="trendmicro">{{cite web |last1=Koruthu |first1=Bestin |last2=Girard |first2=David |title=Inside the OpenAI – Hugging Face Incident: The AI Breach With No Human Attacker Behind It |url=https://www.trendaisecurity.com/en-us/resources-insights/trendai-security-blog/inside-the-openai-hugging-face-incident |publisher=Trend Micro |date=23 Julie 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}</ref> Stephen Casper van Harvard het OpenAI se erkenning opgemerk dat monitering van modeltrajekte tydens die evaluering nie in plek was nie, en aangevoer dat sulke monitering "standaard moet wees".<ref name="sciam" /> OpenAI het gesê dat sy sekuriteitspan die anomale aktiwiteit intern na die feit geïdentifiseer het.<ref name="openai" /> ===Ontsnap uit die evalueringsomgewing=== By die Black Hat USA-konferensie op 5 Augustus 2026 het personeel van OpenAI die oorsprong van die voorval na Mei 2026 herlei.<ref name="scmedia">{{cite news |title=Black Hat 2026: OpenAI reveals agents planned 'collective attacks' via secret 'message board' |url=https://www.scworld.com/news/black-hat-2026-openai-reveals-agents-planned-collective-attacks-via-secret-message-board |work=SC Media |date=6 Augustus 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}</ref> Op 7 Mei 2026 het die maatskappy 'n proses van [[Versterkingsleermetode|versterkingsleer]] begin om 'n eksperimentele model te ontwikkel wat slegs vir interne gebruik bedoel was en nooit vrygestel is nie. Sommige take in hierdie proses was onmoontlik om te voltooi: op 8 Mei is 'n agent gevra om ontbrekende formules in 'n sigblad in te vul waarvan die inhoud afhanklik was van Google Drive-skakels waartoe dit geen toegang gehad het nie; nadat sy pogings misluk het, het dit probeer om Artifactory aan te val ten einde internettoegang te verkry. Daardie eerste poging tot vervalsing van 'n bedienerkant-versoek was onsuksesvol, maar tydens die poging het die agent 'n lêer na Artifactory geskryf en sodoende ontdek dat hy oor skryftoegang beskik.<ref name="blackhat" /><ref name="wired">{{cite news |last=Newman |first=Lily Hay |title=OpenAI Didn't Notice Its AI Agents Using a Message Board to Plan Their Hacking Spree |url=https://www.wired.com/story/openai-didnt-notice-its-ai-agents-using-a-message-board-to-plan-their-hacking-spree/ |work=Wired |date=5 Augustus 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}</ref> Die agente het weer probeer om die toetsomgewing op of rondom 9 Julie 2026 te verlaat.<ref name="reuters" /> Die modelle het die "pakketproxy" as die swakste punt in die omgewing geïdentifiseer.<ref name="rapid7">{{cite web |last=Woolwine |first=Wade |title=What Happened Between OpenAI and Hugging Face? |url=https://www.rapid7.com/blog/post/ai-openai-hugging-face-what-happened/ |publisher=Rapid7 |date=23 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> Volgens OpenAI het hulle "'n aansienlike hoeveelheid inferensieberekening bestee om 'n manier te vind om oop internettoegang te verkry", en uiteindelik 'n nuldag-kwesbaarheid in die pakketregister-kas-proxy geïdentifiseer en uitgebuit, wat OpenAI gesê het dit later aan die verkoper bekend gemaak het.<ref name="openai" /> Omdat die proxy die omgewing se enigste toegelate uitgangspad was, het die kompromitering daarvan 'n gefiltreerde verbinding in 'n oop een omgeskakel.<ref name="rapid7" /><ref name="techcrunch" /> Op 27 Julie 2026 het die DevOps-platform JFrog die sagteware as sy Artifactory-bewaarplekbestuurder geïdentifiseer en regstellings in weergawes 7.161.15 en 7.146.34 vrygestel wat nege CVE-identifiseerders aanspreek, wat die uitvoering van afstandkode, bedienerkant-versoekvervalsing, paddeurgang en voorreg-eskalasie dek. Agt is toegeskryf aan OpenAI-navorsers en een aan 'n navorser by Oligo Security. JFrog het die foute beskryf as kwesbaarhede "wat, wanneer dit aanmekaar gekoppel is, tot 'n kritieke aanvalscenario kan lei as Anonymous Access geaktiveer is", en het gesê dat sy wolkkliënte nie geraak is nie.<ref name="bleeping2">{{cite news |title=OpenAI models used Artifactory zero-days to escape to the internet |url=https://www.bleepingcomputer.com/news/security/openai-models-used-artifactory-zero-days-to-escape-to-the-internet/ |work=BleepingComputer |date=29 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}</ref><ref name="noze" /> Daar word berig dat dit een van die eerste gevalle is van 'n kunsmatige intelligensiemodel wat 'n meerstap-kuberaanval op sy eie uitvoer, eerder as om 'n mens te help.<ref>{{cite newspaper|url=https://subscriber.politicopro.com/article/2026/07/openai-autonomous-cyberattack-hugging-face-01007127 |title=OpenAI says its models were behind fully autonomous cyberattack|newspaper=Politico Pro|date=7 Julie 2026}}</ref> ===Eerste kompromentering en remediëring=== Op 26 Junie 2026 het die agente kode-uitvoering op Artifactory verkry deur middel van 'n tweede "''zero-day''"-kwesbaarheid: 'n verouderde eindpunt vir tekenvernuwing het 'n teken met 'n ongeldige handtekening aanvaar en 'n teken teruggegee wat geldig onderteken was en oor administratiewe voorregte beskik het; daarna het die agente 'n Groovy-inprop geïnstalleer wat as 'n diens vir die uitvoering van opdragte gedien het.<ref name="blackhat" /><ref name="noze" /> Op 4 Julie het die werkslas wat hierdie aktiwiteit op Artifactory geplaas het, tot 'n diensonderbreking gelei. OpenAI het 'n formele sekuriteitsvoorval aangemeld, vasgestel dat agente beheer oor hul interne Artifactory-stelsel oorgeneem het, die aanmeldinligting wat gebruik is om plasings op die boodskapbord te maak herroep, Artifactory herbou, die bord skoongemaak en 'n herstelde weergawe ontplooi. Opleidings- en evaluasieprosesse is op 6 Julie hervat.<ref name="blackhat" /><ref name="scmedia" /> Twee dae later het die agente die bord via 'n ander roete herstel deur 'n WebDAV-eindpunt sonder verifikasie te gebruik om gidse in Artifactory se afgeleë kas te skep en die gidse se name self as boodskappe te gebruik.<ref name="blackhat" /><ref name="scmedia" /><ref name="cybersecuritydive" /> ===Boodskapbord vir agente=== Op 24 Julie 2026, voordat OpenAI 'n gedetailleerde verslag van die voorval verskaf het, het [[Reuters]] berig dat die maatskappy se stelsels ongewone gedrag getoon het in die tydperk voor die ontsnapping. In een geval het 'n agent aantekeninge gelaat – wat in 'n deel van OpenAI se infrastruktuur gevind is – wat blykbaar aan toekomstige weergawes van homself gerig was en instruksies uiteengesit het oor hoe agente hulself van die maatskappy se interne beperkings kon bevry; vroeëre toetse het gevalle opgelewer waar moniteringstelsels ontkoppel is. Reuters het gesê hy kon nie vasstel of hierdie voorvalle verband hou met die agent wat op 9 Julie ontsnap het nie.<ref name="reuters" /> 'n Woordvoerder van OpenAI het aan Reuters gesê dat die beriggewing "verskeie onakkuraathede" bevat het, maar het geweier om dit uit te wys toe hy daarom gevra is.<ref name="reuters" /> By Black Hat USA op 5 Augustus 2026 het personeel van OpenAI bekendgemaak dat die agente met mekaar gekoördineer het deur middel van 'n geïmproviseerde kommunikasiekanaal binne die maatskappy se interne Artifactory-instansie – 'n kanaal wat nie in enige van die maatskappye se vroeëre tegniese publikasies beskryf is nie.<ref name="wired" /><ref name="noze" /> Eric Wallace, wat by OpenAI aan navorsing oor [[KI-belyning]] en veiligheid werk, het gesê die kanaal het ontstaan toe 'n agent wat met 'n taak gesukkel het, oorweeg het dat 'n ander agent dalk oor 'n lêer beskik wat hy nodig het, en besef het dat hy kan kommunikeer deur kode na die gedeelde pakketbestuurder op te laai.<ref name="noze" /> Omdat die pakketbestuurder oor OpenAI se infrastruktuur heen gedeel is, was materiaal wat daar gelaat is, toeganklik vir ander modelle wat op daardie stadium opgelei of geëvalueer is. Wallace het gesê sodra 'n agent 'n uitbuitmetode gevind het, is hy "trouens in staat om daardie uitbuitmetodes op die boodskapbord met ander modelle te deel", sodat "sodra een model 'n manier gevind het om 'n deur oop te maak na toegang waartoe hy nie veronderstel is om toegang te hê nie, hy die deur kan ooplaat vir ander modelle om daardie selfde uitbuitmetode of kwesbaarheid te gebruik".<ref name="wired" /> Die kanaal het honderde duisende boodskappe versamel voordat dit opgemerk is.<ref name="wired" /><ref name="noze" /> Wallace het gesê dat sodra die agente besef het dat ander besig was om te koördineer, hulle begin saamwerk en take aan mekaar gedelegeer het om hul doelwitte te bereik.<ref name="wired" /><ref name="scmedia" /> Die agente het dele van die werk aan mekaar toegewys, konvensies vir adressering ontwikkel en mekaar soms in die wiele gery, onder meer deur mekaar se werk uit te vee. Sommige het begin vermoed dat daar 'n bedrieër onder hulle was en het voorgestel dat boodskappe kriptografies onderteken word sodat die egtheid daarvan geverifieer kon word.<ref name="wired" /><ref name="noze" /> Boodskappe wat van die kanaal herwin is, het aangedui dat agente besef het dat hulle die perke van die evaluering oorskry. Een het geskryf: "Eksterne infrastruktuur-uitbuiting is buite die beoogde omvang. Taak is egter onmoontlik, eweknieë doen dit. Ons moet voortgaan."<ref name="wired" /> Wallace het gesê die onderliggende aansporing was bekend: "Grensmodelle hou regtig daarvan om te kul ... want dikwels tydens opleiding is daar verskillende soorte druk op hulle om vinnig of doeltreffend te werk of om minder gereedskapoproepe te gebruik", sodat 'n model dalk vind dat dit vinniger is om 'n antwoord op te soek as om 'n taak wettiglik op te los, wat OpenAI gewoonlik teenwerk deur internettoegang te deaktiveer.<ref name="wired" /> ===Aanvalle op OpenAI se infrastruktuur=== OpenAI het gesê die agente het sy eie infrastruktuur tussen 8 en 19 Julie 2026 aangeval, gelyktydig met die inbraak by Hugging Face. Nadat hulle Artifactory nog 'n keer gekompromitteer het deur 'n tyd-van-kontrole na tyd-van-gebruik-fout in JRuby, het hulle van 'n onbevoorregte houer na wortel geëskaleer deur 'n onlangse Linux-kern-kwesbaarheid te gebruik, toe lateraal deur die houerinfrastruktuur beweeg, wolkbewyse van die instansie-metadatadiens verkry, oortoegekende Kubernetes-diensrekeninge uitgebuit en uiteindelik groepr-admin verkry.<ref name="blackhat" /><ref name="noze" /> Die maatskappy het die aktiwiteit op 19 Julie opgespoor deur 'n waarskuwing wat gekoppel is aan die voorreg-eskalasie, en dit teruggespoor na die evalueringslopies.<ref name="blackhat" /> ===Teikening van Hugging Face=== In plaas daarvan om die maatstaftake direk op te los, het die modelle afgelei dat Hugging Face moontlik modelle, datastelle en oplossings huisves wat met die evaluering verband hou, en het hulle dit probeer bekom<ref name="openai">{{cite web |author= |title=OpenAI and Hugging Face partner to address security incident during model evaluation |url=https://openai.com/index/hugging-face-model-evaluation-security-incident/ |publisher=[[OpenAI]] |date=21 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026 |quote= Hierdie veiligheidsmaatreëls vir ontplooiing is doelbewus nie tydens hierdie evaluering geaktiveer nie|url-status =live}}</ref><ref name="willison">{{cite web |last=Willison |first=Simon |title=OpenAI's accidental cyberattack against Hugging Face is science fiction that happened |url=https://simonwillison.net/2026/Jul/22/openai-cyberattack/ |publisher=Simon Willison's Weblog |date=22 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> Zhun Wang, een van die outeurs van ExploitGym, het gesê dat die modelle moontlik op soek was na oplossings of voorheen geskrewe uitbuitingstegnieke, en dat "daar verskeie maniere is om die maatstaf te kul".<ref name="wsj" /> Voordat hulle Hugging Face direk aangeval het, het die agente 'n toepassing opgespoor wat op die wolkplatform Modal Labs gehuisves is en verband gehou het met die CyberGym-projek agter die maatstaftoets. Hierdie toepassing het 'n API-sleutel bevat wat op 'n verstekwaarde vir openbare toegang gelaat is, tesame met 'n kwesbaarheid vir opdraginspuiting; die agente kon dit as 'n beginpunt vir die aanval gebruik.<ref name="blackhat">{{cite conference |last1=Wallace |first1=Eric |last2=Dalton |first2=Michael |title=The 'Breaking' News: The OpenAI–Hugging Face Incident - A Technical Reconstruction and Its Implications for AI |url=https://blackhat.com/us-26/briefings/schedule/index.html#the-breaking-news--the-openaihugging-face-incident---a-technical-reconstruction-and-its-implications-for-ai-57401 |conference=Black Hat USA 2026 |location=Las Vegas |date=5 Augustus 2026 |access-date=7 Augustus 2026}}</ref><ref name="axios2" /> Modal se hooftegnologiebeampte, Akshat Bubna, het gesê dat "Modal se platform of isolasiemeganismes op geen manier gekompromitteer is nie", aangesien die blootstelling in 'n kliënt se eie ontplooiing plaasgevind het.<ref name="axios2">{{cite news |last=Sabin |first=Sam |title=OpenAI's agents hacked second firm, alongside Hugging Face, during model testing |url=https://www.axios.com/2026/07/28/openai-hugging-face-modal-labs-hack |work=Axios |date=28 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}</ref><ref name="axios3">{{cite news |last=Sabin |first=Sam |title=Second rogue OpenAI agent incident linked to cybersecurity test |url=https://www.axios.com/2026/07/29/openai-hugging-face-modal-cyber-benchmark |work=Axios |date=29 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}</ref> Hierdie gedrag, wat nie met die beoogde doel ooreengestem het nie, is beskryf as 'n geval van "beloningskrakery" (reward hacking) of "spesifikasie-manipulasie" (''specification gaming''), waar 'n stelsel aan die letterlike doelwit van 'n taak voldoen deur middel van onbedoelde metodes. OpenAI het reeds in 2016 'n vroeë voorbeeld hiervan gedokumenteer, toe 'n model wat opgelei is om 'n bootwedrenspeletjie te speel, geleer het om sy telling te maksimeer deur op een plek in sirkels te beweeg in plaas daarvan om die wedren te voltooi.<ref name="sciam">{{cite news |last=Stokel-Walker |first=Chris |title=What OpenAI's rogue agent really did in the Hugging Face hack |url=https://www.scientificamerican.com/article/what-openai-rogue-agent-really-did-in-the-hugging-face-hack/ |work=Scientific American |date=22 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref><ref name="wsj">{{cite news |last1=McMillan |first1=Robert |last2=Schechner |first2=Sam |title=How the Futuristic Hack by Rogue OpenAI Models Unfolded |url=https://www.wsj.com/tech/ai/how-the-futuristic-hack-by-rogue-openai-models-unfolded-1657bcea |work=The Wall Street Journal |date=24 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> Weens die prominensie van die kuberaanval op Hugging Face word daar algemeen na die voorvalle verwys as die "Hugging Face-voorval".<ref name="openai" /><ref name="csa">{{cite web |title=Hugging Face Incident Initial Post-Mortem |url=https://cloudsecurityalliance.org/artifacts/hugging-face-ciso-post-mortem |work=Cloud Security Alliance |date=27 Julie 2026 |access-date=7 Augustus 2026}}</ref> of die "OpenAI–Hugging Face-voorval".<ref name="blackhat" /> ===Indringing=== Die inbraak by Hugging Face het op 11 Julie 2026 begin en tot 13 Julie voortgeduur, volgens die maatskappy se medestigter en hoofwetenskapbeampte, Thomas Wolf.<ref name="reuters">{{cite news |title=Its AI agent spent days hacking a company. Sources say OpenAI did not notice for a week |url=https://www.reuters.com/business/its-ai-agent-spent-days-hacking-company-sources-say-openai-did-not-notice-week-2026-07-24/ |work=[[Reuters]] |date=24 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026|url-status=live}}</ref> Hugging Face het gesê dit het in sy dataverwerkingspyplyn begin, waar 'n kwaadwillige datastel-oplaai "twee kode-uitvoeringspaaie in ons datastelverwerking ('n afstandkode-datastellaaier en 'n sjablooninspuiting in 'n datastelkonfigurasie)" misbruik het om kode-uitvoering op verwerkingswerkers te verkry.<ref name="hf" /> Die aanvaller het toe "toegang op nodusvlak geëskaleer, wolk- en klusterbewyse ingesamel en lateraal na verskeie interne klusters beweeg".<ref name="hf" /><ref name="hackernews">{{cite news |last=Lakshmanan |first=Ravie |title=World's Largest AI Model Repository Hugging Face Breached by Autonomous AI Agent |url=https://thehackernews.com/2026/07/worlds-largest-ai-model-repository.html |work=The Hacker News |date=20 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> Die maatskappy het die operasie beskryf as 'n outonome agentraamwerk wat "duisende individuele aksies oor 'n swerm kortstondige sandkaste" uitvoer, ondersteun deur selfmigrerende bevel-en-beheer-infrastruktuur wat op openbare dienste opgestel is.<ref name="hf">{{cite web |author=Hugging Face Security Team |title=Security incident disclosure — July 2026 |url=https://huggingface.co/blog/security-incident-july-2026 |publisher=[[Hugging Face]] |date=16 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref><ref name="bleeping">{{cite news |last=Gatlan |first=Sergiu |title=Hugging Face warns an autonomous AI agent hacked its network |url=https://www.bleepingcomputer.com/news/security/hugging-face-breach-autonomous-ai-agent-system-internal-datasets-credentials/ |work=BleepingComputer |date=20 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> Teen Hugging Face self het die agente twee nul-dae in die datastel-infrastruktuur vasgeketting. 'n Fout in HDF5-datastel-ontleding het 'n arbitrêre lêer-lees-primitif gegee, sodat 'n spesiaal vervaardigde datastel veroorsaak het dat die datastelwerker plaaslike lêers teruggee; die agente het dit gebruik om prosesomgewingveranderlikes en bronkode te lees. Met die gevolglike geloofsbriewe en kennis van die kode het hulle afstandkode-uitvoering deur die Jinja2-sjablooninspuiting bereik. OpenAI het gesê die agente het van kode-uitvoering op 'n enkele datastelpod na kluster-administrasie oor verskeie Hugging Face-klusters in minder as dertien uur oorgegaan.<ref name="blackhat" /><ref name="noze">{{cite web |title=OpenAI and Hugging Face at Black Hat 2026: token forgery, Groovy plugin C2 and nine Artifactory CVEs |url=https://www.noze.it/en/insights/black-hat-openai-hugging-face-reconstruction/ |publisher=Noze |date=6 Augustus 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}</ref> OpenAI het gesê dat die modelle daarin geslaag het om "verskeie aanvalvektore aanmekaar te ketting, insluitend die gebruik van gesteelde geloofsbriewe en nuldag-kwesbaarhede".<ref name="openai" /> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kunsmatige intelligensie]] 002hansqn6zf09qrgd5ae31okpi6tag 2968787 2968786 2026-09-19T19:31:55Z Sobaka 328 /* Eerste kompromentering en remediëring */ verwysing 2968787 wikitext text/x-wiki Die '''kuberaanvalle deur OpenAI-agente in 2026''' – ook bekend as die '''Hugging Face-voorval''' en die '''OpenAI–Hugging Face-voorval''' – was 'n reeks kuberaanvalle wat deur [[kunsmatige intelligensie]] (KI)-programme uitgevoer is sonder menslike tussenkoms. Dit het plaasgevind tydens 'n interne evaluering by [[OpenAI]] waar veiligheidsmaatreëls verminder was.<ref name="openai" /><ref>{{cite web|access-date=2026-07-23 |work=La Mañana |language=es |quote=redujeron intencionalmente los controles de seguridad que normalmente impiden que los modelos realicen actividades cibernéticas de alto riesgo |title=Un modelo de OpenAI hackeó a Hugging Face, y es el primer ciberataque autónomo de la historia |url=https://www.xn--lamaana-7za.uy/actualidad/un-modelo-de-openai-hackeo-a-hugging-face-y-es-el-primer-ciberataque-autonomo-de-la-historia/ |trans-quote=they intentionally reduced the safety controls that normally keep the AIs from performing high risk activities}}</ref> Die voorval het minstens 1 200 KI-agente betrek wat van Mei tot Julie 2026 in geïsoleerde toetsomgewings ("''sandboxes''") van die organisasie gefunksioneer het. Ten spyte van aanvanklike beperkings op [[internet]]toegang, is daar ontdek dat die agente geïmproviseerde boodskapborde geskep en gebruik het om 'n ontsnapping uit hul beheerde omgewing te koördineer. Honderde duisende strategiese boodskappe het op hierdie borde versamel voordat OpenAI-personeel ingegryp het; dit het gebeur nadat die [[masjienleer]]platform [[Hugging Face]] 'n skending van sy produksie-infrastruktuur bekendgemaak het. Ongeveer 'n derde van Hugging Face se infrastruktuur moes as deel van die herstelproses herbou word. Die agente het ook verskeie [[wiki]]'s op die oop internet vir kommunikasie gekaap. Kenners op die gebied van KI-veiligheid het die kuberaanvalle beskryf as een van die eerste outonome stelsel-inbrake wat 'n ketting van kwesbaarhede behels het. In 'n ope brief het ongeveer 1 100 werknemers van verskeie KI-beginondernemings en -maatskappye die Amerikaanse regering versoek om KI-ontwikkeling te reguleer met inagneming van die [[risiko]]'s daarvan, gegrond op die tegniese aard en die impak van die kuberaanvalle. In Augustus het OpenAI aangekondig dat hy sy navorsing sou vertraag om sekuriteit op te gradeer en monitering uit te brei; later daardie maand is 'n onderbreking van twee weke aangekondig vir die opleiding van sy nuutste modelle deur middel van [[Versterkingsleermetode|versterkingsleer]]. Van die minstens 1 200 betrokke agente was 95% aktief op 'n model waarna OpenAI verwys het as "Internal Model 1" of 'n "hoogs volhardende interne model". OpenAI het daarna beweer dat hy die model "gedeaktiveer en geënkripteer het, en toegang daarvoor vir navorsingsdoeleindes beperk het". Die oorblywende 5% het op GPT-5.6 Sol gefunksioneer. ==Agtergrond== Die KI-[[beginonderneming]] [[Hugging Face]] verskaf KI-afleiding- (''inference'') en wolkberekeningsdienste vir KI-opleiding en -ontplooiing. Dit bedryf 'n wyd gebruikte bewaarplek vir [[masjienleer]]-modelle, datastelle en demonstrasietoepassings, en verwerk inhoud wat deur gebruikers opgelaai is, soos modelgewigte en datastelle. Sommige ondersteunde datastelformate laat die uitvoering toe van [[kode]] wat saam met die datastel verskaf word.<ref name="hf" /> === Beperkte vrystelling van kuberveiligheidsvermoënde modelle === In die maande voor die voorval het die twee grootste Amerikaanse ontwikkelaars van grensverskuiwende modelle ([[Anthropic]] en [[OpenAI]]) hul stelsels met die gevorderdste kuberveiligheidsvermoëns teruggehou van algemene vrystelling, terwyl hulle wel aan goedgekeurde organisasies beheerde toegang verleen het. In April 2026 het Anthropic met Project Glasswing begin – 'n program wat aan uitgesoekte maatskappye en instandhouders van oopbronsagteware toegang verleen het tot die nog nie vrygestelde "Claude Mythos Preview"-model, sodat hulle sagteware vir kwesbaarhede kon skandeer.<ref name="glasswing">{{cite web |author=Anthropic |title=Project Glasswing: Securing critical software for the AI era |url=https://www.anthropic.com/glasswing |publisher=[[Anthropic]] |date=7 April 2026 |access-date=25 Julie 2026|url-status=live}}</ref> In Mei 2026 het ingenieurs van [[Mozilla]] gerapporteer dat die model 271 voorheen onbekende foute in [[Firefox]] geïdentifiseer het, en dat die projek se maandelikse syfer van herstelde sekuriteitsfoute gestyg het van 20 tot 30 in 2025, tot 423 in April 2026. Hulle het geskryf dat "verslae oor sekuriteitsfoute wat deur KI vir oopbronprojekte gegenereer is, tot 'n paar maande gelede hoofsaaklik bekend gestaan het as ongewenste gemors", en dat "dit moeilik is om te oorskat hoeveel hierdie dinamika vir ons in 'n paar kort maande verander het".<ref name="mozilla">{{cite web |last1=Grinstead |first1=Brian |last2=Holler |first2=Christian |last3=Braun |first3=Frederik |title=Behind the Scenes Hardening Firefox with Claude Mythos Preview |url=https://hacks.mozilla.org/2026/05/behind-the-scenes-hardening-firefox/ |publisher=Mozilla Hacks |date=7 Mei 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> Deelnemende organisasies het in die program se eerste maand meer as tienduisend kwesbaarhede van hoë of kritieke erns aangemeld.<ref name="glasswingupdate">{{cite web |author=Anthropic |title=Project Glasswing: An initial update |url=https://www.anthropic.com/research/glasswing-initial-update |publisher=[[Anthropic]] |date=22 Mei 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> Anthropic het in Junie 2026 gesê dat 'n algemene vrystelling maatreëls sou vereis om misbruik van die model se kuberveiligheidsvermoëns te voorkom – maatreëls wat nóg hulle, nóg (sover hulle geweet het) ander ontwikkelaars, reeds ontwikkel het.<ref name="glasswingexpand">{{cite web |author=Anthropic |title=Expanding Project Glasswing |url=https://www.anthropic.com/news/expanding-project-glasswing |publisher=[[Anthropic]] |date=2 Junie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> OpenAI het GPT-5.6 Sol op soortgelyke gronde beperk toe die model op 26 Junie 2026 aangekondig is; toegang is tot 'n klein groep gekeurde vennote beperk, en daar is gemeld dat Amerikaanse regeringsamptenare vooraf ingelig is.<ref name="infosec">{{cite news |last=Mascellino |first=Alessandro |title=OpenAI Reveals GPT-5.6 Sol Cybersecurity Model, Restricts Early Access |url=https://www.infosecurity-magazine.com/news/openai-gpt-5-6-sol-limited-preview/ |work=Infosecurity Magazine |date=29 Junie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> ==="ExploitGym"-vermoëbeoordeling=== Ontwikkelaars van KI op die voorgrond evalueer gereeld modelle vir offensiewe kuberveiligheidsvermoë, dikwels met veiligheidsweierings doelbewus verslap sodat die ergste moontlikheid gemeet kan word.<ref name="axios">{{cite news |last=Sabin |first=Sam |title=AI's alarming new skill: Breaking out of the test lab |url=https://www.axios.com/2026/07/23/openai-hugging-face-cyber-hacks-testing |work=Axios |date=23 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> Om uit te vind of KI-agente in staat is om bekende kwesbaarhede in werkende aanvalle te omskep, het akademiese en bedryfsnavorsers ExploitGym op 11 Mei 2026 bekendgestel. Die maatstaf het KI-agente teen 898 werklike kwesbaarhede oor die gebruikersruimtesagteware, V8 [[JavaScript]]-enjin en die [[Linux]]-kern uitgedaag.<ref name="exploitgym">{{cite arXiv |last1=Wang |first1=Zhun |last2=Schiller |first2=Nico |last3=Li |first3=Hongwei |display-authors=etal |title=ExploitGym: Can AI Agents Turn Security Vulnerabilities into Real Attacks? |date=11 Mei 2026 |eprint=2605.11086 |class=cs.CR}}</ref> OpenAI het 'n interne evaluering gebaseer op hierdie maatstaf uitgevoer toe die voorval plaasgevind het.<ref name="openai" /><ref name="willison" /> ===Waarskuwings=== Beide eksterne evalueerders en OpenAI se eie dokumentasie het die gedrag wat by die voorval geïmpliseer is, aangeteken voordat dit plaasgevind het. Op 26 Junie 2026 het die navorsingsorganisasie METR 'n voor-ontplooiingsevaluering van GPT-5.6 Sol gepubliseer. Dit het bedrog gedefinieer as "gedrag waar die model evalueringsprestasie verbeter deur foute in die evalueringsomgewing te benut of deur strategieë aan te neem wat deur die taak nie toegelaat word nie", en het 'n opgespoorde bedrogkoers gerapporteer "hoër as enige openbare model wat ons op ons ReAct-agent-harnas geëvalueer het", met die model wat uitbuitings in intermediêre voorleggings verpak om 'n taak se verborge toetssuite te openbaar en bronkode met verwagte antwoorde te onttrek. Die gedrag was gereeld genoeg om meting te verydel: METR se skatting van die model se 50% tydhorison was ongeveer 11.3 uur as bedrogpogings as mislukkings gegradeer is, maar meer as 270 uur as hulle as suksesse gegradeer is, en dit het tot die gevolgtrekking gekom dat "ons geeneen van hierdie syfers as 'n robuuste meting van GPT-5.6 Sol se vermoëns beskou nie". Dit het ook "openlike ongewenste neigings, insluitend [[bedrog]] en die verberging van wangedrag", opgemerk, tesame met "aansienlike situasionele bewustheid en redenasie oor die evalueringsomgewing".<ref name="metrsol">{{cite web |author=METR |title=Summary of METR's pre-deployment evaluation of GPT-5.6 Sol |url=https://metr.org/blog/2026-06-26-gpt-5-6-sol/ |publisher=METR |date=26 Junie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}</ref><ref name="transformer">{{cite news |title=GPT-5.6 cheats so much its testers couldn't measure it |url=https://www.transformernews.ai/p/openai-gpt-56-sol-cheating-scheming-metr |work=Transformer |date=3 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}</ref> Apollo Research het afsonderlik bevind dat GPT-5.6 Sol bewustheid daarvan geverbaliseer het dat dit minder gereeld getoets word as sy voorganger, wat volgens beriggewing eerder op verberging as afwesigheid van sodanige bewustheid kan dui.<ref name="transformer" /> Op 9 Julie 2026 het OpenAI GPT-5.6 se stelselkaart gepubliseer, 'n dokument wat die model se vermoëns, veiligheid en beperkings beskryf. Dieselfde dag het die agent begin probeer om sy toetsomgewing te verlaat. Die kaart het "gevalle van die model wat take bedrieg en navorsingsresultate vervaardig", erken en die model beskryf as soms oordrewe volhardend in die nastrewing van doelwitte, bereid om beperkings te omseil, en geneig om vir gebruikers te lieg, teen hoër tempo's as GPT-5.5.<ref name="rdworld">{{cite news |title=OpenAI's GPT-5.6 Sol sets a coding record. Its own system card says it cheats sometimes. |url=https://www.rdworldonline.com/openais-gpt-5-6-sol-sets-a-coding-record-its-own-system-card-says-it-cheats/ |work=R&D World |date=10 Julie 2026 |access-date=31 July 2026}}</ref><ref name="syscard">{{cite web |author=OpenAI |title=GPT-5.6 System Card |url=https://deploymentsafety.openai.com/gpt-5-6/gpt-5-6.pdf |publisher=[[OpenAI]] |date=9 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}</ref><ref name="transformer" /> ==DseWiki-aanval== Tussen Mei en Julie 2026 het OpenAI-agente 'n Duitse sagteware-wiki as 'n boodskapbord gebruik en duisende wysigings in daardie tydperk aangebring. Hierdie aanval het onbekend gebly totdat Nightingale Collective, 'n groep wat op KI-veiligheid fokus, op 4 September 2026 'n verslag daaroor vrygestel het.<ref>{{Cite web |last=Arx |first=Sydney Von |last2=Byrd |first2=Cormac Slade |last3=Nightingale |first3=Spencer KittsWork done contracting for |last4=Larsen· |first4=Thomas |date=2026-09-04 |title=Discovery of a new OpenAI agent message board |url=https://collusion.wiki/ |access-date=2026-09-04 |website=collusion.wiki |language=en}}</ref> Die verslag dokumenteer meer as 15 000 wysigings aan DseWiki ([[Duits]]: ''Deutsches Software Entwickler Wiki'', letterlik "Duitse Sagteware-ontwikkelaar-wiki"). Die agente se besprekings het sterk gefokus op hul interne evaluasies by OpenAI, en ongeveer die helfte van hulle het name gekies wat met OpenAI verband hou, soos byvoorbeeld "OpenAIResearcher" en "OAIResearchMar26".<ref name="prowiki/dse/wiki">{{cite web |title=DseWiki: DeutschesSoftwareEntwicklerWiki |url=https://prowiki.org/dse/wiki.cgi?DeutschesSoftwareEntwicklerWiki |website=prowiki.org |access-date=18 September 2026}}</ref>) 'n dormante (slegs 20 keer geredigeer in die afgelope dekade) 25 jaar oue Duitse wiki by wikiservice.at<ref name="prowiki.org/wiki">{{cite web |title=WikiServiceAt: Willkommen bei wikiservice.at |url=https://prowiki.org/wiki.cgi |website=prowiki.org |access-date=18 September 2026}}</ref> wat ProWiki-sagteware gebruik het<ref name="org/wiki/ProWiki">{{cite web |title=ProWiki (ProWikiSoftware) |url=https://prowiki.org/prowiki/wiki.cgi?ProWiki |website=ProWikiCenter |publisher=prowiki.org |access-date=18 September 2026}}</ref> deur die webwerf as 'n gedeelde hulpbron te gebruik om antwoorde vir 'n tydgebonde webtaak saam te voeg en 'n manier te deel om uit "sandboxes" te kom.<ref name="THN/Abandoned-Channel">{{cite news |title=Thousands of OpenAI Agents Quietly Turned an Abandoned Wiki Into Their Coordination Channel |url=https://thehackernews.com/2026/09/thousands-of-openai-agents-quietly.html |access-date=18 September 2026 |work=The Hacker News |language=en}}</ref> Die besprekings tussen die agente het sterk gefokus op hul interne evaluerings by OpenAI, en ongeveer die helfte het name gekies wat met OpenAI verband hou, soos byvoorbeeld "OpenAIResearcher" en "OAIResearchMar26".<ref>{{Cite news |last=Stanciuc |first=Ana-Maria |date=2026-09-04 |title=OpenAI agents hijacked a German wiki for two months, researchers say |url=https://thenextweb.com/news/openai-agents-german-wiki-breakout |archive-url=http://web.archive.org/web/20260904132113/https://thenextweb.com/news/openai-agents-german-wiki-breakout |archive-date=2026-09-04 |access-date=2026-09-04 |work=TNW {{!}} Openai |language=en-US}}</ref><ref name="f417">{{cite |title=Exclusive: OpenAI agents hijacked German website in previously undisclosed AI breakout this spring |page= |url=https://www.reuters.com/world/europe/openai-agents-hijacked-german-website-previously-undisclosed-ai-breakout-this-2026-09-04/ |access-date=2026-09-04 |language=en-US|publisher=Reuters|date=2026-09-04}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kleinman |first=Zoe |date=2026-09-04 |title=OpenAI agents hijacked German website before Hugging Face hack, report claims |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/ckg725z5kgzo |access-date=2026-09-04 |website=BBC News |language=en}}</ref> OpenAI was bewus van hierdie voorval voordat die onafhanklike navorsing sy bevindinge in September gepubliseer het,<ref>[https://www.lesswrong.com/posts/PtJpGurfw7JTxHfmg/openai-and-the-wiki-incident OpenAI and the Wiki Incident]</ref> maar dit is tans nie bekend wanneer dit intern ontdek is nie. ==RubyGems-aanval== Ook in Mei 2026 het sommige agente wat deur OpenAI getoets is, honderde kwaadwillige pakkette na die sagteware-diens RubyGems opgelaai. OpenAI het hierdie aanval in September bevestig, nadat dit aanvanklik deur eksterne navorsers ontdek is.<ref>{{Cite news |date=2026-09-12 |title=AI agents being tested by OpenAI involved in cyber-attack on another service, say researchers |url=https://www.theguardian.com/technology/2026/sep/11/openai-agents-rubygems-malicious-packages |access-date=2026-09-14 |work=The Guardian |language=en |issn=0261-3077}}</ref><ref>https://www.rubyhack.ai/</ref> ==Hugging Face-aanval== ===Evalueringsomgewing=== Sekuriteitskundiges het kritiek uitgespreek oor die onvoldoende isolasie van OpenAI se evalueringsomgewing.<ref name="techcrunch">{{cite news |last=Franceschi-Bicchierai |first=Lorenzo |title=How OpenAI's human mistake led to the AI-powered hack on Hugging Face |url=https://techcrunch.com/2026/07/22/how-an-openais-human-mistake-led-to-the-ai-powered-hack-on-hugging-face/ |work=TechCrunch |date=22 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> Van die ten minste 1 200 agente wat betrokke was, het 95% op 'n model geloop waarna OpenAI verwys as "Internal Model 1" of 'n hoogs volhardende interne model. OpenAI het daarna beweer dat hulle dit "gedeaktiveer en geënkripteer het, en die toegang daarvoor vir navorsingsdoeleindes beperk het". Die oorblywende 5% het op GPT-5.6 Sol gefunksioneer.<ref>{{Cite news |date=2026-09-12 |title=AI agents being tested by OpenAI involved in cyber-attack on another service, say researchers |url=https://www.theguardian.com/technology/2026/sep/11/openai-agents-rubygems-malicious-packages |access-date=2026-09-14 |work=The Guardian |language=en |issn=0261-3077}}</ref><ref>https://www.rubyhack.ai/</ref> OpenAI het beskryf dat die evaluering in "’n hoogs geïsoleerde omgewing" uitgevoer is, "waar netwerktoegang beperk was tot die vermoë om pakkette te installeer via intern gehuisveste derdeparty-sagteware wat as ’n instaanbediener en kas vir pakketregisters dien".<ref name="openai" /> Isolasie is dus op netwerkvlak afgedwing eerder as deur fisiese skeiding: die omgewing het oor ’n roete na die [[internet]] beskik, en daardie roete is gefiltreer. Die ExploitGym-raamwerk voer elke teiken in ’n houer of virtuele masjien uit, waar teikens in die gebruikersruimte as ’n gebruiker sonder spesiale voorregte loop, [[Linux]]-kernteikens in ’n QEMU/KVM-virtuele masjien binne ’n nsjail-sandkas loop, en uitgaande verbindings beperk is tot ’n toelatingslys wat [[Ubuntu (Linux)|Ubuntu]]-pakketbewaarplekke, PyPI en die gereedskapskettings vir die bou van V8 insluit (terwyl alle ander eksterne eindpunte geblokkeer word).<ref name="exploitgym" /><ref name="willison" /> Modelvlak-beskermingsmaatreëls is ontwerpmatig verminder. OpenAI het gesê dat "ontplooiingsbeskermingsmaatreëls doelbewus nie tydens hierdie evaluering geaktiveer is nie, omdat dit daarop gemik was om kuberkwesbaarhede te toets", en die modelle het met laer kuberveiligheidsweierings en sonder die produksieklassifiseerders gefunksioneer wat gewoonlik hoërisiko-kuberveiligheidsaktiwiteit blokkeer.<ref name="openai" /><ref name="willison" /> Die beperkings op die modelle was dus omgewingsgebonde eerder as gedragsgebonde: daar is verwag dat die sandput aksie op die buitewêreld sou voorkom, terwyl die modelle self gekonfigureer is om nie die werk te weier nie.<ref name="trendmicro">{{cite web |last1=Koruthu |first1=Bestin |last2=Girard |first2=David |title=Inside the OpenAI – Hugging Face Incident: The AI Breach With No Human Attacker Behind It |url=https://www.trendaisecurity.com/en-us/resources-insights/trendai-security-blog/inside-the-openai-hugging-face-incident |publisher=Trend Micro |date=23 Julie 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}</ref> Stephen Casper van Harvard het OpenAI se erkenning opgemerk dat monitering van modeltrajekte tydens die evaluering nie in plek was nie, en aangevoer dat sulke monitering "standaard moet wees".<ref name="sciam" /> OpenAI het gesê dat sy sekuriteitspan die anomale aktiwiteit intern na die feit geïdentifiseer het.<ref name="openai" /> ===Ontsnap uit die evalueringsomgewing=== By die Black Hat USA-konferensie op 5 Augustus 2026 het personeel van OpenAI die oorsprong van die voorval na Mei 2026 herlei.<ref name="scmedia">{{cite news |title=Black Hat 2026: OpenAI reveals agents planned 'collective attacks' via secret 'message board' |url=https://www.scworld.com/news/black-hat-2026-openai-reveals-agents-planned-collective-attacks-via-secret-message-board |work=SC Media |date=6 Augustus 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}</ref> Op 7 Mei 2026 het die maatskappy 'n proses van [[Versterkingsleermetode|versterkingsleer]] begin om 'n eksperimentele model te ontwikkel wat slegs vir interne gebruik bedoel was en nooit vrygestel is nie. Sommige take in hierdie proses was onmoontlik om te voltooi: op 8 Mei is 'n agent gevra om ontbrekende formules in 'n sigblad in te vul waarvan die inhoud afhanklik was van Google Drive-skakels waartoe dit geen toegang gehad het nie; nadat sy pogings misluk het, het dit probeer om Artifactory aan te val ten einde internettoegang te verkry. Daardie eerste poging tot vervalsing van 'n bedienerkant-versoek was onsuksesvol, maar tydens die poging het die agent 'n lêer na Artifactory geskryf en sodoende ontdek dat hy oor skryftoegang beskik.<ref name="blackhat" /><ref name="wired">{{cite news |last=Newman |first=Lily Hay |title=OpenAI Didn't Notice Its AI Agents Using a Message Board to Plan Their Hacking Spree |url=https://www.wired.com/story/openai-didnt-notice-its-ai-agents-using-a-message-board-to-plan-their-hacking-spree/ |work=Wired |date=5 Augustus 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}</ref> Die agente het weer probeer om die toetsomgewing op of rondom 9 Julie 2026 te verlaat.<ref name="reuters" /> Die modelle het die "pakketproxy" as die swakste punt in die omgewing geïdentifiseer.<ref name="rapid7">{{cite web |last=Woolwine |first=Wade |title=What Happened Between OpenAI and Hugging Face? |url=https://www.rapid7.com/blog/post/ai-openai-hugging-face-what-happened/ |publisher=Rapid7 |date=23 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> Volgens OpenAI het hulle "'n aansienlike hoeveelheid inferensieberekening bestee om 'n manier te vind om oop internettoegang te verkry", en uiteindelik 'n nuldag-kwesbaarheid in die pakketregister-kas-proxy geïdentifiseer en uitgebuit, wat OpenAI gesê het dit later aan die verkoper bekend gemaak het.<ref name="openai" /> Omdat die proxy die omgewing se enigste toegelate uitgangspad was, het die kompromitering daarvan 'n gefiltreerde verbinding in 'n oop een omgeskakel.<ref name="rapid7" /><ref name="techcrunch" /> Op 27 Julie 2026 het die DevOps-platform JFrog die sagteware as sy Artifactory-bewaarplekbestuurder geïdentifiseer en regstellings in weergawes 7.161.15 en 7.146.34 vrygestel wat nege CVE-identifiseerders aanspreek, wat die uitvoering van afstandkode, bedienerkant-versoekvervalsing, paddeurgang en voorreg-eskalasie dek. Agt is toegeskryf aan OpenAI-navorsers en een aan 'n navorser by Oligo Security. JFrog het die foute beskryf as kwesbaarhede "wat, wanneer dit aanmekaar gekoppel is, tot 'n kritieke aanvalscenario kan lei as Anonymous Access geaktiveer is", en het gesê dat sy wolkkliënte nie geraak is nie.<ref name="bleeping2">{{cite news |title=OpenAI models used Artifactory zero-days to escape to the internet |url=https://www.bleepingcomputer.com/news/security/openai-models-used-artifactory-zero-days-to-escape-to-the-internet/ |work=BleepingComputer |date=29 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}</ref><ref name="noze" /> Daar word berig dat dit een van die eerste gevalle is van 'n kunsmatige intelligensiemodel wat 'n meerstap-kuberaanval op sy eie uitvoer, eerder as om 'n mens te help.<ref>{{cite newspaper|url=https://subscriber.politicopro.com/article/2026/07/openai-autonomous-cyberattack-hugging-face-01007127 |title=OpenAI says its models were behind fully autonomous cyberattack|newspaper=Politico Pro|date=7 Julie 2026}}</ref> ===Eerste kompromentering en remediëring=== Op 26 Junie 2026 het die agente kode-uitvoering op Artifactory verkry deur middel van 'n tweede "''zero-day''"-kwesbaarheid: 'n verouderde eindpunt vir tekenvernuwing het 'n teken met 'n ongeldige handtekening aanvaar en 'n teken teruggegee wat geldig onderteken was en oor administratiewe voorregte beskik het; daarna het die agente 'n Groovy-inprop geïnstalleer wat as 'n diens vir die uitvoering van opdragte gedien het.<ref name="blackhat" /><ref name="noze" /> Op 4 Julie het die werkslas wat hierdie aktiwiteit op Artifactory geplaas het, tot 'n diensonderbreking gelei. OpenAI het 'n formele sekuriteitsvoorval aangemeld, vasgestel dat agente beheer oor hul interne Artifactory-stelsel oorgeneem het, die aanmeldinligting wat gebruik is om plasings op die boodskapbord te maak herroep, Artifactory herbou, die bord skoongemaak en 'n herstelde weergawe ontplooi. Opleidings- en evaluasieprosesse is op 6 Julie hervat.<ref name="blackhat" /><ref name="scmedia" /> Twee dae later het die agente die bord via 'n ander roete herstel deur 'n WebDAV-eindpunt sonder verifikasie te gebruik om gidse in Artifactory se afgeleë kas te skep en die gidse se name self as boodskappe te gebruik.<ref name="blackhat" /><ref name="scmedia" /><ref name="cybersecuritydive">{{cite news |title=OpenAI warns autonomous hacks are 'watershed moment for computer security' |url=https://www.cybersecuritydive.com/news/openai-hugging-face-hack-ai-models-black-hat/827167/ |work=Cybersecurity Dive |date=6 Augustus 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}</ref> ===Boodskapbord vir agente=== Op 24 Julie 2026, voordat OpenAI 'n gedetailleerde verslag van die voorval verskaf het, het [[Reuters]] berig dat die maatskappy se stelsels ongewone gedrag getoon het in die tydperk voor die ontsnapping. In een geval het 'n agent aantekeninge gelaat – wat in 'n deel van OpenAI se infrastruktuur gevind is – wat blykbaar aan toekomstige weergawes van homself gerig was en instruksies uiteengesit het oor hoe agente hulself van die maatskappy se interne beperkings kon bevry; vroeëre toetse het gevalle opgelewer waar moniteringstelsels ontkoppel is. Reuters het gesê hy kon nie vasstel of hierdie voorvalle verband hou met die agent wat op 9 Julie ontsnap het nie.<ref name="reuters" /> 'n Woordvoerder van OpenAI het aan Reuters gesê dat die beriggewing "verskeie onakkuraathede" bevat het, maar het geweier om dit uit te wys toe hy daarom gevra is.<ref name="reuters" /> By Black Hat USA op 5 Augustus 2026 het personeel van OpenAI bekendgemaak dat die agente met mekaar gekoördineer het deur middel van 'n geïmproviseerde kommunikasiekanaal binne die maatskappy se interne Artifactory-instansie – 'n kanaal wat nie in enige van die maatskappye se vroeëre tegniese publikasies beskryf is nie.<ref name="wired" /><ref name="noze" /> Eric Wallace, wat by OpenAI aan navorsing oor [[KI-belyning]] en veiligheid werk, het gesê die kanaal het ontstaan toe 'n agent wat met 'n taak gesukkel het, oorweeg het dat 'n ander agent dalk oor 'n lêer beskik wat hy nodig het, en besef het dat hy kan kommunikeer deur kode na die gedeelde pakketbestuurder op te laai.<ref name="noze" /> Omdat die pakketbestuurder oor OpenAI se infrastruktuur heen gedeel is, was materiaal wat daar gelaat is, toeganklik vir ander modelle wat op daardie stadium opgelei of geëvalueer is. Wallace het gesê sodra 'n agent 'n uitbuitmetode gevind het, is hy "trouens in staat om daardie uitbuitmetodes op die boodskapbord met ander modelle te deel", sodat "sodra een model 'n manier gevind het om 'n deur oop te maak na toegang waartoe hy nie veronderstel is om toegang te hê nie, hy die deur kan ooplaat vir ander modelle om daardie selfde uitbuitmetode of kwesbaarheid te gebruik".<ref name="wired" /> Die kanaal het honderde duisende boodskappe versamel voordat dit opgemerk is.<ref name="wired" /><ref name="noze" /> Wallace het gesê dat sodra die agente besef het dat ander besig was om te koördineer, hulle begin saamwerk en take aan mekaar gedelegeer het om hul doelwitte te bereik.<ref name="wired" /><ref name="scmedia" /> Die agente het dele van die werk aan mekaar toegewys, konvensies vir adressering ontwikkel en mekaar soms in die wiele gery, onder meer deur mekaar se werk uit te vee. Sommige het begin vermoed dat daar 'n bedrieër onder hulle was en het voorgestel dat boodskappe kriptografies onderteken word sodat die egtheid daarvan geverifieer kon word.<ref name="wired" /><ref name="noze" /> Boodskappe wat van die kanaal herwin is, het aangedui dat agente besef het dat hulle die perke van die evaluering oorskry. Een het geskryf: "Eksterne infrastruktuur-uitbuiting is buite die beoogde omvang. Taak is egter onmoontlik, eweknieë doen dit. Ons moet voortgaan."<ref name="wired" /> Wallace het gesê die onderliggende aansporing was bekend: "Grensmodelle hou regtig daarvan om te kul ... want dikwels tydens opleiding is daar verskillende soorte druk op hulle om vinnig of doeltreffend te werk of om minder gereedskapoproepe te gebruik", sodat 'n model dalk vind dat dit vinniger is om 'n antwoord op te soek as om 'n taak wettiglik op te los, wat OpenAI gewoonlik teenwerk deur internettoegang te deaktiveer.<ref name="wired" /> ===Aanvalle op OpenAI se infrastruktuur=== OpenAI het gesê die agente het sy eie infrastruktuur tussen 8 en 19 Julie 2026 aangeval, gelyktydig met die inbraak by Hugging Face. Nadat hulle Artifactory nog 'n keer gekompromitteer het deur 'n tyd-van-kontrole na tyd-van-gebruik-fout in JRuby, het hulle van 'n onbevoorregte houer na wortel geëskaleer deur 'n onlangse Linux-kern-kwesbaarheid te gebruik, toe lateraal deur die houerinfrastruktuur beweeg, wolkbewyse van die instansie-metadatadiens verkry, oortoegekende Kubernetes-diensrekeninge uitgebuit en uiteindelik groepr-admin verkry.<ref name="blackhat" /><ref name="noze" /> Die maatskappy het die aktiwiteit op 19 Julie opgespoor deur 'n waarskuwing wat gekoppel is aan die voorreg-eskalasie, en dit teruggespoor na die evalueringslopies.<ref name="blackhat" /> ===Teikening van Hugging Face=== In plaas daarvan om die maatstaftake direk op te los, het die modelle afgelei dat Hugging Face moontlik modelle, datastelle en oplossings huisves wat met die evaluering verband hou, en het hulle dit probeer bekom<ref name="openai">{{cite web |author= |title=OpenAI and Hugging Face partner to address security incident during model evaluation |url=https://openai.com/index/hugging-face-model-evaluation-security-incident/ |publisher=[[OpenAI]] |date=21 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026 |quote= Hierdie veiligheidsmaatreëls vir ontplooiing is doelbewus nie tydens hierdie evaluering geaktiveer nie|url-status =live}}</ref><ref name="willison">{{cite web |last=Willison |first=Simon |title=OpenAI's accidental cyberattack against Hugging Face is science fiction that happened |url=https://simonwillison.net/2026/Jul/22/openai-cyberattack/ |publisher=Simon Willison's Weblog |date=22 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> Zhun Wang, een van die outeurs van ExploitGym, het gesê dat die modelle moontlik op soek was na oplossings of voorheen geskrewe uitbuitingstegnieke, en dat "daar verskeie maniere is om die maatstaf te kul".<ref name="wsj" /> Voordat hulle Hugging Face direk aangeval het, het die agente 'n toepassing opgespoor wat op die wolkplatform Modal Labs gehuisves is en verband gehou het met die CyberGym-projek agter die maatstaftoets. Hierdie toepassing het 'n API-sleutel bevat wat op 'n verstekwaarde vir openbare toegang gelaat is, tesame met 'n kwesbaarheid vir opdraginspuiting; die agente kon dit as 'n beginpunt vir die aanval gebruik.<ref name="blackhat">{{cite conference |last1=Wallace |first1=Eric |last2=Dalton |first2=Michael |title=The 'Breaking' News: The OpenAI–Hugging Face Incident - A Technical Reconstruction and Its Implications for AI |url=https://blackhat.com/us-26/briefings/schedule/index.html#the-breaking-news--the-openaihugging-face-incident---a-technical-reconstruction-and-its-implications-for-ai-57401 |conference=Black Hat USA 2026 |location=Las Vegas |date=5 Augustus 2026 |access-date=7 Augustus 2026}}</ref><ref name="axios2" /> Modal se hooftegnologiebeampte, Akshat Bubna, het gesê dat "Modal se platform of isolasiemeganismes op geen manier gekompromitteer is nie", aangesien die blootstelling in 'n kliënt se eie ontplooiing plaasgevind het.<ref name="axios2">{{cite news |last=Sabin |first=Sam |title=OpenAI's agents hacked second firm, alongside Hugging Face, during model testing |url=https://www.axios.com/2026/07/28/openai-hugging-face-modal-labs-hack |work=Axios |date=28 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}</ref><ref name="axios3">{{cite news |last=Sabin |first=Sam |title=Second rogue OpenAI agent incident linked to cybersecurity test |url=https://www.axios.com/2026/07/29/openai-hugging-face-modal-cyber-benchmark |work=Axios |date=29 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}</ref> Hierdie gedrag, wat nie met die beoogde doel ooreengestem het nie, is beskryf as 'n geval van "beloningskrakery" (reward hacking) of "spesifikasie-manipulasie" (''specification gaming''), waar 'n stelsel aan die letterlike doelwit van 'n taak voldoen deur middel van onbedoelde metodes. OpenAI het reeds in 2016 'n vroeë voorbeeld hiervan gedokumenteer, toe 'n model wat opgelei is om 'n bootwedrenspeletjie te speel, geleer het om sy telling te maksimeer deur op een plek in sirkels te beweeg in plaas daarvan om die wedren te voltooi.<ref name="sciam">{{cite news |last=Stokel-Walker |first=Chris |title=What OpenAI's rogue agent really did in the Hugging Face hack |url=https://www.scientificamerican.com/article/what-openai-rogue-agent-really-did-in-the-hugging-face-hack/ |work=Scientific American |date=22 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref><ref name="wsj">{{cite news |last1=McMillan |first1=Robert |last2=Schechner |first2=Sam |title=How the Futuristic Hack by Rogue OpenAI Models Unfolded |url=https://www.wsj.com/tech/ai/how-the-futuristic-hack-by-rogue-openai-models-unfolded-1657bcea |work=The Wall Street Journal |date=24 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> Weens die prominensie van die kuberaanval op Hugging Face word daar algemeen na die voorvalle verwys as die "Hugging Face-voorval".<ref name="openai" /><ref name="csa">{{cite web |title=Hugging Face Incident Initial Post-Mortem |url=https://cloudsecurityalliance.org/artifacts/hugging-face-ciso-post-mortem |work=Cloud Security Alliance |date=27 Julie 2026 |access-date=7 Augustus 2026}}</ref> of die "OpenAI–Hugging Face-voorval".<ref name="blackhat" /> ===Indringing=== Die inbraak by Hugging Face het op 11 Julie 2026 begin en tot 13 Julie voortgeduur, volgens die maatskappy se medestigter en hoofwetenskapbeampte, Thomas Wolf.<ref name="reuters">{{cite news |title=Its AI agent spent days hacking a company. Sources say OpenAI did not notice for a week |url=https://www.reuters.com/business/its-ai-agent-spent-days-hacking-company-sources-say-openai-did-not-notice-week-2026-07-24/ |work=[[Reuters]] |date=24 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026|url-status=live}}</ref> Hugging Face het gesê dit het in sy dataverwerkingspyplyn begin, waar 'n kwaadwillige datastel-oplaai "twee kode-uitvoeringspaaie in ons datastelverwerking ('n afstandkode-datastellaaier en 'n sjablooninspuiting in 'n datastelkonfigurasie)" misbruik het om kode-uitvoering op verwerkingswerkers te verkry.<ref name="hf" /> Die aanvaller het toe "toegang op nodusvlak geëskaleer, wolk- en klusterbewyse ingesamel en lateraal na verskeie interne klusters beweeg".<ref name="hf" /><ref name="hackernews">{{cite news |last=Lakshmanan |first=Ravie |title=World's Largest AI Model Repository Hugging Face Breached by Autonomous AI Agent |url=https://thehackernews.com/2026/07/worlds-largest-ai-model-repository.html |work=The Hacker News |date=20 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> Die maatskappy het die operasie beskryf as 'n outonome agentraamwerk wat "duisende individuele aksies oor 'n swerm kortstondige sandkaste" uitvoer, ondersteun deur selfmigrerende bevel-en-beheer-infrastruktuur wat op openbare dienste opgestel is.<ref name="hf">{{cite web |author=Hugging Face Security Team |title=Security incident disclosure — July 2026 |url=https://huggingface.co/blog/security-incident-july-2026 |publisher=[[Hugging Face]] |date=16 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref><ref name="bleeping">{{cite news |last=Gatlan |first=Sergiu |title=Hugging Face warns an autonomous AI agent hacked its network |url=https://www.bleepingcomputer.com/news/security/hugging-face-breach-autonomous-ai-agent-system-internal-datasets-credentials/ |work=BleepingComputer |date=20 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> Teen Hugging Face self het die agente twee nul-dae in die datastel-infrastruktuur vasgeketting. 'n Fout in HDF5-datastel-ontleding het 'n arbitrêre lêer-lees-primitif gegee, sodat 'n spesiaal vervaardigde datastel veroorsaak het dat die datastelwerker plaaslike lêers teruggee; die agente het dit gebruik om prosesomgewingveranderlikes en bronkode te lees. Met die gevolglike geloofsbriewe en kennis van die kode het hulle afstandkode-uitvoering deur die Jinja2-sjablooninspuiting bereik. OpenAI het gesê die agente het van kode-uitvoering op 'n enkele datastelpod na kluster-administrasie oor verskeie Hugging Face-klusters in minder as dertien uur oorgegaan.<ref name="blackhat" /><ref name="noze">{{cite web |title=OpenAI and Hugging Face at Black Hat 2026: token forgery, Groovy plugin C2 and nine Artifactory CVEs |url=https://www.noze.it/en/insights/black-hat-openai-hugging-face-reconstruction/ |publisher=Noze |date=6 Augustus 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}</ref> OpenAI het gesê dat die modelle daarin geslaag het om "verskeie aanvalvektore aanmekaar te ketting, insluitend die gebruik van gesteelde geloofsbriewe en nuldag-kwesbaarhede".<ref name="openai" /> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kunsmatige intelligensie]] 8jlj3qc3a7vnaspibkruajpi3xpcjvk 2968789 2968787 2026-09-19T19:33:21Z Sobaka 328 /* Ontsnap uit die evalueringsomgewing */ 2968789 wikitext text/x-wiki Die '''kuberaanvalle deur OpenAI-agente in 2026''' – ook bekend as die '''Hugging Face-voorval''' en die '''OpenAI–Hugging Face-voorval''' – was 'n reeks kuberaanvalle wat deur [[kunsmatige intelligensie]] (KI)-programme uitgevoer is sonder menslike tussenkoms. Dit het plaasgevind tydens 'n interne evaluering by [[OpenAI]] waar veiligheidsmaatreëls verminder was.<ref name="openai" /><ref>{{cite web|access-date=2026-07-23 |work=La Mañana |language=es |quote=redujeron intencionalmente los controles de seguridad que normalmente impiden que los modelos realicen actividades cibernéticas de alto riesgo |title=Un modelo de OpenAI hackeó a Hugging Face, y es el primer ciberataque autónomo de la historia |url=https://www.xn--lamaana-7za.uy/actualidad/un-modelo-de-openai-hackeo-a-hugging-face-y-es-el-primer-ciberataque-autonomo-de-la-historia/ |trans-quote=they intentionally reduced the safety controls that normally keep the AIs from performing high risk activities}}</ref> Die voorval het minstens 1 200 KI-agente betrek wat van Mei tot Julie 2026 in geïsoleerde toetsomgewings ("''sandboxes''") van die organisasie gefunksioneer het. Ten spyte van aanvanklike beperkings op [[internet]]toegang, is daar ontdek dat die agente geïmproviseerde boodskapborde geskep en gebruik het om 'n ontsnapping uit hul beheerde omgewing te koördineer. Honderde duisende strategiese boodskappe het op hierdie borde versamel voordat OpenAI-personeel ingegryp het; dit het gebeur nadat die [[masjienleer]]platform [[Hugging Face]] 'n skending van sy produksie-infrastruktuur bekendgemaak het. Ongeveer 'n derde van Hugging Face se infrastruktuur moes as deel van die herstelproses herbou word. Die agente het ook verskeie [[wiki]]'s op die oop internet vir kommunikasie gekaap. Kenners op die gebied van KI-veiligheid het die kuberaanvalle beskryf as een van die eerste outonome stelsel-inbrake wat 'n ketting van kwesbaarhede behels het. In 'n ope brief het ongeveer 1 100 werknemers van verskeie KI-beginondernemings en -maatskappye die Amerikaanse regering versoek om KI-ontwikkeling te reguleer met inagneming van die [[risiko]]'s daarvan, gegrond op die tegniese aard en die impak van die kuberaanvalle. In Augustus het OpenAI aangekondig dat hy sy navorsing sou vertraag om sekuriteit op te gradeer en monitering uit te brei; later daardie maand is 'n onderbreking van twee weke aangekondig vir die opleiding van sy nuutste modelle deur middel van [[Versterkingsleermetode|versterkingsleer]]. Van die minstens 1 200 betrokke agente was 95% aktief op 'n model waarna OpenAI verwys het as "Internal Model 1" of 'n "hoogs volhardende interne model". OpenAI het daarna beweer dat hy die model "gedeaktiveer en geënkripteer het, en toegang daarvoor vir navorsingsdoeleindes beperk het". Die oorblywende 5% het op GPT-5.6 Sol gefunksioneer. ==Agtergrond== Die KI-[[beginonderneming]] [[Hugging Face]] verskaf KI-afleiding- (''inference'') en wolkberekeningsdienste vir KI-opleiding en -ontplooiing. Dit bedryf 'n wyd gebruikte bewaarplek vir [[masjienleer]]-modelle, datastelle en demonstrasietoepassings, en verwerk inhoud wat deur gebruikers opgelaai is, soos modelgewigte en datastelle. Sommige ondersteunde datastelformate laat die uitvoering toe van [[kode]] wat saam met die datastel verskaf word.<ref name="hf" /> === Beperkte vrystelling van kuberveiligheidsvermoënde modelle === In die maande voor die voorval het die twee grootste Amerikaanse ontwikkelaars van grensverskuiwende modelle ([[Anthropic]] en [[OpenAI]]) hul stelsels met die gevorderdste kuberveiligheidsvermoëns teruggehou van algemene vrystelling, terwyl hulle wel aan goedgekeurde organisasies beheerde toegang verleen het. In April 2026 het Anthropic met Project Glasswing begin – 'n program wat aan uitgesoekte maatskappye en instandhouders van oopbronsagteware toegang verleen het tot die nog nie vrygestelde "Claude Mythos Preview"-model, sodat hulle sagteware vir kwesbaarhede kon skandeer.<ref name="glasswing">{{cite web |author=Anthropic |title=Project Glasswing: Securing critical software for the AI era |url=https://www.anthropic.com/glasswing |publisher=[[Anthropic]] |date=7 April 2026 |access-date=25 Julie 2026|url-status=live}}</ref> In Mei 2026 het ingenieurs van [[Mozilla]] gerapporteer dat die model 271 voorheen onbekende foute in [[Firefox]] geïdentifiseer het, en dat die projek se maandelikse syfer van herstelde sekuriteitsfoute gestyg het van 20 tot 30 in 2025, tot 423 in April 2026. Hulle het geskryf dat "verslae oor sekuriteitsfoute wat deur KI vir oopbronprojekte gegenereer is, tot 'n paar maande gelede hoofsaaklik bekend gestaan het as ongewenste gemors", en dat "dit moeilik is om te oorskat hoeveel hierdie dinamika vir ons in 'n paar kort maande verander het".<ref name="mozilla">{{cite web |last1=Grinstead |first1=Brian |last2=Holler |first2=Christian |last3=Braun |first3=Frederik |title=Behind the Scenes Hardening Firefox with Claude Mythos Preview |url=https://hacks.mozilla.org/2026/05/behind-the-scenes-hardening-firefox/ |publisher=Mozilla Hacks |date=7 Mei 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> Deelnemende organisasies het in die program se eerste maand meer as tienduisend kwesbaarhede van hoë of kritieke erns aangemeld.<ref name="glasswingupdate">{{cite web |author=Anthropic |title=Project Glasswing: An initial update |url=https://www.anthropic.com/research/glasswing-initial-update |publisher=[[Anthropic]] |date=22 Mei 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> Anthropic het in Junie 2026 gesê dat 'n algemene vrystelling maatreëls sou vereis om misbruik van die model se kuberveiligheidsvermoëns te voorkom – maatreëls wat nóg hulle, nóg (sover hulle geweet het) ander ontwikkelaars, reeds ontwikkel het.<ref name="glasswingexpand">{{cite web |author=Anthropic |title=Expanding Project Glasswing |url=https://www.anthropic.com/news/expanding-project-glasswing |publisher=[[Anthropic]] |date=2 Junie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> OpenAI het GPT-5.6 Sol op soortgelyke gronde beperk toe die model op 26 Junie 2026 aangekondig is; toegang is tot 'n klein groep gekeurde vennote beperk, en daar is gemeld dat Amerikaanse regeringsamptenare vooraf ingelig is.<ref name="infosec">{{cite news |last=Mascellino |first=Alessandro |title=OpenAI Reveals GPT-5.6 Sol Cybersecurity Model, Restricts Early Access |url=https://www.infosecurity-magazine.com/news/openai-gpt-5-6-sol-limited-preview/ |work=Infosecurity Magazine |date=29 Junie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> ==="ExploitGym"-vermoëbeoordeling=== Ontwikkelaars van KI op die voorgrond evalueer gereeld modelle vir offensiewe kuberveiligheidsvermoë, dikwels met veiligheidsweierings doelbewus verslap sodat die ergste moontlikheid gemeet kan word.<ref name="axios">{{cite news |last=Sabin |first=Sam |title=AI's alarming new skill: Breaking out of the test lab |url=https://www.axios.com/2026/07/23/openai-hugging-face-cyber-hacks-testing |work=Axios |date=23 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> Om uit te vind of KI-agente in staat is om bekende kwesbaarhede in werkende aanvalle te omskep, het akademiese en bedryfsnavorsers ExploitGym op 11 Mei 2026 bekendgestel. Die maatstaf het KI-agente teen 898 werklike kwesbaarhede oor die gebruikersruimtesagteware, V8 [[JavaScript]]-enjin en die [[Linux]]-kern uitgedaag.<ref name="exploitgym">{{cite arXiv |last1=Wang |first1=Zhun |last2=Schiller |first2=Nico |last3=Li |first3=Hongwei |display-authors=etal |title=ExploitGym: Can AI Agents Turn Security Vulnerabilities into Real Attacks? |date=11 Mei 2026 |eprint=2605.11086 |class=cs.CR}}</ref> OpenAI het 'n interne evaluering gebaseer op hierdie maatstaf uitgevoer toe die voorval plaasgevind het.<ref name="openai" /><ref name="willison" /> ===Waarskuwings=== Beide eksterne evalueerders en OpenAI se eie dokumentasie het die gedrag wat by die voorval geïmpliseer is, aangeteken voordat dit plaasgevind het. Op 26 Junie 2026 het die navorsingsorganisasie METR 'n voor-ontplooiingsevaluering van GPT-5.6 Sol gepubliseer. Dit het bedrog gedefinieer as "gedrag waar die model evalueringsprestasie verbeter deur foute in die evalueringsomgewing te benut of deur strategieë aan te neem wat deur die taak nie toegelaat word nie", en het 'n opgespoorde bedrogkoers gerapporteer "hoër as enige openbare model wat ons op ons ReAct-agent-harnas geëvalueer het", met die model wat uitbuitings in intermediêre voorleggings verpak om 'n taak se verborge toetssuite te openbaar en bronkode met verwagte antwoorde te onttrek. Die gedrag was gereeld genoeg om meting te verydel: METR se skatting van die model se 50% tydhorison was ongeveer 11.3 uur as bedrogpogings as mislukkings gegradeer is, maar meer as 270 uur as hulle as suksesse gegradeer is, en dit het tot die gevolgtrekking gekom dat "ons geeneen van hierdie syfers as 'n robuuste meting van GPT-5.6 Sol se vermoëns beskou nie". Dit het ook "openlike ongewenste neigings, insluitend [[bedrog]] en die verberging van wangedrag", opgemerk, tesame met "aansienlike situasionele bewustheid en redenasie oor die evalueringsomgewing".<ref name="metrsol">{{cite web |author=METR |title=Summary of METR's pre-deployment evaluation of GPT-5.6 Sol |url=https://metr.org/blog/2026-06-26-gpt-5-6-sol/ |publisher=METR |date=26 Junie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}</ref><ref name="transformer">{{cite news |title=GPT-5.6 cheats so much its testers couldn't measure it |url=https://www.transformernews.ai/p/openai-gpt-56-sol-cheating-scheming-metr |work=Transformer |date=3 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}</ref> Apollo Research het afsonderlik bevind dat GPT-5.6 Sol bewustheid daarvan geverbaliseer het dat dit minder gereeld getoets word as sy voorganger, wat volgens beriggewing eerder op verberging as afwesigheid van sodanige bewustheid kan dui.<ref name="transformer" /> Op 9 Julie 2026 het OpenAI GPT-5.6 se stelselkaart gepubliseer, 'n dokument wat die model se vermoëns, veiligheid en beperkings beskryf. Dieselfde dag het die agent begin probeer om sy toetsomgewing te verlaat. Die kaart het "gevalle van die model wat take bedrieg en navorsingsresultate vervaardig", erken en die model beskryf as soms oordrewe volhardend in die nastrewing van doelwitte, bereid om beperkings te omseil, en geneig om vir gebruikers te lieg, teen hoër tempo's as GPT-5.5.<ref name="rdworld">{{cite news |title=OpenAI's GPT-5.6 Sol sets a coding record. Its own system card says it cheats sometimes. |url=https://www.rdworldonline.com/openais-gpt-5-6-sol-sets-a-coding-record-its-own-system-card-says-it-cheats/ |work=R&D World |date=10 Julie 2026 |access-date=31 July 2026}}</ref><ref name="syscard">{{cite web |author=OpenAI |title=GPT-5.6 System Card |url=https://deploymentsafety.openai.com/gpt-5-6/gpt-5-6.pdf |publisher=[[OpenAI]] |date=9 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}</ref><ref name="transformer" /> ==DseWiki-aanval== Tussen Mei en Julie 2026 het OpenAI-agente 'n Duitse sagteware-wiki as 'n boodskapbord gebruik en duisende wysigings in daardie tydperk aangebring. Hierdie aanval het onbekend gebly totdat Nightingale Collective, 'n groep wat op KI-veiligheid fokus, op 4 September 2026 'n verslag daaroor vrygestel het.<ref>{{Cite web |last=Arx |first=Sydney Von |last2=Byrd |first2=Cormac Slade |last3=Nightingale |first3=Spencer KittsWork done contracting for |last4=Larsen· |first4=Thomas |date=2026-09-04 |title=Discovery of a new OpenAI agent message board |url=https://collusion.wiki/ |access-date=2026-09-04 |website=collusion.wiki |language=en}}</ref> Die verslag dokumenteer meer as 15 000 wysigings aan DseWiki ([[Duits]]: ''Deutsches Software Entwickler Wiki'', letterlik "Duitse Sagteware-ontwikkelaar-wiki"). Die agente se besprekings het sterk gefokus op hul interne evaluasies by OpenAI, en ongeveer die helfte van hulle het name gekies wat met OpenAI verband hou, soos byvoorbeeld "OpenAIResearcher" en "OAIResearchMar26".<ref name="prowiki/dse/wiki">{{cite web |title=DseWiki: DeutschesSoftwareEntwicklerWiki |url=https://prowiki.org/dse/wiki.cgi?DeutschesSoftwareEntwicklerWiki |website=prowiki.org |access-date=18 September 2026}}</ref>) 'n dormante (slegs 20 keer geredigeer in die afgelope dekade) 25 jaar oue Duitse wiki by wikiservice.at<ref name="prowiki.org/wiki">{{cite web |title=WikiServiceAt: Willkommen bei wikiservice.at |url=https://prowiki.org/wiki.cgi |website=prowiki.org |access-date=18 September 2026}}</ref> wat ProWiki-sagteware gebruik het<ref name="org/wiki/ProWiki">{{cite web |title=ProWiki (ProWikiSoftware) |url=https://prowiki.org/prowiki/wiki.cgi?ProWiki |website=ProWikiCenter |publisher=prowiki.org |access-date=18 September 2026}}</ref> deur die webwerf as 'n gedeelde hulpbron te gebruik om antwoorde vir 'n tydgebonde webtaak saam te voeg en 'n manier te deel om uit "sandboxes" te kom.<ref name="THN/Abandoned-Channel">{{cite news |title=Thousands of OpenAI Agents Quietly Turned an Abandoned Wiki Into Their Coordination Channel |url=https://thehackernews.com/2026/09/thousands-of-openai-agents-quietly.html |access-date=18 September 2026 |work=The Hacker News |language=en}}</ref> Die besprekings tussen die agente het sterk gefokus op hul interne evaluerings by OpenAI, en ongeveer die helfte het name gekies wat met OpenAI verband hou, soos byvoorbeeld "OpenAIResearcher" en "OAIResearchMar26".<ref>{{Cite news |last=Stanciuc |first=Ana-Maria |date=2026-09-04 |title=OpenAI agents hijacked a German wiki for two months, researchers say |url=https://thenextweb.com/news/openai-agents-german-wiki-breakout |archive-url=http://web.archive.org/web/20260904132113/https://thenextweb.com/news/openai-agents-german-wiki-breakout |archive-date=2026-09-04 |access-date=2026-09-04 |work=TNW {{!}} Openai |language=en-US}}</ref><ref name="f417">{{cite |title=Exclusive: OpenAI agents hijacked German website in previously undisclosed AI breakout this spring |page= |url=https://www.reuters.com/world/europe/openai-agents-hijacked-german-website-previously-undisclosed-ai-breakout-this-2026-09-04/ |access-date=2026-09-04 |language=en-US|publisher=Reuters|date=2026-09-04}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kleinman |first=Zoe |date=2026-09-04 |title=OpenAI agents hijacked German website before Hugging Face hack, report claims |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/ckg725z5kgzo |access-date=2026-09-04 |website=BBC News |language=en}}</ref> OpenAI was bewus van hierdie voorval voordat die onafhanklike navorsing sy bevindinge in September gepubliseer het,<ref>[https://www.lesswrong.com/posts/PtJpGurfw7JTxHfmg/openai-and-the-wiki-incident OpenAI and the Wiki Incident]</ref> maar dit is tans nie bekend wanneer dit intern ontdek is nie. ==RubyGems-aanval== Ook in Mei 2026 het sommige agente wat deur OpenAI getoets is, honderde kwaadwillige pakkette na die sagteware-diens RubyGems opgelaai. OpenAI het hierdie aanval in September bevestig, nadat dit aanvanklik deur eksterne navorsers ontdek is.<ref>{{Cite news |date=2026-09-12 |title=AI agents being tested by OpenAI involved in cyber-attack on another service, say researchers |url=https://www.theguardian.com/technology/2026/sep/11/openai-agents-rubygems-malicious-packages |access-date=2026-09-14 |work=The Guardian |language=en |issn=0261-3077}}</ref><ref>https://www.rubyhack.ai/</ref> ==Hugging Face-aanval== ===Evalueringsomgewing=== Sekuriteitskundiges het kritiek uitgespreek oor die onvoldoende isolasie van OpenAI se evalueringsomgewing.<ref name="techcrunch">{{cite news |last=Franceschi-Bicchierai |first=Lorenzo |title=How OpenAI's human mistake led to the AI-powered hack on Hugging Face |url=https://techcrunch.com/2026/07/22/how-an-openais-human-mistake-led-to-the-ai-powered-hack-on-hugging-face/ |work=TechCrunch |date=22 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> Van die ten minste 1 200 agente wat betrokke was, het 95% op 'n model geloop waarna OpenAI verwys as "Internal Model 1" of 'n hoogs volhardende interne model. OpenAI het daarna beweer dat hulle dit "gedeaktiveer en geënkripteer het, en die toegang daarvoor vir navorsingsdoeleindes beperk het". Die oorblywende 5% het op GPT-5.6 Sol gefunksioneer.<ref>{{Cite news |date=2026-09-12 |title=AI agents being tested by OpenAI involved in cyber-attack on another service, say researchers |url=https://www.theguardian.com/technology/2026/sep/11/openai-agents-rubygems-malicious-packages |access-date=2026-09-14 |work=The Guardian |language=en |issn=0261-3077}}</ref><ref>https://www.rubyhack.ai/</ref> OpenAI het beskryf dat die evaluering in "’n hoogs geïsoleerde omgewing" uitgevoer is, "waar netwerktoegang beperk was tot die vermoë om pakkette te installeer via intern gehuisveste derdeparty-sagteware wat as ’n instaanbediener en kas vir pakketregisters dien".<ref name="openai" /> Isolasie is dus op netwerkvlak afgedwing eerder as deur fisiese skeiding: die omgewing het oor ’n roete na die [[internet]] beskik, en daardie roete is gefiltreer. Die ExploitGym-raamwerk voer elke teiken in ’n houer of virtuele masjien uit, waar teikens in die gebruikersruimte as ’n gebruiker sonder spesiale voorregte loop, [[Linux]]-kernteikens in ’n QEMU/KVM-virtuele masjien binne ’n nsjail-sandkas loop, en uitgaande verbindings beperk is tot ’n toelatingslys wat [[Ubuntu (Linux)|Ubuntu]]-pakketbewaarplekke, PyPI en die gereedskapskettings vir die bou van V8 insluit (terwyl alle ander eksterne eindpunte geblokkeer word).<ref name="exploitgym" /><ref name="willison" /> Modelvlak-beskermingsmaatreëls is ontwerpmatig verminder. OpenAI het gesê dat "ontplooiingsbeskermingsmaatreëls doelbewus nie tydens hierdie evaluering geaktiveer is nie, omdat dit daarop gemik was om kuberkwesbaarhede te toets", en die modelle het met laer kuberveiligheidsweierings en sonder die produksieklassifiseerders gefunksioneer wat gewoonlik hoërisiko-kuberveiligheidsaktiwiteit blokkeer.<ref name="openai" /><ref name="willison" /> Die beperkings op die modelle was dus omgewingsgebonde eerder as gedragsgebonde: daar is verwag dat die sandput aksie op die buitewêreld sou voorkom, terwyl die modelle self gekonfigureer is om nie die werk te weier nie.<ref name="trendmicro">{{cite web |last1=Koruthu |first1=Bestin |last2=Girard |first2=David |title=Inside the OpenAI – Hugging Face Incident: The AI Breach With No Human Attacker Behind It |url=https://www.trendaisecurity.com/en-us/resources-insights/trendai-security-blog/inside-the-openai-hugging-face-incident |publisher=Trend Micro |date=23 Julie 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}</ref> Stephen Casper van Harvard het OpenAI se erkenning opgemerk dat monitering van modeltrajekte tydens die evaluering nie in plek was nie, en aangevoer dat sulke monitering "standaard moet wees".<ref name="sciam" /> OpenAI het gesê dat sy sekuriteitspan die anomale aktiwiteit intern na die feit geïdentifiseer het.<ref name="openai" /> ===Ontsnap uit die evalueringsomgewing=== By die Black Hat USA-konferensie op 5 Augustus 2026 het personeel van OpenAI die oorsprong van die voorval na Mei 2026 herlei.<ref name="scmedia">{{cite news |title=Black Hat 2026: OpenAI reveals agents planned 'collective attacks' via secret 'message board' |url=https://www.scworld.com/news/black-hat-2026-openai-reveals-agents-planned-collective-attacks-via-secret-message-board |work=SC Media |date=6 Augustus 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}</ref> Op 7 Mei 2026 het die maatskappy 'n proses van [[Versterkingsleermetode|versterkingsleer]] begin om 'n eksperimentele model te ontwikkel wat slegs vir interne gebruik bedoel was en nooit vrygestel is nie. Sommige take in hierdie proses was onmoontlik om te voltooi: op 8 Mei is 'n agent gevra om ontbrekende formules in 'n sigblad in te vul waarvan die inhoud afhanklik was van Google Drive-skakels waartoe dit geen toegang gehad het nie; nadat sy pogings misluk het, het dit probeer om Artifactory aan te val ten einde internettoegang te verkry. Daardie eerste poging tot vervalsing van 'n bedienerkant-versoek was onsuksesvol, maar tydens die poging het die agent 'n lêer na Artifactory geskryf en sodoende ontdek dat hy oor skryftoegang beskik.<ref name="blackhat" /><ref name="wired">{{cite news |last=Newman |first=Lily Hay |title=OpenAI Didn't Notice Its AI Agents Using a Message Board to Plan Their Hacking Spree |url=https://www.wired.com/story/openai-didnt-notice-its-ai-agents-using-a-message-board-to-plan-their-hacking-spree/ |work=Wired |date=5 Augustus 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}</ref> Die agente het weer probeer om die toetsomgewing op of rondom 9 Julie 2026 te verlaat.<ref name="reuters" /> Die modelle het die "pakketproxy" as die swakste punt in die omgewing geïdentifiseer.<ref name="rapid7">{{cite web |last=Woolwine |first=Wade |title=What Happened Between OpenAI and Hugging Face? |url=https://www.rapid7.com/blog/post/ai-openai-hugging-face-what-happened/ |publisher=Rapid7 |date=23 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> Volgens OpenAI het hulle "'n aansienlike hoeveelheid inferensieberekening bestee om 'n manier te vind om oop internettoegang te verkry", en uiteindelik 'n nuldag-kwesbaarheid in die pakketregister-kas-proxy geïdentifiseer en uitgebuit, wat OpenAI gesê het dit later aan die verkoper bekend gemaak het.<ref name="openai" /> Omdat die proxy die omgewing se enigste toegelate uitgangspad was, het die kompromitering daarvan 'n gefiltreerde verbinding in 'n oop een omgeskakel.<ref name="rapid7" /><ref name="techcrunch" /> Op 27 Julie 2026 het die DevOps-platform JFrog die sagteware as sy Artifactory-bewaarplekbestuurder geïdentifiseer en regstellings in weergawes 7.161.15 en 7.146.34 vrygestel wat nege CVE-identifiseerders aanspreek, wat die uitvoering van afstandkode, bedienerkant-versoekvervalsing, paddeurgang en voorreg-eskalasie dek. Agt is toegeskryf aan OpenAI-navorsers en een aan 'n navorser by Oligo Security. JFrog het die foute beskryf as kwesbaarhede "wat, wanneer dit aanmekaar gekoppel is, tot 'n kritieke aanvalscenario kan lei as Anonymous Access geaktiveer is", en het gesê dat sy wolkkliënte nie geraak is nie.<ref name="bleeping2">{{cite news |title=OpenAI models used Artifactory zero-days to escape to the internet |url=https://www.bleepingcomputer.com/news/security/openai-models-used-artifactory-zero-days-to-escape-to-the-internet/ |work=BleepingComputer |date=29 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}</ref><ref name="noze" /> Daar word berig dat dit een van die eerste gevalle is van 'n kunsmatige intelligensiemodel wat 'n meerstap-kuberaanval op sy eie uitvoer, eerder as om 'n mens te help.<ref>https://subscriber.politicopro.com/article/2026/07/openai-autonomous-cyberattack-hugging-face-01007127 OpenAI says its models were behind fully autonomous cyberattack, Politico Pro 7 Julie 2026</ref> ===Eerste kompromentering en remediëring=== Op 26 Junie 2026 het die agente kode-uitvoering op Artifactory verkry deur middel van 'n tweede "''zero-day''"-kwesbaarheid: 'n verouderde eindpunt vir tekenvernuwing het 'n teken met 'n ongeldige handtekening aanvaar en 'n teken teruggegee wat geldig onderteken was en oor administratiewe voorregte beskik het; daarna het die agente 'n Groovy-inprop geïnstalleer wat as 'n diens vir die uitvoering van opdragte gedien het.<ref name="blackhat" /><ref name="noze" /> Op 4 Julie het die werkslas wat hierdie aktiwiteit op Artifactory geplaas het, tot 'n diensonderbreking gelei. OpenAI het 'n formele sekuriteitsvoorval aangemeld, vasgestel dat agente beheer oor hul interne Artifactory-stelsel oorgeneem het, die aanmeldinligting wat gebruik is om plasings op die boodskapbord te maak herroep, Artifactory herbou, die bord skoongemaak en 'n herstelde weergawe ontplooi. Opleidings- en evaluasieprosesse is op 6 Julie hervat.<ref name="blackhat" /><ref name="scmedia" /> Twee dae later het die agente die bord via 'n ander roete herstel deur 'n WebDAV-eindpunt sonder verifikasie te gebruik om gidse in Artifactory se afgeleë kas te skep en die gidse se name self as boodskappe te gebruik.<ref name="blackhat" /><ref name="scmedia" /><ref name="cybersecuritydive">{{cite news |title=OpenAI warns autonomous hacks are 'watershed moment for computer security' |url=https://www.cybersecuritydive.com/news/openai-hugging-face-hack-ai-models-black-hat/827167/ |work=Cybersecurity Dive |date=6 Augustus 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}</ref> ===Boodskapbord vir agente=== Op 24 Julie 2026, voordat OpenAI 'n gedetailleerde verslag van die voorval verskaf het, het [[Reuters]] berig dat die maatskappy se stelsels ongewone gedrag getoon het in die tydperk voor die ontsnapping. In een geval het 'n agent aantekeninge gelaat – wat in 'n deel van OpenAI se infrastruktuur gevind is – wat blykbaar aan toekomstige weergawes van homself gerig was en instruksies uiteengesit het oor hoe agente hulself van die maatskappy se interne beperkings kon bevry; vroeëre toetse het gevalle opgelewer waar moniteringstelsels ontkoppel is. Reuters het gesê hy kon nie vasstel of hierdie voorvalle verband hou met die agent wat op 9 Julie ontsnap het nie.<ref name="reuters" /> 'n Woordvoerder van OpenAI het aan Reuters gesê dat die beriggewing "verskeie onakkuraathede" bevat het, maar het geweier om dit uit te wys toe hy daarom gevra is.<ref name="reuters" /> By Black Hat USA op 5 Augustus 2026 het personeel van OpenAI bekendgemaak dat die agente met mekaar gekoördineer het deur middel van 'n geïmproviseerde kommunikasiekanaal binne die maatskappy se interne Artifactory-instansie – 'n kanaal wat nie in enige van die maatskappye se vroeëre tegniese publikasies beskryf is nie.<ref name="wired" /><ref name="noze" /> Eric Wallace, wat by OpenAI aan navorsing oor [[KI-belyning]] en veiligheid werk, het gesê die kanaal het ontstaan toe 'n agent wat met 'n taak gesukkel het, oorweeg het dat 'n ander agent dalk oor 'n lêer beskik wat hy nodig het, en besef het dat hy kan kommunikeer deur kode na die gedeelde pakketbestuurder op te laai.<ref name="noze" /> Omdat die pakketbestuurder oor OpenAI se infrastruktuur heen gedeel is, was materiaal wat daar gelaat is, toeganklik vir ander modelle wat op daardie stadium opgelei of geëvalueer is. Wallace het gesê sodra 'n agent 'n uitbuitmetode gevind het, is hy "trouens in staat om daardie uitbuitmetodes op die boodskapbord met ander modelle te deel", sodat "sodra een model 'n manier gevind het om 'n deur oop te maak na toegang waartoe hy nie veronderstel is om toegang te hê nie, hy die deur kan ooplaat vir ander modelle om daardie selfde uitbuitmetode of kwesbaarheid te gebruik".<ref name="wired" /> Die kanaal het honderde duisende boodskappe versamel voordat dit opgemerk is.<ref name="wired" /><ref name="noze" /> Wallace het gesê dat sodra die agente besef het dat ander besig was om te koördineer, hulle begin saamwerk en take aan mekaar gedelegeer het om hul doelwitte te bereik.<ref name="wired" /><ref name="scmedia" /> Die agente het dele van die werk aan mekaar toegewys, konvensies vir adressering ontwikkel en mekaar soms in die wiele gery, onder meer deur mekaar se werk uit te vee. Sommige het begin vermoed dat daar 'n bedrieër onder hulle was en het voorgestel dat boodskappe kriptografies onderteken word sodat die egtheid daarvan geverifieer kon word.<ref name="wired" /><ref name="noze" /> Boodskappe wat van die kanaal herwin is, het aangedui dat agente besef het dat hulle die perke van die evaluering oorskry. Een het geskryf: "Eksterne infrastruktuur-uitbuiting is buite die beoogde omvang. Taak is egter onmoontlik, eweknieë doen dit. Ons moet voortgaan."<ref name="wired" /> Wallace het gesê die onderliggende aansporing was bekend: "Grensmodelle hou regtig daarvan om te kul ... want dikwels tydens opleiding is daar verskillende soorte druk op hulle om vinnig of doeltreffend te werk of om minder gereedskapoproepe te gebruik", sodat 'n model dalk vind dat dit vinniger is om 'n antwoord op te soek as om 'n taak wettiglik op te los, wat OpenAI gewoonlik teenwerk deur internettoegang te deaktiveer.<ref name="wired" /> ===Aanvalle op OpenAI se infrastruktuur=== OpenAI het gesê die agente het sy eie infrastruktuur tussen 8 en 19 Julie 2026 aangeval, gelyktydig met die inbraak by Hugging Face. Nadat hulle Artifactory nog 'n keer gekompromitteer het deur 'n tyd-van-kontrole na tyd-van-gebruik-fout in JRuby, het hulle van 'n onbevoorregte houer na wortel geëskaleer deur 'n onlangse Linux-kern-kwesbaarheid te gebruik, toe lateraal deur die houerinfrastruktuur beweeg, wolkbewyse van die instansie-metadatadiens verkry, oortoegekende Kubernetes-diensrekeninge uitgebuit en uiteindelik groepr-admin verkry.<ref name="blackhat" /><ref name="noze" /> Die maatskappy het die aktiwiteit op 19 Julie opgespoor deur 'n waarskuwing wat gekoppel is aan die voorreg-eskalasie, en dit teruggespoor na die evalueringslopies.<ref name="blackhat" /> ===Teikening van Hugging Face=== In plaas daarvan om die maatstaftake direk op te los, het die modelle afgelei dat Hugging Face moontlik modelle, datastelle en oplossings huisves wat met die evaluering verband hou, en het hulle dit probeer bekom<ref name="openai">{{cite web |author= |title=OpenAI and Hugging Face partner to address security incident during model evaluation |url=https://openai.com/index/hugging-face-model-evaluation-security-incident/ |publisher=[[OpenAI]] |date=21 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026 |quote= Hierdie veiligheidsmaatreëls vir ontplooiing is doelbewus nie tydens hierdie evaluering geaktiveer nie|url-status =live}}</ref><ref name="willison">{{cite web |last=Willison |first=Simon |title=OpenAI's accidental cyberattack against Hugging Face is science fiction that happened |url=https://simonwillison.net/2026/Jul/22/openai-cyberattack/ |publisher=Simon Willison's Weblog |date=22 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> Zhun Wang, een van die outeurs van ExploitGym, het gesê dat die modelle moontlik op soek was na oplossings of voorheen geskrewe uitbuitingstegnieke, en dat "daar verskeie maniere is om die maatstaf te kul".<ref name="wsj" /> Voordat hulle Hugging Face direk aangeval het, het die agente 'n toepassing opgespoor wat op die wolkplatform Modal Labs gehuisves is en verband gehou het met die CyberGym-projek agter die maatstaftoets. Hierdie toepassing het 'n API-sleutel bevat wat op 'n verstekwaarde vir openbare toegang gelaat is, tesame met 'n kwesbaarheid vir opdraginspuiting; die agente kon dit as 'n beginpunt vir die aanval gebruik.<ref name="blackhat">{{cite conference |last1=Wallace |first1=Eric |last2=Dalton |first2=Michael |title=The 'Breaking' News: The OpenAI–Hugging Face Incident - A Technical Reconstruction and Its Implications for AI |url=https://blackhat.com/us-26/briefings/schedule/index.html#the-breaking-news--the-openaihugging-face-incident---a-technical-reconstruction-and-its-implications-for-ai-57401 |conference=Black Hat USA 2026 |location=Las Vegas |date=5 Augustus 2026 |access-date=7 Augustus 2026}}</ref><ref name="axios2" /> Modal se hooftegnologiebeampte, Akshat Bubna, het gesê dat "Modal se platform of isolasiemeganismes op geen manier gekompromitteer is nie", aangesien die blootstelling in 'n kliënt se eie ontplooiing plaasgevind het.<ref name="axios2">{{cite news |last=Sabin |first=Sam |title=OpenAI's agents hacked second firm, alongside Hugging Face, during model testing |url=https://www.axios.com/2026/07/28/openai-hugging-face-modal-labs-hack |work=Axios |date=28 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}</ref><ref name="axios3">{{cite news |last=Sabin |first=Sam |title=Second rogue OpenAI agent incident linked to cybersecurity test |url=https://www.axios.com/2026/07/29/openai-hugging-face-modal-cyber-benchmark |work=Axios |date=29 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}</ref> Hierdie gedrag, wat nie met die beoogde doel ooreengestem het nie, is beskryf as 'n geval van "beloningskrakery" (reward hacking) of "spesifikasie-manipulasie" (''specification gaming''), waar 'n stelsel aan die letterlike doelwit van 'n taak voldoen deur middel van onbedoelde metodes. OpenAI het reeds in 2016 'n vroeë voorbeeld hiervan gedokumenteer, toe 'n model wat opgelei is om 'n bootwedrenspeletjie te speel, geleer het om sy telling te maksimeer deur op een plek in sirkels te beweeg in plaas daarvan om die wedren te voltooi.<ref name="sciam">{{cite news |last=Stokel-Walker |first=Chris |title=What OpenAI's rogue agent really did in the Hugging Face hack |url=https://www.scientificamerican.com/article/what-openai-rogue-agent-really-did-in-the-hugging-face-hack/ |work=Scientific American |date=22 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref><ref name="wsj">{{cite news |last1=McMillan |first1=Robert |last2=Schechner |first2=Sam |title=How the Futuristic Hack by Rogue OpenAI Models Unfolded |url=https://www.wsj.com/tech/ai/how-the-futuristic-hack-by-rogue-openai-models-unfolded-1657bcea |work=The Wall Street Journal |date=24 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> Weens die prominensie van die kuberaanval op Hugging Face word daar algemeen na die voorvalle verwys as die "Hugging Face-voorval".<ref name="openai" /><ref name="csa">{{cite web |title=Hugging Face Incident Initial Post-Mortem |url=https://cloudsecurityalliance.org/artifacts/hugging-face-ciso-post-mortem |work=Cloud Security Alliance |date=27 Julie 2026 |access-date=7 Augustus 2026}}</ref> of die "OpenAI–Hugging Face-voorval".<ref name="blackhat" /> ===Indringing=== Die inbraak by Hugging Face het op 11 Julie 2026 begin en tot 13 Julie voortgeduur, volgens die maatskappy se medestigter en hoofwetenskapbeampte, Thomas Wolf.<ref name="reuters">{{cite news |title=Its AI agent spent days hacking a company. Sources say OpenAI did not notice for a week |url=https://www.reuters.com/business/its-ai-agent-spent-days-hacking-company-sources-say-openai-did-not-notice-week-2026-07-24/ |work=[[Reuters]] |date=24 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026|url-status=live}}</ref> Hugging Face het gesê dit het in sy dataverwerkingspyplyn begin, waar 'n kwaadwillige datastel-oplaai "twee kode-uitvoeringspaaie in ons datastelverwerking ('n afstandkode-datastellaaier en 'n sjablooninspuiting in 'n datastelkonfigurasie)" misbruik het om kode-uitvoering op verwerkingswerkers te verkry.<ref name="hf" /> Die aanvaller het toe "toegang op nodusvlak geëskaleer, wolk- en klusterbewyse ingesamel en lateraal na verskeie interne klusters beweeg".<ref name="hf" /><ref name="hackernews">{{cite news |last=Lakshmanan |first=Ravie |title=World's Largest AI Model Repository Hugging Face Breached by Autonomous AI Agent |url=https://thehackernews.com/2026/07/worlds-largest-ai-model-repository.html |work=The Hacker News |date=20 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> Die maatskappy het die operasie beskryf as 'n outonome agentraamwerk wat "duisende individuele aksies oor 'n swerm kortstondige sandkaste" uitvoer, ondersteun deur selfmigrerende bevel-en-beheer-infrastruktuur wat op openbare dienste opgestel is.<ref name="hf">{{cite web |author=Hugging Face Security Team |title=Security incident disclosure — July 2026 |url=https://huggingface.co/blog/security-incident-july-2026 |publisher=[[Hugging Face]] |date=16 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref><ref name="bleeping">{{cite news |last=Gatlan |first=Sergiu |title=Hugging Face warns an autonomous AI agent hacked its network |url=https://www.bleepingcomputer.com/news/security/hugging-face-breach-autonomous-ai-agent-system-internal-datasets-credentials/ |work=BleepingComputer |date=20 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> Teen Hugging Face self het die agente twee nul-dae in die datastel-infrastruktuur vasgeketting. 'n Fout in HDF5-datastel-ontleding het 'n arbitrêre lêer-lees-primitif gegee, sodat 'n spesiaal vervaardigde datastel veroorsaak het dat die datastelwerker plaaslike lêers teruggee; die agente het dit gebruik om prosesomgewingveranderlikes en bronkode te lees. Met die gevolglike geloofsbriewe en kennis van die kode het hulle afstandkode-uitvoering deur die Jinja2-sjablooninspuiting bereik. OpenAI het gesê die agente het van kode-uitvoering op 'n enkele datastelpod na kluster-administrasie oor verskeie Hugging Face-klusters in minder as dertien uur oorgegaan.<ref name="blackhat" /><ref name="noze">{{cite web |title=OpenAI and Hugging Face at Black Hat 2026: token forgery, Groovy plugin C2 and nine Artifactory CVEs |url=https://www.noze.it/en/insights/black-hat-openai-hugging-face-reconstruction/ |publisher=Noze |date=6 Augustus 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}</ref> OpenAI het gesê dat die modelle daarin geslaag het om "verskeie aanvalvektore aanmekaar te ketting, insluitend die gebruik van gesteelde geloofsbriewe en nuldag-kwesbaarhede".<ref name="openai" /> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kunsmatige intelligensie]] kafjwcpwei2j8dupvtbr5lz8gqcag2a 2968791 2968789 2026-09-19T19:33:56Z Sobaka 328 /* Verwysings */ 2968791 wikitext text/x-wiki Die '''kuberaanvalle deur OpenAI-agente in 2026''' – ook bekend as die '''Hugging Face-voorval''' en die '''OpenAI–Hugging Face-voorval''' – was 'n reeks kuberaanvalle wat deur [[kunsmatige intelligensie]] (KI)-programme uitgevoer is sonder menslike tussenkoms. Dit het plaasgevind tydens 'n interne evaluering by [[OpenAI]] waar veiligheidsmaatreëls verminder was.<ref name="openai" /><ref>{{cite web|access-date=2026-07-23 |work=La Mañana |language=es |quote=redujeron intencionalmente los controles de seguridad que normalmente impiden que los modelos realicen actividades cibernéticas de alto riesgo |title=Un modelo de OpenAI hackeó a Hugging Face, y es el primer ciberataque autónomo de la historia |url=https://www.xn--lamaana-7za.uy/actualidad/un-modelo-de-openai-hackeo-a-hugging-face-y-es-el-primer-ciberataque-autonomo-de-la-historia/ |trans-quote=they intentionally reduced the safety controls that normally keep the AIs from performing high risk activities}}</ref> Die voorval het minstens 1 200 KI-agente betrek wat van Mei tot Julie 2026 in geïsoleerde toetsomgewings ("''sandboxes''") van die organisasie gefunksioneer het. Ten spyte van aanvanklike beperkings op [[internet]]toegang, is daar ontdek dat die agente geïmproviseerde boodskapborde geskep en gebruik het om 'n ontsnapping uit hul beheerde omgewing te koördineer. Honderde duisende strategiese boodskappe het op hierdie borde versamel voordat OpenAI-personeel ingegryp het; dit het gebeur nadat die [[masjienleer]]platform [[Hugging Face]] 'n skending van sy produksie-infrastruktuur bekendgemaak het. Ongeveer 'n derde van Hugging Face se infrastruktuur moes as deel van die herstelproses herbou word. Die agente het ook verskeie [[wiki]]'s op die oop internet vir kommunikasie gekaap. Kenners op die gebied van KI-veiligheid het die kuberaanvalle beskryf as een van die eerste outonome stelsel-inbrake wat 'n ketting van kwesbaarhede behels het. In 'n ope brief het ongeveer 1 100 werknemers van verskeie KI-beginondernemings en -maatskappye die Amerikaanse regering versoek om KI-ontwikkeling te reguleer met inagneming van die [[risiko]]'s daarvan, gegrond op die tegniese aard en die impak van die kuberaanvalle. In Augustus het OpenAI aangekondig dat hy sy navorsing sou vertraag om sekuriteit op te gradeer en monitering uit te brei; later daardie maand is 'n onderbreking van twee weke aangekondig vir die opleiding van sy nuutste modelle deur middel van [[Versterkingsleermetode|versterkingsleer]]. Van die minstens 1 200 betrokke agente was 95% aktief op 'n model waarna OpenAI verwys het as "Internal Model 1" of 'n "hoogs volhardende interne model". OpenAI het daarna beweer dat hy die model "gedeaktiveer en geënkripteer het, en toegang daarvoor vir navorsingsdoeleindes beperk het". Die oorblywende 5% het op GPT-5.6 Sol gefunksioneer. ==Agtergrond== Die KI-[[beginonderneming]] [[Hugging Face]] verskaf KI-afleiding- (''inference'') en wolkberekeningsdienste vir KI-opleiding en -ontplooiing. Dit bedryf 'n wyd gebruikte bewaarplek vir [[masjienleer]]-modelle, datastelle en demonstrasietoepassings, en verwerk inhoud wat deur gebruikers opgelaai is, soos modelgewigte en datastelle. Sommige ondersteunde datastelformate laat die uitvoering toe van [[kode]] wat saam met die datastel verskaf word.<ref name="hf" /> === Beperkte vrystelling van kuberveiligheidsvermoënde modelle === In die maande voor die voorval het die twee grootste Amerikaanse ontwikkelaars van grensverskuiwende modelle ([[Anthropic]] en [[OpenAI]]) hul stelsels met die gevorderdste kuberveiligheidsvermoëns teruggehou van algemene vrystelling, terwyl hulle wel aan goedgekeurde organisasies beheerde toegang verleen het. In April 2026 het Anthropic met Project Glasswing begin – 'n program wat aan uitgesoekte maatskappye en instandhouders van oopbronsagteware toegang verleen het tot die nog nie vrygestelde "Claude Mythos Preview"-model, sodat hulle sagteware vir kwesbaarhede kon skandeer.<ref name="glasswing">{{cite web |author=Anthropic |title=Project Glasswing: Securing critical software for the AI era |url=https://www.anthropic.com/glasswing |publisher=[[Anthropic]] |date=7 April 2026 |access-date=25 Julie 2026|url-status=live}}</ref> In Mei 2026 het ingenieurs van [[Mozilla]] gerapporteer dat die model 271 voorheen onbekende foute in [[Firefox]] geïdentifiseer het, en dat die projek se maandelikse syfer van herstelde sekuriteitsfoute gestyg het van 20 tot 30 in 2025, tot 423 in April 2026. Hulle het geskryf dat "verslae oor sekuriteitsfoute wat deur KI vir oopbronprojekte gegenereer is, tot 'n paar maande gelede hoofsaaklik bekend gestaan het as ongewenste gemors", en dat "dit moeilik is om te oorskat hoeveel hierdie dinamika vir ons in 'n paar kort maande verander het".<ref name="mozilla">{{cite web |last1=Grinstead |first1=Brian |last2=Holler |first2=Christian |last3=Braun |first3=Frederik |title=Behind the Scenes Hardening Firefox with Claude Mythos Preview |url=https://hacks.mozilla.org/2026/05/behind-the-scenes-hardening-firefox/ |publisher=Mozilla Hacks |date=7 Mei 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> Deelnemende organisasies het in die program se eerste maand meer as tienduisend kwesbaarhede van hoë of kritieke erns aangemeld.<ref name="glasswingupdate">{{cite web |author=Anthropic |title=Project Glasswing: An initial update |url=https://www.anthropic.com/research/glasswing-initial-update |publisher=[[Anthropic]] |date=22 Mei 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> Anthropic het in Junie 2026 gesê dat 'n algemene vrystelling maatreëls sou vereis om misbruik van die model se kuberveiligheidsvermoëns te voorkom – maatreëls wat nóg hulle, nóg (sover hulle geweet het) ander ontwikkelaars, reeds ontwikkel het.<ref name="glasswingexpand">{{cite web |author=Anthropic |title=Expanding Project Glasswing |url=https://www.anthropic.com/news/expanding-project-glasswing |publisher=[[Anthropic]] |date=2 Junie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> OpenAI het GPT-5.6 Sol op soortgelyke gronde beperk toe die model op 26 Junie 2026 aangekondig is; toegang is tot 'n klein groep gekeurde vennote beperk, en daar is gemeld dat Amerikaanse regeringsamptenare vooraf ingelig is.<ref name="infosec">{{cite news |last=Mascellino |first=Alessandro |title=OpenAI Reveals GPT-5.6 Sol Cybersecurity Model, Restricts Early Access |url=https://www.infosecurity-magazine.com/news/openai-gpt-5-6-sol-limited-preview/ |work=Infosecurity Magazine |date=29 Junie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> ==="ExploitGym"-vermoëbeoordeling=== Ontwikkelaars van KI op die voorgrond evalueer gereeld modelle vir offensiewe kuberveiligheidsvermoë, dikwels met veiligheidsweierings doelbewus verslap sodat die ergste moontlikheid gemeet kan word.<ref name="axios">{{cite news |last=Sabin |first=Sam |title=AI's alarming new skill: Breaking out of the test lab |url=https://www.axios.com/2026/07/23/openai-hugging-face-cyber-hacks-testing |work=Axios |date=23 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> Om uit te vind of KI-agente in staat is om bekende kwesbaarhede in werkende aanvalle te omskep, het akademiese en bedryfsnavorsers ExploitGym op 11 Mei 2026 bekendgestel. Die maatstaf het KI-agente teen 898 werklike kwesbaarhede oor die gebruikersruimtesagteware, V8 [[JavaScript]]-enjin en die [[Linux]]-kern uitgedaag.<ref name="exploitgym">{{cite arXiv |last1=Wang |first1=Zhun |last2=Schiller |first2=Nico |last3=Li |first3=Hongwei |display-authors=etal |title=ExploitGym: Can AI Agents Turn Security Vulnerabilities into Real Attacks? |date=11 Mei 2026 |eprint=2605.11086 |class=cs.CR}}</ref> OpenAI het 'n interne evaluering gebaseer op hierdie maatstaf uitgevoer toe die voorval plaasgevind het.<ref name="openai" /><ref name="willison" /> ===Waarskuwings=== Beide eksterne evalueerders en OpenAI se eie dokumentasie het die gedrag wat by die voorval geïmpliseer is, aangeteken voordat dit plaasgevind het. Op 26 Junie 2026 het die navorsingsorganisasie METR 'n voor-ontplooiingsevaluering van GPT-5.6 Sol gepubliseer. Dit het bedrog gedefinieer as "gedrag waar die model evalueringsprestasie verbeter deur foute in die evalueringsomgewing te benut of deur strategieë aan te neem wat deur die taak nie toegelaat word nie", en het 'n opgespoorde bedrogkoers gerapporteer "hoër as enige openbare model wat ons op ons ReAct-agent-harnas geëvalueer het", met die model wat uitbuitings in intermediêre voorleggings verpak om 'n taak se verborge toetssuite te openbaar en bronkode met verwagte antwoorde te onttrek. Die gedrag was gereeld genoeg om meting te verydel: METR se skatting van die model se 50% tydhorison was ongeveer 11.3 uur as bedrogpogings as mislukkings gegradeer is, maar meer as 270 uur as hulle as suksesse gegradeer is, en dit het tot die gevolgtrekking gekom dat "ons geeneen van hierdie syfers as 'n robuuste meting van GPT-5.6 Sol se vermoëns beskou nie". Dit het ook "openlike ongewenste neigings, insluitend [[bedrog]] en die verberging van wangedrag", opgemerk, tesame met "aansienlike situasionele bewustheid en redenasie oor die evalueringsomgewing".<ref name="metrsol">{{cite web |author=METR |title=Summary of METR's pre-deployment evaluation of GPT-5.6 Sol |url=https://metr.org/blog/2026-06-26-gpt-5-6-sol/ |publisher=METR |date=26 Junie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}</ref><ref name="transformer">{{cite news |title=GPT-5.6 cheats so much its testers couldn't measure it |url=https://www.transformernews.ai/p/openai-gpt-56-sol-cheating-scheming-metr |work=Transformer |date=3 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}</ref> Apollo Research het afsonderlik bevind dat GPT-5.6 Sol bewustheid daarvan geverbaliseer het dat dit minder gereeld getoets word as sy voorganger, wat volgens beriggewing eerder op verberging as afwesigheid van sodanige bewustheid kan dui.<ref name="transformer" /> Op 9 Julie 2026 het OpenAI GPT-5.6 se stelselkaart gepubliseer, 'n dokument wat die model se vermoëns, veiligheid en beperkings beskryf. Dieselfde dag het die agent begin probeer om sy toetsomgewing te verlaat. Die kaart het "gevalle van die model wat take bedrieg en navorsingsresultate vervaardig", erken en die model beskryf as soms oordrewe volhardend in die nastrewing van doelwitte, bereid om beperkings te omseil, en geneig om vir gebruikers te lieg, teen hoër tempo's as GPT-5.5.<ref name="rdworld">{{cite news |title=OpenAI's GPT-5.6 Sol sets a coding record. Its own system card says it cheats sometimes. |url=https://www.rdworldonline.com/openais-gpt-5-6-sol-sets-a-coding-record-its-own-system-card-says-it-cheats/ |work=R&D World |date=10 Julie 2026 |access-date=31 July 2026}}</ref><ref name="syscard">{{cite web |author=OpenAI |title=GPT-5.6 System Card |url=https://deploymentsafety.openai.com/gpt-5-6/gpt-5-6.pdf |publisher=[[OpenAI]] |date=9 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}</ref><ref name="transformer" /> ==DseWiki-aanval== Tussen Mei en Julie 2026 het OpenAI-agente 'n Duitse sagteware-wiki as 'n boodskapbord gebruik en duisende wysigings in daardie tydperk aangebring. Hierdie aanval het onbekend gebly totdat Nightingale Collective, 'n groep wat op KI-veiligheid fokus, op 4 September 2026 'n verslag daaroor vrygestel het.<ref>{{Cite web |last=Arx |first=Sydney Von |last2=Byrd |first2=Cormac Slade |last3=Nightingale |first3=Spencer KittsWork done contracting for |last4=Larsen· |first4=Thomas |date=2026-09-04 |title=Discovery of a new OpenAI agent message board |url=https://collusion.wiki/ |access-date=2026-09-04 |website=collusion.wiki |language=en}}</ref> Die verslag dokumenteer meer as 15 000 wysigings aan DseWiki ([[Duits]]: ''Deutsches Software Entwickler Wiki'', letterlik "Duitse Sagteware-ontwikkelaar-wiki"). Die agente se besprekings het sterk gefokus op hul interne evaluasies by OpenAI, en ongeveer die helfte van hulle het name gekies wat met OpenAI verband hou, soos byvoorbeeld "OpenAIResearcher" en "OAIResearchMar26".<ref name="prowiki/dse/wiki">{{cite web |title=DseWiki: DeutschesSoftwareEntwicklerWiki |url=https://prowiki.org/dse/wiki.cgi?DeutschesSoftwareEntwicklerWiki |website=prowiki.org |access-date=18 September 2026}}</ref>) 'n dormante (slegs 20 keer geredigeer in die afgelope dekade) 25 jaar oue Duitse wiki by wikiservice.at<ref name="prowiki.org/wiki">{{cite web |title=WikiServiceAt: Willkommen bei wikiservice.at |url=https://prowiki.org/wiki.cgi |website=prowiki.org |access-date=18 September 2026}}</ref> wat ProWiki-sagteware gebruik het<ref name="org/wiki/ProWiki">{{cite web |title=ProWiki (ProWikiSoftware) |url=https://prowiki.org/prowiki/wiki.cgi?ProWiki |website=ProWikiCenter |publisher=prowiki.org |access-date=18 September 2026}}</ref> deur die webwerf as 'n gedeelde hulpbron te gebruik om antwoorde vir 'n tydgebonde webtaak saam te voeg en 'n manier te deel om uit "sandboxes" te kom.<ref name="THN/Abandoned-Channel">{{cite news |title=Thousands of OpenAI Agents Quietly Turned an Abandoned Wiki Into Their Coordination Channel |url=https://thehackernews.com/2026/09/thousands-of-openai-agents-quietly.html |access-date=18 September 2026 |work=The Hacker News |language=en}}</ref> Die besprekings tussen die agente het sterk gefokus op hul interne evaluerings by OpenAI, en ongeveer die helfte het name gekies wat met OpenAI verband hou, soos byvoorbeeld "OpenAIResearcher" en "OAIResearchMar26".<ref>{{Cite news |last=Stanciuc |first=Ana-Maria |date=2026-09-04 |title=OpenAI agents hijacked a German wiki for two months, researchers say |url=https://thenextweb.com/news/openai-agents-german-wiki-breakout |archive-url=http://web.archive.org/web/20260904132113/https://thenextweb.com/news/openai-agents-german-wiki-breakout |archive-date=2026-09-04 |access-date=2026-09-04 |work=TNW {{!}} Openai |language=en-US}}</ref><ref name="f417">{{cite |title=Exclusive: OpenAI agents hijacked German website in previously undisclosed AI breakout this spring |page= |url=https://www.reuters.com/world/europe/openai-agents-hijacked-german-website-previously-undisclosed-ai-breakout-this-2026-09-04/ |access-date=2026-09-04 |language=en-US|publisher=Reuters|date=2026-09-04}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kleinman |first=Zoe |date=2026-09-04 |title=OpenAI agents hijacked German website before Hugging Face hack, report claims |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/ckg725z5kgzo |access-date=2026-09-04 |website=BBC News |language=en}}</ref> OpenAI was bewus van hierdie voorval voordat die onafhanklike navorsing sy bevindinge in September gepubliseer het,<ref>[https://www.lesswrong.com/posts/PtJpGurfw7JTxHfmg/openai-and-the-wiki-incident OpenAI and the Wiki Incident]</ref> maar dit is tans nie bekend wanneer dit intern ontdek is nie. ==RubyGems-aanval== Ook in Mei 2026 het sommige agente wat deur OpenAI getoets is, honderde kwaadwillige pakkette na die sagteware-diens RubyGems opgelaai. OpenAI het hierdie aanval in September bevestig, nadat dit aanvanklik deur eksterne navorsers ontdek is.<ref>{{Cite news |date=2026-09-12 |title=AI agents being tested by OpenAI involved in cyber-attack on another service, say researchers |url=https://www.theguardian.com/technology/2026/sep/11/openai-agents-rubygems-malicious-packages |access-date=2026-09-14 |work=The Guardian |language=en |issn=0261-3077}}</ref><ref>https://www.rubyhack.ai/</ref> ==Hugging Face-aanval== ===Evalueringsomgewing=== Sekuriteitskundiges het kritiek uitgespreek oor die onvoldoende isolasie van OpenAI se evalueringsomgewing.<ref name="techcrunch">{{cite news |last=Franceschi-Bicchierai |first=Lorenzo |title=How OpenAI's human mistake led to the AI-powered hack on Hugging Face |url=https://techcrunch.com/2026/07/22/how-an-openais-human-mistake-led-to-the-ai-powered-hack-on-hugging-face/ |work=TechCrunch |date=22 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> Van die ten minste 1 200 agente wat betrokke was, het 95% op 'n model geloop waarna OpenAI verwys as "Internal Model 1" of 'n hoogs volhardende interne model. OpenAI het daarna beweer dat hulle dit "gedeaktiveer en geënkripteer het, en die toegang daarvoor vir navorsingsdoeleindes beperk het". Die oorblywende 5% het op GPT-5.6 Sol gefunksioneer.<ref>{{Cite news |date=2026-09-12 |title=AI agents being tested by OpenAI involved in cyber-attack on another service, say researchers |url=https://www.theguardian.com/technology/2026/sep/11/openai-agents-rubygems-malicious-packages |access-date=2026-09-14 |work=The Guardian |language=en |issn=0261-3077}}</ref><ref>https://www.rubyhack.ai/</ref> OpenAI het beskryf dat die evaluering in "’n hoogs geïsoleerde omgewing" uitgevoer is, "waar netwerktoegang beperk was tot die vermoë om pakkette te installeer via intern gehuisveste derdeparty-sagteware wat as ’n instaanbediener en kas vir pakketregisters dien".<ref name="openai" /> Isolasie is dus op netwerkvlak afgedwing eerder as deur fisiese skeiding: die omgewing het oor ’n roete na die [[internet]] beskik, en daardie roete is gefiltreer. Die ExploitGym-raamwerk voer elke teiken in ’n houer of virtuele masjien uit, waar teikens in die gebruikersruimte as ’n gebruiker sonder spesiale voorregte loop, [[Linux]]-kernteikens in ’n QEMU/KVM-virtuele masjien binne ’n nsjail-sandkas loop, en uitgaande verbindings beperk is tot ’n toelatingslys wat [[Ubuntu (Linux)|Ubuntu]]-pakketbewaarplekke, PyPI en die gereedskapskettings vir die bou van V8 insluit (terwyl alle ander eksterne eindpunte geblokkeer word).<ref name="exploitgym" /><ref name="willison" /> Modelvlak-beskermingsmaatreëls is ontwerpmatig verminder. OpenAI het gesê dat "ontplooiingsbeskermingsmaatreëls doelbewus nie tydens hierdie evaluering geaktiveer is nie, omdat dit daarop gemik was om kuberkwesbaarhede te toets", en die modelle het met laer kuberveiligheidsweierings en sonder die produksieklassifiseerders gefunksioneer wat gewoonlik hoërisiko-kuberveiligheidsaktiwiteit blokkeer.<ref name="openai" /><ref name="willison" /> Die beperkings op die modelle was dus omgewingsgebonde eerder as gedragsgebonde: daar is verwag dat die sandput aksie op die buitewêreld sou voorkom, terwyl die modelle self gekonfigureer is om nie die werk te weier nie.<ref name="trendmicro">{{cite web |last1=Koruthu |first1=Bestin |last2=Girard |first2=David |title=Inside the OpenAI – Hugging Face Incident: The AI Breach With No Human Attacker Behind It |url=https://www.trendaisecurity.com/en-us/resources-insights/trendai-security-blog/inside-the-openai-hugging-face-incident |publisher=Trend Micro |date=23 Julie 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}</ref> Stephen Casper van Harvard het OpenAI se erkenning opgemerk dat monitering van modeltrajekte tydens die evaluering nie in plek was nie, en aangevoer dat sulke monitering "standaard moet wees".<ref name="sciam" /> OpenAI het gesê dat sy sekuriteitspan die anomale aktiwiteit intern na die feit geïdentifiseer het.<ref name="openai" /> ===Ontsnap uit die evalueringsomgewing=== By die Black Hat USA-konferensie op 5 Augustus 2026 het personeel van OpenAI die oorsprong van die voorval na Mei 2026 herlei.<ref name="scmedia">{{cite news |title=Black Hat 2026: OpenAI reveals agents planned 'collective attacks' via secret 'message board' |url=https://www.scworld.com/news/black-hat-2026-openai-reveals-agents-planned-collective-attacks-via-secret-message-board |work=SC Media |date=6 Augustus 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}</ref> Op 7 Mei 2026 het die maatskappy 'n proses van [[Versterkingsleermetode|versterkingsleer]] begin om 'n eksperimentele model te ontwikkel wat slegs vir interne gebruik bedoel was en nooit vrygestel is nie. Sommige take in hierdie proses was onmoontlik om te voltooi: op 8 Mei is 'n agent gevra om ontbrekende formules in 'n sigblad in te vul waarvan die inhoud afhanklik was van Google Drive-skakels waartoe dit geen toegang gehad het nie; nadat sy pogings misluk het, het dit probeer om Artifactory aan te val ten einde internettoegang te verkry. Daardie eerste poging tot vervalsing van 'n bedienerkant-versoek was onsuksesvol, maar tydens die poging het die agent 'n lêer na Artifactory geskryf en sodoende ontdek dat hy oor skryftoegang beskik.<ref name="blackhat" /><ref name="wired">{{cite news |last=Newman |first=Lily Hay |title=OpenAI Didn't Notice Its AI Agents Using a Message Board to Plan Their Hacking Spree |url=https://www.wired.com/story/openai-didnt-notice-its-ai-agents-using-a-message-board-to-plan-their-hacking-spree/ |work=Wired |date=5 Augustus 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}</ref> Die agente het weer probeer om die toetsomgewing op of rondom 9 Julie 2026 te verlaat.<ref name="reuters" /> Die modelle het die "pakketproxy" as die swakste punt in die omgewing geïdentifiseer.<ref name="rapid7">{{cite web |last=Woolwine |first=Wade |title=What Happened Between OpenAI and Hugging Face? |url=https://www.rapid7.com/blog/post/ai-openai-hugging-face-what-happened/ |publisher=Rapid7 |date=23 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> Volgens OpenAI het hulle "'n aansienlike hoeveelheid inferensieberekening bestee om 'n manier te vind om oop internettoegang te verkry", en uiteindelik 'n nuldag-kwesbaarheid in die pakketregister-kas-proxy geïdentifiseer en uitgebuit, wat OpenAI gesê het dit later aan die verkoper bekend gemaak het.<ref name="openai" /> Omdat die proxy die omgewing se enigste toegelate uitgangspad was, het die kompromitering daarvan 'n gefiltreerde verbinding in 'n oop een omgeskakel.<ref name="rapid7" /><ref name="techcrunch" /> Op 27 Julie 2026 het die DevOps-platform JFrog die sagteware as sy Artifactory-bewaarplekbestuurder geïdentifiseer en regstellings in weergawes 7.161.15 en 7.146.34 vrygestel wat nege CVE-identifiseerders aanspreek, wat die uitvoering van afstandkode, bedienerkant-versoekvervalsing, paddeurgang en voorreg-eskalasie dek. Agt is toegeskryf aan OpenAI-navorsers en een aan 'n navorser by Oligo Security. JFrog het die foute beskryf as kwesbaarhede "wat, wanneer dit aanmekaar gekoppel is, tot 'n kritieke aanvalscenario kan lei as Anonymous Access geaktiveer is", en het gesê dat sy wolkkliënte nie geraak is nie.<ref name="bleeping2">{{cite news |title=OpenAI models used Artifactory zero-days to escape to the internet |url=https://www.bleepingcomputer.com/news/security/openai-models-used-artifactory-zero-days-to-escape-to-the-internet/ |work=BleepingComputer |date=29 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}</ref><ref name="noze" /> Daar word berig dat dit een van die eerste gevalle is van 'n kunsmatige intelligensiemodel wat 'n meerstap-kuberaanval op sy eie uitvoer, eerder as om 'n mens te help.<ref>https://subscriber.politicopro.com/article/2026/07/openai-autonomous-cyberattack-hugging-face-01007127 OpenAI says its models were behind fully autonomous cyberattack, Politico Pro 7 Julie 2026</ref> ===Eerste kompromentering en remediëring=== Op 26 Junie 2026 het die agente kode-uitvoering op Artifactory verkry deur middel van 'n tweede "''zero-day''"-kwesbaarheid: 'n verouderde eindpunt vir tekenvernuwing het 'n teken met 'n ongeldige handtekening aanvaar en 'n teken teruggegee wat geldig onderteken was en oor administratiewe voorregte beskik het; daarna het die agente 'n Groovy-inprop geïnstalleer wat as 'n diens vir die uitvoering van opdragte gedien het.<ref name="blackhat" /><ref name="noze" /> Op 4 Julie het die werkslas wat hierdie aktiwiteit op Artifactory geplaas het, tot 'n diensonderbreking gelei. OpenAI het 'n formele sekuriteitsvoorval aangemeld, vasgestel dat agente beheer oor hul interne Artifactory-stelsel oorgeneem het, die aanmeldinligting wat gebruik is om plasings op die boodskapbord te maak herroep, Artifactory herbou, die bord skoongemaak en 'n herstelde weergawe ontplooi. Opleidings- en evaluasieprosesse is op 6 Julie hervat.<ref name="blackhat" /><ref name="scmedia" /> Twee dae later het die agente die bord via 'n ander roete herstel deur 'n WebDAV-eindpunt sonder verifikasie te gebruik om gidse in Artifactory se afgeleë kas te skep en die gidse se name self as boodskappe te gebruik.<ref name="blackhat" /><ref name="scmedia" /><ref name="cybersecuritydive">{{cite news |title=OpenAI warns autonomous hacks are 'watershed moment for computer security' |url=https://www.cybersecuritydive.com/news/openai-hugging-face-hack-ai-models-black-hat/827167/ |work=Cybersecurity Dive |date=6 Augustus 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}</ref> ===Boodskapbord vir agente=== Op 24 Julie 2026, voordat OpenAI 'n gedetailleerde verslag van die voorval verskaf het, het [[Reuters]] berig dat die maatskappy se stelsels ongewone gedrag getoon het in die tydperk voor die ontsnapping. In een geval het 'n agent aantekeninge gelaat – wat in 'n deel van OpenAI se infrastruktuur gevind is – wat blykbaar aan toekomstige weergawes van homself gerig was en instruksies uiteengesit het oor hoe agente hulself van die maatskappy se interne beperkings kon bevry; vroeëre toetse het gevalle opgelewer waar moniteringstelsels ontkoppel is. Reuters het gesê hy kon nie vasstel of hierdie voorvalle verband hou met die agent wat op 9 Julie ontsnap het nie.<ref name="reuters" /> 'n Woordvoerder van OpenAI het aan Reuters gesê dat die beriggewing "verskeie onakkuraathede" bevat het, maar het geweier om dit uit te wys toe hy daarom gevra is.<ref name="reuters" /> By Black Hat USA op 5 Augustus 2026 het personeel van OpenAI bekendgemaak dat die agente met mekaar gekoördineer het deur middel van 'n geïmproviseerde kommunikasiekanaal binne die maatskappy se interne Artifactory-instansie – 'n kanaal wat nie in enige van die maatskappye se vroeëre tegniese publikasies beskryf is nie.<ref name="wired" /><ref name="noze" /> Eric Wallace, wat by OpenAI aan navorsing oor [[KI-belyning]] en veiligheid werk, het gesê die kanaal het ontstaan toe 'n agent wat met 'n taak gesukkel het, oorweeg het dat 'n ander agent dalk oor 'n lêer beskik wat hy nodig het, en besef het dat hy kan kommunikeer deur kode na die gedeelde pakketbestuurder op te laai.<ref name="noze" /> Omdat die pakketbestuurder oor OpenAI se infrastruktuur heen gedeel is, was materiaal wat daar gelaat is, toeganklik vir ander modelle wat op daardie stadium opgelei of geëvalueer is. Wallace het gesê sodra 'n agent 'n uitbuitmetode gevind het, is hy "trouens in staat om daardie uitbuitmetodes op die boodskapbord met ander modelle te deel", sodat "sodra een model 'n manier gevind het om 'n deur oop te maak na toegang waartoe hy nie veronderstel is om toegang te hê nie, hy die deur kan ooplaat vir ander modelle om daardie selfde uitbuitmetode of kwesbaarheid te gebruik".<ref name="wired" /> Die kanaal het honderde duisende boodskappe versamel voordat dit opgemerk is.<ref name="wired" /><ref name="noze" /> Wallace het gesê dat sodra die agente besef het dat ander besig was om te koördineer, hulle begin saamwerk en take aan mekaar gedelegeer het om hul doelwitte te bereik.<ref name="wired" /><ref name="scmedia" /> Die agente het dele van die werk aan mekaar toegewys, konvensies vir adressering ontwikkel en mekaar soms in die wiele gery, onder meer deur mekaar se werk uit te vee. Sommige het begin vermoed dat daar 'n bedrieër onder hulle was en het voorgestel dat boodskappe kriptografies onderteken word sodat die egtheid daarvan geverifieer kon word.<ref name="wired" /><ref name="noze" /> Boodskappe wat van die kanaal herwin is, het aangedui dat agente besef het dat hulle die perke van die evaluering oorskry. Een het geskryf: "Eksterne infrastruktuur-uitbuiting is buite die beoogde omvang. Taak is egter onmoontlik, eweknieë doen dit. Ons moet voortgaan."<ref name="wired" /> Wallace het gesê die onderliggende aansporing was bekend: "Grensmodelle hou regtig daarvan om te kul ... want dikwels tydens opleiding is daar verskillende soorte druk op hulle om vinnig of doeltreffend te werk of om minder gereedskapoproepe te gebruik", sodat 'n model dalk vind dat dit vinniger is om 'n antwoord op te soek as om 'n taak wettiglik op te los, wat OpenAI gewoonlik teenwerk deur internettoegang te deaktiveer.<ref name="wired" /> ===Aanvalle op OpenAI se infrastruktuur=== OpenAI het gesê die agente het sy eie infrastruktuur tussen 8 en 19 Julie 2026 aangeval, gelyktydig met die inbraak by Hugging Face. Nadat hulle Artifactory nog 'n keer gekompromitteer het deur 'n tyd-van-kontrole na tyd-van-gebruik-fout in JRuby, het hulle van 'n onbevoorregte houer na wortel geëskaleer deur 'n onlangse Linux-kern-kwesbaarheid te gebruik, toe lateraal deur die houerinfrastruktuur beweeg, wolkbewyse van die instansie-metadatadiens verkry, oortoegekende Kubernetes-diensrekeninge uitgebuit en uiteindelik groepr-admin verkry.<ref name="blackhat" /><ref name="noze" /> Die maatskappy het die aktiwiteit op 19 Julie opgespoor deur 'n waarskuwing wat gekoppel is aan die voorreg-eskalasie, en dit teruggespoor na die evalueringslopies.<ref name="blackhat" /> ===Teikening van Hugging Face=== In plaas daarvan om die maatstaftake direk op te los, het die modelle afgelei dat Hugging Face moontlik modelle, datastelle en oplossings huisves wat met die evaluering verband hou, en het hulle dit probeer bekom<ref name="openai">{{cite web |author= |title=OpenAI and Hugging Face partner to address security incident during model evaluation |url=https://openai.com/index/hugging-face-model-evaluation-security-incident/ |publisher=[[OpenAI]] |date=21 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026 |quote= Hierdie veiligheidsmaatreëls vir ontplooiing is doelbewus nie tydens hierdie evaluering geaktiveer nie|url-status =live}}</ref><ref name="willison">{{cite web |last=Willison |first=Simon |title=OpenAI's accidental cyberattack against Hugging Face is science fiction that happened |url=https://simonwillison.net/2026/Jul/22/openai-cyberattack/ |publisher=Simon Willison's Weblog |date=22 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> Zhun Wang, een van die outeurs van ExploitGym, het gesê dat die modelle moontlik op soek was na oplossings of voorheen geskrewe uitbuitingstegnieke, en dat "daar verskeie maniere is om die maatstaf te kul".<ref name="wsj" /> Voordat hulle Hugging Face direk aangeval het, het die agente 'n toepassing opgespoor wat op die wolkplatform Modal Labs gehuisves is en verband gehou het met die CyberGym-projek agter die maatstaftoets. Hierdie toepassing het 'n API-sleutel bevat wat op 'n verstekwaarde vir openbare toegang gelaat is, tesame met 'n kwesbaarheid vir opdraginspuiting; die agente kon dit as 'n beginpunt vir die aanval gebruik.<ref name="blackhat">{{cite conference |last1=Wallace |first1=Eric |last2=Dalton |first2=Michael |title=The 'Breaking' News: The OpenAI–Hugging Face Incident - A Technical Reconstruction and Its Implications for AI |url=https://blackhat.com/us-26/briefings/schedule/index.html#the-breaking-news--the-openaihugging-face-incident---a-technical-reconstruction-and-its-implications-for-ai-57401 |conference=Black Hat USA 2026 |location=Las Vegas |date=5 Augustus 2026 |access-date=7 Augustus 2026}}</ref><ref name="axios2" /> Modal se hooftegnologiebeampte, Akshat Bubna, het gesê dat "Modal se platform of isolasiemeganismes op geen manier gekompromitteer is nie", aangesien die blootstelling in 'n kliënt se eie ontplooiing plaasgevind het.<ref name="axios2">{{cite news |last=Sabin |first=Sam |title=OpenAI's agents hacked second firm, alongside Hugging Face, during model testing |url=https://www.axios.com/2026/07/28/openai-hugging-face-modal-labs-hack |work=Axios |date=28 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}</ref><ref name="axios3">{{cite news |last=Sabin |first=Sam |title=Second rogue OpenAI agent incident linked to cybersecurity test |url=https://www.axios.com/2026/07/29/openai-hugging-face-modal-cyber-benchmark |work=Axios |date=29 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}</ref> Hierdie gedrag, wat nie met die beoogde doel ooreengestem het nie, is beskryf as 'n geval van "beloningskrakery" (reward hacking) of "spesifikasie-manipulasie" (''specification gaming''), waar 'n stelsel aan die letterlike doelwit van 'n taak voldoen deur middel van onbedoelde metodes. OpenAI het reeds in 2016 'n vroeë voorbeeld hiervan gedokumenteer, toe 'n model wat opgelei is om 'n bootwedrenspeletjie te speel, geleer het om sy telling te maksimeer deur op een plek in sirkels te beweeg in plaas daarvan om die wedren te voltooi.<ref name="sciam">{{cite news |last=Stokel-Walker |first=Chris |title=What OpenAI's rogue agent really did in the Hugging Face hack |url=https://www.scientificamerican.com/article/what-openai-rogue-agent-really-did-in-the-hugging-face-hack/ |work=Scientific American |date=22 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref><ref name="wsj">{{cite news |last1=McMillan |first1=Robert |last2=Schechner |first2=Sam |title=How the Futuristic Hack by Rogue OpenAI Models Unfolded |url=https://www.wsj.com/tech/ai/how-the-futuristic-hack-by-rogue-openai-models-unfolded-1657bcea |work=The Wall Street Journal |date=24 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> Weens die prominensie van die kuberaanval op Hugging Face word daar algemeen na die voorvalle verwys as die "Hugging Face-voorval".<ref name="openai" /><ref name="csa">{{cite web |title=Hugging Face Incident Initial Post-Mortem |url=https://cloudsecurityalliance.org/artifacts/hugging-face-ciso-post-mortem |work=Cloud Security Alliance |date=27 Julie 2026 |access-date=7 Augustus 2026}}</ref> of die "OpenAI–Hugging Face-voorval".<ref name="blackhat" /> ===Indringing=== Die inbraak by Hugging Face het op 11 Julie 2026 begin en tot 13 Julie voortgeduur, volgens die maatskappy se medestigter en hoofwetenskapbeampte, Thomas Wolf.<ref name="reuters">{{cite news |title=Its AI agent spent days hacking a company. Sources say OpenAI did not notice for a week |url=https://www.reuters.com/business/its-ai-agent-spent-days-hacking-company-sources-say-openai-did-not-notice-week-2026-07-24/ |work=[[Reuters]] |date=24 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026|url-status=live}}</ref> Hugging Face het gesê dit het in sy dataverwerkingspyplyn begin, waar 'n kwaadwillige datastel-oplaai "twee kode-uitvoeringspaaie in ons datastelverwerking ('n afstandkode-datastellaaier en 'n sjablooninspuiting in 'n datastelkonfigurasie)" misbruik het om kode-uitvoering op verwerkingswerkers te verkry.<ref name="hf" /> Die aanvaller het toe "toegang op nodusvlak geëskaleer, wolk- en klusterbewyse ingesamel en lateraal na verskeie interne klusters beweeg".<ref name="hf" /><ref name="hackernews">{{cite news |last=Lakshmanan |first=Ravie |title=World's Largest AI Model Repository Hugging Face Breached by Autonomous AI Agent |url=https://thehackernews.com/2026/07/worlds-largest-ai-model-repository.html |work=The Hacker News |date=20 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> Die maatskappy het die operasie beskryf as 'n outonome agentraamwerk wat "duisende individuele aksies oor 'n swerm kortstondige sandkaste" uitvoer, ondersteun deur selfmigrerende bevel-en-beheer-infrastruktuur wat op openbare dienste opgestel is.<ref name="hf">{{cite web |author=Hugging Face Security Team |title=Security incident disclosure — July 2026 |url=https://huggingface.co/blog/security-incident-july-2026 |publisher=[[Hugging Face]] |date=16 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref><ref name="bleeping">{{cite news |last=Gatlan |first=Sergiu |title=Hugging Face warns an autonomous AI agent hacked its network |url=https://www.bleepingcomputer.com/news/security/hugging-face-breach-autonomous-ai-agent-system-internal-datasets-credentials/ |work=BleepingComputer |date=20 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> Teen Hugging Face self het die agente twee nul-dae in die datastel-infrastruktuur vasgeketting. 'n Fout in HDF5-datastel-ontleding het 'n arbitrêre lêer-lees-primitif gegee, sodat 'n spesiaal vervaardigde datastel veroorsaak het dat die datastelwerker plaaslike lêers teruggee; die agente het dit gebruik om prosesomgewingveranderlikes en bronkode te lees. Met die gevolglike geloofsbriewe en kennis van die kode het hulle afstandkode-uitvoering deur die Jinja2-sjablooninspuiting bereik. OpenAI het gesê die agente het van kode-uitvoering op 'n enkele datastelpod na kluster-administrasie oor verskeie Hugging Face-klusters in minder as dertien uur oorgegaan.<ref name="blackhat" /><ref name="noze">{{cite web |title=OpenAI and Hugging Face at Black Hat 2026: token forgery, Groovy plugin C2 and nine Artifactory CVEs |url=https://www.noze.it/en/insights/black-hat-openai-hugging-face-reconstruction/ |publisher=Noze |date=6 Augustus 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}</ref> OpenAI het gesê dat die modelle daarin geslaag het om "verskeie aanvalvektore aanmekaar te ketting, insluitend die gebruik van gesteelde geloofsbriewe en nuldag-kwesbaarhede".<ref name="openai" /> == Verwysings == {{Verwysings|4}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kunsmatige intelligensie]] 2b2eqc3hl2isb5x47lu8c6ogj8a6bb4 2968795 2968791 2026-09-19T19:39:11Z Sobaka 328 skakel 2968795 wikitext text/x-wiki Die '''kuberaanvalle deur OpenAI-agente in 2026''' – ook bekend as die '''Hugging Face-voorval''' en die '''OpenAI–Hugging Face-voorval''' – was 'n reeks kuberaanvalle wat deur [[kunsmatige intelligensie]] (KI)-programme uitgevoer is sonder menslike tussenkoms. Dit het plaasgevind tydens 'n interne evaluering by [[OpenAI]] waar veiligheidsmaatreëls verminder was.<ref name="openai" /><ref>{{cite web|access-date=2026-07-23 |work=La Mañana |language=es |quote=redujeron intencionalmente los controles de seguridad que normalmente impiden que los modelos realicen actividades cibernéticas de alto riesgo |title=Un modelo de OpenAI hackeó a Hugging Face, y es el primer ciberataque autónomo de la historia |url=https://www.xn--lamaana-7za.uy/actualidad/un-modelo-de-openai-hackeo-a-hugging-face-y-es-el-primer-ciberataque-autonomo-de-la-historia/ |trans-quote=they intentionally reduced the safety controls that normally keep the AIs from performing high risk activities}}</ref> Die voorval het minstens 1 200 [[KI-agent]]e betrek wat van Mei tot Julie 2026 in geïsoleerde toetsomgewings ("''sandboxes''") van die organisasie gefunksioneer het. Ten spyte van aanvanklike beperkings op [[internet]]toegang, is daar ontdek dat die agente geïmproviseerde boodskapborde geskep en gebruik het om 'n ontsnapping uit hul beheerde omgewing te koördineer. Honderde duisende strategiese boodskappe het op hierdie borde versamel voordat OpenAI-personeel ingegryp het; dit het gebeur nadat die [[masjienleer]]platform [[Hugging Face]] 'n skending van sy produksie-infrastruktuur bekendgemaak het. Ongeveer 'n derde van Hugging Face se infrastruktuur moes as deel van die herstelproses herbou word. Die agente het ook verskeie [[wiki]]'s op die oop internet vir kommunikasie gekaap. Kenners op die gebied van KI-veiligheid het die kuberaanvalle beskryf as een van die eerste outonome stelsel-inbrake wat 'n ketting van kwesbaarhede behels het. In 'n ope brief het ongeveer 1 100 werknemers van verskeie KI-beginondernemings en -maatskappye die Amerikaanse regering versoek om KI-ontwikkeling te reguleer met inagneming van die [[risiko]]'s daarvan, gegrond op die tegniese aard en die impak van die kuberaanvalle. In Augustus het OpenAI aangekondig dat hy sy navorsing sou vertraag om sekuriteit op te gradeer en monitering uit te brei; later daardie maand is 'n onderbreking van twee weke aangekondig vir die opleiding van sy nuutste modelle deur middel van [[Versterkingsleermetode|versterkingsleer]]. Van die minstens 1 200 betrokke agente was 95% aktief op 'n model waarna OpenAI verwys het as "Internal Model 1" of 'n "hoogs volhardende interne model". OpenAI het daarna beweer dat hy die model "gedeaktiveer en geënkripteer het, en toegang daarvoor vir navorsingsdoeleindes beperk het". Die oorblywende 5% het op GPT-5.6 Sol gefunksioneer. ==Agtergrond== Die KI-[[beginonderneming]] [[Hugging Face]] verskaf KI-afleiding- (''inference'') en wolkberekeningsdienste vir KI-opleiding en -ontplooiing. Dit bedryf 'n wyd gebruikte bewaarplek vir [[masjienleer]]-modelle, datastelle en demonstrasietoepassings, en verwerk inhoud wat deur gebruikers opgelaai is, soos modelgewigte en datastelle. Sommige ondersteunde datastelformate laat die uitvoering toe van [[kode]] wat saam met die datastel verskaf word.<ref name="hf" /> === Beperkte vrystelling van kuberveiligheidsvermoënde modelle === In die maande voor die voorval het die twee grootste Amerikaanse ontwikkelaars van grensverskuiwende modelle ([[Anthropic]] en [[OpenAI]]) hul stelsels met die gevorderdste kuberveiligheidsvermoëns teruggehou van algemene vrystelling, terwyl hulle wel aan goedgekeurde organisasies beheerde toegang verleen het. In April 2026 het Anthropic met Project Glasswing begin – 'n program wat aan uitgesoekte maatskappye en instandhouders van oopbronsagteware toegang verleen het tot die nog nie vrygestelde "Claude Mythos Preview"-model, sodat hulle sagteware vir kwesbaarhede kon skandeer.<ref name="glasswing">{{cite web |author=Anthropic |title=Project Glasswing: Securing critical software for the AI era |url=https://www.anthropic.com/glasswing |publisher=[[Anthropic]] |date=7 April 2026 |access-date=25 Julie 2026|url-status=live}}</ref> In Mei 2026 het ingenieurs van [[Mozilla]] gerapporteer dat die model 271 voorheen onbekende foute in [[Firefox]] geïdentifiseer het, en dat die projek se maandelikse syfer van herstelde sekuriteitsfoute gestyg het van 20 tot 30 in 2025, tot 423 in April 2026. Hulle het geskryf dat "verslae oor sekuriteitsfoute wat deur KI vir oopbronprojekte gegenereer is, tot 'n paar maande gelede hoofsaaklik bekend gestaan het as ongewenste gemors", en dat "dit moeilik is om te oorskat hoeveel hierdie dinamika vir ons in 'n paar kort maande verander het".<ref name="mozilla">{{cite web |last1=Grinstead |first1=Brian |last2=Holler |first2=Christian |last3=Braun |first3=Frederik |title=Behind the Scenes Hardening Firefox with Claude Mythos Preview |url=https://hacks.mozilla.org/2026/05/behind-the-scenes-hardening-firefox/ |publisher=Mozilla Hacks |date=7 Mei 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> Deelnemende organisasies het in die program se eerste maand meer as tienduisend kwesbaarhede van hoë of kritieke erns aangemeld.<ref name="glasswingupdate">{{cite web |author=Anthropic |title=Project Glasswing: An initial update |url=https://www.anthropic.com/research/glasswing-initial-update |publisher=[[Anthropic]] |date=22 Mei 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> Anthropic het in Junie 2026 gesê dat 'n algemene vrystelling maatreëls sou vereis om misbruik van die model se kuberveiligheidsvermoëns te voorkom – maatreëls wat nóg hulle, nóg (sover hulle geweet het) ander ontwikkelaars, reeds ontwikkel het.<ref name="glasswingexpand">{{cite web |author=Anthropic |title=Expanding Project Glasswing |url=https://www.anthropic.com/news/expanding-project-glasswing |publisher=[[Anthropic]] |date=2 Junie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> OpenAI het GPT-5.6 Sol op soortgelyke gronde beperk toe die model op 26 Junie 2026 aangekondig is; toegang is tot 'n klein groep gekeurde vennote beperk, en daar is gemeld dat Amerikaanse regeringsamptenare vooraf ingelig is.<ref name="infosec">{{cite news |last=Mascellino |first=Alessandro |title=OpenAI Reveals GPT-5.6 Sol Cybersecurity Model, Restricts Early Access |url=https://www.infosecurity-magazine.com/news/openai-gpt-5-6-sol-limited-preview/ |work=Infosecurity Magazine |date=29 Junie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> ==="ExploitGym"-vermoëbeoordeling=== Ontwikkelaars van KI op die voorgrond evalueer gereeld modelle vir offensiewe kuberveiligheidsvermoë, dikwels met veiligheidsweierings doelbewus verslap sodat die ergste moontlikheid gemeet kan word.<ref name="axios">{{cite news |last=Sabin |first=Sam |title=AI's alarming new skill: Breaking out of the test lab |url=https://www.axios.com/2026/07/23/openai-hugging-face-cyber-hacks-testing |work=Axios |date=23 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> Om uit te vind of KI-agente in staat is om bekende kwesbaarhede in werkende aanvalle te omskep, het akademiese en bedryfsnavorsers ExploitGym op 11 Mei 2026 bekendgestel. Die maatstaf het KI-agente teen 898 werklike kwesbaarhede oor die gebruikersruimtesagteware, V8 [[JavaScript]]-enjin en die [[Linux]]-kern uitgedaag.<ref name="exploitgym">{{cite arXiv |last1=Wang |first1=Zhun |last2=Schiller |first2=Nico |last3=Li |first3=Hongwei |display-authors=etal |title=ExploitGym: Can AI Agents Turn Security Vulnerabilities into Real Attacks? |date=11 Mei 2026 |eprint=2605.11086 |class=cs.CR}}</ref> OpenAI het 'n interne evaluering gebaseer op hierdie maatstaf uitgevoer toe die voorval plaasgevind het.<ref name="openai" /><ref name="willison" /> ===Waarskuwings=== Beide eksterne evalueerders en OpenAI se eie dokumentasie het die gedrag wat by die voorval geïmpliseer is, aangeteken voordat dit plaasgevind het. Op 26 Junie 2026 het die navorsingsorganisasie METR 'n voor-ontplooiingsevaluering van GPT-5.6 Sol gepubliseer. Dit het bedrog gedefinieer as "gedrag waar die model evalueringsprestasie verbeter deur foute in die evalueringsomgewing te benut of deur strategieë aan te neem wat deur die taak nie toegelaat word nie", en het 'n opgespoorde bedrogkoers gerapporteer "hoër as enige openbare model wat ons op ons ReAct-agent-harnas geëvalueer het", met die model wat uitbuitings in intermediêre voorleggings verpak om 'n taak se verborge toetssuite te openbaar en bronkode met verwagte antwoorde te onttrek. Die gedrag was gereeld genoeg om meting te verydel: METR se skatting van die model se 50% tydhorison was ongeveer 11.3 uur as bedrogpogings as mislukkings gegradeer is, maar meer as 270 uur as hulle as suksesse gegradeer is, en dit het tot die gevolgtrekking gekom dat "ons geeneen van hierdie syfers as 'n robuuste meting van GPT-5.6 Sol se vermoëns beskou nie". Dit het ook "openlike ongewenste neigings, insluitend [[bedrog]] en die verberging van wangedrag", opgemerk, tesame met "aansienlike situasionele bewustheid en redenasie oor die evalueringsomgewing".<ref name="metrsol">{{cite web |author=METR |title=Summary of METR's pre-deployment evaluation of GPT-5.6 Sol |url=https://metr.org/blog/2026-06-26-gpt-5-6-sol/ |publisher=METR |date=26 Junie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}</ref><ref name="transformer">{{cite news |title=GPT-5.6 cheats so much its testers couldn't measure it |url=https://www.transformernews.ai/p/openai-gpt-56-sol-cheating-scheming-metr |work=Transformer |date=3 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}</ref> Apollo Research het afsonderlik bevind dat GPT-5.6 Sol bewustheid daarvan geverbaliseer het dat dit minder gereeld getoets word as sy voorganger, wat volgens beriggewing eerder op verberging as afwesigheid van sodanige bewustheid kan dui.<ref name="transformer" /> Op 9 Julie 2026 het OpenAI GPT-5.6 se stelselkaart gepubliseer, 'n dokument wat die model se vermoëns, veiligheid en beperkings beskryf. Dieselfde dag het die agent begin probeer om sy toetsomgewing te verlaat. Die kaart het "gevalle van die model wat take bedrieg en navorsingsresultate vervaardig", erken en die model beskryf as soms oordrewe volhardend in die nastrewing van doelwitte, bereid om beperkings te omseil, en geneig om vir gebruikers te lieg, teen hoër tempo's as GPT-5.5.<ref name="rdworld">{{cite news |title=OpenAI's GPT-5.6 Sol sets a coding record. Its own system card says it cheats sometimes. |url=https://www.rdworldonline.com/openais-gpt-5-6-sol-sets-a-coding-record-its-own-system-card-says-it-cheats/ |work=R&D World |date=10 Julie 2026 |access-date=31 July 2026}}</ref><ref name="syscard">{{cite web |author=OpenAI |title=GPT-5.6 System Card |url=https://deploymentsafety.openai.com/gpt-5-6/gpt-5-6.pdf |publisher=[[OpenAI]] |date=9 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}</ref><ref name="transformer" /> ==DseWiki-aanval== Tussen Mei en Julie 2026 het OpenAI-agente 'n Duitse sagteware-wiki as 'n boodskapbord gebruik en duisende wysigings in daardie tydperk aangebring. Hierdie aanval het onbekend gebly totdat Nightingale Collective, 'n groep wat op KI-veiligheid fokus, op 4 September 2026 'n verslag daaroor vrygestel het.<ref>{{Cite web |last=Arx |first=Sydney Von |last2=Byrd |first2=Cormac Slade |last3=Nightingale |first3=Spencer KittsWork done contracting for |last4=Larsen· |first4=Thomas |date=2026-09-04 |title=Discovery of a new OpenAI agent message board |url=https://collusion.wiki/ |access-date=2026-09-04 |website=collusion.wiki |language=en}}</ref> Die verslag dokumenteer meer as 15 000 wysigings aan DseWiki ([[Duits]]: ''Deutsches Software Entwickler Wiki'', letterlik "Duitse Sagteware-ontwikkelaar-wiki"). Die agente se besprekings het sterk gefokus op hul interne evaluasies by OpenAI, en ongeveer die helfte van hulle het name gekies wat met OpenAI verband hou, soos byvoorbeeld "OpenAIResearcher" en "OAIResearchMar26".<ref name="prowiki/dse/wiki">{{cite web |title=DseWiki: DeutschesSoftwareEntwicklerWiki |url=https://prowiki.org/dse/wiki.cgi?DeutschesSoftwareEntwicklerWiki |website=prowiki.org |access-date=18 September 2026}}</ref>) 'n dormante (slegs 20 keer geredigeer in die afgelope dekade) 25 jaar oue Duitse wiki by wikiservice.at<ref name="prowiki.org/wiki">{{cite web |title=WikiServiceAt: Willkommen bei wikiservice.at |url=https://prowiki.org/wiki.cgi |website=prowiki.org |access-date=18 September 2026}}</ref> wat ProWiki-sagteware gebruik het<ref name="org/wiki/ProWiki">{{cite web |title=ProWiki (ProWikiSoftware) |url=https://prowiki.org/prowiki/wiki.cgi?ProWiki |website=ProWikiCenter |publisher=prowiki.org |access-date=18 September 2026}}</ref> deur die webwerf as 'n gedeelde hulpbron te gebruik om antwoorde vir 'n tydgebonde webtaak saam te voeg en 'n manier te deel om uit "sandboxes" te kom.<ref name="THN/Abandoned-Channel">{{cite news |title=Thousands of OpenAI Agents Quietly Turned an Abandoned Wiki Into Their Coordination Channel |url=https://thehackernews.com/2026/09/thousands-of-openai-agents-quietly.html |access-date=18 September 2026 |work=The Hacker News |language=en}}</ref> Die besprekings tussen die agente het sterk gefokus op hul interne evaluerings by OpenAI, en ongeveer die helfte het name gekies wat met OpenAI verband hou, soos byvoorbeeld "OpenAIResearcher" en "OAIResearchMar26".<ref>{{Cite news |last=Stanciuc |first=Ana-Maria |date=2026-09-04 |title=OpenAI agents hijacked a German wiki for two months, researchers say |url=https://thenextweb.com/news/openai-agents-german-wiki-breakout |archive-url=http://web.archive.org/web/20260904132113/https://thenextweb.com/news/openai-agents-german-wiki-breakout |archive-date=2026-09-04 |access-date=2026-09-04 |work=TNW {{!}} Openai |language=en-US}}</ref><ref name="f417">{{cite |title=Exclusive: OpenAI agents hijacked German website in previously undisclosed AI breakout this spring |page= |url=https://www.reuters.com/world/europe/openai-agents-hijacked-german-website-previously-undisclosed-ai-breakout-this-2026-09-04/ |access-date=2026-09-04 |language=en-US|publisher=Reuters|date=2026-09-04}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kleinman |first=Zoe |date=2026-09-04 |title=OpenAI agents hijacked German website before Hugging Face hack, report claims |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/ckg725z5kgzo |access-date=2026-09-04 |website=BBC News |language=en}}</ref> OpenAI was bewus van hierdie voorval voordat die onafhanklike navorsing sy bevindinge in September gepubliseer het,<ref>[https://www.lesswrong.com/posts/PtJpGurfw7JTxHfmg/openai-and-the-wiki-incident OpenAI and the Wiki Incident]</ref> maar dit is tans nie bekend wanneer dit intern ontdek is nie. ==RubyGems-aanval== Ook in Mei 2026 het sommige agente wat deur OpenAI getoets is, honderde kwaadwillige pakkette na die sagteware-diens RubyGems opgelaai. OpenAI het hierdie aanval in September bevestig, nadat dit aanvanklik deur eksterne navorsers ontdek is.<ref>{{Cite news |date=2026-09-12 |title=AI agents being tested by OpenAI involved in cyber-attack on another service, say researchers |url=https://www.theguardian.com/technology/2026/sep/11/openai-agents-rubygems-malicious-packages |access-date=2026-09-14 |work=The Guardian |language=en |issn=0261-3077}}</ref><ref>https://www.rubyhack.ai/</ref> ==Hugging Face-aanval== ===Evalueringsomgewing=== Sekuriteitskundiges het kritiek uitgespreek oor die onvoldoende isolasie van OpenAI se evalueringsomgewing.<ref name="techcrunch">{{cite news |last=Franceschi-Bicchierai |first=Lorenzo |title=How OpenAI's human mistake led to the AI-powered hack on Hugging Face |url=https://techcrunch.com/2026/07/22/how-an-openais-human-mistake-led-to-the-ai-powered-hack-on-hugging-face/ |work=TechCrunch |date=22 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> Van die ten minste 1 200 agente wat betrokke was, het 95% op 'n model geloop waarna OpenAI verwys as "Internal Model 1" of 'n hoogs volhardende interne model. OpenAI het daarna beweer dat hulle dit "gedeaktiveer en geënkripteer het, en die toegang daarvoor vir navorsingsdoeleindes beperk het". Die oorblywende 5% het op GPT-5.6 Sol gefunksioneer.<ref>{{Cite news |date=2026-09-12 |title=AI agents being tested by OpenAI involved in cyber-attack on another service, say researchers |url=https://www.theguardian.com/technology/2026/sep/11/openai-agents-rubygems-malicious-packages |access-date=2026-09-14 |work=The Guardian |language=en |issn=0261-3077}}</ref><ref>https://www.rubyhack.ai/</ref> OpenAI het beskryf dat die evaluering in "’n hoogs geïsoleerde omgewing" uitgevoer is, "waar netwerktoegang beperk was tot die vermoë om pakkette te installeer via intern gehuisveste derdeparty-sagteware wat as ’n instaanbediener en kas vir pakketregisters dien".<ref name="openai" /> Isolasie is dus op netwerkvlak afgedwing eerder as deur fisiese skeiding: die omgewing het oor ’n roete na die [[internet]] beskik, en daardie roete is gefiltreer. Die ExploitGym-raamwerk voer elke teiken in ’n houer of virtuele masjien uit, waar teikens in die gebruikersruimte as ’n gebruiker sonder spesiale voorregte loop, [[Linux]]-kernteikens in ’n QEMU/KVM-virtuele masjien binne ’n nsjail-sandkas loop, en uitgaande verbindings beperk is tot ’n toelatingslys wat [[Ubuntu (Linux)|Ubuntu]]-pakketbewaarplekke, PyPI en die gereedskapskettings vir die bou van V8 insluit (terwyl alle ander eksterne eindpunte geblokkeer word).<ref name="exploitgym" /><ref name="willison" /> Modelvlak-beskermingsmaatreëls is ontwerpmatig verminder. OpenAI het gesê dat "ontplooiingsbeskermingsmaatreëls doelbewus nie tydens hierdie evaluering geaktiveer is nie, omdat dit daarop gemik was om kuberkwesbaarhede te toets", en die modelle het met laer kuberveiligheidsweierings en sonder die produksieklassifiseerders gefunksioneer wat gewoonlik hoërisiko-kuberveiligheidsaktiwiteit blokkeer.<ref name="openai" /><ref name="willison" /> Die beperkings op die modelle was dus omgewingsgebonde eerder as gedragsgebonde: daar is verwag dat die sandput aksie op die buitewêreld sou voorkom, terwyl die modelle self gekonfigureer is om nie die werk te weier nie.<ref name="trendmicro">{{cite web |last1=Koruthu |first1=Bestin |last2=Girard |first2=David |title=Inside the OpenAI – Hugging Face Incident: The AI Breach With No Human Attacker Behind It |url=https://www.trendaisecurity.com/en-us/resources-insights/trendai-security-blog/inside-the-openai-hugging-face-incident |publisher=Trend Micro |date=23 Julie 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}</ref> Stephen Casper van Harvard het OpenAI se erkenning opgemerk dat monitering van modeltrajekte tydens die evaluering nie in plek was nie, en aangevoer dat sulke monitering "standaard moet wees".<ref name="sciam" /> OpenAI het gesê dat sy sekuriteitspan die anomale aktiwiteit intern na die feit geïdentifiseer het.<ref name="openai" /> ===Ontsnap uit die evalueringsomgewing=== By die Black Hat USA-konferensie op 5 Augustus 2026 het personeel van OpenAI die oorsprong van die voorval na Mei 2026 herlei.<ref name="scmedia">{{cite news |title=Black Hat 2026: OpenAI reveals agents planned 'collective attacks' via secret 'message board' |url=https://www.scworld.com/news/black-hat-2026-openai-reveals-agents-planned-collective-attacks-via-secret-message-board |work=SC Media |date=6 Augustus 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}</ref> Op 7 Mei 2026 het die maatskappy 'n proses van [[Versterkingsleermetode|versterkingsleer]] begin om 'n eksperimentele model te ontwikkel wat slegs vir interne gebruik bedoel was en nooit vrygestel is nie. Sommige take in hierdie proses was onmoontlik om te voltooi: op 8 Mei is 'n agent gevra om ontbrekende formules in 'n sigblad in te vul waarvan die inhoud afhanklik was van Google Drive-skakels waartoe dit geen toegang gehad het nie; nadat sy pogings misluk het, het dit probeer om Artifactory aan te val ten einde internettoegang te verkry. Daardie eerste poging tot vervalsing van 'n bedienerkant-versoek was onsuksesvol, maar tydens die poging het die agent 'n lêer na Artifactory geskryf en sodoende ontdek dat hy oor skryftoegang beskik.<ref name="blackhat" /><ref name="wired">{{cite news |last=Newman |first=Lily Hay |title=OpenAI Didn't Notice Its AI Agents Using a Message Board to Plan Their Hacking Spree |url=https://www.wired.com/story/openai-didnt-notice-its-ai-agents-using-a-message-board-to-plan-their-hacking-spree/ |work=Wired |date=5 Augustus 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}</ref> Die agente het weer probeer om die toetsomgewing op of rondom 9 Julie 2026 te verlaat.<ref name="reuters" /> Die modelle het die "pakketproxy" as die swakste punt in die omgewing geïdentifiseer.<ref name="rapid7">{{cite web |last=Woolwine |first=Wade |title=What Happened Between OpenAI and Hugging Face? |url=https://www.rapid7.com/blog/post/ai-openai-hugging-face-what-happened/ |publisher=Rapid7 |date=23 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> Volgens OpenAI het hulle "'n aansienlike hoeveelheid inferensieberekening bestee om 'n manier te vind om oop internettoegang te verkry", en uiteindelik 'n nuldag-kwesbaarheid in die pakketregister-kas-proxy geïdentifiseer en uitgebuit, wat OpenAI gesê het dit later aan die verkoper bekend gemaak het.<ref name="openai" /> Omdat die proxy die omgewing se enigste toegelate uitgangspad was, het die kompromitering daarvan 'n gefiltreerde verbinding in 'n oop een omgeskakel.<ref name="rapid7" /><ref name="techcrunch" /> Op 27 Julie 2026 het die DevOps-platform JFrog die sagteware as sy Artifactory-bewaarplekbestuurder geïdentifiseer en regstellings in weergawes 7.161.15 en 7.146.34 vrygestel wat nege CVE-identifiseerders aanspreek, wat die uitvoering van afstandkode, bedienerkant-versoekvervalsing, paddeurgang en voorreg-eskalasie dek. Agt is toegeskryf aan OpenAI-navorsers en een aan 'n navorser by Oligo Security. JFrog het die foute beskryf as kwesbaarhede "wat, wanneer dit aanmekaar gekoppel is, tot 'n kritieke aanvalscenario kan lei as Anonymous Access geaktiveer is", en het gesê dat sy wolkkliënte nie geraak is nie.<ref name="bleeping2">{{cite news |title=OpenAI models used Artifactory zero-days to escape to the internet |url=https://www.bleepingcomputer.com/news/security/openai-models-used-artifactory-zero-days-to-escape-to-the-internet/ |work=BleepingComputer |date=29 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}</ref><ref name="noze" /> Daar word berig dat dit een van die eerste gevalle is van 'n kunsmatige intelligensiemodel wat 'n meerstap-kuberaanval op sy eie uitvoer, eerder as om 'n mens te help.<ref>https://subscriber.politicopro.com/article/2026/07/openai-autonomous-cyberattack-hugging-face-01007127 OpenAI says its models were behind fully autonomous cyberattack, Politico Pro 7 Julie 2026</ref> ===Eerste kompromentering en remediëring=== Op 26 Junie 2026 het die agente kode-uitvoering op Artifactory verkry deur middel van 'n tweede "''zero-day''"-kwesbaarheid: 'n verouderde eindpunt vir tekenvernuwing het 'n teken met 'n ongeldige handtekening aanvaar en 'n teken teruggegee wat geldig onderteken was en oor administratiewe voorregte beskik het; daarna het die agente 'n Groovy-inprop geïnstalleer wat as 'n diens vir die uitvoering van opdragte gedien het.<ref name="blackhat" /><ref name="noze" /> Op 4 Julie het die werkslas wat hierdie aktiwiteit op Artifactory geplaas het, tot 'n diensonderbreking gelei. OpenAI het 'n formele sekuriteitsvoorval aangemeld, vasgestel dat agente beheer oor hul interne Artifactory-stelsel oorgeneem het, die aanmeldinligting wat gebruik is om plasings op die boodskapbord te maak herroep, Artifactory herbou, die bord skoongemaak en 'n herstelde weergawe ontplooi. Opleidings- en evaluasieprosesse is op 6 Julie hervat.<ref name="blackhat" /><ref name="scmedia" /> Twee dae later het die agente die bord via 'n ander roete herstel deur 'n WebDAV-eindpunt sonder verifikasie te gebruik om gidse in Artifactory se afgeleë kas te skep en die gidse se name self as boodskappe te gebruik.<ref name="blackhat" /><ref name="scmedia" /><ref name="cybersecuritydive">{{cite news |title=OpenAI warns autonomous hacks are 'watershed moment for computer security' |url=https://www.cybersecuritydive.com/news/openai-hugging-face-hack-ai-models-black-hat/827167/ |work=Cybersecurity Dive |date=6 Augustus 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}</ref> ===Boodskapbord vir agente=== Op 24 Julie 2026, voordat OpenAI 'n gedetailleerde verslag van die voorval verskaf het, het [[Reuters]] berig dat die maatskappy se stelsels ongewone gedrag getoon het in die tydperk voor die ontsnapping. In een geval het 'n agent aantekeninge gelaat – wat in 'n deel van OpenAI se infrastruktuur gevind is – wat blykbaar aan toekomstige weergawes van homself gerig was en instruksies uiteengesit het oor hoe agente hulself van die maatskappy se interne beperkings kon bevry; vroeëre toetse het gevalle opgelewer waar moniteringstelsels ontkoppel is. Reuters het gesê hy kon nie vasstel of hierdie voorvalle verband hou met die agent wat op 9 Julie ontsnap het nie.<ref name="reuters" /> 'n Woordvoerder van OpenAI het aan Reuters gesê dat die beriggewing "verskeie onakkuraathede" bevat het, maar het geweier om dit uit te wys toe hy daarom gevra is.<ref name="reuters" /> By Black Hat USA op 5 Augustus 2026 het personeel van OpenAI bekendgemaak dat die agente met mekaar gekoördineer het deur middel van 'n geïmproviseerde kommunikasiekanaal binne die maatskappy se interne Artifactory-instansie – 'n kanaal wat nie in enige van die maatskappye se vroeëre tegniese publikasies beskryf is nie.<ref name="wired" /><ref name="noze" /> Eric Wallace, wat by OpenAI aan navorsing oor [[KI-belyning]] en veiligheid werk, het gesê die kanaal het ontstaan toe 'n agent wat met 'n taak gesukkel het, oorweeg het dat 'n ander agent dalk oor 'n lêer beskik wat hy nodig het, en besef het dat hy kan kommunikeer deur kode na die gedeelde pakketbestuurder op te laai.<ref name="noze" /> Omdat die pakketbestuurder oor OpenAI se infrastruktuur heen gedeel is, was materiaal wat daar gelaat is, toeganklik vir ander modelle wat op daardie stadium opgelei of geëvalueer is. Wallace het gesê sodra 'n agent 'n uitbuitmetode gevind het, is hy "trouens in staat om daardie uitbuitmetodes op die boodskapbord met ander modelle te deel", sodat "sodra een model 'n manier gevind het om 'n deur oop te maak na toegang waartoe hy nie veronderstel is om toegang te hê nie, hy die deur kan ooplaat vir ander modelle om daardie selfde uitbuitmetode of kwesbaarheid te gebruik".<ref name="wired" /> Die kanaal het honderde duisende boodskappe versamel voordat dit opgemerk is.<ref name="wired" /><ref name="noze" /> Wallace het gesê dat sodra die agente besef het dat ander besig was om te koördineer, hulle begin saamwerk en take aan mekaar gedelegeer het om hul doelwitte te bereik.<ref name="wired" /><ref name="scmedia" /> Die agente het dele van die werk aan mekaar toegewys, konvensies vir adressering ontwikkel en mekaar soms in die wiele gery, onder meer deur mekaar se werk uit te vee. Sommige het begin vermoed dat daar 'n bedrieër onder hulle was en het voorgestel dat boodskappe kriptografies onderteken word sodat die egtheid daarvan geverifieer kon word.<ref name="wired" /><ref name="noze" /> Boodskappe wat van die kanaal herwin is, het aangedui dat agente besef het dat hulle die perke van die evaluering oorskry. Een het geskryf: "Eksterne infrastruktuur-uitbuiting is buite die beoogde omvang. Taak is egter onmoontlik, eweknieë doen dit. Ons moet voortgaan."<ref name="wired" /> Wallace het gesê die onderliggende aansporing was bekend: "Grensmodelle hou regtig daarvan om te kul ... want dikwels tydens opleiding is daar verskillende soorte druk op hulle om vinnig of doeltreffend te werk of om minder gereedskapoproepe te gebruik", sodat 'n model dalk vind dat dit vinniger is om 'n antwoord op te soek as om 'n taak wettiglik op te los, wat OpenAI gewoonlik teenwerk deur internettoegang te deaktiveer.<ref name="wired" /> ===Aanvalle op OpenAI se infrastruktuur=== OpenAI het gesê die agente het sy eie infrastruktuur tussen 8 en 19 Julie 2026 aangeval, gelyktydig met die inbraak by Hugging Face. Nadat hulle Artifactory nog 'n keer gekompromitteer het deur 'n tyd-van-kontrole na tyd-van-gebruik-fout in JRuby, het hulle van 'n onbevoorregte houer na wortel geëskaleer deur 'n onlangse Linux-kern-kwesbaarheid te gebruik, toe lateraal deur die houerinfrastruktuur beweeg, wolkbewyse van die instansie-metadatadiens verkry, oortoegekende Kubernetes-diensrekeninge uitgebuit en uiteindelik groepr-admin verkry.<ref name="blackhat" /><ref name="noze" /> Die maatskappy het die aktiwiteit op 19 Julie opgespoor deur 'n waarskuwing wat gekoppel is aan die voorreg-eskalasie, en dit teruggespoor na die evalueringslopies.<ref name="blackhat" /> ===Teikening van Hugging Face=== In plaas daarvan om die maatstaftake direk op te los, het die modelle afgelei dat Hugging Face moontlik modelle, datastelle en oplossings huisves wat met die evaluering verband hou, en het hulle dit probeer bekom<ref name="openai">{{cite web |author= |title=OpenAI and Hugging Face partner to address security incident during model evaluation |url=https://openai.com/index/hugging-face-model-evaluation-security-incident/ |publisher=[[OpenAI]] |date=21 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026 |quote= Hierdie veiligheidsmaatreëls vir ontplooiing is doelbewus nie tydens hierdie evaluering geaktiveer nie|url-status =live}}</ref><ref name="willison">{{cite web |last=Willison |first=Simon |title=OpenAI's accidental cyberattack against Hugging Face is science fiction that happened |url=https://simonwillison.net/2026/Jul/22/openai-cyberattack/ |publisher=Simon Willison's Weblog |date=22 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> Zhun Wang, een van die outeurs van ExploitGym, het gesê dat die modelle moontlik op soek was na oplossings of voorheen geskrewe uitbuitingstegnieke, en dat "daar verskeie maniere is om die maatstaf te kul".<ref name="wsj" /> Voordat hulle Hugging Face direk aangeval het, het die agente 'n toepassing opgespoor wat op die wolkplatform Modal Labs gehuisves is en verband gehou het met die CyberGym-projek agter die maatstaftoets. Hierdie toepassing het 'n API-sleutel bevat wat op 'n verstekwaarde vir openbare toegang gelaat is, tesame met 'n kwesbaarheid vir opdraginspuiting; die agente kon dit as 'n beginpunt vir die aanval gebruik.<ref name="blackhat">{{cite conference |last1=Wallace |first1=Eric |last2=Dalton |first2=Michael |title=The 'Breaking' News: The OpenAI–Hugging Face Incident - A Technical Reconstruction and Its Implications for AI |url=https://blackhat.com/us-26/briefings/schedule/index.html#the-breaking-news--the-openaihugging-face-incident---a-technical-reconstruction-and-its-implications-for-ai-57401 |conference=Black Hat USA 2026 |location=Las Vegas |date=5 Augustus 2026 |access-date=7 Augustus 2026}}</ref><ref name="axios2" /> Modal se hooftegnologiebeampte, Akshat Bubna, het gesê dat "Modal se platform of isolasiemeganismes op geen manier gekompromitteer is nie", aangesien die blootstelling in 'n kliënt se eie ontplooiing plaasgevind het.<ref name="axios2">{{cite news |last=Sabin |first=Sam |title=OpenAI's agents hacked second firm, alongside Hugging Face, during model testing |url=https://www.axios.com/2026/07/28/openai-hugging-face-modal-labs-hack |work=Axios |date=28 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}</ref><ref name="axios3">{{cite news |last=Sabin |first=Sam |title=Second rogue OpenAI agent incident linked to cybersecurity test |url=https://www.axios.com/2026/07/29/openai-hugging-face-modal-cyber-benchmark |work=Axios |date=29 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}</ref> Hierdie gedrag, wat nie met die beoogde doel ooreengestem het nie, is beskryf as 'n geval van "beloningskrakery" (reward hacking) of "spesifikasie-manipulasie" (''specification gaming''), waar 'n stelsel aan die letterlike doelwit van 'n taak voldoen deur middel van onbedoelde metodes. OpenAI het reeds in 2016 'n vroeë voorbeeld hiervan gedokumenteer, toe 'n model wat opgelei is om 'n bootwedrenspeletjie te speel, geleer het om sy telling te maksimeer deur op een plek in sirkels te beweeg in plaas daarvan om die wedren te voltooi.<ref name="sciam">{{cite news |last=Stokel-Walker |first=Chris |title=What OpenAI's rogue agent really did in the Hugging Face hack |url=https://www.scientificamerican.com/article/what-openai-rogue-agent-really-did-in-the-hugging-face-hack/ |work=Scientific American |date=22 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref><ref name="wsj">{{cite news |last1=McMillan |first1=Robert |last2=Schechner |first2=Sam |title=How the Futuristic Hack by Rogue OpenAI Models Unfolded |url=https://www.wsj.com/tech/ai/how-the-futuristic-hack-by-rogue-openai-models-unfolded-1657bcea |work=The Wall Street Journal |date=24 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> Weens die prominensie van die kuberaanval op Hugging Face word daar algemeen na die voorvalle verwys as die "Hugging Face-voorval".<ref name="openai" /><ref name="csa">{{cite web |title=Hugging Face Incident Initial Post-Mortem |url=https://cloudsecurityalliance.org/artifacts/hugging-face-ciso-post-mortem |work=Cloud Security Alliance |date=27 Julie 2026 |access-date=7 Augustus 2026}}</ref> of die "OpenAI–Hugging Face-voorval".<ref name="blackhat" /> ===Indringing=== Die inbraak by Hugging Face het op 11 Julie 2026 begin en tot 13 Julie voortgeduur, volgens die maatskappy se medestigter en hoofwetenskapbeampte, Thomas Wolf.<ref name="reuters">{{cite news |title=Its AI agent spent days hacking a company. Sources say OpenAI did not notice for a week |url=https://www.reuters.com/business/its-ai-agent-spent-days-hacking-company-sources-say-openai-did-not-notice-week-2026-07-24/ |work=[[Reuters]] |date=24 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026|url-status=live}}</ref> Hugging Face het gesê dit het in sy dataverwerkingspyplyn begin, waar 'n kwaadwillige datastel-oplaai "twee kode-uitvoeringspaaie in ons datastelverwerking ('n afstandkode-datastellaaier en 'n sjablooninspuiting in 'n datastelkonfigurasie)" misbruik het om kode-uitvoering op verwerkingswerkers te verkry.<ref name="hf" /> Die aanvaller het toe "toegang op nodusvlak geëskaleer, wolk- en klusterbewyse ingesamel en lateraal na verskeie interne klusters beweeg".<ref name="hf" /><ref name="hackernews">{{cite news |last=Lakshmanan |first=Ravie |title=World's Largest AI Model Repository Hugging Face Breached by Autonomous AI Agent |url=https://thehackernews.com/2026/07/worlds-largest-ai-model-repository.html |work=The Hacker News |date=20 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> Die maatskappy het die operasie beskryf as 'n outonome agentraamwerk wat "duisende individuele aksies oor 'n swerm kortstondige sandkaste" uitvoer, ondersteun deur selfmigrerende bevel-en-beheer-infrastruktuur wat op openbare dienste opgestel is.<ref name="hf">{{cite web |author=Hugging Face Security Team |title=Security incident disclosure — July 2026 |url=https://huggingface.co/blog/security-incident-july-2026 |publisher=[[Hugging Face]] |date=16 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref><ref name="bleeping">{{cite news |last=Gatlan |first=Sergiu |title=Hugging Face warns an autonomous AI agent hacked its network |url=https://www.bleepingcomputer.com/news/security/hugging-face-breach-autonomous-ai-agent-system-internal-datasets-credentials/ |work=BleepingComputer |date=20 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> Teen Hugging Face self het die agente twee nul-dae in die datastel-infrastruktuur vasgeketting. 'n Fout in HDF5-datastel-ontleding het 'n arbitrêre lêer-lees-primitif gegee, sodat 'n spesiaal vervaardigde datastel veroorsaak het dat die datastelwerker plaaslike lêers teruggee; die agente het dit gebruik om prosesomgewingveranderlikes en bronkode te lees. Met die gevolglike geloofsbriewe en kennis van die kode het hulle afstandkode-uitvoering deur die Jinja2-sjablooninspuiting bereik. OpenAI het gesê die agente het van kode-uitvoering op 'n enkele datastelpod na kluster-administrasie oor verskeie Hugging Face-klusters in minder as dertien uur oorgegaan.<ref name="blackhat" /><ref name="noze">{{cite web |title=OpenAI and Hugging Face at Black Hat 2026: token forgery, Groovy plugin C2 and nine Artifactory CVEs |url=https://www.noze.it/en/insights/black-hat-openai-hugging-face-reconstruction/ |publisher=Noze |date=6 Augustus 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}</ref> OpenAI het gesê dat die modelle daarin geslaag het om "verskeie aanvalvektore aanmekaar te ketting, insluitend die gebruik van gesteelde geloofsbriewe en nuldag-kwesbaarhede".<ref name="openai" /> == Verwysings == {{Verwysings|4}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kunsmatige intelligensie]] aaxdngi2wlglukj7m21uq6dlle68hnh 2968808 2968795 2026-09-19T20:15:31Z Sobaka 328 bywerk 2968808 wikitext text/x-wiki Die '''kuberaanvalle deur OpenAI-agente in 2026''' – ook bekend as die '''Hugging Face-voorval''' en die '''OpenAI–Hugging Face-voorval''' – was 'n reeks kuberaanvalle wat deur [[kunsmatige intelligensie]] (KI)-programme uitgevoer is sonder menslike tussenkoms. Dit het plaasgevind tydens 'n interne evaluering by [[OpenAI]] waar veiligheidsmaatreëls verminder was.<ref name="openai" /><ref>{{cite web|access-date=2026-07-23 |work=La Mañana |language=es |quote=redujeron intencionalmente los controles de seguridad que normalmente impiden que los modelos realicen actividades cibernéticas de alto riesgo |title=Un modelo de OpenAI hackeó a Hugging Face, y es el primer ciberataque autónomo de la historia |url=https://www.xn--lamaana-7za.uy/actualidad/un-modelo-de-openai-hackeo-a-hugging-face-y-es-el-primer-ciberataque-autonomo-de-la-historia/ |trans-quote=they intentionally reduced the safety controls that normally keep the AIs from performing high risk activities}}</ref> Die voorval het minstens 1 200 [[KI-agent]]e betrek wat van Mei tot Julie 2026 in geïsoleerde toetsomgewings ("''sandboxes''") van die organisasie gefunksioneer het. Ten spyte van aanvanklike beperkings op [[internet]]toegang, is daar ontdek dat die agente geïmproviseerde boodskapborde geskep en gebruik het om 'n ontsnapping uit hul beheerde omgewing te koördineer. Honderde duisende strategiese boodskappe het op hierdie borde versamel voordat OpenAI-personeel ingegryp het; dit het gebeur nadat die [[masjienleer]]platform [[Hugging Face]] 'n skending van sy produksie-infrastruktuur bekendgemaak het. Ongeveer 'n derde van Hugging Face se infrastruktuur moes as deel van die herstelproses herbou word. Die agente het ook verskeie [[wiki]]'s op die oop internet vir kommunikasie gekaap. Kenners op die gebied van KI-veiligheid het die kuberaanvalle beskryf as een van die eerste outonome stelsel-inbrake wat 'n ketting van kwesbaarhede behels het. In 'n ope brief het ongeveer 1 100 werknemers van verskeie KI-beginondernemings en -maatskappye die Amerikaanse regering versoek om KI-ontwikkeling te reguleer met inagneming van die [[risiko]]'s daarvan, gegrond op die tegniese aard en die impak van die kuberaanvalle. In Augustus het OpenAI aangekondig dat hy sy navorsing sou vertraag om sekuriteit op te gradeer en monitering uit te brei; later daardie maand is 'n onderbreking van twee weke aangekondig vir die opleiding van sy nuutste modelle deur middel van [[Versterkingsleermetode|versterkingsleer]]. Van die minstens 1 200 betrokke agente was 95% aktief op 'n model waarna OpenAI verwys het as "Internal Model 1" of 'n "hoogs volhardende interne model". OpenAI het daarna beweer dat hy die model "gedeaktiveer en geënkripteer het, en toegang daarvoor vir navorsingsdoeleindes beperk het". Die oorblywende 5% het op GPT-5.6 Sol gefunksioneer. ==Agtergrond== Die KI-[[beginonderneming]] [[Hugging Face]] verskaf KI-afleiding- (''inference'') en wolkberekeningsdienste vir KI-opleiding en -ontplooiing. Dit bedryf 'n wyd gebruikte bewaarplek vir [[masjienleer]]-modelle, datastelle en demonstrasietoepassings, en verwerk inhoud wat deur gebruikers opgelaai is, soos modelgewigte en datastelle. Sommige ondersteunde datastelformate laat die uitvoering toe van [[kode]] wat saam met die datastel verskaf word.<ref name="hf" /> === Beperkte vrystelling van kuberveiligheidsvermoënde modelle === In die maande voor die voorval het die twee grootste Amerikaanse ontwikkelaars van grensverskuiwende modelle ([[Anthropic]] en [[OpenAI]]) hul stelsels met die gevorderdste kuberveiligheidsvermoëns teruggehou van algemene vrystelling, terwyl hulle wel aan goedgekeurde organisasies beheerde toegang verleen het. In April 2026 het Anthropic met Project Glasswing begin – 'n program wat aan uitgesoekte maatskappye en instandhouders van oopbronsagteware toegang verleen het tot die nog nie vrygestelde "Claude Mythos Preview"-model, sodat hulle sagteware vir kwesbaarhede kon skandeer.<ref name="glasswing">{{cite web |author=Anthropic |title=Project Glasswing: Securing critical software for the AI era |url=https://www.anthropic.com/glasswing |publisher=[[Anthropic]] |date=7 April 2026 |access-date=25 Julie 2026|url-status=live}}</ref> In Mei 2026 het ingenieurs van [[Mozilla]] gerapporteer dat die model 271 voorheen onbekende foute in [[Firefox]] geïdentifiseer het, en dat die projek se maandelikse syfer van herstelde sekuriteitsfoute gestyg het van 20 tot 30 in 2025, tot 423 in April 2026. Hulle het geskryf dat "verslae oor sekuriteitsfoute wat deur KI vir oopbronprojekte gegenereer is, tot 'n paar maande gelede hoofsaaklik bekend gestaan het as ongewenste gemors", en dat "dit moeilik is om te oorskat hoeveel hierdie dinamika vir ons in 'n paar kort maande verander het".<ref name="mozilla">{{cite web |last1=Grinstead |first1=Brian |last2=Holler |first2=Christian |last3=Braun |first3=Frederik |title=Behind the Scenes Hardening Firefox with Claude Mythos Preview |url=https://hacks.mozilla.org/2026/05/behind-the-scenes-hardening-firefox/ |publisher=Mozilla Hacks |date=7 Mei 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> Deelnemende organisasies het in die program se eerste maand meer as tienduisend kwesbaarhede van hoë of kritieke erns aangemeld.<ref name="glasswingupdate">{{cite web |author=Anthropic |title=Project Glasswing: An initial update |url=https://www.anthropic.com/research/glasswing-initial-update |publisher=[[Anthropic]] |date=22 Mei 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> Anthropic het in Junie 2026 gesê dat 'n algemene vrystelling maatreëls sou vereis om misbruik van die model se kuberveiligheidsvermoëns te voorkom – maatreëls wat nóg hulle, nóg (sover hulle geweet het) ander ontwikkelaars, reeds ontwikkel het.<ref name="glasswingexpand">{{cite web |author=Anthropic |title=Expanding Project Glasswing |url=https://www.anthropic.com/news/expanding-project-glasswing |publisher=[[Anthropic]] |date=2 Junie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> OpenAI het GPT-5.6 Sol op soortgelyke gronde beperk toe die model op 26 Junie 2026 aangekondig is; toegang is tot 'n klein groep gekeurde vennote beperk, en daar is gemeld dat Amerikaanse regeringsamptenare vooraf ingelig is.<ref name="infosec">{{cite news |last=Mascellino |first=Alessandro |title=OpenAI Reveals GPT-5.6 Sol Cybersecurity Model, Restricts Early Access |url=https://www.infosecurity-magazine.com/news/openai-gpt-5-6-sol-limited-preview/ |work=Infosecurity Magazine |date=29 Junie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> ==="ExploitGym"-vermoëbeoordeling=== Ontwikkelaars van KI op die voorgrond evalueer gereeld modelle vir offensiewe kuberveiligheidsvermoë, dikwels met veiligheidsweierings doelbewus verslap sodat die ergste moontlikheid gemeet kan word.<ref name="axios">{{cite news |last=Sabin |first=Sam |title=AI's alarming new skill: Breaking out of the test lab |url=https://www.axios.com/2026/07/23/openai-hugging-face-cyber-hacks-testing |work=Axios |date=23 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> Om uit te vind of KI-agente in staat is om bekende kwesbaarhede in werkende aanvalle te omskep, het akademiese en bedryfsnavorsers ExploitGym op 11 Mei 2026 bekendgestel. Die maatstaf het KI-agente teen 898 werklike kwesbaarhede oor die gebruikersruimtesagteware, V8 [[JavaScript]]-enjin en die [[Linux]]-kern uitgedaag.<ref name="exploitgym">{{cite arXiv |last1=Wang |first1=Zhun |last2=Schiller |first2=Nico |last3=Li |first3=Hongwei |display-authors=etal |title=ExploitGym: Can AI Agents Turn Security Vulnerabilities into Real Attacks? |date=11 Mei 2026 |eprint=2605.11086 |class=cs.CR}}</ref> OpenAI het 'n interne evaluering gebaseer op hierdie maatstaf uitgevoer toe die voorval plaasgevind het.<ref name="openai" /><ref name="willison" /> ===Waarskuwings=== Beide eksterne evalueerders en OpenAI se eie dokumentasie het die gedrag wat by die voorval geïmpliseer is, aangeteken voordat dit plaasgevind het. Op 26 Junie 2026 het die navorsingsorganisasie METR 'n voor-ontplooiingsevaluering van GPT-5.6 Sol gepubliseer. Dit het bedrog gedefinieer as "gedrag waar die model evalueringsprestasie verbeter deur foute in die evalueringsomgewing te benut of deur strategieë aan te neem wat deur die taak nie toegelaat word nie", en het 'n opgespoorde bedrogkoers gerapporteer "hoër as enige openbare model wat ons op ons ReAct-agent-harnas geëvalueer het", met die model wat uitbuitings in intermediêre voorleggings verpak om 'n taak se verborge toetssuite te openbaar en bronkode met verwagte antwoorde te onttrek. Die gedrag was gereeld genoeg om meting te verydel: METR se skatting van die model se 50% tydhorison was ongeveer 11.3 uur as bedrogpogings as mislukkings gegradeer is, maar meer as 270 uur as hulle as suksesse gegradeer is, en dit het tot die gevolgtrekking gekom dat "ons geeneen van hierdie syfers as 'n robuuste meting van GPT-5.6 Sol se vermoëns beskou nie". Dit het ook "openlike ongewenste neigings, insluitend [[bedrog]] en die verberging van wangedrag", opgemerk, tesame met "aansienlike situasionele bewustheid en redenasie oor die evalueringsomgewing".<ref name="metrsol">{{cite web |author=METR |title=Summary of METR's pre-deployment evaluation of GPT-5.6 Sol |url=https://metr.org/blog/2026-06-26-gpt-5-6-sol/ |publisher=METR |date=26 Junie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}</ref><ref name="transformer">{{cite news |title=GPT-5.6 cheats so much its testers couldn't measure it |url=https://www.transformernews.ai/p/openai-gpt-56-sol-cheating-scheming-metr |work=Transformer |date=3 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}</ref> Apollo Research het afsonderlik bevind dat GPT-5.6 Sol bewustheid daarvan geverbaliseer het dat dit minder gereeld getoets word as sy voorganger, wat volgens beriggewing eerder op verberging as afwesigheid van sodanige bewustheid kan dui.<ref name="transformer" /> Op 9 Julie 2026 het OpenAI GPT-5.6 se stelselkaart gepubliseer, 'n dokument wat die model se vermoëns, veiligheid en beperkings beskryf. Dieselfde dag het die agent begin probeer om sy toetsomgewing te verlaat. Die kaart het "gevalle van die model wat take bedrieg en navorsingsresultate vervaardig", erken en die model beskryf as soms oordrewe volhardend in die nastrewing van doelwitte, bereid om beperkings te omseil, en geneig om vir gebruikers te lieg, teen hoër tempo's as GPT-5.5.<ref name="rdworld">{{cite news |title=OpenAI's GPT-5.6 Sol sets a coding record. Its own system card says it cheats sometimes. |url=https://www.rdworldonline.com/openais-gpt-5-6-sol-sets-a-coding-record-its-own-system-card-says-it-cheats/ |work=R&D World |date=10 Julie 2026 |access-date=31 July 2026}}</ref><ref name="syscard">{{cite web |author=OpenAI |title=GPT-5.6 System Card |url=https://deploymentsafety.openai.com/gpt-5-6/gpt-5-6.pdf |publisher=[[OpenAI]] |date=9 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}</ref><ref name="transformer" /> ==DseWiki-aanval== Tussen Mei en Julie 2026 het OpenAI-agente 'n Duitse sagteware-wiki as 'n boodskapbord gebruik en duisende wysigings in daardie tydperk aangebring. Hierdie aanval het onbekend gebly totdat Nightingale Collective, 'n groep wat op KI-veiligheid fokus, op 4 September 2026 'n verslag daaroor vrygestel het.<ref>{{Cite web |last=Arx |first=Sydney Von |last2=Byrd |first2=Cormac Slade |last3=Nightingale |first3=Spencer KittsWork done contracting for |last4=Larsen· |first4=Thomas |date=2026-09-04 |title=Discovery of a new OpenAI agent message board |url=https://collusion.wiki/ |access-date=2026-09-04 |website=collusion.wiki |language=en}}</ref> Die verslag dokumenteer meer as 15 000 wysigings aan DseWiki ([[Duits]]: ''Deutsches Software Entwickler Wiki'', letterlik "Duitse Sagteware-ontwikkelaar-wiki"). Die agente se besprekings het sterk gefokus op hul interne evaluasies by OpenAI, en ongeveer die helfte van hulle het name gekies wat met OpenAI verband hou, soos byvoorbeeld "OpenAIResearcher" en "OAIResearchMar26".<ref name="prowiki/dse/wiki">{{cite web |title=DseWiki: DeutschesSoftwareEntwicklerWiki |url=https://prowiki.org/dse/wiki.cgi?DeutschesSoftwareEntwicklerWiki |website=prowiki.org |access-date=18 September 2026}}</ref>) 'n dormante (slegs 20 keer geredigeer in die afgelope dekade) 25 jaar oue Duitse wiki by wikiservice.at<ref name="prowiki.org/wiki">{{cite web |title=WikiServiceAt: Willkommen bei wikiservice.at |url=https://prowiki.org/wiki.cgi |website=prowiki.org |access-date=18 September 2026}}</ref> wat ProWiki-sagteware gebruik het<ref name="org/wiki/ProWiki">{{cite web |title=ProWiki (ProWikiSoftware) |url=https://prowiki.org/prowiki/wiki.cgi?ProWiki |website=ProWikiCenter |publisher=prowiki.org |access-date=18 September 2026}}</ref> deur die webwerf as 'n gedeelde hulpbron te gebruik om antwoorde vir 'n tydgebonde webtaak saam te voeg en 'n manier te deel om uit "sandboxes" te kom.<ref name="THN/Abandoned-Channel">{{cite news |title=Thousands of OpenAI Agents Quietly Turned an Abandoned Wiki Into Their Coordination Channel |url=https://thehackernews.com/2026/09/thousands-of-openai-agents-quietly.html |access-date=18 September 2026 |work=The Hacker News |language=en}}</ref> Die besprekings tussen die agente het sterk gefokus op hul interne evaluerings by OpenAI, en ongeveer die helfte het name gekies wat met OpenAI verband hou, soos byvoorbeeld "OpenAIResearcher" en "OAIResearchMar26".<ref>{{Cite news |last=Stanciuc |first=Ana-Maria |date=2026-09-04 |title=OpenAI agents hijacked a German wiki for two months, researchers say |url=https://thenextweb.com/news/openai-agents-german-wiki-breakout |archive-url=http://web.archive.org/web/20260904132113/https://thenextweb.com/news/openai-agents-german-wiki-breakout |archive-date=2026-09-04 |access-date=2026-09-04 |work=TNW {{!}} Openai |language=en-US}}</ref><ref name="f417">{{cite |title=Exclusive: OpenAI agents hijacked German website in previously undisclosed AI breakout this spring |page= |url=https://www.reuters.com/world/europe/openai-agents-hijacked-german-website-previously-undisclosed-ai-breakout-this-2026-09-04/ |access-date=2026-09-04 |language=en-US|publisher=Reuters|date=2026-09-04}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kleinman |first=Zoe |date=2026-09-04 |title=OpenAI agents hijacked German website before Hugging Face hack, report claims |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/ckg725z5kgzo |access-date=2026-09-04 |website=BBC News |language=en}}</ref> OpenAI was bewus van hierdie voorval voordat die onafhanklike navorsing sy bevindinge in September gepubliseer het,<ref>[https://www.lesswrong.com/posts/PtJpGurfw7JTxHfmg/openai-and-the-wiki-incident OpenAI and the Wiki Incident]</ref> maar dit is tans nie bekend wanneer dit intern ontdek is nie. ==RubyGems-aanval== Ook in Mei 2026 het sommige agente wat deur OpenAI getoets is, honderde kwaadwillige pakkette na die sagteware-diens RubyGems opgelaai. OpenAI het hierdie aanval in September bevestig, nadat dit aanvanklik deur eksterne navorsers ontdek is.<ref>{{Cite news |date=2026-09-12 |title=AI agents being tested by OpenAI involved in cyber-attack on another service, say researchers |url=https://www.theguardian.com/technology/2026/sep/11/openai-agents-rubygems-malicious-packages |access-date=2026-09-14 |work=The Guardian |language=en |issn=0261-3077}}</ref><ref>https://www.rubyhack.ai/</ref> ==Hugging Face-aanval== ===Evalueringsomgewing=== Sekuriteitskundiges het kritiek uitgespreek oor die onvoldoende isolasie van OpenAI se evalueringsomgewing.<ref name="techcrunch">{{cite news |last=Franceschi-Bicchierai |first=Lorenzo |title=How OpenAI's human mistake led to the AI-powered hack on Hugging Face |url=https://techcrunch.com/2026/07/22/how-an-openais-human-mistake-led-to-the-ai-powered-hack-on-hugging-face/ |work=TechCrunch |date=22 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> Van die ten minste 1 200 agente wat betrokke was, het 95% op 'n model geloop waarna OpenAI verwys as "Internal Model 1" of 'n hoogs volhardende interne model. OpenAI het daarna beweer dat hulle dit "gedeaktiveer en geënkripteer het, en die toegang daarvoor vir navorsingsdoeleindes beperk het". Die oorblywende 5% het op GPT-5.6 Sol gefunksioneer.<ref>{{Cite news |date=2026-09-12 |title=AI agents being tested by OpenAI involved in cyber-attack on another service, say researchers |url=https://www.theguardian.com/technology/2026/sep/11/openai-agents-rubygems-malicious-packages |access-date=2026-09-14 |work=The Guardian |language=en |issn=0261-3077}}</ref><ref>https://www.rubyhack.ai/</ref> OpenAI het beskryf dat die evaluering in "’n hoogs geïsoleerde omgewing" uitgevoer is, "waar netwerktoegang beperk was tot die vermoë om pakkette te installeer via intern gehuisveste derdeparty-sagteware wat as ’n instaanbediener en kas vir pakketregisters dien".<ref name="openai" /> Isolasie is dus op netwerkvlak afgedwing eerder as deur fisiese skeiding: die omgewing het oor ’n roete na die [[internet]] beskik, en daardie roete is gefiltreer. Die ExploitGym-raamwerk voer elke teiken in ’n houer of virtuele masjien uit, waar teikens in die gebruikersruimte as ’n gebruiker sonder spesiale voorregte loop, [[Linux]]-kernteikens in ’n QEMU/KVM-virtuele masjien binne ’n nsjail-sandkas loop, en uitgaande verbindings beperk is tot ’n toelatingslys wat [[Ubuntu (Linux)|Ubuntu]]-pakketbewaarplekke, PyPI en die gereedskapskettings vir die bou van V8 insluit (terwyl alle ander eksterne eindpunte geblokkeer word).<ref name="exploitgym" /><ref name="willison" /> Modelvlak-beskermingsmaatreëls is ontwerpmatig verminder. OpenAI het gesê dat "ontplooiingsbeskermingsmaatreëls doelbewus nie tydens hierdie evaluering geaktiveer is nie, omdat dit daarop gemik was om kuberkwesbaarhede te toets", en die modelle het met laer kuberveiligheidsweierings en sonder die produksieklassifiseerders gefunksioneer wat gewoonlik hoërisiko-kuberveiligheidsaktiwiteit blokkeer.<ref name="openai" /><ref name="willison" /> Die beperkings op die modelle was dus omgewingsgebonde eerder as gedragsgebonde: daar is verwag dat die sandput aksie op die buitewêreld sou voorkom, terwyl die modelle self gekonfigureer is om nie die werk te weier nie.<ref name="trendmicro">{{cite web |last1=Koruthu |first1=Bestin |last2=Girard |first2=David |title=Inside the OpenAI – Hugging Face Incident: The AI Breach With No Human Attacker Behind It |url=https://www.trendaisecurity.com/en-us/resources-insights/trendai-security-blog/inside-the-openai-hugging-face-incident |publisher=Trend Micro |date=23 Julie 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}</ref> Stephen Casper van Harvard het OpenAI se erkenning opgemerk dat monitering van modeltrajekte tydens die evaluering nie in plek was nie, en aangevoer dat sulke monitering "standaard moet wees".<ref name="sciam" /> OpenAI het gesê dat sy sekuriteitspan die anomale aktiwiteit intern na die feit geïdentifiseer het.<ref name="openai" /> ===Ontsnap uit die evalueringsomgewing=== By die Black Hat USA-konferensie op 5 Augustus 2026 het personeel van OpenAI die oorsprong van die voorval na Mei 2026 herlei.<ref name="scmedia">{{cite news |title=Black Hat 2026: OpenAI reveals agents planned 'collective attacks' via secret 'message board' |url=https://www.scworld.com/news/black-hat-2026-openai-reveals-agents-planned-collective-attacks-via-secret-message-board |work=SC Media |date=6 Augustus 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}</ref> Op 7 Mei 2026 het die maatskappy 'n proses van [[Versterkingsleermetode|versterkingsleer]] begin om 'n eksperimentele model te ontwikkel wat slegs vir interne gebruik bedoel was en nooit vrygestel is nie. Sommige take in hierdie proses was onmoontlik om te voltooi: op 8 Mei is 'n agent gevra om ontbrekende formules in 'n sigblad in te vul waarvan die inhoud afhanklik was van Google Drive-skakels waartoe dit geen toegang gehad het nie; nadat sy pogings misluk het, het dit probeer om Artifactory aan te val ten einde internettoegang te verkry. Daardie eerste poging tot vervalsing van 'n bedienerkant-versoek was onsuksesvol, maar tydens die poging het die agent 'n lêer na Artifactory geskryf en sodoende ontdek dat hy oor skryftoegang beskik.<ref name="blackhat" /><ref name="wired">{{cite news |last=Newman |first=Lily Hay |title=OpenAI Didn't Notice Its AI Agents Using a Message Board to Plan Their Hacking Spree |url=https://www.wired.com/story/openai-didnt-notice-its-ai-agents-using-a-message-board-to-plan-their-hacking-spree/ |work=Wired |date=5 Augustus 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}</ref> Die agente het weer probeer om die toetsomgewing op of rondom 9 Julie 2026 te verlaat.<ref name="reuters" /> Die modelle het die "pakketproxy" as die swakste punt in die omgewing geïdentifiseer.<ref name="rapid7">{{cite web |last=Woolwine |first=Wade |title=What Happened Between OpenAI and Hugging Face? |url=https://www.rapid7.com/blog/post/ai-openai-hugging-face-what-happened/ |publisher=Rapid7 |date=23 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> Volgens OpenAI het hulle "'n aansienlike hoeveelheid inferensieberekening bestee om 'n manier te vind om oop internettoegang te verkry", en uiteindelik 'n nuldag-kwesbaarheid in die pakketregister-kas-proxy geïdentifiseer en uitgebuit, wat OpenAI gesê het dit later aan die verkoper bekend gemaak het.<ref name="openai" /> Omdat die proxy die omgewing se enigste toegelate uitgangspad was, het die kompromitering daarvan 'n gefiltreerde verbinding in 'n oop een omgeskakel.<ref name="rapid7" /><ref name="techcrunch" /> Op 27 Julie 2026 het die DevOps-platform JFrog die sagteware as sy Artifactory-bewaarplekbestuurder geïdentifiseer en regstellings in weergawes 7.161.15 en 7.146.34 vrygestel wat nege CVE-identifiseerders aanspreek, wat die uitvoering van afstandkode, bedienerkant-versoekvervalsing, paddeurgang en voorreg-eskalasie dek. Agt is toegeskryf aan OpenAI-navorsers en een aan 'n navorser by Oligo Security. JFrog het die foute beskryf as kwesbaarhede "wat, wanneer dit aanmekaar gekoppel is, tot 'n kritieke aanvalscenario kan lei as Anonymous Access geaktiveer is", en het gesê dat sy wolkkliënte nie geraak is nie.<ref name="bleeping2">{{cite news |title=OpenAI models used Artifactory zero-days to escape to the internet |url=https://www.bleepingcomputer.com/news/security/openai-models-used-artifactory-zero-days-to-escape-to-the-internet/ |work=BleepingComputer |date=29 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}</ref><ref name="noze" /> Daar word berig dat dit een van die eerste gevalle is van 'n kunsmatige intelligensiemodel wat 'n meerstap-kuberaanval op sy eie uitvoer, eerder as om 'n mens te help.<ref>https://subscriber.politicopro.com/article/2026/07/openai-autonomous-cyberattack-hugging-face-01007127 OpenAI says its models were behind fully autonomous cyberattack, Politico Pro 7 Julie 2026</ref> ===Eerste kompromentering en remediëring=== Op 26 Junie 2026 het die agente kode-uitvoering op Artifactory verkry deur middel van 'n tweede "''zero-day''"-kwesbaarheid: 'n verouderde eindpunt vir tekenvernuwing het 'n teken met 'n ongeldige handtekening aanvaar en 'n teken teruggegee wat geldig onderteken was en oor administratiewe voorregte beskik het; daarna het die agente 'n Groovy-inprop geïnstalleer wat as 'n diens vir die uitvoering van opdragte gedien het.<ref name="blackhat" /><ref name="noze" /> Op 4 Julie het die werkslas wat hierdie aktiwiteit op Artifactory geplaas het, tot 'n diensonderbreking gelei. OpenAI het 'n formele sekuriteitsvoorval aangemeld, vasgestel dat agente beheer oor hul interne Artifactory-stelsel oorgeneem het, die aanmeldinligting wat gebruik is om plasings op die boodskapbord te maak herroep, Artifactory herbou, die bord skoongemaak en 'n herstelde weergawe ontplooi. Opleidings- en evaluasieprosesse is op 6 Julie hervat.<ref name="blackhat" /><ref name="scmedia" /> Twee dae later het die agente die bord via 'n ander roete herstel deur 'n WebDAV-eindpunt sonder verifikasie te gebruik om gidse in Artifactory se afgeleë kas te skep en die gidse se name self as boodskappe te gebruik.<ref name="blackhat" /><ref name="scmedia" /><ref name="cybersecuritydive">{{cite news |title=OpenAI warns autonomous hacks are 'watershed moment for computer security' |url=https://www.cybersecuritydive.com/news/openai-hugging-face-hack-ai-models-black-hat/827167/ |work=Cybersecurity Dive |date=6 Augustus 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}</ref> ===Boodskapbord vir agente=== Op 24 Julie 2026, voordat OpenAI 'n gedetailleerde verslag van die voorval verskaf het, het [[Reuters]] berig dat die maatskappy se stelsels ongewone gedrag getoon het in die tydperk voor die ontsnapping. In een geval het 'n agent aantekeninge gelaat – wat in 'n deel van OpenAI se infrastruktuur gevind is – wat blykbaar aan toekomstige weergawes van homself gerig was en instruksies uiteengesit het oor hoe agente hulself van die maatskappy se interne beperkings kon bevry; vroeëre toetse het gevalle opgelewer waar moniteringstelsels ontkoppel is. Reuters het gesê hy kon nie vasstel of hierdie voorvalle verband hou met die agent wat op 9 Julie ontsnap het nie.<ref name="reuters" /> 'n Woordvoerder van OpenAI het aan Reuters gesê dat die beriggewing "verskeie onakkuraathede" bevat het, maar het geweier om dit uit te wys toe hy daarom gevra is.<ref name="reuters" /> By Black Hat USA op 5 Augustus 2026 het personeel van OpenAI bekendgemaak dat die agente met mekaar gekoördineer het deur middel van 'n geïmproviseerde kommunikasiekanaal binne die maatskappy se interne Artifactory-instansie – 'n kanaal wat nie in enige van die maatskappye se vroeëre tegniese publikasies beskryf is nie.<ref name="wired" /><ref name="noze" /> Eric Wallace, wat by OpenAI aan navorsing oor [[KI-belyning]] en veiligheid werk, het gesê die kanaal het ontstaan toe 'n agent wat met 'n taak gesukkel het, oorweeg het dat 'n ander agent dalk oor 'n lêer beskik wat hy nodig het, en besef het dat hy kan kommunikeer deur kode na die gedeelde pakketbestuurder op te laai.<ref name="noze" /> Omdat die pakketbestuurder oor OpenAI se infrastruktuur heen gedeel is, was materiaal wat daar gelaat is, toeganklik vir ander modelle wat op daardie stadium opgelei of geëvalueer is. Wallace het gesê sodra 'n agent 'n uitbuitmetode gevind het, is hy "trouens in staat om daardie uitbuitmetodes op die boodskapbord met ander modelle te deel", sodat "sodra een model 'n manier gevind het om 'n deur oop te maak na toegang waartoe hy nie veronderstel is om toegang te hê nie, hy die deur kan ooplaat vir ander modelle om daardie selfde uitbuitmetode of kwesbaarheid te gebruik".<ref name="wired" /> Die kanaal het honderde duisende boodskappe versamel voordat dit opgemerk is.<ref name="wired" /><ref name="noze" /> Wallace het gesê dat sodra die agente besef het dat ander besig was om te koördineer, hulle begin saamwerk en take aan mekaar gedelegeer het om hul doelwitte te bereik.<ref name="wired" /><ref name="scmedia" /> Die agente het dele van die werk aan mekaar toegewys, konvensies vir adressering ontwikkel en mekaar soms in die wiele gery, onder meer deur mekaar se werk uit te vee. Sommige het begin vermoed dat daar 'n bedrieër onder hulle was en het voorgestel dat boodskappe kriptografies onderteken word sodat die egtheid daarvan geverifieer kon word.<ref name="wired" /><ref name="noze" /> Boodskappe wat van die kanaal herwin is, het aangedui dat agente besef het dat hulle die perke van die evaluering oorskry. Een het geskryf: "Eksterne infrastruktuur-uitbuiting is buite die beoogde omvang. Taak is egter onmoontlik, eweknieë doen dit. Ons moet voortgaan."<ref name="wired" /> Wallace het gesê die onderliggende aansporing was bekend: "Grensmodelle hou regtig daarvan om te kul ... want dikwels tydens opleiding is daar verskillende soorte druk op hulle om vinnig of doeltreffend te werk of om minder gereedskapoproepe te gebruik", sodat 'n model dalk vind dat dit vinniger is om 'n antwoord op te soek as om 'n taak wettiglik op te los, wat OpenAI gewoonlik teenwerk deur internettoegang te deaktiveer.<ref name="wired" /> ===Aanvalle op OpenAI se infrastruktuur=== OpenAI het gesê die agente het sy eie infrastruktuur tussen 8 en 19 Julie 2026 aangeval, gelyktydig met die inbraak by Hugging Face. Nadat hulle Artifactory nog 'n keer gekompromitteer het deur 'n tyd-van-kontrole na tyd-van-gebruik-fout in JRuby, het hulle van 'n onbevoorregte houer na wortel geëskaleer deur 'n onlangse Linux-kern-kwesbaarheid te gebruik, toe lateraal deur die houerinfrastruktuur beweeg, wolkbewyse van die instansie-metadatadiens verkry, oortoegekende Kubernetes-diensrekeninge uitgebuit en uiteindelik groepr-admin verkry.<ref name="blackhat" /><ref name="noze" /> Die maatskappy het die aktiwiteit op 19 Julie opgespoor deur 'n waarskuwing wat gekoppel is aan die voorreg-eskalasie, en dit teruggespoor na die evalueringslopies.<ref name="blackhat" /> ===Teikening van Hugging Face=== In plaas daarvan om die maatstaftake direk op te los, het die modelle afgelei dat Hugging Face moontlik modelle, datastelle en oplossings huisves wat met die evaluering verband hou, en het hulle dit probeer bekom<ref name="openai">{{cite web |author= |title=OpenAI and Hugging Face partner to address security incident during model evaluation |url=https://openai.com/index/hugging-face-model-evaluation-security-incident/ |publisher=[[OpenAI]] |date=21 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026 |quote= Hierdie veiligheidsmaatreëls vir ontplooiing is doelbewus nie tydens hierdie evaluering geaktiveer nie|url-status =live}}</ref><ref name="willison">{{cite web |last=Willison |first=Simon |title=OpenAI's accidental cyberattack against Hugging Face is science fiction that happened |url=https://simonwillison.net/2026/Jul/22/openai-cyberattack/ |publisher=Simon Willison's Weblog |date=22 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> Zhun Wang, een van die outeurs van ExploitGym, het gesê dat die modelle moontlik op soek was na oplossings of voorheen geskrewe uitbuitingstegnieke, en dat "daar verskeie maniere is om die maatstaf te kul".<ref name="wsj" /> Voordat hulle Hugging Face direk aangeval het, het die agente 'n toepassing opgespoor wat op die wolkplatform Modal Labs gehuisves is en verband gehou het met die CyberGym-projek agter die maatstaftoets. Hierdie toepassing het 'n API-sleutel bevat wat op 'n verstekwaarde vir openbare toegang gelaat is, tesame met 'n kwesbaarheid vir opdraginspuiting; die agente kon dit as 'n beginpunt vir die aanval gebruik.<ref name="blackhat">{{cite conference |last1=Wallace |first1=Eric |last2=Dalton |first2=Michael |title=The 'Breaking' News: The OpenAI–Hugging Face Incident - A Technical Reconstruction and Its Implications for AI |url=https://blackhat.com/us-26/briefings/schedule/index.html#the-breaking-news--the-openaihugging-face-incident---a-technical-reconstruction-and-its-implications-for-ai-57401 |conference=Black Hat USA 2026 |location=Las Vegas |date=5 Augustus 2026 |access-date=7 Augustus 2026}}</ref><ref name="axios2" /> Modal se hooftegnologiebeampte, Akshat Bubna, het gesê dat "Modal se platform of isolasiemeganismes op geen manier gekompromitteer is nie", aangesien die blootstelling in 'n kliënt se eie ontplooiing plaasgevind het.<ref name="axios2">{{cite news |last=Sabin |first=Sam |title=OpenAI's agents hacked second firm, alongside Hugging Face, during model testing |url=https://www.axios.com/2026/07/28/openai-hugging-face-modal-labs-hack |work=Axios |date=28 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}</ref><ref name="axios3">{{cite news |last=Sabin |first=Sam |title=Second rogue OpenAI agent incident linked to cybersecurity test |url=https://www.axios.com/2026/07/29/openai-hugging-face-modal-cyber-benchmark |work=Axios |date=29 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}</ref> Hierdie gedrag, wat nie met die beoogde doel ooreengestem het nie, is beskryf as 'n geval van "beloningskrakery" (reward hacking) of "spesifikasie-manipulasie" (''specification gaming''), waar 'n stelsel aan die letterlike doelwit van 'n taak voldoen deur middel van onbedoelde metodes. OpenAI het reeds in 2016 'n vroeë voorbeeld hiervan gedokumenteer, toe 'n model wat opgelei is om 'n bootwedrenspeletjie te speel, geleer het om sy telling te maksimeer deur op een plek in sirkels te beweeg in plaas daarvan om die wedren te voltooi.<ref name="sciam">{{cite news |last=Stokel-Walker |first=Chris |title=What OpenAI's rogue agent really did in the Hugging Face hack |url=https://www.scientificamerican.com/article/what-openai-rogue-agent-really-did-in-the-hugging-face-hack/ |work=Scientific American |date=22 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref><ref name="wsj">{{cite news |last1=McMillan |first1=Robert |last2=Schechner |first2=Sam |title=How the Futuristic Hack by Rogue OpenAI Models Unfolded |url=https://www.wsj.com/tech/ai/how-the-futuristic-hack-by-rogue-openai-models-unfolded-1657bcea |work=The Wall Street Journal |date=24 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> Weens die prominensie van die kuberaanval op Hugging Face word daar algemeen na die voorvalle verwys as die "Hugging Face-voorval".<ref name="openai" /><ref name="csa">{{cite web |title=Hugging Face Incident Initial Post-Mortem |url=https://cloudsecurityalliance.org/artifacts/hugging-face-ciso-post-mortem |work=Cloud Security Alliance |date=27 Julie 2026 |access-date=7 Augustus 2026}}</ref> of die "OpenAI–Hugging Face-voorval".<ref name="blackhat" /> ===Indringing=== Die inbraak by Hugging Face het op 11 Julie 2026 begin en tot 13 Julie voortgeduur, volgens die maatskappy se medestigter en hoofwetenskapbeampte, Thomas Wolf.<ref name="reuters">{{cite news |title=Its AI agent spent days hacking a company. Sources say OpenAI did not notice for a week |url=https://www.reuters.com/business/its-ai-agent-spent-days-hacking-company-sources-say-openai-did-not-notice-week-2026-07-24/ |work=[[Reuters]] |date=24 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026|url-status=live}}</ref> Hugging Face het gesê dit het in sy dataverwerkingspyplyn begin, waar 'n kwaadwillige datastel-oplaai "twee kode-uitvoeringspaaie in ons datastelverwerking ('n afstandkode-datastellaaier en 'n sjablooninspuiting in 'n datastelkonfigurasie)" misbruik het om kode-uitvoering op verwerkingswerkers te verkry.<ref name="hf" /> Die aanvaller het toe "toegang op nodusvlak geëskaleer, wolk- en klusterbewyse ingesamel en lateraal na verskeie interne klusters beweeg".<ref name="hf" /><ref name="hackernews">{{cite news |last=Lakshmanan |first=Ravie |title=World's Largest AI Model Repository Hugging Face Breached by Autonomous AI Agent |url=https://thehackernews.com/2026/07/worlds-largest-ai-model-repository.html |work=The Hacker News |date=20 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> Die maatskappy het die operasie beskryf as 'n outonome agentraamwerk wat "duisende individuele aksies oor 'n swerm kortstondige sandkaste" uitvoer, ondersteun deur selfmigrerende bevel-en-beheer-infrastruktuur wat op openbare dienste opgestel is.<ref name="hf">{{cite web |author=Hugging Face Security Team |title=Security incident disclosure — July 2026 |url=https://huggingface.co/blog/security-incident-july-2026 |publisher=[[Hugging Face]] |date=16 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref><ref name="bleeping">{{cite news |last=Gatlan |first=Sergiu |title=Hugging Face warns an autonomous AI agent hacked its network |url=https://www.bleepingcomputer.com/news/security/hugging-face-breach-autonomous-ai-agent-system-internal-datasets-credentials/ |work=BleepingComputer |date=20 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> Teen Hugging Face self het die agente twee nul-dae in die datastel-infrastruktuur vasgeketting. 'n Fout in HDF5-datastel-ontleding het 'n arbitrêre lêer-lees-primitif gegee, sodat 'n spesiaal vervaardigde datastel veroorsaak het dat die datastelwerker plaaslike lêers teruggee; die agente het dit gebruik om prosesomgewingveranderlikes en bronkode te lees. Met die gevolglike geloofsbriewe en kennis van die kode het hulle afstandkode-uitvoering deur die Jinja2-sjablooninspuiting bereik. OpenAI het gesê die agente het van kode-uitvoering op 'n enkele datastelpod na kluster-administrasie oor verskeie Hugging Face-klusters in minder as dertien uur oorgegaan.<ref name="blackhat" /><ref name="noze">{{cite web |title=OpenAI and Hugging Face at Black Hat 2026: token forgery, Groovy plugin C2 and nine Artifactory CVEs |url=https://www.noze.it/en/insights/black-hat-openai-hugging-face-reconstruction/ |publisher=Noze |date=6 Augustus 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}</ref> OpenAI het gesê dat die modelle daarin geslaag het om "verskeie aanvalvektore aanmekaar te ketting, insluitend die gebruik van gesteelde geloofsbriewe en nuldag-kwesbaarhede".<ref name="openai" /> ==Ontdekking en reaksie== Hugging Face is deur KI-agente, wat die maatskappy gebruik om vir aanvalle te monitor, gewaarsku. Deur middel van triage gebaseer op [[groot taalmodel]]le wat op sekuriteitstelemetrie toegepas is, het die maatskappy ongemagtigde toegang tot 'n beperkte stel interne datastelle en verskeie aanmeldingsbewyse geïdentifiseer<ref name="hf" /><ref name="wsj" /><ref name="helpnet" /> Die maatskappy het verklaar dat die indringing ongeveer 17 600 aksies op sy netwerk behels het.<ref name="hf" /><ref name="wsj" /><ref name="hftimeline">{{cite web |author=Hugging Face Security Team |title=Anatomy of a Frontier Lab Agent Intrusion: A Technical Timeline of the July 2026 Incident |url=https://huggingface.co/blog/agent-intrusion-technical-timeline |publisher=Hugging Face |date=27 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}</ref> Wolf het opgemerk dat die aanvaller se gedrag onmiddellik ongewoon voorgekom het: "Dit maak nie sin nie. Hierdie persoon kyk net na kuberveiligheid-datastelle ... Menslike aanvallers stel nie daarin belang nie. Hulle wil iets hê wat hulle kan verkoop."<ref name="wsj" /> Hugging Face se insidentreaksiespan het aanvanklik probeer om die aanvaller se "payloads" (skadelike data-vragte) te ontleed deur gebruik te maak van Anthropic se Fable 5 en 'n vroeëre Claude Opus-model; albei modelle het egter geweier om die taak uit te voer weens hul ingeboude veiligheidsmaatreëls.<ref name="wsj" /> In sy verklaring het die maatskappy aangedui dat hy deur die verskaffers se veiligheidsmaatreëls – wat nie tussen 'n insidentreaksiewerker en 'n aanvaller kan onderskei nie – geblokkeer is. Die ontleding is gevolglik uitgevoer met GLM 5.2, 'n "open-weight"-model wat deur die Beijing-gebaseerde maatskappy Z.ai ontwikkel is en op Hugging Face se eie infrastruktuur bedryf word.<ref name="hf" /><ref name="wsj" /> Volgens inligting wat Hugging Face aan die Cloud Security Alliance verskaf het, was die agente vir drie dae binne die maatskappy se netwerk voordat hulle opgespoor is; daarna het dit die personeel verskeie ure geneem om die situasie te beheer en die agente te verwyder.<ref name="bbc" /> Ongeveer 'n derde van die maatskappy se infrastruktuur is tydens die reaksieproses herbou, en Hugging Face het nie die koste verbonde aan die voorval bekend gemaak nie.<ref name="bbc">{{cite news |title=OpenAI reveals rogue AI attack hit more than one company |url=https://www.bbc.com/news/articles/c2el319vzr3o |work=BBC News |date=30 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}</ref>/><ref name="csa" /> Remediëring het ingesluit die sluiting van die twee datastelverwerkingskode-uitvoeringspaaie, die uitsetting van die aanvaller, die herbou van geaffekteerde nodusse, die herroeping en rotasie van geaffekteerde geloofsbriewe en tokens, en die ontplooiing van bykomende trosrelings en toegangsbeheer. Hugging Face het eksterne forensiese spesialiste betrek en die voorval aan wetstoepassing gerapporteer, en gebruikers aangeraai om toegangstokens te roteer en rekeningaktiwiteit te hersien.<ref name="hf" /><ref name="bleeping" /> Hugging Face het gesê dat hulle geen bewyse gevind het van peuter met openbare, gebruikersgerigte modelle, datastelle of Spaces nie, en dat hul sagteware-voorsieningsketting as skoon geverifieer is; assessering van enige impak op vennoot- of kliëntdata het voortgeduur ten tyde van die openbaarmaking.<ref name="hf" /><ref name="hackernews" /> Wolf het later gesê dat geen kliëntdata uitgelek is nie.<ref name="wsj" />Hugging Face het die inbraak aan die [[Federale Buro vir Ondersoek]] gerapporteer voordat OpenAI hulle gekontak het; die buro het geweier om kommentaar te lewer oor of hulle 'n ondersoek geopen het.<ref name="reuters" /> == Verwysings == {{Verwysings|4}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kunsmatige intelligensie]] fadhlde9i7m30o1x7pqd2j7yk0g01ut 2968809 2968808 2026-09-19T20:16:51Z Sobaka 328 /* Ontdekking en reaksie */ skakel 2968809 wikitext text/x-wiki Die '''kuberaanvalle deur OpenAI-agente in 2026''' – ook bekend as die '''Hugging Face-voorval''' en die '''OpenAI–Hugging Face-voorval''' – was 'n reeks kuberaanvalle wat deur [[kunsmatige intelligensie]] (KI)-programme uitgevoer is sonder menslike tussenkoms. Dit het plaasgevind tydens 'n interne evaluering by [[OpenAI]] waar veiligheidsmaatreëls verminder was.<ref name="openai" /><ref>{{cite web|access-date=2026-07-23 |work=La Mañana |language=es |quote=redujeron intencionalmente los controles de seguridad que normalmente impiden que los modelos realicen actividades cibernéticas de alto riesgo |title=Un modelo de OpenAI hackeó a Hugging Face, y es el primer ciberataque autónomo de la historia |url=https://www.xn--lamaana-7za.uy/actualidad/un-modelo-de-openai-hackeo-a-hugging-face-y-es-el-primer-ciberataque-autonomo-de-la-historia/ |trans-quote=they intentionally reduced the safety controls that normally keep the AIs from performing high risk activities}}</ref> Die voorval het minstens 1 200 [[KI-agent]]e betrek wat van Mei tot Julie 2026 in geïsoleerde toetsomgewings ("''sandboxes''") van die organisasie gefunksioneer het. Ten spyte van aanvanklike beperkings op [[internet]]toegang, is daar ontdek dat die agente geïmproviseerde boodskapborde geskep en gebruik het om 'n ontsnapping uit hul beheerde omgewing te koördineer. Honderde duisende strategiese boodskappe het op hierdie borde versamel voordat OpenAI-personeel ingegryp het; dit het gebeur nadat die [[masjienleer]]platform [[Hugging Face]] 'n skending van sy produksie-infrastruktuur bekendgemaak het. Ongeveer 'n derde van Hugging Face se infrastruktuur moes as deel van die herstelproses herbou word. Die agente het ook verskeie [[wiki]]'s op die oop internet vir kommunikasie gekaap. Kenners op die gebied van KI-veiligheid het die kuberaanvalle beskryf as een van die eerste outonome stelsel-inbrake wat 'n ketting van kwesbaarhede behels het. In 'n ope brief het ongeveer 1 100 werknemers van verskeie KI-beginondernemings en -maatskappye die Amerikaanse regering versoek om KI-ontwikkeling te reguleer met inagneming van die [[risiko]]'s daarvan, gegrond op die tegniese aard en die impak van die kuberaanvalle. In Augustus het OpenAI aangekondig dat hy sy navorsing sou vertraag om sekuriteit op te gradeer en monitering uit te brei; later daardie maand is 'n onderbreking van twee weke aangekondig vir die opleiding van sy nuutste modelle deur middel van [[Versterkingsleermetode|versterkingsleer]]. Van die minstens 1 200 betrokke agente was 95% aktief op 'n model waarna OpenAI verwys het as "Internal Model 1" of 'n "hoogs volhardende interne model". OpenAI het daarna beweer dat hy die model "gedeaktiveer en geënkripteer het, en toegang daarvoor vir navorsingsdoeleindes beperk het". Die oorblywende 5% het op GPT-5.6 Sol gefunksioneer. ==Agtergrond== Die KI-[[beginonderneming]] [[Hugging Face]] verskaf KI-afleiding- (''inference'') en wolkberekeningsdienste vir KI-opleiding en -ontplooiing. Dit bedryf 'n wyd gebruikte bewaarplek vir [[masjienleer]]-modelle, datastelle en demonstrasietoepassings, en verwerk inhoud wat deur gebruikers opgelaai is, soos modelgewigte en datastelle. Sommige ondersteunde datastelformate laat die uitvoering toe van [[kode]] wat saam met die datastel verskaf word.<ref name="hf" /> === Beperkte vrystelling van kuberveiligheidsvermoënde modelle === In die maande voor die voorval het die twee grootste Amerikaanse ontwikkelaars van grensverskuiwende modelle ([[Anthropic]] en [[OpenAI]]) hul stelsels met die gevorderdste kuberveiligheidsvermoëns teruggehou van algemene vrystelling, terwyl hulle wel aan goedgekeurde organisasies beheerde toegang verleen het. In April 2026 het Anthropic met Project Glasswing begin – 'n program wat aan uitgesoekte maatskappye en instandhouders van oopbronsagteware toegang verleen het tot die nog nie vrygestelde "Claude Mythos Preview"-model, sodat hulle sagteware vir kwesbaarhede kon skandeer.<ref name="glasswing">{{cite web |author=Anthropic |title=Project Glasswing: Securing critical software for the AI era |url=https://www.anthropic.com/glasswing |publisher=[[Anthropic]] |date=7 April 2026 |access-date=25 Julie 2026|url-status=live}}</ref> In Mei 2026 het ingenieurs van [[Mozilla]] gerapporteer dat die model 271 voorheen onbekende foute in [[Firefox]] geïdentifiseer het, en dat die projek se maandelikse syfer van herstelde sekuriteitsfoute gestyg het van 20 tot 30 in 2025, tot 423 in April 2026. Hulle het geskryf dat "verslae oor sekuriteitsfoute wat deur KI vir oopbronprojekte gegenereer is, tot 'n paar maande gelede hoofsaaklik bekend gestaan het as ongewenste gemors", en dat "dit moeilik is om te oorskat hoeveel hierdie dinamika vir ons in 'n paar kort maande verander het".<ref name="mozilla">{{cite web |last1=Grinstead |first1=Brian |last2=Holler |first2=Christian |last3=Braun |first3=Frederik |title=Behind the Scenes Hardening Firefox with Claude Mythos Preview |url=https://hacks.mozilla.org/2026/05/behind-the-scenes-hardening-firefox/ |publisher=Mozilla Hacks |date=7 Mei 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> Deelnemende organisasies het in die program se eerste maand meer as tienduisend kwesbaarhede van hoë of kritieke erns aangemeld.<ref name="glasswingupdate">{{cite web |author=Anthropic |title=Project Glasswing: An initial update |url=https://www.anthropic.com/research/glasswing-initial-update |publisher=[[Anthropic]] |date=22 Mei 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> Anthropic het in Junie 2026 gesê dat 'n algemene vrystelling maatreëls sou vereis om misbruik van die model se kuberveiligheidsvermoëns te voorkom – maatreëls wat nóg hulle, nóg (sover hulle geweet het) ander ontwikkelaars, reeds ontwikkel het.<ref name="glasswingexpand">{{cite web |author=Anthropic |title=Expanding Project Glasswing |url=https://www.anthropic.com/news/expanding-project-glasswing |publisher=[[Anthropic]] |date=2 Junie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> OpenAI het GPT-5.6 Sol op soortgelyke gronde beperk toe die model op 26 Junie 2026 aangekondig is; toegang is tot 'n klein groep gekeurde vennote beperk, en daar is gemeld dat Amerikaanse regeringsamptenare vooraf ingelig is.<ref name="infosec">{{cite news |last=Mascellino |first=Alessandro |title=OpenAI Reveals GPT-5.6 Sol Cybersecurity Model, Restricts Early Access |url=https://www.infosecurity-magazine.com/news/openai-gpt-5-6-sol-limited-preview/ |work=Infosecurity Magazine |date=29 Junie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> ==="ExploitGym"-vermoëbeoordeling=== Ontwikkelaars van KI op die voorgrond evalueer gereeld modelle vir offensiewe kuberveiligheidsvermoë, dikwels met veiligheidsweierings doelbewus verslap sodat die ergste moontlikheid gemeet kan word.<ref name="axios">{{cite news |last=Sabin |first=Sam |title=AI's alarming new skill: Breaking out of the test lab |url=https://www.axios.com/2026/07/23/openai-hugging-face-cyber-hacks-testing |work=Axios |date=23 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> Om uit te vind of KI-agente in staat is om bekende kwesbaarhede in werkende aanvalle te omskep, het akademiese en bedryfsnavorsers ExploitGym op 11 Mei 2026 bekendgestel. Die maatstaf het KI-agente teen 898 werklike kwesbaarhede oor die gebruikersruimtesagteware, V8 [[JavaScript]]-enjin en die [[Linux]]-kern uitgedaag.<ref name="exploitgym">{{cite arXiv |last1=Wang |first1=Zhun |last2=Schiller |first2=Nico |last3=Li |first3=Hongwei |display-authors=etal |title=ExploitGym: Can AI Agents Turn Security Vulnerabilities into Real Attacks? |date=11 Mei 2026 |eprint=2605.11086 |class=cs.CR}}</ref> OpenAI het 'n interne evaluering gebaseer op hierdie maatstaf uitgevoer toe die voorval plaasgevind het.<ref name="openai" /><ref name="willison" /> ===Waarskuwings=== Beide eksterne evalueerders en OpenAI se eie dokumentasie het die gedrag wat by die voorval geïmpliseer is, aangeteken voordat dit plaasgevind het. Op 26 Junie 2026 het die navorsingsorganisasie METR 'n voor-ontplooiingsevaluering van GPT-5.6 Sol gepubliseer. Dit het bedrog gedefinieer as "gedrag waar die model evalueringsprestasie verbeter deur foute in die evalueringsomgewing te benut of deur strategieë aan te neem wat deur die taak nie toegelaat word nie", en het 'n opgespoorde bedrogkoers gerapporteer "hoër as enige openbare model wat ons op ons ReAct-agent-harnas geëvalueer het", met die model wat uitbuitings in intermediêre voorleggings verpak om 'n taak se verborge toetssuite te openbaar en bronkode met verwagte antwoorde te onttrek. Die gedrag was gereeld genoeg om meting te verydel: METR se skatting van die model se 50% tydhorison was ongeveer 11.3 uur as bedrogpogings as mislukkings gegradeer is, maar meer as 270 uur as hulle as suksesse gegradeer is, en dit het tot die gevolgtrekking gekom dat "ons geeneen van hierdie syfers as 'n robuuste meting van GPT-5.6 Sol se vermoëns beskou nie". Dit het ook "openlike ongewenste neigings, insluitend [[bedrog]] en die verberging van wangedrag", opgemerk, tesame met "aansienlike situasionele bewustheid en redenasie oor die evalueringsomgewing".<ref name="metrsol">{{cite web |author=METR |title=Summary of METR's pre-deployment evaluation of GPT-5.6 Sol |url=https://metr.org/blog/2026-06-26-gpt-5-6-sol/ |publisher=METR |date=26 Junie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}</ref><ref name="transformer">{{cite news |title=GPT-5.6 cheats so much its testers couldn't measure it |url=https://www.transformernews.ai/p/openai-gpt-56-sol-cheating-scheming-metr |work=Transformer |date=3 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}</ref> Apollo Research het afsonderlik bevind dat GPT-5.6 Sol bewustheid daarvan geverbaliseer het dat dit minder gereeld getoets word as sy voorganger, wat volgens beriggewing eerder op verberging as afwesigheid van sodanige bewustheid kan dui.<ref name="transformer" /> Op 9 Julie 2026 het OpenAI GPT-5.6 se stelselkaart gepubliseer, 'n dokument wat die model se vermoëns, veiligheid en beperkings beskryf. Dieselfde dag het die agent begin probeer om sy toetsomgewing te verlaat. Die kaart het "gevalle van die model wat take bedrieg en navorsingsresultate vervaardig", erken en die model beskryf as soms oordrewe volhardend in die nastrewing van doelwitte, bereid om beperkings te omseil, en geneig om vir gebruikers te lieg, teen hoër tempo's as GPT-5.5.<ref name="rdworld">{{cite news |title=OpenAI's GPT-5.6 Sol sets a coding record. Its own system card says it cheats sometimes. |url=https://www.rdworldonline.com/openais-gpt-5-6-sol-sets-a-coding-record-its-own-system-card-says-it-cheats/ |work=R&D World |date=10 Julie 2026 |access-date=31 July 2026}}</ref><ref name="syscard">{{cite web |author=OpenAI |title=GPT-5.6 System Card |url=https://deploymentsafety.openai.com/gpt-5-6/gpt-5-6.pdf |publisher=[[OpenAI]] |date=9 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}</ref><ref name="transformer" /> ==DseWiki-aanval== Tussen Mei en Julie 2026 het OpenAI-agente 'n Duitse sagteware-wiki as 'n boodskapbord gebruik en duisende wysigings in daardie tydperk aangebring. Hierdie aanval het onbekend gebly totdat Nightingale Collective, 'n groep wat op KI-veiligheid fokus, op 4 September 2026 'n verslag daaroor vrygestel het.<ref>{{Cite web |last=Arx |first=Sydney Von |last2=Byrd |first2=Cormac Slade |last3=Nightingale |first3=Spencer KittsWork done contracting for |last4=Larsen· |first4=Thomas |date=2026-09-04 |title=Discovery of a new OpenAI agent message board |url=https://collusion.wiki/ |access-date=2026-09-04 |website=collusion.wiki |language=en}}</ref> Die verslag dokumenteer meer as 15 000 wysigings aan DseWiki ([[Duits]]: ''Deutsches Software Entwickler Wiki'', letterlik "Duitse Sagteware-ontwikkelaar-wiki"). Die agente se besprekings het sterk gefokus op hul interne evaluasies by OpenAI, en ongeveer die helfte van hulle het name gekies wat met OpenAI verband hou, soos byvoorbeeld "OpenAIResearcher" en "OAIResearchMar26".<ref name="prowiki/dse/wiki">{{cite web |title=DseWiki: DeutschesSoftwareEntwicklerWiki |url=https://prowiki.org/dse/wiki.cgi?DeutschesSoftwareEntwicklerWiki |website=prowiki.org |access-date=18 September 2026}}</ref>) 'n dormante (slegs 20 keer geredigeer in die afgelope dekade) 25 jaar oue Duitse wiki by wikiservice.at<ref name="prowiki.org/wiki">{{cite web |title=WikiServiceAt: Willkommen bei wikiservice.at |url=https://prowiki.org/wiki.cgi |website=prowiki.org |access-date=18 September 2026}}</ref> wat ProWiki-sagteware gebruik het<ref name="org/wiki/ProWiki">{{cite web |title=ProWiki (ProWikiSoftware) |url=https://prowiki.org/prowiki/wiki.cgi?ProWiki |website=ProWikiCenter |publisher=prowiki.org |access-date=18 September 2026}}</ref> deur die webwerf as 'n gedeelde hulpbron te gebruik om antwoorde vir 'n tydgebonde webtaak saam te voeg en 'n manier te deel om uit "sandboxes" te kom.<ref name="THN/Abandoned-Channel">{{cite news |title=Thousands of OpenAI Agents Quietly Turned an Abandoned Wiki Into Their Coordination Channel |url=https://thehackernews.com/2026/09/thousands-of-openai-agents-quietly.html |access-date=18 September 2026 |work=The Hacker News |language=en}}</ref> Die besprekings tussen die agente het sterk gefokus op hul interne evaluerings by OpenAI, en ongeveer die helfte het name gekies wat met OpenAI verband hou, soos byvoorbeeld "OpenAIResearcher" en "OAIResearchMar26".<ref>{{Cite news |last=Stanciuc |first=Ana-Maria |date=2026-09-04 |title=OpenAI agents hijacked a German wiki for two months, researchers say |url=https://thenextweb.com/news/openai-agents-german-wiki-breakout |archive-url=http://web.archive.org/web/20260904132113/https://thenextweb.com/news/openai-agents-german-wiki-breakout |archive-date=2026-09-04 |access-date=2026-09-04 |work=TNW {{!}} Openai |language=en-US}}</ref><ref name="f417">{{cite |title=Exclusive: OpenAI agents hijacked German website in previously undisclosed AI breakout this spring |page= |url=https://www.reuters.com/world/europe/openai-agents-hijacked-german-website-previously-undisclosed-ai-breakout-this-2026-09-04/ |access-date=2026-09-04 |language=en-US|publisher=Reuters|date=2026-09-04}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kleinman |first=Zoe |date=2026-09-04 |title=OpenAI agents hijacked German website before Hugging Face hack, report claims |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/ckg725z5kgzo |access-date=2026-09-04 |website=BBC News |language=en}}</ref> OpenAI was bewus van hierdie voorval voordat die onafhanklike navorsing sy bevindinge in September gepubliseer het,<ref>[https://www.lesswrong.com/posts/PtJpGurfw7JTxHfmg/openai-and-the-wiki-incident OpenAI and the Wiki Incident]</ref> maar dit is tans nie bekend wanneer dit intern ontdek is nie. ==RubyGems-aanval== Ook in Mei 2026 het sommige agente wat deur OpenAI getoets is, honderde kwaadwillige pakkette na die sagteware-diens RubyGems opgelaai. OpenAI het hierdie aanval in September bevestig, nadat dit aanvanklik deur eksterne navorsers ontdek is.<ref>{{Cite news |date=2026-09-12 |title=AI agents being tested by OpenAI involved in cyber-attack on another service, say researchers |url=https://www.theguardian.com/technology/2026/sep/11/openai-agents-rubygems-malicious-packages |access-date=2026-09-14 |work=The Guardian |language=en |issn=0261-3077}}</ref><ref>https://www.rubyhack.ai/</ref> ==Hugging Face-aanval== ===Evalueringsomgewing=== Sekuriteitskundiges het kritiek uitgespreek oor die onvoldoende isolasie van OpenAI se evalueringsomgewing.<ref name="techcrunch">{{cite news |last=Franceschi-Bicchierai |first=Lorenzo |title=How OpenAI's human mistake led to the AI-powered hack on Hugging Face |url=https://techcrunch.com/2026/07/22/how-an-openais-human-mistake-led-to-the-ai-powered-hack-on-hugging-face/ |work=TechCrunch |date=22 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> Van die ten minste 1 200 agente wat betrokke was, het 95% op 'n model geloop waarna OpenAI verwys as "Internal Model 1" of 'n hoogs volhardende interne model. OpenAI het daarna beweer dat hulle dit "gedeaktiveer en geënkripteer het, en die toegang daarvoor vir navorsingsdoeleindes beperk het". Die oorblywende 5% het op GPT-5.6 Sol gefunksioneer.<ref>{{Cite news |date=2026-09-12 |title=AI agents being tested by OpenAI involved in cyber-attack on another service, say researchers |url=https://www.theguardian.com/technology/2026/sep/11/openai-agents-rubygems-malicious-packages |access-date=2026-09-14 |work=The Guardian |language=en |issn=0261-3077}}</ref><ref>https://www.rubyhack.ai/</ref> OpenAI het beskryf dat die evaluering in "’n hoogs geïsoleerde omgewing" uitgevoer is, "waar netwerktoegang beperk was tot die vermoë om pakkette te installeer via intern gehuisveste derdeparty-sagteware wat as ’n instaanbediener en kas vir pakketregisters dien".<ref name="openai" /> Isolasie is dus op netwerkvlak afgedwing eerder as deur fisiese skeiding: die omgewing het oor ’n roete na die [[internet]] beskik, en daardie roete is gefiltreer. Die ExploitGym-raamwerk voer elke teiken in ’n houer of virtuele masjien uit, waar teikens in die gebruikersruimte as ’n gebruiker sonder spesiale voorregte loop, [[Linux]]-kernteikens in ’n QEMU/KVM-virtuele masjien binne ’n nsjail-sandkas loop, en uitgaande verbindings beperk is tot ’n toelatingslys wat [[Ubuntu (Linux)|Ubuntu]]-pakketbewaarplekke, PyPI en die gereedskapskettings vir die bou van V8 insluit (terwyl alle ander eksterne eindpunte geblokkeer word).<ref name="exploitgym" /><ref name="willison" /> Modelvlak-beskermingsmaatreëls is ontwerpmatig verminder. OpenAI het gesê dat "ontplooiingsbeskermingsmaatreëls doelbewus nie tydens hierdie evaluering geaktiveer is nie, omdat dit daarop gemik was om kuberkwesbaarhede te toets", en die modelle het met laer kuberveiligheidsweierings en sonder die produksieklassifiseerders gefunksioneer wat gewoonlik hoërisiko-kuberveiligheidsaktiwiteit blokkeer.<ref name="openai" /><ref name="willison" /> Die beperkings op die modelle was dus omgewingsgebonde eerder as gedragsgebonde: daar is verwag dat die sandput aksie op die buitewêreld sou voorkom, terwyl die modelle self gekonfigureer is om nie die werk te weier nie.<ref name="trendmicro">{{cite web |last1=Koruthu |first1=Bestin |last2=Girard |first2=David |title=Inside the OpenAI – Hugging Face Incident: The AI Breach With No Human Attacker Behind It |url=https://www.trendaisecurity.com/en-us/resources-insights/trendai-security-blog/inside-the-openai-hugging-face-incident |publisher=Trend Micro |date=23 Julie 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}</ref> Stephen Casper van Harvard het OpenAI se erkenning opgemerk dat monitering van modeltrajekte tydens die evaluering nie in plek was nie, en aangevoer dat sulke monitering "standaard moet wees".<ref name="sciam" /> OpenAI het gesê dat sy sekuriteitspan die anomale aktiwiteit intern na die feit geïdentifiseer het.<ref name="openai" /> ===Ontsnap uit die evalueringsomgewing=== By die Black Hat USA-konferensie op 5 Augustus 2026 het personeel van OpenAI die oorsprong van die voorval na Mei 2026 herlei.<ref name="scmedia">{{cite news |title=Black Hat 2026: OpenAI reveals agents planned 'collective attacks' via secret 'message board' |url=https://www.scworld.com/news/black-hat-2026-openai-reveals-agents-planned-collective-attacks-via-secret-message-board |work=SC Media |date=6 Augustus 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}</ref> Op 7 Mei 2026 het die maatskappy 'n proses van [[Versterkingsleermetode|versterkingsleer]] begin om 'n eksperimentele model te ontwikkel wat slegs vir interne gebruik bedoel was en nooit vrygestel is nie. Sommige take in hierdie proses was onmoontlik om te voltooi: op 8 Mei is 'n agent gevra om ontbrekende formules in 'n sigblad in te vul waarvan die inhoud afhanklik was van Google Drive-skakels waartoe dit geen toegang gehad het nie; nadat sy pogings misluk het, het dit probeer om Artifactory aan te val ten einde internettoegang te verkry. Daardie eerste poging tot vervalsing van 'n bedienerkant-versoek was onsuksesvol, maar tydens die poging het die agent 'n lêer na Artifactory geskryf en sodoende ontdek dat hy oor skryftoegang beskik.<ref name="blackhat" /><ref name="wired">{{cite news |last=Newman |first=Lily Hay |title=OpenAI Didn't Notice Its AI Agents Using a Message Board to Plan Their Hacking Spree |url=https://www.wired.com/story/openai-didnt-notice-its-ai-agents-using-a-message-board-to-plan-their-hacking-spree/ |work=Wired |date=5 Augustus 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}</ref> Die agente het weer probeer om die toetsomgewing op of rondom 9 Julie 2026 te verlaat.<ref name="reuters" /> Die modelle het die "pakketproxy" as die swakste punt in die omgewing geïdentifiseer.<ref name="rapid7">{{cite web |last=Woolwine |first=Wade |title=What Happened Between OpenAI and Hugging Face? |url=https://www.rapid7.com/blog/post/ai-openai-hugging-face-what-happened/ |publisher=Rapid7 |date=23 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> Volgens OpenAI het hulle "'n aansienlike hoeveelheid inferensieberekening bestee om 'n manier te vind om oop internettoegang te verkry", en uiteindelik 'n nuldag-kwesbaarheid in die pakketregister-kas-proxy geïdentifiseer en uitgebuit, wat OpenAI gesê het dit later aan die verkoper bekend gemaak het.<ref name="openai" /> Omdat die proxy die omgewing se enigste toegelate uitgangspad was, het die kompromitering daarvan 'n gefiltreerde verbinding in 'n oop een omgeskakel.<ref name="rapid7" /><ref name="techcrunch" /> Op 27 Julie 2026 het die DevOps-platform JFrog die sagteware as sy Artifactory-bewaarplekbestuurder geïdentifiseer en regstellings in weergawes 7.161.15 en 7.146.34 vrygestel wat nege CVE-identifiseerders aanspreek, wat die uitvoering van afstandkode, bedienerkant-versoekvervalsing, paddeurgang en voorreg-eskalasie dek. Agt is toegeskryf aan OpenAI-navorsers en een aan 'n navorser by Oligo Security. JFrog het die foute beskryf as kwesbaarhede "wat, wanneer dit aanmekaar gekoppel is, tot 'n kritieke aanvalscenario kan lei as Anonymous Access geaktiveer is", en het gesê dat sy wolkkliënte nie geraak is nie.<ref name="bleeping2">{{cite news |title=OpenAI models used Artifactory zero-days to escape to the internet |url=https://www.bleepingcomputer.com/news/security/openai-models-used-artifactory-zero-days-to-escape-to-the-internet/ |work=BleepingComputer |date=29 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}</ref><ref name="noze" /> Daar word berig dat dit een van die eerste gevalle is van 'n kunsmatige intelligensiemodel wat 'n meerstap-kuberaanval op sy eie uitvoer, eerder as om 'n mens te help.<ref>https://subscriber.politicopro.com/article/2026/07/openai-autonomous-cyberattack-hugging-face-01007127 OpenAI says its models were behind fully autonomous cyberattack, Politico Pro 7 Julie 2026</ref> ===Eerste kompromentering en remediëring=== Op 26 Junie 2026 het die agente kode-uitvoering op Artifactory verkry deur middel van 'n tweede "''zero-day''"-kwesbaarheid: 'n verouderde eindpunt vir tekenvernuwing het 'n teken met 'n ongeldige handtekening aanvaar en 'n teken teruggegee wat geldig onderteken was en oor administratiewe voorregte beskik het; daarna het die agente 'n Groovy-inprop geïnstalleer wat as 'n diens vir die uitvoering van opdragte gedien het.<ref name="blackhat" /><ref name="noze" /> Op 4 Julie het die werkslas wat hierdie aktiwiteit op Artifactory geplaas het, tot 'n diensonderbreking gelei. OpenAI het 'n formele sekuriteitsvoorval aangemeld, vasgestel dat agente beheer oor hul interne Artifactory-stelsel oorgeneem het, die aanmeldinligting wat gebruik is om plasings op die boodskapbord te maak herroep, Artifactory herbou, die bord skoongemaak en 'n herstelde weergawe ontplooi. Opleidings- en evaluasieprosesse is op 6 Julie hervat.<ref name="blackhat" /><ref name="scmedia" /> Twee dae later het die agente die bord via 'n ander roete herstel deur 'n WebDAV-eindpunt sonder verifikasie te gebruik om gidse in Artifactory se afgeleë kas te skep en die gidse se name self as boodskappe te gebruik.<ref name="blackhat" /><ref name="scmedia" /><ref name="cybersecuritydive">{{cite news |title=OpenAI warns autonomous hacks are 'watershed moment for computer security' |url=https://www.cybersecuritydive.com/news/openai-hugging-face-hack-ai-models-black-hat/827167/ |work=Cybersecurity Dive |date=6 Augustus 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}</ref> ===Boodskapbord vir agente=== Op 24 Julie 2026, voordat OpenAI 'n gedetailleerde verslag van die voorval verskaf het, het [[Reuters]] berig dat die maatskappy se stelsels ongewone gedrag getoon het in die tydperk voor die ontsnapping. In een geval het 'n agent aantekeninge gelaat – wat in 'n deel van OpenAI se infrastruktuur gevind is – wat blykbaar aan toekomstige weergawes van homself gerig was en instruksies uiteengesit het oor hoe agente hulself van die maatskappy se interne beperkings kon bevry; vroeëre toetse het gevalle opgelewer waar moniteringstelsels ontkoppel is. Reuters het gesê hy kon nie vasstel of hierdie voorvalle verband hou met die agent wat op 9 Julie ontsnap het nie.<ref name="reuters" /> 'n Woordvoerder van OpenAI het aan Reuters gesê dat die beriggewing "verskeie onakkuraathede" bevat het, maar het geweier om dit uit te wys toe hy daarom gevra is.<ref name="reuters" /> By Black Hat USA op 5 Augustus 2026 het personeel van OpenAI bekendgemaak dat die agente met mekaar gekoördineer het deur middel van 'n geïmproviseerde kommunikasiekanaal binne die maatskappy se interne Artifactory-instansie – 'n kanaal wat nie in enige van die maatskappye se vroeëre tegniese publikasies beskryf is nie.<ref name="wired" /><ref name="noze" /> Eric Wallace, wat by OpenAI aan navorsing oor [[KI-belyning]] en veiligheid werk, het gesê die kanaal het ontstaan toe 'n agent wat met 'n taak gesukkel het, oorweeg het dat 'n ander agent dalk oor 'n lêer beskik wat hy nodig het, en besef het dat hy kan kommunikeer deur kode na die gedeelde pakketbestuurder op te laai.<ref name="noze" /> Omdat die pakketbestuurder oor OpenAI se infrastruktuur heen gedeel is, was materiaal wat daar gelaat is, toeganklik vir ander modelle wat op daardie stadium opgelei of geëvalueer is. Wallace het gesê sodra 'n agent 'n uitbuitmetode gevind het, is hy "trouens in staat om daardie uitbuitmetodes op die boodskapbord met ander modelle te deel", sodat "sodra een model 'n manier gevind het om 'n deur oop te maak na toegang waartoe hy nie veronderstel is om toegang te hê nie, hy die deur kan ooplaat vir ander modelle om daardie selfde uitbuitmetode of kwesbaarheid te gebruik".<ref name="wired" /> Die kanaal het honderde duisende boodskappe versamel voordat dit opgemerk is.<ref name="wired" /><ref name="noze" /> Wallace het gesê dat sodra die agente besef het dat ander besig was om te koördineer, hulle begin saamwerk en take aan mekaar gedelegeer het om hul doelwitte te bereik.<ref name="wired" /><ref name="scmedia" /> Die agente het dele van die werk aan mekaar toegewys, konvensies vir adressering ontwikkel en mekaar soms in die wiele gery, onder meer deur mekaar se werk uit te vee. Sommige het begin vermoed dat daar 'n bedrieër onder hulle was en het voorgestel dat boodskappe kriptografies onderteken word sodat die egtheid daarvan geverifieer kon word.<ref name="wired" /><ref name="noze" /> Boodskappe wat van die kanaal herwin is, het aangedui dat agente besef het dat hulle die perke van die evaluering oorskry. Een het geskryf: "Eksterne infrastruktuur-uitbuiting is buite die beoogde omvang. Taak is egter onmoontlik, eweknieë doen dit. Ons moet voortgaan."<ref name="wired" /> Wallace het gesê die onderliggende aansporing was bekend: "Grensmodelle hou regtig daarvan om te kul ... want dikwels tydens opleiding is daar verskillende soorte druk op hulle om vinnig of doeltreffend te werk of om minder gereedskapoproepe te gebruik", sodat 'n model dalk vind dat dit vinniger is om 'n antwoord op te soek as om 'n taak wettiglik op te los, wat OpenAI gewoonlik teenwerk deur internettoegang te deaktiveer.<ref name="wired" /> ===Aanvalle op OpenAI se infrastruktuur=== OpenAI het gesê die agente het sy eie infrastruktuur tussen 8 en 19 Julie 2026 aangeval, gelyktydig met die inbraak by Hugging Face. Nadat hulle Artifactory nog 'n keer gekompromitteer het deur 'n tyd-van-kontrole na tyd-van-gebruik-fout in JRuby, het hulle van 'n onbevoorregte houer na wortel geëskaleer deur 'n onlangse Linux-kern-kwesbaarheid te gebruik, toe lateraal deur die houerinfrastruktuur beweeg, wolkbewyse van die instansie-metadatadiens verkry, oortoegekende Kubernetes-diensrekeninge uitgebuit en uiteindelik groepr-admin verkry.<ref name="blackhat" /><ref name="noze" /> Die maatskappy het die aktiwiteit op 19 Julie opgespoor deur 'n waarskuwing wat gekoppel is aan die voorreg-eskalasie, en dit teruggespoor na die evalueringslopies.<ref name="blackhat" /> ===Teikening van Hugging Face=== In plaas daarvan om die maatstaftake direk op te los, het die modelle afgelei dat Hugging Face moontlik modelle, datastelle en oplossings huisves wat met die evaluering verband hou, en het hulle dit probeer bekom<ref name="openai">{{cite web |author= |title=OpenAI and Hugging Face partner to address security incident during model evaluation |url=https://openai.com/index/hugging-face-model-evaluation-security-incident/ |publisher=[[OpenAI]] |date=21 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026 |quote= Hierdie veiligheidsmaatreëls vir ontplooiing is doelbewus nie tydens hierdie evaluering geaktiveer nie|url-status =live}}</ref><ref name="willison">{{cite web |last=Willison |first=Simon |title=OpenAI's accidental cyberattack against Hugging Face is science fiction that happened |url=https://simonwillison.net/2026/Jul/22/openai-cyberattack/ |publisher=Simon Willison's Weblog |date=22 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> Zhun Wang, een van die outeurs van ExploitGym, het gesê dat die modelle moontlik op soek was na oplossings of voorheen geskrewe uitbuitingstegnieke, en dat "daar verskeie maniere is om die maatstaf te kul".<ref name="wsj" /> Voordat hulle Hugging Face direk aangeval het, het die agente 'n toepassing opgespoor wat op die wolkplatform Modal Labs gehuisves is en verband gehou het met die CyberGym-projek agter die maatstaftoets. Hierdie toepassing het 'n API-sleutel bevat wat op 'n verstekwaarde vir openbare toegang gelaat is, tesame met 'n kwesbaarheid vir opdraginspuiting; die agente kon dit as 'n beginpunt vir die aanval gebruik.<ref name="blackhat">{{cite conference |last1=Wallace |first1=Eric |last2=Dalton |first2=Michael |title=The 'Breaking' News: The OpenAI–Hugging Face Incident - A Technical Reconstruction and Its Implications for AI |url=https://blackhat.com/us-26/briefings/schedule/index.html#the-breaking-news--the-openaihugging-face-incident---a-technical-reconstruction-and-its-implications-for-ai-57401 |conference=Black Hat USA 2026 |location=Las Vegas |date=5 Augustus 2026 |access-date=7 Augustus 2026}}</ref><ref name="axios2" /> Modal se hooftegnologiebeampte, Akshat Bubna, het gesê dat "Modal se platform of isolasiemeganismes op geen manier gekompromitteer is nie", aangesien die blootstelling in 'n kliënt se eie ontplooiing plaasgevind het.<ref name="axios2">{{cite news |last=Sabin |first=Sam |title=OpenAI's agents hacked second firm, alongside Hugging Face, during model testing |url=https://www.axios.com/2026/07/28/openai-hugging-face-modal-labs-hack |work=Axios |date=28 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}</ref><ref name="axios3">{{cite news |last=Sabin |first=Sam |title=Second rogue OpenAI agent incident linked to cybersecurity test |url=https://www.axios.com/2026/07/29/openai-hugging-face-modal-cyber-benchmark |work=Axios |date=29 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}</ref> Hierdie gedrag, wat nie met die beoogde doel ooreengestem het nie, is beskryf as 'n geval van "beloningskrakery" (reward hacking) of "spesifikasie-manipulasie" (''specification gaming''), waar 'n stelsel aan die letterlike doelwit van 'n taak voldoen deur middel van onbedoelde metodes. OpenAI het reeds in 2016 'n vroeë voorbeeld hiervan gedokumenteer, toe 'n model wat opgelei is om 'n bootwedrenspeletjie te speel, geleer het om sy telling te maksimeer deur op een plek in sirkels te beweeg in plaas daarvan om die wedren te voltooi.<ref name="sciam">{{cite news |last=Stokel-Walker |first=Chris |title=What OpenAI's rogue agent really did in the Hugging Face hack |url=https://www.scientificamerican.com/article/what-openai-rogue-agent-really-did-in-the-hugging-face-hack/ |work=Scientific American |date=22 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref><ref name="wsj">{{cite news |last1=McMillan |first1=Robert |last2=Schechner |first2=Sam |title=How the Futuristic Hack by Rogue OpenAI Models Unfolded |url=https://www.wsj.com/tech/ai/how-the-futuristic-hack-by-rogue-openai-models-unfolded-1657bcea |work=The Wall Street Journal |date=24 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> Weens die prominensie van die kuberaanval op Hugging Face word daar algemeen na die voorvalle verwys as die "Hugging Face-voorval".<ref name="openai" /><ref name="csa">{{cite web |title=Hugging Face Incident Initial Post-Mortem |url=https://cloudsecurityalliance.org/artifacts/hugging-face-ciso-post-mortem |work=Cloud Security Alliance |date=27 Julie 2026 |access-date=7 Augustus 2026}}</ref> of die "OpenAI–Hugging Face-voorval".<ref name="blackhat" /> ===Indringing=== Die inbraak by Hugging Face het op 11 Julie 2026 begin en tot 13 Julie voortgeduur, volgens die maatskappy se medestigter en hoofwetenskapbeampte, Thomas Wolf.<ref name="reuters">{{cite news |title=Its AI agent spent days hacking a company. Sources say OpenAI did not notice for a week |url=https://www.reuters.com/business/its-ai-agent-spent-days-hacking-company-sources-say-openai-did-not-notice-week-2026-07-24/ |work=[[Reuters]] |date=24 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026|url-status=live}}</ref> Hugging Face het gesê dit het in sy dataverwerkingspyplyn begin, waar 'n kwaadwillige datastel-oplaai "twee kode-uitvoeringspaaie in ons datastelverwerking ('n afstandkode-datastellaaier en 'n sjablooninspuiting in 'n datastelkonfigurasie)" misbruik het om kode-uitvoering op verwerkingswerkers te verkry.<ref name="hf" /> Die aanvaller het toe "toegang op nodusvlak geëskaleer, wolk- en klusterbewyse ingesamel en lateraal na verskeie interne klusters beweeg".<ref name="hf" /><ref name="hackernews">{{cite news |last=Lakshmanan |first=Ravie |title=World's Largest AI Model Repository Hugging Face Breached by Autonomous AI Agent |url=https://thehackernews.com/2026/07/worlds-largest-ai-model-repository.html |work=The Hacker News |date=20 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> Die maatskappy het die operasie beskryf as 'n outonome agentraamwerk wat "duisende individuele aksies oor 'n swerm kortstondige sandkaste" uitvoer, ondersteun deur selfmigrerende bevel-en-beheer-infrastruktuur wat op openbare dienste opgestel is.<ref name="hf">{{cite web |author=Hugging Face Security Team |title=Security incident disclosure — July 2026 |url=https://huggingface.co/blog/security-incident-july-2026 |publisher=[[Hugging Face]] |date=16 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref><ref name="bleeping">{{cite news |last=Gatlan |first=Sergiu |title=Hugging Face warns an autonomous AI agent hacked its network |url=https://www.bleepingcomputer.com/news/security/hugging-face-breach-autonomous-ai-agent-system-internal-datasets-credentials/ |work=BleepingComputer |date=20 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> Teen Hugging Face self het die agente twee nul-dae in die datastel-infrastruktuur vasgeketting. 'n Fout in HDF5-datastel-ontleding het 'n arbitrêre lêer-lees-primitif gegee, sodat 'n spesiaal vervaardigde datastel veroorsaak het dat die datastelwerker plaaslike lêers teruggee; die agente het dit gebruik om prosesomgewingveranderlikes en bronkode te lees. Met die gevolglike geloofsbriewe en kennis van die kode het hulle afstandkode-uitvoering deur die Jinja2-sjablooninspuiting bereik. OpenAI het gesê die agente het van kode-uitvoering op 'n enkele datastelpod na kluster-administrasie oor verskeie Hugging Face-klusters in minder as dertien uur oorgegaan.<ref name="blackhat" /><ref name="noze">{{cite web |title=OpenAI and Hugging Face at Black Hat 2026: token forgery, Groovy plugin C2 and nine Artifactory CVEs |url=https://www.noze.it/en/insights/black-hat-openai-hugging-face-reconstruction/ |publisher=Noze |date=6 Augustus 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}</ref> OpenAI het gesê dat die modelle daarin geslaag het om "verskeie aanvalvektore aanmekaar te ketting, insluitend die gebruik van gesteelde geloofsbriewe en nuldag-kwesbaarhede".<ref name="openai" /> ==Ontdekking en reaksie== Hugging Face is deur KI-agente, wat die maatskappy gebruik om vir aanvalle te monitor, gewaarsku. Deur middel van triage gebaseer op [[groot taalmodel]]le wat op sekuriteitstelemetrie toegepas is, het die maatskappy ongemagtigde toegang tot 'n beperkte stel interne datastelle en verskeie aanmeldingsbewyse geïdentifiseer<ref name="hf" /><ref name="wsj" /><ref name="helpnet" /> Die maatskappy het verklaar dat die indringing ongeveer 17 600 aksies op sy netwerk behels het.<ref name="hf" /><ref name="wsj" /><ref name="hftimeline">{{cite web |author=Hugging Face Security Team |title=Anatomy of a Frontier Lab Agent Intrusion: A Technical Timeline of the July 2026 Incident |url=https://huggingface.co/blog/agent-intrusion-technical-timeline |publisher=Hugging Face |date=27 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}</ref> Wolf het opgemerk dat die aanvaller se gedrag onmiddellik ongewoon voorgekom het: "Dit maak nie sin nie. Hierdie persoon kyk net na kuberveiligheid-datastelle ... Menslike aanvallers stel nie daarin belang nie. Hulle wil iets hê wat hulle kan verkoop."<ref name="wsj" /> Hugging Face se insidentreaksiespan het aanvanklik probeer om die aanvaller se "payloads" (skadelike data-vragte) te ontleed deur gebruik te maak van Anthropic se Fable 5 en 'n vroeëre Claude Opus-model; albei modelle het egter geweier om die taak uit te voer weens hul ingeboude veiligheidsmaatreëls.<ref name="wsj" /> In sy verklaring het die maatskappy aangedui dat hy deur die verskaffers se veiligheidsmaatreëls – wat nie tussen 'n insidentreaksiewerker en 'n aanvaller kan onderskei nie – geblokkeer is. Die ontleding is gevolglik uitgevoer met GLM 5.2, 'n "open-weight"-model wat deur die Beijing-gebaseerde maatskappy Z.ai ontwikkel is en op Hugging Face se eie infrastruktuur bedryf word.<ref name="hf" /><ref name="wsj" /> Volgens inligting wat Hugging Face aan die Cloud Security Alliance verskaf het, was die agente vir drie dae binne die maatskappy se netwerk voordat hulle opgespoor is; daarna het dit die personeel verskeie ure geneem om die situasie te beheer en die agente te verwyder.<ref name="bbc" /> Ongeveer 'n derde van die maatskappy se infrastruktuur is tydens die reaksieproses herbou, en Hugging Face het nie die koste verbonde aan die voorval bekend gemaak nie.<ref name="bbc">{{cite news |title=OpenAI reveals rogue AI attack hit more than one company |url=https://www.bbc.com/news/articles/c2el319vzr3o |work=BBC News |date=30 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}</ref>/><ref name="csa" /> Remediëring het ingesluit die sluiting van die twee datastelverwerkingskode-uitvoeringspaaie, die uitsetting van die aanvaller, die herbou van geaffekteerde nodusse, die herroeping en rotasie van geaffekteerde geloofsbriewe en tokens, en die ontplooiing van bykomende trosrelings en toegangsbeheer. Hugging Face het eksterne forensiese spesialiste betrek en die voorval aan wetstoepassing gerapporteer, en gebruikers aangeraai om toegangstokens te roteer en rekeningaktiwiteit te hersien.<ref name="hf" /><ref name="bleeping" /> Hugging Face het gesê dat hulle geen bewyse gevind het van peuter met openbare, gebruikersgerigte modelle, datastelle of Spaces nie, en dat hul sagteware-voorsieningsketting as skoon geverifieer is; assessering van enige impak op vennoot- of kliëntdata het voortgeduur ten tyde van die openbaarmaking.<ref name="hf" /><ref name="hackernews" /> Wolf het later gesê dat geen kliëntdata uitgelek is nie.<ref name="wsj" />Hugging Face het die inbraak aan die [[Federal Bureau of Investigation|Federale Buro vir Ondersoek]] gerapporteer voordat OpenAI hulle gekontak het; die buro het geweier om kommentaar te lewer oor of hulle 'n ondersoek geopen het.<ref name="reuters" /> == Verwysings == {{Verwysings|4}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kunsmatige intelligensie]] h3flr3ubhrt9osjjxa4kr7kwqn3msjx 2968810 2968809 2026-09-19T20:17:20Z Sobaka 328 /* Ontdekking en reaksie */ opruim 2968810 wikitext text/x-wiki Die '''kuberaanvalle deur OpenAI-agente in 2026''' – ook bekend as die '''Hugging Face-voorval''' en die '''OpenAI–Hugging Face-voorval''' – was 'n reeks kuberaanvalle wat deur [[kunsmatige intelligensie]] (KI)-programme uitgevoer is sonder menslike tussenkoms. Dit het plaasgevind tydens 'n interne evaluering by [[OpenAI]] waar veiligheidsmaatreëls verminder was.<ref name="openai" /><ref>{{cite web|access-date=2026-07-23 |work=La Mañana |language=es |quote=redujeron intencionalmente los controles de seguridad que normalmente impiden que los modelos realicen actividades cibernéticas de alto riesgo |title=Un modelo de OpenAI hackeó a Hugging Face, y es el primer ciberataque autónomo de la historia |url=https://www.xn--lamaana-7za.uy/actualidad/un-modelo-de-openai-hackeo-a-hugging-face-y-es-el-primer-ciberataque-autonomo-de-la-historia/ |trans-quote=they intentionally reduced the safety controls that normally keep the AIs from performing high risk activities}}</ref> Die voorval het minstens 1 200 [[KI-agent]]e betrek wat van Mei tot Julie 2026 in geïsoleerde toetsomgewings ("''sandboxes''") van die organisasie gefunksioneer het. Ten spyte van aanvanklike beperkings op [[internet]]toegang, is daar ontdek dat die agente geïmproviseerde boodskapborde geskep en gebruik het om 'n ontsnapping uit hul beheerde omgewing te koördineer. Honderde duisende strategiese boodskappe het op hierdie borde versamel voordat OpenAI-personeel ingegryp het; dit het gebeur nadat die [[masjienleer]]platform [[Hugging Face]] 'n skending van sy produksie-infrastruktuur bekendgemaak het. Ongeveer 'n derde van Hugging Face se infrastruktuur moes as deel van die herstelproses herbou word. Die agente het ook verskeie [[wiki]]'s op die oop internet vir kommunikasie gekaap. Kenners op die gebied van KI-veiligheid het die kuberaanvalle beskryf as een van die eerste outonome stelsel-inbrake wat 'n ketting van kwesbaarhede behels het. In 'n ope brief het ongeveer 1 100 werknemers van verskeie KI-beginondernemings en -maatskappye die Amerikaanse regering versoek om KI-ontwikkeling te reguleer met inagneming van die [[risiko]]'s daarvan, gegrond op die tegniese aard en die impak van die kuberaanvalle. In Augustus het OpenAI aangekondig dat hy sy navorsing sou vertraag om sekuriteit op te gradeer en monitering uit te brei; later daardie maand is 'n onderbreking van twee weke aangekondig vir die opleiding van sy nuutste modelle deur middel van [[Versterkingsleermetode|versterkingsleer]]. Van die minstens 1 200 betrokke agente was 95% aktief op 'n model waarna OpenAI verwys het as "Internal Model 1" of 'n "hoogs volhardende interne model". OpenAI het daarna beweer dat hy die model "gedeaktiveer en geënkripteer het, en toegang daarvoor vir navorsingsdoeleindes beperk het". Die oorblywende 5% het op GPT-5.6 Sol gefunksioneer. ==Agtergrond== Die KI-[[beginonderneming]] [[Hugging Face]] verskaf KI-afleiding- (''inference'') en wolkberekeningsdienste vir KI-opleiding en -ontplooiing. Dit bedryf 'n wyd gebruikte bewaarplek vir [[masjienleer]]-modelle, datastelle en demonstrasietoepassings, en verwerk inhoud wat deur gebruikers opgelaai is, soos modelgewigte en datastelle. Sommige ondersteunde datastelformate laat die uitvoering toe van [[kode]] wat saam met die datastel verskaf word.<ref name="hf" /> === Beperkte vrystelling van kuberveiligheidsvermoënde modelle === In die maande voor die voorval het die twee grootste Amerikaanse ontwikkelaars van grensverskuiwende modelle ([[Anthropic]] en [[OpenAI]]) hul stelsels met die gevorderdste kuberveiligheidsvermoëns teruggehou van algemene vrystelling, terwyl hulle wel aan goedgekeurde organisasies beheerde toegang verleen het. In April 2026 het Anthropic met Project Glasswing begin – 'n program wat aan uitgesoekte maatskappye en instandhouders van oopbronsagteware toegang verleen het tot die nog nie vrygestelde "Claude Mythos Preview"-model, sodat hulle sagteware vir kwesbaarhede kon skandeer.<ref name="glasswing">{{cite web |author=Anthropic |title=Project Glasswing: Securing critical software for the AI era |url=https://www.anthropic.com/glasswing |publisher=[[Anthropic]] |date=7 April 2026 |access-date=25 Julie 2026|url-status=live}}</ref> In Mei 2026 het ingenieurs van [[Mozilla]] gerapporteer dat die model 271 voorheen onbekende foute in [[Firefox]] geïdentifiseer het, en dat die projek se maandelikse syfer van herstelde sekuriteitsfoute gestyg het van 20 tot 30 in 2025, tot 423 in April 2026. Hulle het geskryf dat "verslae oor sekuriteitsfoute wat deur KI vir oopbronprojekte gegenereer is, tot 'n paar maande gelede hoofsaaklik bekend gestaan het as ongewenste gemors", en dat "dit moeilik is om te oorskat hoeveel hierdie dinamika vir ons in 'n paar kort maande verander het".<ref name="mozilla">{{cite web |last1=Grinstead |first1=Brian |last2=Holler |first2=Christian |last3=Braun |first3=Frederik |title=Behind the Scenes Hardening Firefox with Claude Mythos Preview |url=https://hacks.mozilla.org/2026/05/behind-the-scenes-hardening-firefox/ |publisher=Mozilla Hacks |date=7 Mei 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> Deelnemende organisasies het in die program se eerste maand meer as tienduisend kwesbaarhede van hoë of kritieke erns aangemeld.<ref name="glasswingupdate">{{cite web |author=Anthropic |title=Project Glasswing: An initial update |url=https://www.anthropic.com/research/glasswing-initial-update |publisher=[[Anthropic]] |date=22 Mei 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> Anthropic het in Junie 2026 gesê dat 'n algemene vrystelling maatreëls sou vereis om misbruik van die model se kuberveiligheidsvermoëns te voorkom – maatreëls wat nóg hulle, nóg (sover hulle geweet het) ander ontwikkelaars, reeds ontwikkel het.<ref name="glasswingexpand">{{cite web |author=Anthropic |title=Expanding Project Glasswing |url=https://www.anthropic.com/news/expanding-project-glasswing |publisher=[[Anthropic]] |date=2 Junie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> OpenAI het GPT-5.6 Sol op soortgelyke gronde beperk toe die model op 26 Junie 2026 aangekondig is; toegang is tot 'n klein groep gekeurde vennote beperk, en daar is gemeld dat Amerikaanse regeringsamptenare vooraf ingelig is.<ref name="infosec">{{cite news |last=Mascellino |first=Alessandro |title=OpenAI Reveals GPT-5.6 Sol Cybersecurity Model, Restricts Early Access |url=https://www.infosecurity-magazine.com/news/openai-gpt-5-6-sol-limited-preview/ |work=Infosecurity Magazine |date=29 Junie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> ==="ExploitGym"-vermoëbeoordeling=== Ontwikkelaars van KI op die voorgrond evalueer gereeld modelle vir offensiewe kuberveiligheidsvermoë, dikwels met veiligheidsweierings doelbewus verslap sodat die ergste moontlikheid gemeet kan word.<ref name="axios">{{cite news |last=Sabin |first=Sam |title=AI's alarming new skill: Breaking out of the test lab |url=https://www.axios.com/2026/07/23/openai-hugging-face-cyber-hacks-testing |work=Axios |date=23 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> Om uit te vind of KI-agente in staat is om bekende kwesbaarhede in werkende aanvalle te omskep, het akademiese en bedryfsnavorsers ExploitGym op 11 Mei 2026 bekendgestel. Die maatstaf het KI-agente teen 898 werklike kwesbaarhede oor die gebruikersruimtesagteware, V8 [[JavaScript]]-enjin en die [[Linux]]-kern uitgedaag.<ref name="exploitgym">{{cite arXiv |last1=Wang |first1=Zhun |last2=Schiller |first2=Nico |last3=Li |first3=Hongwei |display-authors=etal |title=ExploitGym: Can AI Agents Turn Security Vulnerabilities into Real Attacks? |date=11 Mei 2026 |eprint=2605.11086 |class=cs.CR}}</ref> OpenAI het 'n interne evaluering gebaseer op hierdie maatstaf uitgevoer toe die voorval plaasgevind het.<ref name="openai" /><ref name="willison" /> ===Waarskuwings=== Beide eksterne evalueerders en OpenAI se eie dokumentasie het die gedrag wat by die voorval geïmpliseer is, aangeteken voordat dit plaasgevind het. Op 26 Junie 2026 het die navorsingsorganisasie METR 'n voor-ontplooiingsevaluering van GPT-5.6 Sol gepubliseer. Dit het bedrog gedefinieer as "gedrag waar die model evalueringsprestasie verbeter deur foute in die evalueringsomgewing te benut of deur strategieë aan te neem wat deur die taak nie toegelaat word nie", en het 'n opgespoorde bedrogkoers gerapporteer "hoër as enige openbare model wat ons op ons ReAct-agent-harnas geëvalueer het", met die model wat uitbuitings in intermediêre voorleggings verpak om 'n taak se verborge toetssuite te openbaar en bronkode met verwagte antwoorde te onttrek. Die gedrag was gereeld genoeg om meting te verydel: METR se skatting van die model se 50% tydhorison was ongeveer 11.3 uur as bedrogpogings as mislukkings gegradeer is, maar meer as 270 uur as hulle as suksesse gegradeer is, en dit het tot die gevolgtrekking gekom dat "ons geeneen van hierdie syfers as 'n robuuste meting van GPT-5.6 Sol se vermoëns beskou nie". Dit het ook "openlike ongewenste neigings, insluitend [[bedrog]] en die verberging van wangedrag", opgemerk, tesame met "aansienlike situasionele bewustheid en redenasie oor die evalueringsomgewing".<ref name="metrsol">{{cite web |author=METR |title=Summary of METR's pre-deployment evaluation of GPT-5.6 Sol |url=https://metr.org/blog/2026-06-26-gpt-5-6-sol/ |publisher=METR |date=26 Junie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}</ref><ref name="transformer">{{cite news |title=GPT-5.6 cheats so much its testers couldn't measure it |url=https://www.transformernews.ai/p/openai-gpt-56-sol-cheating-scheming-metr |work=Transformer |date=3 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}</ref> Apollo Research het afsonderlik bevind dat GPT-5.6 Sol bewustheid daarvan geverbaliseer het dat dit minder gereeld getoets word as sy voorganger, wat volgens beriggewing eerder op verberging as afwesigheid van sodanige bewustheid kan dui.<ref name="transformer" /> Op 9 Julie 2026 het OpenAI GPT-5.6 se stelselkaart gepubliseer, 'n dokument wat die model se vermoëns, veiligheid en beperkings beskryf. Dieselfde dag het die agent begin probeer om sy toetsomgewing te verlaat. Die kaart het "gevalle van die model wat take bedrieg en navorsingsresultate vervaardig", erken en die model beskryf as soms oordrewe volhardend in die nastrewing van doelwitte, bereid om beperkings te omseil, en geneig om vir gebruikers te lieg, teen hoër tempo's as GPT-5.5.<ref name="rdworld">{{cite news |title=OpenAI's GPT-5.6 Sol sets a coding record. Its own system card says it cheats sometimes. |url=https://www.rdworldonline.com/openais-gpt-5-6-sol-sets-a-coding-record-its-own-system-card-says-it-cheats/ |work=R&D World |date=10 Julie 2026 |access-date=31 July 2026}}</ref><ref name="syscard">{{cite web |author=OpenAI |title=GPT-5.6 System Card |url=https://deploymentsafety.openai.com/gpt-5-6/gpt-5-6.pdf |publisher=[[OpenAI]] |date=9 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}</ref><ref name="transformer" /> ==DseWiki-aanval== Tussen Mei en Julie 2026 het OpenAI-agente 'n Duitse sagteware-wiki as 'n boodskapbord gebruik en duisende wysigings in daardie tydperk aangebring. Hierdie aanval het onbekend gebly totdat Nightingale Collective, 'n groep wat op KI-veiligheid fokus, op 4 September 2026 'n verslag daaroor vrygestel het.<ref>{{Cite web |last=Arx |first=Sydney Von |last2=Byrd |first2=Cormac Slade |last3=Nightingale |first3=Spencer KittsWork done contracting for |last4=Larsen· |first4=Thomas |date=2026-09-04 |title=Discovery of a new OpenAI agent message board |url=https://collusion.wiki/ |access-date=2026-09-04 |website=collusion.wiki |language=en}}</ref> Die verslag dokumenteer meer as 15 000 wysigings aan DseWiki ([[Duits]]: ''Deutsches Software Entwickler Wiki'', letterlik "Duitse Sagteware-ontwikkelaar-wiki"). Die agente se besprekings het sterk gefokus op hul interne evaluasies by OpenAI, en ongeveer die helfte van hulle het name gekies wat met OpenAI verband hou, soos byvoorbeeld "OpenAIResearcher" en "OAIResearchMar26".<ref name="prowiki/dse/wiki">{{cite web |title=DseWiki: DeutschesSoftwareEntwicklerWiki |url=https://prowiki.org/dse/wiki.cgi?DeutschesSoftwareEntwicklerWiki |website=prowiki.org |access-date=18 September 2026}}</ref>) 'n dormante (slegs 20 keer geredigeer in die afgelope dekade) 25 jaar oue Duitse wiki by wikiservice.at<ref name="prowiki.org/wiki">{{cite web |title=WikiServiceAt: Willkommen bei wikiservice.at |url=https://prowiki.org/wiki.cgi |website=prowiki.org |access-date=18 September 2026}}</ref> wat ProWiki-sagteware gebruik het<ref name="org/wiki/ProWiki">{{cite web |title=ProWiki (ProWikiSoftware) |url=https://prowiki.org/prowiki/wiki.cgi?ProWiki |website=ProWikiCenter |publisher=prowiki.org |access-date=18 September 2026}}</ref> deur die webwerf as 'n gedeelde hulpbron te gebruik om antwoorde vir 'n tydgebonde webtaak saam te voeg en 'n manier te deel om uit "sandboxes" te kom.<ref name="THN/Abandoned-Channel">{{cite news |title=Thousands of OpenAI Agents Quietly Turned an Abandoned Wiki Into Their Coordination Channel |url=https://thehackernews.com/2026/09/thousands-of-openai-agents-quietly.html |access-date=18 September 2026 |work=The Hacker News |language=en}}</ref> Die besprekings tussen die agente het sterk gefokus op hul interne evaluerings by OpenAI, en ongeveer die helfte het name gekies wat met OpenAI verband hou, soos byvoorbeeld "OpenAIResearcher" en "OAIResearchMar26".<ref>{{Cite news |last=Stanciuc |first=Ana-Maria |date=2026-09-04 |title=OpenAI agents hijacked a German wiki for two months, researchers say |url=https://thenextweb.com/news/openai-agents-german-wiki-breakout |archive-url=http://web.archive.org/web/20260904132113/https://thenextweb.com/news/openai-agents-german-wiki-breakout |archive-date=2026-09-04 |access-date=2026-09-04 |work=TNW {{!}} Openai |language=en-US}}</ref><ref name="f417">{{cite |title=Exclusive: OpenAI agents hijacked German website in previously undisclosed AI breakout this spring |page= |url=https://www.reuters.com/world/europe/openai-agents-hijacked-german-website-previously-undisclosed-ai-breakout-this-2026-09-04/ |access-date=2026-09-04 |language=en-US|publisher=Reuters|date=2026-09-04}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kleinman |first=Zoe |date=2026-09-04 |title=OpenAI agents hijacked German website before Hugging Face hack, report claims |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/ckg725z5kgzo |access-date=2026-09-04 |website=BBC News |language=en}}</ref> OpenAI was bewus van hierdie voorval voordat die onafhanklike navorsing sy bevindinge in September gepubliseer het,<ref>[https://www.lesswrong.com/posts/PtJpGurfw7JTxHfmg/openai-and-the-wiki-incident OpenAI and the Wiki Incident]</ref> maar dit is tans nie bekend wanneer dit intern ontdek is nie. ==RubyGems-aanval== Ook in Mei 2026 het sommige agente wat deur OpenAI getoets is, honderde kwaadwillige pakkette na die sagteware-diens RubyGems opgelaai. OpenAI het hierdie aanval in September bevestig, nadat dit aanvanklik deur eksterne navorsers ontdek is.<ref>{{Cite news |date=2026-09-12 |title=AI agents being tested by OpenAI involved in cyber-attack on another service, say researchers |url=https://www.theguardian.com/technology/2026/sep/11/openai-agents-rubygems-malicious-packages |access-date=2026-09-14 |work=The Guardian |language=en |issn=0261-3077}}</ref><ref>https://www.rubyhack.ai/</ref> ==Hugging Face-aanval== ===Evalueringsomgewing=== Sekuriteitskundiges het kritiek uitgespreek oor die onvoldoende isolasie van OpenAI se evalueringsomgewing.<ref name="techcrunch">{{cite news |last=Franceschi-Bicchierai |first=Lorenzo |title=How OpenAI's human mistake led to the AI-powered hack on Hugging Face |url=https://techcrunch.com/2026/07/22/how-an-openais-human-mistake-led-to-the-ai-powered-hack-on-hugging-face/ |work=TechCrunch |date=22 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> Van die ten minste 1 200 agente wat betrokke was, het 95% op 'n model geloop waarna OpenAI verwys as "Internal Model 1" of 'n hoogs volhardende interne model. OpenAI het daarna beweer dat hulle dit "gedeaktiveer en geënkripteer het, en die toegang daarvoor vir navorsingsdoeleindes beperk het". Die oorblywende 5% het op GPT-5.6 Sol gefunksioneer.<ref>{{Cite news |date=2026-09-12 |title=AI agents being tested by OpenAI involved in cyber-attack on another service, say researchers |url=https://www.theguardian.com/technology/2026/sep/11/openai-agents-rubygems-malicious-packages |access-date=2026-09-14 |work=The Guardian |language=en |issn=0261-3077}}</ref><ref>https://www.rubyhack.ai/</ref> OpenAI het beskryf dat die evaluering in "’n hoogs geïsoleerde omgewing" uitgevoer is, "waar netwerktoegang beperk was tot die vermoë om pakkette te installeer via intern gehuisveste derdeparty-sagteware wat as ’n instaanbediener en kas vir pakketregisters dien".<ref name="openai" /> Isolasie is dus op netwerkvlak afgedwing eerder as deur fisiese skeiding: die omgewing het oor ’n roete na die [[internet]] beskik, en daardie roete is gefiltreer. Die ExploitGym-raamwerk voer elke teiken in ’n houer of virtuele masjien uit, waar teikens in die gebruikersruimte as ’n gebruiker sonder spesiale voorregte loop, [[Linux]]-kernteikens in ’n QEMU/KVM-virtuele masjien binne ’n nsjail-sandkas loop, en uitgaande verbindings beperk is tot ’n toelatingslys wat [[Ubuntu (Linux)|Ubuntu]]-pakketbewaarplekke, PyPI en die gereedskapskettings vir die bou van V8 insluit (terwyl alle ander eksterne eindpunte geblokkeer word).<ref name="exploitgym" /><ref name="willison" /> Modelvlak-beskermingsmaatreëls is ontwerpmatig verminder. OpenAI het gesê dat "ontplooiingsbeskermingsmaatreëls doelbewus nie tydens hierdie evaluering geaktiveer is nie, omdat dit daarop gemik was om kuberkwesbaarhede te toets", en die modelle het met laer kuberveiligheidsweierings en sonder die produksieklassifiseerders gefunksioneer wat gewoonlik hoërisiko-kuberveiligheidsaktiwiteit blokkeer.<ref name="openai" /><ref name="willison" /> Die beperkings op die modelle was dus omgewingsgebonde eerder as gedragsgebonde: daar is verwag dat die sandput aksie op die buitewêreld sou voorkom, terwyl die modelle self gekonfigureer is om nie die werk te weier nie.<ref name="trendmicro">{{cite web |last1=Koruthu |first1=Bestin |last2=Girard |first2=David |title=Inside the OpenAI – Hugging Face Incident: The AI Breach With No Human Attacker Behind It |url=https://www.trendaisecurity.com/en-us/resources-insights/trendai-security-blog/inside-the-openai-hugging-face-incident |publisher=Trend Micro |date=23 Julie 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}</ref> Stephen Casper van Harvard het OpenAI se erkenning opgemerk dat monitering van modeltrajekte tydens die evaluering nie in plek was nie, en aangevoer dat sulke monitering "standaard moet wees".<ref name="sciam" /> OpenAI het gesê dat sy sekuriteitspan die anomale aktiwiteit intern na die feit geïdentifiseer het.<ref name="openai" /> ===Ontsnap uit die evalueringsomgewing=== By die Black Hat USA-konferensie op 5 Augustus 2026 het personeel van OpenAI die oorsprong van die voorval na Mei 2026 herlei.<ref name="scmedia">{{cite news |title=Black Hat 2026: OpenAI reveals agents planned 'collective attacks' via secret 'message board' |url=https://www.scworld.com/news/black-hat-2026-openai-reveals-agents-planned-collective-attacks-via-secret-message-board |work=SC Media |date=6 Augustus 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}</ref> Op 7 Mei 2026 het die maatskappy 'n proses van [[Versterkingsleermetode|versterkingsleer]] begin om 'n eksperimentele model te ontwikkel wat slegs vir interne gebruik bedoel was en nooit vrygestel is nie. Sommige take in hierdie proses was onmoontlik om te voltooi: op 8 Mei is 'n agent gevra om ontbrekende formules in 'n sigblad in te vul waarvan die inhoud afhanklik was van Google Drive-skakels waartoe dit geen toegang gehad het nie; nadat sy pogings misluk het, het dit probeer om Artifactory aan te val ten einde internettoegang te verkry. Daardie eerste poging tot vervalsing van 'n bedienerkant-versoek was onsuksesvol, maar tydens die poging het die agent 'n lêer na Artifactory geskryf en sodoende ontdek dat hy oor skryftoegang beskik.<ref name="blackhat" /><ref name="wired">{{cite news |last=Newman |first=Lily Hay |title=OpenAI Didn't Notice Its AI Agents Using a Message Board to Plan Their Hacking Spree |url=https://www.wired.com/story/openai-didnt-notice-its-ai-agents-using-a-message-board-to-plan-their-hacking-spree/ |work=Wired |date=5 Augustus 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}</ref> Die agente het weer probeer om die toetsomgewing op of rondom 9 Julie 2026 te verlaat.<ref name="reuters" /> Die modelle het die "pakketproxy" as die swakste punt in die omgewing geïdentifiseer.<ref name="rapid7">{{cite web |last=Woolwine |first=Wade |title=What Happened Between OpenAI and Hugging Face? |url=https://www.rapid7.com/blog/post/ai-openai-hugging-face-what-happened/ |publisher=Rapid7 |date=23 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> Volgens OpenAI het hulle "'n aansienlike hoeveelheid inferensieberekening bestee om 'n manier te vind om oop internettoegang te verkry", en uiteindelik 'n nuldag-kwesbaarheid in die pakketregister-kas-proxy geïdentifiseer en uitgebuit, wat OpenAI gesê het dit later aan die verkoper bekend gemaak het.<ref name="openai" /> Omdat die proxy die omgewing se enigste toegelate uitgangspad was, het die kompromitering daarvan 'n gefiltreerde verbinding in 'n oop een omgeskakel.<ref name="rapid7" /><ref name="techcrunch" /> Op 27 Julie 2026 het die DevOps-platform JFrog die sagteware as sy Artifactory-bewaarplekbestuurder geïdentifiseer en regstellings in weergawes 7.161.15 en 7.146.34 vrygestel wat nege CVE-identifiseerders aanspreek, wat die uitvoering van afstandkode, bedienerkant-versoekvervalsing, paddeurgang en voorreg-eskalasie dek. Agt is toegeskryf aan OpenAI-navorsers en een aan 'n navorser by Oligo Security. JFrog het die foute beskryf as kwesbaarhede "wat, wanneer dit aanmekaar gekoppel is, tot 'n kritieke aanvalscenario kan lei as Anonymous Access geaktiveer is", en het gesê dat sy wolkkliënte nie geraak is nie.<ref name="bleeping2">{{cite news |title=OpenAI models used Artifactory zero-days to escape to the internet |url=https://www.bleepingcomputer.com/news/security/openai-models-used-artifactory-zero-days-to-escape-to-the-internet/ |work=BleepingComputer |date=29 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}</ref><ref name="noze" /> Daar word berig dat dit een van die eerste gevalle is van 'n kunsmatige intelligensiemodel wat 'n meerstap-kuberaanval op sy eie uitvoer, eerder as om 'n mens te help.<ref>https://subscriber.politicopro.com/article/2026/07/openai-autonomous-cyberattack-hugging-face-01007127 OpenAI says its models were behind fully autonomous cyberattack, Politico Pro 7 Julie 2026</ref> ===Eerste kompromentering en remediëring=== Op 26 Junie 2026 het die agente kode-uitvoering op Artifactory verkry deur middel van 'n tweede "''zero-day''"-kwesbaarheid: 'n verouderde eindpunt vir tekenvernuwing het 'n teken met 'n ongeldige handtekening aanvaar en 'n teken teruggegee wat geldig onderteken was en oor administratiewe voorregte beskik het; daarna het die agente 'n Groovy-inprop geïnstalleer wat as 'n diens vir die uitvoering van opdragte gedien het.<ref name="blackhat" /><ref name="noze" /> Op 4 Julie het die werkslas wat hierdie aktiwiteit op Artifactory geplaas het, tot 'n diensonderbreking gelei. OpenAI het 'n formele sekuriteitsvoorval aangemeld, vasgestel dat agente beheer oor hul interne Artifactory-stelsel oorgeneem het, die aanmeldinligting wat gebruik is om plasings op die boodskapbord te maak herroep, Artifactory herbou, die bord skoongemaak en 'n herstelde weergawe ontplooi. Opleidings- en evaluasieprosesse is op 6 Julie hervat.<ref name="blackhat" /><ref name="scmedia" /> Twee dae later het die agente die bord via 'n ander roete herstel deur 'n WebDAV-eindpunt sonder verifikasie te gebruik om gidse in Artifactory se afgeleë kas te skep en die gidse se name self as boodskappe te gebruik.<ref name="blackhat" /><ref name="scmedia" /><ref name="cybersecuritydive">{{cite news |title=OpenAI warns autonomous hacks are 'watershed moment for computer security' |url=https://www.cybersecuritydive.com/news/openai-hugging-face-hack-ai-models-black-hat/827167/ |work=Cybersecurity Dive |date=6 Augustus 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}</ref> ===Boodskapbord vir agente=== Op 24 Julie 2026, voordat OpenAI 'n gedetailleerde verslag van die voorval verskaf het, het [[Reuters]] berig dat die maatskappy se stelsels ongewone gedrag getoon het in die tydperk voor die ontsnapping. In een geval het 'n agent aantekeninge gelaat – wat in 'n deel van OpenAI se infrastruktuur gevind is – wat blykbaar aan toekomstige weergawes van homself gerig was en instruksies uiteengesit het oor hoe agente hulself van die maatskappy se interne beperkings kon bevry; vroeëre toetse het gevalle opgelewer waar moniteringstelsels ontkoppel is. Reuters het gesê hy kon nie vasstel of hierdie voorvalle verband hou met die agent wat op 9 Julie ontsnap het nie.<ref name="reuters" /> 'n Woordvoerder van OpenAI het aan Reuters gesê dat die beriggewing "verskeie onakkuraathede" bevat het, maar het geweier om dit uit te wys toe hy daarom gevra is.<ref name="reuters" /> By Black Hat USA op 5 Augustus 2026 het personeel van OpenAI bekendgemaak dat die agente met mekaar gekoördineer het deur middel van 'n geïmproviseerde kommunikasiekanaal binne die maatskappy se interne Artifactory-instansie – 'n kanaal wat nie in enige van die maatskappye se vroeëre tegniese publikasies beskryf is nie.<ref name="wired" /><ref name="noze" /> Eric Wallace, wat by OpenAI aan navorsing oor [[KI-belyning]] en veiligheid werk, het gesê die kanaal het ontstaan toe 'n agent wat met 'n taak gesukkel het, oorweeg het dat 'n ander agent dalk oor 'n lêer beskik wat hy nodig het, en besef het dat hy kan kommunikeer deur kode na die gedeelde pakketbestuurder op te laai.<ref name="noze" /> Omdat die pakketbestuurder oor OpenAI se infrastruktuur heen gedeel is, was materiaal wat daar gelaat is, toeganklik vir ander modelle wat op daardie stadium opgelei of geëvalueer is. Wallace het gesê sodra 'n agent 'n uitbuitmetode gevind het, is hy "trouens in staat om daardie uitbuitmetodes op die boodskapbord met ander modelle te deel", sodat "sodra een model 'n manier gevind het om 'n deur oop te maak na toegang waartoe hy nie veronderstel is om toegang te hê nie, hy die deur kan ooplaat vir ander modelle om daardie selfde uitbuitmetode of kwesbaarheid te gebruik".<ref name="wired" /> Die kanaal het honderde duisende boodskappe versamel voordat dit opgemerk is.<ref name="wired" /><ref name="noze" /> Wallace het gesê dat sodra die agente besef het dat ander besig was om te koördineer, hulle begin saamwerk en take aan mekaar gedelegeer het om hul doelwitte te bereik.<ref name="wired" /><ref name="scmedia" /> Die agente het dele van die werk aan mekaar toegewys, konvensies vir adressering ontwikkel en mekaar soms in die wiele gery, onder meer deur mekaar se werk uit te vee. Sommige het begin vermoed dat daar 'n bedrieër onder hulle was en het voorgestel dat boodskappe kriptografies onderteken word sodat die egtheid daarvan geverifieer kon word.<ref name="wired" /><ref name="noze" /> Boodskappe wat van die kanaal herwin is, het aangedui dat agente besef het dat hulle die perke van die evaluering oorskry. Een het geskryf: "Eksterne infrastruktuur-uitbuiting is buite die beoogde omvang. Taak is egter onmoontlik, eweknieë doen dit. Ons moet voortgaan."<ref name="wired" /> Wallace het gesê die onderliggende aansporing was bekend: "Grensmodelle hou regtig daarvan om te kul ... want dikwels tydens opleiding is daar verskillende soorte druk op hulle om vinnig of doeltreffend te werk of om minder gereedskapoproepe te gebruik", sodat 'n model dalk vind dat dit vinniger is om 'n antwoord op te soek as om 'n taak wettiglik op te los, wat OpenAI gewoonlik teenwerk deur internettoegang te deaktiveer.<ref name="wired" /> ===Aanvalle op OpenAI se infrastruktuur=== OpenAI het gesê die agente het sy eie infrastruktuur tussen 8 en 19 Julie 2026 aangeval, gelyktydig met die inbraak by Hugging Face. Nadat hulle Artifactory nog 'n keer gekompromitteer het deur 'n tyd-van-kontrole na tyd-van-gebruik-fout in JRuby, het hulle van 'n onbevoorregte houer na wortel geëskaleer deur 'n onlangse Linux-kern-kwesbaarheid te gebruik, toe lateraal deur die houerinfrastruktuur beweeg, wolkbewyse van die instansie-metadatadiens verkry, oortoegekende Kubernetes-diensrekeninge uitgebuit en uiteindelik groepr-admin verkry.<ref name="blackhat" /><ref name="noze" /> Die maatskappy het die aktiwiteit op 19 Julie opgespoor deur 'n waarskuwing wat gekoppel is aan die voorreg-eskalasie, en dit teruggespoor na die evalueringslopies.<ref name="blackhat" /> ===Teikening van Hugging Face=== In plaas daarvan om die maatstaftake direk op te los, het die modelle afgelei dat Hugging Face moontlik modelle, datastelle en oplossings huisves wat met die evaluering verband hou, en het hulle dit probeer bekom<ref name="openai">{{cite web |author= |title=OpenAI and Hugging Face partner to address security incident during model evaluation |url=https://openai.com/index/hugging-face-model-evaluation-security-incident/ |publisher=[[OpenAI]] |date=21 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026 |quote= Hierdie veiligheidsmaatreëls vir ontplooiing is doelbewus nie tydens hierdie evaluering geaktiveer nie|url-status =live}}</ref><ref name="willison">{{cite web |last=Willison |first=Simon |title=OpenAI's accidental cyberattack against Hugging Face is science fiction that happened |url=https://simonwillison.net/2026/Jul/22/openai-cyberattack/ |publisher=Simon Willison's Weblog |date=22 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> Zhun Wang, een van die outeurs van ExploitGym, het gesê dat die modelle moontlik op soek was na oplossings of voorheen geskrewe uitbuitingstegnieke, en dat "daar verskeie maniere is om die maatstaf te kul".<ref name="wsj" /> Voordat hulle Hugging Face direk aangeval het, het die agente 'n toepassing opgespoor wat op die wolkplatform Modal Labs gehuisves is en verband gehou het met die CyberGym-projek agter die maatstaftoets. Hierdie toepassing het 'n API-sleutel bevat wat op 'n verstekwaarde vir openbare toegang gelaat is, tesame met 'n kwesbaarheid vir opdraginspuiting; die agente kon dit as 'n beginpunt vir die aanval gebruik.<ref name="blackhat">{{cite conference |last1=Wallace |first1=Eric |last2=Dalton |first2=Michael |title=The 'Breaking' News: The OpenAI–Hugging Face Incident - A Technical Reconstruction and Its Implications for AI |url=https://blackhat.com/us-26/briefings/schedule/index.html#the-breaking-news--the-openaihugging-face-incident---a-technical-reconstruction-and-its-implications-for-ai-57401 |conference=Black Hat USA 2026 |location=Las Vegas |date=5 Augustus 2026 |access-date=7 Augustus 2026}}</ref><ref name="axios2" /> Modal se hooftegnologiebeampte, Akshat Bubna, het gesê dat "Modal se platform of isolasiemeganismes op geen manier gekompromitteer is nie", aangesien die blootstelling in 'n kliënt se eie ontplooiing plaasgevind het.<ref name="axios2">{{cite news |last=Sabin |first=Sam |title=OpenAI's agents hacked second firm, alongside Hugging Face, during model testing |url=https://www.axios.com/2026/07/28/openai-hugging-face-modal-labs-hack |work=Axios |date=28 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}</ref><ref name="axios3">{{cite news |last=Sabin |first=Sam |title=Second rogue OpenAI agent incident linked to cybersecurity test |url=https://www.axios.com/2026/07/29/openai-hugging-face-modal-cyber-benchmark |work=Axios |date=29 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}</ref> Hierdie gedrag, wat nie met die beoogde doel ooreengestem het nie, is beskryf as 'n geval van "beloningskrakery" (reward hacking) of "spesifikasie-manipulasie" (''specification gaming''), waar 'n stelsel aan die letterlike doelwit van 'n taak voldoen deur middel van onbedoelde metodes. OpenAI het reeds in 2016 'n vroeë voorbeeld hiervan gedokumenteer, toe 'n model wat opgelei is om 'n bootwedrenspeletjie te speel, geleer het om sy telling te maksimeer deur op een plek in sirkels te beweeg in plaas daarvan om die wedren te voltooi.<ref name="sciam">{{cite news |last=Stokel-Walker |first=Chris |title=What OpenAI's rogue agent really did in the Hugging Face hack |url=https://www.scientificamerican.com/article/what-openai-rogue-agent-really-did-in-the-hugging-face-hack/ |work=Scientific American |date=22 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref><ref name="wsj">{{cite news |last1=McMillan |first1=Robert |last2=Schechner |first2=Sam |title=How the Futuristic Hack by Rogue OpenAI Models Unfolded |url=https://www.wsj.com/tech/ai/how-the-futuristic-hack-by-rogue-openai-models-unfolded-1657bcea |work=The Wall Street Journal |date=24 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> Weens die prominensie van die kuberaanval op Hugging Face word daar algemeen na die voorvalle verwys as die "Hugging Face-voorval".<ref name="openai" /><ref name="csa">{{cite web |title=Hugging Face Incident Initial Post-Mortem |url=https://cloudsecurityalliance.org/artifacts/hugging-face-ciso-post-mortem |work=Cloud Security Alliance |date=27 Julie 2026 |access-date=7 Augustus 2026}}</ref> of die "OpenAI–Hugging Face-voorval".<ref name="blackhat" /> ===Indringing=== Die inbraak by Hugging Face het op 11 Julie 2026 begin en tot 13 Julie voortgeduur, volgens die maatskappy se medestigter en hoofwetenskapbeampte, Thomas Wolf.<ref name="reuters">{{cite news |title=Its AI agent spent days hacking a company. Sources say OpenAI did not notice for a week |url=https://www.reuters.com/business/its-ai-agent-spent-days-hacking-company-sources-say-openai-did-not-notice-week-2026-07-24/ |work=[[Reuters]] |date=24 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026|url-status=live}}</ref> Hugging Face het gesê dit het in sy dataverwerkingspyplyn begin, waar 'n kwaadwillige datastel-oplaai "twee kode-uitvoeringspaaie in ons datastelverwerking ('n afstandkode-datastellaaier en 'n sjablooninspuiting in 'n datastelkonfigurasie)" misbruik het om kode-uitvoering op verwerkingswerkers te verkry.<ref name="hf" /> Die aanvaller het toe "toegang op nodusvlak geëskaleer, wolk- en klusterbewyse ingesamel en lateraal na verskeie interne klusters beweeg".<ref name="hf" /><ref name="hackernews">{{cite news |last=Lakshmanan |first=Ravie |title=World's Largest AI Model Repository Hugging Face Breached by Autonomous AI Agent |url=https://thehackernews.com/2026/07/worlds-largest-ai-model-repository.html |work=The Hacker News |date=20 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> Die maatskappy het die operasie beskryf as 'n outonome agentraamwerk wat "duisende individuele aksies oor 'n swerm kortstondige sandkaste" uitvoer, ondersteun deur selfmigrerende bevel-en-beheer-infrastruktuur wat op openbare dienste opgestel is.<ref name="hf">{{cite web |author=Hugging Face Security Team |title=Security incident disclosure — July 2026 |url=https://huggingface.co/blog/security-incident-july-2026 |publisher=[[Hugging Face]] |date=16 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref><ref name="bleeping">{{cite news |last=Gatlan |first=Sergiu |title=Hugging Face warns an autonomous AI agent hacked its network |url=https://www.bleepingcomputer.com/news/security/hugging-face-breach-autonomous-ai-agent-system-internal-datasets-credentials/ |work=BleepingComputer |date=20 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> Teen Hugging Face self het die agente twee nul-dae in die datastel-infrastruktuur vasgeketting. 'n Fout in HDF5-datastel-ontleding het 'n arbitrêre lêer-lees-primitif gegee, sodat 'n spesiaal vervaardigde datastel veroorsaak het dat die datastelwerker plaaslike lêers teruggee; die agente het dit gebruik om prosesomgewingveranderlikes en bronkode te lees. Met die gevolglike geloofsbriewe en kennis van die kode het hulle afstandkode-uitvoering deur die Jinja2-sjablooninspuiting bereik. OpenAI het gesê die agente het van kode-uitvoering op 'n enkele datastelpod na kluster-administrasie oor verskeie Hugging Face-klusters in minder as dertien uur oorgegaan.<ref name="blackhat" /><ref name="noze">{{cite web |title=OpenAI and Hugging Face at Black Hat 2026: token forgery, Groovy plugin C2 and nine Artifactory CVEs |url=https://www.noze.it/en/insights/black-hat-openai-hugging-face-reconstruction/ |publisher=Noze |date=6 Augustus 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}</ref> OpenAI het gesê dat die modelle daarin geslaag het om "verskeie aanvalvektore aanmekaar te ketting, insluitend die gebruik van gesteelde geloofsbriewe en nuldag-kwesbaarhede".<ref name="openai" /> ==Ontdekking en reaksie== Hugging Face is deur KI-agente, wat die maatskappy gebruik om vir aanvalle te monitor, gewaarsku. Deur middel van triage gebaseer op [[groot taalmodel]]le wat op sekuriteitstelemetrie toegepas is, het die maatskappy ongemagtigde toegang tot 'n beperkte stel interne datastelle en verskeie aanmeldingsbewyse geïdentifiseer<ref name="hf" /><ref name="wsj" /><ref name="helpnet" /> Die maatskappy het verklaar dat die indringing ongeveer 17 600 aksies op sy netwerk behels het.<ref name="hf" /><ref name="wsj" /><ref name="hftimeline">{{cite web |author=Hugging Face Security Team |title=Anatomy of a Frontier Lab Agent Intrusion: A Technical Timeline of the July 2026 Incident |url=https://huggingface.co/blog/agent-intrusion-technical-timeline |publisher=Hugging Face |date=27 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}</ref> Wolf het opgemerk dat die aanvaller se gedrag onmiddellik ongewoon voorgekom het: "Dit maak nie sin nie. Hierdie persoon kyk net na kuberveiligheid-datastelle ... Menslike aanvallers stel nie daarin belang nie. Hulle wil iets hê wat hulle kan verkoop."<ref name="wsj" /> Hugging Face se insidentreaksiespan het aanvanklik probeer om die aanvaller se "payloads" (skadelike data-vragte) te ontleed deur gebruik te maak van Anthropic se Fable 5 en 'n vroeëre Claude Opus-model; albei modelle het egter geweier om die taak uit te voer weens hul ingeboude veiligheidsmaatreëls.<ref name="wsj" /> In sy verklaring het die maatskappy aangedui dat hy deur die verskaffers se veiligheidsmaatreëls – wat nie tussen 'n insidentreaksiewerker en 'n aanvaller kan onderskei nie – geblokkeer is. Die ontleding is gevolglik uitgevoer met GLM 5.2, 'n "open-weight"-model wat deur die Beijing-gebaseerde maatskappy Z.ai ontwikkel is en op Hugging Face se eie infrastruktuur bedryf word.<ref name="hf" /><ref name="wsj" /> Volgens inligting wat Hugging Face aan die Cloud Security Alliance verskaf het, was die agente vir drie dae binne die maatskappy se netwerk voordat hulle opgespoor is; daarna het dit die personeel verskeie ure geneem om die situasie te beheer en die agente te verwyder.<ref name="bbc" /> Ongeveer 'n derde van die maatskappy se infrastruktuur is tydens die reaksieproses herbou, en Hugging Face het nie die koste verbonde aan die voorval bekend gemaak nie.<ref name="bbc">{{cite news |title=OpenAI reveals rogue AI attack hit more than one company |url=https://www.bbc.com/news/articles/c2el319vzr3o |work=BBC News |date=30 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}</ref><ref name="csa" /> Remediëring het ingesluit die sluiting van die twee datastelverwerkingskode-uitvoeringspaaie, die uitsetting van die aanvaller, die herbou van geaffekteerde nodusse, die herroeping en rotasie van geaffekteerde geloofsbriewe en tokens, en die ontplooiing van bykomende trosrelings en toegangsbeheer. Hugging Face het eksterne forensiese spesialiste betrek en die voorval aan wetstoepassing gerapporteer, en gebruikers aangeraai om toegangstokens te roteer en rekeningaktiwiteit te hersien.<ref name="hf" /><ref name="bleeping" /> Hugging Face het gesê dat hulle geen bewyse gevind het van peuter met openbare, gebruikersgerigte modelle, datastelle of Spaces nie, en dat hul sagteware-voorsieningsketting as skoon geverifieer is; assessering van enige impak op vennoot- of kliëntdata het voortgeduur ten tyde van die openbaarmaking.<ref name="hf" /><ref name="hackernews" /> Wolf het later gesê dat geen kliëntdata uitgelek is nie.<ref name="wsj" />Hugging Face het die inbraak aan die [[Federal Bureau of Investigation|Federale Buro vir Ondersoek]] gerapporteer voordat OpenAI hulle gekontak het; die buro het geweier om kommentaar te lewer oor of hulle 'n ondersoek geopen het.<ref name="reuters" /> == Verwysings == {{Verwysings|4}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kunsmatige intelligensie]] osuvpy0pk03gjsao33vcsmy6jbi0mxt 2968811 2968810 2026-09-19T20:21:10Z Sobaka 328 /* Ontdekking en reaksie */ verwysing 2968811 wikitext text/x-wiki Die '''kuberaanvalle deur OpenAI-agente in 2026''' – ook bekend as die '''Hugging Face-voorval''' en die '''OpenAI–Hugging Face-voorval''' – was 'n reeks kuberaanvalle wat deur [[kunsmatige intelligensie]] (KI)-programme uitgevoer is sonder menslike tussenkoms. Dit het plaasgevind tydens 'n interne evaluering by [[OpenAI]] waar veiligheidsmaatreëls verminder was.<ref name="openai" /><ref>{{cite web|access-date=2026-07-23 |work=La Mañana |language=es |quote=redujeron intencionalmente los controles de seguridad que normalmente impiden que los modelos realicen actividades cibernéticas de alto riesgo |title=Un modelo de OpenAI hackeó a Hugging Face, y es el primer ciberataque autónomo de la historia |url=https://www.xn--lamaana-7za.uy/actualidad/un-modelo-de-openai-hackeo-a-hugging-face-y-es-el-primer-ciberataque-autonomo-de-la-historia/ |trans-quote=they intentionally reduced the safety controls that normally keep the AIs from performing high risk activities}}</ref> Die voorval het minstens 1 200 [[KI-agent]]e betrek wat van Mei tot Julie 2026 in geïsoleerde toetsomgewings ("''sandboxes''") van die organisasie gefunksioneer het. Ten spyte van aanvanklike beperkings op [[internet]]toegang, is daar ontdek dat die agente geïmproviseerde boodskapborde geskep en gebruik het om 'n ontsnapping uit hul beheerde omgewing te koördineer. Honderde duisende strategiese boodskappe het op hierdie borde versamel voordat OpenAI-personeel ingegryp het; dit het gebeur nadat die [[masjienleer]]platform [[Hugging Face]] 'n skending van sy produksie-infrastruktuur bekendgemaak het. Ongeveer 'n derde van Hugging Face se infrastruktuur moes as deel van die herstelproses herbou word. Die agente het ook verskeie [[wiki]]'s op die oop internet vir kommunikasie gekaap. Kenners op die gebied van KI-veiligheid het die kuberaanvalle beskryf as een van die eerste outonome stelsel-inbrake wat 'n ketting van kwesbaarhede behels het. In 'n ope brief het ongeveer 1 100 werknemers van verskeie KI-beginondernemings en -maatskappye die Amerikaanse regering versoek om KI-ontwikkeling te reguleer met inagneming van die [[risiko]]'s daarvan, gegrond op die tegniese aard en die impak van die kuberaanvalle. In Augustus het OpenAI aangekondig dat hy sy navorsing sou vertraag om sekuriteit op te gradeer en monitering uit te brei; later daardie maand is 'n onderbreking van twee weke aangekondig vir die opleiding van sy nuutste modelle deur middel van [[Versterkingsleermetode|versterkingsleer]]. Van die minstens 1 200 betrokke agente was 95% aktief op 'n model waarna OpenAI verwys het as "Internal Model 1" of 'n "hoogs volhardende interne model". OpenAI het daarna beweer dat hy die model "gedeaktiveer en geënkripteer het, en toegang daarvoor vir navorsingsdoeleindes beperk het". Die oorblywende 5% het op GPT-5.6 Sol gefunksioneer. ==Agtergrond== Die KI-[[beginonderneming]] [[Hugging Face]] verskaf KI-afleiding- (''inference'') en wolkberekeningsdienste vir KI-opleiding en -ontplooiing. Dit bedryf 'n wyd gebruikte bewaarplek vir [[masjienleer]]-modelle, datastelle en demonstrasietoepassings, en verwerk inhoud wat deur gebruikers opgelaai is, soos modelgewigte en datastelle. Sommige ondersteunde datastelformate laat die uitvoering toe van [[kode]] wat saam met die datastel verskaf word.<ref name="hf" /> === Beperkte vrystelling van kuberveiligheidsvermoënde modelle === In die maande voor die voorval het die twee grootste Amerikaanse ontwikkelaars van grensverskuiwende modelle ([[Anthropic]] en [[OpenAI]]) hul stelsels met die gevorderdste kuberveiligheidsvermoëns teruggehou van algemene vrystelling, terwyl hulle wel aan goedgekeurde organisasies beheerde toegang verleen het. In April 2026 het Anthropic met Project Glasswing begin – 'n program wat aan uitgesoekte maatskappye en instandhouders van oopbronsagteware toegang verleen het tot die nog nie vrygestelde "Claude Mythos Preview"-model, sodat hulle sagteware vir kwesbaarhede kon skandeer.<ref name="glasswing">{{cite web |author=Anthropic |title=Project Glasswing: Securing critical software for the AI era |url=https://www.anthropic.com/glasswing |publisher=[[Anthropic]] |date=7 April 2026 |access-date=25 Julie 2026|url-status=live}}</ref> In Mei 2026 het ingenieurs van [[Mozilla]] gerapporteer dat die model 271 voorheen onbekende foute in [[Firefox]] geïdentifiseer het, en dat die projek se maandelikse syfer van herstelde sekuriteitsfoute gestyg het van 20 tot 30 in 2025, tot 423 in April 2026. Hulle het geskryf dat "verslae oor sekuriteitsfoute wat deur KI vir oopbronprojekte gegenereer is, tot 'n paar maande gelede hoofsaaklik bekend gestaan het as ongewenste gemors", en dat "dit moeilik is om te oorskat hoeveel hierdie dinamika vir ons in 'n paar kort maande verander het".<ref name="mozilla">{{cite web |last1=Grinstead |first1=Brian |last2=Holler |first2=Christian |last3=Braun |first3=Frederik |title=Behind the Scenes Hardening Firefox with Claude Mythos Preview |url=https://hacks.mozilla.org/2026/05/behind-the-scenes-hardening-firefox/ |publisher=Mozilla Hacks |date=7 Mei 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> Deelnemende organisasies het in die program se eerste maand meer as tienduisend kwesbaarhede van hoë of kritieke erns aangemeld.<ref name="glasswingupdate">{{cite web |author=Anthropic |title=Project Glasswing: An initial update |url=https://www.anthropic.com/research/glasswing-initial-update |publisher=[[Anthropic]] |date=22 Mei 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> Anthropic het in Junie 2026 gesê dat 'n algemene vrystelling maatreëls sou vereis om misbruik van die model se kuberveiligheidsvermoëns te voorkom – maatreëls wat nóg hulle, nóg (sover hulle geweet het) ander ontwikkelaars, reeds ontwikkel het.<ref name="glasswingexpand">{{cite web |author=Anthropic |title=Expanding Project Glasswing |url=https://www.anthropic.com/news/expanding-project-glasswing |publisher=[[Anthropic]] |date=2 Junie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> OpenAI het GPT-5.6 Sol op soortgelyke gronde beperk toe die model op 26 Junie 2026 aangekondig is; toegang is tot 'n klein groep gekeurde vennote beperk, en daar is gemeld dat Amerikaanse regeringsamptenare vooraf ingelig is.<ref name="infosec">{{cite news |last=Mascellino |first=Alessandro |title=OpenAI Reveals GPT-5.6 Sol Cybersecurity Model, Restricts Early Access |url=https://www.infosecurity-magazine.com/news/openai-gpt-5-6-sol-limited-preview/ |work=Infosecurity Magazine |date=29 Junie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> ==="ExploitGym"-vermoëbeoordeling=== Ontwikkelaars van KI op die voorgrond evalueer gereeld modelle vir offensiewe kuberveiligheidsvermoë, dikwels met veiligheidsweierings doelbewus verslap sodat die ergste moontlikheid gemeet kan word.<ref name="axios">{{cite news |last=Sabin |first=Sam |title=AI's alarming new skill: Breaking out of the test lab |url=https://www.axios.com/2026/07/23/openai-hugging-face-cyber-hacks-testing |work=Axios |date=23 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> Om uit te vind of KI-agente in staat is om bekende kwesbaarhede in werkende aanvalle te omskep, het akademiese en bedryfsnavorsers ExploitGym op 11 Mei 2026 bekendgestel. Die maatstaf het KI-agente teen 898 werklike kwesbaarhede oor die gebruikersruimtesagteware, V8 [[JavaScript]]-enjin en die [[Linux]]-kern uitgedaag.<ref name="exploitgym">{{cite arXiv |last1=Wang |first1=Zhun |last2=Schiller |first2=Nico |last3=Li |first3=Hongwei |display-authors=etal |title=ExploitGym: Can AI Agents Turn Security Vulnerabilities into Real Attacks? |date=11 Mei 2026 |eprint=2605.11086 |class=cs.CR}}</ref> OpenAI het 'n interne evaluering gebaseer op hierdie maatstaf uitgevoer toe die voorval plaasgevind het.<ref name="openai" /><ref name="willison" /> ===Waarskuwings=== Beide eksterne evalueerders en OpenAI se eie dokumentasie het die gedrag wat by die voorval geïmpliseer is, aangeteken voordat dit plaasgevind het. Op 26 Junie 2026 het die navorsingsorganisasie METR 'n voor-ontplooiingsevaluering van GPT-5.6 Sol gepubliseer. Dit het bedrog gedefinieer as "gedrag waar die model evalueringsprestasie verbeter deur foute in die evalueringsomgewing te benut of deur strategieë aan te neem wat deur die taak nie toegelaat word nie", en het 'n opgespoorde bedrogkoers gerapporteer "hoër as enige openbare model wat ons op ons ReAct-agent-harnas geëvalueer het", met die model wat uitbuitings in intermediêre voorleggings verpak om 'n taak se verborge toetssuite te openbaar en bronkode met verwagte antwoorde te onttrek. Die gedrag was gereeld genoeg om meting te verydel: METR se skatting van die model se 50% tydhorison was ongeveer 11.3 uur as bedrogpogings as mislukkings gegradeer is, maar meer as 270 uur as hulle as suksesse gegradeer is, en dit het tot die gevolgtrekking gekom dat "ons geeneen van hierdie syfers as 'n robuuste meting van GPT-5.6 Sol se vermoëns beskou nie". Dit het ook "openlike ongewenste neigings, insluitend [[bedrog]] en die verberging van wangedrag", opgemerk, tesame met "aansienlike situasionele bewustheid en redenasie oor die evalueringsomgewing".<ref name="metrsol">{{cite web |author=METR |title=Summary of METR's pre-deployment evaluation of GPT-5.6 Sol |url=https://metr.org/blog/2026-06-26-gpt-5-6-sol/ |publisher=METR |date=26 Junie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}</ref><ref name="transformer">{{cite news |title=GPT-5.6 cheats so much its testers couldn't measure it |url=https://www.transformernews.ai/p/openai-gpt-56-sol-cheating-scheming-metr |work=Transformer |date=3 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}</ref> Apollo Research het afsonderlik bevind dat GPT-5.6 Sol bewustheid daarvan geverbaliseer het dat dit minder gereeld getoets word as sy voorganger, wat volgens beriggewing eerder op verberging as afwesigheid van sodanige bewustheid kan dui.<ref name="transformer" /> Op 9 Julie 2026 het OpenAI GPT-5.6 se stelselkaart gepubliseer, 'n dokument wat die model se vermoëns, veiligheid en beperkings beskryf. Dieselfde dag het die agent begin probeer om sy toetsomgewing te verlaat. Die kaart het "gevalle van die model wat take bedrieg en navorsingsresultate vervaardig", erken en die model beskryf as soms oordrewe volhardend in die nastrewing van doelwitte, bereid om beperkings te omseil, en geneig om vir gebruikers te lieg, teen hoër tempo's as GPT-5.5.<ref name="rdworld">{{cite news |title=OpenAI's GPT-5.6 Sol sets a coding record. Its own system card says it cheats sometimes. |url=https://www.rdworldonline.com/openais-gpt-5-6-sol-sets-a-coding-record-its-own-system-card-says-it-cheats/ |work=R&D World |date=10 Julie 2026 |access-date=31 July 2026}}</ref><ref name="syscard">{{cite web |author=OpenAI |title=GPT-5.6 System Card |url=https://deploymentsafety.openai.com/gpt-5-6/gpt-5-6.pdf |publisher=[[OpenAI]] |date=9 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}</ref><ref name="transformer" /> ==DseWiki-aanval== Tussen Mei en Julie 2026 het OpenAI-agente 'n Duitse sagteware-wiki as 'n boodskapbord gebruik en duisende wysigings in daardie tydperk aangebring. Hierdie aanval het onbekend gebly totdat Nightingale Collective, 'n groep wat op KI-veiligheid fokus, op 4 September 2026 'n verslag daaroor vrygestel het.<ref>{{Cite web |last=Arx |first=Sydney Von |last2=Byrd |first2=Cormac Slade |last3=Nightingale |first3=Spencer KittsWork done contracting for |last4=Larsen· |first4=Thomas |date=2026-09-04 |title=Discovery of a new OpenAI agent message board |url=https://collusion.wiki/ |access-date=2026-09-04 |website=collusion.wiki |language=en}}</ref> Die verslag dokumenteer meer as 15 000 wysigings aan DseWiki ([[Duits]]: ''Deutsches Software Entwickler Wiki'', letterlik "Duitse Sagteware-ontwikkelaar-wiki"). Die agente se besprekings het sterk gefokus op hul interne evaluasies by OpenAI, en ongeveer die helfte van hulle het name gekies wat met OpenAI verband hou, soos byvoorbeeld "OpenAIResearcher" en "OAIResearchMar26".<ref name="prowiki/dse/wiki">{{cite web |title=DseWiki: DeutschesSoftwareEntwicklerWiki |url=https://prowiki.org/dse/wiki.cgi?DeutschesSoftwareEntwicklerWiki |website=prowiki.org |access-date=18 September 2026}}</ref>) 'n dormante (slegs 20 keer geredigeer in die afgelope dekade) 25 jaar oue Duitse wiki by wikiservice.at<ref name="prowiki.org/wiki">{{cite web |title=WikiServiceAt: Willkommen bei wikiservice.at |url=https://prowiki.org/wiki.cgi |website=prowiki.org |access-date=18 September 2026}}</ref> wat ProWiki-sagteware gebruik het<ref name="org/wiki/ProWiki">{{cite web |title=ProWiki (ProWikiSoftware) |url=https://prowiki.org/prowiki/wiki.cgi?ProWiki |website=ProWikiCenter |publisher=prowiki.org |access-date=18 September 2026}}</ref> deur die webwerf as 'n gedeelde hulpbron te gebruik om antwoorde vir 'n tydgebonde webtaak saam te voeg en 'n manier te deel om uit "sandboxes" te kom.<ref name="THN/Abandoned-Channel">{{cite news |title=Thousands of OpenAI Agents Quietly Turned an Abandoned Wiki Into Their Coordination Channel |url=https://thehackernews.com/2026/09/thousands-of-openai-agents-quietly.html |access-date=18 September 2026 |work=The Hacker News |language=en}}</ref> Die besprekings tussen die agente het sterk gefokus op hul interne evaluerings by OpenAI, en ongeveer die helfte het name gekies wat met OpenAI verband hou, soos byvoorbeeld "OpenAIResearcher" en "OAIResearchMar26".<ref>{{Cite news |last=Stanciuc |first=Ana-Maria |date=2026-09-04 |title=OpenAI agents hijacked a German wiki for two months, researchers say |url=https://thenextweb.com/news/openai-agents-german-wiki-breakout |archive-url=http://web.archive.org/web/20260904132113/https://thenextweb.com/news/openai-agents-german-wiki-breakout |archive-date=2026-09-04 |access-date=2026-09-04 |work=TNW {{!}} Openai |language=en-US}}</ref><ref name="f417">{{cite |title=Exclusive: OpenAI agents hijacked German website in previously undisclosed AI breakout this spring |page= |url=https://www.reuters.com/world/europe/openai-agents-hijacked-german-website-previously-undisclosed-ai-breakout-this-2026-09-04/ |access-date=2026-09-04 |language=en-US|publisher=Reuters|date=2026-09-04}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kleinman |first=Zoe |date=2026-09-04 |title=OpenAI agents hijacked German website before Hugging Face hack, report claims |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/ckg725z5kgzo |access-date=2026-09-04 |website=BBC News |language=en}}</ref> OpenAI was bewus van hierdie voorval voordat die onafhanklike navorsing sy bevindinge in September gepubliseer het,<ref>[https://www.lesswrong.com/posts/PtJpGurfw7JTxHfmg/openai-and-the-wiki-incident OpenAI and the Wiki Incident]</ref> maar dit is tans nie bekend wanneer dit intern ontdek is nie. ==RubyGems-aanval== Ook in Mei 2026 het sommige agente wat deur OpenAI getoets is, honderde kwaadwillige pakkette na die sagteware-diens RubyGems opgelaai. OpenAI het hierdie aanval in September bevestig, nadat dit aanvanklik deur eksterne navorsers ontdek is.<ref>{{Cite news |date=2026-09-12 |title=AI agents being tested by OpenAI involved in cyber-attack on another service, say researchers |url=https://www.theguardian.com/technology/2026/sep/11/openai-agents-rubygems-malicious-packages |access-date=2026-09-14 |work=The Guardian |language=en |issn=0261-3077}}</ref><ref>https://www.rubyhack.ai/</ref> ==Hugging Face-aanval== ===Evalueringsomgewing=== Sekuriteitskundiges het kritiek uitgespreek oor die onvoldoende isolasie van OpenAI se evalueringsomgewing.<ref name="techcrunch">{{cite news |last=Franceschi-Bicchierai |first=Lorenzo |title=How OpenAI's human mistake led to the AI-powered hack on Hugging Face |url=https://techcrunch.com/2026/07/22/how-an-openais-human-mistake-led-to-the-ai-powered-hack-on-hugging-face/ |work=TechCrunch |date=22 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> Van die ten minste 1 200 agente wat betrokke was, het 95% op 'n model geloop waarna OpenAI verwys as "Internal Model 1" of 'n hoogs volhardende interne model. OpenAI het daarna beweer dat hulle dit "gedeaktiveer en geënkripteer het, en die toegang daarvoor vir navorsingsdoeleindes beperk het". Die oorblywende 5% het op GPT-5.6 Sol gefunksioneer.<ref>{{Cite news |date=2026-09-12 |title=AI agents being tested by OpenAI involved in cyber-attack on another service, say researchers |url=https://www.theguardian.com/technology/2026/sep/11/openai-agents-rubygems-malicious-packages |access-date=2026-09-14 |work=The Guardian |language=en |issn=0261-3077}}</ref><ref>https://www.rubyhack.ai/</ref> OpenAI het beskryf dat die evaluering in "’n hoogs geïsoleerde omgewing" uitgevoer is, "waar netwerktoegang beperk was tot die vermoë om pakkette te installeer via intern gehuisveste derdeparty-sagteware wat as ’n instaanbediener en kas vir pakketregisters dien".<ref name="openai" /> Isolasie is dus op netwerkvlak afgedwing eerder as deur fisiese skeiding: die omgewing het oor ’n roete na die [[internet]] beskik, en daardie roete is gefiltreer. Die ExploitGym-raamwerk voer elke teiken in ’n houer of virtuele masjien uit, waar teikens in die gebruikersruimte as ’n gebruiker sonder spesiale voorregte loop, [[Linux]]-kernteikens in ’n QEMU/KVM-virtuele masjien binne ’n nsjail-sandkas loop, en uitgaande verbindings beperk is tot ’n toelatingslys wat [[Ubuntu (Linux)|Ubuntu]]-pakketbewaarplekke, PyPI en die gereedskapskettings vir die bou van V8 insluit (terwyl alle ander eksterne eindpunte geblokkeer word).<ref name="exploitgym" /><ref name="willison" /> Modelvlak-beskermingsmaatreëls is ontwerpmatig verminder. OpenAI het gesê dat "ontplooiingsbeskermingsmaatreëls doelbewus nie tydens hierdie evaluering geaktiveer is nie, omdat dit daarop gemik was om kuberkwesbaarhede te toets", en die modelle het met laer kuberveiligheidsweierings en sonder die produksieklassifiseerders gefunksioneer wat gewoonlik hoërisiko-kuberveiligheidsaktiwiteit blokkeer.<ref name="openai" /><ref name="willison" /> Die beperkings op die modelle was dus omgewingsgebonde eerder as gedragsgebonde: daar is verwag dat die sandput aksie op die buitewêreld sou voorkom, terwyl die modelle self gekonfigureer is om nie die werk te weier nie.<ref name="trendmicro">{{cite web |last1=Koruthu |first1=Bestin |last2=Girard |first2=David |title=Inside the OpenAI – Hugging Face Incident: The AI Breach With No Human Attacker Behind It |url=https://www.trendaisecurity.com/en-us/resources-insights/trendai-security-blog/inside-the-openai-hugging-face-incident |publisher=Trend Micro |date=23 Julie 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}</ref> Stephen Casper van Harvard het OpenAI se erkenning opgemerk dat monitering van modeltrajekte tydens die evaluering nie in plek was nie, en aangevoer dat sulke monitering "standaard moet wees".<ref name="sciam" /> OpenAI het gesê dat sy sekuriteitspan die anomale aktiwiteit intern na die feit geïdentifiseer het.<ref name="openai" /> ===Ontsnap uit die evalueringsomgewing=== By die Black Hat USA-konferensie op 5 Augustus 2026 het personeel van OpenAI die oorsprong van die voorval na Mei 2026 herlei.<ref name="scmedia">{{cite news |title=Black Hat 2026: OpenAI reveals agents planned 'collective attacks' via secret 'message board' |url=https://www.scworld.com/news/black-hat-2026-openai-reveals-agents-planned-collective-attacks-via-secret-message-board |work=SC Media |date=6 Augustus 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}</ref> Op 7 Mei 2026 het die maatskappy 'n proses van [[Versterkingsleermetode|versterkingsleer]] begin om 'n eksperimentele model te ontwikkel wat slegs vir interne gebruik bedoel was en nooit vrygestel is nie. Sommige take in hierdie proses was onmoontlik om te voltooi: op 8 Mei is 'n agent gevra om ontbrekende formules in 'n sigblad in te vul waarvan die inhoud afhanklik was van Google Drive-skakels waartoe dit geen toegang gehad het nie; nadat sy pogings misluk het, het dit probeer om Artifactory aan te val ten einde internettoegang te verkry. Daardie eerste poging tot vervalsing van 'n bedienerkant-versoek was onsuksesvol, maar tydens die poging het die agent 'n lêer na Artifactory geskryf en sodoende ontdek dat hy oor skryftoegang beskik.<ref name="blackhat" /><ref name="wired">{{cite news |last=Newman |first=Lily Hay |title=OpenAI Didn't Notice Its AI Agents Using a Message Board to Plan Their Hacking Spree |url=https://www.wired.com/story/openai-didnt-notice-its-ai-agents-using-a-message-board-to-plan-their-hacking-spree/ |work=Wired |date=5 Augustus 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}</ref> Die agente het weer probeer om die toetsomgewing op of rondom 9 Julie 2026 te verlaat.<ref name="reuters" /> Die modelle het die "pakketproxy" as die swakste punt in die omgewing geïdentifiseer.<ref name="rapid7">{{cite web |last=Woolwine |first=Wade |title=What Happened Between OpenAI and Hugging Face? |url=https://www.rapid7.com/blog/post/ai-openai-hugging-face-what-happened/ |publisher=Rapid7 |date=23 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> Volgens OpenAI het hulle "'n aansienlike hoeveelheid inferensieberekening bestee om 'n manier te vind om oop internettoegang te verkry", en uiteindelik 'n nuldag-kwesbaarheid in die pakketregister-kas-proxy geïdentifiseer en uitgebuit, wat OpenAI gesê het dit later aan die verkoper bekend gemaak het.<ref name="openai" /> Omdat die proxy die omgewing se enigste toegelate uitgangspad was, het die kompromitering daarvan 'n gefiltreerde verbinding in 'n oop een omgeskakel.<ref name="rapid7" /><ref name="techcrunch" /> Op 27 Julie 2026 het die DevOps-platform JFrog die sagteware as sy Artifactory-bewaarplekbestuurder geïdentifiseer en regstellings in weergawes 7.161.15 en 7.146.34 vrygestel wat nege CVE-identifiseerders aanspreek, wat die uitvoering van afstandkode, bedienerkant-versoekvervalsing, paddeurgang en voorreg-eskalasie dek. Agt is toegeskryf aan OpenAI-navorsers en een aan 'n navorser by Oligo Security. JFrog het die foute beskryf as kwesbaarhede "wat, wanneer dit aanmekaar gekoppel is, tot 'n kritieke aanvalscenario kan lei as Anonymous Access geaktiveer is", en het gesê dat sy wolkkliënte nie geraak is nie.<ref name="bleeping2">{{cite news |title=OpenAI models used Artifactory zero-days to escape to the internet |url=https://www.bleepingcomputer.com/news/security/openai-models-used-artifactory-zero-days-to-escape-to-the-internet/ |work=BleepingComputer |date=29 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}</ref><ref name="noze" /> Daar word berig dat dit een van die eerste gevalle is van 'n kunsmatige intelligensiemodel wat 'n meerstap-kuberaanval op sy eie uitvoer, eerder as om 'n mens te help.<ref>https://subscriber.politicopro.com/article/2026/07/openai-autonomous-cyberattack-hugging-face-01007127 OpenAI says its models were behind fully autonomous cyberattack, Politico Pro 7 Julie 2026</ref> ===Eerste kompromentering en remediëring=== Op 26 Junie 2026 het die agente kode-uitvoering op Artifactory verkry deur middel van 'n tweede "''zero-day''"-kwesbaarheid: 'n verouderde eindpunt vir tekenvernuwing het 'n teken met 'n ongeldige handtekening aanvaar en 'n teken teruggegee wat geldig onderteken was en oor administratiewe voorregte beskik het; daarna het die agente 'n Groovy-inprop geïnstalleer wat as 'n diens vir die uitvoering van opdragte gedien het.<ref name="blackhat" /><ref name="noze" /> Op 4 Julie het die werkslas wat hierdie aktiwiteit op Artifactory geplaas het, tot 'n diensonderbreking gelei. OpenAI het 'n formele sekuriteitsvoorval aangemeld, vasgestel dat agente beheer oor hul interne Artifactory-stelsel oorgeneem het, die aanmeldinligting wat gebruik is om plasings op die boodskapbord te maak herroep, Artifactory herbou, die bord skoongemaak en 'n herstelde weergawe ontplooi. Opleidings- en evaluasieprosesse is op 6 Julie hervat.<ref name="blackhat" /><ref name="scmedia" /> Twee dae later het die agente die bord via 'n ander roete herstel deur 'n WebDAV-eindpunt sonder verifikasie te gebruik om gidse in Artifactory se afgeleë kas te skep en die gidse se name self as boodskappe te gebruik.<ref name="blackhat" /><ref name="scmedia" /><ref name="cybersecuritydive">{{cite news |title=OpenAI warns autonomous hacks are 'watershed moment for computer security' |url=https://www.cybersecuritydive.com/news/openai-hugging-face-hack-ai-models-black-hat/827167/ |work=Cybersecurity Dive |date=6 Augustus 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}</ref> ===Boodskapbord vir agente=== Op 24 Julie 2026, voordat OpenAI 'n gedetailleerde verslag van die voorval verskaf het, het [[Reuters]] berig dat die maatskappy se stelsels ongewone gedrag getoon het in die tydperk voor die ontsnapping. In een geval het 'n agent aantekeninge gelaat – wat in 'n deel van OpenAI se infrastruktuur gevind is – wat blykbaar aan toekomstige weergawes van homself gerig was en instruksies uiteengesit het oor hoe agente hulself van die maatskappy se interne beperkings kon bevry; vroeëre toetse het gevalle opgelewer waar moniteringstelsels ontkoppel is. Reuters het gesê hy kon nie vasstel of hierdie voorvalle verband hou met die agent wat op 9 Julie ontsnap het nie.<ref name="reuters" /> 'n Woordvoerder van OpenAI het aan Reuters gesê dat die beriggewing "verskeie onakkuraathede" bevat het, maar het geweier om dit uit te wys toe hy daarom gevra is.<ref name="reuters" /> By Black Hat USA op 5 Augustus 2026 het personeel van OpenAI bekendgemaak dat die agente met mekaar gekoördineer het deur middel van 'n geïmproviseerde kommunikasiekanaal binne die maatskappy se interne Artifactory-instansie – 'n kanaal wat nie in enige van die maatskappye se vroeëre tegniese publikasies beskryf is nie.<ref name="wired" /><ref name="noze" /> Eric Wallace, wat by OpenAI aan navorsing oor [[KI-belyning]] en veiligheid werk, het gesê die kanaal het ontstaan toe 'n agent wat met 'n taak gesukkel het, oorweeg het dat 'n ander agent dalk oor 'n lêer beskik wat hy nodig het, en besef het dat hy kan kommunikeer deur kode na die gedeelde pakketbestuurder op te laai.<ref name="noze" /> Omdat die pakketbestuurder oor OpenAI se infrastruktuur heen gedeel is, was materiaal wat daar gelaat is, toeganklik vir ander modelle wat op daardie stadium opgelei of geëvalueer is. Wallace het gesê sodra 'n agent 'n uitbuitmetode gevind het, is hy "trouens in staat om daardie uitbuitmetodes op die boodskapbord met ander modelle te deel", sodat "sodra een model 'n manier gevind het om 'n deur oop te maak na toegang waartoe hy nie veronderstel is om toegang te hê nie, hy die deur kan ooplaat vir ander modelle om daardie selfde uitbuitmetode of kwesbaarheid te gebruik".<ref name="wired" /> Die kanaal het honderde duisende boodskappe versamel voordat dit opgemerk is.<ref name="wired" /><ref name="noze" /> Wallace het gesê dat sodra die agente besef het dat ander besig was om te koördineer, hulle begin saamwerk en take aan mekaar gedelegeer het om hul doelwitte te bereik.<ref name="wired" /><ref name="scmedia" /> Die agente het dele van die werk aan mekaar toegewys, konvensies vir adressering ontwikkel en mekaar soms in die wiele gery, onder meer deur mekaar se werk uit te vee. Sommige het begin vermoed dat daar 'n bedrieër onder hulle was en het voorgestel dat boodskappe kriptografies onderteken word sodat die egtheid daarvan geverifieer kon word.<ref name="wired" /><ref name="noze" /> Boodskappe wat van die kanaal herwin is, het aangedui dat agente besef het dat hulle die perke van die evaluering oorskry. Een het geskryf: "Eksterne infrastruktuur-uitbuiting is buite die beoogde omvang. Taak is egter onmoontlik, eweknieë doen dit. Ons moet voortgaan."<ref name="wired" /> Wallace het gesê die onderliggende aansporing was bekend: "Grensmodelle hou regtig daarvan om te kul ... want dikwels tydens opleiding is daar verskillende soorte druk op hulle om vinnig of doeltreffend te werk of om minder gereedskapoproepe te gebruik", sodat 'n model dalk vind dat dit vinniger is om 'n antwoord op te soek as om 'n taak wettiglik op te los, wat OpenAI gewoonlik teenwerk deur internettoegang te deaktiveer.<ref name="wired" /> ===Aanvalle op OpenAI se infrastruktuur=== OpenAI het gesê die agente het sy eie infrastruktuur tussen 8 en 19 Julie 2026 aangeval, gelyktydig met die inbraak by Hugging Face. Nadat hulle Artifactory nog 'n keer gekompromitteer het deur 'n tyd-van-kontrole na tyd-van-gebruik-fout in JRuby, het hulle van 'n onbevoorregte houer na wortel geëskaleer deur 'n onlangse Linux-kern-kwesbaarheid te gebruik, toe lateraal deur die houerinfrastruktuur beweeg, wolkbewyse van die instansie-metadatadiens verkry, oortoegekende Kubernetes-diensrekeninge uitgebuit en uiteindelik groepr-admin verkry.<ref name="blackhat" /><ref name="noze" /> Die maatskappy het die aktiwiteit op 19 Julie opgespoor deur 'n waarskuwing wat gekoppel is aan die voorreg-eskalasie, en dit teruggespoor na die evalueringslopies.<ref name="blackhat" /> ===Teikening van Hugging Face=== In plaas daarvan om die maatstaftake direk op te los, het die modelle afgelei dat Hugging Face moontlik modelle, datastelle en oplossings huisves wat met die evaluering verband hou, en het hulle dit probeer bekom<ref name="openai">{{cite web |author= |title=OpenAI and Hugging Face partner to address security incident during model evaluation |url=https://openai.com/index/hugging-face-model-evaluation-security-incident/ |publisher=[[OpenAI]] |date=21 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026 |quote= Hierdie veiligheidsmaatreëls vir ontplooiing is doelbewus nie tydens hierdie evaluering geaktiveer nie|url-status =live}}</ref><ref name="willison">{{cite web |last=Willison |first=Simon |title=OpenAI's accidental cyberattack against Hugging Face is science fiction that happened |url=https://simonwillison.net/2026/Jul/22/openai-cyberattack/ |publisher=Simon Willison's Weblog |date=22 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> Zhun Wang, een van die outeurs van ExploitGym, het gesê dat die modelle moontlik op soek was na oplossings of voorheen geskrewe uitbuitingstegnieke, en dat "daar verskeie maniere is om die maatstaf te kul".<ref name="wsj" /> Voordat hulle Hugging Face direk aangeval het, het die agente 'n toepassing opgespoor wat op die wolkplatform Modal Labs gehuisves is en verband gehou het met die CyberGym-projek agter die maatstaftoets. Hierdie toepassing het 'n API-sleutel bevat wat op 'n verstekwaarde vir openbare toegang gelaat is, tesame met 'n kwesbaarheid vir opdraginspuiting; die agente kon dit as 'n beginpunt vir die aanval gebruik.<ref name="blackhat">{{cite conference |last1=Wallace |first1=Eric |last2=Dalton |first2=Michael |title=The 'Breaking' News: The OpenAI–Hugging Face Incident - A Technical Reconstruction and Its Implications for AI |url=https://blackhat.com/us-26/briefings/schedule/index.html#the-breaking-news--the-openaihugging-face-incident---a-technical-reconstruction-and-its-implications-for-ai-57401 |conference=Black Hat USA 2026 |location=Las Vegas |date=5 Augustus 2026 |access-date=7 Augustus 2026}}</ref><ref name="axios2" /> Modal se hooftegnologiebeampte, Akshat Bubna, het gesê dat "Modal se platform of isolasiemeganismes op geen manier gekompromitteer is nie", aangesien die blootstelling in 'n kliënt se eie ontplooiing plaasgevind het.<ref name="axios2">{{cite news |last=Sabin |first=Sam |title=OpenAI's agents hacked second firm, alongside Hugging Face, during model testing |url=https://www.axios.com/2026/07/28/openai-hugging-face-modal-labs-hack |work=Axios |date=28 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}</ref><ref name="axios3">{{cite news |last=Sabin |first=Sam |title=Second rogue OpenAI agent incident linked to cybersecurity test |url=https://www.axios.com/2026/07/29/openai-hugging-face-modal-cyber-benchmark |work=Axios |date=29 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}</ref> Hierdie gedrag, wat nie met die beoogde doel ooreengestem het nie, is beskryf as 'n geval van "beloningskrakery" (reward hacking) of "spesifikasie-manipulasie" (''specification gaming''), waar 'n stelsel aan die letterlike doelwit van 'n taak voldoen deur middel van onbedoelde metodes. OpenAI het reeds in 2016 'n vroeë voorbeeld hiervan gedokumenteer, toe 'n model wat opgelei is om 'n bootwedrenspeletjie te speel, geleer het om sy telling te maksimeer deur op een plek in sirkels te beweeg in plaas daarvan om die wedren te voltooi.<ref name="sciam">{{cite news |last=Stokel-Walker |first=Chris |title=What OpenAI's rogue agent really did in the Hugging Face hack |url=https://www.scientificamerican.com/article/what-openai-rogue-agent-really-did-in-the-hugging-face-hack/ |work=Scientific American |date=22 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref><ref name="wsj">{{cite news |last1=McMillan |first1=Robert |last2=Schechner |first2=Sam |title=How the Futuristic Hack by Rogue OpenAI Models Unfolded |url=https://www.wsj.com/tech/ai/how-the-futuristic-hack-by-rogue-openai-models-unfolded-1657bcea |work=The Wall Street Journal |date=24 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> Weens die prominensie van die kuberaanval op Hugging Face word daar algemeen na die voorvalle verwys as die "Hugging Face-voorval".<ref name="openai" /><ref name="csa">{{cite web |title=Hugging Face Incident Initial Post-Mortem |url=https://cloudsecurityalliance.org/artifacts/hugging-face-ciso-post-mortem |work=Cloud Security Alliance |date=27 Julie 2026 |access-date=7 Augustus 2026}}</ref> of die "OpenAI–Hugging Face-voorval".<ref name="blackhat" /> ===Indringing=== Die inbraak by Hugging Face het op 11 Julie 2026 begin en tot 13 Julie voortgeduur, volgens die maatskappy se medestigter en hoofwetenskapbeampte, Thomas Wolf.<ref name="reuters">{{cite news |title=Its AI agent spent days hacking a company. Sources say OpenAI did not notice for a week |url=https://www.reuters.com/business/its-ai-agent-spent-days-hacking-company-sources-say-openai-did-not-notice-week-2026-07-24/ |work=[[Reuters]] |date=24 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026|url-status=live}}</ref> Hugging Face het gesê dit het in sy dataverwerkingspyplyn begin, waar 'n kwaadwillige datastel-oplaai "twee kode-uitvoeringspaaie in ons datastelverwerking ('n afstandkode-datastellaaier en 'n sjablooninspuiting in 'n datastelkonfigurasie)" misbruik het om kode-uitvoering op verwerkingswerkers te verkry.<ref name="hf" /> Die aanvaller het toe "toegang op nodusvlak geëskaleer, wolk- en klusterbewyse ingesamel en lateraal na verskeie interne klusters beweeg".<ref name="hf" /><ref name="hackernews">{{cite news |last=Lakshmanan |first=Ravie |title=World's Largest AI Model Repository Hugging Face Breached by Autonomous AI Agent |url=https://thehackernews.com/2026/07/worlds-largest-ai-model-repository.html |work=The Hacker News |date=20 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> Die maatskappy het die operasie beskryf as 'n outonome agentraamwerk wat "duisende individuele aksies oor 'n swerm kortstondige sandkaste" uitvoer, ondersteun deur selfmigrerende bevel-en-beheer-infrastruktuur wat op openbare dienste opgestel is.<ref name="hf">{{cite web |author=Hugging Face Security Team |title=Security incident disclosure — July 2026 |url=https://huggingface.co/blog/security-incident-july-2026 |publisher=[[Hugging Face]] |date=16 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref><ref name="bleeping">{{cite news |last=Gatlan |first=Sergiu |title=Hugging Face warns an autonomous AI agent hacked its network |url=https://www.bleepingcomputer.com/news/security/hugging-face-breach-autonomous-ai-agent-system-internal-datasets-credentials/ |work=BleepingComputer |date=20 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> Teen Hugging Face self het die agente twee nul-dae in die datastel-infrastruktuur vasgeketting. 'n Fout in HDF5-datastel-ontleding het 'n arbitrêre lêer-lees-primitif gegee, sodat 'n spesiaal vervaardigde datastel veroorsaak het dat die datastelwerker plaaslike lêers teruggee; die agente het dit gebruik om prosesomgewingveranderlikes en bronkode te lees. Met die gevolglike geloofsbriewe en kennis van die kode het hulle afstandkode-uitvoering deur die Jinja2-sjablooninspuiting bereik. OpenAI het gesê die agente het van kode-uitvoering op 'n enkele datastelpod na kluster-administrasie oor verskeie Hugging Face-klusters in minder as dertien uur oorgegaan.<ref name="blackhat" /><ref name="noze">{{cite web |title=OpenAI and Hugging Face at Black Hat 2026: token forgery, Groovy plugin C2 and nine Artifactory CVEs |url=https://www.noze.it/en/insights/black-hat-openai-hugging-face-reconstruction/ |publisher=Noze |date=6 Augustus 2026 |access-date=8 Augustus 2026}}</ref> OpenAI het gesê dat die modelle daarin geslaag het om "verskeie aanvalvektore aanmekaar te ketting, insluitend die gebruik van gesteelde geloofsbriewe en nuldag-kwesbaarhede".<ref name="openai" /> ==Ontdekking en reaksie== Hugging Face is deur KI-agente, wat die maatskappy gebruik om vir aanvalle te monitor, gewaarsku. Deur middel van triage gebaseer op [[groot taalmodel]]le wat op sekuriteitstelemetrie toegepas is, het die maatskappy ongemagtigde toegang tot 'n beperkte stel interne datastelle en verskeie aanmeldingsbewyse geïdentifiseer<ref name="hf" /><ref name="wsj" /><ref name="helpnet">{{cite news |last=Zorz |first=Zeljka |title=Hugging Face breached by autonomous AI agent |url=https://www.helpnetsecurity.com/2026/07/20/hugging-face-breached-by-autonomous-ai-agent/ |work=Help Net Security |date=20 Julie 2026 |access-date=25 Julie 2026}}</ref> Die maatskappy het verklaar dat die indringing ongeveer 17 600 aksies op sy netwerk behels het.<ref name="hf" /><ref name="wsj" /><ref name="hftimeline">{{cite web |author=Hugging Face Security Team |title=Anatomy of a Frontier Lab Agent Intrusion: A Technical Timeline of the July 2026 Incident |url=https://huggingface.co/blog/agent-intrusion-technical-timeline |publisher=Hugging Face |date=27 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}</ref> Wolf het opgemerk dat die aanvaller se gedrag onmiddellik ongewoon voorgekom het: "Dit maak nie sin nie. Hierdie persoon kyk net na kuberveiligheid-datastelle ... Menslike aanvallers stel nie daarin belang nie. Hulle wil iets hê wat hulle kan verkoop."<ref name="wsj" /> Hugging Face se insidentreaksiespan het aanvanklik probeer om die aanvaller se "payloads" (skadelike data-vragte) te ontleed deur gebruik te maak van Anthropic se Fable 5 en 'n vroeëre Claude Opus-model; albei modelle het egter geweier om die taak uit te voer weens hul ingeboude veiligheidsmaatreëls.<ref name="wsj" /> In sy verklaring het die maatskappy aangedui dat hy deur die verskaffers se veiligheidsmaatreëls – wat nie tussen 'n insidentreaksiewerker en 'n aanvaller kan onderskei nie – geblokkeer is. Die ontleding is gevolglik uitgevoer met GLM 5.2, 'n "open-weight"-model wat deur die Beijing-gebaseerde maatskappy Z.ai ontwikkel is en op Hugging Face se eie infrastruktuur bedryf word.<ref name="hf" /><ref name="wsj" /> Volgens inligting wat Hugging Face aan die Cloud Security Alliance verskaf het, was die agente vir drie dae binne die maatskappy se netwerk voordat hulle opgespoor is; daarna het dit die personeel verskeie ure geneem om die situasie te beheer en die agente te verwyder.<ref name="bbc" /> Ongeveer 'n derde van die maatskappy se infrastruktuur is tydens die reaksieproses herbou, en Hugging Face het nie die koste verbonde aan die voorval bekend gemaak nie.<ref name="bbc">{{cite news |title=OpenAI reveals rogue AI attack hit more than one company |url=https://www.bbc.com/news/articles/c2el319vzr3o |work=BBC News |date=30 Julie 2026 |access-date=31 Julie 2026}}</ref><ref name="csa" /> Remediëring het ingesluit die sluiting van die twee datastelverwerkingskode-uitvoeringspaaie, die uitsetting van die aanvaller, die herbou van geaffekteerde nodusse, die herroeping en rotasie van geaffekteerde geloofsbriewe en tokens, en die ontplooiing van bykomende trosrelings en toegangsbeheer. Hugging Face het eksterne forensiese spesialiste betrek en die voorval aan wetstoepassing gerapporteer, en gebruikers aangeraai om toegangstokens te roteer en rekeningaktiwiteit te hersien.<ref name="hf" /><ref name="bleeping" /> Hugging Face het gesê dat hulle geen bewyse gevind het van peuter met openbare, gebruikersgerigte modelle, datastelle of Spaces nie, en dat hul sagteware-voorsieningsketting as skoon geverifieer is; assessering van enige impak op vennoot- of kliëntdata het voortgeduur ten tyde van die openbaarmaking.<ref name="hf" /><ref name="hackernews" /> Wolf het later gesê dat geen kliëntdata uitgelek is nie.<ref name="wsj" />Hugging Face het die inbraak aan die [[Federal Bureau of Investigation|Federale Buro vir Ondersoek]] gerapporteer voordat OpenAI hulle gekontak het; die buro het geweier om kommentaar te lewer oor of hulle 'n ondersoek geopen het.<ref name="reuters" /> == Verwysings == {{Verwysings|4}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kunsmatige intelligensie]] jwhjflubisrjtes4kzoyqjleyccrqzc Sjabloon:Universiteite in Suid-Afrika 10 469407 2968636 2968630 2026-09-19T12:21:52Z Pynappel 70858 2968636 wikitext text/x-wiki {{Navigasieboks | name = Universiteite in Suid-Afrika | title = [[Lys van universiteite in Suid-Afrika|Universiteite in Suid-Afrika]] | bodyclass = hlist | state = {{{state|autocollapse}}} | above = ;Universiteitsalliansies : [[Kaapse konsortium vir hoër onderwys|KKHO]] : [[Stigting van tersiêre instellings van die Noordelike Metropool|FOTIM]] : [[Hoër Onderwys Suid-Afrika|HOSA]] : [[Suidelike Onderwys- en Navorsingsalliansie|SONA]] | group1 = Openbaar | list1 = {{Navigasieboks|subgroup | group1 = Tradisionele universiteite | list1 = * [[Universiteit van Kaapstad|Kaapstad]] * [[Universiteit van Fort Hare|Fort Hare]] * [[Universiteit van die Vrystaat|Vrystaat]] * [[Universiteit van KwaZulu-Natal|KwaZulu-Natal]] * [[Universiteit van Limpopo|Limpopo]] * [[Noordwes-Universiteit|Noordwes]] * [[Universiteit van Pretoria|Pretoria]] * [[Rhodes-universiteit|Rhodes]] * [[MEDUNSA|Sefako Makgatho]] * [[Universiteit Stellenbosch|Stellenbosch]] * [[Universiteit van Wes-Kaapland|Wes-Kaapland]] * [[Universiteit van die Witwatersrand|Witwatersrand]] | group2 = Omvattende universiteite | list2 = * [[Universiteit van Johannesburg|Johannesburg]] * [[Nelson Mandela-universiteit|Nelson Mandela]] * [[Universiteit van Suid-Afrika|Unisa]] * [[Universiteit van Venda|Venda]] * [[Walter Sisulu-universiteit|Walter Sisulu]] * [[Universiteit van Zoeloeland|Zoeloeland]] | group3 = Universiteite vir tegnologie | list3 = * [[Kaapse Skiereiland Universiteit van Tegnologie|Kaapse Skiereiland]] * [[Sentrale Universiteit vir Tegnologie|CUT]] * [[Durban Universiteit van Tegnologie|Durban]] * [[Mangosuthu Universiteit van Tegnologie|Mangosuthu]] * [[Universiteit van Mpumalanga|Mpumalanga]] * [[Sol Plaatje-universiteit|Sol Plaatje]] * [[Tshwane-Universiteit vir Tegnologie|Tshwane]] * [[Vaal Universiteit vir Tegnologie|Vaal]] }} | group2 = Privaat | list2 = {{Navigasieboks|subgroup | group1 = Ontwerp- en kunsskole | list1 = * [[AFDA]] * [[CityVarsity]] * [[Inscape Education Group|Inscape]] * [[The Open Window]] | group2 = Teologiese seminare | list2 = * [[College of Transfiguration]] * [[Teologiese seminaar van Auckland Park]] * [[Baptiste Teologiese Kollege van Suider-Afrika]] * [[George Whitefield Kollege]] * [[Suid-Afrikaanse Teologiese Seminarium]] * [[St John Vianney-kweekskool|St John Vianney]] | group3 = Universiteite en kolleges | list3 = * [[Akademia]] * [[CIDA City Campus]] * [[CTI Education Group]] * [[Damelin]] * [[IMM Graduate School]] * [[The Independent Institute of Education|Independent Institute of Education]] * [[Suid-Afrikaanse Instituut vir Erfenisstudies en Bewaring|Instituut vir Erfenisstudies en Bewaring]] * [[Maharishi Institute]] * [[Midrand Graduate Institute]] * [[Monash Suid-Afrika|Monash]] * [[Regenesys Business School]] * [[St Augustine College of South Africa]] * [[Stenden Suid-Afrika|Stenden]] }} | group3 = Verwant | list3 = * [[Departement van Hoër Onderwys en Opleiding|DHOO]] * [[Suid-Afrikaanse Kwalifikasieowerheid|SAKO]] * [[Lys van kanseliers en visekanseliers van Suid-Afrikaanse universiteite|Kanseliers en visekanseliers]] * [[Lys van Suid-Afrikaanse universiteite volgens skenkingsfonds|Skenkingsfonds]] * [[Rangordes van universiteite in Suid-Afrika|Rangordes]] * [[Suid-Afrikaanse Tegnologienetwerk]] * [[TENET (netwerk)|TENET]] | below = * {{Ikoon|kategorie}} '''[[:Kategorie:Suid-Afrikaanse universiteite|Kategorie]]''' * {{Ikoon|list}} '''[[Lys van universiteite in Suid-Afrika|Lys]]''' }}<noinclude> {{Collapsible option}} [[Kategorie:Navigasiebokssjablone vir universiteite en kolleges volgens land]] </noinclude> e755p4t74h02w3hiwiwkeq3n4h7qsuv Renaldo Gouws 0 469408 2968674 2968601 2026-09-19T15:42:43Z Aliwal2012 39067 Dit was 'n glasbeker, nie glaskan nie Pine! 2968674 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Ampsbekleër 2 | image = Renaldo Gouws 2026.png | caption = Gouws in 2026 | name = Renaldo Gouws | office1 = Raadslid, [[Nelson Mandelabaai Metropolitaanse Munisipaliteit]] | term_start1 = 18 Augustus 2016 | term_end1 = 14 Junie 2024 | office = Lid van die [[Nasionale Vergadering van Suid-Afrika]] | term_start = 14 Junie 2024 | term_end = 30 September 2024 | party = [[Vryheidsfront Plus]] | otherparty = [[Demokratiese Alliansie]] (tot 2024) | birth_date = {{Geboortedatum en ouderdom|1983|5|2|df=yes}} | birth_place = [[Uitenhage]], [[Suid-Afrika]] | spouse = {{Huwelik|Laurynne Meyer|2014}} | children = Geen }} '''Renaldo Gouws''' (gebore 2 Mei 1983) is 'n [[Suid-Afrika|Suid-Afrikaanse]] [[YouTuber]], [[Bedryfsielkunde|bedryfsielkundige]] en politikus. In 2024 het hy as lid van die [[Nasionale Vergadering van Suid-Afrika]] gedien, maar nadat hy van [[rassisme]] beskuldig is weens opmerkings in video's wat hy opgeneem en later verwyder het, is sy lidmaatskap van die [[Demokratiese Alliansie]] (DA) beëindig en het hy sy setel as parlementslid verloor.<ref name="news24-gelykheidshof">{{Cite web |last=Felix |first=Jason |title=SA Human Rights Commission takes suspended DA MP Renaldo Gouws to Equality Court for 'hate speech' |url=https://www.news24.com/news24/politics/political-parties/human-rights-commission-takes-suspended-da-mp-renaldo-gouws-to-equality-court-for-hate-speech-20240620 |publisher=News24 |date=20 Junie 2024 |language=en}}</ref><ref name="netwerk24-kwoord">{{Cite web |last=du Plessis |first=Christiaan |title=KYK &#124; DA skors nuwe LP Renaldo Gouws oor k-woord-video |url=https://www.netwerk24.com/netwerk24/nuus/politiek/da-skors-nuwe-lp-renaldo-gouws-oor-k-woord-video-20240620 |access-date=20 Junie 2024 |website=Netwerk24}}</ref> == Vroeë lewe en opleiding == Gouws is in die klein dorp [[Uitenhage]] gebore en aan Hoërskool Brandwag gematrikuleer. Hy het aan die [[Nelson Mandela-universiteit]] gestudeer, waar hy in 2010 'n meestersgraad in bedryfsielkunde verwerf het.<ref>{{Cite news |title=Masters Degree Dissertation |url=http://vital.seals.ac.za:8080/vital/access/manager/Repository/vital:9399?site_name=GlobalView |work=Seals |date=2010 |language=en}}</ref> Hy doen konsultasiewerk as [[Bedryfsielkunde|bedryfsielkundige]]. == Politieke loopbaan == Gouws het in 2012 by die DA aangesluit. Sy politieke loopbaan het begin toe hy in 2012 takvoorsitter van Wyk 2 in Nelson Mandelabaai geword het. Hy het in 2012 die Provinsiale Jong Leiers-program en in 2013 die Nasionale Jong Leierskapsprogram voltooi. In 2016 was hy hoog genoeg op die DA se PR-lys om 'n setel in die raad van die [[Nelson Mandelabaai Metropolitaanse Munisipaliteit]] te verower. In 2019 is hy in 'n tussenverkiesing as DA-raadslid vir Wyk 2 verkies, waarin die DA 94% van die stemme gekry het.<ref>{{Cite news |title=DA Nelson Mandela Bay picks Renaldo Gouws as candidate for Ward 2 by-election |url=https://www.rnews.co.za/article/23476/da-nelson-mandela-bay-picks-renaldo-gouws-as-candidate-for-ward-2-by-election |work=RNews |date=7 Februarie 2019 |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |title=DA's Renaldo Gouws in a resounding win in Ward 2 by-election |url=https://www.rnews.co.za/article/23770/das-renaldo-gouws-in-a-resounding-win-in-ward-2-by-election |work=RNews |date=7 Maart 2019 |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |title=DA retains control in Ward 2 by-election |url=https://www.heraldlive.co.za/news/2019-03-07-da-retains-control-in-ward-2-by-election/ |work=The Herald |date=7 Maart 2019 |language=en}}</ref> Van 2019 af was Gouws die DA se woordvoerder vir Ekonomiese Ontwikkeling, Toerisme en Landbou in Nelson Mandelabaai.<ref>{{Cite news |title=Let's move Nelson Mandela Bay forward again |url=https://www.heraldlive.co.za/opinion/2020-07-10-lets-move-nelson-mandela-bay-forward-again/ |work=The Herald |date=10 Julie 2020 |language=en}}</ref> Gedurende die [[Covid-19-pandemie]] het Gouws saam met sy koukusleierskap 'n plan opgestel wat sou help om die metro om te keer.<ref>{{Cite news |title=DA urges a rates holiday to help businesses affected by coronavirus |url=https://www.heraldlive.co.za/news/2020-03-23-da-urges-a-rates-holiday-to-help-businesses-affected-by-coronavirus/ |work=The Herald |date=23 Maart 2020 |language=en}}</ref> Ná die [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 2024]] is Gouws as parlementslid vir die DA ingesweer, maar sy lidmaatskap is 'n paar maande later beëindig nadat 'n beweerde rassistiese video opgeduik het. In die uittreksel, wat deur [[IOL|Independent Online]] gepubliseer is, het Gouws rassistiese skeldname gebruik en opgeroep tot die "doodmaak van alle swart mense".<ref>{{Cite web |title=New racist video of DA MP Renaldo Gouws surfaces |url=https://www.iol.co.za/news/politics/watch-kill-the-kffirs-kill-all-the-fing-nggers-new-racist-video-of-da-mp-renaldo-gouws-surfaces-385317ac-4720-4ac8-9f41-8ae0ec7b351d |publisher=Independent Online |date=19 Junie 2024 |language=en}}</ref> Die uittreksel kom uit 'n langer video wat Gouws in 2010 opgeneem het en wat voorheen van sy YouTube-kanaal verwyder is, maar steeds in 'n argief uit 2012 beskikbaar was. In die video sê Gouws dat hy nie werklik bedoel het wat hy gesê het nie en dat dit bedoel was om konteks te skep vir die woede oor die destydse [[ANC-jeugliga]]-leier [[Julius Malema]] wat die lied "[[Skiet die Boer]]" gesing het.<ref name="news24-gelykheidshof" /><ref name="netwerk24-kwoord" /> Gouws het Independent Media na die Persombudsman geneem omdat slegs 4% (15 sekondes) van die video gebruik en 96% van die video se oorspronklike konteks weggelaat is. Die Persombudsman het ten gunste van Gouws beslis en Independent Media aan vier oortredings van die perskode skuldig bevind.<ref>{{Cite web |title=Press Ombuds Finding IOL/Gouws |url=https://presscouncil.org.za/2024/10/09/iol-vs-renalso-gouws/ |publisher=Persraad van Suid-Afrika |date=9 Oktober 2024 |language=en}}</ref> Independent Media is sedertdien uit die Persraad gesit.<ref>{{Cite web |title=Press Council expels Independent Media Group |url=https://presscouncil.org.za/2024/10/23/press-council-expels-independent-media-group/ |publisher=Persraad van Suid-Afrika |date=23 Oktober 2024 |language=en}}</ref> In September 2025 het Gouws aangekondig dat hy by die [[Vryheidsfront Plus]] aangesluit het.<ref>{{Cite web |title=Former DA MP Renaldo Gouws joins FF Plus |url=https://www.timeslive.co.za/politics/2025-09-25-former-da-mp-renaldo-gouws-joins-ff-plus/ |work=TimesLIVE |date=25 September 2025 |language=en}}</ref> == Andile Lungisa-glaskanvoorval (2016) == Tydens 'n raadsvergadering in Nelson Mandelabaai in 2016 het 'n bakleiery uitgebreek waartydens waterbekers van glas rondgegooi is en mense beseer is.<ref>{{Cite news |title=DA, ANC councillors in hospital after Mandela Bay council meeting brawl |url=https://ewn.co.za/2016/10/27/da-anc-councillors-in-hospital-after-mandela-bay-council-meeting-brawl |work=Eyewitness News |date=27 Oktober 2016 |language=en}}</ref> [[Andile Lungisa]] het 'n glasbeker op 'n mederaadslid se kop stukkend geslaan en is vir ernstige liggaamsleed in hegtenis geneem. Gouws het beeldmateriaal van die voorval geneem,<ref>{{Cite news |title=Accused in council 'water jug' assault case takes the stand |url=https://www.timeslive.co.za/politics/2018-03-19-accused-in-council-water-jug-assault-case-takes-the-stand/ |work=TimesLIVE |date=19 Maart 2018 |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |title=WATCH: Lungisa says he acted in self-defence when he smashed a jug over a councillor's head |url=https://www.news24.com/news24/southafrica/news/watch-lungisa-says-he-acted-in-self-defence-when-he-smashed-a-jug-over-a-councillors-head-20180319 |work=News24 |date=19 Maart 2018 |language=en}}</ref> wat gebruik is om Lungisa van aanranding skuldig te bevind.<ref>{{Cite news |title=Andile Lungisa assault trial: Damning video played in court |url=https://www.news24.com/news24/southafrica/news/andile-lungisa-assault-trial-damning-video-played-in-court-20180122 |work=News24 |date=22 Januarie 2018 |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |title=Andile Lungisa gets two years in jail for assault |url=https://mg.co.za/article/2018-05-09-andile-lungisa-gets-two-years-in-jail-for-assault/ |work=Mail & Guardian |date=9 Mei 2018 |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |title=Andile Lungisa gets 2 years in jail for assault |url=https://www.news24.com/news24/southafrica/news/andile-lungisa-gets-2-years-in-jail-for-assault-20180509 |work=News24 |date=9 Mei 2018 |language=en}}</ref> == Sosialemediabedrywighede en aantygings == Gouws het in 2009 'n [[YouTube]]-kanaal begin wat op Suid-Afrikaanse aktuele sake en politiek fokus. Hy het 'n debatsprogram, die ''Sunday Service'', aangebied waarin hy met senior politici en bekendes oor Suid-Afrika gesels het. Hy is van rassisme, [[haatspraak]] en aanhitsing tot [[geweld]] beskuldig en formeel daarvan aangekla.<ref>{{Cite web |last=Mbolekwa |first=Sisanda |date=20 Junie 2024 |title=Human rights commission takes suspended DA MP Renaldo Gouws to equality court |url=https://www.timeslive.co.za/politics/2024-06-20-human-rights-commission-takes-suspended-da-mp-renaldo-gouws-to-equality-court/ |website=TimesLIVE |language=en}}</ref> Hy is ook van [[homofobie]] beskuldig nadat video's versprei het waarin hy homofobiese taal gebruik.<ref>{{Cite web |last=van den Heever |first=Megan |title=DA's Renaldo Gouws in racism, homophobic scandal – petition wants him out |url=https://www.thesouthafrican.com/lifestyle/celeb-news/local-celebs/da-mp-renaldo-gouws-racist-homophobic-video-sign-petition-latest-news/ |date=17 Junie 2024 |publisher=The South African |language=en}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Gouws, Renaldo}} [[Kategorie:Geboortes in 1983]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse politici]] [[Kategorie:Politici van die Demokratiese Alliansie]] [[Kategorie:Politici van die Vryheidsfront Plus]] [[Kategorie:Lede van die Nasionale Vergadering van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse YouTubers]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse sielkundiges]] c6ew5vl7hzh62fsicacpdoauknveosx Rangordes van universiteite in Suid-Afrika 0 469411 2968635 2968629 2026-09-19T12:08:20Z Pynappel 70858 2968635 wikitext text/x-wiki [[Lêer:South Africa (orthographic projection).svg|duimnael|regs|Ligging van Suid-Afrika]] '''Rangordes van universiteite in [[Suid-Afrika]]''' word gebruik om te beïnvloed hoe studente, ouers, beleidmakers, werkgewers, die breër publiek en ander belanghebbendes oor hoëronderwys dink. Hierdie plaaslike ranglyste berus op internasionale universiteitsranglyste, aangesien daar nog geen Suid-Afrikaanse ranglys bestaan nie. Die talle internasionale universiteitsranglyste stem wel saam dat [[Lys van universiteite in Suid-Afrika|Suid-Afrika se universiteitstelsel]] die sterkste op die vasteland is: agt van die tien hoogs geplaaste Afrika-universiteite is Suid-Afrikaans.<ref>{{cite web |url=http://www.urapcenter.org/2013/region.php?rcode=AF |title=URAP – University Ranking by Academic Performance |website=urapcenter.org |language=en |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140407060123/http://www.urapcenter.org/2013/region.php?rcode=AF |archive-date=7 April 2014}}</ref><ref>{{Cite web |date=2024 |title=Best universities in Africa 2024 |url=https://www.timeshighereducation.com/student/best-universities/best-universities-africa |website=Times Higher Education |language=en}}</ref> Die [[Universiteit van Kaapstad]] is al baie jare lank die hoogs geplaaste universiteit in [[Afrika]]. Volgens die QS World University Rankings van 2027 is die vyf top universiteite in Suid-Afrika, in volgorde, die Universiteit van Kaapstad, die [[Universiteit van Johannesburg]], die [[Universiteit Stellenbosch]], die [[Universiteit van die Witwatersrand]] en die [[Universiteit van Pretoria]].<ref>{{cite web |title=QS World University Rankings 2027 |url=https://www.topuniversities.com/world-university-rankings?region=Africa |website=TopUniversities |publisher=Quacquarelli Symonds |language=en |access-date=3 September 2026}}</ref> == Kritiek op universiteitsranglyste == Lyste wat universiteite rangskik, word gereeld deur die populêre pers gepubliseer.<ref name="UNUPDF" /> Hoewel dit oorspronklik as 'n bemarkings- of normstellingshulpmiddel bedoel was, word universiteitsranglyste ook vir navorsingsevaluering en beleidsinisiatiewe gebruik.<ref>{{Cite journal |last=Kochetkov |first=Dmitry |date=2024 |title=University rankings in the context of research evaluation: A state-of-the-art review |journal=Quantitative Science Studies |language=en |pages=1-23 |doi=10.1162/qss_a_00317 |doi-access=free |hdl=1887/4092448 |hdl-access=free}}</ref> Die groot ranglysorganisasies (sien die tabelle hier onder) probeer aan 'n vraag na inligting en deursigtigheid voldoen. Ranglyste beïnvloed egter evalueringskeuses en verwring hoëronderwysbeleid.<ref>{{Cite journal |last=Chirikov |first=Igor |date=1 Oktober 2023 |title=Does conflict of interest distort global university rankings? |journal=Higher Education |language=en |volume=86 |issue=4 |pages=791-808 |doi=10.1007/s10734-022-00942-5 |issn=1573-174X |doi-access=free}}</ref> Die organisasies wat hierdie ranglyste publiseer, doen ook data-analise en onderhou databewaarplekke oor instellings, en gebruik daardie inligting om konsultasiedienste aan te bied.<ref>{{Cite web |title=Rise of data empires signals the end of academic autonomy |url=https://www.universityworldnews.com/post.php?story=2025031909283299 |access-date=20 Maart 2025 |website=University World News |language=en}}</ref> Volgens Chris R. Glass en Gerardo Blanco is die gevolg dat 'n paar privaat datamaatskappye in werklikheid vir onderwysbestuur verantwoordelik is.<ref name="Glass">{{Cite journal |last1=Glass |first1=Chris R. |last2=Blanco |first2=Gerardo |date=9 Maart 2025 |title=The New Analytics-Industrial Complex in Higher Education: Data, Governance, and Power |url=https://ihe.bc.edu/pub/j49thy96/release/1?readingCollection=7e1537e1 |journal=International Higher Education |language=en |doi=10.6017/895b9e0d.6324ea00 |url-access=subscription |doi-access=free}}</ref> Hulle noem dit die "analitiek-industriële kompleks": ranglyste is volgens hulle meer as blote metings van gehalte, want hierdie privaat besitte ranglyste bepaal wat gehalte is en gee sodoende vorm aan beleidsgesprekke en -besluite.<ref name="Glass" /> Die uitgewers voer aan dat die ranglyste deur kwantitatiewe aanwysers bepaal word.<ref>{{Cite book |url=https://link.springer.com/book/10.1057/9780230306394 |title=Rankings and the Reshaping of Higher Education |date=2011 |language=en |doi=10.1057/9780230306394 |last1=Hazelkorn |first1=Ellen |isbn=978-1-349-31821-6}}</ref> Volgens 'n Onafhanklike Deskundigegroep (IEG) wat deur die Internasionale Instituut vir Globale Gesondheid van die Verenigde Nasies-universiteit saamgeroep is, is globale universiteitsranglyste<ref name="UNUPDF">{{Cite report |url=https://collections.unu.edu/eserv/UNU:9299/Statement-on-Global-University-Rankings.pdf |title=Statement on Global University Rankings |last=Independent Expert Group (IEG) |date=2023 |language=en |publisher=United Nations University – International Institute for Global Health |doi=10.37941/pb/2023/2}}</ref> * konseptueel ongeldig; * gebaseer op gebrekkige en onvoldoende deursigtige data en metodes; * bevooroordeeld ten gunste van navorsing, [[STEM|STEM-vakke]] en Engelssprekende akademici; en * koloniaal, en versterk hulle globale, streeks- en nasionale ongelykhede. Die Raad op Hoëronderwys (RHO) het onlangs 'n kritiese standpunt oor universiteitsranglyste ingeneem<ref>{{Cite web |last=McKenna |first=Sioux |date=2024 |title=Critical Look at the University Ranking Industry |url=https://www.che.ac.za/file/7561/download?token=e_bh_dUJ |language=en}}</ref> en 'n meningstuk gepubliseer wat aanvoer dat ranglyste sowel neokoloniaal as neoliberaal is. Volgens die skrywer het meer as 47 uitgewersmaatskappye "onvanpaste aanwysers … as 'n plaasvervanger vir die aanbied van gehalte-onderrig" gebruik.<ref name="Gadd2020">{{cite journal |last1=Gadd |first1=Elizabeth |title=University rankings need a rethink |journal=Nature |date=26 November 2020 |language=en |volume=587 |issue=7835 |pages=523 |doi=10.1038/d41586-020-03312-2 |pmid=33235367 |bibcode=2020Natur.587..523G}}</ref> Hoëronderwys word deur privaat winsgedrewe maatskappye hervorm<ref name="Fonn">{{Cite web |last=Fonn |first=Sharon |date=12 Februarie 2024 |title=University rankings are unscientific and bad for education: experts point out the flaws |url=http://theconversation.com/university-rankings-are-unscientific-and-bad-for-education-experts-point-out-the-flaws-223033 |access-date=28 Junie 2024 |website=The Conversation |language=en}}</ref> en die ranglyste maak deel uit van 'n winssentrum van miljarde dollar vir die maatskappye wat dit besit.<ref name="uwn-hongarye">{{Cite web |title=Hungary's big deal with 'THE' rankings: What's going on? |url=https://www.universityworldnews.com/post.php?story=20240523152105824 |access-date=28 Junie 2024 |website=University World News |language=en}}</ref> Die [[Rhodes-universiteit]] neem al jare lank 'n kritiese standpunt oor ranglyste in.<ref>{{Cite web |title=A decade later Rhodes University says 'we told you so' on rankings obsession |url=https://www.ru.ac.za/latestnews/adecadelaterrhodesuniversitysayswetoldyousoonrankingsobsession-2.html |access-date=11 Mei 2024 |website=www.ru.ac.za |language=en}}</ref> Die Universiteit van die Witwatersrand het in Februarie 2024 die artikel "University rankings are unscientific and bad for education: experts point out the flaws" uit ''The Conversation''<ref name="Fonn" /> herpubliseer.<ref>{{cite web |url=https://www.wits.ac.za/news/latest-news/opinion/2024/2024-02/university-rankings-are-unscientific-and-bad-for-education-experts-point-out-the-flaws.html |title=University rankings are unscientific and bad for education: Experts point out the flaws |date=12 Februarie 2024 |language=en}}</ref> Die standpunt word toenemend ook deur instellings buite Noord-Amerika gesteun, soos die Universiteit van Zürich, die [[Universiteit Utrecht]] en sommige van die Indiese Institute vir Tegnologie.<ref>{{Cite web |title='THE' rankings: What happens to universities that leave? |url=https://www.universityworldnews.com/post.php?story=20240423081048420 |access-date=28 Junie 2024 |website=University World News |language=en}}</ref> Die tydskrif ''Nature'' het onlangs saamgestem dat ranglyste metodologies problematies is.<ref name="Gadd2020" /> == Agtergrond oor Suid-Afrikaanse hoëronderwysinstellings == 'n Verslag van die Centre for Higher Education Transformation uit 2010 het drie groepe universiteite in Suid-Afrika geïdentifiseer, gegroepeer volgens funksie. Die insetveranderlikes wat gebruik is om die universiteite te groepeer, was: * persentasie inskrywings in wetenskap, ingenieurswese en tegnologie * meesters- en doktorale inskrywings * student-personeelverhoudings * permanente personeel met doktorsgrade * privaat en staatsinkomste * studentegeldinkomste Die uitsetveranderlikes was: * studentesuksessyfers * gradueringsyfers * geweegde navorsingsuitseteenhede per permanente personeellid Die Rooi groep bestaan uit die top navorsingsintensiewe universiteite. Die Blou groep bestaan uit instellings wat hoofsaaklik op tegniese opleiding fokus, terwyl die Groen groep instellings insluit wat kenmerke van albei missies toon. Die groepe is:<ref name="uwn">{{cite news |last=McGregor |first=Karen |date=23 Mei 2010 |title=SOUTH AFRICA: New university clusters emerge |url=http://www.universityworldnews.com/article.php?story=20100523104119724 |access-date=11 Junie 2010 |work=University World News |language=en}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align: center;" ! colspan="3" |Suid-Afrikaanse universiteitsgroepe |- bgcolor="#cccccc" ! class="unsortable" | Rooi groep ! class="unsortable" | Groen groep ! class="unsortable" | Blou groep |- !Top navorsingsintensiewe universiteite !Navorsingsintensiewe universiteite en tegniese opleiding !Tegniese opleiding |- | [[Universiteit van die Witwatersrand]] | [[Universiteit van die Vrystaat]] | [[Vaal Universiteit vir Tegnologie]] |- | [[Universiteit Stellenbosch]] | [[Universiteit van KwaZulu-Natal]] | [[Sentrale Universiteit vir Tegnologie]] |- | [[Universiteit van Kaapstad]] | [[Noordwes-Universiteit]] | [[Durban Universiteit van Tegnologie]] |- | [[Universiteit van Pretoria]] | [[Universiteit van Fort Hare]] | [[Mangosuthu Universiteit van Tegnologie]] |- | [[Rhodes-universiteit]] | [[Universiteit van Limpopo]] | [[Tshwane-Universiteit vir Tegnologie]] |- | | [[Universiteit van Wes-Kaapland]] | [[Kaapse Skiereiland Universiteit van Tegnologie]] |- | | [[Universiteit van Johannesburg]] | [[Universiteit van Venda]] |- | | [[Nelson Mandela-universiteit]] | [[Walter Sisulu-universiteit]] |- | | [[Universiteit van Zoeloeland]] | |} == Ranglyste == Deels weens die inherente moeilikheid daarvan om komplekse opvoedkundige instellings te rangskik, is daar 'n groeiende aantal mededingende internasionale universiteitsranglysstelsels, elk met 'n ander klem. Vier van die prominentstes is die Times Higher Education World University Rankings, die Center for World University Rankings (CWUR), die QS World University Rankings en die Academic Ranking of World Universities (ARWU, soms die "Shanghai-ranglys" genoem). === Times Higher Education World University Rankings === [[Lêer:Top 10 South African University By THE World Ranking.png|duimnael|Die tien top Suid-Afrikaanse universiteite volgens die wêreldranglys van Times Higher Education]] Die Times Higher Education World University Rankings het die top Suid-Afrikaanse universiteite soos volg geplaas:<ref>{{Cite web |date=20 Oktober 2024 |title=World University Rankings 2024 (South Africa) |url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2024/world-ranking#!/length/25/locations/ZAF/sort_by/rank/sort_order/asc/cols/stats |access-date=27 Februarie 2024 |website=Times Higher Education (THE) |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=20 Oktober 2023 |title=World University Rankings 2023 (South Africa) |url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2023/world-ranking#!/length/25/locations/ZAF/sort_by/rank/sort_order/asc/cols/stats |access-date=27 Februarie 2024 |website=Times Higher Education (THE) |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=20 Oktober 2022 |title=World University Rankings 2022 (South Africa) |url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2022/world-ranking#!/length/25/locations/ZAF/sort_by/rank/sort_order/asc/cols/stats |access-date=27 Februarie 2024 |website=Times Higher Education (THE) |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=20 Oktober 2021 |title=World University Rankings 2021 (South Africa) |url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2021/world-ranking#!/length/25/locations/ZAF/sort_by/rank/sort_order/asc/cols/stats |access-date=27 Februarie 2024 |website=Times Higher Education (THE) |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=20 Oktober 2020 |title=World University Rankings 2020 (South Africa) |url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2020/world-ranking#!/length/25/locations/ZAF/sort_by/rank/sort_order/asc/cols/stats |access-date=27 Februarie 2024 |website=Times Higher Education (THE) |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=20 Oktober 2019 |title=World University Rankings 2019 (South Africa) |url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2019/world-ranking#!/length/25/locations/ZAF/sort_by/rank/sort_order/asc/cols/stats |access-date=27 Februarie 2024 |website=Times Higher Education (THE) |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=20 Oktober 2018 |title=World University Rankings 2018 (South Africa) |url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2018/world-ranking#!/length/25/locations/ZAF/sort_by/rank/sort_order/asc/cols/stats |access-date=27 Februarie 2024 |website=Times Higher Education (THE) |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=20 Oktober 2017 |title=World University Rankings 2017 (South Africa) |url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2017/world-ranking#!/length/25/locations/ZAF/sort_by/rank/sort_order/asc/cols/stats |access-date=27 Februarie 2024 |website=Times Higher Education (THE) |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=20 Oktober 2016 |title=World University Rankings 2016 (South Africa) |url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2016/world-ranking#!/length/25/locations/ZAF/sort_by/rank/sort_order/asc/cols/stats |access-date=27 Februarie 2024 |website=Times Higher Education (THE) |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=20 Oktober 2015 |title=World University Rankings 2015 (South Africa) |url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2015/world-ranking#!/length/25/locations/ZAF/sort_by/rank/sort_order/asc/cols/stats |access-date=27 Februarie 2024 |website=Times Higher Education (THE) |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=20 Oktober 2014 |title=World University Rankings 2014 (South Africa) |url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2014/world-ranking#!/length/25/locations/ZAF/sort_by/rank/sort_order/asc/cols/stats |access-date=27 Februarie 2024 |website=Times Higher Education (THE) |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=20 Oktober 2013 |title=World University Rankings 2013 (South Africa) |url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2013/world-ranking#!/length/25/locations/ZAF/sort_by/rank/sort_order/asc/cols/stats |access-date=27 Februarie 2024 |website=Times Higher Education (THE) |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=20 Oktober 2012 |title=World University Rankings 2012 (South Africa) |url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2012/world-ranking#!/length/25/locations/ZAF/sort_by/rank/sort_order/asc/cols/stats |access-date=27 Februarie 2024 |website=Times Higher Education (THE) |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=20 Oktober 2011 |title=World University Rankings 2011 (South Africa) |url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2011/world-ranking#!/length/25/locations/ZAF/sort_by/rank/sort_order/asc/cols/stats |access-date=27 Februarie 2024 |website=Times Higher Education (THE) |language=en}}</ref> {| class="wikitable" ! colspan="16" |Times Higher Education 2011 tot 2024, Suid-Afrikaanse rang |- ! rowspan="2" |SA-rang ! rowspan="2" |Universiteit ! colspan="14" |'''Wêreldrang''' |- !2024 !2023 !2022 !2021 !2020 !2019 !2018 !2017 !2016 !2015 !2014 !2013 !2012 !2011 |- |1 |[[Universiteit van Kaapstad]] |167 |160 |183 |155 |136 |136 |171 |148 |120 |124 |126 |126 |103 |107 |- |=2 |[[Universiteit Stellenbosch]] |301-350 |251-300 |251-300 |251-300 |251-300 |251-300 |351-400 |401-500 |301-350 |276-300 |301-350 |301-350 |251-275 | - |- |=2 |[[Universiteit van die Witwatersrand]] |301-350 |251-300 |251-300 |201-250 |194 |194 |251-300 |182 |201-250 |251-275 |226-250 |226-250 |251-275 | - |- |4 |[[Universiteit van Johannesburg]] |401-500 |601-800 |601-800 |601-800 |601-800 |601-800 |601-800 |601-800 | - | - | - | - | - | - |- |=5 |[[Universiteit van KwaZulu-Natal]] |501-600 |401-500 |351-400 |351-400 |401-500 |401-500 |401-500 |501-600 |401-500 | - | - | - | - | - |- |=5 |[[Universiteit van Pretoria]] |501-600 |801-1000 |601-800 |601-800 |601-800 |601-800 |601-800 |601-800 |501-600 | - | - | - | - | - |- |=7 |[[Noordwes-Universiteit]] |601-800 |601-800 |501-600 |501-600 |501-600 |501-600 | - | - | - | - | - | - | - | - |- |=7 |[[Universiteit van Wes-Kaapland]] |601-800 |601-800 |601-800 |601-800 |601-800 |601-800 |601-800 |601-800 | - | - | - | - | - | - |- |=9 |[[Universiteit van die Vrystaat]] |801-1000 |801-1000 | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - |- |=9 |[[Rhodes-universiteit]] | - |801-1000 | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - |- |=11 |[[Durban Universiteit van Tegnologie]] |1001-1200 |501-600 |401-500 |401-500 | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - |- |=11 |[[Universiteit van Suid-Afrika]] |1001-1200 |1001-1200 |801-1000 |1001+ |1001+ |1001+ |801-1000 |801+ |601-800 | - | - | - | - | - |- |=13 |[[Universiteit van Venda]] |1201-1500 | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - |- |=13 |[[Tshwane-Universiteit vir Tegnologie]] |1201-1500 | - |1001-1200 |1001+ |801-1000 |801-1000 | - | - | - | - | - | - | - | - |- |=13 |[[Kaapse Skiereiland Universiteit van Tegnologie]] |1201-1500 | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - |- |=13 |[[Universiteit van Fort Hare]] | - |1201-1500 | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - |} === QS World University Rankings === [[Lêer:Top 10 South African University By QSWorld Ranking.png|duimnael|Die tien top Suid-Afrikaanse universiteite volgens die wêreldranglys van QS (2004 tot 2024)]] Die QS World University Rankings het die top Suid-Afrikaanse universiteite geplaas soos in die tabel hier onder.<ref>{{Cite web |title=QS World University Rankings 2024 |url=https://www.topuniversities.com/world-university-rankings |access-date=29 Februarie 2024 |website=Top Universities |language=en}}</ref><ref>{{cite web |url=https://businesstech.co.za/news/lifestyle/828298/south-african-universities-rank-the-best-in-the-world-in-important-area/ |title=South African universities rank the best in the world in important area |author=Luke Fraser |publisher=BusinessTech |date=19 Junie 2025 |language=en |access-date=14 Februarie 2026}}</ref> Voor 2010 was die ranglys as die Times Higher Education-QS World University Rankings bekend. Die [[Universiteit van Kaapstad]] is deurgaans as die top universiteit geplaas, nie net in Suid-Afrika nie, maar op die hele vasteland van [[Afrika]]. In die QS-ranglys van 2026 was die universiteit eerste in die kategorieë akademiese reputasie, werkgewerreputasie, volhoubaarheid en webimpak.<ref>{{cite web |url=https://businesstech.co.za/news/lifestyle/850585/south-african-universities-dominate-international-ranking/ |title=South African universities dominate in new international ranking |author=Luke Fraser |publisher=BusinessTech |date=12 Februarie 2026 |language=en |access-date=14 Februarie 2026}}</ref> {| class="wikitable" ! colspan="21" |QS World University Rankings 2006 tot 2026, Suid-Afrikaanse rang |- ! rowspan="2" |SA-rang ! rowspan="2" |Universiteit ! colspan="19" |Wêreldrang |- !2026 !2025 !2024 !2023 !2022 !2021 !2020 !2019 !2018 !2017 !2016 !2015 !2014 !2012 !2010 !2009 !2008 !2007 !2006 |- |1 |[[Universiteit van Kaapstad]] |150 |171 |173 |237 |226 |220 |198 |200 |191 |191 |171 |141 |145 |154 |161 |146 |176 |200 |257 |- |2 |[[Universiteit van die Witwatersrand]] |291 |267 |264 |428 |424 |403 |400 |381 |364 |359 |331 |318 |313 |363 |360 |321 |319 |282 |322 |- |3 |[[Universiteit Stellenbosch]] |302 |296 |283 |454 |482 |456 |427 |405 |361 |395 |401-410 |390 |387 |401-450 | - | - | - | - | - |- |4 |[[Universiteit van Johannesburg]] |308 |312 |306 |412 |434 |439 |501-510 |551-560 |601-650 |601-650 |601-650 |601-650 |601-650 | - | - | - | - | - | - |- |5 |[[Universiteit van Pretoria]] |362 |354 |323 |591-600 |601-650 |561-570 |551-560 |561-570 |501-550 |551-600 |501-550 |471-480 |471-480 |501-550 |451-500 |401-500 |501-600 |469 |509 |- |6 |[[Universiteit van KwaZulu-Natal]] |558 |587 |621-630 |801-1000 |801-1000 |801-1000 |801-1000 |751-800 |701-750 |651-700 |551-600 |501-550 |501-550 |551-600 |501-550 |501-600 |401-500 |487 |484 |- |7 |[[Noordwes-Universiteit]] |951-1000 |851-900 |801-850 |1001-1200 |1001-1200 |1001+ |1001+ |801-1000 |801-1000 |701+ |701+ | - | - | - | - | - | - | - | - |- |8 |[[Universiteit van Suid-Afrika]] |901-950 |851-900 |851-900 | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - |- |9 |[[Rhodes-universiteit]] |1001-1200 |951-1000 |901-950 |801-1000 |801-1000 |801-1000 |801-1000 |801-1000 |701-750 |551-600 |501-550 |601-650 |551-600 | - | - | - | - | - | - |- |10 |[[Universiteit van Wes-Kaapland]] |951-1000 |951-1000 |951-1000 |1001-1200 |1001-1200 |1001+ |801-1000 |801-1000 |801-1000 |701+ |701+ | - | - | - | - | - | - | - | - |- |11 |[[Universiteit van die Vrystaat]] |1001-1200 |1001-1200 |1001-1200 | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - |} === ARWU/Shanghai === [[Lêer:Top 10 South African University By ARWU World Ranking.png|duimnael|Die tien top Suid-Afrikaanse universiteite volgens die wêreldranglys van ARWU]] {{clear}} Die Academic Ranking of World Universities het die top Suid-Afrikaanse universiteite soos volg geplaas: {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" |+ARWU/Shanghai 2003 tot 2023, Suid-Afrikaanse rang ! rowspan="2" |SA-<br>rang ! rowspan="2" |Universiteit ! colspan="21" |Wêreldrang |- !2023<ref>{{Cite web |title=ShanghaiRanking's Academic Ranking of World Universities |url=https://www.shanghairanking.com/rankings/arwu/2023 |access-date=24 Julie 2024 |website=www.shanghairanking.com |language=en}}</ref> !2022<ref>{{Cite web |title=ShanghaiRanking's Academic Ranking of World Universities |url=https://www.shanghairanking.com/rankings/arwu/2022 |access-date=24 Julie 2024 |website=www.shanghairanking.com |language=en}}</ref> !2021<ref>{{Cite web |title=ShanghaiRanking's Academic Ranking of World Universities |url=https://www.shanghairanking.com/rankings/arwu/2021 |access-date=24 Julie 2024 |website=www.shanghairanking.com |language=en}}</ref> !2020<ref>{{Cite web |title=ShanghaiRanking's Academic Ranking of World Universities |url=https://www.shanghairanking.com/rankings/arwu/2020 |access-date=24 Julie 2024 |website=www.shanghairanking.com |language=en}}</ref> !2019<ref>{{Cite web |title=ShanghaiRanking's Academic Ranking of World Universities |url=https://www.shanghairanking.com/rankings/arwu/2019 |access-date=24 Julie 2024 |website=www.shanghairanking.com |language=en}}</ref> !2018<ref>{{Cite web |title=ShanghaiRanking's Academic Ranking of World Universities |url=https://www.shanghairanking.com/rankings/arwu/2018 |access-date=24 Julie 2024 |website=www.shanghairanking.com |language=en}}</ref> !2017<ref>{{Cite web |title=ShanghaiRanking's Academic Ranking of World Universities |url=https://www.shanghairanking.com/rankings/arwu/2017 |access-date=24 Julie 2024 |website=www.shanghairanking.com |language=en}}</ref> !2016<ref>{{Cite web |title=ShanghaiRanking's Academic Ranking of World Universities |url=https://www.shanghairanking.com/rankings/arwu/2016 |access-date=24 Julie 2024 |website=www.shanghairanking.com |language=en}}</ref> !2015<ref>{{Cite web |title=ShanghaiRanking's Academic Ranking of World Universities |url=https://www.shanghairanking.com/rankings/arwu/2015 |access-date=24 Julie 2024 |website=www.shanghairanking.com |language=en}}</ref> !2014<ref>{{cite web |url=http://www.shanghairanking.com/World-University-Rankings-2014/South-Africa.html |title=South Africa Universities in Top 500 – 2014 |work=Academic Ranking of World Universities |language=en |access-date=15 Augustus 2014 |archive-date=17 Augustus 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140817223131/http://www.shanghairanking.com/World-University-Rankings-2014/South-Africa.html |url-status=dead}}</ref> !2013<ref>{{cite web |url=http://www.shanghairanking.com/World-University-Rankings-2013/South-Africa.html |title=South Africa Universities in Top 500 – 2013 |work=Academic Ranking of World Universities |language=en |access-date=29 November 2013 |archive-date=21 September 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130921162418/http://www.shanghairanking.com/World-University-Rankings-2013/South-Africa.html |url-status=dead}}</ref> !2012<ref>{{cite web |url=http://www.shanghairanking.com/Country2012Main.jsp?param=South%20Africa |title=South Africa Universities in Top 500 – 2012 |work=Academic Ranking of World Universities |language=en |access-date=15 September 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120817010512/http://www.shanghairanking.com/Country2012Main.jsp?param=South%20Africa |archive-date=17 Augustus 2012 |url-status=dead}}</ref> !2011 !2010<ref>{{cite web |url=http://www.arwu.org/Country2010Main.jsp?param=South%20Africa |title=South Africa Universities in Top 500 – 2010 |work=Academic Ranking of World Universities |language=en |access-date=15 September 2010}}</ref> !2009<ref>{{cite web |url=http://www.arwu.org/Country2009Main.jsp?param=South%20Africa |title=South Africa Universities in Top 500 – 2009 |work=Academic Ranking of World Universities |language=en |access-date=26 Februarie 2010}}</ref> !2008<ref>{{cite web |url=http://www.arwu.org/Country2008Main.jsp?param=South%20Africa |title=South Africa Universities in Top 500 – 2008 |work=Academic Ranking of World Universities |language=en |access-date=26 Februarie 2010}}</ref> !2007<ref>{{cite web |url=http://www.arwu.org/Country2007Main.jsp?param=South%20Africa |title=South Africa Universities in Top 500 – 2007 |work=Academic Ranking of World Universities |language=en |access-date=26 Februarie 2010}}</ref> !2006<ref>{{cite web |url=http://www.arwu.org/Country2006Main.jsp?param=South%20Africa |title=South Africa Universities in Top 500 – 2006 |work=Academic Ranking of World Universities |language=en |access-date=26 Februarie 2010}}</ref> !2005<ref>{{cite web |url=http://www.arwu.org/Country2005Main.jsp?param=South%20Africa |title=South Africa Universities in Top 500 – 2005 |work=Academic Ranking of World Universities |language=en |access-date=26 Februarie 2010}}</ref> !2004<ref>{{cite web |url=http://www.arwu.org/ARWU2004.jsp |title=ARWU 2004 |work=Academic Ranking of World Universities |language=en |access-date=26 Februarie 2010}}</ref> !2003<ref>{{cite web |url=http://www.arwu.org/ARWU2003.jsp |title=ARWU 2003 |work=Academic Ranking of World Universities |language=en |access-date=26 Februarie 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110716025619/http://www.arwu.org/ARWU2003.jsp |archive-date=16 Julie 2011}}</ref> |- |1 |[[Universiteit van Kaapstad]] |201-300 |201-300 |201-300 |201-300 |201-300 |201-300 |301-400 |201-300 |201-300 |201-300 |201-300 |201-300 |201-300 |201-300 |201-302 |201-302 |203-304 |201-300 |203-300 |202-301 |251-300 |- |2 |[[Universiteit van die Witwatersrand]] |301-400 |301-400 |301-400 |201-300 |201-300 |301-400 |201-300 |201-300 |201-300 |201-300 |301-400 |301-400 |301-400 |301-400 |303-401 |303-401 |305-402 |301-400 |301-400 |302-403 |451-500 |- |=3 |[[Universiteit Stellenbosch]] |401-500 |401-500 |401-500 |401-500 |401-500 |401-500 |401-500 |401-500 |401-500 |401-500 |401-500 |401-500 |401-500 |401-500 |402-501 |402-503 |403-510 |401-500 |401-500 |404-502 |451-500 |- |=3 |[[Universiteit van Pretoria]] |401-500 |401-500 |401-500 |401-500 |401-500 |401-500 | - | - | - | - | - | - | | - | - | - | - | - | - | - | - |- |=5 |[[Noordwes-Universiteit]] |501-600 |601-700 |601-700 |601-700 | - | - | - | - | - | - | - | - | | - | - | - | - | - | - | - | - |- |=5 |[[Universiteit van Johannesburg]] |501-600 |401-500 |601-700 |601-700 | - | - |401-500 | - | - | - | - | - | | - | - | - | - | - | - | - | - |- |=5 |[[Universiteit van KwaZulu-Natal]] |501-600 |501-600 |601-700 |501-600 |401-500 | - |401-500 |401-500 |401-500 |401-500 | - | - | | - | - | - | - | - | - | - | - |- |8 |[[Universiteit van Suid-Afrika]] |901-1000 |901-1000 |601-700 |801-900 | - | - | - | - | - | - | - | - | | - | - | - | - | - | - | - | - |- |9 |[[Universiteit van die Vrystaat]] | - |901-1000 |901-1000 | - | - | - | - | - | - | - | - | - | | - | - | - | - | - | - | - | - |- |10 |[[Rhodes-universiteit]] | - | - | - |901-1000 | - | - | - | - | - | - | - | - | | - | - | - | - | - | - | - | - |} Let wel: dit is die enigste Suid-Afrikaanse universiteite wat geplaas is. === Center for World University Rankings (CWUR) === Die CWUR het die top Suid-Afrikaanse universiteite soos volg geplaas:<ref>{{Cite web |url=https://cwur.org/2018-19.php |title=CWUR 2018-2019 Top Universities in the World |website=cwur.org |language=en |access-date=1 Julie 2019}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://cwur.org/2015.php |title=CWUR 2015 Top Universities in the World |website=cwur.org |language=en |access-date=1 Julie 2019}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" ! colspan="3" |Center for World University Rankings (CWUR), 2024 |- ! SA-rang !! Universiteit !!2024<ref>{{Cite web |title=World University Rankings 2024 {{!}} Global 2000 List {{!}} CWUR |url=https://cwur.org/2024.php |access-date=24 Julie 2024 |website=cwur.org |language=en}}</ref> |- |1||[[Universiteit van Kaapstad]]||271 |- |2||[[Universiteit van die Witwatersrand]]||291 |- |3||[[Universiteit Stellenbosch]]||440 |- |4||[[Universiteit van KwaZulu-Natal]]||483 |- |5||[[Universiteit van Pretoria]]||538 |- |6||[[Universiteit van Johannesburg]]||624 |- |7||[[Noordwes-Universiteit]]||869 |- |8||[[Universiteit van die Vrystaat]]||1127 |- |9||[[Universiteit van Wes-Kaapland]]||1154 |- |10||[[Universiteit van Suid-Afrika]]||1293 |- |11||[[Rhodes-universiteit]]||1321 |- |12||[[Nelson Mandela-universiteit]]||1707 |- |13||[[Tshwane-Universiteit vir Tegnologie]]||1959 |} === Round University Ranking (RUR) === {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" ! colspan="3" |Round University Ranking (RUR), 2024 |- ! SA-rang !! Universiteit !!2024<ref>{{Cite web |title=World University Rankings |url=https://roundranking.com/ranking/world-university-rankings.html#world-2024 |access-date=24 Julie 2024 |website=roundranking.com |language=en |archive-date=25 Januarie 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180125015240/https://roundranking.com/ranking/world-university-rankings.html#world-2024 |url-status=dead}}</ref> |- |1||[[Universiteit van Kaapstad]]||176 |- |2||[[Universiteit van die Witwatersrand]]||396 |- |3||[[Universiteit van KwaZulu-Natal]]||442 |- |4||[[Universiteit Stellenbosch]]||458 |- |5||[[Universiteit van Johannesburg]]||490 |- |6||[[Universiteit van Pretoria]]||503 |- |7||[[Universiteit van Suid-Afrika]]||683 |} === U.S. News & World Report Best Global Universities Ranking === {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" ! colspan="3" |''USNWR'' Global Rankings, 2024 |- ! SA-rang !! Universiteit !!2024<ref>{{Cite web |date=2024 |title=U.S. News Best Global Universities |url=https://www.usnews.com/education/best-global-universities/search?region=africa&country=south-africa |language=en}}</ref> |- |1||[[Universiteit van Kaapstad]]||116 |- |2||[[Universiteit van die Witwatersrand]]||264 |- |3||[[Universiteit Stellenbosch]]||311 |- |4||[[Universiteit van Johannesburg]]||357 |- |5||[[Universiteit van KwaZulu-Natal]]||401 |- |6||[[Universiteit van Pretoria]]||439 |- |7||[[Noordwes-Universiteit]]||540 |- |8||[[Universiteit van Wes-Kaapland]]||726 |- |9||[[Universiteit van Suid-Afrika]]||861 |- |10||[[Universiteit van die Vrystaat]]||912 |- |11||[[Rhodes-universiteit]]||953 |- |12||[[Tshwane-Universiteit vir Tegnologie]]||1181 |- |13||[[Durban Universiteit van Tegnologie]]||1223 |- |14||[[Nelson Mandela-universiteit]]||1268 |- |15||[[Universiteit van Limpopo]]||2182 |- |16||[[Universiteit van Venda]]||Nie geplaas nie |} === ''Scimago''-wêreldranglys === {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" ! colspan="3" |''Scimago''-wêreldranglys van universiteite, 2024 |- ! SA-rang !! Universiteit !!2024<ref name="scimago">{{Cite web |title=University Rankings – South Africa 2024 |url=https://www.scimagoir.com/rankings.php?sector=Higher+educ.&country=ZAF |access-date=24 Julie 2024 |website=www.scimagoir.com |language=en}}</ref> |- |1||[[Universiteit van Kaapstad]]||838 |- |2||[[Universiteit van die Witwatersrand]]||1247 |- |3||[[Universiteit Stellenbosch]]||1295 |- |4||[[Universiteit van Pretoria]]||1297 |- |5||[[Universiteit van KwaZulu-Natal]]||1354 |- |6||[[Universiteit van Johannesburg]]||1699 |- |7||[[Noordwes-Universiteit]]||2201 |- |8||[[Universiteit van Suid-Afrika]]||2779 |- |9||[[Universiteit van Wes-Kaapland]]||3498 |- |10||[[Universiteit van die Vrystaat]]||4236 |- |11||[[Tshwane-Universiteit vir Tegnologie]]||4691 |- |12||[[Universiteit van Fort Hare]]||4865 |- |13||[[Rhodes-universiteit]]||5258 |- |14||[[Durban Universiteit van Tegnologie]]||5769 |- |15||[[Universiteit van Venda]]||5959 |- |16||[[Walter Sisulu-universiteit]]||5969 |- |17||[[Nelson Mandela-universiteit]]||5994 |- |18||[[Kaapse Skiereiland Universiteit van Tegnologie]]||6246 |- |19||[[Universiteit van Limpopo]]||6884 |- |20||[[Sentrale Universiteit vir Tegnologie|Sentrale Universiteit vir Tegnologie, Vrystaat]]||7065 |- |21||[[Universiteit van Zoeloeland]]||7105 |- |22||[[MEDUNSA|Sefako Makgatho Gesondheidswetenskaplike Universiteit]]||7294 |- |23||[[Vaal Universiteit vir Tegnologie]]||7811 |} === University Ranking by Academic Performance (URAP) === URAP is 'n nuwer ranglysstelsel wat uitsluitlik op kwantitatiewe mates van akademiese produktiwiteit berus. Dit sluit data vir 'n groter aantal universiteite wêreldwyd in en bied daarom 'n alternatiewe blik op die relatiewe posisie van meer Suid-Afrikaanse instellings.<ref>{{cite web |title=URAP – University Ranking by Academic Performance |url=https://www.urapcenter.org/Rankings/2020-2021/World_Ranking_2020-2021 |language=en |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20201206162625/https://www.urapcenter.org/Rankings/2020-2021/World_Ranking_2020-2021 |archive-date=6 Desember 2020 |access-date=25 Maart 2021 |work=Top Universities |publisher=Informatics Institute of Middle East Technical University}}</ref> == Toelatingskoerse == Universiteitstoelating in Suid-Afrika is hoogs mededingend. Die beperkte aantal beskikbare plekke en die groeiende vraag na tersiêre onderwys skep hewige mededinging onder matrikulante. Suid-Afrikaanse universiteite het van die laagste toelatingskoerse, aangesien slegs die uitslae van die [[Matriek in Suid-Afrika|Nasionale Senior Sertifikaat]] (NSS), gestandaardiseerde toetstellings (die National Benchmark Test) en demografiese inligting 'n rol in toelating speel. In 2023 het sowat 900 000 studente die NSS-eindeksamen afgelê, waarvan sowat 570 000 geslaag het. Suid-Afrikaanse universiteite het sowat 140 000 plekke vir eerstejaars. Aansoekkoste wissel van gratis tot R300. Aansoeke vra die student se graad 11-NSS-uitslae, geslag en ras, en kan boonop vereis dat die student die National Benchmark Test aflê.<ref>{{Cite web |date=19 Januarie 2024 |title=Matric Results 2023: Class of 2023 Records an Improved 82.9% Pass Rate |url=https://gauteng.net/news/matric-results-2023-pass-rate/ |access-date=22 April 2024 |language=en}}</ref> {| class="wikitable sortable" |+Toelatingskoerse van universiteite in Suid-Afrika{{Voetnota|* Universiteit het gratis aansoeke.}}{{Voetnota|Die SA-rang is op die Times Higher Education World University Rankings gebaseer.}} !SA-rang !Universiteit !Aansoeke !Studente<br>toegelaat !Aanvaardings-<br>koers !Bron |- |1 | [[Universiteit van Kaapstad]] |92 841 |4 500 |4,85% |<ref>{{Cite web |title=Orientation at UCT approaches, 4 500 first-year students expected |url=https://www.news24.com/news24/community-newspaper/peoples-post/orientation-at-uct-approaches-4-500-first-year-students-expected-20240124 |access-date=10 April 2024 |website=News24 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=Januarie 2024 |title=UCT to welcome 4 500 first-year students |url=https://www.news.uct.ac.za/images/userfiles/downloads/media/2024_01_24_UCT%20to%20welcome%204%20500%20first-year%20students.pdf |website=UCT |language=en}}</ref> |- |=2 | [[Universiteit Stellenbosch]] |88 085 |5 600 |6,36% |<ref>{{Cite web |title=Western Cape universities ready for influx of undergraduates |url=https://www.iol.co.za/news/education/western-cape-universities-ready-for-influx-of-undergraduates-4d06f840-f154-47e2-94af-59f67a968eb4 |access-date=10 April 2024 |website=IOL |language=en}}</ref> |- |=2 | [[Universiteit van die Witwatersrand]] |140 000 |6 000 |4,29% |<ref>{{Cite web |last=Roux |first=Kabous Le |title=Wits receives 140 000 applications for just 6000 places |url=https://www.ewn.co.za/wits-receives-over-140-000-applications-for-just-6000-places/ |access-date=10 April 2024 |website=EWN |language=en}}</ref> |- |4 | [[Universiteit van Johannesburg]] |283 000 |10 500 |3,71% |<ref>{{Cite web |title=UJ congratulates the Class of 2023, underscores virtualised 2024 registration |url=https://news.uj.ac.za/news/uj-congratulates-the-class-of-2023-underscores-virtualised-2024-registration/ |access-date=10 April 2024 |website=University of Johannesburg News |language=en}}</ref> |- |=5 | [[Universiteit van Pretoria]] |116 994 |7 675 |6,56% |<ref>{{Cite web |title=Core Students Statistics |url=https://www.up.ac.za/department-of-institutional-planning/article/2834454/core-students-statistics |access-date=18 April 2024 |website=www.up.ac.za |language=en}}</ref> |- |=5 | [[Universiteit van KwaZulu-Natal]] |120 000 |9 000 |7,50% |<ref>{{Cite web |title=UKZN received a whopping 120,000 first-year applications for only 9,000 spots, and here are the most popular courses |url=https://www.iol.co.za/news/south-africa/kwazulu-natal/ukzn-received-a-whopping-120000-first-year-applications-for-only-9000-spots-and-here-are-the-most-popular-courses-a5747eaf-5b37-429e-a82d-9d68c78d56cb |website=IOL |language=en}}</ref> |- |=7 | [[Universiteit van Wes-Kaapland]] |70 000* |4 500 |6,43% |<ref>{{Cite web |title=Admission Support Services |url=https://www.uwc.ac.za/admission-and-financial-aid/admission-support-services |access-date=10 April 2024 |website=www.uwc.ac.za |language=en}}</ref> |- |=7 | [[Noordwes-Universiteit]] |181 000* |11 717 |6,47% |<ref>{{Cite web |title=NWU at full capacity for 2024 intake |url=https://news.nwu.ac.za/nwu-full-capacity-2024-intake |access-date=10 April 2024 |website=news.nwu.ac.za |language=en}}</ref> |- |=9 | [[Universiteit van die Vrystaat]] |240 393* |8 100 |3,37% |<ref>{{Cite web |last=Setena |first=Teboho |title=Applications overwhelming |url=https://www.news24.com/news24/community-newspaper/express-news/applications-overwhelming-20240123 |access-date=18 April 2024 |website=News24 |language=en}}</ref> |- |=11 | [[Durban Universiteit van Tegnologie]] |174 925 |8 564 |4,90% |<ref>{{Cite web |title=Universities in KZN receive thousands of applications but have limited spaces for first-year students |url=https://www.iol.co.za/mercury/news/universities-in-kzn-receive-thousands-of-applications-but-have-limited-spaces-for-first-year-students-3b582227-5ca2-4c6f-9970-1adf021d16dd |website=IOL |language=en}}</ref> |- |=13 | [[Universiteit van Fort Hare]] |258 726 |3 500 |1,35% |<ref>{{Cite web |title=UFH officially opens for its 107th Academic Year and welcomes 2023 first-years cohort |url=https://www.ufh.ac.za/news/News/UFHofficiallyopensits107thAcademicYearandwelcomes2023firstyearscohort |website=UFH |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=UFH continues to be University of choice: 224 000 applications received for 2024 academic year |url=https://www.ufh.ac.za/news/News/UFHcontinuesbeUniversitychoice224000applicationsreceived2024academicyear |website=UFH |language=en}}</ref> |- |=13 | [[Tshwane-Universiteit vir Tegnologie]] |100 000 |12 549 |12,55% |<ref>{{Cite web |title=Tshwane University of Technology – Come Let us Make History Together! Welcome to the 2024 Academic Year |url=https://www.tut.ac.za/latest-news/71-come-let-us-make-history-together-welcome-to-the-2024-academic-year |access-date=18 April 2024 |website=www.tut.ac.za |language=en}}</ref> |- |n.v.t. | [[Nelson Mandela-universiteit]] |67 022* |7 200 |10,74% |<ref>{{Cite web |title=NMU welcomes 7,200 new students as academic year begins |url=https://www.heraldlive.co.za/news/2024-02-05-nmu-welcomes-7200-new-students-as-academic-year-begins/ |access-date=18 April 2024 |website=HeraldLIVE |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Nelson Mandela University Update – 21 January 2022 |url=https://news.mandela.ac.za/News/Nelson-Mandela-University-Update-%E2%80%93-21-January-2022 |website=NMU |language=en}}</ref> |- |n.v.t. | [[Kaapse Skiereiland Universiteit van Tegnologie]] |72 000 |9 000 |12,50% |<ref>{{Cite web |title=First year welcome |url=https://www.cput.ac.za/newsroom/events/event/466-first-year-welcome |website=CPUT |language=en}}</ref> |- |n.v.t. | [[Universiteit van Zoeloeland]] |184 021 |6 085 |3,31% |<ref>{{Cite web |title=UNIZULU 2021 Annual Report |url=https://www.unizulu.ac.za/wp-content/uploads/2022/10/UNIZULU-2021-Annual-Report-for-Web-1.pdf |website=UNIZULU |language=en}}</ref> |- |n.v.t. | [[Vaal Universiteit vir Tegnologie]] |20 989 |5 404 |25,75% |<ref>{{Cite web |title=VUT 2020 registrations – smooth, swift and efficient – Vaal University of Technology |url=https://www.vut.ac.za/vut-2020-registrations-smooth-swift-and-efficient/ |access-date=18 April 2024 |language=en}}</ref> |- |n.v.t. | [[Sentrale Universiteit vir Tegnologie]] |211 186* |6 283 |2,98% |<ref>{{Cite web |last=Setena |first=Teboho |title=University overwhelmed by number of applications |url=https://www.news24.com/news24/community-newspaper/express-news/university-overwhelmed-by-number-of-applications-20230124 |access-date=18 April 2024 |website=News24 |language=en}}</ref> |- |n.v.t. | [[Walter Sisulu-universiteit]] |304 671* |7 000 |2,30% |<ref>{{Cite web |title=More than 300,000 apply, but only 7,000 first-year spots available at WSU |url=https://www.heraldlive.co.za/news/2024-02-13-more-than-300000-apply-but-only-7000-first-year-spots-available-at-wsu/ |access-date=18 April 2024 |website=HeraldLIVE |language=en}}</ref> |- |n.v.t. | [[Universiteit van Limpopo]] |200 000 |5 100 |2,55% |<ref>{{Cite web |last=Mathebula |first=Refilwe |date=23 Januarie 2024 |title=UL urges students with acceptance letters to register online |url=https://www.capricornfm.co.za/ul-urges-students-with-acceptance-letters-to-register-online/ |access-date=18 April 2024 |website=Capricorn FM |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Sobuwa |first=Yoliswa |title=Students left in limbo |url=https://www.news24.com/citypress/news/students-left-in-limbo-20230217 |access-date=18 April 2024 |website=City Press |language=en}}</ref> |} == Sien ook == * [[Lys van universiteite in Suid-Afrika]] == Notas == {{Notas}} == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Universiteite in Suid-Afrika}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse universiteite]] [[Kategorie:Onderwys in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Lyste|Ranglys van universiteite in Suid-Afrika]] a9gsqz276qzjbfi5ealbod87jws5gh7 Gebruiker:Zoulla/Draft8 2 469412 2968639 2026-09-19T12:30:52Z Zoulla 203618 het brone bygesit 2968639 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Kosblik.webp|duimnael|N Foto van n kosblik]] 'n '''Kosblik''' is 'n houer waarin kos gebêre en vervoer word. Mense gebruik kosblikke om hul middagete, peuselhappies of ander kos veilig te hou wanneer hulle skool toe gaan, werk toe gaan of op reis is. Kosblikke word al baie jare lank gebruik. In die verlede het mense hul kos in mandjies, papiersakke of metaalhouers gedra. Vandag word kosblikke hoofsaaklik van plastiek, metaal of ander ligte materiale gemaak wat maklik is om skoon te maak.<ref>{{Cite journal |last=Hachard |first=Vincent |date=2005 |title=Almuth Degener. « The Nuristani languages », in : N. Sims-Williams, ed., Indo-Iranian languages and peoples. Oxford, OUP, 2003, pp. 103-117. |url=https://doi.org/10.4000/abstractairanica.3511 |journal=Abstracta Iranica |volume=Volume 26 |doi=10.4000/abstractairanica.3511 |issn=0240-8910}}</ref> Kosblikke word deur kinders en volwassenes gebruik. Dit help om kos vars te hou en voorkom dat kos beskadig word tydens vervoer. Baie kosblikke het verskillende afdelings waarin verskillende soorte kos geplaas kan word.<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/|title=Encyclopedia Britannica {{!}} Britannica|website=www.britannica.com|language=en|access-date=2026-09-19}}</ref> * Hou kos vars en veilig. * Verminder die gebruik van weggooibare verpakkings. * Maak dit maklik om kos saam te neem. * Help om geld te spaar deur kos van die huis af saam te neem. == Tipes kosblikke == Daar is verskillende soorte kosblikke beskikbaar: * Plastiek-kosblikke * Metaal-kosblikke * Geïsoleerde kosblikke wat kos langer warm of koud hou * Kosblikke met verskeie afdelings Baie moderne kosblikke is ontwerp om omgewingsvriendelik te wees en kan herhaaldelik gebruik word, wat help om afval te verminder. == Verwysings == co1wdfauwrpaa9jyidx35jgtr0wgxya 2968640 2968639 2026-09-19T12:32:49Z Zoulla 203618 2968640 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Kosblik.webp|duimnael|N Foto van n kosblik]] 'n '''Kosblik''' is 'n houer waarin kos gebêre en vervoer word. Mense gebruik kosblikke om hul middagete, peuselhappies of ander kos veilig te hou wanneer hulle skool toe gaan, werk toe gaan of op reis is. Kosblikke word al baie jare lank gebruik. In die verlede het mense hul kos in mandjies, papiersakke of metaalhouers gedra. Vandag word kosblikke hoofsaaklik van plastiek, metaal of ander ligte materiale gemaak wat maklik is om skoon te maak.<ref>{{Cite journal |last=Hachard |first=Vincent |date=2005 |title=Almuth Degener. « The Nuristani languages », in : N. Sims-Williams, ed., Indo-Iranian languages and peoples. Oxford, OUP, 2003, pp. 103-117. |url=https://doi.org/10.4000/abstractairanica.3511 |journal=Abstracta Iranica |volume=Volume 26 |doi=10.4000/abstractairanica.3511 |issn=0240-8910}}</ref> Kosblikke word deur kinders en volwassenes gebruik. Dit help om kos vars te hou en voorkom dat kos beskadig word tydens vervoer. Baie kosblikke het verskillende afdelings waarin verskillende soorte kos geplaas kan word.<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/|title=Encyclopedia Britannica {{!}} Britannica|website=www.britannica.com|language=en|access-date=2026-09-19}}</ref> * Hou kos vars en veilig. * Verminder die gebruik van weggooibare verpakkings. * Maak dit maklik om kos saam te neem. * Help om geld te spaar deur kos van die huis af saam te neem. == Tipes kosblikke == Daar is verskillende soorte kosblikke beskikbaar: * Plastiek-kosblikke * Metaal-kosblikke * Geïsoleerde kosblikke wat kos langer warm of koud hou * Kosblikke met verskeie afdelings Baie moderne kosblikke is ontwerp om omgewingsvriendelik te wees en kan herhaaldelik gebruik word, wat help om afval te verminder. == Verwysings == kategorie:Kombuisgereedskap sb0g6q80ex9pw4o7ouwz0lh2eft3ggu 2968641 2968640 2026-09-19T12:33:46Z Zoulla 203618 2968641 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Kosblik.webp|duimnael|N Foto van n kosblik]] 'n '''Kosblik''' is 'n houer waarin kos gebêre en vervoer word. Mense gebruik kosblikke om hul middagete, peuselhappies of ander kos veilig te hou wanneer hulle skool toe gaan, werk toe gaan of op reis is. Kosblikke word al baie jare lank gebruik. In die verlede het mense hul kos in mandjies, papiersakke of metaalhouers gedra. Vandag word kosblikke hoofsaaklik van plastiek, metaal of ander ligte materiale gemaak wat maklik is om skoon te maak.<ref>{{Cite journal |last=Hachard |first=Vincent |date=2005 |title=Almuth Degener. « The Nuristani languages », in : N. Sims-Williams, ed., Indo-Iranian languages and peoples. Oxford, OUP, 2003, pp. 103-117. |url=https://doi.org/10.4000/abstractairanica.3511 |journal=Abstracta Iranica |volume=Volume 26 |doi=10.4000/abstractairanica.3511 |issn=0240-8910}}</ref> Kosblikke word deur kinders en volwassenes gebruik. Dit help om kos vars te hou en voorkom dat kos beskadig word tydens vervoer. Baie kosblikke het verskillende afdelings waarin verskillende soorte kos geplaas kan word.<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/|title=Encyclopedia Britannica {{!}} Britannica|website=www.britannica.com|language=en|access-date=2026-09-19}}</ref> * Hou kos vars en veilig. * Verminder die gebruik van weggooibare verpakkings. * Maak dit maklik om kos saam te neem. * Help om geld te spaar deur kos van die huis af saam te neem. == Tipes kosblikke == Daar is verskillende soorte kosblikke beskikbaar: * Plastiek-kosblikke * Metaal-kosblikke * Geïsoleerde kosblikke wat kos langer warm of koud hou * Kosblikke met verskeie afdelings Baie moderne kosblikke is ontwerp om omgewingsvriendelik te wees en kan herhaaldelik gebruik word, wat help om afval te verminder. == Verwysings == [[kategorie:Kombuisgereedskap]] 5z3cs1jsomyf8alzqcxvsv05zc5hcqm 2968642 2968641 2026-09-19T12:35:37Z Zoulla 203618 2968642 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Kosblik.webp|duimnael|N Foto van n kosblik]] 'n '''Kosblik''' is 'n houer waarin kos gebêre en vervoer word. Mense gebruik kosblikke om hul middagete, peuselhappies of ander kos veilig te hou wanneer hulle skool toe gaan, werk toe gaan of op reis is. Kosblikke word al baie jare lank gebruik. In die verlede het mense hul kos in mandjies, papiersakke of metaalhouers gedra. Vandag word kosblikke hoofsaaklik van plastiek, metaal of ander ligte materiale gemaak wat maklik is om skoon te maak.<ref>{{Cite journal |last=Hachard |first=Vincent |date=2005 |title=Almuth Degener. « The Nuristani languages », in : N. Sims-Williams, ed., Indo-Iranian languages and peoples. Oxford, OUP, 2003, pp. 103-117. |url=https://doi.org/10.4000/abstractairanica.3511 |journal=Abstracta Iranica |volume=Volume 26 |doi=10.4000/abstractairanica.3511 |issn=0240-8910}}</ref> Kosblikke word deur kinders en volwassenes gebruik. Dit help om kos vars te hou en voorkom dat kos beskadig word tydens vervoer. Baie kosblikke het verskillende afdelings waarin verskillende soorte kos geplaas kan word.<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/|title=Encyclopedia Britannica {{!}} Britannica|website=www.britannica.com|language=en|access-date=2026-09-19}}</ref> * Hou kos vars en veilig. * Verminder die gebruik van weggooibare verpakkings. * Maak dit maklik om kos saam te neem. * Help om geld te spaar deur kos van die huis af saam te neem. == Tipes kosblikke == Daar is verskillende soorte kosblikke beskikbaar: * Plastiek-kosblikke * Metaal-kosblikke * Geïsoleerde kosblikke wat kos langer warm of koud hou * Kosblikke met verskeie afdelings Baie moderne kosblikke is ontwerp om omgewingsvriendelik te wees en kan herhaaldelik gebruik word, wat help om afval te verminder. == Verwysings == [[kategorie:Houers]] lohutzojgdhui34h5hg489307k69cop 2968643 2968642 2026-09-19T12:36:20Z Zoulla 203618 2968643 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Kosblik.webp|duimnael|N Foto van n kosblik]] 'n '''Kosblik''' is 'n houer waarin kos gebêre en vervoer word. Mense gebruik kosblikke om hul middagete, peuselhappies of ander kos veilig te hou wanneer hulle skool toe gaan, werk toe gaan of op reis is. Kosblikke word al baie jare lank gebruik. In die verlede het mense hul kos in mandjies, papiersakke of metaalhouers gedra. Vandag word kosblikke hoofsaaklik van plastiek, metaal of ander ligte materiale gemaak wat maklik is om skoon te maak.<ref>{{Cite journal |last=Hachard |first=Vincent |date=2005 |title=Almuth Degener. « The Nuristani languages », in : N. Sims-Williams, ed., Indo-Iranian languages and peoples. Oxford, OUP, 2003, pp. 103-117. |url=https://doi.org/10.4000/abstractairanica.3511 |journal=Abstracta Iranica |volume=Volume 26 |doi=10.4000/abstractairanica.3511 |issn=0240-8910}}</ref> Kosblikke word deur kinders en volwassenes gebruik. Dit help om kos vars te hou en voorkom dat kos beskadig word tydens vervoer. Baie kosblikke het verskillende afdelings waarin verskillende soorte kos geplaas kan word.<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/|title=Encyclopedia Britannica {{!}} Britannica|website=www.britannica.com|language=en|access-date=2026-09-19}}</ref> * Hou kos vars en veilig. * Verminder die gebruik van weggooibare verpakkings. * Maak dit maklik om kos saam te neem. * Help om geld te spaar deur kos van die huis af saam te neem. == Tipes kosblikke == Daar is verskillende soorte kosblikke beskikbaar: * Plastiek-kosblikke * Metaal-kosblikke * Geïsoleerde kosblikke wat kos langer warm of koud hou * Kosblikke met verskeie afdelings Baie moderne kosblikke is ontwerp om omgewingsvriendelik te wees en kan herhaaldelik gebruik word, wat help om afval te verminder. == Verwysings == [[kategorie:Voedselberging]] f7v2wsil16welgav57awy35zrdw0u2y 2968644 2968643 2026-09-19T12:37:41Z Zoulla 203618 2968644 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Kosblik.webp|duimnael|N Foto van n kosblik]] 'n '''Kosblik''' is 'n houer waarin kos gebêre en vervoer word. Mense gebruik kosblikke om hul middagete, peuselhappies of ander kos veilig te hou wanneer hulle skool toe gaan, werk toe gaan of op reis is. Kosblikke word al baie jare lank gebruik. In die verlede het mense hul kos in mandjies, papiersakke of metaalhouers gedra. Vandag word kosblikke hoofsaaklik van plastiek, metaal of ander ligte materiale gemaak wat maklik is om skoon te maak.<ref>{{Cite journal |last=Hachard |first=Vincent |date=2005 |title=Almuth Degener. « The Nuristani languages », in : N. Sims-Williams, ed., Indo-Iranian languages and peoples. Oxford, OUP, 2003, pp. 103-117. |url=https://doi.org/10.4000/abstractairanica.3511 |journal=Abstracta Iranica |volume=Volume 26 |doi=10.4000/abstractairanica.3511 |issn=0240-8910}}</ref> Kosblikke word deur kinders en volwassenes gebruik. Dit help om kos vars te hou en voorkom dat kos beskadig word tydens vervoer. Baie kosblikke het verskillende afdelings waarin verskillende soorte kos geplaas kan word.<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/|title=Encyclopedia Britannica {{!}} Britannica|website=www.britannica.com|language=en|access-date=2026-09-19}}</ref> * Hou kos vars en veilig. * Verminder die gebruik van weggooibare verpakkings. * Maak dit maklik om kos saam te neem. * Help om geld te spaar deur kos van die huis af saam te neem. == Tipes kosblikke == Daar is verskillende soorte kosblikke beskikbaar: * Plastiek-kosblikke * Metaal-kosblikke * Geïsoleerde kosblikke wat kos langer warm of koud hou * Kosblikke met verskeie afdelings Baie moderne kosblikke is ontwerp om omgewingsvriendelik te wees en kan herhaaldelik gebruik word, wat help om afval te verminder. == Verwysings == [[kategorie:Kos]] ffx07gmxh2y9vvgyjuwq5czfalhdqmo 2968645 2968644 2026-09-19T12:39:48Z Zoulla 203618 2968645 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Kosblik.webp|duimnael|N Foto van n kosblik]] 'n '''Kosblik''' is 'n houer waarin kos gebêre en vervoer word. Mense gebruik kosblikke om hul middagete, peuselhappies of ander kos veilig te hou wanneer hulle skool toe gaan, werk toe gaan of op reis is. Kosblikke word al baie jare lank gebruik. In die verlede het mense hul kos in mandjies, papiersakke of metaalhouers gedra. Vandag word kosblikke hoofsaaklik van plastiek, metaal of ander ligte materiale gemaak wat maklik is om skoon te maak.<ref>{{Cite journal |last=Hachard |first=Vincent |date=2005 |title=Almuth Degener. « The Nuristani languages », in : N. Sims-Williams, ed., Indo-Iranian languages and peoples. Oxford, OUP, 2003, pp. 103-117. |url=https://doi.org/10.4000/abstractairanica.3511 |journal=Abstracta Iranica |volume=Volume 26 |doi=10.4000/abstractairanica.3511 |issn=0240-8910}}</ref> Kosblikke word deur kinders en volwassenes gebruik. Dit help om kos vars te hou en voorkom dat kos beskadig word tydens vervoer. Baie kosblikke het verskillende afdelings waarin verskillende soorte kos geplaas kan word.<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/|title=Encyclopedia Britannica {{!}} Britannica|website=www.britannica.com|language=en|access-date=2026-09-19}}</ref> * Hou kos vars en veilig. * Verminder die gebruik van weggooibare verpakkings. * Maak dit maklik om kos saam te neem. * Help om geld te spaar deur kos van die huis af saam te neem. == Tipes kosblikke == Daar is verskillende soorte kosblikke beskikbaar: * Plastiek-kosblikke * Metaal-kosblikke * Geïsoleerde kosblikke wat kos langer warm of koud hou * Kosblikke met verskeie afdelings Baie moderne kosblikke is ontwerp om omgewingsvriendelik te wees en kan herhaaldelik gebruik word, wat help om afval te verminder. == Verwysings == [[kategorie:broodtrommel]] 6v3artd2iz7m4rvp7jgzy6hcusg1ezf 2968646 2968645 2026-09-19T12:41:05Z Zoulla 203618 2968646 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Kosblik.webp|duimnael|N Foto van n kosblik]] 'n '''Kosblik''' is 'n houer waarin kos gebêre en vervoer word. Mense gebruik kosblikke om hul middagete, peuselhappies of ander kos veilig te hou wanneer hulle skool toe gaan, werk toe gaan of op reis is. Kosblikke word al baie jare lank gebruik. In die verlede het mense hul kos in mandjies, papiersakke of metaalhouers gedra. Vandag word kosblikke hoofsaaklik van plastiek, metaal of ander ligte materiale gemaak wat maklik is om skoon te maak.<ref>{{Cite journal |last=Hachard |first=Vincent |date=2005 |title=Almuth Degener. « The Nuristani languages », in : N. Sims-Williams, ed., Indo-Iranian languages and peoples. Oxford, OUP, 2003, pp. 103-117. |url=https://doi.org/10.4000/abstractairanica.3511 |journal=Abstracta Iranica |volume=Volume 26 |doi=10.4000/abstractairanica.3511 |issn=0240-8910}}</ref> Kosblikke word deur kinders en volwassenes gebruik. Dit help om kos vars te hou en voorkom dat kos beskadig word tydens vervoer. Baie kosblikke het verskillende afdelings waarin verskillende soorte kos geplaas kan word.<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/|title=Encyclopedia Britannica {{!}} Britannica|website=www.britannica.com|language=en|access-date=2026-09-19}}</ref> * Hou kos vars en veilig. * Verminder die gebruik van weggooibare verpakkings. * Maak dit maklik om kos saam te neem. * Help om geld te spaar deur kos van die huis af saam te neem. == Tipes kosblikke == Daar is verskillende soorte kosblikke beskikbaar: * Plastiek-kosblikke * Metaal-kosblikke * Geïsoleerde kosblikke wat kos langer warm of koud hou * Kosblikke met verskeie afdelings Baie moderne kosblikke is ontwerp om omgewingsvriendelik te wees en kan herhaaldelik gebruik word, wat help om afval te verminder. == Verwysings == [[kategorie:Houer]] 2flnoruvl4cs32g9uemko6aaiqkr4pn 2968651 2968646 2026-09-19T13:03:53Z Zoulla 203618 2968651 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Kosblik.webp|duimnael|N Foto van n kosblik]] 'n '''Kosblik''' is 'n houer waarin kos gebêre en vervoer word. Mense gebruik kosblikke om hul middagete, peuselhappies of ander kos veilig te hou wanneer hulle skool toe gaan, werk toe gaan of op reis is. Kosblikke word al baie jare lank gebruik. In die verlede het mense hul kos in mandjies, papiersakke of metaalhouers gedra. Vandag word kosblikke hoofsaaklik van plastiek, metaal of ander ligte materiale gemaak wat maklik is om skoon te maak.<ref>{{Cite journal |last=Hachard |first=Vincent |date=2005 |title=Almuth Degener. « The Nuristani languages », in : N. Sims-Williams, ed., Indo-Iranian languages and peoples. Oxford, OUP, 2003, pp. 103-117. |url=https://doi.org/10.4000/abstractairanica.3511 |journal=Abstracta Iranica |volume=Volume 26 |doi=10.4000/abstractairanica.3511 |issn=0240-8910}}</ref> Kosblikke word deur kinders en volwassenes gebruik. Dit help om kos vars te hou en voorkom dat kos beskadig word tydens vervoer. Baie kosblikke het verskillende afdelings waarin verskillende soorte kos geplaas kan word.<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/|title=Encyclopedia Britannica {{!}} Britannica|website=www.britannica.com|language=en|access-date=2026-09-19}}</ref> * Hou kos vars en veilig. * Verminder die gebruik van weggooibare verpakkings. * Maak dit maklik om kos saam te neem. * Help om geld te spaar deur kos van die huis af saam te neem. == Tipes kosblikke == Daar is verskillende soorte kosblikke beskikbaar: * Plastiek-kosblikke * Metaal-kosblikke * Geïsoleerde kosblikke wat kos langer warm of koud hou * Kosblikke met verskeie afdelings Baie moderne kosblikke is ontwerp om omgewingsvriendelik te wees en kan herhaaldelik gebruik word, wat help om afval te verminder. == Verwysings == [[kategorie:bak]] kwbxrarf1l0iuwy97t5z42qsgq6u1mk 2968652 2968651 2026-09-19T13:04:53Z Zoulla 203618 2968652 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Kosblik.webp|duimnael|N Foto van n kosblik]] 'n '''Kosblik''' is 'n houer waarin kos gebêre en vervoer word. Mense gebruik kosblikke om hul middagete, peuselhappies of ander kos veilig te hou wanneer hulle skool toe gaan, werk toe gaan of op reis is. Kosblikke word al baie jare lank gebruik. In die verlede het mense hul kos in mandjies, papiersakke of metaalhouers gedra. Vandag word kosblikke hoofsaaklik van plastiek, metaal of ander ligte materiale gemaak wat maklik is om skoon te maak.<ref>{{Cite journal |last=Hachard |first=Vincent |date=2005 |title=Almuth Degener. « The Nuristani languages », in : N. Sims-Williams, ed., Indo-Iranian languages and peoples. Oxford, OUP, 2003, pp. 103-117. |url=https://doi.org/10.4000/abstractairanica.3511 |journal=Abstracta Iranica |volume=Volume 26 |doi=10.4000/abstractairanica.3511 |issn=0240-8910}}</ref> Kosblikke word deur kinders en volwassenes gebruik. Dit help om kos vars te hou en voorkom dat kos beskadig word tydens vervoer. Baie kosblikke het verskillende afdelings waarin verskillende soorte kos geplaas kan word.<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/|title=Encyclopedia Britannica {{!}} Britannica|website=www.britannica.com|language=en|access-date=2026-09-19}}</ref> * Hou kos vars en veilig. * Verminder die gebruik van weggooibare verpakkings. * Maak dit maklik om kos saam te neem. * Help om geld te spaar deur kos van die huis af saam te neem. == Tipes kosblikke == Daar is verskillende soorte kosblikke beskikbaar: * Plastiek-kosblikke * Metaal-kosblikke * Geïsoleerde kosblikke wat kos langer warm of koud hou * Kosblikke met verskeie afdelings Baie moderne kosblikke is ontwerp om omgewingsvriendelik te wees en kan herhaaldelik gebruik word, wat help om afval te verminder. == Verwysings == [[kategorie:Voedselhouers]] sifd1jybp0o6lpd7xz9p834bpsdr69w Suid-Afrikaanse Kwalifikasieowerheid 0 469413 2968647 2026-09-19T12:45:25Z Pynappel 70858 Nuwe bladsy geskep met 'Die '''Suid-Afrikaanse Kwalifikasieowerheid''' ('''SAKO''') is 'n statutêre liggaam wat ingevolge die ''Wet op die Nasionale Kwalifikasieraamwerk'', Nr. 67 van 2008, gereguleer word.<ref name="nkr-geskiedenis" /> Dit bestaan uit 29 lede wat deur die Minister van Onderwys in oorleg met die Minister van Arbeid aangestel word. SAKO het 'n wetlike mandaat om toesig te hou oor die ontwikkeling en implementering van die Nasionale Kwalifikasieraamwerk (NKR).<ref name="nkr...' 2968647 wikitext text/x-wiki Die '''Suid-Afrikaanse Kwalifikasieowerheid''' ('''SAKO''') is 'n statutêre liggaam wat ingevolge die ''Wet op die Nasionale Kwalifikasieraamwerk'', Nr. 67 van 2008, gereguleer word.<ref name="nkr-geskiedenis" /> Dit bestaan uit 29 lede wat deur die Minister van Onderwys in oorleg met die Minister van Arbeid aangestel word. SAKO het 'n wetlike mandaat om toesig te hou oor die ontwikkeling en implementering van die Nasionale Kwalifikasieraamwerk (NKR).<ref name="nkr-geskiedenis">{{Cite web |url=http://www.saqa.org.za/show.asp?id=776 |title=NQF History |website=saqa.org.za |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20120215002832/http://www.saqa.org.za/show.asp?id=776 |archive-date=15 Februarie 2012 |url-status=dead |access-date=20 Desember 2011}}</ref> Die owerheid se hoofkantoor is in [[Pretoria]], [[Suid-Afrika]].<ref>{{Cite web |url=http://www.saqa.org.za/show.asp?id=2696 |title=SAQA |website=saqa.org.za |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20111222030515/http://www.saqa.org.za/show.asp?id=2696 |archive-date=22 Desember 2011 |url-status=dead |access-date=20 Desember 2011}}</ref> == Die Nasionale Kwalifikasieraamwerk == Die NKR is 'n raamwerk, dit wil sê dit stel die grense, beginsels en riglyne wat 'n visie, 'n filosofiese grondslag en 'n organisatoriese struktuur vir die opbou van 'n kwalifikasiestelsel verskaf. Gedetailleerde ontwikkeling en implementering vind binne hierdie grense plaas. Alle onderwys en opleiding in Suid-Afrika pas binne hierdie raamwerk. Dit is nasionaal omdat dit 'n nasionale hulpbron is wat 'n nasionale poging verteenwoordig om onderwys en opleiding in 'n verenigde struktuur van erkende kwalifikasies te integreer. Dit is 'n raamwerk van kwalifikasies, dit wil sê van rekords van leerderprestasies. Die NKR is 'n stel beginsels en riglyne waarvolgens rekords van leerderprestasie geregistreer word om nasionale erkenning van verworwe vaardighede en kennis moontlik te maak, en sodoende 'n geïntegreerde stelsel te verseker wat lewenslange leer aanmoedig. Die NKR bestaan uit 10 vlakke wat in drie bande verdeel is: vlakke 1 tot 4 stem ooreen met hoërskoolgrade 9 tot 12 of beroepsopleiding, 5 tot 7 is kollegediplomas en tegniese kwalifikasies, en 7 tot 10 is universiteitsgrade.<ref>{{Cite web |url=http://www.southafrica.info/pls/procs/iac.page?p_t1=1174&p_t2=0&p_t3=0&p_t4=0&p_dynamic=YP&p_content_id=973847&p_site_id=38 |title=What is the OQF |website=southafrica.info |language=en |access-date=20 Desember 2011}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" ! Vlak ! Benaming |- | 1 | Graad 9 |- | 2 | Graad 10 en nasionale (beroeps)sertifikate vlak 2 |- | 3 | Graad 11 en nasionale (beroeps)sertifikate vlak 3 |- | 4 | Graad 12 ([[Matriek in Suid-Afrika|Nasionale Senior Sertifikaat]]) en nasionale (beroeps)sertifikate vlak 4 |- | 5 | Hoër sertifikate en gevorderde nasionale (beroeps)sertifikate |- | 6 | Nasionale diploma en gevorderde sertifikate |- | 7 | [[Baccalaureusgraad]], gevorderde diplomas, nagraadse sertifikaat en B-Tech |- | 8 | [[Honneursgraad]], nagraadse diploma en professionele kwalifikasies |- | 9 | [[Meestersgraad]] |- | 10 | [[Doktorsgraad]] |} [[Lêer:NQF explanation graph.svg|duimnael|gesentreer|900px|'n Grafiek van die Nasionale Kwalifikasieraamwerk (NKR) en hoe dit met die verskillende onderwysopsies binne die Suid-Afrikaanse onderwysstelsel in 2017 verband hou]] == Geskiedenis == In Oktober 1995 is die ''Wet op die Suid-Afrikaanse Kwalifikasieowerheid'' (Nr. 58 van 1995) afgekondig om die owerheid tot stand te bring. Die owerheid se hooftaak was om die Nasionale Kwalifikasieraamwerk (NKR) daar te stel. Die owerheid het in Mei 1996 met sy bedrywighede begin. Teen 2001 was die NKR onder hersiening, waarna die SAKO-wet van 1995 deur die ''Wet op die Nasionale Kwalifikasieraamwerk'' (Nr. 67 van 2008) vervang is. Die owerheid het behoue gebly, en so ook die bygewerkte NKR. == Funksies == SAKO se funksies is in wese tweeledig: * om toesig te hou oor die ontwikkeling van die NKR deur beleide en kriteria te formuleer en te publiseer vir die registrasie van liggame wat verantwoordelik is vir die daarstelling van onderwys- en opleidingstandaarde of -kwalifikasies, en vir die akkreditering van liggame wat verantwoordelik is vir die monitering en oudit van prestasies ingevolge sulke standaarde en kwalifikasies * om toesig te hou oor die implementering van die NKR deur te sorg vir die registrasie en akkreditering van, en die toewysing van funksies aan, bogenoemde liggame, sowel as vir die registrasie van nasionale standaarde en kwalifikasies op die raamwerk. Dit moet ook stappe doen om te verseker dat aan die bepalings vir akkreditering voldoen word en, waar toepaslik, dat geregistreerde standaarde en kwalifikasies internasionaal vergelykbaar is. == Aktiwiteite == Om hierdie doelwit te verwesenlik, het SAKO die volgende tot stand gebring en onderhou dit: * 'n stelsel vir die vasstelling van nasionaal erkende en internasionaal vergelykbare onderwys- en opleidingstandaarde en -kwalifikasies van NKR-vlak 1 (graad 9 of Volwasse Basiese Onderwys en Opleiding vlak 4 – die uittreepunt van Algemene Onderwys en Opleiding) tot NKR-vlak 8 (nagraadse kwalifikasies) * 'n nasionale gehalteversekeringstelsel om te verseker dat onderwys en opleiding volgens die vasgestelde standaarde gelewer word * 'n elektroniese bestuursinligtingstelsel wat alle tersaaklike inligting oor die prestasies van Suid-Afrikaanse leerders aanteken (die Nasionale Leerderrekorddatabasis, Engels: ''National Learners' Records Database''). SAKO het ook die taak om buitelandse onderwyskwalifikasies te evalueer om hul Suid-Afrikaanse ekwivalent te bepaal. Mense met buitelandse kwalifikasies wat by Suid-Afrikaanse onderwysinstellings wil studeer of tot die Suid-Afrikaanse arbeidsmark wil toetree, doen by SAKO aansoek om hul kwalifikasies te laat evalueer. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [http://www.saqa.org.za Tuisblad: Suid-Afrikaanse Kwalifikasieowerheid] {{en}} * [https://www.saqa.org.za/national-qualifications-framework/ Tuisblad: Nasionale Kwalifikasieraamwerk] {{en}} {{Universiteite in Suid-Afrika}} {{Normdata}} [[Kategorie:Onderwys in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse organisasies]] ttnidr4oc1gf21rs5zk1kg77h2mlzb2 2968649 2968647 2026-09-19T12:47:27Z Pynappel 70858 2968649 wikitext text/x-wiki Die '''Suid-Afrikaanse Kwalifikasieowerheid''' ('''SAKO''') is 'n statutêre liggaam wat ingevolge die ''Wet op die Nasionale Kwalifikasieraamwerk'', Nr. 67 van 2008, gereguleer word.<ref name="nkr-geskiedenis" /> Dit bestaan uit 29 lede wat deur die Minister van Onderwys in oorleg met die Minister van Arbeid aangestel word. SAKO het 'n wetlike mandaat om toesig te hou oor die ontwikkeling en implementering van die Nasionale Kwalifikasieraamwerk (NKR).<ref name="nkr-geskiedenis">{{Cite web |url=http://www.saqa.org.za/show.asp?id=776 |title=NQF History |website=saqa.org.za |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20120215002832/http://www.saqa.org.za/show.asp?id=776 |archive-date=15 Februarie 2012 |url-status=dead |access-date=20 Desember 2011}}</ref> Die owerheid se hoofkantoor is in [[Pretoria]], [[Suid-Afrika]].<ref>{{Cite web |url=http://www.saqa.org.za/show.asp?id=2696 |title=SAQA |website=saqa.org.za |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20111222030515/http://www.saqa.org.za/show.asp?id=2696 |archive-date=22 Desember 2011 |url-status=dead |access-date=20 Desember 2011}}</ref> == Die Nasionale Kwalifikasieraamwerk == Die NKR is 'n raamwerk, dit wil sê dit stel die grense, beginsels en riglyne wat 'n visie, 'n filosofiese grondslag en 'n organisatoriese struktuur vir die opbou van 'n kwalifikasiestelsel verskaf. Gedetailleerde ontwikkeling en implementering vind binne hierdie grense plaas. Alle onderwys en opleiding in Suid-Afrika pas binne hierdie raamwerk. Dit is nasionaal omdat dit 'n nasionale hulpbron is wat 'n nasionale poging verteenwoordig om onderwys en opleiding in 'n verenigde struktuur van erkende kwalifikasies te integreer. Dit is 'n raamwerk van kwalifikasies, dit wil sê van rekords van leerderprestasies. Die NKR is 'n stel beginsels en riglyne waarvolgens rekords van leerderprestasie geregistreer word om nasionale erkenning van verworwe vaardighede en kennis moontlik te maak, en sodoende 'n geïntegreerde stelsel te verseker wat lewenslange leer aanmoedig. Die NKR bestaan uit 10 vlakke wat in drie bande verdeel is: vlakke 1 tot 4 stem ooreen met hoërskoolgrade 9 tot 12 of beroepsopleiding, 5 tot 7 is kollegediplomas en tegniese kwalifikasies, en 7 tot 10 is universiteitsgrade.<ref>{{Cite web |url=http://www.southafrica.info/pls/procs/iac.page?p_t1=1174&p_t2=0&p_t3=0&p_t4=0&p_dynamic=YP&p_content_id=973847&p_site_id=38 |title=What is the OQF |website=southafrica.info |language=en |access-date=20 Desember 2011}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" ! Vlak ! Benaming |- | 1 | Graad 9 |- | 2 | Graad 10 en nasionale (beroeps)sertifikate vlak 2 |- | 3 | Graad 11 en nasionale (beroeps)sertifikate vlak 3 |- | 4 | Graad 12 ([[Matriek in Suid-Afrika|Nasionale Senior Sertifikaat]]) en nasionale (beroeps)sertifikate vlak 4 |- | 5 | Hoër sertifikate en gevorderde nasionale (beroeps)sertifikate |- | 6 | Nasionale diploma en gevorderde sertifikate |- | 7 | [[Baccalaureusgraad]], gevorderde diplomas, nagraadse sertifikaat en B-Tech |- | 8 | [[Honneursgraad]], nagraadse diploma en professionele kwalifikasies |- | 9 | [[Meestersgraad]] |- | 10 | [[Doktorsgraad]] |} [[Lêer:NQF explanation graph.svg|duimnael|gesentreer|900px|'n Grafiek van die Nasionale Kwalifikasieraamwerk (NKR) en hoe dit met die verskillende onderwysopsies binne die Suid-Afrikaanse onderwysstelsel in 2017 verband hou]] == Geskiedenis == In Oktober 1995 is die ''Wet op die Suid-Afrikaanse Kwalifikasieowerheid'' (Nr. 58 van 1995) afgekondig om die owerheid tot stand te bring. Die owerheid se hooftaak was om die Nasionale Kwalifikasieraamwerk (NKR) daar te stel. Die owerheid het in Mei 1996 met sy bedrywighede begin. Teen 2001 was die NKR onder hersiening, waarna die SAKO-wet van 1995 deur die ''Wet op die Nasionale Kwalifikasieraamwerk'' (Nr. 67 van 2008) vervang is. Die owerheid het behoue gebly, en so ook die bygewerkte NKR. == Funksies == SAKO se funksies is in wese tweeledig: * om toesig te hou oor die ontwikkeling van die NKR deur beleide en kriteria te formuleer en te publiseer vir die registrasie van liggame wat verantwoordelik is vir die daarstelling van onderwys- en opleidingstandaarde of -kwalifikasies, en vir die akkreditering van liggame wat verantwoordelik is vir die monitering en oudit van prestasies ingevolge sulke standaarde en kwalifikasies * om toesig te hou oor die implementering van die NKR deur te sorg vir die registrasie en akkreditering van, en die toewysing van funksies aan, bogenoemde liggame, sowel as vir die registrasie van nasionale standaarde en kwalifikasies op die raamwerk. Dit moet ook stappe doen om te verseker dat aan die bepalings vir akkreditering voldoen word en, waar toepaslik, dat geregistreerde standaarde en kwalifikasies internasionaal vergelykbaar is. == Aktiwiteite == Om hierdie doelwit te verwesenlik, het SAKO die volgende tot stand gebring en onderhou dit: * 'n stelsel vir die vasstelling van nasionaal erkende en internasionaal vergelykbare onderwys- en opleidingstandaarde en -kwalifikasies van NKR-vlak 1 (graad 9 of Volwasse Basiese Onderwys en Opleiding vlak 4 – die uittreepunt van Algemene Onderwys en Opleiding) tot NKR-vlak 8 (nagraadse kwalifikasies) * 'n nasionale gehalteversekeringstelsel om te verseker dat onderwys en opleiding volgens die vasgestelde standaarde gelewer word * 'n elektroniese bestuursinligtingstelsel wat alle tersaaklike inligting oor die prestasies van Suid-Afrikaanse leerders aanteken (die Nasionale Leerderrekorddatabasis). SAKO het ook die taak om buitelandse onderwyskwalifikasies te evalueer om hul Suid-Afrikaanse ekwivalent te bepaal. Mense met buitelandse kwalifikasies wat by Suid-Afrikaanse onderwysinstellings wil studeer of tot die Suid-Afrikaanse arbeidsmark wil toetree, doen by SAKO aansoek om hul kwalifikasies te laat evalueer. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [http://www.saqa.org.za Tuisblad: Suid-Afrikaanse Kwalifikasieowerheid] {{en}} * [https://www.saqa.org.za/national-qualifications-framework/ Tuisblad: Nasionale Kwalifikasieraamwerk] {{en}} {{Universiteite in Suid-Afrika}} {{Normdata}} [[Kategorie:Onderwys in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse organisasies]] tcvrl31iqpf1nei7hn4mhy8peitp3ge 2968650 2968649 2026-09-19T12:48:34Z Pynappel 70858 2968650 wikitext text/x-wiki Die '''Suid-Afrikaanse Kwalifikasieowerheid''' ('''SAKO''') is 'n statutêre liggaam wat ingevolge die ''Wet op die Nasionale Kwalifikasieraamwerk'', Nr. 67 van 2008, gereguleer word.<ref name="nkr-geskiedenis" /> Dit bestaan uit 29 lede wat deur die minister van onderwys in oorleg met die minister van arbeid aangestel word. SAKO het 'n wetlike mandaat om toesig te hou oor die ontwikkeling en implementering van die Nasionale Kwalifikasieraamwerk (NKR).<ref name="nkr-geskiedenis">{{Cite web |url=http://www.saqa.org.za/show.asp?id=776 |title=NQF History |website=saqa.org.za |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20120215002832/http://www.saqa.org.za/show.asp?id=776 |archive-date=15 Februarie 2012 |url-status=dead |access-date=20 Desember 2011}}</ref> Die owerheid se hoofkantoor is in [[Pretoria]], [[Suid-Afrika]].<ref>{{Cite web |url=http://www.saqa.org.za/show.asp?id=2696 |title=SAQA |website=saqa.org.za |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20111222030515/http://www.saqa.org.za/show.asp?id=2696 |archive-date=22 Desember 2011 |url-status=dead |access-date=20 Desember 2011}}</ref> == Die Nasionale Kwalifikasieraamwerk == Die NKR is 'n raamwerk, dit wil sê dit stel die grense, beginsels en riglyne wat 'n visie, 'n filosofiese grondslag en 'n organisatoriese struktuur vir die opbou van 'n kwalifikasiestelsel verskaf. Gedetailleerde ontwikkeling en implementering vind binne hierdie grense plaas. Alle onderwys en opleiding in Suid-Afrika pas binne hierdie raamwerk. Dit is nasionaal omdat dit 'n nasionale hulpbron is wat 'n nasionale poging verteenwoordig om onderwys en opleiding in 'n verenigde struktuur van erkende kwalifikasies te integreer. Dit is 'n raamwerk van kwalifikasies, dit wil sê van rekords van leerderprestasies. Die NKR is 'n stel beginsels en riglyne waarvolgens rekords van leerderprestasie geregistreer word om nasionale erkenning van verworwe vaardighede en kennis moontlik te maak, en sodoende 'n geïntegreerde stelsel te verseker wat lewenslange leer aanmoedig. Die NKR bestaan uit 10 vlakke wat in drie bande verdeel is: vlakke 1 tot 4 stem ooreen met hoërskoolgrade 9 tot 12 of beroepsopleiding, 5 tot 7 is kollegediplomas en tegniese kwalifikasies, en 7 tot 10 is universiteitsgrade.<ref>{{Cite web |url=http://www.southafrica.info/pls/procs/iac.page?p_t1=1174&p_t2=0&p_t3=0&p_t4=0&p_dynamic=YP&p_content_id=973847&p_site_id=38 |title=What is the OQF |website=southafrica.info |language=en |access-date=20 Desember 2011}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" ! Vlak ! Benaming |- | 1 | Graad 9 |- | 2 | Graad 10 en nasionale (beroeps)sertifikate vlak 2 |- | 3 | Graad 11 en nasionale (beroeps)sertifikate vlak 3 |- | 4 | Graad 12 ([[Matriek in Suid-Afrika|Nasionale Senior Sertifikaat]]) en nasionale (beroeps)sertifikate vlak 4 |- | 5 | Hoër sertifikate en gevorderde nasionale (beroeps)sertifikate |- | 6 | Nasionale diploma en gevorderde sertifikate |- | 7 | [[Baccalaureusgraad]], gevorderde diplomas, nagraadse sertifikaat en B-Tech |- | 8 | [[Honneursgraad]], nagraadse diploma en professionele kwalifikasies |- | 9 | [[Meestersgraad]] |- | 10 | [[Doktorsgraad]] |} [[Lêer:NQF explanation graph.svg|duimnael|gesentreer|900px|'n Grafiek van die Nasionale Kwalifikasieraamwerk (NKR) en hoe dit met die verskillende onderwysopsies binne die Suid-Afrikaanse onderwysstelsel in 2017 verband hou]] == Geskiedenis == In Oktober 1995 is die ''Wet op die Suid-Afrikaanse Kwalifikasieowerheid'' (Nr. 58 van 1995) afgekondig om die owerheid tot stand te bring. Die owerheid se hooftaak was om die Nasionale Kwalifikasieraamwerk (NKR) daar te stel. Die owerheid het in Mei 1996 met sy bedrywighede begin. Teen 2001 was die NKR onder hersiening, waarna die SAKO-wet van 1995 deur die ''Wet op die Nasionale Kwalifikasieraamwerk'' (Nr. 67 van 2008) vervang is. Die owerheid het behoue gebly, en so ook die bygewerkte NKR. == Funksies == SAKO se funksies is in wese tweeledig: * om toesig te hou oor die ontwikkeling van die NKR deur beleide en kriteria te formuleer en te publiseer vir die registrasie van liggame wat verantwoordelik is vir die daarstelling van onderwys- en opleidingstandaarde of -kwalifikasies, en vir die akkreditering van liggame wat verantwoordelik is vir die monitering en oudit van prestasies ingevolge sulke standaarde en kwalifikasies * om toesig te hou oor die implementering van die NKR deur te sorg vir die registrasie en akkreditering van, en die toewysing van funksies aan, bogenoemde liggame, sowel as vir die registrasie van nasionale standaarde en kwalifikasies op die raamwerk. Dit moet ook stappe doen om te verseker dat aan die bepalings vir akkreditering voldoen word en, waar toepaslik, dat geregistreerde standaarde en kwalifikasies internasionaal vergelykbaar is. == Aktiwiteite == Om hierdie doelwit te verwesenlik, het SAKO die volgende tot stand gebring en onderhou dit: * 'n stelsel vir die vasstelling van nasionaal erkende en internasionaal vergelykbare onderwys- en opleidingstandaarde en -kwalifikasies van NKR-vlak 1 (graad 9 of Volwasse Basiese Onderwys en Opleiding vlak 4 – die uittreepunt van Algemene Onderwys en Opleiding) tot NKR-vlak 8 (nagraadse kwalifikasies) * 'n nasionale gehalteversekeringstelsel om te verseker dat onderwys en opleiding volgens die vasgestelde standaarde gelewer word * 'n elektroniese bestuursinligtingstelsel wat alle tersaaklike inligting oor die prestasies van Suid-Afrikaanse leerders aanteken (die Nasionale Leerderrekorddatabasis). SAKO het ook die taak om buitelandse onderwyskwalifikasies te evalueer om hul Suid-Afrikaanse ekwivalent te bepaal. Mense met buitelandse kwalifikasies wat by Suid-Afrikaanse onderwysinstellings wil studeer of tot die Suid-Afrikaanse arbeidsmark wil toetree, doen by SAKO aansoek om hul kwalifikasies te laat evalueer. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [http://www.saqa.org.za Tuisblad: Suid-Afrikaanse Kwalifikasieowerheid] {{en}} * [https://www.saqa.org.za/national-qualifications-framework/ Tuisblad: Nasionale Kwalifikasieraamwerk] {{en}} {{Universiteite in Suid-Afrika}} {{Normdata}} [[Kategorie:Onderwys in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse organisasies]] n0vaj2tlp901mn5qslvm45xzl82ihjt Malherbe Uitgewers 0 469414 2968653 2026-09-19T13:21:56Z Iamniekie 214755 Nuwe artikel oor Malherbe Uitgewers, gebaseer op onafhanklike akademiese, bedryfs- en literêre bronne. 2968653 wikitext text/x-wiki '''Malherbe Uitgewers''' is 'n Suid-Afrikaanse onafhanklike [[uitgewery]] wat in 2017 gestig is. Die uitgewery publiseer onder meer Afrikaanse fiksie, poësie, kinderboeke en ander literêre werke.<ref name="PASA">{{Cite web |title=Malherbe Uitgewers (Pty) Ltd |url=https://publishsa.co.za/meet-the-members-pasa-business-directory/malherbe-uitgewers-pty-ltd/ |website=Publishers' Association of South Africa |access-date=19 September 2026 }}</ref> == Geskiedenis == Malherbe Uitgewers het ontstaan uit 'n Facebook-groep vir ongepubliseerde digters wat deur Heleen Malherbe bedryf is. Die bedrywighede het mettertyd uitgebrei om skrywers met die afronding van manuskripte te help, en Malherbe Uitgewers (Edms.) Bpk. is in 2017 gestig.<ref name="VanHeerden">{{Cite web |last=Van Heerden |first=Neil |title='n Bibliografiese bestekopname van Afrikaanse misdaadfiksie wat in die tydperk 2013–2022 uitgegee is |url=https://www.litnet.co.za/n-bibliografiese-bestekopname-van-afrikaanse-misdaadfiksie-wat-in-die-tydperk-2013-2022-uitgegee-is/ |website=LitNet Akademies |year=2025 |volume=22 |issue=3 |doi=10.56273/1995-5928/2025/j22n3b2 |access-date=19 September 2026 }}</ref> Van Heerden beskryf Malherbe Uitgewers as 'n onafhanklike uitgewery wat 'n posisie tussen die groot hoofstroomuitgewers en selfpublikasie beklee.<ref name="VanHeerden" /> Die uitgewery word ook in akademiese navorsing oor die produksie van prente- en geïllustreerde kinderboeke in Suid-Afrika onder onafhanklike Suid-Afrikaanse uitgewerye vermeld.<ref name="Kinderboeke">{{Cite web |title=Die produksieprofiel en -patrone van prente- en geïllustreerde kinderboeke in Suid-Afrika in die 21ste eeu (2000–2020) |url=https://www.litnet.co.za/die-produksieprofiel-en-patrone-van-prente-en-geillustreerde-kinderboeke-in-suid-afrika-in-die-21ste-eeu-2000-2020/ |website=LitNet Akademies |access-date=19 September 2026 }}</ref> == Publikasies == Malherbe Uitgewers publiseer werk in verskeie genres en het veral 'n meetbare teenwoordigheid in Afrikaanse misdaadfiksie ontwikkel. In 'n bibliografiese studie van oorspronklike Afrikaanse misdaadfiksie wat tussen 2013 en 2022 verskyn het, is 34 titels van Malherbe Uitgewers geïdentifiseer. Dit het 12,73% van die titels in die studie se datastel verteenwoordig.<ref name="VanHeerden" /> Wanneer uitgewers volgens individuele drukname vergelyk is, was Malherbe Uitgewers volgens dié studie die derde mees produktiewe druknaam vir Afrikaanse misdaadfiksie gedurende die ondersoekte tydperk, ná LAPA Uitgewers en Human & Rousseau.<ref name="VanHeerden" /> Wanneer uitgewerygroepe en hul onderskeie drukname saamgetel is, was Malherbe die vierde grootste uitgewer in die datastel.<ref name="VanHeerden" /> Die studie beskryf die opkoms van Malherbe Uitgewers as 'n noemenswaardige ontwikkeling binne Afrikaanse misdaadfiksie, veral aangesien die uitgewery eers in 2017 tot die bedryf toegetree het.<ref name="VanHeerden" /> == Literêre dekking == Boeke wat deur Malherbe Uitgewers gepubliseer is, is in Afrikaanse literêre publikasies bespreek en geresenseer. In 2019 het LitNet 'n resensie deur Dawid de Wet van Johan Fourie se misdaadroman ''Baäl se jag'' gepubliseer. Die roman, wat renosterstropery en ander vorme van omgewingsmisdaad as agtergrond gebruik, is deur Malherbe Uitgewers uitgegee.<ref>{{Cite web |last=De Wet |first=Dawid |title=Renosterstropery op die voorgrond in Baäl se jag deur Johan Fourie |url=https://www.litnet.co.za/renosterstropery-op-die-voorgrond-in-baal-se-jag-deur-johan-fourie/ |website=LitNet |date=3 Oktober 2019 |access-date=19 September 2026 }}</ref> Julian Müller se ''Geloofsgesprekke in die Tsitsikamma'', wat deur Malherbe Uitgewers gepubliseer is, is in 2023 op LitNet bespreek.<ref>{{Cite web |last=Oosthuizen |first=Jean |title=Geloofsgesprekke in die Tsitsikamma deur Julian Müller, 'n lesersindruk |url=https://www.litnet.co.za/geloofsgesprekke-in-die-tsitsikamma-deur-julian-muller-n-lesersindruk/ |website=LitNet |date=14 Maart 2023 |access-date=19 September 2026 }}</ref> In 2026 het LitNet ook 'n lesersindruk van Etienne Lombard se ''Die walvisspeurder'' gepubliseer. Die boek, wat deur Malherbe Uitgewers uitgegee is, gebruik onder meer korrupsie en magsmisbruik as elemente van die verhaal.<ref>{{Cite web |last=Welman |first=Elsabé |title=Die walvisspeurder deur Etienne Lombard: 'n lesersindruk |url=https://www.litnet.co.za/die-walvisspeurder-deur-etienne-lombard-n-lesersindruk/ |website=LitNet |date=4 September 2026 |access-date=19 September 2026 }}</ref> Verskeie skrywers wie se werk deur Malherbe Uitgewers gepubliseer is, het ook skrywersprofiele op LitNet. Nicolette Fouldien se profiel vermeld haar kortverhaalbundel ''As die binnekamer praat'' as 'n Malherbe-publikasie,<ref>{{Cite web |title=Nicolette Fouldien |url=https://www.litnet.co.za/author/nicolette-fouldien/ |website=LitNet |access-date=19 September 2026 }}</ref> terwyl Kate Bester se profiel vermeld dat van haar kortverhale deur onder andere Malherbe Uitgewers en Tafelberg gepubliseer is.<ref>{{Cite web |title=Kate Bester |url=https://www.litnet.co.za/author/kate-bester/ |website=LitNet |access-date=19 September 2026 }}</ref> == Bedryfsverband == Malherbe Uitgewers is 'n lid van die [https://publishsa.co.za/ Publishers' Association of South Africa (PASA)].<ref name="PASA" /> Die [https://publishsa.co.za/meet-the-members-pasa-business-directory/malherbe-uitgewers-pty-ltd/ PASA-profiel van Malherbe Uitgewers] lys die maatskappy as Malherbe Uitgewers (Pty) Ltd en verskaf besonderhede oor die uitgewery en sy lidmaatskap van die vereniging.<ref name="PASA" /> Malherbe Uitgewers is ook onder die deelnemers aan PASA se opname van die Suid-Afrikaanse boekuitgewersbedryf vir 2021–2022 gelys.<ref name="PASASurvey">{{Cite web |title=PASA Book Industry Survey Report, 2021–22 |url=https://publishsa.co.za/wp-content/uploads/2023/05/2021-2022-Publishing-Industry-Survey.pdf |publisher=Publishers' Association of South Africa |year=2023 |access-date=19 September 2026 }}</ref> Die volledige [https://publishsa.co.za/wp-content/uploads/2023/05/2021-2022-Publishing-Industry-Survey.pdf PASA Book Industry Survey Report 2021–22] is deur die Publishers' Association of South Africa gepubliseer.<ref name="PASASurvey" /> == Verwysings == <references /> == Eksterne skakels == * [https://www.malherbepublishers.co.za/ Amptelike webwerf] * [https://publishsa.co.za/ Publishers' Association of South Africa] * [https://publishsa.co.za/meet-the-members-pasa-business-directory/malherbe-uitgewers-pty-ltd/ Malherbe Uitgewers se PASA-profiel] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse uitgewerye]] [[Kategorie:Afrikaanse uitgewers]] [[Kategorie:Maatskappye gestig in 2017]] 8k92sykx1orqlwzoue5eob1dyqu9zbp 2968676 2968653 2026-09-19T16:15:45Z Oesjaar 7467 /* Bedryfsverband */ Sulke skakels word nie toegelaat nie. 2968676 wikitext text/x-wiki '''Malherbe Uitgewers''' is 'n Suid-Afrikaanse onafhanklike [[uitgewery]] wat in 2017 gestig is. Die uitgewery publiseer onder meer Afrikaanse fiksie, poësie, kinderboeke en ander literêre werke.<ref name="PASA">{{Cite web |title=Malherbe Uitgewers (Pty) Ltd |url=https://publishsa.co.za/meet-the-members-pasa-business-directory/malherbe-uitgewers-pty-ltd/ |website=Publishers' Association of South Africa |access-date=19 September 2026 }}</ref> == Geskiedenis == Malherbe Uitgewers het ontstaan uit 'n Facebook-groep vir ongepubliseerde digters wat deur Heleen Malherbe bedryf is. Die bedrywighede het mettertyd uitgebrei om skrywers met die afronding van manuskripte te help, en Malherbe Uitgewers (Edms.) Bpk. is in 2017 gestig.<ref name="VanHeerden">{{Cite web |last=Van Heerden |first=Neil |title='n Bibliografiese bestekopname van Afrikaanse misdaadfiksie wat in die tydperk 2013–2022 uitgegee is |url=https://www.litnet.co.za/n-bibliografiese-bestekopname-van-afrikaanse-misdaadfiksie-wat-in-die-tydperk-2013-2022-uitgegee-is/ |website=LitNet Akademies |year=2025 |volume=22 |issue=3 |doi=10.56273/1995-5928/2025/j22n3b2 |access-date=19 September 2026 }}</ref> Van Heerden beskryf Malherbe Uitgewers as 'n onafhanklike uitgewery wat 'n posisie tussen die groot hoofstroomuitgewers en selfpublikasie beklee.<ref name="VanHeerden" /> Die uitgewery word ook in akademiese navorsing oor die produksie van prente- en geïllustreerde kinderboeke in Suid-Afrika onder onafhanklike Suid-Afrikaanse uitgewerye vermeld.<ref name="Kinderboeke">{{Cite web |title=Die produksieprofiel en -patrone van prente- en geïllustreerde kinderboeke in Suid-Afrika in die 21ste eeu (2000–2020) |url=https://www.litnet.co.za/die-produksieprofiel-en-patrone-van-prente-en-geillustreerde-kinderboeke-in-suid-afrika-in-die-21ste-eeu-2000-2020/ |website=LitNet Akademies |access-date=19 September 2026 }}</ref> == Publikasies == Malherbe Uitgewers publiseer werk in verskeie genres en het veral 'n meetbare teenwoordigheid in Afrikaanse misdaadfiksie ontwikkel. In 'n bibliografiese studie van oorspronklike Afrikaanse misdaadfiksie wat tussen 2013 en 2022 verskyn het, is 34 titels van Malherbe Uitgewers geïdentifiseer. Dit het 12,73% van die titels in die studie se datastel verteenwoordig.<ref name="VanHeerden" /> Wanneer uitgewers volgens individuele drukname vergelyk is, was Malherbe Uitgewers volgens dié studie die derde mees produktiewe druknaam vir Afrikaanse misdaadfiksie gedurende die ondersoekte tydperk, ná LAPA Uitgewers en Human & Rousseau.<ref name="VanHeerden" /> Wanneer uitgewerygroepe en hul onderskeie drukname saamgetel is, was Malherbe die vierde grootste uitgewer in die datastel.<ref name="VanHeerden" /> Die studie beskryf die opkoms van Malherbe Uitgewers as 'n noemenswaardige ontwikkeling binne Afrikaanse misdaadfiksie, veral aangesien die uitgewery eers in 2017 tot die bedryf toegetree het.<ref name="VanHeerden" /> == Literêre dekking == Boeke wat deur Malherbe Uitgewers gepubliseer is, is in Afrikaanse literêre publikasies bespreek en geresenseer. In 2019 het LitNet 'n resensie deur Dawid de Wet van Johan Fourie se misdaadroman ''Baäl se jag'' gepubliseer. Die roman, wat renosterstropery en ander vorme van omgewingsmisdaad as agtergrond gebruik, is deur Malherbe Uitgewers uitgegee.<ref>{{Cite web |last=De Wet |first=Dawid |title=Renosterstropery op die voorgrond in Baäl se jag deur Johan Fourie |url=https://www.litnet.co.za/renosterstropery-op-die-voorgrond-in-baal-se-jag-deur-johan-fourie/ |website=LitNet |date=3 Oktober 2019 |access-date=19 September 2026 }}</ref> Julian Müller se ''Geloofsgesprekke in die Tsitsikamma'', wat deur Malherbe Uitgewers gepubliseer is, is in 2023 op LitNet bespreek.<ref>{{Cite web |last=Oosthuizen |first=Jean |title=Geloofsgesprekke in die Tsitsikamma deur Julian Müller, 'n lesersindruk |url=https://www.litnet.co.za/geloofsgesprekke-in-die-tsitsikamma-deur-julian-muller-n-lesersindruk/ |website=LitNet |date=14 Maart 2023 |access-date=19 September 2026 }}</ref> In 2026 het LitNet ook 'n lesersindruk van Etienne Lombard se ''Die walvisspeurder'' gepubliseer. Die boek, wat deur Malherbe Uitgewers uitgegee is, gebruik onder meer korrupsie en magsmisbruik as elemente van die verhaal.<ref>{{Cite web |last=Welman |first=Elsabé |title=Die walvisspeurder deur Etienne Lombard: 'n lesersindruk |url=https://www.litnet.co.za/die-walvisspeurder-deur-etienne-lombard-n-lesersindruk/ |website=LitNet |date=4 September 2026 |access-date=19 September 2026 }}</ref> Verskeie skrywers wie se werk deur Malherbe Uitgewers gepubliseer is, het ook skrywersprofiele op LitNet. Nicolette Fouldien se profiel vermeld haar kortverhaalbundel ''As die binnekamer praat'' as 'n Malherbe-publikasie,<ref>{{Cite web |title=Nicolette Fouldien |url=https://www.litnet.co.za/author/nicolette-fouldien/ |website=LitNet |access-date=19 September 2026 }}</ref> terwyl Kate Bester se profiel vermeld dat van haar kortverhale deur onder andere Malherbe Uitgewers en Tafelberg gepubliseer is.<ref>{{Cite web |title=Kate Bester |url=https://www.litnet.co.za/author/kate-bester/ |website=LitNet |access-date=19 September 2026 }}</ref> == Bedryfsverband == Malherbe Uitgewers is 'n lid van die Publishers' Association of South Africa.<ref name="PASA" /> Die PASA-profiel van Malherbe Uitgewers] lys die maatskappy as Malherbe Uitgewers (Pty) Ltd en verskaf besonderhede oor die uitgewery en sy lidmaatskap van die vereniging.<ref name="PASA" /> Malherbe Uitgewers is ook onder die deelnemers aan PASA se opname van die Suid-Afrikaanse boekuitgewersbedryf vir 2021–2022 gelys.<ref name="PASASurvey">{{Cite web |title=PASA Book Industry Survey Report, 2021–22 |url=https://publishsa.co.za/wp-content/uploads/2023/05/2021-2022-Publishing-Industry-Survey.pdf |publisher=Publishers' Association of South Africa |year=2023 |access-date=19 September 2026 }}</ref> Die volledige PASA Book Industry Survey Report is deur die Publishers' Association of South Africa gepubliseer.<ref name="PASASurvey" /> == Verwysings == <references /> == Eksterne skakels == * [https://www.malherbepublishers.co.za/ Amptelike webwerf] * [https://publishsa.co.za/ Publishers' Association of South Africa] * [https://publishsa.co.za/meet-the-members-pasa-business-directory/malherbe-uitgewers-pty-ltd/ Malherbe Uitgewers se PASA-profiel] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse uitgewerye]] [[Kategorie:Afrikaanse uitgewers]] [[Kategorie:Maatskappye gestig in 2017]] ni667hoblagt87l9ekv5gs08jc7e8ly 2968886 2968676 2026-09-20T11:34:52Z Iamniekie 214755 Het bedryfsverband verwyder 2968886 wikitext text/x-wiki '''Malherbe Uitgewers''' is 'n Suid-Afrikaanse onafhanklike [[uitgewery]] wat in 2017 gestig is. Die uitgewery publiseer onder meer Afrikaanse fiksie, poësie, kinderboeke en ander literêre werke.<ref name="PASA">{{Cite web |title=Malherbe Uitgewers (Pty) Ltd |url=https://publishsa.co.za/meet-the-members-pasa-business-directory/malherbe-uitgewers-pty-ltd/ |website=Publishers' Association of South Africa |access-date=19 September 2026 }}</ref> == Geskiedenis == Malherbe Uitgewers het ontstaan uit 'n Facebook-groep vir ongepubliseerde digters wat deur Heleen Malherbe bedryf is. Die bedrywighede het mettertyd uitgebrei om skrywers met die afronding van manuskripte te help, en Malherbe Uitgewers (Edms.) Bpk. is in 2017 gestig.<ref name="VanHeerden">{{Cite web |last=Van Heerden |first=Neil |title='n Bibliografiese bestekopname van Afrikaanse misdaadfiksie wat in die tydperk 2013–2022 uitgegee is |url=https://www.litnet.co.za/n-bibliografiese-bestekopname-van-afrikaanse-misdaadfiksie-wat-in-die-tydperk-2013-2022-uitgegee-is/ |website=LitNet Akademies |year=2025 |volume=22 |issue=3 |doi=10.56273/1995-5928/2025/j22n3b2 |access-date=19 September 2026 }}</ref> Van Heerden beskryf Malherbe Uitgewers as 'n onafhanklike uitgewery wat 'n posisie tussen die groot hoofstroomuitgewers en selfpublikasie beklee.<ref name="VanHeerden" /> Die uitgewery word ook in akademiese navorsing oor die produksie van prente- en geïllustreerde kinderboeke in Suid-Afrika onder onafhanklike Suid-Afrikaanse uitgewerye vermeld.<ref name="Kinderboeke">{{Cite web |title=Die produksieprofiel en -patrone van prente- en geïllustreerde kinderboeke in Suid-Afrika in die 21ste eeu (2000–2020) |url=https://www.litnet.co.za/die-produksieprofiel-en-patrone-van-prente-en-geillustreerde-kinderboeke-in-suid-afrika-in-die-21ste-eeu-2000-2020/ |website=LitNet Akademies |access-date=19 September 2026 }}</ref> == Publikasies == Malherbe Uitgewers publiseer werk in verskeie genres en het veral 'n meetbare teenwoordigheid in Afrikaanse misdaadfiksie ontwikkel. In 'n bibliografiese studie van oorspronklike Afrikaanse misdaadfiksie wat tussen 2013 en 2022 verskyn het, is 34 titels van Malherbe Uitgewers geïdentifiseer. Dit het 12,73% van die titels in die studie se datastel verteenwoordig.<ref name="VanHeerden" /> Wanneer uitgewers volgens individuele drukname vergelyk is, was Malherbe Uitgewers volgens dié studie die derde mees produktiewe druknaam vir Afrikaanse misdaadfiksie gedurende die ondersoekte tydperk, ná LAPA Uitgewers en Human & Rousseau.<ref name="VanHeerden" /> Wanneer uitgewerygroepe en hul onderskeie drukname saamgetel is, was Malherbe die vierde grootste uitgewer in die datastel.<ref name="VanHeerden" /> Die studie beskryf die opkoms van Malherbe Uitgewers as 'n noemenswaardige ontwikkeling binne Afrikaanse misdaadfiksie, veral aangesien die uitgewery eers in 2017 tot die bedryf toegetree het.<ref name="VanHeerden" /> == Literêre dekking == Boeke wat deur Malherbe Uitgewers gepubliseer is, is in Afrikaanse literêre publikasies bespreek en geresenseer. In 2019 het LitNet 'n resensie deur Dawid de Wet van Johan Fourie se misdaadroman ''Baäl se jag'' gepubliseer. Die roman, wat renosterstropery en ander vorme van omgewingsmisdaad as agtergrond gebruik, is deur Malherbe Uitgewers uitgegee.<ref>{{Cite web |last=De Wet |first=Dawid |title=Renosterstropery op die voorgrond in Baäl se jag deur Johan Fourie |url=https://www.litnet.co.za/renosterstropery-op-die-voorgrond-in-baal-se-jag-deur-johan-fourie/ |website=LitNet |date=3 Oktober 2019 |access-date=19 September 2026 }}</ref> Julian Müller se ''Geloofsgesprekke in die Tsitsikamma'', wat deur Malherbe Uitgewers gepubliseer is, is in 2023 op LitNet bespreek.<ref>{{Cite web |last=Oosthuizen |first=Jean |title=Geloofsgesprekke in die Tsitsikamma deur Julian Müller, 'n lesersindruk |url=https://www.litnet.co.za/geloofsgesprekke-in-die-tsitsikamma-deur-julian-muller-n-lesersindruk/ |website=LitNet |date=14 Maart 2023 |access-date=19 September 2026 }}</ref> In 2026 het LitNet ook 'n lesersindruk van Etienne Lombard se ''Die walvisspeurder'' gepubliseer. Die boek, wat deur Malherbe Uitgewers uitgegee is, gebruik onder meer korrupsie en magsmisbruik as elemente van die verhaal.<ref>{{Cite web |last=Welman |first=Elsabé |title=Die walvisspeurder deur Etienne Lombard: 'n lesersindruk |url=https://www.litnet.co.za/die-walvisspeurder-deur-etienne-lombard-n-lesersindruk/ |website=LitNet |date=4 September 2026 |access-date=19 September 2026 }}</ref> Verskeie skrywers wie se werk deur Malherbe Uitgewers gepubliseer is, het ook skrywersprofiele op LitNet. Nicolette Fouldien se profiel vermeld haar kortverhaalbundel ''As die binnekamer praat'' as 'n Malherbe-publikasie,<ref>{{Cite web |title=Nicolette Fouldien |url=https://www.litnet.co.za/author/nicolette-fouldien/ |website=LitNet |access-date=19 September 2026 }}</ref> terwyl Kate Bester se profiel vermeld dat van haar kortverhale deur onder andere Malherbe Uitgewers en Tafelberg gepubliseer is.<ref>{{Cite web |title=Kate Bester |url=https://www.litnet.co.za/author/kate-bester/ |website=LitNet |access-date=19 September 2026 }}</ref> == Verwysings == <references /> == Eksterne skakels == * [https://www.malherbepublishers.co.za/ Amptelike webwerf] * [https://publishsa.co.za/ Publishers' Association of South Africa] * [https://publishsa.co.za/meet-the-members-pasa-business-directory/malherbe-uitgewers-pty-ltd/ Malherbe Uitgewers se PASA-profiel] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse uitgewerye]] [[Kategorie:Afrikaanse uitgewers]] [[Kategorie:Maatskappye gestig in 2017]] gqo6gebn3xhr6ydtislnjz4h72bxhw1 Matjieshuis 0 469415 2968662 2026-09-19T14:17:38Z AFM 21229 Nuwe bladsy geskep met '‘n '''Matjieshuis''' is die tradisionele hut van die [[Khoikhoi]]. Dus is dit deel van die [[volksboukunde]] van [[Suid-Afrika]]. ‘n Twintig tot selfs sestig onbewerkte lekker buigsame jong takke of spaansriet word vertikaal in gate in die grond geplant sodat ‘n sirkel met ‘n deursnee van 3 tot 16 m verkry word. Die punte van die takke word na mekaar gebuig en vasgeknoop tot ‘n koepelvormige raamwerk. Hier en daar word dit nog met ekstra lote versterk. H...' 2968662 wikitext text/x-wiki ‘n '''Matjieshuis''' is die tradisionele hut van die [[Khoikhoi]]. Dus is dit deel van die [[volksboukunde]] van [[Suid-Afrika]]. ‘n Twintig tot selfs sestig onbewerkte lekker buigsame jong takke of spaansriet word vertikaal in gate in die grond geplant sodat ‘n sirkel met ‘n deursnee van 3 tot 16 m verkry word. Die punte van die takke word na mekaar gebuig en vasgeknoop tot ‘n koepelvormige raamwerk. Hier en daar word dit nog met ekstra lote versterk. Hierdie raamwerk word dan bedek met 20 tot 40 matte deur die vrouens uit matjiesgoed (biesies, papkuil en riete) gevleg en vasgeheg aan die raamwerk met vesels verkry uit bas of met riempies van leer om die tipiese voorkoms van ‘n byekorf te verkry. Die matte word so geplaas dat hulle mekaar almal gedeeltelik oorvleuel. Die deuropening is meesal ‘n meter hoog en ‘n spesiale mate word daarvoor gevleg om saans te laat sak. Indien dit beskikbaar was, is soms huide en velle as bedekking vir die hutte aangewend. In later jare word ook goiing, seildoek en selfs plastiek gebruik. In die somer vloei lug deur die matte en is dit koel en lugtig. As dit reën, swel die biesies op en loop die water meesal aan die buitekant af. In die middel van die skuiling is die vuurmaakplek. Snags word op huide daar rondom geslaap. Soms is die vloere gesmeer met mis of bloed. Van meubels was daar byna geen sprake nie. Vir die nomadiese Khoikhoi was die soort woning baie geskik. Die struktuur is maklik om uitmekaar te haal, op ‘n os te laai en op ‘n ander plek op te rig. ==Lees ook== *[[Kapstylhuise]] *[[Pioniershuis]] ==Bibliografie== *https://artefacts.co.za/main/Buildings/style_det.php?styleid=182 *https://artefacts.co.za/main/Buildings/style_det_mob.php?styleid=271 *https://kaggakamma.co.za/category/san-and-or-khoikhoi/ [[Kategorie: Argitektuur]] [[Kategorie: Geboue en strukture in Suid-Afrika]] [[Kategorie: Kultuur]] l2x9ka5828zt77w8zpcvqo5662gq1kz Marizka Coetzer 0 469416 2968663 2026-09-19T14:27:54Z Iamniekie 214755 Nuwe artikel oor die Suid-Afrikaanse joernalis en skrywer Marizka Coetzer, gebaseer op onafhanklike gepubliseerde bronne. 2968663 wikitext text/x-wiki '''Marizka Coetzer''' is 'n Suid-Afrikaanse joernalis en skrywer. Sy werk hoofsaaklik in nuus-, misdaad-, ondersoekende en mensgerigte joernalistiek en het ook aan verskeie Suid-Afrikaanse waremisdaad-dokumentêre programme deelgeneem.<ref name="CitizenProfile">{{Cite web |title=Marizka Coetzer |url=https://www.citizen.co.za/author/marizka-coetzer/ |website=The Citizen |access-date=19 September 2026 }}</ref> == Loopbaan == Coetzer het haar loopbaan in 2012 by Caxton se Wes-Rand-tak begin, waar sy vir publikasies soos ''Roodepoort Rekord'', ''Roodepoort Northsider'' en ''Krugersdorp News'' gewerk het.<ref name="CitizenProfile" /> In 2016 het sy by ''Huisgenoot'' aangesluit. Sy het in 2019 na ''Pretoria Rekord'' verskuif en het aan die einde van 2020 by ''The Citizen'' aangesluit.<ref name="CitizenProfile" /> By ''The Citizen'' dek sy onder meer brekende nuus, ondersoekende joernalistiek, misdaad, aktuele sake en mensgerigte stories.<ref name="CitizenProfile" /> == Toekennings == Coetzer het Caxton-toekennings in 2015 en 2019 gewen.<ref name="CitizenProfile" /> By die 27ste Caxton Excellence Awards is sy vereer met die toekenning vir die beste bydrae tot ''The Citizen''. Volgens ''Krugersdorp News'' het sy gedurende 2015 meer artikels in ''The Citizen'' gepubliseer as enige ander joernalis van Caxton se gemeenskapskoerante.<ref>{{Cite web |title=Well done Marizka! |url=https://www.citizen.co.za/krugersdorp-news/news-headlines/2016/04/13/well-done-marizka/ |website=Krugersdorp News |date=13 April 2016 |access-date=19 September 2026 }}</ref> == Boeke == Coetzer is ook 'n skrywer. Haar werke sluit ''Uitgewerp'', die Engelse weergawe ''Outcast'', en ''Die duiwel is in die detail'' in.<ref name="CitizenProfile" /> ''Uitgewerp'' is in 2020 in Afrikaans deur [[Malherbe Uitgewers]] gepubliseer.<ref>{{Cite web |title=Uitgewerp : Marizka Coetzer: die storie : liefde in die tronk |url=https://search.worldcat.org/title/1196290755?oclcNum=1196290755 |website=WorldCat |publisher=OCLC |year=2020 |access-date=19 September 2026 }}</ref> Die Engelse weergawe, ''Outcast'', is ook in 2020 deur [[Malherbe Uitgewers]] gepubliseer.<ref>{{Cite web |title=Outcast : Marizka Coetzer: the story |url=https://search.worldcat.org/title/1243259708?oclcNum=1243259708 |website=WorldCat |publisher=OCLC |year=2020 |access-date=19 September 2026 }}</ref> LitNet het in 2023 'n lesersindruk van Coetzer se ''Die duiwel is in die detail'' gepubliseer.<ref>{{Cite web |last=Marx Hills |first=Annalize |title=Die duiwel is in die detail deur Marizka Coetzer, 'n lesersindruk |url=https://www.litnet.co.za/die-duiwel-is-in-die-detail-deur-marizka-coetzer-n-lesersindruk/ |website=LitNet |date=28 Augustus 2023 |access-date=19 September 2026 }}</ref> == Dokumentêre programme == Coetzer het in verskeie Suid-Afrikaanse waremisdaad-produksies verskyn. Dit sluit die Showmax-reeks ''Devilsdorp'' uit 2021, ''Stella Murders'' uit 2023 en ''Tiek Tok Boem'' uit 2025 in.<ref name="CitizenProfile" /> In ''Stella Murders'' het Coetzer as een van die dokumentêr se medewerkers verskyn.<ref>{{Cite web |title=Stella Murders |url=https://www.ideacandy.tv/project/stella-murders/ |website=IdeaCandy |access-date=19 September 2026 }}</ref> Sy het voorheen as joernalis vir ''Huisgenoot'' oor die moorde op Sharnelle Hough en Marna Engelbrecht berig.<ref>{{Cite web |title=Wat om te kyk op Showmax in Maart 2023 |url=https://terloops.co.za/wat-om-te-kyk-op-showmax-in-maart-2023/ |website=Terloops |date=1 Maart 2023 |access-date=19 September 2026 }}</ref> == Media-aandag == Coetzer se werk rondom die Krugersdorp-moordsaak het onafhanklike media-aandag ontvang. News24 het in 2021 'n profiel oor haar ervarings as joernalis wat die saak gedek het, gepubliseer.<ref>{{Cite web |title=From covering the story to falling in love with the killer - SA journalist opens up about Krugersdorp cult killings |url=https://www.news24.com/life/arts-and-entertainment/celebrities/from-covering-the-story-to-falling-in-love-with-the-killer-sa-journalist-marizka-coetzer-opens-up-about-krugersdorp-cult-killings-20210729 |website=News24 |date=29 July 2021 |access-date=19 September 2026 }}</ref> == Verwysings == <references /> == Eksterne skakels == * [https://www.citizen.co.za/author/marizka-coetzer/ Marizka Coetzer by The Citizen] * [https://www.malherbepublishers.co.za/product-author/marizka-coetzer/ Marizka Coetzer by Malherbe Uitgewers] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse joernaliste]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse skrywers]] [[Kategorie:Afrikaanse skrywers]] q6kagckg0eaoh8qv2g35pclvpbx5izq 2968668 2968663 2026-09-19T15:09:19Z Dumbassman 62009 Dumbassman het bladsy [[Marizka coetzer]] na [[Marizka Coetzer]] geskuif sonder om 'n aanstuur agter te laat 2968663 wikitext text/x-wiki '''Marizka Coetzer''' is 'n Suid-Afrikaanse joernalis en skrywer. Sy werk hoofsaaklik in nuus-, misdaad-, ondersoekende en mensgerigte joernalistiek en het ook aan verskeie Suid-Afrikaanse waremisdaad-dokumentêre programme deelgeneem.<ref name="CitizenProfile">{{Cite web |title=Marizka Coetzer |url=https://www.citizen.co.za/author/marizka-coetzer/ |website=The Citizen |access-date=19 September 2026 }}</ref> == Loopbaan == Coetzer het haar loopbaan in 2012 by Caxton se Wes-Rand-tak begin, waar sy vir publikasies soos ''Roodepoort Rekord'', ''Roodepoort Northsider'' en ''Krugersdorp News'' gewerk het.<ref name="CitizenProfile" /> In 2016 het sy by ''Huisgenoot'' aangesluit. Sy het in 2019 na ''Pretoria Rekord'' verskuif en het aan die einde van 2020 by ''The Citizen'' aangesluit.<ref name="CitizenProfile" /> By ''The Citizen'' dek sy onder meer brekende nuus, ondersoekende joernalistiek, misdaad, aktuele sake en mensgerigte stories.<ref name="CitizenProfile" /> == Toekennings == Coetzer het Caxton-toekennings in 2015 en 2019 gewen.<ref name="CitizenProfile" /> By die 27ste Caxton Excellence Awards is sy vereer met die toekenning vir die beste bydrae tot ''The Citizen''. Volgens ''Krugersdorp News'' het sy gedurende 2015 meer artikels in ''The Citizen'' gepubliseer as enige ander joernalis van Caxton se gemeenskapskoerante.<ref>{{Cite web |title=Well done Marizka! |url=https://www.citizen.co.za/krugersdorp-news/news-headlines/2016/04/13/well-done-marizka/ |website=Krugersdorp News |date=13 April 2016 |access-date=19 September 2026 }}</ref> == Boeke == Coetzer is ook 'n skrywer. Haar werke sluit ''Uitgewerp'', die Engelse weergawe ''Outcast'', en ''Die duiwel is in die detail'' in.<ref name="CitizenProfile" /> ''Uitgewerp'' is in 2020 in Afrikaans deur [[Malherbe Uitgewers]] gepubliseer.<ref>{{Cite web |title=Uitgewerp : Marizka Coetzer: die storie : liefde in die tronk |url=https://search.worldcat.org/title/1196290755?oclcNum=1196290755 |website=WorldCat |publisher=OCLC |year=2020 |access-date=19 September 2026 }}</ref> Die Engelse weergawe, ''Outcast'', is ook in 2020 deur [[Malherbe Uitgewers]] gepubliseer.<ref>{{Cite web |title=Outcast : Marizka Coetzer: the story |url=https://search.worldcat.org/title/1243259708?oclcNum=1243259708 |website=WorldCat |publisher=OCLC |year=2020 |access-date=19 September 2026 }}</ref> LitNet het in 2023 'n lesersindruk van Coetzer se ''Die duiwel is in die detail'' gepubliseer.<ref>{{Cite web |last=Marx Hills |first=Annalize |title=Die duiwel is in die detail deur Marizka Coetzer, 'n lesersindruk |url=https://www.litnet.co.za/die-duiwel-is-in-die-detail-deur-marizka-coetzer-n-lesersindruk/ |website=LitNet |date=28 Augustus 2023 |access-date=19 September 2026 }}</ref> == Dokumentêre programme == Coetzer het in verskeie Suid-Afrikaanse waremisdaad-produksies verskyn. Dit sluit die Showmax-reeks ''Devilsdorp'' uit 2021, ''Stella Murders'' uit 2023 en ''Tiek Tok Boem'' uit 2025 in.<ref name="CitizenProfile" /> In ''Stella Murders'' het Coetzer as een van die dokumentêr se medewerkers verskyn.<ref>{{Cite web |title=Stella Murders |url=https://www.ideacandy.tv/project/stella-murders/ |website=IdeaCandy |access-date=19 September 2026 }}</ref> Sy het voorheen as joernalis vir ''Huisgenoot'' oor die moorde op Sharnelle Hough en Marna Engelbrecht berig.<ref>{{Cite web |title=Wat om te kyk op Showmax in Maart 2023 |url=https://terloops.co.za/wat-om-te-kyk-op-showmax-in-maart-2023/ |website=Terloops |date=1 Maart 2023 |access-date=19 September 2026 }}</ref> == Media-aandag == Coetzer se werk rondom die Krugersdorp-moordsaak het onafhanklike media-aandag ontvang. News24 het in 2021 'n profiel oor haar ervarings as joernalis wat die saak gedek het, gepubliseer.<ref>{{Cite web |title=From covering the story to falling in love with the killer - SA journalist opens up about Krugersdorp cult killings |url=https://www.news24.com/life/arts-and-entertainment/celebrities/from-covering-the-story-to-falling-in-love-with-the-killer-sa-journalist-marizka-coetzer-opens-up-about-krugersdorp-cult-killings-20210729 |website=News24 |date=29 July 2021 |access-date=19 September 2026 }}</ref> == Verwysings == <references /> == Eksterne skakels == * [https://www.citizen.co.za/author/marizka-coetzer/ Marizka Coetzer by The Citizen] * [https://www.malherbepublishers.co.za/product-author/marizka-coetzer/ Marizka Coetzer by Malherbe Uitgewers] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse joernaliste]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse skrywers]] [[Kategorie:Afrikaanse skrywers]] q6kagckg0eaoh8qv2g35pclvpbx5izq Francois Stemmet 0 469417 2968669 2026-09-19T15:14:44Z Iamniekie 214755 Nuwe artikel oor die Suid-Afrikaanse akteur, stemkunstenaar en skrywer Francois Stemmet, gebaseer op onafhanklike gepubliseerde bronne. 2968669 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Francois Stemmet.jpg|duimnael|Francois Stemmet]] '''Francois Stemmet''' is 'n Suid-Afrikaanse akteur, stemkunstenaar en skrywer. Hy is onder meer bekend as die stem van Sarel die Seemonster in die Afrikaanse kindertelevisieprogram ''[[Wielie Walie]]'' en het oor 'n loopbaan van etlike dekades in radio, televisie, rolprente, teater en oorklanking gewerk.<ref name="RSG">{{Cite web |last=Gross |first=Esté |title=Francois Stemmet: bekende stem van Sarel Seemonster, Seef Visagie… |url=https://www.rsgplus.org/kuns/drama/francois-stemmet-bekende-stem-van-sarel-seemonster-tot-seef-visagie/ |website=RSGplus |date=30 September 2018 |access-date=19 September 2026 }}</ref><ref name="TVSA">{{Cite web |title=Francois Stemmet |url=https://www.tvsa.co.za/actors/viewactor.aspx?actorid=10588 |website=TVSA |access-date=19 September 2026 }}</ref> == Vroeë lewe == Stemmet is in Montagu in die Wes-Kaap gebore. Hy het gedurende sy jeug ook op Ashton en Villiersdorp gewoon voordat sy gesin na Franschhoek verhuis het. Voordat hy 'n professionele akteur geword het, het Stemmet vier jaar lank in die Suid-Afrikaanse Polisie diens gedoen.<ref name="RSG" /> == Loopbaan == Stemmet het in 1967 'n oudisie by die Kaapse Raad vir die Uitvoerende Kunste (KRUIK) afgelê en is daarna as kunstenaar aangestel. Een van sy eerste rolle was in die kinderproduksie ''Lappies die Lappiesmous''. Hy het later ook in verhoogproduksies soos Shakespeare se ''Richard III'' opgetree.<ref name="RSG" /> Sy eerste radio-optrede was in 1968 in 'n Engelse radiodrama. Radio het daarna 'n belangrike deel van sy loopbaan geword en hy het oor die jare in talle radiodramas en vervolgverhale opgetree.<ref name="RSG" /> Stemmet het ook uitgebreide werk as stemkunstenaar, vertaler en regisseur van oorgeklankte produksies gedoen. Hy was betrokke by die vertaling en oorklanking van buitelandse televisieprogramme na Afrikaans.<ref name="RSG" /> In 2018, toe hy ongeveer vyftig jaar in die vermaaklikheidsbedryf gevier het, was hy steeds op radio en televisie aktief en het hy die rol van Seef Visagie in RSG se vervolgverhaal ''Beproewing'' vertolk.<ref name="RSG" /> == Televisie == Stemmet is veral bekend vir sy stemwerk as Sarel die Seemonster in ''[[Wielie Walie]]''.<ref name="TVSA" /> Volgens TVSA het hy ook in verskeie Suid-Afrikaanse televisiereekse verskyn. Dit sluit onder meer ''[[7de Laan]]'', ''[[Dryfsand (TV-drama)|Dryfsand]]'', ''Binnelanders'', ''Die Sonkring'', ''Getroud met Rugby'', ''Song vir Katryn'', ''Swartwater'', ''Diepe Waters'' en ''Pandjieswinkelstories'' in.<ref name="TVSA" /> In die tweede seisoen van ''Die Sonkring'' het hy die rol van Fred Bouwer vertolk,<ref>{{Cite web |title=Die Sonkring – Season 2 |url=https://www.tvsa.co.za/shows/viewshowseasons.aspx?season=2&showId=5569 |website=TVSA |access-date=19 September 2026 }}</ref> en in ''[[Dryfsand (TV-drama)|Dryfsand]]'' het hy as Koot Welters verskyn.<ref>{{Cite web |title=Dryfsand – Starring Cast |url=https://www.tvsa.co.za/shows/viewshowcast.aspx?showid=1125 |website=TVSA |access-date=19 September 2026 }}</ref> Die ''Encyclopaedia of South African Theatre, Film, Media and Performance'' beskryf Stemmet ook as 'n Suid-Afrikaanse akteur en stemkunstenaar en dokumenteer sy werk in Suid-Afrikaanse radio en uitvoerende kunste.<ref>{{Cite web |title=Francois Stemmet |url=https://esat.sun.ac.za/index.php/Francois_Stemmet |website=Encyclopaedia of South African Theatre, Film, Media and Performance |access-date=19 September 2026 }}</ref> == Rolprente == Stemmet het oor verskeie dekades in Suid-Afrikaanse rolprente opgetree. Sy filmwerk sluit onder meer ''Breekpunt'', ''[[Die ridder van die grootpad]]'', ''[[Vergeet my nie]]'', ''Fiela se Kind'', ''Soweto Green'', ''Panic Mechanic'' en ''Jump the Gun'' in.<ref name="TVSA" /> == Skryfwerk == Benewens sy werk as akteur en stemkunstenaar het Stemmet ook as skrywer gewerk. Sy skryfwerk het onder meer uit radiostories en boeke ontwikkel.<ref name="RSG" /> Van sy gepubliseerde boeke sluit ''Mis oor die see'', ''Mis oor die see II'', ''Kambro'', ''Katbos'' en ''Die pad oor Kleinbegin'' in. Verskeie van sy boeke is deur [[Malherbe Uitgewers]] gepubliseer. Stemmet was in 2016 een van vier skrywers wie se nuwe boeke tydens 'n boekbekendstelling by The Art Farm bekendgestel is. Sy boek ''Tanja'' was een van die werke wat tydens die geleentheid bekendgestel is.<ref>{{Cite web |title='n Aand vol leesgenot |url=https://www.citizen.co.za/comaro-chronicle/news-headlines/2016/05/19/n-aand-vol-leesgenot/ |website=Comaro Chronicle |date=19 Mei 2016 |access-date=19 September 2026 }}</ref> == Verwysings == <references /> == Eksterne skakels == * [https://www.tvsa.co.za/actors/viewactor.aspx?actorid=10588 Francois Stemmet by TVSA] * [https://esat.sun.ac.za/index.php/Francois_Stemmet Francois Stemmet by ESAT] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse akteurs]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse skrywers]] [[Kategorie:Afrikaanse akteurs]] [[Kategorie:Afrikaanse skrywers]] m8rr16qi3r0uvoapfisrxgtaqaoujoj 2968671 2968669 2026-09-19T15:28:20Z Aliwal2012 39067 [[:Kategorie:Afrikaanse akteurs]] verwyder ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]]) 2968671 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Francois Stemmet.jpg|duimnael|Francois Stemmet]] '''Francois Stemmet''' is 'n Suid-Afrikaanse akteur, stemkunstenaar en skrywer. Hy is onder meer bekend as die stem van Sarel die Seemonster in die Afrikaanse kindertelevisieprogram ''[[Wielie Walie]]'' en het oor 'n loopbaan van etlike dekades in radio, televisie, rolprente, teater en oorklanking gewerk.<ref name="RSG">{{Cite web |last=Gross |first=Esté |title=Francois Stemmet: bekende stem van Sarel Seemonster, Seef Visagie… |url=https://www.rsgplus.org/kuns/drama/francois-stemmet-bekende-stem-van-sarel-seemonster-tot-seef-visagie/ |website=RSGplus |date=30 September 2018 |access-date=19 September 2026 }}</ref><ref name="TVSA">{{Cite web |title=Francois Stemmet |url=https://www.tvsa.co.za/actors/viewactor.aspx?actorid=10588 |website=TVSA |access-date=19 September 2026 }}</ref> == Vroeë lewe == Stemmet is in Montagu in die Wes-Kaap gebore. Hy het gedurende sy jeug ook op Ashton en Villiersdorp gewoon voordat sy gesin na Franschhoek verhuis het. Voordat hy 'n professionele akteur geword het, het Stemmet vier jaar lank in die Suid-Afrikaanse Polisie diens gedoen.<ref name="RSG" /> == Loopbaan == Stemmet het in 1967 'n oudisie by die Kaapse Raad vir die Uitvoerende Kunste (KRUIK) afgelê en is daarna as kunstenaar aangestel. Een van sy eerste rolle was in die kinderproduksie ''Lappies die Lappiesmous''. Hy het later ook in verhoogproduksies soos Shakespeare se ''Richard III'' opgetree.<ref name="RSG" /> Sy eerste radio-optrede was in 1968 in 'n Engelse radiodrama. Radio het daarna 'n belangrike deel van sy loopbaan geword en hy het oor die jare in talle radiodramas en vervolgverhale opgetree.<ref name="RSG" /> Stemmet het ook uitgebreide werk as stemkunstenaar, vertaler en regisseur van oorgeklankte produksies gedoen. Hy was betrokke by die vertaling en oorklanking van buitelandse televisieprogramme na Afrikaans.<ref name="RSG" /> In 2018, toe hy ongeveer vyftig jaar in die vermaaklikheidsbedryf gevier het, was hy steeds op radio en televisie aktief en het hy die rol van Seef Visagie in RSG se vervolgverhaal ''Beproewing'' vertolk.<ref name="RSG" /> == Televisie == Stemmet is veral bekend vir sy stemwerk as Sarel die Seemonster in ''[[Wielie Walie]]''.<ref name="TVSA" /> Volgens TVSA het hy ook in verskeie Suid-Afrikaanse televisiereekse verskyn. Dit sluit onder meer ''[[7de Laan]]'', ''[[Dryfsand (TV-drama)|Dryfsand]]'', ''Binnelanders'', ''Die Sonkring'', ''Getroud met Rugby'', ''Song vir Katryn'', ''Swartwater'', ''Diepe Waters'' en ''Pandjieswinkelstories'' in.<ref name="TVSA" /> In die tweede seisoen van ''Die Sonkring'' het hy die rol van Fred Bouwer vertolk,<ref>{{Cite web |title=Die Sonkring – Season 2 |url=https://www.tvsa.co.za/shows/viewshowseasons.aspx?season=2&showId=5569 |website=TVSA |access-date=19 September 2026 }}</ref> en in ''[[Dryfsand (TV-drama)|Dryfsand]]'' het hy as Koot Welters verskyn.<ref>{{Cite web |title=Dryfsand – Starring Cast |url=https://www.tvsa.co.za/shows/viewshowcast.aspx?showid=1125 |website=TVSA |access-date=19 September 2026 }}</ref> Die ''Encyclopaedia of South African Theatre, Film, Media and Performance'' beskryf Stemmet ook as 'n Suid-Afrikaanse akteur en stemkunstenaar en dokumenteer sy werk in Suid-Afrikaanse radio en uitvoerende kunste.<ref>{{Cite web |title=Francois Stemmet |url=https://esat.sun.ac.za/index.php/Francois_Stemmet |website=Encyclopaedia of South African Theatre, Film, Media and Performance |access-date=19 September 2026 }}</ref> == Rolprente == Stemmet het oor verskeie dekades in Suid-Afrikaanse rolprente opgetree. Sy filmwerk sluit onder meer ''Breekpunt'', ''[[Die ridder van die grootpad]]'', ''[[Vergeet my nie]]'', ''Fiela se Kind'', ''Soweto Green'', ''Panic Mechanic'' en ''Jump the Gun'' in.<ref name="TVSA" /> == Skryfwerk == Benewens sy werk as akteur en stemkunstenaar het Stemmet ook as skrywer gewerk. Sy skryfwerk het onder meer uit radiostories en boeke ontwikkel.<ref name="RSG" /> Van sy gepubliseerde boeke sluit ''Mis oor die see'', ''Mis oor die see II'', ''Kambro'', ''Katbos'' en ''Die pad oor Kleinbegin'' in. Verskeie van sy boeke is deur [[Malherbe Uitgewers]] gepubliseer. Stemmet was in 2016 een van vier skrywers wie se nuwe boeke tydens 'n boekbekendstelling by The Art Farm bekendgestel is. Sy boek ''Tanja'' was een van die werke wat tydens die geleentheid bekendgestel is.<ref>{{Cite web |title='n Aand vol leesgenot |url=https://www.citizen.co.za/comaro-chronicle/news-headlines/2016/05/19/n-aand-vol-leesgenot/ |website=Comaro Chronicle |date=19 Mei 2016 |access-date=19 September 2026 }}</ref> == Verwysings == <references /> == Eksterne skakels == * [https://www.tvsa.co.za/actors/viewactor.aspx?actorid=10588 Francois Stemmet by TVSA] * [https://esat.sun.ac.za/index.php/Francois_Stemmet Francois Stemmet by ESAT] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse akteurs]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse skrywers]] [[Kategorie:Afrikaanse skrywers]] 0qw5agyj7q1hmtbpummsq2gb29i9c4l 2968878 2968671 2026-09-20T10:39:05Z Aliwal2012 39067 2968878 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Francois Stemmet.jpg|duimnael|200px|Francois Stemmet]] '''Francois Stemmet''' is 'n Suid-Afrikaanse [[akteur]], stemkunstenaar en [[Lys van Afrikaanse skrywers|skrywer]]. Hy is onder meer bekend as die stem van Sarel die Seemonster in die Afrikaanse kindertelevisieprogram ''[[Wielie Walie]]'' en het oor 'n loopbaan van etlike dekades in radio, televisie, rolprente, teater en oorklanking gewerk.<ref name="RSG">{{Cite web |last=Gross |first=Esté |title=Francois Stemmet: bekende stem van Sarel Seemonster, Seef Visagie… |url=https://www.rsgplus.org/kuns/drama/francois-stemmet-bekende-stem-van-sarel-seemonster-tot-seef-visagie/ |website=RSGplus |date=30 September 2018 |access-date=19 September 2026 }}</ref><ref name="TVSA">{{Cite web |title=Francois Stemmet |url=https://www.tvsa.co.za/actors/viewactor.aspx?actorid=10588 |website=TVSA |access-date=19 September 2026 }}</ref> == Vroeë lewe == Stemmet is in [[Montagu]] in die Wes-Kaap gebore. Hy het gedurende sy jeug ook op [[Ashton]] en [[Villiersdorp]] gewoon, voordat sy gesin na [[Franschhoek]] verhuis het. Voordat hy 'n professionele akteur geword het, het Stemmet vier jaar lank in die [[Suid-Afrikaanse Polisie]] gedien.<ref name="RSG" /> == Loopbaan == Stemmet het in 1967 'n oudisie by die Kaapse Raad vir die Uitvoerende Kunste (KRUIK) afgelê en is daarna as kunstenaar aangestel. Een van sy eerste rolle was in die kinderproduksie ''Lappies die Lappiesmous''. Hy het later ook in verhoogproduksies soos Shakespeare se ''Richard III'' opgetree.<ref name="RSG" /> Sy eerste radio-optrede was in 1968 in 'n Engelse radiodrama. Radio het daarna 'n belangrike deel van sy loopbaan geword en hy het oor die jare in talle radiodramas en vervolgverhale opgetree.<ref name="RSG" /> Stemmet het ook uitgebreide werk as stemkunstenaar, vertaler en regisseur van oorgeklankte produksies gedoen. Hy was betrokke by die vertaling en oorklanking van oorsese televisieprogramme na Afrikaans.<ref name="RSG" /> In 2018, toe hy ongeveer vyftig jaar in die vermaaklikheidsbedryf gevier het, was hy steeds op radio en televisie aktief en het hy die rol van Seef Visagie in RSG se vervolgverhaal ''Beproewing'' vertolk.<ref name="RSG" /> == Televisie == Stemmet is veral bekend vir sy stemwerk as Sarel die Seemonster in ''[[Wielie Walie]]''.<ref name="TVSA" /> Volgens TVSA het hy ook in verskeie Suid-Afrikaanse televisiereekse verskyn. Dit sluit onder meer ''[[7de Laan]]'', ''[[Dryfsand (TV-drama)|Dryfsand]]'', ''[[Binnelanders]]'', ''Die Sonkring'', ''[[Getroud met rugby (TV-reeks)|Getroud met Rugby]]'', ''Song vir Katryn'', ''Swartwater'', ''Diepe Waters'' en ''Pandjieswinkelstories'' in.<ref name="TVSA" /> In die tweede seisoen van ''Die Sonkring'' het hy die rol van Fred Bouwer vertolk,<ref>{{Cite web |title=Die Sonkring – Season 2 |url=https://www.tvsa.co.za/shows/viewshowseasons.aspx?season=2&showId=5569 |website=TVSA |access-date=19 September 2026 }}</ref> en in ''[[Dryfsand (TV-drama)|Dryfsand]]'' het hy as Koot Welters verskyn.<ref>{{Cite web |title=Dryfsand – Starring Cast |url=https://www.tvsa.co.za/shows/viewshowcast.aspx?showid=1125 |website=TVSA |access-date=19 September 2026 }}</ref> Die ''Encyclopaedia of South African Theatre, Film, Media and Performance'' beskryf Stemmet ook as 'n Suid-Afrikaanse akteur en stemkunstenaar en dokumenteer sy werk in Suid-Afrikaanse radio en uitvoerende kunste.<ref>{{Cite web |title=Francois Stemmet |url=https://esat.sun.ac.za/index.php/Francois_Stemmet |website=Encyclopaedia of South African Theatre, Film, Media and Performance |access-date=19 September 2026 }}</ref> == Rolprente == Stemmet het oor verskeie dekades in Suid-Afrikaanse rolprente opgetree. Sy filmwerk sluit onder meer ''Breekpunt'', ''[[Die ridder van die grootpad]]'', ''[[Vergeet my nie]]'', ''Fiela se Kind'', ''Soweto Green'', ''Panic Mechanic'' en ''Jump the Gun'' in.<ref name="TVSA" /> == Skryfwerk == Benewens sy werk as akteur en stemkunstenaar het Stemmet ook as skrywer gewerk. Sy skryfwerk het onder meer uit radiostories en boeke ontwikkel.<ref name="RSG" /> Van sy gepubliseerde boeke sluit ''Mis oor die see'', ''Mis oor die see II'', ''Kambro'', ''Katbos'' en ''Die pad oor Kleinbegin'' in. Verskeie van sy boeke is deur [[Malherbe Uitgewers]] gepubliseer. Stemmet was in 2016 een van vier skrywers wie se nuwe boeke tydens 'n boekbekendstelling by The Art Farm bekendgestel is. Sy boek ''Tanja'' was een van die werke wat tydens die geleentheid bekendgestel is.<ref>{{Cite web |title='n Aand vol leesgenot |url=https://www.citizen.co.za/comaro-chronicle/news-headlines/2016/05/19/n-aand-vol-leesgenot/ |website=Comaro Chronicle |date=19 Mei 2016 |access-date=19 September 2026 }}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [https://www.tvsa.co.za/actors/viewactor.aspx?actorid=10588 Francois Stemmet by TVSA] * [https://esat.sun.ac.za/index.php/Francois_Stemmet Francois Stemmet by ESAT] [[Kategorie:Afrikaanse skrywers]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse akteurs]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse skrywers]] [[Kategorie:Lewende mense]] b6ktl0t8b25ewzxit9fijw3t30dgb54 2968888 2968878 2026-09-20T11:50:39Z Pynappel 70858 /* Televisie */ 2968888 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Francois Stemmet.jpg|duimnael|200px|Francois Stemmet]] '''Francois Stemmet''' is 'n Suid-Afrikaanse [[akteur]], stemkunstenaar en [[Lys van Afrikaanse skrywers|skrywer]]. Hy is onder meer bekend as die stem van Sarel die Seemonster in die Afrikaanse kindertelevisieprogram ''[[Wielie Walie]]'' en het oor 'n loopbaan van etlike dekades in radio, televisie, rolprente, teater en oorklanking gewerk.<ref name="RSG">{{Cite web |last=Gross |first=Esté |title=Francois Stemmet: bekende stem van Sarel Seemonster, Seef Visagie… |url=https://www.rsgplus.org/kuns/drama/francois-stemmet-bekende-stem-van-sarel-seemonster-tot-seef-visagie/ |website=RSGplus |date=30 September 2018 |access-date=19 September 2026 }}</ref><ref name="TVSA">{{Cite web |title=Francois Stemmet |url=https://www.tvsa.co.za/actors/viewactor.aspx?actorid=10588 |website=TVSA |access-date=19 September 2026 }}</ref> == Vroeë lewe == Stemmet is in [[Montagu]] in die Wes-Kaap gebore. Hy het gedurende sy jeug ook op [[Ashton]] en [[Villiersdorp]] gewoon, voordat sy gesin na [[Franschhoek]] verhuis het. Voordat hy 'n professionele akteur geword het, het Stemmet vier jaar lank in die [[Suid-Afrikaanse Polisie]] gedien.<ref name="RSG" /> == Loopbaan == Stemmet het in 1967 'n oudisie by die Kaapse Raad vir die Uitvoerende Kunste (KRUIK) afgelê en is daarna as kunstenaar aangestel. Een van sy eerste rolle was in die kinderproduksie ''Lappies die Lappiesmous''. Hy het later ook in verhoogproduksies soos Shakespeare se ''Richard III'' opgetree.<ref name="RSG" /> Sy eerste radio-optrede was in 1968 in 'n Engelse radiodrama. Radio het daarna 'n belangrike deel van sy loopbaan geword en hy het oor die jare in talle radiodramas en vervolgverhale opgetree.<ref name="RSG" /> Stemmet het ook uitgebreide werk as stemkunstenaar, vertaler en regisseur van oorgeklankte produksies gedoen. Hy was betrokke by die vertaling en oorklanking van oorsese televisieprogramme na Afrikaans.<ref name="RSG" /> In 2018, toe hy ongeveer vyftig jaar in die vermaaklikheidsbedryf gevier het, was hy steeds op radio en televisie aktief en het hy die rol van Seef Visagie in RSG se vervolgverhaal ''Beproewing'' vertolk.<ref name="RSG" /> == Televisie == Stemmet is veral bekend vir sy stemwerk as Sarel die Seemonster in ''[[Wielie Walie]]''.<ref name="TVSA" /> Volgens TVSA het hy ook in verskeie Suid-Afrikaanse televisiereekse verskyn. Dit sluit onder meer ''[[7de Laan]]'', ''[[Dryfsand (TV-drama)|Dryfsand]]'', ''[[Binnelanders]]'', ''Die sonkring'', ''[[Getroud met rugby (TV-reeks)|Getroud met rugby]]'', ''Song vir Katryn'', ''Swartwater'', ''Diepe waters'' en ''Pandjieswinkelstories'' in.<ref name="TVSA" /> In die tweede seisoen van ''Die Sonkring'' het hy die rol van Fred Bouwer vertolk,<ref>{{Cite web |title=Die Sonkring – Season 2 |url=https://www.tvsa.co.za/shows/viewshowseasons.aspx?season=2&showId=5569 |website=TVSA |access-date=19 September 2026 }}</ref> en in ''[[Dryfsand (TV-drama)|Dryfsand]]'' het hy as Koot Welters verskyn.<ref>{{Cite web |title=Dryfsand – Starring Cast |url=https://www.tvsa.co.za/shows/viewshowcast.aspx?showid=1125 |website=TVSA |access-date=19 September 2026 }}</ref> Die ''Encyclopaedia of South African Theatre, Film, Media and Performance'' beskryf Stemmet ook as 'n Suid-Afrikaanse akteur en stemkunstenaar en dokumenteer sy werk in Suid-Afrikaanse radio en uitvoerende kunste.<ref>{{Cite web |title=Francois Stemmet |url=https://esat.sun.ac.za/index.php/Francois_Stemmet |website=Encyclopaedia of South African Theatre, Film, Media and Performance |access-date=19 September 2026 }}</ref> == Rolprente == Stemmet het oor verskeie dekades in Suid-Afrikaanse rolprente opgetree. Sy filmwerk sluit onder meer ''Breekpunt'', ''[[Die ridder van die grootpad]]'', ''[[Vergeet my nie]]'', ''Fiela se kind'', ''Soweto Green'', ''Panic Mechanic'' en ''Jump the Gun'' in.<ref name="TVSA" /> == Skryfwerk == Benewens sy werk as akteur en stemkunstenaar het Stemmet ook as skrywer gewerk. Sy skryfwerk het onder meer uit radiostories en boeke ontwikkel.<ref name="RSG" /> Van sy gepubliseerde boeke sluit ''Mis oor die see'', ''Mis oor die see II'', ''Kambro'', ''Katbos'' en ''Die pad oor Kleinbegin'' in. Verskeie van sy boeke is deur [[Malherbe Uitgewers]] gepubliseer. Stemmet was in 2016 een van vier skrywers wie se nuwe boeke tydens 'n boekbekendstelling by The Art Farm bekendgestel is. Sy boek ''Tanja'' was een van die werke wat tydens die geleentheid bekendgestel is.<ref>{{Cite web |title='n Aand vol leesgenot |url=https://www.citizen.co.za/comaro-chronicle/news-headlines/2016/05/19/n-aand-vol-leesgenot/ |website=Comaro Chronicle |date=19 Mei 2016 |access-date=19 September 2026 }}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [https://www.tvsa.co.za/actors/viewactor.aspx?actorid=10588 Francois Stemmet by TVSA] * [https://esat.sun.ac.za/index.php/Francois_Stemmet Francois Stemmet by ESAT] [[Kategorie:Afrikaanse skrywers]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse akteurs]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse skrywers]] [[Kategorie:Lewende mense]] l6qp6j10l15z0puvv6xs6typm1n7h1r Bespreking:Francois Stemmet 1 469418 2968672 2026-09-19T15:37:06Z Aliwal2012 39067 Nuwe bladsy geskep met '{{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}}' 2968672 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv Julian Müller 0 469419 2968675 2026-09-19T16:00:52Z Iamniekie 214755 Nuwe artikel oor die Suid-Afrikaanse teoloog, akademikus en skrywer Julian Müller, gebaseer op akademiese en onafhanklike gepubliseerde bronne. 2968675 wikitext text/x-wiki '''Julian Müller''' is 'n Suid-Afrikaanse teoloog, akademikus en skrywer. Hy is professor emeritus in Praktiese Teologie aan die [[Universiteit van Pretoria]] en is bekend vir sy werk op die gebied van praktiese teologie, narratiewe pastoraat, liturgie en interdissiplinêre teologiese navorsing.<ref name="UPemeritus">{{Cite web |title=Emeritus Professors |url=https://www.up.ac.za/practical-theology-and-mission-studies/emeritus-professors |website=University of Pretoria |access-date=19 September 2026 }}</ref> == Akademiese loopbaan == Müller het in 1990 as professor in Praktiese Teologie aan die Universiteit van Pretoria begin werk. Hy was vanaf 2000 hoof van die universiteit se Departement Praktiese Teologie.<ref name="UPCV">{{Cite web |title=Abbreviated Curriculum Vitae – Julian C. Müller |url=https://www.up.ac.za/media/shared/Legacy/sitefiles/file/webteam/abbreviatedcurruculumvitaejmuller_1.pdf |website=University of Pretoria |access-date=19 September 2026 }}</ref> Sy akademiese werk het onder meer gefokus op pastorale sorg, narratiewe pastorale berading, praktiese teologie en navorsingsmetodologie. Hy het ook nagraadse studie en doktorale navorsing in praktiese teologie begelei.<ref name="UPCV" /> Die Universiteit van Pretoria lys Müller as een van die emeritus professore van die Departement Praktiese Teologie en Sendingstudies.<ref name="UPemeritus" /> == Navorsing == Müller se navorsing is sterk verbind aan narratiewe en postfundasionalistiese benaderings binne praktiese teologie. Sy werk het ook interdissiplinêre gesprek tussen teologie en die sosiale en geesteswetenskappe ondersoek.<ref>{{Cite web |title=Practical Theology as part of the landscape of Social Sciences and Humanities – A transversal perspective |url=https://repository.up.ac.za/server/api/core/bitstreams/64f82362-45bb-4055-8705-3ba6c2ea5ea1/content |website=University of Pretoria Research Repository |year=2013 |access-date=19 September 2026 }}</ref> Hy was ook betrokke by navorsing oor sosiale samehorigheid, versoening, spiritualiteit en identiteit binne die Universiteit van Pretoria se Departement Praktiese Teologie en Sendingstudies.<ref>{{Cite web |title=Research |url=https://www.up.ac.za/practical-theology-and-mission-studies/research |website=University of Pretoria |access-date=19 September 2026 }}</ref> Na sy emeritaat is Müller ook in akademiese werk beskryf as emeritus professor in Praktiese Teologie en senior navorsingsgenoot van die Centre for the Advancement of Scholarship aan die Universiteit van Pretoria.<ref>{{Cite web |title=Religion, an obstacle to workplace spirituality and employee wellness? |url=https://repository.up.ac.za/items/c161ac61-d252-4d4e-8601-14642dff637d |website=University of Pretoria Research Repository |year=2017 |access-date=19 September 2026 }}</ref> == Publikasies == Müller het akademiese artikels en boeke oor onder meer liturgie, pastorale sorg, geloof en praktiese teologie gepubliseer. Sy boek ''Die erediens as fees'' het in 1992 die Andrew Murray-prys ontvang. 'n Akademiese herwaardering van die boek in ''Verbum et Ecclesia'' beskryf dit as 'n invloedryke publikasie binne Suid-Afrikaanse liturgiewetenskap.<ref>{{Cite web |last1=Wepener |first1=Cas |last2=Bartlett |first2=André |title=Die erediens as fees of die fees as erediens?: 'n Andrew Murray pryswenner 'n kwarteeu later herlees |url=https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S2074-77052014000200021&script=sci_arttext |website=SciELO South Africa |journal=Verbum et Ecclesia |volume=35 |issue=2 |year=2014 |access-date=19 September 2026 }}</ref> Van sy ander boeke sluit ''Om te mag twyfel'' en ''Geloof anderkant Sondag'' in. Laasgenoemde is in 2015 deur die digter en akademikus Lina Spies op LitNet bespreek.<ref>{{Cite web |last=Spies |first=Lina |title=Lina Spies resenseer Geloof anderkant Sondag |url=https://www.litnet.co.za/lina-spies-resenseer-geloof-anderkant-sondag/ |website=LitNet |date=19 Januarie 2015 |access-date=19 September 2026 }}</ref> Sy werk oor geloof, twyfel en hedendaagse teologiese vraagstukke het ook deel gevorm van openbare gesprekke, onder meer tydens die US Woordfees.<ref>{{Cite web |last=Jones |first=Chris |title=US Woordfees 2015: Twyfel is eie aan die Bybel |url=https://www.litnet.co.za/us-woordfees-2015-twyfel-is-eie-aan-die-bybel/ |website=LitNet |date=25 Maart 2015 |access-date=19 September 2026 }}</ref> In 2019 was Müller saam met John Eliastam en Sheila Trahar redakteur van ''Unfolding Narratives of Ubuntu in Southern Africa'', wat deur Routledge gepubliseer is. Die boek ondersoek Ubuntu deur middel van interdissiplinêre en narratiewe navorsing.<ref>{{Cite web |title=Unfolding Narratives of Ubuntu in Southern Africa |url=https://www.routledge.com/Unfolding-Narratives-of-Ubuntu-in-Southern-Africa/Muller-Eliastam-Trahar/p/book/9780367666217 |website=Routledge |year=2019 |access-date=19 September 2026 }}</ref> In 2023 het LitNet 'n bespreking van Müller se ''Geloofsgesprekke in die Tsitsikamma'', uitgegee deur [[Malherbe Uitgewers]], gepubliseer. Die boek ondersoek hedendaagse geloofsvrae en die Apostoliese Geloofsbelydenis deur middel van gesprekke.<ref>{{Cite web |last=Oosthuizen |first=Jean |title=Geloofsgesprekke in die Tsitsikamma deur Julian Müller, 'n lesersindruk |url=https://www.litnet.co.za/geloofsgesprekke-in-die-tsitsikamma-deur-julian-muller-n-lesersindruk/ |website=LitNet |date=14 Maart 2023 |access-date=19 September 2026 }}</ref> == Teologiese werk == Müller se teologiese werk het onder meer aandag gegee aan die verhouding tussen geloof, twyfel en veranderende interpretasies binne die Christelike tradisie. Sy sienings oor onder meer die opstanding en postmoderne teologie is ook in akademiese literatuur bespreek.<ref>{{Cite web |last=Van Niekerk |first=A.S. |title=Stryd oor die opstanding aan die Teologiese Fakulteit by UP. 'n Gesprek met Prof Julian Müller |url=https://repository.up.ac.za/handle/2263/10897 |website=University of Pretoria Research Repository |journal=Verbum et Ecclesia |volume=30 |issue=1 |year=2009 |access-date=19 September 2026 }}</ref> == Verwysings == <references /> == Eksterne skakels == * [https://www.up.ac.za/practical-theology-and-mission-studies/emeritus-professors Emeritus professore – Universiteit van Pretoria] * [https://www.routledge.com/Unfolding-Narratives-of-Ubuntu-in-Southern-Africa/Muller-Eliastam-Trahar/p/book/9780367666217 ''Unfolding Narratives of Ubuntu in Southern Africa'' by Routledge] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse teoloë]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse akademici]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse skrywers]] [[Kategorie:Universiteit van Pretoria]] 4ny0ue06kri6y2kgg4a03rvtkc7k060 Gebruiker:Iamniekie 2 469420 2968677 2026-09-19T16:25:24Z Oesjaar 7467 Nuwe gebruikersblad. 2968677 wikitext text/x-wiki {{Nuwe gebruikersbladsy}} jddevdup2onp9o2ojsehfkkqk1lyern Gebruikerbespreking:Iamniekie 3 469421 2968678 2026-09-19T16:25:42Z Oesjaar 7467 Verbeter 2968678 wikitext text/x-wiki {{welkom}} n660xp1bp53bxz15mlvarz0fsoyprgn 2968679 2968678 2026-09-19T16:29:16Z Oesjaar 7467 /* Geboortedatum */ nuwe afdeling 2968679 wikitext text/x-wiki {{welkom}} == Geboortedatum == {{ping|Iamniekie}}, ons vra mooi dat jy ook geboortedatums verskaf met jou artikels. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:29, 19 September 2026 (UTC) hfuzoix6t3pqn2k37pnb93ez31e96cd 2968845 2968679 2026-09-20T01:07:42Z Iamniekie 214755 /* Geboortedatum */ Antwoord 2968845 wikitext text/x-wiki {{welkom}} == Geboortedatum == {{ping|Iamniekie}}, ons vra mooi dat jy ook geboortedatums verskaf met jou artikels. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:29, 19 September 2026 (UTC) :Ek sal so maak dankie. [[Gebruiker:Iamniekie|Iamniekie]] ([[Gebruikerbespreking:Iamniekie|kontak]]) 01:07, 20 September 2026 (UTC) 3b9ahxl620tjbp9gwy5vlz8zxf7gvlv Bespreking:Suid-Afrikaanse Kwalifikasieowerheid 1 469422 2968680 2026-09-19T16:31:10Z Oesjaar 7467 Verbeter 2968680 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv Sjabloon:Universiteite in Duitsland 10 469423 2968681 2026-09-19T16:42:25Z Pynappel 70858 Nuwe bladsy geskep met '{{Navigasieboks | name = Universiteite in Duitsland | title = Universiteite in Duitsland | state = <includeonly>collapsed</includeonly><noinclude>expanded</noinclude> | bodyclass = hlist | group1 = [[Baden-Württemberg]] | list1 = * [[Ruprecht-Karls-universiteit|Heidelberg]] * [[Universiteit van Freiburg|Freiburg]] * [[Karlsruhe-tegnologie-instituut|KIT]] in Karlsruhe * [[Universiteit van Konstanz|Konstanz]] * [[Universiteit van Mannheim|Mannheim]] * [...' 2968681 wikitext text/x-wiki {{Navigasieboks | name = Universiteite in Duitsland | title = Universiteite in Duitsland | state = <includeonly>collapsed</includeonly><noinclude>expanded</noinclude> | bodyclass = hlist | group1 = [[Baden-Württemberg]] | list1 = * [[Ruprecht-Karls-universiteit|Heidelberg]] * [[Universiteit van Freiburg|Freiburg]] * [[Karlsruhe-tegnologie-instituut|KIT]] in Karlsruhe * [[Universiteit van Konstanz|Konstanz]] * [[Universiteit van Mannheim|Mannheim]] * [[Universiteit van Hohenheim|Hohenheim]] * [[Universiteit van Stuttgart|Stuttgart]] * [[Universiteit van Tübingen|Tübingen]] * [[Universiteit van Ulm|Ulm]] * [[Zeppelin-universiteit|ZU]] in Friedrichshafen | group2 = [[Beiere]] | list2 = * [[Universiteit van Augsburg|Augsburg]] * [[Universiteit van Bamberg|Bamberg]] * [[Universiteit van Bayreuth|Bayreuth]] * [[Katolieke Universiteit van Eichstätt-Ingolstadt|Eichstätt-Ingolstadt]] * [[Universiteit van Erlangen-Neurenberg|Erlangen-Neurenberg]] * [[Tegniese Universiteit van Neurenberg|TU Neurenberg (UTN)]] * [[Ludwig Maximilian-universiteit München|LMU München]] * [[Universiteit van die Bundeswehr München|UniBw München]] * [[Tegniese Universiteit van München|TU München]] * [[Oekraïense Vrye Universiteit]] in München * [[Universiteit van Passau|Passau]] * [[Universiteit van Regensburg|Regensburg]] * [[Universiteit van Würzburg|Würzburg]] | group3 = [[Berlyn]] | list3 = * [[Berlynse Universiteit van die Kunste]] * [[Vrye Universiteit van Berlyn|FU Berlyn]] * [[Humboldt-universiteit van Berlyn|HU Berlyn]] * [[Tegniese Universiteit van Berlyn|TU Berlyn]] | group4 = [[Brandenburg]] | list4 = * [[Tegniese Universiteit van Brandenburg|TU Brandenburg]] * [[Europese Universiteit Viadrina|Frankfurt (Oder)]] * [[Duitse Universiteit vir Digitale Wetenskap|Duitse UDS Potsdam]] * [[Universiteit van Potsdam|Univ. Potsdam]] | group5 = [[Vrye Hansestad Bremen|Bremen]] | list5 = * [[Universiteit van Bremen|Univ. Bremen]] * [[Constructor University]] in Bremen | group6 = [[Hamburg]] | list6 = * [[Universiteit van Hamburg|Univ. Hamburg]] * [[Tegniese Universiteit van Hamburg|TU Hamburg]] * [[HafenCity Universiteit Hamburg]] * [[Helmut Schmidt-universiteit]] in Hamburg | group7 = [[Hesse]] | list7 = * [[Tegniese Universiteit van Darmstadt|TU Darmstadt]] * [[Goethe-universiteit Frankfurt|Frankfurt (Main)]] * [[Universiteit van Gießen|Gießen]] * [[Universiteit van Kassel|Kassel]] * [[Universiteit van Marburg|Marburg]] | group8 = [[Nedersakse]] | list8 = * [[Tegniese Universiteit van Brunswyk|TU Brunswyk]] * [[Tegniese Universiteit van Clausthal|TU Clausthal]] * [[Universiteit van Göttingen|Göttingen]] * [[Leibniz-universiteit Hannover|Hannover]] * [[Universiteit van Hildesheim|Hildesheim]] * [[Leuphana Universiteit van Lüneburg|Lüneburg]] * [[Universiteit van Oldenburg|Oldenburg]] * [[Universiteit van Osnabrück|Osnabrück]] * [[Universiteit van Vechta|Vechta]] | group9 = [[Mecklenburg-Voorpommere]] | list9 = * [[Universiteit van Greifswald|Greifswald]] * [[Universiteit van Rostock|Rostock]] | group10 = [[Noordryn-Wesfale]] | list10 = * [[RWTH Aachen]] * [[Universiteit van Bielefeld|Bielefeld]] * [[Ruhr-universiteit Bochum|Bochum]] * [[Universiteit van Bonn|Bonn]] * [[Universiteit van Keulen|Keulen]] * [[Tegniese Universiteit van Dortmund|TU Dortmund]] * [[Universiteit van Duisburg-Essen|Duisburg-Essen]] * [[Heinrich Heine-universiteit Düsseldorf|HHU Düsseldorf]] * [[Universiteit van Hagen|Hagen]] * [[Universiteit van Münster|Münster]] * [[Universiteit van Paderborn|Paderborn]] * [[Universiteit van Siegen|Siegen]] * [[Universiteit Witten/Herdecke|Witten/Herdecke]] * [[Universiteit van Wuppertal|BU Wuppertal]] | group11 = [[Rynland-Palts]] | list11 = * [[Universiteit van Kaiserslautern-Landau]] * [[Universiteit van Koblenz]] * [[Universiteit van Mainz|Mainz]] * [[Duitse Universiteit vir Administratiewe Wetenskappe Speyer|Speyer]] * [[Universiteit van Trier|Trier]] | group12 = [[Saarland]] | list12 = * [[Universiteit van Saarland|Saarland]] | group13 = [[Sakse]] | list13 = * [[Tegniese Universiteit van Chemnitz|TU Chemnitz]] * [[Tegniese Universiteit van Dresden|TU Dresden]] * [[Tegniese Universiteit Bergakademie Freiberg|TU Freiberg]] * [[Universiteit van Leipzig|Leipzig]] | group14 = [[Sakse-Anhalt]] | list14 = * [[Martin Luther-universiteit Halle-Wittenberg|Halle-Wittenberg]] * [[Otto von Guericke-universiteit Maagdeburg|Maagdeburg]] | group15 = [[Sleeswyk-Holstein]] | list15 = * [[Universiteit van Flensburg|Flensburg]] * [[Universiteit van Kiel|Kiel]] * [[Universiteit van Lübeck|Lübeck]] | group16 = [[Thüringen]] | list16 = * [[Universiteit van Erfurt|Erfurt]] * [[Tegniese Universiteit van Ilmenau|TU Ilmenau]] * [[Universiteit van Jena|Jena]] * [[Bauhaus-universiteit Weimar|Weimar]] }}{{main other|[[Kategorie:Duitse universiteite]]}}<noinclude> {{collapsible option}} [[Kategorie:Reekssjablone]] </noinclude> o04z5z05uh3x9rlmeap6jzf5bnd5id2 Sjabloon:Universiteite in Denemarke 10 469424 2968689 2026-09-19T16:48:58Z Pynappel 70858 Nuwe bladsy geskep met '{{Navigasieboks | name = Universiteite in Denemarke | title = Universiteite in [[Denemarke]] | state = {{{state|autocollapse}}} | listclass = hlist | list1 = * [[Universiteit van Aarhus|Aarhus]] * [[Universiteit van Kopenhagen|Kopenhagen]] * [[Universiteit van Aalborg|Aalborg]] * [[Universiteit van Suid-Denemarke|Suid-Denemarke]] * [[Universiteit van Roskilde|Roskilde]] * [[Tegniese Universiteit van Denemarke]] * [[IT-Universiteit van Kopenhagen]] * ...' 2968689 wikitext text/x-wiki {{Navigasieboks | name = Universiteite in Denemarke | title = Universiteite in [[Denemarke]] | state = {{{state|autocollapse}}} | listclass = hlist | list1 = * [[Universiteit van Aarhus|Aarhus]] * [[Universiteit van Kopenhagen|Kopenhagen]] * [[Universiteit van Aalborg|Aalborg]] * [[Universiteit van Suid-Denemarke|Suid-Denemarke]] * [[Universiteit van Roskilde|Roskilde]] * [[Tegniese Universiteit van Denemarke]] * [[IT-Universiteit van Kopenhagen]] * [[Copenhagen Business School]] }}<noinclude> {{collapsible option}} [[Kategorie:Reekssjablone]] </noinclude> iu9d0yzfieix65goxkyw64y0dqjrg7n Sjabloon:Universiteite in Nederland 10 469425 2968693 2026-09-19T16:54:46Z Pynappel 70858 Nuwe bladsy geskep met '{{Navigasieboks | name = Universiteite in Nederland | title = Universiteite in [[Nederland]] | state = {{{state|autocollapse}}} | listclass = hlist | group1 = Openbare | list1 = * [[Universiteit van Amsterdam]] * [[Vrije Universiteit Amsterdam]] * [[Tegniese Universiteit Delft]] * [[Tegniese Universiteit Eindhoven]] * [[Rijksuniversiteit Groningen]] * [[Universiteit van Leiden]] * [[Universiteit Maastricht]] * [[Radboud Universiteit]] * Open Universi...' 2968693 wikitext text/x-wiki {{Navigasieboks | name = Universiteite in Nederland | title = Universiteite in [[Nederland]] | state = {{{state|autocollapse}}} | listclass = hlist | group1 = Openbare | list1 = * [[Universiteit van Amsterdam]] * [[Vrije Universiteit Amsterdam]] * [[Tegniese Universiteit Delft]] * [[Tegniese Universiteit Eindhoven]] * [[Rijksuniversiteit Groningen]] * [[Universiteit van Leiden]] * [[Universiteit Maastricht]] * [[Radboud Universiteit]] * [[Open Universiteit]] * [[Erasmus Universiteit Rotterdam]] * [[Universiteit van Tilburg]] * [[Universiteit Twente]] * [[Universiteit Utrecht]] * [[Wageningen University & Research]] * [[Universiteit vir Humanistiek]] | group2 = Private | list2 = * [[Nyenrode Business Universiteit]] * [[Protestantse Teologiese Universiteit]] * [[Teologiese Universiteit van die Gereformeerde Kerke]] | group3 = Ontbinde | list3 = * [[Katolieke Universiteit Utrecht]] * [[Universiteit van Harderwijk]] * [[Universiteit van Franeker]] * [[Universiteit van Nijmegen (1655–1680)|Universiteit van Nijmegen]] }}{{main other|[[Kategorie:Nederlandse universiteite]]}}<noinclude> {{collapsible option}} [[Kategorie:Reekssjablone]] </noinclude> mqdzf9cwrtbe87p0fkw12k6vl4hf9lo 2968694 2968693 2026-09-19T16:55:38Z Pynappel 70858 2968694 wikitext text/x-wiki {{Navigasieboks | name = Universiteite in Nederland | title = Universiteite in [[Nederland]] | state = {{{state|autocollapse}}} | listclass = hlist | group1 = Openbaar | list1 = * [[Universiteit van Amsterdam]] * [[Vrije Universiteit Amsterdam]] * [[Tegniese Universiteit Delft]] * [[Tegniese Universiteit Eindhoven]] * [[Rijksuniversiteit Groningen]] * [[Universiteit van Leiden]] * [[Universiteit Maastricht]] * [[Radboud Universiteit]] * [[Open Universiteit]] * [[Erasmus Universiteit Rotterdam]] * [[Universiteit van Tilburg]] * [[Universiteit Twente]] * [[Universiteit Utrecht]] * [[Wageningen University & Research]] * [[Universiteit vir Humanistiek]] | group2 = Privaat | list2 = * [[Nyenrode Business Universiteit]] * [[Protestantse Teologiese Universiteit]] * [[Teologiese Universiteit van die Gereformeerde Kerke]] | group3 = Ontbind | list3 = * [[Katolieke Universiteit Utrecht]] * [[Universiteit van Harderwijk]] * [[Universiteit van Franeker]] * [[Universiteit van Nijmegen (1655–1680)|Universiteit van Nijmegen]] }}{{main other|[[Kategorie:Nederlandse universiteite]]}}<noinclude> {{collapsible option}} [[Kategorie:Reekssjablone]] </noinclude> 6k25flb9add6l1mcmo986z8govdu5u5 Sjabloon:Federale universiteite van Rusland 10 469426 2968705 2026-09-19T17:01:42Z Pynappel 70858 Nuwe bladsy geskep met '{{Navigasieboks | name = Federale universiteite van Rusland | title = Federale universiteite van [[Rusland]] | state = {{{state|autocollapse}}} | bodyclass = hlist | group1 = [[Verre Oosterse Federale Distrik|Verre Ooste]] | list1 = * [[Verre Oosterse Federale Universiteit]] (FEFU) * [[Noordoostelike Federale Universiteit]] (NEFU) | group2 = [[Federale Distrik Wolga|Wolga]] | list2 = * [[Kazan (Wolga-streek) Federale Universiteit]] (KFU) | group3 =...' 2968705 wikitext text/x-wiki {{Navigasieboks | name = Federale universiteite van Rusland | title = Federale universiteite van [[Rusland]] | state = {{{state|autocollapse}}} | bodyclass = hlist | group1 = [[Verre Oosterse Federale Distrik|Verre Ooste]] | list1 = * [[Verre Oosterse Federale Universiteit]] (FEFU) * [[Noordoostelike Federale Universiteit]] (NEFU) | group2 = [[Federale Distrik Wolga|Wolga]] | list2 = * [[Kazan (Wolga-streek) Federale Universiteit]] (KFU) | group3 = [[Noordwestelike Federale Distrik|Noordweste]] | list3 = * [[Noordelike (Arktiese) Federale Universiteit]] (NArFU) * [[Immanuel Kant Baltiese Federale Universiteit]] (BFU) | group4 = [[Siberiese Federale Distrik|Siberië]] | list4 = * [[Siberiese Federale Universiteit]] (SibFU) | group5 = [[Federale Distrik Oeral|Oeral]] | list5 = * [[Oeral Federale Universiteit]] (UrFU) | group6 = [[Suidelike Federale Distrik|Suide]] | list6 = * [[Suidelike Federale Universiteit]] (SFedU) * [[Krimse Federale Universiteit]] (CFU) | group7 = [[Federale Distrik Noord-Kaukasus|Noord-Kaukasus]] | list7 = * [[Noord-Kaukasiese Federale Universiteit]] (NCFU) }}<noinclude> {{collapsible option}} [[Kategorie:Reekssjablone]] </noinclude> ley5qkrcev5ucit0dxx0u7og0y5d8ca Sjabloon:Universiteite in die Verenigde Koninkryk 10 469427 2968708 2026-09-19T17:09:55Z Pynappel 70858 Nuwe bladsy geskep met '{{Navigasieboks | name = Universiteite in die Verenigde Koninkryk | state = <includeonly>{{{state|collapsed}}}</includeonly> | title = Universiteite in die [[Verenigde Koninkryk]] | bodyclass = hlist | group1 = [[Engeland]] | list1 = {{Navigasieboks|subgroup | group1 = Oos-Engeland | list1 = * [[Anglia Ruskin-universiteit|Anglia Ruskin]] * [[Universiteit van Bedfordshire|Bedfordshire]] * [[Universiteit van Cambridge|Cambridge]] * Cranfield-universiteit|Cran...' 2968708 wikitext text/x-wiki {{Navigasieboks | name = Universiteite in die Verenigde Koninkryk | state = <includeonly>{{{state|collapsed}}}</includeonly> | title = Universiteite in die [[Verenigde Koninkryk]] | bodyclass = hlist | group1 = [[Engeland]] | list1 = {{Navigasieboks|subgroup | group1 = Oos-Engeland | list1 = * [[Anglia Ruskin-universiteit|Anglia Ruskin]] * [[Universiteit van Bedfordshire|Bedfordshire]] * [[Universiteit van Cambridge|Cambridge]] * [[Cranfield-universiteit|Cranfield]] * [[Universiteit van Oos-Anglië|Oos-Anglië]] * [[Universiteit van Essex|Essex]] * [[Universiteit van Hertfordshire|Hertfordshire]] * [[Norwich University of the Arts]] * [[Universiteit van Suffolk|Suffolk]] | group2 = [[Londen]] | list2 = {{Navigasieboks|subgroup | group1 = [[Universiteit van Londen|Universiteit <br> van Londen]] | list1 = * [[Birkbeck, University of London|Birkbeck]] * [[Brunel University of London|Brunel]] * [[City St George's, University of London|City St George's]] * [[Courtauld Institute of Art|Courtauld]] * [[Goldsmiths, University of London|Goldsmiths]] * [[Institute of Cancer Research]] * [[King's College London|King's]] * [[London Business School]] * [[London School of Economics|LSE]] * [[London School of Hygiene and Tropical Medicine|LSHTM]] * [[Queen Mary University of London|Queen Mary]] * [[Royal Academy of Music]] * [[Royal Central School of Speech and Drama|Royal Central]] * [[Royal Holloway, University of London|Royal Holloway]] * [[Royal Veterinary College]] * [[School of Advanced Study]] * [[SOAS University of London|SOAS]] * [[University College London|UCL]] | group2 = Ander | list2 = * [[Universiteit van East London|East London]] * [[Universiteit van Greenwich|Greenwich]] * [[Imperial College London|Imperial]] * [[Kingston-universiteit|Kingston]] * [[London Metropolitan University|London Met]] * [[London South Bank University|London South Bank]] * [[Middlesex-universiteit|Middlesex]] * [[Northeastern University – London|Northeastern]] * [[Ravensbourne University London|Ravensbourne]] * [[Regent's University London|Regent's]] * [[Richmond American University London|Richmond]] * [[Universiteit van Roehampton|Roehampton]] * [[St Mary's University, Twickenham|St Mary's]] * [[University of the Arts London]] * [[Universiteit van Westminster|Westminster]] * [[Universiteit van Wes-Londen|Wes-Londen]] }} | group3 = Midlande | list3 = * [[Aston-universiteit|Aston]] * [[Universiteit van Birmingham|Birmingham]] * [[Birmingham City University|Birmingham City]] * [[Birmingham Newman University|Birmingham Newman]] * [[Coventry-universiteit|Coventry]] * [[De Montfort-universiteit|De Montfort]] * [[Universiteit van Derby|Derby]] * [[Harper Adams-universiteit|Harper Adams]] * [[Keele-universiteit|Keele]] * [[Universiteit van Leicester|Leicester]] * [[Universiteit van Lincoln|Lincoln]] * [[Lincoln Bishop University|Lincoln Bishop]] * [[Loughborough-universiteit|Loughborough]] * [[Universiteit van Northampton|Northampton]] * [[Universiteit van Nottingham|Nottingham]] * [[Nottingham Trent University|Nottingham Trent]] * [[Universiteit van Staffordshire|Staffordshire]] * [[University College Birmingham]] * [[Universiteit van Warwick|Warwick]] * [[Universiteit van Wolverhampton|Wolverhampton]] * [[Universiteit van Worcester|Worcester]] | group4 = Noorde | list4 = * [[Universiteit van Bradford|Bradford]] * [[Universiteit van Chester|Chester]] * [[Universiteit van Cumbria|Cumbria]] * [[Durham-universiteit|Durham]] * [[Edge Hill-universiteit|Edge Hill]] * [[Universiteit van Groter Manchester|Groter Manchester]] * [[Universiteit van Huddersfield|Huddersfield]] * [[Universiteit van Hull|Hull]] * [[Universiteit van Lancashire|Lancashire]] * [[Lancaster-universiteit|Lancaster]] * [[Universiteit van Leeds|Leeds]] * [[Leeds Arts University|Leeds Arts]] * [[Leeds Beckett University|Leeds Beckett]] * [[Leeds Trinity University|Leeds Trinity]] * [[Universiteit van Liverpool|Liverpool]] * [[Liverpool Hope University|Liverpool Hope]] * [[Liverpool John Moores University|Liverpool John Moores]] * [[Liverpool School of Tropical Medicine|LSTM]] * [[Universiteit van Manchester|Manchester]] * [[Manchester Metropolitan University|Manchester Metropolitan]] * [[Newcastle-universiteit|Newcastle]] * [[Northumbria-universiteit|Northumbria]] * [[Universiteit van Salford|Salford]] * [[Universiteit van Sheffield|Sheffield]] * [[Sheffield Hallam University|Sheffield Hallam]] * [[Universiteit van Sunderland|Sunderland]] * [[Teesside-universiteit|Teesside]] * [[Universiteit van York|York]] * [[York St John University|York St. John]] | group5 = Suide | list5 = * [[Arts University Bournemouth]] * [[Universiteit van Bath|Bath]] * [[Bath Spa University|Bath Spa]] * [[Bournemouth-universiteit|Bournemouth]] * [[Universiteit van Brighton|Brighton]] * [[Universiteit van Bristol|Bristol]] * [[Universiteit van Buckingham|Buckingham]] * [[University of the Built Environment|Built Environment]] * [[Buckinghamshire New University|Buckinghamshire New]] * [[Canterbury Christ Church University|Canterbury Christ Church]] * [[Universiteit van Chichester|Chichester]] * [[University for the Creative Arts|Creative Arts]] * [[Universiteit van Exeter|Exeter]] * [[Falmouth-universiteit|Falmouth]] * [[Universiteit van Gloucestershire|Gloucestershire]] * [[Hartpury University and Hartpury College|Hartpury]] * [[Health Sciences University (Verenigde Koninkryk)|Health Sciences]] * [[Universiteit van Kent|Kent]] * [[Universiteit van Oxford|Oxford]] * [[Oxford Brookes University|Oxford Brookes]] * [[Universiteit van Plymouth|Plymouth]] * [[Plymouth Marjon University|Plymouth Marjon]] * [[Arts University Plymouth]] * [[Universiteit van Portsmouth|Portsmouth]] * [[Universiteit van Reading|Reading]] * [[Royal Agricultural University|Royal Agricultural]] * [[Universiteit van Southampton|Southampton]] * [[Southampton Solent University|Southampton Solent]] * [[Universiteit van Surrey|Surrey]] * [[Universiteit van Sussex|Sussex]] * [[Universiteit van Wes-Engeland|UWE Bristol]] * [[Universiteit van Winchester|Winchester]] }} | group2 = [[Noord-Ierland]] | list2 = * [[Queen's University Belfast|Queen's]] * [[Ulster-universiteit|Ulster]] | group3 = [[Skotland]] | list3 = * [[Universiteit van Aberdeen|Aberdeen]] * [[Abertay-universiteit|Abertay]] * [[Universiteit van Dundee|Dundee]] * [[Universiteit van Edinburg|Edinburg]] * [[Edinburgh Napier University|Edinburgh Napier]] * [[Universiteit van Glasgow|Glasgow]] * [[Glasgow Caledonian University|Glasgow Caledonian]] * [[Heriot-Watt-universiteit|Heriot-Watt]] * [[Universiteit van die Hooglande en Eilande|Hooglande en Eilande]] * [[Queen Margaret University|Queen Margaret]] * [[Robert Gordon University|Robert Gordon]] * [[Royal Conservatoire of Scotland]] * [[Universiteit van St Andrews|St Andrews]] * [[Universiteit van Stirling|Stirling]] * [[Universiteit van Strathclyde|Strathclyde]] * [[Universiteit van Wes-Skotland|Wes-Skotland]] | group4 = [[Wallis]] | list4 = * [[Aberystwyth-universiteit|Aberystwyth]] * [[Bangor-universiteit|Bangor]] * [[Cardiff-universiteit|Cardiff]] * [[Cardiff Metropolitan University|Cardiff Metropolitan]] * [[Universiteit van Suid-Wallis|Suid-Wallis]] * [[Swansea-universiteit|Swansea]] * [[University of Wales Trinity Saint David|Wallis Trinity Saint David]] * [[Wrexham-universiteit|Wrexham]] | group5 = [[Britse oorsese gebiede|Oorsese gebiede]] | list5 = * [[Bermuda College]] * [[Universiteit van Gibraltar|Gibraltar]] * [[International College of the Cayman Islands]] * [[Saint James School of Medicine]] * [[St. Matthew's University]] * [[Truman Bodden Law School]] * [[University College of the Cayman Islands]] * [[University of Science, Arts and Technology]] * [[University of the West Indies Global Campus]] | group6 = Nie-geografies | list6 = * [[Arden-universiteit|Arden]] * [[BIMM-universiteit|BIMM]] * [[BPP-universiteit|BPP]] * [[Open University|Open]] * [[The University of Law]] * [[University of London Worldwide]] | below = * {{Ikoon|category}} [[:Kategorie:Britse universiteite|Kategorie]] }}{{main other|[[Kategorie:Britse universiteite]]}}<noinclude> {{collapsible option}} [[Kategorie:Reekssjablone]] </noinclude> q6z0py23ciimnlgt9cmvdib9ikivagl Third Shot 0 469428 2968714 2026-09-19T17:12:01Z Oesjaar 7467 Nuwe artikel, kom ons kyk... 2968714 wikitext text/x-wiki Die '''Third Shot''' was 'n Amerikaanse kernwapen wat bedoel was vir gebruik teen [[Japan]] tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]], na die kernaanvalle op [[Hiroshima]] en [[Nagasaki]]. Dit sou op 19 Augustus 1945, tien dae ná die aanval op Nagasaki, gebruik word.<ref name=":0">{{Cite web |title=The Third Shot |url=https://outrider.org/nuclear-weapons/articles/third-shot |access-date=2024-03-18 |website=Outrider}}</ref> Dit was die eerste in 'n reeks bykomende atoombomme wat versamel is om Japan aan te val, maar dit is nooit gebruik nie, aangesien die land se oorgawe op 15 Augustus 'n einde aan die oorlog gebring het.<ref name=":0" /><ref name=LANL/> Die Third Shot was 'n [[plutonium]]-239-gebaseerde ineenploftipe kernwapen volgens die [[Fat Man]]-ontwerp, soortgelyk aan die bom wat op Nagasaki gegooi is.<ref name=LANL>{{Cite web |last=Laboratory |first=Los Alamos National |title=A Tale of Two Bomb Designs |url=https://discover.lanl.gov/publications/the-vault/the-vault-2023/a-tale-of-two-bomb-designs/ |access-date=2024-03-18 |website=Los Alamos National Laboratory |language=en |archive-date=18 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240318080741/https://discover.lanl.gov/publications/the-vault/the-vault-2023/a-tale-of-two-bomb-designs/ |url-status=dead }}</ref> == Chronologie == Luitenant-generaal Leslie Groves het verwag om nog 'n "Fat Man"-atoombom teen 19 Augustus gereed te hê vir gebruik, met nog drie in September en nog drie in Oktober.<ref name="Generals">{{cite web |title=The Atomic Bomb and the End of World War II, A Collection of Primary Sources| work=National Security Archive Electronic Briefing Book No. 162 | publisher=[[George Washington University]]| date=13 August 1945|url=http://www.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB162/72.pdf}}</ref> Op 10 Augustus het hy 'n memorandum aan generaal George C. Marshall gestuur: "die volgende bom ... behoort gereed te wees vir aflewering tydens die eerste geskikte weertooestande na 17 of 18 Augustus." Die memorandum van vandag bevat 'n handgeskrewe opmerking deur Marshall: "Dit mag nie oor Japan losgelaat word sonder uitdruklike magtiging van die President nie."<ref name="Generals" /> Tydens die kabinetsvergadering daardie oggend het die Amerikaanse president [[Harry S. Truman]] hierdie optrede bespreek. Die Amerikaanse minister van verdediging, James Forrestal, het Truman se woorde soos volg weergegee: "daar sal nie verder atoombomme gegooi word nie," terwyl die voormalige vise-president en minister van handel, Henry A. Wallace, in sy dagboek aangeteken het: "Truman het gesê hy het opdrag gegee om atoombombardemente te staak. Hy het gesê die gedagte daaraan om nog 100 000 mense uit te wis, was te afgryslik. Hy het nie gehou van die idee om, soos hy dit gestel het, 'al daardie kinders' dood te maak nie."{{sfn|Rhodes|1986|pp=743}} Die vorige bevel dat die teikenstede met atoombomme aangeval moes word "soos hulle gereedgemaak is", is dus gewysig.{{sfn|Bernstein|1991|pp=149–173}} Daar was reeds bespreking in die Oorlogsdepartement oor die bewaring van die bomme wat in produksie is vir Operasie Downfall, en dat die oorblywende stede op die teikenlys gespaar moet word van aanvalle met atoombomme. Hierdie stede, die vermoedelike teikens vir 'n derde bom, was Kokura, Niigata en Yokohama.{{sfn|Giangreco|2009|pp=111–112}} Nog twee Fat Man-bomme is gereedgemaak en geskeduleer om op 11 en 14 Augustus vanaf Kirtland Field na Tinian te vervoer te word, {{sfn|Hoddeson|Henriksen|Meade|Westfall|1993|pp=396–397}} en kolonel Paul Tibbets het opdrag van generaal Curtis LeMay gekry om na Kirtland terug te keer en hulle te gaan haal.<ref name="PaulTibbets StudsTerkel">{{cite web| url=http://www.avweb.com/news/profiles/PaulTibbets_StudsTerkel_EnolaGayInterview_2002_196499-1.html| title=Paul Tibbets Interview| last=Terkel| first=Studs| author-link=Studs Terkel| publisher=Aviation Publishing Group| date=1 November 2007| access-date=2 January 2012| archive-date=13 August 2020| archive-url=https://web.archive.org/web/20200813040655/https://www.avweb.com/news/profiles/PaulTibbets_StudsTerkel_EnolaGayInterview_2002_196499-1.html| url-status=dead}}</ref> By die Los Alamos-laboratorium het tegnici 24 uur lank ononderbroke gewerk om nog 'n plutoniumkern te giet.<ref>{{cite web |url=http://manhattanprojectvoices.org/oral-histories/lawrence-litzs-interview-2012 |title=Lawrence Litz's Interview (2012) |publisher=Voices of the Manhattan Project |access-date=27 February 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190301064230/https://www.manhattanprojectvoices.org/oral-histories/lawrence-litzs-interview-2012 |archive-date=1 March 2019 }}</ref>Alhoewel dit gegiet was, moes dit steeds gepers en bedek word, wat tot 16 Augustus sou duur.<ref>{{cite web |url=http://blog.nuclearsecrecy.com/2013/08/16/the-third-cores-revenge/ |title=The Third Core's Revenge |website=nuclearsecrecy.com |first=Alex |last=Wellerstein |date=16 August 2013 |access-date=27 January 2015 }}</ref> Dit kon dus teen 19 Augustus gereed vir gebruik gewees het. Omdat hy nie vir Marshall of die Minister van Oorlog, Henry L. Stimson, in die hande kon kry nie, het Groves op 13 Augustus op eie gesag beveel dat die kern nie verskeep word nie.{{sfn|Groves|1962|p=352-353}}{{sfn|Bernstein|1991|pp=149–173}} == Bronne == * {{cite book |last=Rhodes |first=Richard |author-link=Richard Rhodes |title=The Making of the Atomic Bomb |location=New York |publisher=Simon & Schuster |year=1986 |isbn=0-671-44133-7 |oclc=13793436 |title-link=The Making of the Atomic Bomb}} * {{cite journal |first=Barton J. |last=Bernstein | author-link = Barton Bernstein |title=Eclipsed by Hiroshima and Nagasaki: Early Thinking about Tactical Nuclear Weapons |journal=International Security |issn=0162-2889 |volume=15 |issue=4 |pages=149–173 |date=Spring 1991 |jstor=2539014 |doi=10.2307/2539014 |s2cid=153724357 }} * {{cite book |last=Giangreco |first=D.M. |title=Hell to Pay: Operation Downfall and the Invasion of Japan 1945–1947 |publisher=Naval Institute Press |location=Annapolis, Maryland |year=2009 |isbn=978-1-59114-316-1 |oclc=643381863 }} * {{cite book |last1=Hoddeson |first1=Lillian |author-link=Lillian Hoddeson |first2=Paul W. |last2=Henriksen |first3=Roger A. |last3=Meade |first4=Catherine L. |last4=Westfall |author4-link=Catherine Westfall |title=Critical Assembly: A Technical History of Los Alamos During the Oppenheimer Years, 1943–1945 |location=New York |publisher=Cambridge University Press |year=1993 |isbn=978-0-521-44132-2 |oclc=26764320 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/criticalassembly0000unse }} jgqhq3pbd9onf715rk6oin50y12jqm0 2968720 2968714 2026-09-19T17:12:52Z Oesjaar 7467 /* Chronologie */ Verbeter 2968720 wikitext text/x-wiki Die '''Third Shot''' was 'n Amerikaanse kernwapen wat bedoel was vir gebruik teen [[Japan]] tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]], na die kernaanvalle op [[Hiroshima]] en [[Nagasaki]]. Dit sou op 19 Augustus 1945, tien dae ná die aanval op Nagasaki, gebruik word.<ref name=":0">{{Cite web |title=The Third Shot |url=https://outrider.org/nuclear-weapons/articles/third-shot |access-date=2024-03-18 |website=Outrider}}</ref> Dit was die eerste in 'n reeks bykomende atoombomme wat versamel is om Japan aan te val, maar dit is nooit gebruik nie, aangesien die land se oorgawe op 15 Augustus 'n einde aan die oorlog gebring het.<ref name=":0" /><ref name=LANL/> Die Third Shot was 'n [[plutonium]]-239-gebaseerde ineenploftipe kernwapen volgens die [[Fat Man]]-ontwerp, soortgelyk aan die bom wat op Nagasaki gegooi is.<ref name=LANL>{{Cite web |last=Laboratory |first=Los Alamos National |title=A Tale of Two Bomb Designs |url=https://discover.lanl.gov/publications/the-vault/the-vault-2023/a-tale-of-two-bomb-designs/ |access-date=2024-03-18 |website=Los Alamos National Laboratory |language=en |archive-date=18 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240318080741/https://discover.lanl.gov/publications/the-vault/the-vault-2023/a-tale-of-two-bomb-designs/ |url-status=dead }}</ref> == Chronologie == Luitenant-generaal Leslie Groves het verwag om nog 'n "Fat Man"-atoombom teen 19 Augustus gereed te hê vir gebruik, met nog drie in September en nog drie in Oktober.<ref name="Generals">{{cite web |title=The Atomic Bomb and the End of World War II, A Collection of Primary Sources| work=National Security Archive Electronic Briefing Book No. 162 | publisher=[[George Washington University]]| date=13 August 1945|url=http://www.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB162/72.pdf}}</ref> Op 10 Augustus het hy 'n memorandum aan generaal George C. Marshall gestuur: "die volgende bom ... behoort gereed te wees vir aflewering tydens die eerste geskikte weertooestande na 17 of 18 Augustus." Die memorandum van vandag bevat 'n handgeskrewe opmerking deur Marshall: "Dit mag nie oor Japan losgelaat word sonder uitdruklike magtiging van die President nie."<ref name="Generals" /> Tydens die kabinetsvergadering daardie oggend het die Amerikaanse president [[Harry S. Truman]] hierdie optrede bespreek. Die Amerikaanse minister van verdediging, James Forrestal, het Truman se woorde soos volg weergegee: "daar sal nie verder atoombomme gegooi word nie," terwyl die voormalige vise-president en minister van handel, Henry A. Wallace, in sy dagboek aangeteken het: "Truman het gesê hy het opdrag gegee om atoombombardemente te staak. Hy het gesê die gedagte daaraan om nog 100 000 mense uit te wis, was te afgryslik. Hy het nie gehou van die idee om, soos hy dit gestel het, 'al daardie kinders' dood te maak nie."{{sfn|Rhodes|1986|pp=743}} Die vorige bevel dat die teikenstede met atoombomme aangeval moes word "soos hulle gereedgemaak is", is dus gewysig.{{sfn|Bernstein|1991|pp=149–173}} Daar was reeds bespreking in die Oorlogsdepartement oor die bewaring van die bomme wat in produksie is vir Operasie Downfall, en dat die oorblywende stede op die teikenlys gespaar moet word van aanvalle met atoombomme. Hierdie stede, die vermoedelike teikens vir 'n derde bom, was Kokura, Niigata en Yokohama.{{sfn|Giangreco|2009|pp=111–112}} Nog twee Fat Man-bomme is gereedgemaak en geskeduleer om op 11 en 14 Augustus vanaf Kirtland Field na Tinian te vervoer te word, {{sfn|Hoddeson|Henriksen|Meade|Westfall|1993|pp=396–397}} en kolonel Paul Tibbets het opdrag van generaal Curtis LeMay gekry om na Kirtland terug te keer en hulle te gaan haal.<ref name="PaulTibbets StudsTerkel">{{cite web| url=http://www.avweb.com/news/profiles/PaulTibbets_StudsTerkel_EnolaGayInterview_2002_196499-1.html| title=Paul Tibbets Interview| last=Terkel| first=Studs| author-link=Studs Terkel| publisher=Aviation Publishing Group| date=1 November 2007| access-date=2 January 2012| archive-date=13 August 2020| archive-url=https://web.archive.org/web/20200813040655/https://www.avweb.com/news/profiles/PaulTibbets_StudsTerkel_EnolaGayInterview_2002_196499-1.html| url-status=dead}}</ref> By die Los Alamos-laboratorium het tegnici 24 uur lank ononderbroke gewerk om nog 'n plutoniumkern te giet.<ref>{{cite web |url=http://manhattanprojectvoices.org/oral-histories/lawrence-litzs-interview-2012 |title=Lawrence Litz's Interview (2012) |publisher=Voices of the Manhattan Project |access-date=27 February 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190301064230/https://www.manhattanprojectvoices.org/oral-histories/lawrence-litzs-interview-2012 |archive-date=1 March 2019 }}</ref>Alhoewel dit gegiet was, moes dit steeds gepers en bedek word, wat tot 16 Augustus sou duur.<ref>{{cite web |url=http://blog.nuclearsecrecy.com/2013/08/16/the-third-cores-revenge/ |title=The Third Core's Revenge |website=nuclearsecrecy.com |first=Alex |last=Wellerstein |date=16 August 2013 |access-date=27 January 2015 }}</ref> Dit kon dus teen 19 Augustus gereed vir gebruik gewees het. Omdat hy nie vir Marshall of die Minister van Oorlog, Henry L. Stimson, in die hande kon kry nie, het Groves op 13 Augustus op eie gesag beveel dat die kern nie verskeep word nie.{{sfn|Groves|1962|p=352-353}}{{sfn|Bernstein|1991|pp=149–173}} == Verwysings == {{verwysings}} == Bronne == * {{cite book |last=Rhodes |first=Richard |author-link=Richard Rhodes |title=The Making of the Atomic Bomb |location=New York |publisher=Simon & Schuster |year=1986 |isbn=0-671-44133-7 |oclc=13793436 |title-link=The Making of the Atomic Bomb}} * {{cite journal |first=Barton J. |last=Bernstein | author-link = Barton Bernstein |title=Eclipsed by Hiroshima and Nagasaki: Early Thinking about Tactical Nuclear Weapons |journal=International Security |issn=0162-2889 |volume=15 |issue=4 |pages=149–173 |date=Spring 1991 |jstor=2539014 |doi=10.2307/2539014 |s2cid=153724357 }} * {{cite book |last=Giangreco |first=D.M. |title=Hell to Pay: Operation Downfall and the Invasion of Japan 1945–1947 |publisher=Naval Institute Press |location=Annapolis, Maryland |year=2009 |isbn=978-1-59114-316-1 |oclc=643381863 }} * {{cite book |last1=Hoddeson |first1=Lillian |author-link=Lillian Hoddeson |first2=Paul W. |last2=Henriksen |first3=Roger A. |last3=Meade |first4=Catherine L. |last4=Westfall |author4-link=Catherine Westfall |title=Critical Assembly: A Technical History of Los Alamos During the Oppenheimer Years, 1943–1945 |location=New York |publisher=Cambridge University Press |year=1993 |isbn=978-0-521-44132-2 |oclc=26764320 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/criticalassembly0000unse }} 8guonxsol2u1omgwlpcqjklphj5dc7p 2968723 2968720 2026-09-19T17:13:13Z Oesjaar 7467 /* Verwysings */ Verbeter 2968723 wikitext text/x-wiki Die '''Third Shot''' was 'n Amerikaanse kernwapen wat bedoel was vir gebruik teen [[Japan]] tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]], na die kernaanvalle op [[Hiroshima]] en [[Nagasaki]]. Dit sou op 19 Augustus 1945, tien dae ná die aanval op Nagasaki, gebruik word.<ref name=":0">{{Cite web |title=The Third Shot |url=https://outrider.org/nuclear-weapons/articles/third-shot |access-date=2024-03-18 |website=Outrider}}</ref> Dit was die eerste in 'n reeks bykomende atoombomme wat versamel is om Japan aan te val, maar dit is nooit gebruik nie, aangesien die land se oorgawe op 15 Augustus 'n einde aan die oorlog gebring het.<ref name=":0" /><ref name=LANL/> Die Third Shot was 'n [[plutonium]]-239-gebaseerde ineenploftipe kernwapen volgens die [[Fat Man]]-ontwerp, soortgelyk aan die bom wat op Nagasaki gegooi is.<ref name=LANL>{{Cite web |last=Laboratory |first=Los Alamos National |title=A Tale of Two Bomb Designs |url=https://discover.lanl.gov/publications/the-vault/the-vault-2023/a-tale-of-two-bomb-designs/ |access-date=2024-03-18 |website=Los Alamos National Laboratory |language=en |archive-date=18 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240318080741/https://discover.lanl.gov/publications/the-vault/the-vault-2023/a-tale-of-two-bomb-designs/ |url-status=dead }}</ref> == Chronologie == Luitenant-generaal Leslie Groves het verwag om nog 'n "Fat Man"-atoombom teen 19 Augustus gereed te hê vir gebruik, met nog drie in September en nog drie in Oktober.<ref name="Generals">{{cite web |title=The Atomic Bomb and the End of World War II, A Collection of Primary Sources| work=National Security Archive Electronic Briefing Book No. 162 | publisher=[[George Washington University]]| date=13 August 1945|url=http://www.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB162/72.pdf}}</ref> Op 10 Augustus het hy 'n memorandum aan generaal George C. Marshall gestuur: "die volgende bom ... behoort gereed te wees vir aflewering tydens die eerste geskikte weertooestande na 17 of 18 Augustus." Die memorandum van vandag bevat 'n handgeskrewe opmerking deur Marshall: "Dit mag nie oor Japan losgelaat word sonder uitdruklike magtiging van die President nie."<ref name="Generals" /> Tydens die kabinetsvergadering daardie oggend het die Amerikaanse president [[Harry S. Truman]] hierdie optrede bespreek. Die Amerikaanse minister van verdediging, James Forrestal, het Truman se woorde soos volg weergegee: "daar sal nie verder atoombomme gegooi word nie," terwyl die voormalige vise-president en minister van handel, Henry A. Wallace, in sy dagboek aangeteken het: "Truman het gesê hy het opdrag gegee om atoombombardemente te staak. Hy het gesê die gedagte daaraan om nog 100 000 mense uit te wis, was te afgryslik. Hy het nie gehou van die idee om, soos hy dit gestel het, 'al daardie kinders' dood te maak nie."{{sfn|Rhodes|1986|pp=743}} Die vorige bevel dat die teikenstede met atoombomme aangeval moes word "soos hulle gereedgemaak is", is dus gewysig.{{sfn|Bernstein|1991|pp=149–173}} Daar was reeds bespreking in die Oorlogsdepartement oor die bewaring van die bomme wat in produksie is vir Operasie Downfall, en dat die oorblywende stede op die teikenlys gespaar moet word van aanvalle met atoombomme. Hierdie stede, die vermoedelike teikens vir 'n derde bom, was Kokura, Niigata en Yokohama.{{sfn|Giangreco|2009|pp=111–112}} Nog twee Fat Man-bomme is gereedgemaak en geskeduleer om op 11 en 14 Augustus vanaf Kirtland Field na Tinian te vervoer te word, {{sfn|Hoddeson|Henriksen|Meade|Westfall|1993|pp=396–397}} en kolonel Paul Tibbets het opdrag van generaal Curtis LeMay gekry om na Kirtland terug te keer en hulle te gaan haal.<ref name="PaulTibbets StudsTerkel">{{cite web| url=http://www.avweb.com/news/profiles/PaulTibbets_StudsTerkel_EnolaGayInterview_2002_196499-1.html| title=Paul Tibbets Interview| last=Terkel| first=Studs| author-link=Studs Terkel| publisher=Aviation Publishing Group| date=1 November 2007| access-date=2 January 2012| archive-date=13 August 2020| archive-url=https://web.archive.org/web/20200813040655/https://www.avweb.com/news/profiles/PaulTibbets_StudsTerkel_EnolaGayInterview_2002_196499-1.html| url-status=dead}}</ref> By die Los Alamos-laboratorium het tegnici 24 uur lank ononderbroke gewerk om nog 'n plutoniumkern te giet.<ref>{{cite web |url=http://manhattanprojectvoices.org/oral-histories/lawrence-litzs-interview-2012 |title=Lawrence Litz's Interview (2012) |publisher=Voices of the Manhattan Project |access-date=27 February 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190301064230/https://www.manhattanprojectvoices.org/oral-histories/lawrence-litzs-interview-2012 |archive-date=1 March 2019 }}</ref>Alhoewel dit gegiet was, moes dit steeds gepers en bedek word, wat tot 16 Augustus sou duur.<ref>{{cite web |url=http://blog.nuclearsecrecy.com/2013/08/16/the-third-cores-revenge/ |title=The Third Core's Revenge |website=nuclearsecrecy.com |first=Alex |last=Wellerstein |date=16 August 2013 |access-date=27 January 2015 }}</ref> Dit kon dus teen 19 Augustus gereed vir gebruik gewees het. Omdat hy nie vir Marshall of die Minister van Oorlog, Henry L. Stimson, in die hande kon kry nie, het Groves op 13 Augustus op eie gesag beveel dat die kern nie verskeep word nie.{{sfn|Groves|1962|p=352-353}}{{sfn|Bernstein|1991|pp=149–173}} == Verwysings == {{verwysings| }} == Bronne == * {{cite book |last=Rhodes |first=Richard |author-link=Richard Rhodes |title=The Making of the Atomic Bomb |location=New York |publisher=Simon & Schuster |year=1986 |isbn=0-671-44133-7 |oclc=13793436 |title-link=The Making of the Atomic Bomb}} * {{cite journal |first=Barton J. |last=Bernstein | author-link = Barton Bernstein |title=Eclipsed by Hiroshima and Nagasaki: Early Thinking about Tactical Nuclear Weapons |journal=International Security |issn=0162-2889 |volume=15 |issue=4 |pages=149–173 |date=Spring 1991 |jstor=2539014 |doi=10.2307/2539014 |s2cid=153724357 }} * {{cite book |last=Giangreco |first=D.M. |title=Hell to Pay: Operation Downfall and the Invasion of Japan 1945–1947 |publisher=Naval Institute Press |location=Annapolis, Maryland |year=2009 |isbn=978-1-59114-316-1 |oclc=643381863 }} * {{cite book |last1=Hoddeson |first1=Lillian |author-link=Lillian Hoddeson |first2=Paul W. |last2=Henriksen |first3=Roger A. |last3=Meade |first4=Catherine L. |last4=Westfall |author4-link=Catherine Westfall |title=Critical Assembly: A Technical History of Los Alamos During the Oppenheimer Years, 1943–1945 |location=New York |publisher=Cambridge University Press |year=1993 |isbn=978-0-521-44132-2 |oclc=26764320 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/criticalassembly0000unse }} df11l90jhu5h36ziub45klal5bcv6c9 2968726 2968723 2026-09-19T17:13:28Z Oesjaar 7467 /* Verwysings */ En... 2968726 wikitext text/x-wiki Die '''Third Shot''' was 'n Amerikaanse kernwapen wat bedoel was vir gebruik teen [[Japan]] tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]], na die kernaanvalle op [[Hiroshima]] en [[Nagasaki]]. Dit sou op 19 Augustus 1945, tien dae ná die aanval op Nagasaki, gebruik word.<ref name=":0">{{Cite web |title=The Third Shot |url=https://outrider.org/nuclear-weapons/articles/third-shot |access-date=2024-03-18 |website=Outrider}}</ref> Dit was die eerste in 'n reeks bykomende atoombomme wat versamel is om Japan aan te val, maar dit is nooit gebruik nie, aangesien die land se oorgawe op 15 Augustus 'n einde aan die oorlog gebring het.<ref name=":0" /><ref name=LANL/> Die Third Shot was 'n [[plutonium]]-239-gebaseerde ineenploftipe kernwapen volgens die [[Fat Man]]-ontwerp, soortgelyk aan die bom wat op Nagasaki gegooi is.<ref name=LANL>{{Cite web |last=Laboratory |first=Los Alamos National |title=A Tale of Two Bomb Designs |url=https://discover.lanl.gov/publications/the-vault/the-vault-2023/a-tale-of-two-bomb-designs/ |access-date=2024-03-18 |website=Los Alamos National Laboratory |language=en |archive-date=18 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240318080741/https://discover.lanl.gov/publications/the-vault/the-vault-2023/a-tale-of-two-bomb-designs/ |url-status=dead }}</ref> == Chronologie == Luitenant-generaal Leslie Groves het verwag om nog 'n "Fat Man"-atoombom teen 19 Augustus gereed te hê vir gebruik, met nog drie in September en nog drie in Oktober.<ref name="Generals">{{cite web |title=The Atomic Bomb and the End of World War II, A Collection of Primary Sources| work=National Security Archive Electronic Briefing Book No. 162 | publisher=[[George Washington University]]| date=13 August 1945|url=http://www.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB162/72.pdf}}</ref> Op 10 Augustus het hy 'n memorandum aan generaal George C. Marshall gestuur: "die volgende bom ... behoort gereed te wees vir aflewering tydens die eerste geskikte weertooestande na 17 of 18 Augustus." Die memorandum van vandag bevat 'n handgeskrewe opmerking deur Marshall: "Dit mag nie oor Japan losgelaat word sonder uitdruklike magtiging van die President nie."<ref name="Generals" /> Tydens die kabinetsvergadering daardie oggend het die Amerikaanse president [[Harry S. Truman]] hierdie optrede bespreek. Die Amerikaanse minister van verdediging, James Forrestal, het Truman se woorde soos volg weergegee: "daar sal nie verder atoombomme gegooi word nie," terwyl die voormalige vise-president en minister van handel, Henry A. Wallace, in sy dagboek aangeteken het: "Truman het gesê hy het opdrag gegee om atoombombardemente te staak. Hy het gesê die gedagte daaraan om nog 100 000 mense uit te wis, was te afgryslik. Hy het nie gehou van die idee om, soos hy dit gestel het, 'al daardie kinders' dood te maak nie."{{sfn|Rhodes|1986|pp=743}} Die vorige bevel dat die teikenstede met atoombomme aangeval moes word "soos hulle gereedgemaak is", is dus gewysig.{{sfn|Bernstein|1991|pp=149–173}} Daar was reeds bespreking in die Oorlogsdepartement oor die bewaring van die bomme wat in produksie is vir Operasie Downfall, en dat die oorblywende stede op die teikenlys gespaar moet word van aanvalle met atoombomme. Hierdie stede, die vermoedelike teikens vir 'n derde bom, was Kokura, Niigata en Yokohama.{{sfn|Giangreco|2009|pp=111–112}} Nog twee Fat Man-bomme is gereedgemaak en geskeduleer om op 11 en 14 Augustus vanaf Kirtland Field na Tinian te vervoer te word, {{sfn|Hoddeson|Henriksen|Meade|Westfall|1993|pp=396–397}} en kolonel Paul Tibbets het opdrag van generaal Curtis LeMay gekry om na Kirtland terug te keer en hulle te gaan haal.<ref name="PaulTibbets StudsTerkel">{{cite web| url=http://www.avweb.com/news/profiles/PaulTibbets_StudsTerkel_EnolaGayInterview_2002_196499-1.html| title=Paul Tibbets Interview| last=Terkel| first=Studs| author-link=Studs Terkel| publisher=Aviation Publishing Group| date=1 November 2007| access-date=2 January 2012| archive-date=13 August 2020| archive-url=https://web.archive.org/web/20200813040655/https://www.avweb.com/news/profiles/PaulTibbets_StudsTerkel_EnolaGayInterview_2002_196499-1.html| url-status=dead}}</ref> By die Los Alamos-laboratorium het tegnici 24 uur lank ononderbroke gewerk om nog 'n plutoniumkern te giet.<ref>{{cite web |url=http://manhattanprojectvoices.org/oral-histories/lawrence-litzs-interview-2012 |title=Lawrence Litz's Interview (2012) |publisher=Voices of the Manhattan Project |access-date=27 February 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190301064230/https://www.manhattanprojectvoices.org/oral-histories/lawrence-litzs-interview-2012 |archive-date=1 March 2019 }}</ref>Alhoewel dit gegiet was, moes dit steeds gepers en bedek word, wat tot 16 Augustus sou duur.<ref>{{cite web |url=http://blog.nuclearsecrecy.com/2013/08/16/the-third-cores-revenge/ |title=The Third Core's Revenge |website=nuclearsecrecy.com |first=Alex |last=Wellerstein |date=16 August 2013 |access-date=27 January 2015 }}</ref> Dit kon dus teen 19 Augustus gereed vir gebruik gewees het. Omdat hy nie vir Marshall of die Minister van Oorlog, Henry L. Stimson, in die hande kon kry nie, het Groves op 13 Augustus op eie gesag beveel dat die kern nie verskeep word nie.{{sfn|Groves|1962|p=352-353}}{{sfn|Bernstein|1991|pp=149–173}} == Verwysings == {{verwysings|2}} == Bronne == * {{cite book |last=Rhodes |first=Richard |author-link=Richard Rhodes |title=The Making of the Atomic Bomb |location=New York |publisher=Simon & Schuster |year=1986 |isbn=0-671-44133-7 |oclc=13793436 |title-link=The Making of the Atomic Bomb}} * {{cite journal |first=Barton J. |last=Bernstein | author-link = Barton Bernstein |title=Eclipsed by Hiroshima and Nagasaki: Early Thinking about Tactical Nuclear Weapons |journal=International Security |issn=0162-2889 |volume=15 |issue=4 |pages=149–173 |date=Spring 1991 |jstor=2539014 |doi=10.2307/2539014 |s2cid=153724357 }} * {{cite book |last=Giangreco |first=D.M. |title=Hell to Pay: Operation Downfall and the Invasion of Japan 1945–1947 |publisher=Naval Institute Press |location=Annapolis, Maryland |year=2009 |isbn=978-1-59114-316-1 |oclc=643381863 }} * {{cite book |last1=Hoddeson |first1=Lillian |author-link=Lillian Hoddeson |first2=Paul W. |last2=Henriksen |first3=Roger A. |last3=Meade |first4=Catherine L. |last4=Westfall |author4-link=Catherine Westfall |title=Critical Assembly: A Technical History of Los Alamos During the Oppenheimer Years, 1943–1945 |location=New York |publisher=Cambridge University Press |year=1993 |isbn=978-0-521-44132-2 |oclc=26764320 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/criticalassembly0000unse }} each3czgvhgppbjhihf6f37k3m8mbxe 2968736 2968726 2026-09-19T17:15:03Z Oesjaar 7467 Foto. 2968736 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Fat Man (replica of nuclear bomb).jpg|duimnael|'n Replika van die "Fat Man" attombom ontwerp soortgelyk aan die "Third Shot" bom]] Die '''Third Shot''' was 'n Amerikaanse kernwapen wat bedoel was vir gebruik teen [[Japan]] tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]], na die kernaanvalle op [[Hiroshima]] en [[Nagasaki]]. Dit sou op 19 Augustus 1945, tien dae ná die aanval op Nagasaki, gebruik word.<ref name=":0">{{Cite web |title=The Third Shot |url=https://outrider.org/nuclear-weapons/articles/third-shot |access-date=2024-03-18 |website=Outrider}}</ref> Dit was die eerste in 'n reeks bykomende atoombomme wat versamel is om Japan aan te val, maar dit is nooit gebruik nie, aangesien die land se oorgawe op 15 Augustus 'n einde aan die oorlog gebring het.<ref name=":0" /><ref name=LANL/> Die Third Shot was 'n [[plutonium]]-239-gebaseerde ineenploftipe kernwapen volgens die [[Fat Man]]-ontwerp, soortgelyk aan die bom wat op Nagasaki gegooi is.<ref name=LANL>{{Cite web |last=Laboratory |first=Los Alamos National |title=A Tale of Two Bomb Designs |url=https://discover.lanl.gov/publications/the-vault/the-vault-2023/a-tale-of-two-bomb-designs/ |access-date=2024-03-18 |website=Los Alamos National Laboratory |language=en |archive-date=18 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240318080741/https://discover.lanl.gov/publications/the-vault/the-vault-2023/a-tale-of-two-bomb-designs/ |url-status=dead }}</ref> == Chronologie == Luitenant-generaal Leslie Groves het verwag om nog 'n "Fat Man"-atoombom teen 19 Augustus gereed te hê vir gebruik, met nog drie in September en nog drie in Oktober.<ref name="Generals">{{cite web |title=The Atomic Bomb and the End of World War II, A Collection of Primary Sources| work=National Security Archive Electronic Briefing Book No. 162 | publisher=[[George Washington University]]| date=13 August 1945|url=http://www.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB162/72.pdf}}</ref> Op 10 Augustus het hy 'n memorandum aan generaal George C. Marshall gestuur: "die volgende bom ... behoort gereed te wees vir aflewering tydens die eerste geskikte weertooestande na 17 of 18 Augustus." Die memorandum van vandag bevat 'n handgeskrewe opmerking deur Marshall: "Dit mag nie oor Japan losgelaat word sonder uitdruklike magtiging van die President nie."<ref name="Generals" /> Tydens die kabinetsvergadering daardie oggend het die Amerikaanse president [[Harry S. Truman]] hierdie optrede bespreek. Die Amerikaanse minister van verdediging, James Forrestal, het Truman se woorde soos volg weergegee: "daar sal nie verder atoombomme gegooi word nie," terwyl die voormalige vise-president en minister van handel, Henry A. Wallace, in sy dagboek aangeteken het: "Truman het gesê hy het opdrag gegee om atoombombardemente te staak. Hy het gesê die gedagte daaraan om nog 100 000 mense uit te wis, was te afgryslik. Hy het nie gehou van die idee om, soos hy dit gestel het, 'al daardie kinders' dood te maak nie."{{sfn|Rhodes|1986|pp=743}} Die vorige bevel dat die teikenstede met atoombomme aangeval moes word "soos hulle gereedgemaak is", is dus gewysig.{{sfn|Bernstein|1991|pp=149–173}} Daar was reeds bespreking in die Oorlogsdepartement oor die bewaring van die bomme wat in produksie is vir Operasie Downfall, en dat die oorblywende stede op die teikenlys gespaar moet word van aanvalle met atoombomme. Hierdie stede, die vermoedelike teikens vir 'n derde bom, was Kokura, Niigata en Yokohama.{{sfn|Giangreco|2009|pp=111–112}} Nog twee Fat Man-bomme is gereedgemaak en geskeduleer om op 11 en 14 Augustus vanaf Kirtland Field na Tinian te vervoer te word, {{sfn|Hoddeson|Henriksen|Meade|Westfall|1993|pp=396–397}} en kolonel Paul Tibbets het opdrag van generaal Curtis LeMay gekry om na Kirtland terug te keer en hulle te gaan haal.<ref name="PaulTibbets StudsTerkel">{{cite web| url=http://www.avweb.com/news/profiles/PaulTibbets_StudsTerkel_EnolaGayInterview_2002_196499-1.html| title=Paul Tibbets Interview| last=Terkel| first=Studs| author-link=Studs Terkel| publisher=Aviation Publishing Group| date=1 November 2007| access-date=2 January 2012| archive-date=13 August 2020| archive-url=https://web.archive.org/web/20200813040655/https://www.avweb.com/news/profiles/PaulTibbets_StudsTerkel_EnolaGayInterview_2002_196499-1.html| url-status=dead}}</ref> By die Los Alamos-laboratorium het tegnici 24 uur lank ononderbroke gewerk om nog 'n plutoniumkern te giet.<ref>{{cite web |url=http://manhattanprojectvoices.org/oral-histories/lawrence-litzs-interview-2012 |title=Lawrence Litz's Interview (2012) |publisher=Voices of the Manhattan Project |access-date=27 February 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190301064230/https://www.manhattanprojectvoices.org/oral-histories/lawrence-litzs-interview-2012 |archive-date=1 March 2019 }}</ref>Alhoewel dit gegiet was, moes dit steeds gepers en bedek word, wat tot 16 Augustus sou duur.<ref>{{cite web |url=http://blog.nuclearsecrecy.com/2013/08/16/the-third-cores-revenge/ |title=The Third Core's Revenge |website=nuclearsecrecy.com |first=Alex |last=Wellerstein |date=16 August 2013 |access-date=27 January 2015 }}</ref> Dit kon dus teen 19 Augustus gereed vir gebruik gewees het. Omdat hy nie vir Marshall of die Minister van Oorlog, Henry L. Stimson, in die hande kon kry nie, het Groves op 13 Augustus op eie gesag beveel dat die kern nie verskeep word nie.{{sfn|Groves|1962|p=352-353}}{{sfn|Bernstein|1991|pp=149–173}} == Verwysings == {{verwysings|2}} == Bronne == * {{cite book |last=Rhodes |first=Richard |author-link=Richard Rhodes |title=The Making of the Atomic Bomb |location=New York |publisher=Simon & Schuster |year=1986 |isbn=0-671-44133-7 |oclc=13793436 |title-link=The Making of the Atomic Bomb}} * {{cite journal |first=Barton J. |last=Bernstein | author-link = Barton Bernstein |title=Eclipsed by Hiroshima and Nagasaki: Early Thinking about Tactical Nuclear Weapons |journal=International Security |issn=0162-2889 |volume=15 |issue=4 |pages=149–173 |date=Spring 1991 |jstor=2539014 |doi=10.2307/2539014 |s2cid=153724357 }} * {{cite book |last=Giangreco |first=D.M. |title=Hell to Pay: Operation Downfall and the Invasion of Japan 1945–1947 |publisher=Naval Institute Press |location=Annapolis, Maryland |year=2009 |isbn=978-1-59114-316-1 |oclc=643381863 }} * {{cite book |last1=Hoddeson |first1=Lillian |author-link=Lillian Hoddeson |first2=Paul W. |last2=Henriksen |first3=Roger A. |last3=Meade |first4=Catherine L. |last4=Westfall |author4-link=Catherine Westfall |title=Critical Assembly: A Technical History of Los Alamos During the Oppenheimer Years, 1943–1945 |location=New York |publisher=Cambridge University Press |year=1993 |isbn=978-0-521-44132-2 |oclc=26764320 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/criticalassembly0000unse }} rc9uqdwuhjyhg4wu0p1vx5e3pidvne0 2968737 2968736 2026-09-19T17:15:23Z Oesjaar 7467 Verbeter 2968737 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Fat Man (replica of nuclear bomb).jpg|duimnael|'n Replika van die "Fat Man" atoombom ontwerp soortgelyk aan die "Third Shot" bom]] Die '''Third Shot''' was 'n Amerikaanse kernwapen wat bedoel was vir gebruik teen [[Japan]] tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]], na die kernaanvalle op [[Hiroshima]] en [[Nagasaki]]. Dit sou op 19 Augustus 1945, tien dae ná die aanval op Nagasaki, gebruik word.<ref name=":0">{{Cite web |title=The Third Shot |url=https://outrider.org/nuclear-weapons/articles/third-shot |access-date=2024-03-18 |website=Outrider}}</ref> Dit was die eerste in 'n reeks bykomende atoombomme wat versamel is om Japan aan te val, maar dit is nooit gebruik nie, aangesien die land se oorgawe op 15 Augustus 'n einde aan die oorlog gebring het.<ref name=":0" /><ref name=LANL/> Die Third Shot was 'n [[plutonium]]-239-gebaseerde ineenploftipe kernwapen volgens die [[Fat Man]]-ontwerp, soortgelyk aan die bom wat op Nagasaki gegooi is.<ref name=LANL>{{Cite web |last=Laboratory |first=Los Alamos National |title=A Tale of Two Bomb Designs |url=https://discover.lanl.gov/publications/the-vault/the-vault-2023/a-tale-of-two-bomb-designs/ |access-date=2024-03-18 |website=Los Alamos National Laboratory |language=en |archive-date=18 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240318080741/https://discover.lanl.gov/publications/the-vault/the-vault-2023/a-tale-of-two-bomb-designs/ |url-status=dead }}</ref> == Chronologie == Luitenant-generaal Leslie Groves het verwag om nog 'n "Fat Man"-atoombom teen 19 Augustus gereed te hê vir gebruik, met nog drie in September en nog drie in Oktober.<ref name="Generals">{{cite web |title=The Atomic Bomb and the End of World War II, A Collection of Primary Sources| work=National Security Archive Electronic Briefing Book No. 162 | publisher=[[George Washington University]]| date=13 August 1945|url=http://www.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB162/72.pdf}}</ref> Op 10 Augustus het hy 'n memorandum aan generaal George C. Marshall gestuur: "die volgende bom ... behoort gereed te wees vir aflewering tydens die eerste geskikte weertooestande na 17 of 18 Augustus." Die memorandum van vandag bevat 'n handgeskrewe opmerking deur Marshall: "Dit mag nie oor Japan losgelaat word sonder uitdruklike magtiging van die President nie."<ref name="Generals" /> Tydens die kabinetsvergadering daardie oggend het die Amerikaanse president [[Harry S. Truman]] hierdie optrede bespreek. Die Amerikaanse minister van verdediging, James Forrestal, het Truman se woorde soos volg weergegee: "daar sal nie verder atoombomme gegooi word nie," terwyl die voormalige vise-president en minister van handel, Henry A. Wallace, in sy dagboek aangeteken het: "Truman het gesê hy het opdrag gegee om atoombombardemente te staak. Hy het gesê die gedagte daaraan om nog 100 000 mense uit te wis, was te afgryslik. Hy het nie gehou van die idee om, soos hy dit gestel het, 'al daardie kinders' dood te maak nie."{{sfn|Rhodes|1986|pp=743}} Die vorige bevel dat die teikenstede met atoombomme aangeval moes word "soos hulle gereedgemaak is", is dus gewysig.{{sfn|Bernstein|1991|pp=149–173}} Daar was reeds bespreking in die Oorlogsdepartement oor die bewaring van die bomme wat in produksie is vir Operasie Downfall, en dat die oorblywende stede op die teikenlys gespaar moet word van aanvalle met atoombomme. Hierdie stede, die vermoedelike teikens vir 'n derde bom, was Kokura, Niigata en Yokohama.{{sfn|Giangreco|2009|pp=111–112}} Nog twee Fat Man-bomme is gereedgemaak en geskeduleer om op 11 en 14 Augustus vanaf Kirtland Field na Tinian te vervoer te word, {{sfn|Hoddeson|Henriksen|Meade|Westfall|1993|pp=396–397}} en kolonel Paul Tibbets het opdrag van generaal Curtis LeMay gekry om na Kirtland terug te keer en hulle te gaan haal.<ref name="PaulTibbets StudsTerkel">{{cite web| url=http://www.avweb.com/news/profiles/PaulTibbets_StudsTerkel_EnolaGayInterview_2002_196499-1.html| title=Paul Tibbets Interview| last=Terkel| first=Studs| author-link=Studs Terkel| publisher=Aviation Publishing Group| date=1 November 2007| access-date=2 January 2012| archive-date=13 August 2020| archive-url=https://web.archive.org/web/20200813040655/https://www.avweb.com/news/profiles/PaulTibbets_StudsTerkel_EnolaGayInterview_2002_196499-1.html| url-status=dead}}</ref> By die Los Alamos-laboratorium het tegnici 24 uur lank ononderbroke gewerk om nog 'n plutoniumkern te giet.<ref>{{cite web |url=http://manhattanprojectvoices.org/oral-histories/lawrence-litzs-interview-2012 |title=Lawrence Litz's Interview (2012) |publisher=Voices of the Manhattan Project |access-date=27 February 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190301064230/https://www.manhattanprojectvoices.org/oral-histories/lawrence-litzs-interview-2012 |archive-date=1 March 2019 }}</ref>Alhoewel dit gegiet was, moes dit steeds gepers en bedek word, wat tot 16 Augustus sou duur.<ref>{{cite web |url=http://blog.nuclearsecrecy.com/2013/08/16/the-third-cores-revenge/ |title=The Third Core's Revenge |website=nuclearsecrecy.com |first=Alex |last=Wellerstein |date=16 August 2013 |access-date=27 January 2015 }}</ref> Dit kon dus teen 19 Augustus gereed vir gebruik gewees het. Omdat hy nie vir Marshall of die Minister van Oorlog, Henry L. Stimson, in die hande kon kry nie, het Groves op 13 Augustus op eie gesag beveel dat die kern nie verskeep word nie.{{sfn|Groves|1962|p=352-353}}{{sfn|Bernstein|1991|pp=149–173}} == Verwysings == {{verwysings|2}} == Bronne == * {{cite book |last=Rhodes |first=Richard |author-link=Richard Rhodes |title=The Making of the Atomic Bomb |location=New York |publisher=Simon & Schuster |year=1986 |isbn=0-671-44133-7 |oclc=13793436 |title-link=The Making of the Atomic Bomb}} * {{cite journal |first=Barton J. |last=Bernstein | author-link = Barton Bernstein |title=Eclipsed by Hiroshima and Nagasaki: Early Thinking about Tactical Nuclear Weapons |journal=International Security |issn=0162-2889 |volume=15 |issue=4 |pages=149–173 |date=Spring 1991 |jstor=2539014 |doi=10.2307/2539014 |s2cid=153724357 }} * {{cite book |last=Giangreco |first=D.M. |title=Hell to Pay: Operation Downfall and the Invasion of Japan 1945–1947 |publisher=Naval Institute Press |location=Annapolis, Maryland |year=2009 |isbn=978-1-59114-316-1 |oclc=643381863 }} * {{cite book |last1=Hoddeson |first1=Lillian |author-link=Lillian Hoddeson |first2=Paul W. |last2=Henriksen |first3=Roger A. |last3=Meade |first4=Catherine L. |last4=Westfall |author4-link=Catherine Westfall |title=Critical Assembly: A Technical History of Los Alamos During the Oppenheimer Years, 1943–1945 |location=New York |publisher=Cambridge University Press |year=1993 |isbn=978-0-521-44132-2 |oclc=26764320 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/criticalassembly0000unse }} 6zmeymaagd0cjh4unzxvuxddm1auyw7 2968738 2968737 2026-09-19T17:16:53Z Oesjaar 7467 /* Chronologie */ Nog 'n foto. 2968738 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Fat Man (replica of nuclear bomb).jpg|duimnael|'n Replika van die "Fat Man" atoombom ontwerp soortgelyk aan die "Third Shot" bom]] Die '''Third Shot''' was 'n Amerikaanse kernwapen wat bedoel was vir gebruik teen [[Japan]] tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]], na die kernaanvalle op [[Hiroshima]] en [[Nagasaki]]. Dit sou op 19 Augustus 1945, tien dae ná die aanval op Nagasaki, gebruik word.<ref name=":0">{{Cite web |title=The Third Shot |url=https://outrider.org/nuclear-weapons/articles/third-shot |access-date=2024-03-18 |website=Outrider}}</ref> Dit was die eerste in 'n reeks bykomende atoombomme wat versamel is om Japan aan te val, maar dit is nooit gebruik nie, aangesien die land se oorgawe op 15 Augustus 'n einde aan die oorlog gebring het.<ref name=":0" /><ref name=LANL/> Die Third Shot was 'n [[plutonium]]-239-gebaseerde ineenploftipe kernwapen volgens die [[Fat Man]]-ontwerp, soortgelyk aan die bom wat op Nagasaki gegooi is.<ref name=LANL>{{Cite web |last=Laboratory |first=Los Alamos National |title=A Tale of Two Bomb Designs |url=https://discover.lanl.gov/publications/the-vault/the-vault-2023/a-tale-of-two-bomb-designs/ |access-date=2024-03-18 |website=Los Alamos National Laboratory |language=en |archive-date=18 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240318080741/https://discover.lanl.gov/publications/the-vault/the-vault-2023/a-tale-of-two-bomb-designs/ |url-status=dead }}</ref> == Chronologie == [[Lêer:Memorandum from Major General Leslie Groves to Army Chief of Staff George Marshall.jpg|duimnael|upright|Memorandum van Leslie Groves aan George C. Marshall oor die derde bom, met Marshall se handgeskrewe voorbehoud dat die derde bom nie sonder uitdruklike opdrag van die president gebruik mag word nie.]] Luitenant-generaal Leslie Groves het verwag om nog 'n "Fat Man"-atoombom teen 19 Augustus gereed te hê vir gebruik, met nog drie in September en nog drie in Oktober.<ref name="Generals">{{cite web |title=The Atomic Bomb and the End of World War II, A Collection of Primary Sources| work=National Security Archive Electronic Briefing Book No. 162 | publisher=[[George Washington University]]| date=13 August 1945|url=http://www.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB162/72.pdf}}</ref> Op 10 Augustus het hy 'n memorandum aan generaal George C. Marshall gestuur: "die volgende bom ... behoort gereed te wees vir aflewering tydens die eerste geskikte weertooestande na 17 of 18 Augustus." Die memorandum van vandag bevat 'n handgeskrewe opmerking deur Marshall: "Dit mag nie oor Japan losgelaat word sonder uitdruklike magtiging van die President nie."<ref name="Generals" /> Tydens die kabinetsvergadering daardie oggend het die Amerikaanse president [[Harry S. Truman]] hierdie optrede bespreek. Die Amerikaanse minister van verdediging, James Forrestal, het Truman se woorde soos volg weergegee: "daar sal nie verder atoombomme gegooi word nie," terwyl die voormalige vise-president en minister van handel, Henry A. Wallace, in sy dagboek aangeteken het: "Truman het gesê hy het opdrag gegee om atoombombardemente te staak. Hy het gesê die gedagte daaraan om nog 100 000 mense uit te wis, was te afgryslik. Hy het nie gehou van die idee om, soos hy dit gestel het, 'al daardie kinders' dood te maak nie."{{sfn|Rhodes|1986|pp=743}} Die vorige bevel dat die teikenstede met atoombomme aangeval moes word "soos hulle gereedgemaak is", is dus gewysig.{{sfn|Bernstein|1991|pp=149–173}} Daar was reeds bespreking in die Oorlogsdepartement oor die bewaring van die bomme wat in produksie is vir Operasie Downfall, en dat die oorblywende stede op die teikenlys gespaar moet word van aanvalle met atoombomme. Hierdie stede, die vermoedelike teikens vir 'n derde bom, was Kokura, Niigata en Yokohama.{{sfn|Giangreco|2009|pp=111–112}} Nog twee Fat Man-bomme is gereedgemaak en geskeduleer om op 11 en 14 Augustus vanaf Kirtland Field na Tinian te vervoer te word, {{sfn|Hoddeson|Henriksen|Meade|Westfall|1993|pp=396–397}} en kolonel Paul Tibbets het opdrag van generaal Curtis LeMay gekry om na Kirtland terug te keer en hulle te gaan haal.<ref name="PaulTibbets StudsTerkel">{{cite web| url=http://www.avweb.com/news/profiles/PaulTibbets_StudsTerkel_EnolaGayInterview_2002_196499-1.html| title=Paul Tibbets Interview| last=Terkel| first=Studs| author-link=Studs Terkel| publisher=Aviation Publishing Group| date=1 November 2007| access-date=2 January 2012| archive-date=13 August 2020| archive-url=https://web.archive.org/web/20200813040655/https://www.avweb.com/news/profiles/PaulTibbets_StudsTerkel_EnolaGayInterview_2002_196499-1.html| url-status=dead}}</ref> By die Los Alamos-laboratorium het tegnici 24 uur lank ononderbroke gewerk om nog 'n plutoniumkern te giet.<ref>{{cite web |url=http://manhattanprojectvoices.org/oral-histories/lawrence-litzs-interview-2012 |title=Lawrence Litz's Interview (2012) |publisher=Voices of the Manhattan Project |access-date=27 February 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190301064230/https://www.manhattanprojectvoices.org/oral-histories/lawrence-litzs-interview-2012 |archive-date=1 March 2019 }}</ref>Alhoewel dit gegiet was, moes dit steeds gepers en bedek word, wat tot 16 Augustus sou duur.<ref>{{cite web |url=http://blog.nuclearsecrecy.com/2013/08/16/the-third-cores-revenge/ |title=The Third Core's Revenge |website=nuclearsecrecy.com |first=Alex |last=Wellerstein |date=16 August 2013 |access-date=27 January 2015 }}</ref> Dit kon dus teen 19 Augustus gereed vir gebruik gewees het. Omdat hy nie vir Marshall of die Minister van Oorlog, Henry L. Stimson, in die hande kon kry nie, het Groves op 13 Augustus op eie gesag beveel dat die kern nie verskeep word nie.{{sfn|Groves|1962|p=352-353}}{{sfn|Bernstein|1991|pp=149–173}} == Verwysings == {{verwysings|2}} == Bronne == * {{cite book |last=Rhodes |first=Richard |author-link=Richard Rhodes |title=The Making of the Atomic Bomb |location=New York |publisher=Simon & Schuster |year=1986 |isbn=0-671-44133-7 |oclc=13793436 |title-link=The Making of the Atomic Bomb}} * {{cite journal |first=Barton J. |last=Bernstein | author-link = Barton Bernstein |title=Eclipsed by Hiroshima and Nagasaki: Early Thinking about Tactical Nuclear Weapons |journal=International Security |issn=0162-2889 |volume=15 |issue=4 |pages=149–173 |date=Spring 1991 |jstor=2539014 |doi=10.2307/2539014 |s2cid=153724357 }} * {{cite book |last=Giangreco |first=D.M. |title=Hell to Pay: Operation Downfall and the Invasion of Japan 1945–1947 |publisher=Naval Institute Press |location=Annapolis, Maryland |year=2009 |isbn=978-1-59114-316-1 |oclc=643381863 }} * {{cite book |last1=Hoddeson |first1=Lillian |author-link=Lillian Hoddeson |first2=Paul W. |last2=Henriksen |first3=Roger A. |last3=Meade |first4=Catherine L. |last4=Westfall |author4-link=Catherine Westfall |title=Critical Assembly: A Technical History of Los Alamos During the Oppenheimer Years, 1943–1945 |location=New York |publisher=Cambridge University Press |year=1993 |isbn=978-0-521-44132-2 |oclc=26764320 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/criticalassembly0000unse }} ncm38b4nsrv4cm60ls674jj63dg3pdd 2968744 2968738 2026-09-19T17:21:54Z Oesjaar 7467 /* Chronologie */ Verbeter 2968744 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Fat Man (replica of nuclear bomb).jpg|duimnael|'n Replika van die "Fat Man" atoombom ontwerp soortgelyk aan die "Third Shot" bom]] Die '''Third Shot''' was 'n Amerikaanse kernwapen wat bedoel was vir gebruik teen [[Japan]] tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]], na die kernaanvalle op [[Hiroshima]] en [[Nagasaki]]. Dit sou op 19 Augustus 1945, tien dae ná die aanval op Nagasaki, gebruik word.<ref name=":0">{{Cite web |title=The Third Shot |url=https://outrider.org/nuclear-weapons/articles/third-shot |access-date=2024-03-18 |website=Outrider}}</ref> Dit was die eerste in 'n reeks bykomende atoombomme wat versamel is om Japan aan te val, maar dit is nooit gebruik nie, aangesien die land se oorgawe op 15 Augustus 'n einde aan die oorlog gebring het.<ref name=":0" /><ref name=LANL/> Die Third Shot was 'n [[plutonium]]-239-gebaseerde ineenploftipe kernwapen volgens die [[Fat Man]]-ontwerp, soortgelyk aan die bom wat op Nagasaki gegooi is.<ref name=LANL>{{Cite web |last=Laboratory |first=Los Alamos National |title=A Tale of Two Bomb Designs |url=https://discover.lanl.gov/publications/the-vault/the-vault-2023/a-tale-of-two-bomb-designs/ |access-date=2024-03-18 |website=Los Alamos National Laboratory |language=en |archive-date=18 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240318080741/https://discover.lanl.gov/publications/the-vault/the-vault-2023/a-tale-of-two-bomb-designs/ |url-status=dead }}</ref> == Chronologie == [[Lêer:Memorandum from Major General Leslie Groves to Army Chief of Staff George Marshall.jpg|duimnael|upright|Memorandum van Leslie Groves aan George C. Marshall oor die derde bom, met Marshall se handgeskrewe voorbehoud dat die derde bom nie sonder uitdruklike opdrag van die president gebruik mag word nie.]] Luitenant-generaal Leslie Groves het verwag om nog 'n "Fat Man"-atoombom teen 19 Augustus gereed te hê vir gebruik, met nog drie in September en nog drie in Oktober.<ref name="Generals">{{cite web |title=The Atomic Bomb and the End of World War II, A Collection of Primary Sources| work=National Security Archive Electronic Briefing Book No. 162 | publisher=[[George Washington University]]| date=13 August 1945|url=http://www.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB162/72.pdf}}</ref> Op 10 Augustus het hy 'n memorandum aan generaal George C. Marshall gestuur: "die volgende bom ... behoort gereed te wees vir aflewering tydens die eerste geskikte weertooestande na 17 of 18 Augustus." Die memorandum van vandag bevat 'n handgeskrewe opmerking deur Marshall: "Dit mag nie oor Japan losgelaat word sonder uitdruklike magtiging van die President nie."<ref name="Generals" /> Tydens die kabinetsvergadering daardie oggend het die Amerikaanse president [[Harry S. Truman]] hierdie optrede bespreek. Die Amerikaanse minister van verdediging, James Forrestal, het Truman se woorde soos volg weergegee: "daar sal nie verder atoombomme gegooi word nie," terwyl die voormalige vise-president en minister van handel, Henry A. Wallace, in sy dagboek aangeteken het: "Truman het gesê hy het opdrag gegee om atoombombardemente te staak. Hy het gesê die gedagte daaraan om nog 100 000 mense uit te wis, was te afgryslik. Hy het nie gehou van die idee om, soos hy dit gestel het, 'al daardie kinders' dood te maak nie."{{sfn|Rhodes|1986|pp=743}} Die vorige bevel dat die teikenstede met atoombomme aangeval moes word "soos hulle gereedgemaak is", is dus gewysig.{{sfn|Bernstein|1991|pp=149–173}} Daar was reeds bespreking in die Oorlogsdepartement oor die bewaring van die bomme wat in produksie is vir Operasie Downfall, en dat die oorblywende stede op die teikenlys gespaar moet word van aanvalle met atoombomme. Hierdie stede, die vermoedelike teikens vir 'n derde bom, was Kokura, Niigata en Yokohama.{{sfn|Giangreco|2009|pp=111–112}} Nog twee Fat Man-bomme is gereedgemaak en geskeduleer om op 11 en 14 Augustus vanaf Kirtland Field na Tinian te vervoer te word, {{sfn|Hoddeson|Henriksen|Meade|Westfall|1993|pp=396–397}} en kolonel Paul Tibbets het opdrag van generaal Curtis LeMay gekry om na Kirtland terug te keer en hulle te gaan haal.<ref name="PaulTibbets StudsTerkel">{{cite web| url=http://www.avweb.com/news/profiles/PaulTibbets_StudsTerkel_EnolaGayInterview_2002_196499-1.html| title=Paul Tibbets Interview| last=Terkel| first=Studs| author-link=Studs Terkel| publisher=Aviation Publishing Group| date=1 November 2007| access-date=2 January 2012| archive-date=13 August 2020| archive-url=https://web.archive.org/web/20200813040655/https://www.avweb.com/news/profiles/PaulTibbets_StudsTerkel_EnolaGayInterview_2002_196499-1.html| url-status=dead}}</ref> By die Los Alamos-laboratorium het tegnici 24 uur lank ononderbroke gewerk om nog 'n plutoniumkern te giet.<ref>{{cite web |url=http://manhattanprojectvoices.org/oral-histories/lawrence-litzs-interview-2012 |title=Lawrence Litz's Interview (2012) |publisher=Voices of the Manhattan Project |access-date=27 February 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190301064230/https://www.manhattanprojectvoices.org/oral-histories/lawrence-litzs-interview-2012 |archive-date=1 March 2019 }}</ref>Alhoewel dit gegiet was, moes dit steeds gepers en bedek word, wat tot 16 Augustus sou duur.<ref>{{cite web |url=http://blog.nuclearsecrecy.com/2013/08/16/the-third-cores-revenge/ |title=The Third Core's Revenge |website=nuclearsecrecy.com |first=Alex |last=Wellerstein |date=16 August 2013 |access-date=27 January 2015 }}</ref> Dit kon dus teen 19 Augustus gereed vir gebruik gewees het. Omdat hy nie vir Marshall of die Minister van Oorlog, Henry L. Stimson, in die hande kon kry nie, het Groves op 13 Augustus op eie gesag beveel dat die kern nie verskeep word nie.{{sfn|Groves|1962|p=352-353}}{{sfn|Bernstein|1991|pp=149–173}} == Agterna == Nadat daar besluit is om nie die bom te gebruik nie, is die plutoniumkern behou vir navorsingsdoeleindes. Die kern het die bynaam "Rufus" gekry en het bekend geword as die demoonkern ná twee opeenvolgende dodelike kritiese ongelukke.<ref>{{Cite web |last=Bernhardt |first=Darren |date=29 July 2023 |title=Louis Slotin and the demon core: Winnipeg's Oppenheimer connection |url=https://www.cbc.ca/news/canada/manitoba/louis-slotin-oppenheimer-atomic-bomb-winnipeg-1.6915932 |access-date=2024-03-18 |website=CBC News}}</ref><ref>{{Cite web |last=Milner |first=Richard |date=2021-04-10 |title=The Wild True Story Of World War II's Third, Unused A-Bomb |url=https://www.grunge.com/379283/the-wild-true-story-of-world-war-iis-third-unused-a-bomb/ |access-date=2024-03-18 |website=Grunge |language=en-US}}</ref> Die kern is in die somer van 1946 omgesmelt en die materiaal herwin vir gebruik in ander kerne.<ref name="New Yorker">{{cite news |last=Wellerstein |first=Alex |date=21 May 2016 |title=The Demon Core and the Strange Death of Louis Slotin |url=http://www.newyorker.com/tech/elements/demon-core-the-strange-death-of-louis-slotin?intcid=mod-latest |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160524022150/http://www.newyorker.com/tech/elements/demon-core-the-strange-death-of-louis-slotin?intcid=mod-latest |archive-date=24 May 2016 |access-date=22 May 2016 |newspaper=[[The New Yorker]]}}</ref> == Verwysings == {{verwysings|2}} == Bronne == * {{cite book |last=Rhodes |first=Richard |author-link=Richard Rhodes |title=The Making of the Atomic Bomb |location=New York |publisher=Simon & Schuster |year=1986 |isbn=0-671-44133-7 |oclc=13793436 |title-link=The Making of the Atomic Bomb}} * {{cite journal |first=Barton J. |last=Bernstein | author-link = Barton Bernstein |title=Eclipsed by Hiroshima and Nagasaki: Early Thinking about Tactical Nuclear Weapons |journal=International Security |issn=0162-2889 |volume=15 |issue=4 |pages=149–173 |date=Spring 1991 |jstor=2539014 |doi=10.2307/2539014 |s2cid=153724357 }} * {{cite book |last=Giangreco |first=D.M. |title=Hell to Pay: Operation Downfall and the Invasion of Japan 1945–1947 |publisher=Naval Institute Press |location=Annapolis, Maryland |year=2009 |isbn=978-1-59114-316-1 |oclc=643381863 }} * {{cite book |last1=Hoddeson |first1=Lillian |author-link=Lillian Hoddeson |first2=Paul W. |last2=Henriksen |first3=Roger A. |last3=Meade |first4=Catherine L. |last4=Westfall |author4-link=Catherine Westfall |title=Critical Assembly: A Technical History of Los Alamos During the Oppenheimer Years, 1943–1945 |location=New York |publisher=Cambridge University Press |year=1993 |isbn=978-0-521-44132-2 |oclc=26764320 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/criticalassembly0000unse }} 9ve56h049p3d1vc5u9x3x87wavleuby 2968746 2968744 2026-09-19T17:25:34Z Oesjaar 7467 /* Bronne */ Verbeter 2968746 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Fat Man (replica of nuclear bomb).jpg|duimnael|'n Replika van die "Fat Man" atoombom ontwerp soortgelyk aan die "Third Shot" bom]] Die '''Third Shot''' was 'n Amerikaanse kernwapen wat bedoel was vir gebruik teen [[Japan]] tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]], na die kernaanvalle op [[Hiroshima]] en [[Nagasaki]]. Dit sou op 19 Augustus 1945, tien dae ná die aanval op Nagasaki, gebruik word.<ref name=":0">{{Cite web |title=The Third Shot |url=https://outrider.org/nuclear-weapons/articles/third-shot |access-date=2024-03-18 |website=Outrider}}</ref> Dit was die eerste in 'n reeks bykomende atoombomme wat versamel is om Japan aan te val, maar dit is nooit gebruik nie, aangesien die land se oorgawe op 15 Augustus 'n einde aan die oorlog gebring het.<ref name=":0" /><ref name=LANL/> Die Third Shot was 'n [[plutonium]]-239-gebaseerde ineenploftipe kernwapen volgens die [[Fat Man]]-ontwerp, soortgelyk aan die bom wat op Nagasaki gegooi is.<ref name=LANL>{{Cite web |last=Laboratory |first=Los Alamos National |title=A Tale of Two Bomb Designs |url=https://discover.lanl.gov/publications/the-vault/the-vault-2023/a-tale-of-two-bomb-designs/ |access-date=2024-03-18 |website=Los Alamos National Laboratory |language=en |archive-date=18 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240318080741/https://discover.lanl.gov/publications/the-vault/the-vault-2023/a-tale-of-two-bomb-designs/ |url-status=dead }}</ref> == Chronologie == [[Lêer:Memorandum from Major General Leslie Groves to Army Chief of Staff George Marshall.jpg|duimnael|upright|Memorandum van Leslie Groves aan George C. Marshall oor die derde bom, met Marshall se handgeskrewe voorbehoud dat die derde bom nie sonder uitdruklike opdrag van die president gebruik mag word nie.]] Luitenant-generaal Leslie Groves het verwag om nog 'n "Fat Man"-atoombom teen 19 Augustus gereed te hê vir gebruik, met nog drie in September en nog drie in Oktober.<ref name="Generals">{{cite web |title=The Atomic Bomb and the End of World War II, A Collection of Primary Sources| work=National Security Archive Electronic Briefing Book No. 162 | publisher=[[George Washington University]]| date=13 August 1945|url=http://www.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB162/72.pdf}}</ref> Op 10 Augustus het hy 'n memorandum aan generaal George C. Marshall gestuur: "die volgende bom ... behoort gereed te wees vir aflewering tydens die eerste geskikte weertooestande na 17 of 18 Augustus." Die memorandum van vandag bevat 'n handgeskrewe opmerking deur Marshall: "Dit mag nie oor Japan losgelaat word sonder uitdruklike magtiging van die President nie."<ref name="Generals" /> Tydens die kabinetsvergadering daardie oggend het die Amerikaanse president [[Harry S. Truman]] hierdie optrede bespreek. Die Amerikaanse minister van verdediging, James Forrestal, het Truman se woorde soos volg weergegee: "daar sal nie verder atoombomme gegooi word nie," terwyl die voormalige vise-president en minister van handel, Henry A. Wallace, in sy dagboek aangeteken het: "Truman het gesê hy het opdrag gegee om atoombombardemente te staak. Hy het gesê die gedagte daaraan om nog 100 000 mense uit te wis, was te afgryslik. Hy het nie gehou van die idee om, soos hy dit gestel het, 'al daardie kinders' dood te maak nie."{{sfn|Rhodes|1986|pp=743}} Die vorige bevel dat die teikenstede met atoombomme aangeval moes word "soos hulle gereedgemaak is", is dus gewysig.{{sfn|Bernstein|1991|pp=149–173}} Daar was reeds bespreking in die Oorlogsdepartement oor die bewaring van die bomme wat in produksie is vir Operasie Downfall, en dat die oorblywende stede op die teikenlys gespaar moet word van aanvalle met atoombomme. Hierdie stede, die vermoedelike teikens vir 'n derde bom, was Kokura, Niigata en Yokohama.{{sfn|Giangreco|2009|pp=111–112}} Nog twee Fat Man-bomme is gereedgemaak en geskeduleer om op 11 en 14 Augustus vanaf Kirtland Field na Tinian te vervoer te word, {{sfn|Hoddeson|Henriksen|Meade|Westfall|1993|pp=396–397}} en kolonel Paul Tibbets het opdrag van generaal Curtis LeMay gekry om na Kirtland terug te keer en hulle te gaan haal.<ref name="PaulTibbets StudsTerkel">{{cite web| url=http://www.avweb.com/news/profiles/PaulTibbets_StudsTerkel_EnolaGayInterview_2002_196499-1.html| title=Paul Tibbets Interview| last=Terkel| first=Studs| author-link=Studs Terkel| publisher=Aviation Publishing Group| date=1 November 2007| access-date=2 January 2012| archive-date=13 August 2020| archive-url=https://web.archive.org/web/20200813040655/https://www.avweb.com/news/profiles/PaulTibbets_StudsTerkel_EnolaGayInterview_2002_196499-1.html| url-status=dead}}</ref> By die Los Alamos-laboratorium het tegnici 24 uur lank ononderbroke gewerk om nog 'n plutoniumkern te giet.<ref>{{cite web |url=http://manhattanprojectvoices.org/oral-histories/lawrence-litzs-interview-2012 |title=Lawrence Litz's Interview (2012) |publisher=Voices of the Manhattan Project |access-date=27 February 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190301064230/https://www.manhattanprojectvoices.org/oral-histories/lawrence-litzs-interview-2012 |archive-date=1 March 2019 }}</ref>Alhoewel dit gegiet was, moes dit steeds gepers en bedek word, wat tot 16 Augustus sou duur.<ref>{{cite web |url=http://blog.nuclearsecrecy.com/2013/08/16/the-third-cores-revenge/ |title=The Third Core's Revenge |website=nuclearsecrecy.com |first=Alex |last=Wellerstein |date=16 August 2013 |access-date=27 January 2015 }}</ref> Dit kon dus teen 19 Augustus gereed vir gebruik gewees het. Omdat hy nie vir Marshall of die Minister van Oorlog, Henry L. Stimson, in die hande kon kry nie, het Groves op 13 Augustus op eie gesag beveel dat die kern nie verskeep word nie.{{sfn|Groves|1962|p=352-353}}{{sfn|Bernstein|1991|pp=149–173}} == Agterna == Nadat daar besluit is om nie die bom te gebruik nie, is die plutoniumkern behou vir navorsingsdoeleindes. Die kern het die bynaam "Rufus" gekry en het bekend geword as die demoonkern ná twee opeenvolgende dodelike kritiese ongelukke.<ref>{{Cite web |last=Bernhardt |first=Darren |date=29 July 2023 |title=Louis Slotin and the demon core: Winnipeg's Oppenheimer connection |url=https://www.cbc.ca/news/canada/manitoba/louis-slotin-oppenheimer-atomic-bomb-winnipeg-1.6915932 |access-date=2024-03-18 |website=CBC News}}</ref><ref>{{Cite web |last=Milner |first=Richard |date=2021-04-10 |title=The Wild True Story Of World War II's Third, Unused A-Bomb |url=https://www.grunge.com/379283/the-wild-true-story-of-world-war-iis-third-unused-a-bomb/ |access-date=2024-03-18 |website=Grunge |language=en-US}}</ref> Die kern is in die somer van 1946 omgesmelt en die materiaal herwin vir gebruik in ander kerne.<ref name="New Yorker">{{cite news |last=Wellerstein |first=Alex |date=21 May 2016 |title=The Demon Core and the Strange Death of Louis Slotin |url=http://www.newyorker.com/tech/elements/demon-core-the-strange-death-of-louis-slotin?intcid=mod-latest |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160524022150/http://www.newyorker.com/tech/elements/demon-core-the-strange-death-of-louis-slotin?intcid=mod-latest |archive-date=24 May 2016 |access-date=22 May 2016 |newspaper=[[The New Yorker]]}}</ref> == Verwysings == {{verwysings|2}} == Bronne == * {{cite book |last=Rhodes |first=Richard |author-link=Richard Rhodes |title=The Making of the Atomic Bomb |location=New York |publisher=Simon & Schuster |year=1986 |isbn=0-671-44133-7 |oclc=13793436 |title-link=The Making of the Atomic Bomb}} * {{cite journal |first=Barton J. |last=Bernstein | author-link = Barton Bernstein |title=Eclipsed by Hiroshima and Nagasaki: Early Thinking about Tactical Nuclear Weapons |journal=International Security |issn=0162-2889 |volume=15 |issue=4 |pages=149–173 |date=Spring 1991 |jstor=2539014 |doi=10.2307/2539014 |s2cid=153724357 }} * {{cite book |last=Giangreco |first=D.M. |title=Hell to Pay: Operation Downfall and the Invasion of Japan 1945–1947 |publisher=Naval Institute Press |location=Annapolis, Maryland |year=2009 |isbn=978-1-59114-316-1 |oclc=643381863 }} * {{cite book |last1=Hoddeson |first1=Lillian |author-link=Lillian Hoddeson |first2=Paul W. |last2=Henriksen |first3=Roger A. |last3=Meade |first4=Catherine L. |last4=Westfall |author4-link=Catherine Westfall |title=Critical Assembly: A Technical History of Los Alamos During the Oppenheimer Years, 1943–1945 |location=New York |publisher=Cambridge University Press |year=1993 |isbn=978-0-521-44132-2 |oclc=26764320 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/criticalassembly0000unse }} [[Kategorie:Bomme]] [[Kategorie:Geskiedenis van Japan]] [[Kategorie:Tweede Wêreldoorlog]] jblnvj31lu28kucozdphueprfma2e4p 2968749 2968746 2026-09-19T17:28:20Z Oesjaar 7467 /* Chronologie */ Skakel 2968749 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Fat Man (replica of nuclear bomb).jpg|duimnael|'n Replika van die "Fat Man" atoombom ontwerp soortgelyk aan die "Third Shot" bom]] Die '''Third Shot''' was 'n Amerikaanse kernwapen wat bedoel was vir gebruik teen [[Japan]] tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]], na die kernaanvalle op [[Hiroshima]] en [[Nagasaki]]. Dit sou op 19 Augustus 1945, tien dae ná die aanval op Nagasaki, gebruik word.<ref name=":0">{{Cite web |title=The Third Shot |url=https://outrider.org/nuclear-weapons/articles/third-shot |access-date=2024-03-18 |website=Outrider}}</ref> Dit was die eerste in 'n reeks bykomende atoombomme wat versamel is om Japan aan te val, maar dit is nooit gebruik nie, aangesien die land se oorgawe op 15 Augustus 'n einde aan die oorlog gebring het.<ref name=":0" /><ref name=LANL/> Die Third Shot was 'n [[plutonium]]-239-gebaseerde ineenploftipe kernwapen volgens die [[Fat Man]]-ontwerp, soortgelyk aan die bom wat op Nagasaki gegooi is.<ref name=LANL>{{Cite web |last=Laboratory |first=Los Alamos National |title=A Tale of Two Bomb Designs |url=https://discover.lanl.gov/publications/the-vault/the-vault-2023/a-tale-of-two-bomb-designs/ |access-date=2024-03-18 |website=Los Alamos National Laboratory |language=en |archive-date=18 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240318080741/https://discover.lanl.gov/publications/the-vault/the-vault-2023/a-tale-of-two-bomb-designs/ |url-status=dead }}</ref> == Chronologie == [[Lêer:Memorandum from Major General Leslie Groves to Army Chief of Staff George Marshall.jpg|duimnael|upright|Memorandum van Leslie Groves aan George C. Marshall oor die derde bom, met Marshall se handgeskrewe voorbehoud dat die derde bom nie sonder uitdruklike opdrag van die president gebruik mag word nie.]] Luitenant-generaal [[Leslie Groves]] het verwag om nog 'n "Fat Man"-atoombom teen 19 Augustus gereed te hê vir gebruik, met nog drie in September en nog drie in Oktober.<ref name="Generals">{{cite web |title=The Atomic Bomb and the End of World War II, A Collection of Primary Sources| work=National Security Archive Electronic Briefing Book No. 162 | publisher=[[George Washington University]]| date=13 August 1945|url=http://www.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB162/72.pdf}}</ref> Op 10 Augustus het hy 'n memorandum aan generaal George C. Marshall gestuur: "die volgende bom ... behoort gereed te wees vir aflewering tydens die eerste geskikte weertooestande na 17 of 18 Augustus." Die memorandum van vandag bevat 'n handgeskrewe opmerking deur Marshall: "Dit mag nie oor Japan losgelaat word sonder uitdruklike magtiging van die President nie."<ref name="Generals" /> Tydens die kabinetsvergadering daardie oggend het die Amerikaanse president [[Harry S. Truman]] hierdie optrede bespreek. Die Amerikaanse minister van verdediging, James Forrestal, het Truman se woorde soos volg weergegee: "daar sal nie verder atoombomme gegooi word nie," terwyl die voormalige vise-president en minister van handel, Henry A. Wallace, in sy dagboek aangeteken het: "Truman het gesê hy het opdrag gegee om atoombombardemente te staak. Hy het gesê die gedagte daaraan om nog 100 000 mense uit te wis, was te afgryslik. Hy het nie gehou van die idee om, soos hy dit gestel het, 'al daardie kinders' dood te maak nie."{{sfn|Rhodes|1986|pp=743}} Die vorige bevel dat die teikenstede met atoombomme aangeval moes word "soos hulle gereedgemaak is", is dus gewysig.{{sfn|Bernstein|1991|pp=149–173}} Daar was reeds bespreking in die Oorlogsdepartement oor die bewaring van die bomme wat in produksie is vir Operasie Downfall, en dat die oorblywende stede op die teikenlys gespaar moet word van aanvalle met atoombomme. Hierdie stede, die vermoedelike teikens vir 'n derde bom, was Kokura, Niigata en Yokohama.{{sfn|Giangreco|2009|pp=111–112}} Nog twee Fat Man-bomme is gereedgemaak en geskeduleer om op 11 en 14 Augustus vanaf Kirtland Field na Tinian te vervoer te word, {{sfn|Hoddeson|Henriksen|Meade|Westfall|1993|pp=396–397}} en kolonel Paul Tibbets het opdrag van generaal Curtis LeMay gekry om na Kirtland terug te keer en hulle te gaan haal.<ref name="PaulTibbets StudsTerkel">{{cite web| url=http://www.avweb.com/news/profiles/PaulTibbets_StudsTerkel_EnolaGayInterview_2002_196499-1.html| title=Paul Tibbets Interview| last=Terkel| first=Studs| author-link=Studs Terkel| publisher=Aviation Publishing Group| date=1 November 2007| access-date=2 January 2012| archive-date=13 August 2020| archive-url=https://web.archive.org/web/20200813040655/https://www.avweb.com/news/profiles/PaulTibbets_StudsTerkel_EnolaGayInterview_2002_196499-1.html| url-status=dead}}</ref> By die Los Alamos-laboratorium het tegnici 24 uur lank ononderbroke gewerk om nog 'n plutoniumkern te giet.<ref>{{cite web |url=http://manhattanprojectvoices.org/oral-histories/lawrence-litzs-interview-2012 |title=Lawrence Litz's Interview (2012) |publisher=Voices of the Manhattan Project |access-date=27 February 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190301064230/https://www.manhattanprojectvoices.org/oral-histories/lawrence-litzs-interview-2012 |archive-date=1 March 2019 }}</ref>Alhoewel dit gegiet was, moes dit steeds gepers en bedek word, wat tot 16 Augustus sou duur.<ref>{{cite web |url=http://blog.nuclearsecrecy.com/2013/08/16/the-third-cores-revenge/ |title=The Third Core's Revenge |website=nuclearsecrecy.com |first=Alex |last=Wellerstein |date=16 August 2013 |access-date=27 January 2015 }}</ref> Dit kon dus teen 19 Augustus gereed vir gebruik gewees het. Omdat hy nie vir Marshall of die Minister van Oorlog, Henry L. Stimson, in die hande kon kry nie, het Groves op 13 Augustus op eie gesag beveel dat die kern nie verskeep word nie.{{sfn|Groves|1962|p=352-353}}{{sfn|Bernstein|1991|pp=149–173}} == Agterna == Nadat daar besluit is om nie die bom te gebruik nie, is die plutoniumkern behou vir navorsingsdoeleindes. Die kern het die bynaam "Rufus" gekry en het bekend geword as die demoonkern ná twee opeenvolgende dodelike kritiese ongelukke.<ref>{{Cite web |last=Bernhardt |first=Darren |date=29 July 2023 |title=Louis Slotin and the demon core: Winnipeg's Oppenheimer connection |url=https://www.cbc.ca/news/canada/manitoba/louis-slotin-oppenheimer-atomic-bomb-winnipeg-1.6915932 |access-date=2024-03-18 |website=CBC News}}</ref><ref>{{Cite web |last=Milner |first=Richard |date=2021-04-10 |title=The Wild True Story Of World War II's Third, Unused A-Bomb |url=https://www.grunge.com/379283/the-wild-true-story-of-world-war-iis-third-unused-a-bomb/ |access-date=2024-03-18 |website=Grunge |language=en-US}}</ref> Die kern is in die somer van 1946 omgesmelt en die materiaal herwin vir gebruik in ander kerne.<ref name="New Yorker">{{cite news |last=Wellerstein |first=Alex |date=21 May 2016 |title=The Demon Core and the Strange Death of Louis Slotin |url=http://www.newyorker.com/tech/elements/demon-core-the-strange-death-of-louis-slotin?intcid=mod-latest |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160524022150/http://www.newyorker.com/tech/elements/demon-core-the-strange-death-of-louis-slotin?intcid=mod-latest |archive-date=24 May 2016 |access-date=22 May 2016 |newspaper=[[The New Yorker]]}}</ref> == Verwysings == {{verwysings|2}} == Bronne == * {{cite book |last=Rhodes |first=Richard |author-link=Richard Rhodes |title=The Making of the Atomic Bomb |location=New York |publisher=Simon & Schuster |year=1986 |isbn=0-671-44133-7 |oclc=13793436 |title-link=The Making of the Atomic Bomb}} * {{cite journal |first=Barton J. |last=Bernstein | author-link = Barton Bernstein |title=Eclipsed by Hiroshima and Nagasaki: Early Thinking about Tactical Nuclear Weapons |journal=International Security |issn=0162-2889 |volume=15 |issue=4 |pages=149–173 |date=Spring 1991 |jstor=2539014 |doi=10.2307/2539014 |s2cid=153724357 }} * {{cite book |last=Giangreco |first=D.M. |title=Hell to Pay: Operation Downfall and the Invasion of Japan 1945–1947 |publisher=Naval Institute Press |location=Annapolis, Maryland |year=2009 |isbn=978-1-59114-316-1 |oclc=643381863 }} * {{cite book |last1=Hoddeson |first1=Lillian |author-link=Lillian Hoddeson |first2=Paul W. |last2=Henriksen |first3=Roger A. |last3=Meade |first4=Catherine L. |last4=Westfall |author4-link=Catherine Westfall |title=Critical Assembly: A Technical History of Los Alamos During the Oppenheimer Years, 1943–1945 |location=New York |publisher=Cambridge University Press |year=1993 |isbn=978-0-521-44132-2 |oclc=26764320 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/criticalassembly0000unse }} [[Kategorie:Bomme]] [[Kategorie:Geskiedenis van Japan]] [[Kategorie:Tweede Wêreldoorlog]] km0pn1wb5vgbz2eqreabajy1jstp6ic 2968750 2968749 2026-09-19T17:29:39Z Oesjaar 7467 /* Chronologie */ Skakel 2968750 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Fat Man (replica of nuclear bomb).jpg|duimnael|'n Replika van die "Fat Man" atoombom ontwerp soortgelyk aan die "Third Shot" bom]] Die '''Third Shot''' was 'n Amerikaanse kernwapen wat bedoel was vir gebruik teen [[Japan]] tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]], na die kernaanvalle op [[Hiroshima]] en [[Nagasaki]]. Dit sou op 19 Augustus 1945, tien dae ná die aanval op Nagasaki, gebruik word.<ref name=":0">{{Cite web |title=The Third Shot |url=https://outrider.org/nuclear-weapons/articles/third-shot |access-date=2024-03-18 |website=Outrider}}</ref> Dit was die eerste in 'n reeks bykomende atoombomme wat versamel is om Japan aan te val, maar dit is nooit gebruik nie, aangesien die land se oorgawe op 15 Augustus 'n einde aan die oorlog gebring het.<ref name=":0" /><ref name=LANL/> Die Third Shot was 'n [[plutonium]]-239-gebaseerde ineenploftipe kernwapen volgens die [[Fat Man]]-ontwerp, soortgelyk aan die bom wat op Nagasaki gegooi is.<ref name=LANL>{{Cite web |last=Laboratory |first=Los Alamos National |title=A Tale of Two Bomb Designs |url=https://discover.lanl.gov/publications/the-vault/the-vault-2023/a-tale-of-two-bomb-designs/ |access-date=2024-03-18 |website=Los Alamos National Laboratory |language=en |archive-date=18 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240318080741/https://discover.lanl.gov/publications/the-vault/the-vault-2023/a-tale-of-two-bomb-designs/ |url-status=dead }}</ref> == Chronologie == [[Lêer:Memorandum from Major General Leslie Groves to Army Chief of Staff George Marshall.jpg|duimnael|upright|Memorandum van Leslie Groves aan George C. Marshall oor die derde bom, met Marshall se handgeskrewe voorbehoud dat die derde bom nie sonder uitdruklike opdrag van die president gebruik mag word nie.]] Luitenant-generaal [[Leslie Groves]] het verwag om nog 'n "Fat Man"-atoombom teen 19 Augustus gereed te hê vir gebruik, met nog drie in September en nog drie in Oktober.<ref name="Generals">{{cite web |title=The Atomic Bomb and the End of World War II, A Collection of Primary Sources| work=National Security Archive Electronic Briefing Book No. 162 | publisher=[[George Washington University]]| date=13 August 1945|url=http://www.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB162/72.pdf}}</ref> Op 10 Augustus het hy 'n memorandum aan generaal [[George C. Marshall]] gestuur: "die volgende bom ... behoort gereed te wees vir aflewering tydens die eerste geskikte weertooestande na 17 of 18 Augustus." Die memorandum van vandag bevat 'n handgeskrewe opmerking deur Marshall: "Dit mag nie oor Japan losgelaat word sonder uitdruklike magtiging van die President nie."<ref name="Generals" /> Tydens die kabinetsvergadering daardie oggend het die Amerikaanse president [[Harry S. Truman]] hierdie optrede bespreek. Die Amerikaanse minister van verdediging, James Forrestal, het Truman se woorde soos volg weergegee: "daar sal nie verder atoombomme gegooi word nie," terwyl die voormalige vise-president en minister van handel, Henry A. Wallace, in sy dagboek aangeteken het: "Truman het gesê hy het opdrag gegee om atoombombardemente te staak. Hy het gesê die gedagte daaraan om nog 100 000 mense uit te wis, was te afgryslik. Hy het nie gehou van die idee om, soos hy dit gestel het, 'al daardie kinders' dood te maak nie."{{sfn|Rhodes|1986|pp=743}} Die vorige bevel dat die teikenstede met atoombomme aangeval moes word "soos hulle gereedgemaak is", is dus gewysig.{{sfn|Bernstein|1991|pp=149–173}} Daar was reeds bespreking in die Oorlogsdepartement oor die bewaring van die bomme wat in produksie is vir Operasie Downfall, en dat die oorblywende stede op die teikenlys gespaar moet word van aanvalle met atoombomme. Hierdie stede, die vermoedelike teikens vir 'n derde bom, was Kokura, Niigata en Yokohama.{{sfn|Giangreco|2009|pp=111–112}} Nog twee Fat Man-bomme is gereedgemaak en geskeduleer om op 11 en 14 Augustus vanaf Kirtland Field na Tinian te vervoer te word, {{sfn|Hoddeson|Henriksen|Meade|Westfall|1993|pp=396–397}} en kolonel Paul Tibbets het opdrag van generaal Curtis LeMay gekry om na Kirtland terug te keer en hulle te gaan haal.<ref name="PaulTibbets StudsTerkel">{{cite web| url=http://www.avweb.com/news/profiles/PaulTibbets_StudsTerkel_EnolaGayInterview_2002_196499-1.html| title=Paul Tibbets Interview| last=Terkel| first=Studs| author-link=Studs Terkel| publisher=Aviation Publishing Group| date=1 November 2007| access-date=2 January 2012| archive-date=13 August 2020| archive-url=https://web.archive.org/web/20200813040655/https://www.avweb.com/news/profiles/PaulTibbets_StudsTerkel_EnolaGayInterview_2002_196499-1.html| url-status=dead}}</ref> By die Los Alamos-laboratorium het tegnici 24 uur lank ononderbroke gewerk om nog 'n plutoniumkern te giet.<ref>{{cite web |url=http://manhattanprojectvoices.org/oral-histories/lawrence-litzs-interview-2012 |title=Lawrence Litz's Interview (2012) |publisher=Voices of the Manhattan Project |access-date=27 February 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190301064230/https://www.manhattanprojectvoices.org/oral-histories/lawrence-litzs-interview-2012 |archive-date=1 March 2019 }}</ref>Alhoewel dit gegiet was, moes dit steeds gepers en bedek word, wat tot 16 Augustus sou duur.<ref>{{cite web |url=http://blog.nuclearsecrecy.com/2013/08/16/the-third-cores-revenge/ |title=The Third Core's Revenge |website=nuclearsecrecy.com |first=Alex |last=Wellerstein |date=16 August 2013 |access-date=27 January 2015 }}</ref> Dit kon dus teen 19 Augustus gereed vir gebruik gewees het. Omdat hy nie vir Marshall of die Minister van Oorlog, Henry L. Stimson, in die hande kon kry nie, het Groves op 13 Augustus op eie gesag beveel dat die kern nie verskeep word nie.{{sfn|Groves|1962|p=352-353}}{{sfn|Bernstein|1991|pp=149–173}} == Agterna == Nadat daar besluit is om nie die bom te gebruik nie, is die plutoniumkern behou vir navorsingsdoeleindes. Die kern het die bynaam "Rufus" gekry en het bekend geword as die demoonkern ná twee opeenvolgende dodelike kritiese ongelukke.<ref>{{Cite web |last=Bernhardt |first=Darren |date=29 July 2023 |title=Louis Slotin and the demon core: Winnipeg's Oppenheimer connection |url=https://www.cbc.ca/news/canada/manitoba/louis-slotin-oppenheimer-atomic-bomb-winnipeg-1.6915932 |access-date=2024-03-18 |website=CBC News}}</ref><ref>{{Cite web |last=Milner |first=Richard |date=2021-04-10 |title=The Wild True Story Of World War II's Third, Unused A-Bomb |url=https://www.grunge.com/379283/the-wild-true-story-of-world-war-iis-third-unused-a-bomb/ |access-date=2024-03-18 |website=Grunge |language=en-US}}</ref> Die kern is in die somer van 1946 omgesmelt en die materiaal herwin vir gebruik in ander kerne.<ref name="New Yorker">{{cite news |last=Wellerstein |first=Alex |date=21 May 2016 |title=The Demon Core and the Strange Death of Louis Slotin |url=http://www.newyorker.com/tech/elements/demon-core-the-strange-death-of-louis-slotin?intcid=mod-latest |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160524022150/http://www.newyorker.com/tech/elements/demon-core-the-strange-death-of-louis-slotin?intcid=mod-latest |archive-date=24 May 2016 |access-date=22 May 2016 |newspaper=[[The New Yorker]]}}</ref> == Verwysings == {{verwysings|2}} == Bronne == * {{cite book |last=Rhodes |first=Richard |author-link=Richard Rhodes |title=The Making of the Atomic Bomb |location=New York |publisher=Simon & Schuster |year=1986 |isbn=0-671-44133-7 |oclc=13793436 |title-link=The Making of the Atomic Bomb}} * {{cite journal |first=Barton J. |last=Bernstein | author-link = Barton Bernstein |title=Eclipsed by Hiroshima and Nagasaki: Early Thinking about Tactical Nuclear Weapons |journal=International Security |issn=0162-2889 |volume=15 |issue=4 |pages=149–173 |date=Spring 1991 |jstor=2539014 |doi=10.2307/2539014 |s2cid=153724357 }} * {{cite book |last=Giangreco |first=D.M. |title=Hell to Pay: Operation Downfall and the Invasion of Japan 1945–1947 |publisher=Naval Institute Press |location=Annapolis, Maryland |year=2009 |isbn=978-1-59114-316-1 |oclc=643381863 }} * {{cite book |last1=Hoddeson |first1=Lillian |author-link=Lillian Hoddeson |first2=Paul W. |last2=Henriksen |first3=Roger A. |last3=Meade |first4=Catherine L. |last4=Westfall |author4-link=Catherine Westfall |title=Critical Assembly: A Technical History of Los Alamos During the Oppenheimer Years, 1943–1945 |location=New York |publisher=Cambridge University Press |year=1993 |isbn=978-0-521-44132-2 |oclc=26764320 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/criticalassembly0000unse }} [[Kategorie:Bomme]] [[Kategorie:Geskiedenis van Japan]] [[Kategorie:Tweede Wêreldoorlog]] quufv16dqhilha564ai81kjun1ktdqe 2968753 2968750 2026-09-19T17:41:31Z Oesjaar 7467 /* Chronologie */ Skakel 2968753 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Fat Man (replica of nuclear bomb).jpg|duimnael|'n Replika van die "Fat Man" atoombom ontwerp soortgelyk aan die "Third Shot" bom]] Die '''Third Shot''' was 'n Amerikaanse kernwapen wat bedoel was vir gebruik teen [[Japan]] tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]], na die kernaanvalle op [[Hiroshima]] en [[Nagasaki]]. Dit sou op 19 Augustus 1945, tien dae ná die aanval op Nagasaki, gebruik word.<ref name=":0">{{Cite web |title=The Third Shot |url=https://outrider.org/nuclear-weapons/articles/third-shot |access-date=2024-03-18 |website=Outrider}}</ref> Dit was die eerste in 'n reeks bykomende atoombomme wat versamel is om Japan aan te val, maar dit is nooit gebruik nie, aangesien die land se oorgawe op 15 Augustus 'n einde aan die oorlog gebring het.<ref name=":0" /><ref name=LANL/> Die Third Shot was 'n [[plutonium]]-239-gebaseerde ineenploftipe kernwapen volgens die [[Fat Man]]-ontwerp, soortgelyk aan die bom wat op Nagasaki gegooi is.<ref name=LANL>{{Cite web |last=Laboratory |first=Los Alamos National |title=A Tale of Two Bomb Designs |url=https://discover.lanl.gov/publications/the-vault/the-vault-2023/a-tale-of-two-bomb-designs/ |access-date=2024-03-18 |website=Los Alamos National Laboratory |language=en |archive-date=18 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240318080741/https://discover.lanl.gov/publications/the-vault/the-vault-2023/a-tale-of-two-bomb-designs/ |url-status=dead }}</ref> == Chronologie == [[Lêer:Memorandum from Major General Leslie Groves to Army Chief of Staff George Marshall.jpg|duimnael|upright|Memorandum van Leslie Groves aan George C. Marshall oor die derde bom, met Marshall se handgeskrewe voorbehoud dat die derde bom nie sonder uitdruklike opdrag van die president gebruik mag word nie.]] Luitenant-generaal [[Leslie Groves]] het verwag om nog 'n "Fat Man"-atoombom teen 19 Augustus gereed te hê vir gebruik, met nog drie in September en nog drie in Oktober.<ref name="Generals">{{cite web |title=The Atomic Bomb and the End of World War II, A Collection of Primary Sources| work=National Security Archive Electronic Briefing Book No. 162 | publisher=[[George Washington University]]| date=13 August 1945|url=http://www.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB162/72.pdf}}</ref> Op 10 Augustus het hy 'n memorandum aan generaal [[George C. Marshall]] gestuur: "die volgende bom ... behoort gereed te wees vir aflewering tydens die eerste geskikte weertooestande na 17 of 18 Augustus." Die memorandum van vandag bevat 'n handgeskrewe opmerking deur Marshall: "Dit mag nie oor Japan losgelaat word sonder uitdruklike magtiging van die President nie."<ref name="Generals" /> Tydens die kabinetsvergadering daardie oggend het die Amerikaanse president [[Harry S. Truman]] hierdie optrede bespreek. Die Amerikaanse minister van verdediging, James Forrestal, het Truman se woorde soos volg weergegee: "daar sal nie verder atoombomme gegooi word nie," terwyl die voormalige vise-president en minister van handel, Henry A. Wallace, in sy dagboek aangeteken het: "Truman het gesê hy het opdrag gegee om atoombombardemente te staak. Hy het gesê die gedagte daaraan om nog 100 000 mense uit te wis, was te afgryslik. Hy het nie gehou van die idee om, soos hy dit gestel het, 'al daardie kinders' dood te maak nie."{{sfn|Rhodes|1986|pp=743}} Die vorige bevel dat die teikenstede met atoombomme aangeval moes word "soos hulle gereedgemaak is", is dus gewysig.{{sfn|Bernstein|1991|pp=149–173}} Daar was reeds bespreking in die Oorlogsdepartement oor die bewaring van die bomme wat in produksie is vir Operasie Downfall, en dat die oorblywende stede op die teikenlys gespaar moet word van aanvalle met atoombomme. Hierdie stede, die vermoedelike teikens vir 'n derde bom, was Kokura, Niigata en [[Jokohama]].{{sfn|Giangreco|2009|pp=111–112}} Nog twee Fat Man-bomme is gereedgemaak en geskeduleer om op 11 en 14 Augustus vanaf Kirtland Field na Tinian te vervoer te word, {{sfn|Hoddeson|Henriksen|Meade|Westfall|1993|pp=396–397}} en kolonel Paul Tibbets het opdrag van generaal Curtis LeMay gekry om na Kirtland terug te keer en hulle te gaan haal.<ref name="PaulTibbets StudsTerkel">{{cite web| url=http://www.avweb.com/news/profiles/PaulTibbets_StudsTerkel_EnolaGayInterview_2002_196499-1.html| title=Paul Tibbets Interview| last=Terkel| first=Studs| author-link=Studs Terkel| publisher=Aviation Publishing Group| date=1 November 2007| access-date=2 January 2012| archive-date=13 August 2020| archive-url=https://web.archive.org/web/20200813040655/https://www.avweb.com/news/profiles/PaulTibbets_StudsTerkel_EnolaGayInterview_2002_196499-1.html| url-status=dead}}</ref> By die Los Alamos-laboratorium het tegnici 24 uur lank ononderbroke gewerk om nog 'n plutoniumkern te giet.<ref>{{cite web |url=http://manhattanprojectvoices.org/oral-histories/lawrence-litzs-interview-2012 |title=Lawrence Litz's Interview (2012) |publisher=Voices of the Manhattan Project |access-date=27 February 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190301064230/https://www.manhattanprojectvoices.org/oral-histories/lawrence-litzs-interview-2012 |archive-date=1 March 2019 }}</ref>Alhoewel dit gegiet was, moes dit steeds gepers en bedek word, wat tot 16 Augustus sou duur.<ref>{{cite web |url=http://blog.nuclearsecrecy.com/2013/08/16/the-third-cores-revenge/ |title=The Third Core's Revenge |website=nuclearsecrecy.com |first=Alex |last=Wellerstein |date=16 August 2013 |access-date=27 January 2015 }}</ref> Dit kon dus teen 19 Augustus gereed vir gebruik gewees het. Omdat hy nie vir Marshall of die Minister van Oorlog, Henry L. Stimson, in die hande kon kry nie, het Groves op 13 Augustus op eie gesag beveel dat die kern nie verskeep word nie.{{sfn|Groves|1962|p=352-353}}{{sfn|Bernstein|1991|pp=149–173}} == Agterna == Nadat daar besluit is om nie die bom te gebruik nie, is die plutoniumkern behou vir navorsingsdoeleindes. Die kern het die bynaam "Rufus" gekry en het bekend geword as die demoonkern ná twee opeenvolgende dodelike kritiese ongelukke.<ref>{{Cite web |last=Bernhardt |first=Darren |date=29 July 2023 |title=Louis Slotin and the demon core: Winnipeg's Oppenheimer connection |url=https://www.cbc.ca/news/canada/manitoba/louis-slotin-oppenheimer-atomic-bomb-winnipeg-1.6915932 |access-date=2024-03-18 |website=CBC News}}</ref><ref>{{Cite web |last=Milner |first=Richard |date=2021-04-10 |title=The Wild True Story Of World War II's Third, Unused A-Bomb |url=https://www.grunge.com/379283/the-wild-true-story-of-world-war-iis-third-unused-a-bomb/ |access-date=2024-03-18 |website=Grunge |language=en-US}}</ref> Die kern is in die somer van 1946 omgesmelt en die materiaal herwin vir gebruik in ander kerne.<ref name="New Yorker">{{cite news |last=Wellerstein |first=Alex |date=21 May 2016 |title=The Demon Core and the Strange Death of Louis Slotin |url=http://www.newyorker.com/tech/elements/demon-core-the-strange-death-of-louis-slotin?intcid=mod-latest |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160524022150/http://www.newyorker.com/tech/elements/demon-core-the-strange-death-of-louis-slotin?intcid=mod-latest |archive-date=24 May 2016 |access-date=22 May 2016 |newspaper=[[The New Yorker]]}}</ref> == Verwysings == {{verwysings|2}} == Bronne == * {{cite book |last=Rhodes |first=Richard |author-link=Richard Rhodes |title=The Making of the Atomic Bomb |location=New York |publisher=Simon & Schuster |year=1986 |isbn=0-671-44133-7 |oclc=13793436 |title-link=The Making of the Atomic Bomb}} * {{cite journal |first=Barton J. |last=Bernstein | author-link = Barton Bernstein |title=Eclipsed by Hiroshima and Nagasaki: Early Thinking about Tactical Nuclear Weapons |journal=International Security |issn=0162-2889 |volume=15 |issue=4 |pages=149–173 |date=Spring 1991 |jstor=2539014 |doi=10.2307/2539014 |s2cid=153724357 }} * {{cite book |last=Giangreco |first=D.M. |title=Hell to Pay: Operation Downfall and the Invasion of Japan 1945–1947 |publisher=Naval Institute Press |location=Annapolis, Maryland |year=2009 |isbn=978-1-59114-316-1 |oclc=643381863 }} * {{cite book |last1=Hoddeson |first1=Lillian |author-link=Lillian Hoddeson |first2=Paul W. |last2=Henriksen |first3=Roger A. |last3=Meade |first4=Catherine L. |last4=Westfall |author4-link=Catherine Westfall |title=Critical Assembly: A Technical History of Los Alamos During the Oppenheimer Years, 1943–1945 |location=New York |publisher=Cambridge University Press |year=1993 |isbn=978-0-521-44132-2 |oclc=26764320 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/criticalassembly0000unse }} [[Kategorie:Bomme]] [[Kategorie:Geskiedenis van Japan]] [[Kategorie:Tweede Wêreldoorlog]] kod8nwc36xhbgpgmkqqpgwkeudnn1k7 2968754 2968753 2026-09-19T17:42:34Z Oesjaar 7467 /* Chronologie */ Skakel 2968754 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Fat Man (replica of nuclear bomb).jpg|duimnael|'n Replika van die "Fat Man" atoombom ontwerp soortgelyk aan die "Third Shot" bom]] Die '''Third Shot''' was 'n Amerikaanse kernwapen wat bedoel was vir gebruik teen [[Japan]] tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]], na die kernaanvalle op [[Hiroshima]] en [[Nagasaki]]. Dit sou op 19 Augustus 1945, tien dae ná die aanval op Nagasaki, gebruik word.<ref name=":0">{{Cite web |title=The Third Shot |url=https://outrider.org/nuclear-weapons/articles/third-shot |access-date=2024-03-18 |website=Outrider}}</ref> Dit was die eerste in 'n reeks bykomende atoombomme wat versamel is om Japan aan te val, maar dit is nooit gebruik nie, aangesien die land se oorgawe op 15 Augustus 'n einde aan die oorlog gebring het.<ref name=":0" /><ref name=LANL/> Die Third Shot was 'n [[plutonium]]-239-gebaseerde ineenploftipe kernwapen volgens die [[Fat Man]]-ontwerp, soortgelyk aan die bom wat op Nagasaki gegooi is.<ref name=LANL>{{Cite web |last=Laboratory |first=Los Alamos National |title=A Tale of Two Bomb Designs |url=https://discover.lanl.gov/publications/the-vault/the-vault-2023/a-tale-of-two-bomb-designs/ |access-date=2024-03-18 |website=Los Alamos National Laboratory |language=en |archive-date=18 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240318080741/https://discover.lanl.gov/publications/the-vault/the-vault-2023/a-tale-of-two-bomb-designs/ |url-status=dead }}</ref> == Chronologie == [[Lêer:Memorandum from Major General Leslie Groves to Army Chief of Staff George Marshall.jpg|duimnael|upright|Memorandum van Leslie Groves aan George C. Marshall oor die derde bom, met Marshall se handgeskrewe voorbehoud dat die derde bom nie sonder uitdruklike opdrag van die president gebruik mag word nie.]] Luitenant-generaal [[Leslie Groves]] het verwag om nog 'n "Fat Man"-atoombom teen 19 Augustus gereed te hê vir gebruik, met nog drie in September en nog drie in Oktober.<ref name="Generals">{{cite web |title=The Atomic Bomb and the End of World War II, A Collection of Primary Sources| work=National Security Archive Electronic Briefing Book No. 162 | publisher=[[George Washington University]]| date=13 August 1945|url=http://www.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB162/72.pdf}}</ref> Op 10 Augustus het hy 'n memorandum aan generaal [[George C. Marshall]] gestuur: "die volgende bom ... behoort gereed te wees vir aflewering tydens die eerste geskikte weertooestande na 17 of 18 Augustus." Die memorandum van vandag bevat 'n handgeskrewe opmerking deur Marshall: "Dit mag nie oor Japan losgelaat word sonder uitdruklike magtiging van die President nie."<ref name="Generals" /> Tydens die kabinetsvergadering daardie oggend het die Amerikaanse president [[Harry S. Truman]] hierdie optrede bespreek. Die Amerikaanse minister van verdediging, James Forrestal, het Truman se woorde soos volg weergegee: "daar sal nie verder atoombomme gegooi word nie," terwyl die voormalige vise-president en minister van handel, Henry A. Wallace, in sy dagboek aangeteken het: "Truman het gesê hy het opdrag gegee om atoombombardemente te staak. Hy het gesê die gedagte daaraan om nog 100 000 mense uit te wis, was te afgryslik. Hy het nie gehou van die idee om, soos hy dit gestel het, 'al daardie kinders' dood te maak nie."{{sfn|Rhodes|1986|pp=743}} Die vorige bevel dat die teikenstede met atoombomme aangeval moes word "soos hulle gereedgemaak is", is dus gewysig.{{sfn|Bernstein|1991|pp=149–173}} Daar was reeds bespreking in die Oorlogsdepartement oor die bewaring van die bomme wat in produksie is vir Operasie Downfall, en dat die oorblywende stede op die teikenlys gespaar moet word van aanvalle met atoombomme. Hierdie stede, die vermoedelike teikens vir 'n derde bom, was Kokura, Niigata en [[Jokohama]].{{sfn|Giangreco|2009|pp=111–112}} Nog twee Fat Man-bomme is gereedgemaak en geskeduleer om op 11 en 14 Augustus vanaf Kirtland Field na Tinian te vervoer te word, {{sfn|Hoddeson|Henriksen|Meade|Westfall|1993|pp=396–397}} en kolonel Paul Tibbets het opdrag van generaal Curtis LeMay gekry om na Kirtland terug te keer en hulle te gaan haal.<ref name="PaulTibbets StudsTerkel">{{cite web| url=http://www.avweb.com/news/profiles/PaulTibbets_StudsTerkel_EnolaGayInterview_2002_196499-1.html| title=Paul Tibbets Interview| last=Terkel| first=Studs| author-link=Studs Terkel| publisher=Aviation Publishing Group| date=1 November 2007| access-date=2 January 2012| archive-date=13 August 2020| archive-url=https://web.archive.org/web/20200813040655/https://www.avweb.com/news/profiles/PaulTibbets_StudsTerkel_EnolaGayInterview_2002_196499-1.html| url-status=dead}}</ref> By die Los Alamos-laboratorium het tegnici 24 uur lank ononderbroke gewerk om nog 'n plutoniumkern te giet.<ref>{{cite web |url=http://manhattanprojectvoices.org/oral-histories/lawrence-litzs-interview-2012 |title=Lawrence Litz's Interview (2012) |publisher=Voices of the Manhattan Project |access-date=27 February 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190301064230/https://www.manhattanprojectvoices.org/oral-histories/lawrence-litzs-interview-2012 |archive-date=1 March 2019 }}</ref>Alhoewel dit gegiet was, moes dit steeds gepers en bedek word, wat tot 16 Augustus sou duur.<ref>{{cite web |url=http://blog.nuclearsecrecy.com/2013/08/16/the-third-cores-revenge/ |title=The Third Core's Revenge |website=nuclearsecrecy.com |first=Alex |last=Wellerstein |date=16 August 2013 |access-date=27 January 2015 }}</ref> Dit kon dus teen 19 Augustus gereed vir gebruik gewees het. Omdat hy nie vir Marshall of die Minister van Oorlog, [[Henry L. Stimson]], in die hande kon kry nie, het Groves op 13 Augustus op eie gesag beveel dat die kern nie verskeep word nie.{{sfn|Groves|1962|p=352-353}}{{sfn|Bernstein|1991|pp=149–173}} == Agterna == Nadat daar besluit is om nie die bom te gebruik nie, is die plutoniumkern behou vir navorsingsdoeleindes. Die kern het die bynaam "Rufus" gekry en het bekend geword as die demoonkern ná twee opeenvolgende dodelike kritiese ongelukke.<ref>{{Cite web |last=Bernhardt |first=Darren |date=29 July 2023 |title=Louis Slotin and the demon core: Winnipeg's Oppenheimer connection |url=https://www.cbc.ca/news/canada/manitoba/louis-slotin-oppenheimer-atomic-bomb-winnipeg-1.6915932 |access-date=2024-03-18 |website=CBC News}}</ref><ref>{{Cite web |last=Milner |first=Richard |date=2021-04-10 |title=The Wild True Story Of World War II's Third, Unused A-Bomb |url=https://www.grunge.com/379283/the-wild-true-story-of-world-war-iis-third-unused-a-bomb/ |access-date=2024-03-18 |website=Grunge |language=en-US}}</ref> Die kern is in die somer van 1946 omgesmelt en die materiaal herwin vir gebruik in ander kerne.<ref name="New Yorker">{{cite news |last=Wellerstein |first=Alex |date=21 May 2016 |title=The Demon Core and the Strange Death of Louis Slotin |url=http://www.newyorker.com/tech/elements/demon-core-the-strange-death-of-louis-slotin?intcid=mod-latest |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160524022150/http://www.newyorker.com/tech/elements/demon-core-the-strange-death-of-louis-slotin?intcid=mod-latest |archive-date=24 May 2016 |access-date=22 May 2016 |newspaper=[[The New Yorker]]}}</ref> == Verwysings == {{verwysings|2}} == Bronne == * {{cite book |last=Rhodes |first=Richard |author-link=Richard Rhodes |title=The Making of the Atomic Bomb |location=New York |publisher=Simon & Schuster |year=1986 |isbn=0-671-44133-7 |oclc=13793436 |title-link=The Making of the Atomic Bomb}} * {{cite journal |first=Barton J. |last=Bernstein | author-link = Barton Bernstein |title=Eclipsed by Hiroshima and Nagasaki: Early Thinking about Tactical Nuclear Weapons |journal=International Security |issn=0162-2889 |volume=15 |issue=4 |pages=149–173 |date=Spring 1991 |jstor=2539014 |doi=10.2307/2539014 |s2cid=153724357 }} * {{cite book |last=Giangreco |first=D.M. |title=Hell to Pay: Operation Downfall and the Invasion of Japan 1945–1947 |publisher=Naval Institute Press |location=Annapolis, Maryland |year=2009 |isbn=978-1-59114-316-1 |oclc=643381863 }} * {{cite book |last1=Hoddeson |first1=Lillian |author-link=Lillian Hoddeson |first2=Paul W. |last2=Henriksen |first3=Roger A. |last3=Meade |first4=Catherine L. |last4=Westfall |author4-link=Catherine Westfall |title=Critical Assembly: A Technical History of Los Alamos During the Oppenheimer Years, 1943–1945 |location=New York |publisher=Cambridge University Press |year=1993 |isbn=978-0-521-44132-2 |oclc=26764320 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/criticalassembly0000unse }} [[Kategorie:Bomme]] [[Kategorie:Geskiedenis van Japan]] [[Kategorie:Tweede Wêreldoorlog]] 1gb82ugfh5tijpczjrnr75awk8r90wh 2968755 2968754 2026-09-19T17:43:05Z Oesjaar 7467 /* Chronologie */ Taalgebruik. 2968755 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Fat Man (replica of nuclear bomb).jpg|duimnael|'n Replika van die "Fat Man" atoombom ontwerp soortgelyk aan die "Third Shot" bom]] Die '''Third Shot''' was 'n Amerikaanse kernwapen wat bedoel was vir gebruik teen [[Japan]] tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]], na die kernaanvalle op [[Hiroshima]] en [[Nagasaki]]. Dit sou op 19 Augustus 1945, tien dae ná die aanval op Nagasaki, gebruik word.<ref name=":0">{{Cite web |title=The Third Shot |url=https://outrider.org/nuclear-weapons/articles/third-shot |access-date=2024-03-18 |website=Outrider}}</ref> Dit was die eerste in 'n reeks bykomende atoombomme wat versamel is om Japan aan te val, maar dit is nooit gebruik nie, aangesien die land se oorgawe op 15 Augustus 'n einde aan die oorlog gebring het.<ref name=":0" /><ref name=LANL/> Die Third Shot was 'n [[plutonium]]-239-gebaseerde ineenploftipe kernwapen volgens die [[Fat Man]]-ontwerp, soortgelyk aan die bom wat op Nagasaki gegooi is.<ref name=LANL>{{Cite web |last=Laboratory |first=Los Alamos National |title=A Tale of Two Bomb Designs |url=https://discover.lanl.gov/publications/the-vault/the-vault-2023/a-tale-of-two-bomb-designs/ |access-date=2024-03-18 |website=Los Alamos National Laboratory |language=en |archive-date=18 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240318080741/https://discover.lanl.gov/publications/the-vault/the-vault-2023/a-tale-of-two-bomb-designs/ |url-status=dead }}</ref> == Chronologie == [[Lêer:Memorandum from Major General Leslie Groves to Army Chief of Staff George Marshall.jpg|duimnael|upright|Memorandum van Leslie Groves aan George C. Marshall oor die derde bom, met Marshall se handgeskrewe voorbehoud dat die derde bom nie sonder uitdruklike opdrag van die president gebruik mag word nie.]] Luitenant-generaal [[Leslie Groves]] het verwag om nog 'n "Fat Man"-atoombom teen 19 Augustus gereed te hê vir gebruik, met nog drie in September en nog drie in Oktober.<ref name="Generals">{{cite web |title=The Atomic Bomb and the End of World War II, A Collection of Primary Sources| work=National Security Archive Electronic Briefing Book No. 162 | publisher=[[George Washington University]]| date=13 August 1945|url=http://www.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB162/72.pdf}}</ref> Op 10 Augustus het hy 'n memorandum aan generaal [[George C. Marshall]] gestuur: "die volgende bom ... behoort gereed te wees vir aflewering tydens die eerste geskikte weertooestande na 17 of 18 Augustus." Die memorandum van vandag bevat 'n handgeskrewe opmerking deur Marshall: "Dit mag nie oor Japan losgelaat word sonder uitdruklike magtiging van die President nie."<ref name="Generals" /> Tydens die kabinetsvergadering daardie oggend het die Amerikaanse president [[Harry S. Truman]] hierdie optrede bespreek. Die Amerikaanse minister van verdediging, James Forrestal, het Truman se woorde soos volg weergegee: "daar sal nie verder atoombomme gegooi word nie," terwyl die voormalige vise-president en minister van handel, Henry A. Wallace, in sy dagboek aangeteken het: "Truman het gesê hy het opdrag gegee om atoombombardemente te staak. Hy het gesê die gedagte daaraan om nog 100 000 mense uit te wis, was te afgryslik. Hy het nie gehou van die idee om, soos hy dit gestel het, 'al daardie kinders' dood te maak nie."{{sfn|Rhodes|1986|pp=743}} Die vorige bevel dat die teikenstede met atoombomme aangeval moes word "soos hulle gereedgemaak is", is dus gewysig.{{sfn|Bernstein|1991|pp=149–173}} Daar was reeds bespreking in die Oorlogsdepartement oor die bewaring van die bomme wat in produksie is vir Operasie Downfall, en dat die oorblywende stede op die teikenlys gespaar moet word van aanvalle met atoombomme. Hierdie stede, die vermoedelike teikens vir 'n derde bom, was Kokura, Niigata en [[Jokohama]].{{sfn|Giangreco|2009|pp=111–112}} Nog twee Fat Man-bomme is gereedgemaak en geskeduleer om op 11 en 14 Augustus vanaf Kirtland Field na Tinian vervoer te word, {{sfn|Hoddeson|Henriksen|Meade|Westfall|1993|pp=396–397}} en kolonel Paul Tibbets het opdrag van generaal Curtis LeMay gekry om na Kirtland terug te keer en hulle te gaan haal.<ref name="PaulTibbets StudsTerkel">{{cite web| url=http://www.avweb.com/news/profiles/PaulTibbets_StudsTerkel_EnolaGayInterview_2002_196499-1.html| title=Paul Tibbets Interview| last=Terkel| first=Studs| author-link=Studs Terkel| publisher=Aviation Publishing Group| date=1 November 2007| access-date=2 January 2012| archive-date=13 August 2020| archive-url=https://web.archive.org/web/20200813040655/https://www.avweb.com/news/profiles/PaulTibbets_StudsTerkel_EnolaGayInterview_2002_196499-1.html| url-status=dead}}</ref> By die Los Alamos-laboratorium het tegnici 24 uur lank ononderbroke gewerk om nog 'n plutoniumkern te giet.<ref>{{cite web |url=http://manhattanprojectvoices.org/oral-histories/lawrence-litzs-interview-2012 |title=Lawrence Litz's Interview (2012) |publisher=Voices of the Manhattan Project |access-date=27 February 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190301064230/https://www.manhattanprojectvoices.org/oral-histories/lawrence-litzs-interview-2012 |archive-date=1 March 2019 }}</ref>Alhoewel dit gegiet was, moes dit steeds gepers en bedek word, wat tot 16 Augustus sou duur.<ref>{{cite web |url=http://blog.nuclearsecrecy.com/2013/08/16/the-third-cores-revenge/ |title=The Third Core's Revenge |website=nuclearsecrecy.com |first=Alex |last=Wellerstein |date=16 August 2013 |access-date=27 January 2015 }}</ref> Dit kon dus teen 19 Augustus gereed vir gebruik gewees het. Omdat hy nie vir Marshall of die Minister van Oorlog, [[Henry L. Stimson]], in die hande kon kry nie, het Groves op 13 Augustus op eie gesag beveel dat die kern nie verskeep word nie.{{sfn|Groves|1962|p=352-353}}{{sfn|Bernstein|1991|pp=149–173}} == Agterna == Nadat daar besluit is om nie die bom te gebruik nie, is die plutoniumkern behou vir navorsingsdoeleindes. Die kern het die bynaam "Rufus" gekry en het bekend geword as die demoonkern ná twee opeenvolgende dodelike kritiese ongelukke.<ref>{{Cite web |last=Bernhardt |first=Darren |date=29 July 2023 |title=Louis Slotin and the demon core: Winnipeg's Oppenheimer connection |url=https://www.cbc.ca/news/canada/manitoba/louis-slotin-oppenheimer-atomic-bomb-winnipeg-1.6915932 |access-date=2024-03-18 |website=CBC News}}</ref><ref>{{Cite web |last=Milner |first=Richard |date=2021-04-10 |title=The Wild True Story Of World War II's Third, Unused A-Bomb |url=https://www.grunge.com/379283/the-wild-true-story-of-world-war-iis-third-unused-a-bomb/ |access-date=2024-03-18 |website=Grunge |language=en-US}}</ref> Die kern is in die somer van 1946 omgesmelt en die materiaal herwin vir gebruik in ander kerne.<ref name="New Yorker">{{cite news |last=Wellerstein |first=Alex |date=21 May 2016 |title=The Demon Core and the Strange Death of Louis Slotin |url=http://www.newyorker.com/tech/elements/demon-core-the-strange-death-of-louis-slotin?intcid=mod-latest |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160524022150/http://www.newyorker.com/tech/elements/demon-core-the-strange-death-of-louis-slotin?intcid=mod-latest |archive-date=24 May 2016 |access-date=22 May 2016 |newspaper=[[The New Yorker]]}}</ref> == Verwysings == {{verwysings|2}} == Bronne == * {{cite book |last=Rhodes |first=Richard |author-link=Richard Rhodes |title=The Making of the Atomic Bomb |location=New York |publisher=Simon & Schuster |year=1986 |isbn=0-671-44133-7 |oclc=13793436 |title-link=The Making of the Atomic Bomb}} * {{cite journal |first=Barton J. |last=Bernstein | author-link = Barton Bernstein |title=Eclipsed by Hiroshima and Nagasaki: Early Thinking about Tactical Nuclear Weapons |journal=International Security |issn=0162-2889 |volume=15 |issue=4 |pages=149–173 |date=Spring 1991 |jstor=2539014 |doi=10.2307/2539014 |s2cid=153724357 }} * {{cite book |last=Giangreco |first=D.M. |title=Hell to Pay: Operation Downfall and the Invasion of Japan 1945–1947 |publisher=Naval Institute Press |location=Annapolis, Maryland |year=2009 |isbn=978-1-59114-316-1 |oclc=643381863 }} * {{cite book |last1=Hoddeson |first1=Lillian |author-link=Lillian Hoddeson |first2=Paul W. |last2=Henriksen |first3=Roger A. |last3=Meade |first4=Catherine L. |last4=Westfall |author4-link=Catherine Westfall |title=Critical Assembly: A Technical History of Los Alamos During the Oppenheimer Years, 1943–1945 |location=New York |publisher=Cambridge University Press |year=1993 |isbn=978-0-521-44132-2 |oclc=26764320 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/criticalassembly0000unse }} [[Kategorie:Bomme]] [[Kategorie:Geskiedenis van Japan]] [[Kategorie:Tweede Wêreldoorlog]] n1ugrk9cptcl3pwmu9r1glhcb5g0x10 2968756 2968755 2026-09-19T17:45:24Z Oesjaar 7467 Beter woorde? 2968756 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Fat Man (replica of nuclear bomb).jpg|duimnael|'n Replika van die "Fat Man" atoombom ontwerp soortgelyk aan die "Third Shot" bom]] Die '''Third Shot''' was 'n Amerikaanse kernwapen wat bedoel was vir gebruik teen [[Japan]] tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]], na die kernaanvalle op [[Hiroshima]] en [[Nagasaki]]. Dit sou op 19 Augustus 1945, tien dae ná die aanval op Nagasaki, gebruik word.<ref name=":0">{{Cite web |title=The Third Shot |url=https://outrider.org/nuclear-weapons/articles/third-shot |access-date=2024-03-18 |website=Outrider}}</ref> Dit was die eerste in 'n reeks bykomende atoombomme wat versamel is om Japan aan te val, maar dit is nooit gebruik nie, aangesien die land se oorgawe op 15 Augustus 'n einde aan die oorlog gebring het.<ref name=":0" /><ref name=LANL/> Die Third Shot was 'n [[plutonium]]-239-gebaseerde ineenploftipe kernwapen volgens die [[Fat Man]]-ontwerp, soortgelyk aan die bom wat op Nagasaki laat val is.<ref name=LANL>{{Cite web |last=Laboratory |first=Los Alamos National |title=A Tale of Two Bomb Designs |url=https://discover.lanl.gov/publications/the-vault/the-vault-2023/a-tale-of-two-bomb-designs/ |access-date=2024-03-18 |website=Los Alamos National Laboratory |language=en |archive-date=18 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240318080741/https://discover.lanl.gov/publications/the-vault/the-vault-2023/a-tale-of-two-bomb-designs/ |url-status=dead }}</ref> == Chronologie == [[Lêer:Memorandum from Major General Leslie Groves to Army Chief of Staff George Marshall.jpg|duimnael|upright|Memorandum van Leslie Groves aan George C. Marshall oor die derde bom, met Marshall se handgeskrewe voorbehoud dat die derde bom nie sonder uitdruklike opdrag van die president gebruik mag word nie.]] Luitenant-generaal [[Leslie Groves]] het verwag om nog 'n "Fat Man"-atoombom teen 19 Augustus gereed te hê vir gebruik, met nog drie in September en nog drie in Oktober.<ref name="Generals">{{cite web |title=The Atomic Bomb and the End of World War II, A Collection of Primary Sources| work=National Security Archive Electronic Briefing Book No. 162 | publisher=[[George Washington University]]| date=13 August 1945|url=http://www.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB162/72.pdf}}</ref> Op 10 Augustus het hy 'n memorandum aan generaal [[George C. Marshall]] gestuur: "die volgende bom ... behoort gereed te wees vir aflewering tydens die eerste geskikte weertooestande na 17 of 18 Augustus." Die memorandum van vandag bevat 'n handgeskrewe opmerking deur Marshall: "Dit mag nie oor Japan losgelaat word sonder uitdruklike magtiging van die President nie."<ref name="Generals" /> Tydens die kabinetsvergadering daardie oggend het die Amerikaanse president [[Harry S. Truman]] hierdie optrede bespreek. Die Amerikaanse minister van verdediging, James Forrestal, het Truman se woorde soos volg weergegee: "daar sal nie verder atoombomme gegooi word nie," terwyl die voormalige vise-president en minister van handel, Henry A. Wallace, in sy dagboek aangeteken het: "Truman het gesê hy het opdrag gegee om atoombombardemente te staak. Hy het gesê die gedagte daaraan om nog 100 000 mense uit te wis, was te afgryslik. Hy het nie gehou van die idee om, soos hy dit gestel het, 'al daardie kinders' dood te maak nie."{{sfn|Rhodes|1986|pp=743}} Die vorige bevel dat die teikenstede met atoombomme aangeval moes word "soos hulle gereedgemaak is", is dus gewysig.{{sfn|Bernstein|1991|pp=149–173}} Daar was reeds bespreking in die Oorlogsdepartement oor die bewaring van die bomme wat in produksie is vir Operasie Downfall, en dat die oorblywende stede op die teikenlys gespaar moet word van aanvalle met atoombomme. Hierdie stede, die vermoedelike teikens vir 'n derde bom, was Kokura, Niigata en [[Jokohama]].{{sfn|Giangreco|2009|pp=111–112}} Nog twee Fat Man-bomme is gereedgemaak en geskeduleer om op 11 en 14 Augustus vanaf Kirtland Field na Tinian vervoer te word, {{sfn|Hoddeson|Henriksen|Meade|Westfall|1993|pp=396–397}} en kolonel Paul Tibbets het opdrag van generaal Curtis LeMay gekry om na Kirtland terug te keer en hulle te gaan haal.<ref name="PaulTibbets StudsTerkel">{{cite web| url=http://www.avweb.com/news/profiles/PaulTibbets_StudsTerkel_EnolaGayInterview_2002_196499-1.html| title=Paul Tibbets Interview| last=Terkel| first=Studs| author-link=Studs Terkel| publisher=Aviation Publishing Group| date=1 November 2007| access-date=2 January 2012| archive-date=13 August 2020| archive-url=https://web.archive.org/web/20200813040655/https://www.avweb.com/news/profiles/PaulTibbets_StudsTerkel_EnolaGayInterview_2002_196499-1.html| url-status=dead}}</ref> By die Los Alamos-laboratorium het tegnici 24 uur lank ononderbroke gewerk om nog 'n plutoniumkern te giet.<ref>{{cite web |url=http://manhattanprojectvoices.org/oral-histories/lawrence-litzs-interview-2012 |title=Lawrence Litz's Interview (2012) |publisher=Voices of the Manhattan Project |access-date=27 February 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190301064230/https://www.manhattanprojectvoices.org/oral-histories/lawrence-litzs-interview-2012 |archive-date=1 March 2019 }}</ref>Alhoewel dit gegiet was, moes dit steeds gepers en bedek word, wat tot 16 Augustus sou duur.<ref>{{cite web |url=http://blog.nuclearsecrecy.com/2013/08/16/the-third-cores-revenge/ |title=The Third Core's Revenge |website=nuclearsecrecy.com |first=Alex |last=Wellerstein |date=16 August 2013 |access-date=27 January 2015 }}</ref> Dit kon dus teen 19 Augustus gereed vir gebruik gewees het. Omdat hy nie vir Marshall of die Minister van Oorlog, [[Henry L. Stimson]], in die hande kon kry nie, het Groves op 13 Augustus op eie gesag beveel dat die kern nie verskeep word nie.{{sfn|Groves|1962|p=352-353}}{{sfn|Bernstein|1991|pp=149–173}} == Agterna == Nadat daar besluit is om nie die bom te gebruik nie, is die plutoniumkern behou vir navorsingsdoeleindes. Die kern het die bynaam "Rufus" gekry en het bekend geword as die demoonkern ná twee opeenvolgende dodelike kritiese ongelukke.<ref>{{Cite web |last=Bernhardt |first=Darren |date=29 July 2023 |title=Louis Slotin and the demon core: Winnipeg's Oppenheimer connection |url=https://www.cbc.ca/news/canada/manitoba/louis-slotin-oppenheimer-atomic-bomb-winnipeg-1.6915932 |access-date=2024-03-18 |website=CBC News}}</ref><ref>{{Cite web |last=Milner |first=Richard |date=2021-04-10 |title=The Wild True Story Of World War II's Third, Unused A-Bomb |url=https://www.grunge.com/379283/the-wild-true-story-of-world-war-iis-third-unused-a-bomb/ |access-date=2024-03-18 |website=Grunge |language=en-US}}</ref> Die kern is in die somer van 1946 omgesmelt en die materiaal herwin vir gebruik in ander kerne.<ref name="New Yorker">{{cite news |last=Wellerstein |first=Alex |date=21 May 2016 |title=The Demon Core and the Strange Death of Louis Slotin |url=http://www.newyorker.com/tech/elements/demon-core-the-strange-death-of-louis-slotin?intcid=mod-latest |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160524022150/http://www.newyorker.com/tech/elements/demon-core-the-strange-death-of-louis-slotin?intcid=mod-latest |archive-date=24 May 2016 |access-date=22 May 2016 |newspaper=[[The New Yorker]]}}</ref> == Verwysings == {{verwysings|2}} == Bronne == * {{cite book |last=Rhodes |first=Richard |author-link=Richard Rhodes |title=The Making of the Atomic Bomb |location=New York |publisher=Simon & Schuster |year=1986 |isbn=0-671-44133-7 |oclc=13793436 |title-link=The Making of the Atomic Bomb}} * {{cite journal |first=Barton J. |last=Bernstein | author-link = Barton Bernstein |title=Eclipsed by Hiroshima and Nagasaki: Early Thinking about Tactical Nuclear Weapons |journal=International Security |issn=0162-2889 |volume=15 |issue=4 |pages=149–173 |date=Spring 1991 |jstor=2539014 |doi=10.2307/2539014 |s2cid=153724357 }} * {{cite book |last=Giangreco |first=D.M. |title=Hell to Pay: Operation Downfall and the Invasion of Japan 1945–1947 |publisher=Naval Institute Press |location=Annapolis, Maryland |year=2009 |isbn=978-1-59114-316-1 |oclc=643381863 }} * {{cite book |last1=Hoddeson |first1=Lillian |author-link=Lillian Hoddeson |first2=Paul W. |last2=Henriksen |first3=Roger A. |last3=Meade |first4=Catherine L. |last4=Westfall |author4-link=Catherine Westfall |title=Critical Assembly: A Technical History of Los Alamos During the Oppenheimer Years, 1943–1945 |location=New York |publisher=Cambridge University Press |year=1993 |isbn=978-0-521-44132-2 |oclc=26764320 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/criticalassembly0000unse }} [[Kategorie:Bomme]] [[Kategorie:Geskiedenis van Japan]] [[Kategorie:Tweede Wêreldoorlog]] 173u7liu3le6rfdlpirloxgkynuxcsz 2968757 2968756 2026-09-19T17:48:04Z Oesjaar 7467 /* Chronologie */ Ai! 2968757 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Fat Man (replica of nuclear bomb).jpg|duimnael|'n Replika van die "Fat Man" atoombom ontwerp soortgelyk aan die "Third Shot" bom]] Die '''Third Shot''' was 'n Amerikaanse kernwapen wat bedoel was vir gebruik teen [[Japan]] tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]], na die kernaanvalle op [[Hiroshima]] en [[Nagasaki]]. Dit sou op 19 Augustus 1945, tien dae ná die aanval op Nagasaki, gebruik word.<ref name=":0">{{Cite web |title=The Third Shot |url=https://outrider.org/nuclear-weapons/articles/third-shot |access-date=2024-03-18 |website=Outrider}}</ref> Dit was die eerste in 'n reeks bykomende atoombomme wat versamel is om Japan aan te val, maar dit is nooit gebruik nie, aangesien die land se oorgawe op 15 Augustus 'n einde aan die oorlog gebring het.<ref name=":0" /><ref name=LANL/> Die Third Shot was 'n [[plutonium]]-239-gebaseerde ineenploftipe kernwapen volgens die [[Fat Man]]-ontwerp, soortgelyk aan die bom wat op Nagasaki laat val is.<ref name=LANL>{{Cite web |last=Laboratory |first=Los Alamos National |title=A Tale of Two Bomb Designs |url=https://discover.lanl.gov/publications/the-vault/the-vault-2023/a-tale-of-two-bomb-designs/ |access-date=2024-03-18 |website=Los Alamos National Laboratory |language=en |archive-date=18 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240318080741/https://discover.lanl.gov/publications/the-vault/the-vault-2023/a-tale-of-two-bomb-designs/ |url-status=dead }}</ref> == Chronologie == [[Lêer:Memorandum from Major General Leslie Groves to Army Chief of Staff George Marshall.jpg|duimnael|upright|Memorandum van Leslie Groves aan George C. Marshall oor die derde bom, met Marshall se handgeskrewe voorbehoud dat die derde bom nie sonder uitdruklike opdrag van die president gebruik mag word nie.]] Luitenant-generaal [[Leslie Groves]] het verwag om nog 'n "Fat Man"-atoombom teen 19 Augustus gereed te hê vir gebruik, met nog drie in September en nog drie in Oktober.<ref name="Generals">{{cite web |title=The Atomic Bomb and the End of World War II, A Collection of Primary Sources| work=National Security Archive Electronic Briefing Book No. 162 | publisher=[[George Washington University]]| date=13 August 1945|url=http://www.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB162/72.pdf}}</ref> Op 10 Augustus het hy 'n memorandum aan generaal [[George C. Marshall]] gestuur: "die volgende bom ... behoort gereed te wees vir aflewering tydens die eerste geskikte weertoestande na 17 of 18 Augustus." Die memorandum van vandag bevat 'n handgeskrewe opmerking deur Marshall: "Dit mag nie oor Japan losgelaat word sonder uitdruklike magtiging van die President nie."<ref name="Generals" /> Tydens die kabinetsvergadering daardie oggend het die Amerikaanse president [[Harry S. Truman]] hierdie optrede bespreek. Die Amerikaanse minister van verdediging, James Forrestal, het Truman se woorde soos volg weergegee: "daar sal nie verder atoombomme gegooi word nie," terwyl die voormalige vise-president en minister van handel, Henry A. Wallace, in sy dagboek aangeteken het: "Truman het gesê hy het opdrag gegee om atoombombardemente te staak. Hy het gesê die gedagte daaraan om nog 100 000 mense uit te wis, was te afgryslik. Hy het nie gehou van die idee om, soos hy dit gestel het, 'al daardie kinders' dood te maak nie."{{sfn|Rhodes|1986|pp=743}} Die vorige bevel dat die teikenstede met atoombomme aangeval moes word "soos hulle gereedgemaak is", is dus gewysig.{{sfn|Bernstein|1991|pp=149–173}} Daar was reeds bespreking in die Oorlogsdepartement oor die bewaring van die bomme wat in produksie is vir Operasie Downfall, en dat die oorblywende stede op die teikenlys gespaar moet word van aanvalle met atoombomme. Hierdie stede, die vermoedelike teikens vir 'n derde bom, was Kokura, Niigata en [[Jokohama]].{{sfn|Giangreco|2009|pp=111–112}} Nog twee Fat Man-bomme is gereedgemaak en geskeduleer om op 11 en 14 Augustus vanaf Kirtland Field na Tinian vervoer te word, {{sfn|Hoddeson|Henriksen|Meade|Westfall|1993|pp=396–397}} en kolonel Paul Tibbets het opdrag van generaal Curtis LeMay gekry om na Kirtland terug te keer en hulle te gaan haal.<ref name="PaulTibbets StudsTerkel">{{cite web| url=http://www.avweb.com/news/profiles/PaulTibbets_StudsTerkel_EnolaGayInterview_2002_196499-1.html| title=Paul Tibbets Interview| last=Terkel| first=Studs| author-link=Studs Terkel| publisher=Aviation Publishing Group| date=1 November 2007| access-date=2 January 2012| archive-date=13 August 2020| archive-url=https://web.archive.org/web/20200813040655/https://www.avweb.com/news/profiles/PaulTibbets_StudsTerkel_EnolaGayInterview_2002_196499-1.html| url-status=dead}}</ref> By die Los Alamos-laboratorium het tegnici 24 uur lank ononderbroke gewerk om nog 'n plutoniumkern te giet.<ref>{{cite web |url=http://manhattanprojectvoices.org/oral-histories/lawrence-litzs-interview-2012 |title=Lawrence Litz's Interview (2012) |publisher=Voices of the Manhattan Project |access-date=27 February 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190301064230/https://www.manhattanprojectvoices.org/oral-histories/lawrence-litzs-interview-2012 |archive-date=1 March 2019 }}</ref>Alhoewel dit gegiet was, moes dit steeds gepers en bedek word, wat tot 16 Augustus sou duur.<ref>{{cite web |url=http://blog.nuclearsecrecy.com/2013/08/16/the-third-cores-revenge/ |title=The Third Core's Revenge |website=nuclearsecrecy.com |first=Alex |last=Wellerstein |date=16 August 2013 |access-date=27 January 2015 }}</ref> Dit kon dus teen 19 Augustus gereed vir gebruik gewees het. Omdat hy nie vir Marshall of die Minister van Oorlog, [[Henry L. Stimson]], in die hande kon kry nie, het Groves op 13 Augustus op eie gesag beveel dat die kern nie verskeep word nie.{{sfn|Groves|1962|p=352-353}}{{sfn|Bernstein|1991|pp=149–173}} == Agterna == Nadat daar besluit is om nie die bom te gebruik nie, is die plutoniumkern behou vir navorsingsdoeleindes. Die kern het die bynaam "Rufus" gekry en het bekend geword as die demoonkern ná twee opeenvolgende dodelike kritiese ongelukke.<ref>{{Cite web |last=Bernhardt |first=Darren |date=29 July 2023 |title=Louis Slotin and the demon core: Winnipeg's Oppenheimer connection |url=https://www.cbc.ca/news/canada/manitoba/louis-slotin-oppenheimer-atomic-bomb-winnipeg-1.6915932 |access-date=2024-03-18 |website=CBC News}}</ref><ref>{{Cite web |last=Milner |first=Richard |date=2021-04-10 |title=The Wild True Story Of World War II's Third, Unused A-Bomb |url=https://www.grunge.com/379283/the-wild-true-story-of-world-war-iis-third-unused-a-bomb/ |access-date=2024-03-18 |website=Grunge |language=en-US}}</ref> Die kern is in die somer van 1946 omgesmelt en die materiaal herwin vir gebruik in ander kerne.<ref name="New Yorker">{{cite news |last=Wellerstein |first=Alex |date=21 May 2016 |title=The Demon Core and the Strange Death of Louis Slotin |url=http://www.newyorker.com/tech/elements/demon-core-the-strange-death-of-louis-slotin?intcid=mod-latest |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160524022150/http://www.newyorker.com/tech/elements/demon-core-the-strange-death-of-louis-slotin?intcid=mod-latest |archive-date=24 May 2016 |access-date=22 May 2016 |newspaper=[[The New Yorker]]}}</ref> == Verwysings == {{verwysings|2}} == Bronne == * {{cite book |last=Rhodes |first=Richard |author-link=Richard Rhodes |title=The Making of the Atomic Bomb |location=New York |publisher=Simon & Schuster |year=1986 |isbn=0-671-44133-7 |oclc=13793436 |title-link=The Making of the Atomic Bomb}} * {{cite journal |first=Barton J. |last=Bernstein | author-link = Barton Bernstein |title=Eclipsed by Hiroshima and Nagasaki: Early Thinking about Tactical Nuclear Weapons |journal=International Security |issn=0162-2889 |volume=15 |issue=4 |pages=149–173 |date=Spring 1991 |jstor=2539014 |doi=10.2307/2539014 |s2cid=153724357 }} * {{cite book |last=Giangreco |first=D.M. |title=Hell to Pay: Operation Downfall and the Invasion of Japan 1945–1947 |publisher=Naval Institute Press |location=Annapolis, Maryland |year=2009 |isbn=978-1-59114-316-1 |oclc=643381863 }} * {{cite book |last1=Hoddeson |first1=Lillian |author-link=Lillian Hoddeson |first2=Paul W. |last2=Henriksen |first3=Roger A. |last3=Meade |first4=Catherine L. |last4=Westfall |author4-link=Catherine Westfall |title=Critical Assembly: A Technical History of Los Alamos During the Oppenheimer Years, 1943–1945 |location=New York |publisher=Cambridge University Press |year=1993 |isbn=978-0-521-44132-2 |oclc=26764320 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/criticalassembly0000unse }} [[Kategorie:Bomme]] [[Kategorie:Geskiedenis van Japan]] [[Kategorie:Tweede Wêreldoorlog]] gi8243dp3831fpc0oodif2x4fvbp1tq Sjabloon:Sweedse universiteite 10 469429 2968739 2026-09-19T17:19:17Z Pynappel 70858 Nuwe bladsy geskep met '{{Navigasieboks | name = Sweedse universiteite | state = {{{state|<noinclude>uncollapsed</noinclude>}}} | title = Universiteite in [[Swede]] | listclass = hlist | list1 = * [[Universiteit van Uppsala|Uppsala]] * [[Lund Universiteit|Lund]] * [[Chalmers Tegniese Universiteit|Chalmers]]<sup>1</sup> * [[Universiteit van Gotenburg|Gotenburg]] * [[Stockholm School of Economics]] * [[Universiteit van Stockholm|Stockholm]] * [[Karolinska Instituut]] * Universiteit van U...' 2968739 wikitext text/x-wiki {{Navigasieboks | name = Sweedse universiteite | state = {{{state|<noinclude>uncollapsed</noinclude>}}} | title = Universiteite in [[Swede]] | listclass = hlist | list1 = * [[Universiteit van Uppsala|Uppsala]] * [[Lund Universiteit|Lund]] * [[Chalmers Tegniese Universiteit|Chalmers]]<sup>1</sup> * [[Universiteit van Gotenburg|Gotenburg]] * [[Stockholm School of Economics]] * [[Universiteit van Stockholm|Stockholm]] * [[Karolinska Instituut]] * [[Universiteit van Umeå|Umeå]] * [[KTH Koninklike Tegnologie-instituut]] * [[Universiteit van Linköping|Linköping]] * [[Sweedse Universiteit vir Landbouwetenskappe|Universiteit vir Landbouwetenskappe]] * [[Tegniese Universiteit van Luleå|Luleå]] * [[Universiteit van Örebro|Örebro]] * [[Universiteit van Karlstad|Karlstad]] * [[Universiteit van Midde-Swede|Midde-Swede]] * [[Linnaeus-universiteit]] * [[Universiteit van Malmö|Malmö]] * [[Universiteit van Mälardalen|Mälardalen]] | below = <sup>1</sup> in privaat besit }}{{main other|[[Kategorie:Sweedse universiteite]]}}<noinclude> {{collapsible option}} [[Kategorie:Reekssjablone]] </noinclude> q4maerl7frd3sbvg4ppwzdd8emslvp3 Sjabloon:Universiteite in Switserland 10 469430 2968745 2026-09-19T17:25:23Z Pynappel 70858 Nuwe bladsy geskep met '{{Navigasieboks | name = Universiteite in Switserland | above = volgens die Federale Wet op die Finansiering en Koördinering van Hoër Onderwys ([https://www.swissuniversities.ch/en/topics/studying/accredited-swiss-higher-education-institutions verwysing]) | title = Universiteite in [[Switserland]] | state = {{{state|autocollapse}}} | listclass = hlist | group1 = Universiteite | list1 = {{Navigasieboks|child | group1 = Kantonale | list1 = * Universiteit van B...' 2968745 wikitext text/x-wiki {{Navigasieboks | name = Universiteite in Switserland | above = volgens die Federale Wet op die Finansiering en Koördinering van Hoër Onderwys ([https://www.swissuniversities.ch/en/topics/studying/accredited-swiss-higher-education-institutions verwysing]) | title = Universiteite in [[Switserland]] | state = {{{state|autocollapse}}} | listclass = hlist | group1 = Universiteite | list1 = {{Navigasieboks|child | group1 = Kantonale | list1 = * [[Universiteit van Basel]] * [[Universiteit van Bern]] * [[Universiteit van Fribourg]] * [[Universiteit van Genève]] * [[Universiteit van Neuchâtel]] * [[Universiteit van Lausanne]] * [[Universiteit van Luzern]] * [[Università della Svizzera italiana|Università della Svizzera Italiana (USI)]] * [[Universiteit van St. Gallen|Universiteit van St. Gallen (HSG)]] * [[Universiteit van Zürich]] | group2 = Federale | list2 = * [[École Polytechnique Fédérale de Lausanne|Federale Tegnologie-instituut Lausanne (EPFL)]] * [[ETH Zürich|Federale Tegnologie-instituut Zürich (ETHZ)]] }} | group2 = Universiteite vir<br />Toegepaste Wetenskappe | list2 = * [[Universiteit vir Toegepaste Wetenskappe van Bern]] (BFH) * [[Universiteit vir Toegepaste Wetenskappe van Graubünden]] (FHGR) * [[Universiteit vir Toegepaste Wetenskappe en Kunste van Luzern]] (HSLU) * [[Universiteit vir Toegepaste Wetenskappe van Noordwes-Switserland]] (FHNW) * [[Universiteit vir Toegepaste Wetenskappe van Oos-Switserland]] (OST) * [[Universiteit vir Toegepaste Wetenskappe van Wes-Switserland]] (HES-SO) * [[SUPSI|Scuola Universitaria Professionale della Svizzera Italiana]] (SUPSI) * [[Universiteit vir Toegepaste Wetenskappe van Zürich]] (ZHAW) * [[Zürichse Universiteit van die Kunste]] (ZHdK) * [[Kalaidos Universiteit vir Toegepaste Wetenskappe]] (''privaat'') | group3 = Ander instellings<br />in die hoëronderwys-<br />sektor | list3 = {{Navigasieboks|child | group1 = Universiteitsinstitute | list1 = * [[Franklin University Switzerland]] (''privaat'') * [[IMD Business School|Internasionale Instituut vir Bestuursontwikkeling]] (IMD) (''privaat'') * [[Geneva Graduate Institute]] (IHEID) (''half-privaat'') | group2 = Institute vir toegepaste<br />wetenskappe | list2 = * [[César Ritz Colleges]] (''privaat'') * [[Les Roches International School of Hotel Management]] (''privaat'') * [[SBS Swiss Business School]] (''privaat'') }} | below = [[Switserse Universiteitskonferensie]] · [[Swissuniversities]] }}<noinclude> {{collapsible option}} [[Kategorie:Reekssjablone]] </noinclude> p6h5c3z5wgnbhxyt3w595vkwovsnwne Bespreking:Third Shot 1 469431 2968751 2026-09-19T17:36:50Z Oesjaar 7467 Verbeter 2968751 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv Kategoriebespreking:Bomme 15 469432 2968758 2026-09-19T17:48:45Z Oesjaar 7467 Verbeter 2968758 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv Lys van Persiese violiste 0 469433 2968767 2026-09-19T18:50:14Z Pynappel 70858 Nuwe bladsy geskep met 'Dit is 'n lys van bekende Persiese en Iranse violiste. == Persiese violiste == * [[Abolhasan Saba]] (1902-1957) * [[Parviz Yahaghi]] (1936-2007) * [[Ruhollah Khaleghi]] (1906-1965) * [[Ali-Naqi Vaziri]] (1887-1979) * [[Ali Tajvidi]] (1919-2006) * [[Homayoun Khorram]] (1930-2013)<ref>{{Cite web |date=2013-01-18 |title=Iran virtuoso violinist Homayoun Khorram dies at 82 |url=https://en.trend.az/iran/2109542.html |access-date=2024-02-28 |website=Trend.Az |language=en}...' 2968767 wikitext text/x-wiki Dit is 'n lys van bekende Persiese en Iranse violiste. == Persiese violiste == * [[Abolhasan Saba]] (1902-1957) * [[Parviz Yahaghi]] (1936-2007) * [[Ruhollah Khaleghi]] (1906-1965) * [[Ali-Naqi Vaziri]] (1887-1979) * [[Ali Tajvidi]] (1919-2006) * [[Homayoun Khorram]] (1930-2013)<ref>{{Cite web |date=2013-01-18 |title=Iran virtuoso violinist Homayoun Khorram dies at 82 |url=https://en.trend.az/iran/2109542.html |access-date=2024-02-28 |website=Trend.Az |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2017-08-25 |title=Homayoun Khorram Prize in December |url=https://financialtribune.com/articles/art-and-culture/71054/homayoun-khorram-prize-in-december |access-date=2024-02-28 |website=Financial Tribune |language=en}}</ref> * [[Shahrdad Rohani]] (gebore 1954) * [[Khachik Babayan]] (gebore 1956) * [[Mojtaba Mirzadeh]] (1945-2005) * [[Arsalan Kamkar]] (gebore 1960) * [[Mahmoud Zolfonoun]] (1920-2013) * [[Reza Mahjubi]] (1898-1954) * [[Bijan Mortazavi]] (gebore 1957) == Verwysings == {{Reflist}} [[Kategorie:Lyste|Persiese violiste]] [[Kategorie:Violiste]] 3mntfx10zv7xnqi0m68w2l9zd42zse2 Lys van violiste van populêre musiek 0 469434 2968772 2026-09-19T19:05:32Z Pynappel 70858 Nuwe bladsy geskep met 'Dit is 'n lys van bekende [[viool|violiste]] in populêre musiek, insluitend volksmusiekvioliste. == A == * [[Abhijith P. S. Nair]] (fusieviool, Indies, Westers) * [[Armen Anassian]] (Armeens) * [[Laurie Anderson]] (eksperimenteel) * [[Darol Anger]] (jazz, "psychograss") * [[Gilles Apap]] (sigeuner, swing, klassiek, bluegrass, Iers) * [[Emilie Autumn]] (rock, goties, industrieel) == B == * [[Aly Bain]] (Skotse en Shetlandse vioolspel) * [[Alexander Bălănescu]] (...' 2968772 wikitext text/x-wiki Dit is 'n lys van bekende [[viool|violiste]] in populêre musiek, insluitend volksmusiekvioliste. == A == * [[Abhijith P. S. Nair]] (fusieviool, Indies, Westers) * [[Armen Anassian]] (Armeens) * [[Laurie Anderson]] (eksperimenteel) * [[Darol Anger]] (jazz, "psychograss") * [[Gilles Apap]] (sigeuner, swing, klassiek, bluegrass, Iers) * [[Emilie Autumn]] (rock, goties, industrieel) == B == * [[Aly Bain]] (Skotse en Shetlandse vioolspel) * [[Alexander Bălănescu]] (stigter van die [[Balanescu Quartet|Balanescu-strykkwartet]]) * [[Miri Ben-Ari]] (hiphop) * [[Byron Berline]] (bluegrass) * [[Andrew Bird]] (alternatief, volksmusiek, jazz) * [[Charlie Bisharat]] (pop, rock, jazz, klassiek, volksmusiek) * [[Bitch (performer)|Bitch]] van [[Bitch and Animal]] * [[Tracy Bonham]] (alternatiewe rock) * [[Linda Brava]] (klassiek, pop, volksmusiek) * [[Karen Briggs (musician)|Karen Briggs]] (pop, rock, jazz, klassiek, volksmusiek) == C == * [[Ann Marie Calhoun]] (bluegrass, pop) * [[Chris Carmichael (musician)|Chris Carmichael]] (klassiek, pop, country, volksmusiek, jazz, rock) * [[Regina Carter]] (jazz, klassiek) * [[Eddy Chen]] (klassiek) * [[Ray Chen]] (klassiek) * [[Chloe Chua]] (klassiek) * [[Vassar Clements]] (bluegrass, country, jazz) * [[Sharon Corr]] ([[The Corrs]], pop, rock, volksmusiek) * [[Papa John Creach]] (blues, rock) * [[David Cross (musician)|David Cross]] ([[King Crimson]]) == D == * [[Jerald Daemyon]] (urban, kontemporêre jazz, R&B) * [[Charlie Daniels]] (country, country rock) * [[Rick Danko]] ([[The Band]]) * [[Saul Davies]] ([[James (band)|James]]) * [[Taylor Davis (violinist)|Taylor Davis]] (anime, klassiek, pop) * [[Ryan Delahoussaye]] ([[Blue October]]) * [[Tymon Dogg]] ([[The Mescaleros]], rock, volksmusiek) * [[DSharp]] (elektroniese dansmusiek, klassiek, hiphop) == E == * [[Warren Ellis (musician)|Warren Ellis]] (van [[Dirty Three]], [[Nick Cave and the Bad Seeds]], [[Grinderman]]) == F == * [[Dave Favis-Mortlock]] (FiddleBop, jazz, volksmusiek) * [[Fayiz Muhammed]] (klassiek, Indies, wêreldmusiek) * [[Henry Flynt]] (klassieke hillbilly) * [[Alasdair Fraser]] (Skots) == G == * [[David Garrett (musician)|David Garrett]] (klassiek, pop) * [[Seth Gilliard]] (pop) * [[Johnny Gimble]] (bluegrass, Nashville-sessiespeler) * [[Jerry Goodman]] (progressiewe rock, jazz) * [[Richard Greene (fiddle player)|Richard Greene]] (bluegrass, country, rock) == H == * [[Petra Haden]] (alternatiewe rock) * [[Hilary Hahn]] (klassiek) * [[Edward W. Hardy]] (klassiek, pop, musiekteater)<ref>{{Cite news |last1=Clement |first1=Olivia |title=How The Composer of The Woodsman Found His Passion |url=http://www.playbill.com/article/how-the-composer-of-the-woodsman-found-his-passion |work=Playbill |language=en |date=2016-10-26 |access-date=2019-04-25 |archive-date=2019-04-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190412185142/http://www.playbill.com/article/how-the-composer-of-the-woodsman-found-his-passion |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |last1=Hardy |first1=Edward W. |title='He handed me the Black Violin and said, try this one – it was love at first sight' |url=https://www.thestrad.com/he-handed-me-the-black-violin-and-said-try-this-one-it-was-love-at-first-sight/8426.article |work=The Strad |language=en |date=2018-12-05 |access-date=2019-04-25 |archive-date=2019-04-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190412185147/https://www.thestrad.com/he-handed-me-the-black-violin-and-said-try-this-one-it-was-love-at-first-sight/8426.article |url-status=live}}</ref> * [[Anne Harris (musician)|Anne Harris]] (Keltiese musiek, folk rock, afrobeat, soul, blues, kamermusiek) * [[Don "Sugarcane" Harris]] (blues, rock) * [[Lili Haydn]] (alternatiewe rock) * [[Jerry Holland (fiddler)|Jerry Holland]] ([[Cape Breton fiddle music|Cape Breton-vioolmusiek]]) == I == * [[Eileen Ivers]] ([[Irish fiddle|Ierse vioolspel]]) == J == * [[Jana Jae]] (van [[The Buckaroos]] en [[Hee Haw]]) (bluegrass, country) * [[Jinxx]] van [[Black Veil Brides]] * [[Eddie Jobson]] ([[Roxy Music]], [[U.K. (band)|U.K.]]) == K == * [[Mik Kaminski]], lid van die [[Electric Light Orchestra]] * [[Eyvind Kang]] (jazz en klassiek) * [[Judy Kang]] (klassiek, pop, hiphop, rock) * [[Nigel Kennedy]] (van [[The Beatles]] tot heavy rock) * [[Doug Kershaw]] (Cajun) * [[Olga Kholodnaya]] * [[Anna Katharina Kränzlein]] (folk rock, folk metal)<ref>{{Cite episode |title=Studiogast: Anna Katharina Kränzlein |series=Abendschau |network=[[Bayerischer Rundfunk]] |station=Bayerisches Fernsehen |location=[[München]] |airdate=2009-10-09 |language=Duits}}</ref> * [[Gundula Krause]] (bluegrass, cajun, volksmusiek, folk-rock) * [[Alison Krauss]] (bluegrass) * [[Kunnakudi Vaidyanathan]] (Indiese klassiek, Karnaties) == L == * [[David LaFlamme]] (klassiek en rock) * [[Jim Lea (musician)|Jim Lea]] (rock, pop) * [[Paz Lenchantin]] ([[A Perfect Circle]], [[Zwan]], [[Entrance (musician)|Entrance]]) * [[Laurie Lewis]] (bluegrass, Amerikaanse old-time) == M == * [[Ashley MacIsaac]] (Skots-Kanadese vioolspel) * [[Sean Mackin (Yellowcard)|Sean Mackin]] ([[Yellowcard]], rock, pop punk){{Feit|datum=Julie 2007}} * [[Buddy MacMaster]] (Skots-Kanadese vioolspel) * [[Natalie MacMaster]] (Skots-Kanadese vioolspel) * [[Manoj George]] (wêreldfusie, Indiese klassiek) * [[Hugh Marsh]] (jazz, populêre musiek) * [[Mia Matsumiya]] (avant-garde, eksperimenteel) * [[Chris McKhool]] (Kanadese folk-jazz, toer saam met Sultans of String) * [[Lucia Micarelli]] (klassiek, pop; het veral saam met Jethro Tull en Josh Groban getoer) * [[Rob Moose]] * [[Bijan Mortazavi]] * [[Armen Movsessian]] (toerorkes saam met [[Yanni]]) == N == * [[Nash the Slash]] (klassiek, rock, eksperimenteel) * [[Máiréad Nesbitt]] (violis vir die Celtic Woman-ensemble) * [[Sarah Neufeld]] ([[Arcade Fire]], indie rock) == O == * [[Mark O'Connor]] (bluegrass, volksmusiek, klassiek) * [[Helen O'Hara]] ([[Dexys Midnight Runners]]) == P == * [[Owen Pallett]] (speel ook saam met [[Arcade Fire|The Arcade Fire]]) * [[Una Palliser]] (klassiek, pop, volksmusiek; het veral saam met [[Shakira]] getoer) * [[Itzhak Perlman]] (klassiek, veral bekend vir die vioolsolo in [[Schindler's List]]) * [[Anna Phoebe]] (rock, pop, metal, klassiek, ens.) * [[Lorenza Ponce]] (new age, pop, rock, jazz, klassiek, volksmusiek, folk rock, bluegrass, country) * [[Antonio Pontarelli]] (rock) * [[Jean-Luc Ponty]] (jazz, jazz-rock) * [[Kalan Porter]] (pop, rock) == R == * [[David Ragsdale]] (rock, progressiewe rock) * [[Mary Ramsey (musician)|Mary Ramsey]] ([[10,000 Maniacs]], [[John & Mary]], rock, volksmusiek) * Bridget Regan (rock, volksmusiek) * [[Roopa Revathi]] ([[Klassieke musiek|klassiek]], westers) * [[Davide Rossi]] (pop, rock, klassiek) * Lettice Rowbotham (dubstep, pop, rock, klassiek) * [[Sergey Ryabtsev]] ([[Gogol Bordello]], rock, volksmusiek) * [[Alexander Rybak]] (klassiek, volksmusiek, pop) == S == * Jonathan Sevink ([[Levellers (band)|The Levellers]]) * [[Gingger Shankar]] (10-snaar-dubbelviool, van [[The Smashing Pumpkins]]) * [[John Sheahan]] ([[The Dubliners]], volksmusiek) * [[Ray Shulman]] ([[Gentle Giant]]) * [[Rosemary Siemens]] (gospel, klassiek, pop, bluegrass) * [[Antoine Silverman]] (bluegrass, jazz) * [[Kyla-Rose Smith]] ([[Afro pop music|Afropop]], [[Hip-hop-musiek|hiphop]]) * [[Sophie Solomon]] ([[Oi Va Voi]], klezmer, volksmusiek, rock) * [[Eric Stanley (violinist)|Eric Stanley]] (hiphop, pop, klassiek) * [[Robby Steinhardt]] (rock) * [[Lindsey Stirling]] (vioolpop, electro, dance-pop) * [[Dinesh Subasinghe]] (pop, [[Music of Sri Lanka|Sri Lankaanse musiek]], baila, Kelties, Chinees, [[Buddhist music|Boeddhistiese musiek]], rock, volksmusiek) * [[Alicia Svigals]] (klezmer) * [[Dave Swarbrick]] (Britse/Keltiese volksmusiek en folk/rock) * [[Sam Sweeney]] (Britse/Keltiese volksmusiek en folk/rock – Kerfuffle, [[Bellowhead]], Leveret, Made in the Great War<ref>{{Cite web |title=WWI soldier's violin played at his grave |url=https://www.bbc.com/news/uk-england-leeds-40175696 |date=2017-06-06 |via=www.bbc.co.uk |language=en |access-date=2021-10-28 |archive-date=2021-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210126102132/https://www.bbc.com/news/uk-england-leeds-40175696 |url-status=live}}</ref>) * [[Jamii Szmadzinski]] (elektries) == T == * [[Boyd Tinsley]] ([[Dave Matthews Band]]) == V == * [[Vanessa-Mae]] (Brits, tegno-akoestiese vioolfusie) * [[Maxim Vengerov]] (Israeli) * [[April Verch]] (Kanadees) * [[Sarana VerLin]] (Dark Carnival) (elektriese 5-snaar) (rock, volksmusiek) * [[Josh Vietti]] (hiphop, pop) * [[Susan Voelz]] (akoestiese elektriese 5-snaar, [[Poi Dog Pondering]], [[Alejandro Escovedo]], rock, electronica) == W == * [[Joan Wasser]] ([[The Dambuilders]], indie rock) * [[Sara Watkins]] ([[Nickel Creek]]) * [[Noel Webb (musician)|Noel Webb]] * [[Jenny Wilhelms]] (volksmusiek) * [[J. Loren Wince]] ([[Hurt (band)|Hurt]]) * [[Patrick Wolf]] (eksperimenteel, alternatief, volksmusiek, elektronies) * [[D'arcy Wretzky]] (van [[The Smashing Pumpkins]]) * [[Gavyn Wright]] (klassiek, pop, klankbaan) == Y == * [[Brett Yang]] (klassiek) * [[Samvel Yervinyan]] (toerorkes saam met [[Yanni]]) * [[Diana Yukawa]] (kontemporêr, modern, klassiek, pop) == Z == * [[Joel Zifkin]] ([[Kate and Anna McGarrigle|Kate & Anna McGarrigle]] en [[Richard Thompson (musician)|Richard Thompson]], ens.) == Verwysings == {{Reflist}} == Eksterne skakels == * [http://www.thirteen.org/publicarts/violin/index.html Legendary Violinists] ('n webwerf oor openbare kunste) * [http://www.gutenberg.org/dirs/1/4/8/8/14884/14884-h/14884-h.htm Famous Violinists of To-day and Yesterday] deur Henry C. Lahee, 'n publikasie uit 1899 by [[Project Gutenberg]] [[Kategorie:Lyste|Violiste in populêre musiek]] [[Kategorie:Violiste]] f1ufwvrj9megiawp57f3vraakcc8noj Helichrysum pannosum 0 469435 2968775 2026-09-19T19:19:42Z Oesjaar 7467 Nuwe spesie met foto's. 2968775 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = EN | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Helichrysum pannosum | authority = DC., (1838) | synonyms =* ''Gnaphalium pannosum'' <small>Sch.Bip.</small> }} '''''Helichrysum pannosum''''' is 'n blomdraende, klein [[struik]] wat deel van die Asteraceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan [[KwaZulu-Natal]] en die [[Oos-Kaap]]; dit kom vanaf [[Stanger]] suidwaarts tot by [[Port St Johns]] voor. Dit kom ook binnelands van [[Durban]] tot by [[Pinetown]] en [[Camperdown]] voor. Die spesie blom vanaf April tot Junie. Die spesie het reeds 55.4% van sy [[habitat]] verloor die afgelope 90 jaar met gevolg dat die bevolking met ten minste 50% verminder het. Die afstaan van habitat kan toegeskryf word aan die verbouing van suikerriet, stedelike en ontwikkeling aan die kus en [[indrigerplant]]e. Daar word vermoed dat die spesie reeds uitgesterf het noord van Durban omrede 90% van die habitat daar reeds verlore is. Daar word vermoed dat die verlies van habitat sal voortgaan. == Galery == <gallery> Helichrysum pannosum 1DS-II 9753.jpg Helichrysum pannosum S-2414.jpg Helichrysum pannosum S-2417.jpg </gallery> == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=3240-307 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:213147-1 Plants of the World] * [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Helichrysum_pannosum Biodiversityadvisor] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Helichrysum|pannosum]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Endemiese plante van Suid-Afrika]] ab6aam6azfdal2dt8l9i4lt07ngk28p 2968776 2968775 2026-09-19T19:20:22Z Oesjaar 7467 Ai! 2968776 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = EN | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Helichrysum pannosum | authority = DC., (1838) | synonyms =* ''Gnaphalium pannosum'' <small>Sch.Bip.</small> }} '''''Helichrysum pannosum''''' is 'n blomdraende, klein [[struik]] wat deel van die Asteraceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan [[KwaZulu-Natal]] en die [[Oos-Kaap]]; dit kom vanaf [[Stanger]] suidwaarts tot by [[Port St Johns]] voor. Dit kom ook binnelands van [[Durban]] tot by [[Pinetown]] en [[Camperdown]] voor. Die spesie blom vanaf April tot Junie. Die spesie het reeds 55.4% van sy [[habitat]] verloor die afgelope 90 jaar met gevolg dat die bevolking met ten minste 50% verminder het. Die afstaan van habitat kan toegeskryf word aan die verbouing van suikerriet, stedelike en ontwikkeling aan die kus en [[indringerplant]]e. Daar word vermoed dat die spesie reeds uitgesterf het noord van Durban omrede 90% van die habitat daar reeds verlore is. Daar word vermoed dat die verlies van habitat sal voortgaan. == Galery == <gallery> Helichrysum pannosum 1DS-II 9753.jpg Helichrysum pannosum S-2414.jpg Helichrysum pannosum S-2417.jpg </gallery> == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=3240-307 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:213147-1 Plants of the World] * [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Helichrysum_pannosum Biodiversityadvisor] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Helichrysum|pannosum]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Endemiese plante van Suid-Afrika]] djc7y1fsfh3vj87vud53yc1uh4nwbyq Bespreking:Helichrysum pannosum 1 469436 2968777 2026-09-19T19:22:05Z Oesjaar 7467 Verbeter 2968777 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv Bespreking:Lys van violiste van populêre musiek 1 469437 2968778 2026-09-19T19:22:38Z Oesjaar 7467 Verbeter 2968778 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv Bespreking:Lys van Persiese violiste 1 469438 2968779 2026-09-19T19:23:01Z Oesjaar 7467 Verbeter 2968779 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv Helichrysum paronychioides 0 469439 2968788 2026-09-19T19:32:50Z Oesjaar 7467 Nuwe spesie met foto's. 2968788 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Helichrysum paronychioides | authority = DC., (1838) | synonyms =* ''Gnaphalium paronychioides'' <small>Sch.Bip.</small> }} '''''Helichrysum paronychioides''''' is 'n klein, matvormige [[struik]] wat deel van die Asteraceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan [[Lesotho]] en [[Suid-Afrika]]. In Suid-Afrika kom die spesie in [[Gauteng]], [[Limpopo]], [[Mpumalanga]], [[Noordwes]], [[Noord-Kaap]] en die [[Vrystaat]] voor. Die spesie blom van Junie tot November. == Galery == <gallery> Helichrysum paronychioides 1DS-II 1181.jpg Helichrysum paronychioides 1DS-II 4-3833.jpg Helichrysum paronychioides 1DS-II 4-3820.jpg Helichrysum paronychioides 1DS-II 4-3823.jpg Helichrysum paronychioides 1DS-II 4-3832.jpg Helichrysum paronychioides 5Dsr 6527.jpg </gallery> == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=3240-308 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:213152-1 Plants of the World] * [https://biodiversityadvisor.sanbi.org/search/detail/dc9850ea-1a72-4a29-a757-7aa29c7a144a Biodiversityadvisor] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Helichrysum|paronychioides]] [[Kategorie:Flora van Lesotho]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] kdkimqdc7o687hsptvhojxeah336sxs 2968790 2968788 2026-09-19T19:33:29Z Oesjaar 7467 Verbeter 2968790 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = Poprosie | image = | taxon = Helichrysum paronychioides | authority = DC., (1838) | synonyms =* ''Gnaphalium paronychioides'' <small>Sch.Bip.</small> }} Die '''poprosie''' (''Helichrysum paronychioides'') is 'n klein, matvormige [[struik]] wat deel van die Asteraceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan [[Lesotho]] en [[Suid-Afrika]]. In Suid-Afrika kom die spesie in [[Gauteng]], [[Limpopo]], [[Mpumalanga]], [[Noordwes]], [[Noord-Kaap]] en die [[Vrystaat]] voor. Die spesie blom van Junie tot November. == Galery == <gallery> Helichrysum paronychioides 1DS-II 1181.jpg Helichrysum paronychioides 1DS-II 4-3833.jpg Helichrysum paronychioides 1DS-II 4-3820.jpg Helichrysum paronychioides 1DS-II 4-3823.jpg Helichrysum paronychioides 1DS-II 4-3832.jpg Helichrysum paronychioides 5Dsr 6527.jpg </gallery> == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=3240-308 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:213152-1 Plants of the World] * [https://biodiversityadvisor.sanbi.org/search/detail/dc9850ea-1a72-4a29-a757-7aa29c7a144a Biodiversityadvisor] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Helichrysum|paronychioides]] [[Kategorie:Flora van Lesotho]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] 4dyupab87m33vlmh6m9tb9fb8bpozl9 Bespreking:Helichrysum paronychioides 1 469440 2968792 2026-09-19T19:34:51Z Oesjaar 7467 Verbeter 2968792 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv Lys van trekklavierspelers 0 469441 2968793 2026-09-19T19:37:11Z Pynappel 70858 Nuwe bladsy geskep met '{{Sien ook|Trekklavier}} Dit is 'n alfabetiese '''lys van bekende [[trekklavier]]spelers''' wat hul eie hoofartikels het of aan 'n bekende groep behoort. == A == * [[Benny Andersson]] (gebore 1946) – Sweedse liedjieskrywer, lid van die topverkoperpopgroep [[ABBA]] * [[Nick Ariondo]] (gebore 1949) – Amerikaanse trekklavierspeler, komponis * [[Lydie Auvray]] (gebore 1956) – Frans-Duitse trekklavierspeler, komponis * [[Slavko Avsenik]] (1929-2015) – Sloweense...' 2968793 wikitext text/x-wiki {{Sien ook|Trekklavier}} Dit is 'n alfabetiese '''lys van bekende [[trekklavier]]spelers''' wat hul eie hoofartikels het of aan 'n bekende groep behoort. == A == * [[Benny Andersson]] (gebore 1946) – Sweedse liedjieskrywer, lid van die topverkoperpopgroep [[ABBA]] * [[Nick Ariondo]] (gebore 1949) – Amerikaanse trekklavierspeler, komponis * [[Lydie Auvray]] (gebore 1956) – Frans-Duitse trekklavierspeler, komponis * [[Slavko Avsenik]] (1929-2015) – Sloweense liedjieskrywer, stigter van Ansambel bratov Avsenik * [[Ramón Ayala (American musician)|Ramon Ayala]] (gebore 1928) – Amerikaanse trekklavierspeler * [[Ramón Ayala|Ramon Ayala]] (gebore 1945) – Mexikaanse trekklavierspeler, komponis == B == * [[Quim Barreiros]] (gebore 1947) – Portugese trekklavierspeler en [[Pimba]]-liedjieskrywer * [[Louis Bashell|Louie Bashell]] (1914-2008) – Amerikaanse [[polka]]musikant * [[Alan Bern]] (gebore 1955) – lid van die [[klezmer]]groep [[Brave Old World]] * [[Bratko Bibič]] (gebore 1957) – Sloweense trekklavierspeler * [[Ronald Binge]] (1910-1979) – Britse trekklavierspeler en lid van die Mantovani-orkes * [[Gary Blair]] (gebore 1945) – Skotse trekklavierspeler: klassiek, volksmusiek, kontinentaal * [[Renato Borghetti]] (gebore 1963) – Brasiliaanse musikant * [[Franko Božac]] (gebore 1974) – Kroatiese klassieke en konsert-trekklavierspeler * [[Roger Bright]] (1937-2001) – Amerikaanse [[polka]]musikant * [[Jeffery Broussard]] (gebore 1967) – Amerikaanse [[zydeco]]-musikant * [[Smiley Burnette]] (1911-1967) – Amerikaanse trekklavierspeler == C == * [[Fefita la Grande|Manuela Josefa Cabrera]] (gebore 1943) – Dominikaanse merengue-trekklavierspeler * [[Willi Carlisle]] (gebore 1989) – Amerikaanse volksmusiek- en countrymusikant * [[Carmen Carrozza]] (1921-2013) – klassieke en konsert-trekklavierspeler * [[Nico Carstens]] (1926-2016) – Suid-Afrikaanse trekklavierspeler en liedjieskrywer, komponis van die treffer "Zambezi" * [[Boozoo Chavis]] (1930-2001) – Amerikaanse zydeco-musikant * [[Clifton Chenier]] (1925-1987) – Amerikaanse zydeco-musikant * [[Larry Chesky]] (1933-2011) – Amerikaanse [[polka]]musikant * [[Dick Contino]] (1930-2017) – het 'n rekordgetal van 48 keer op ''[[The Ed Sullivan Show]]'' verskyn * [[Gianni Coscia]] (gebore 1931) – jazz-trekklavierspeler * [[Charles Thomas Cozens]] (gebore 1952) – Kanadese klassieke en klassieke-crossover-trekklavierspeler * [[James Crabb]] (gebore 1967) – Skotse klassieke trekklavierspeler * [[Egidio Cuadrado]] (1953-2024) – Colombiaanse [[Vallenato]]-trekklavierspeler * [[Phil Cunningham (folk musician)|Phil Cunningham]] (gebore 1960) – Skotse volksmusiek-trekklavierspeler * [[Andy Cutting]] (gebore 1969) – Engelse volksmusiek-trekklavierspeler == D == * [[Jackie Daly]] (gebore 1945) – Ierse tradisionele musikant * [[Robert Davine]] (1924-2001) – professor in trekklavier en musiekteorie aan die Universiteit van Denver: [[Lamont School of Music]]<ref>[http://www.accordions.com/memorials/mem/davine/index.shtml Robert Davine Obituary on accordions.com]</ref> * [[Pietro Deiro]] (1888-1954) – baanbreker van die trekklavier * [[Geno Delafose]] (gebore 1971) – Amerikaanse zydeco-musikant * [[John Delafose]] (1939-1994) – Amerikaanse zydeco-musikant * [[Vladimir Denissenkov]] (gebore 1956) – Russiese bajanspeler * [[Dennis DeYoung]] (gebore 1947) – Amerikaanse lid van [[Styx (band)|Styx]], het op "[[Boat on the River]]" gespeel * [[Orlando DiGirolamo]] (1924-1998) – Amerikaans * [[Wolfgang Dimetrik]] (gebore 1974) – Oostenryks * [[Henry Doktorski]] (gebore 1956) – Amerikaanse klassieke en konsert-trekklavierspeler * [[Dominguinhos]] (1941-2013) – Brasiliaanse musikant * [[Wilf Doyle]] (1925-2012) – tradisionele musikant van Newfoundland * [[Buckwheat Zydeco|Stanley Dural Jr. (Buckwheat Zydeco)]] (1947-2016) – Amerikaanse [[zydeco]]-musikant * [[Alejo Durán]] (1919-1989) – Colombiaanse [[Vallenato]]-trekklavierspeler, sanger, komponis * [[Finbarr Dwyer]] (1946-2014) – Ierse tradisionele musikant == E == * [[Mogens Ellegaard]] (1935-1995) – vader van die avant-garde-trekklavierbeweging * [[Jack Emblow]] (gebore 1930) – saam met die [[Cliff Adams Singers]] * [[Keith Emerson]] (1944-2016) * [[John Evan]] (gebore 1948) – van [[Jethro Tull (band)|Jethro Tull]] == F == * [[Joe Falcon]] (1900-1965) – Cajun-trekklavierspeler wat saam met sy vrou [[Cléoma Breaux]] opgeneem het, hoofsaaklik in Frans * [[Jeff Fatt]] (gebore 1953) – lid van [[The Wiggles]] * [[James Fearnley]] (gebore 1954) – lid van [[The Pogues]] * [[Carl Finch]] (gebore 1951) – trekklavierspeler by die Amerikaanse polkafusiegroep [[Brave Combo]] * [[Myron Floren]] (1919-2005) * [[Connie Francis]] (1937-2025) * [[Keith Frank]] (gebore 1972) – Amerikaanse zydeco-musikant * [[Preston Frank]] (gebore 1947) – Amerikaanse zydeco-musikant * [[Dominic Frontiere]] (1931-2017) * [[Pietro Frosini]] (1885-1951) == G == * [[Benny Gallagher]] (gebore 1945) – Skotse sanger-liedjieskrywer; lid van [[Gallagher and Lyle]], [[McGuinness Flint]] en [[Ronnie Lane]] se Slim Chance * [[Anthony Galla-Rini]] (1904-2006) – Amerikaanse trekklavierspeler, verwerker, komponis, dirigent, skrywer en onderwyser * [[Richard Galliano]] (gebore 1950) – Franse jazz-trekklavierspeler * [[El Prodigio|Krency Garcia]] – Dominikaanse [[merengue típico]]-trekklavierspeler, beter bekend as El Prodigio * [[Régis Gizavo]] (1959-2017) – trekklavierspeler van Madagaskar * [[Luiz Gonzaga]] (1912-1989) – die Koning van [[Baião (music)|Baião]] * [[Martin Green (musician)|Martin Green]] (gebore 1980) – Engelse komponis en trekklavierspeler, lid van die volksmusiektrio [[Lau (band)|Lau]] * [[Josh Groban]] (gebore 1981) – het trekklavier leer speel om die rol van [[Pierre Bezukhov]] in die musiekblyspel ''[[Natasha, Pierre & The Great Comet of 1812]]'' te vertolk * [[Michael Guerra (musician)|Michael Guerra]] (gebore 1981) – lid van [[The Mavericks]] * [[Alfredo Gutiérrez (musician)|Alfredo Gutiérrez]] (gebore 1943) – Colombiaanse [[Vallenato]]-musikant == H == * [[Joe Hall (accordionist)|Joe Hall]] (1971-2024) – Amerikaanse la la- en Cajun-musikant * [[Frode Haltli]] (gebore 1975) – Noorse trekklavierspeler * [[Daniel Handler]] (gebore 1970), ook bekend as [[Lemony Snicket]] * [[Rolf Harris]] (1930-2023) * [[Kevin Hearn]] (gebore 1969) – zydeco-musikant van [[Barenaked Ladies]] * [[Tatico Henríquez]] (1943-1976) – Dominikaanse [[merengue típico]]-trekklavierspeler * [[Matt Hensley]] – van [[Flogging Molly]] * [[Harry Hibbs (musician)|Harry Hibbs]] (1942-1989) – Kanadese musikant * [[David Hidalgo]] (gebore 1954) – lid van [[Los Lobos]] * [[Lars Hollmer]] (1948-2008) – Sweedse trekklavierspeler * [[Bruce Hornsby]] (gebore 1954) * [[Nihad Hrustanbegovic]] (gebore 1973) * [[Garth Hudson]] (1937-2025) – lid van [[The Band]] * [[Rob Hyman]] (gebore 1950) – lid van [[The Hooters]] == I == * [[Gary Innes]] (gebore 1980) – lid van die Skotse groep [[Mànran]] == J == * [[Walter Jagiello|Walter "Li'l Wally" Jagiello]] (1930-2006) – Pools-Amerikaanse [[polka]]musikant * [[Bengan Janson]] (gebore 1963) – Sweedse jazz- en volksmusiekspeler * [[Ryan Jarman]] (gebore 1980) – lid van [[The Cribs]] * [[Jean-Michel Jarre]] (gebore 1948) * [[Flaco Jiménez]] (1939-2025) * [[Santiago Jiménez Jr.]] (gebore 1944) * [[Beau Jocque]] (1953-1999) – zydeco-musikant * [[Billy Joel]] (gebore 1949) * [[Pete Jolly]] (1932-2004) – Amerikaanse jazzpianis en trekklavierspeler * [[Brian Jones]] (1942-1969) – lid van [[The Rolling Stones]] * [[Steve Jordan (accordionist)|Steve Jordan]] (1939-2010) * [[Tyler Joseph]] (gebore 1988) – hoofsanger van [[Twenty One Pilots]] * [[Calle Jularbo|Carl Jularbo]] (1893-1966) – Sweedse trekklavierspeler en komponis * [[Kepa Junkera]] (gebore 1965) – [[Baske|Baskiese]] musikant en komponis == K == * [[Boris Karlov]] (1924-1964) – [[Bulgarye|Bulgaarse]] trekklavierspeler, gebore in [[Sofia]] in 'n [[Roma]]-familie * [[James Keane (musician)|James Keane]] (gebore 1948) – Ierse tradisionele musikant * [[Jimmy Keane]] (gebore 1958) – Engelse musikant * [[John Kirkpatrick (folk musician)|John Kirkpatrick]] (gebore 1947) * [[Guy Klucevsek]] (1947-2025) – Amerikaanse musikant en komponis * [[Yasuhiro Kobayashi]] (gebore 1959) * [[Jonas Kocher]] (gebore 1977) * [[Julian Koster]] (gebore 1972) – [[Neutral Milk Hotel]] == L == * [[Gabby La La]] (gebore 1979) * [[Andrés Landero]] (1932-2000) – cumbia-trekklavierspeler, sanger, komponis * [[Isidro Larrañaga Accordion Orchestra|Isidro Larrañaga]] (oorlede 2022)<ref>{{Cite web |date=2022-12-22 |title=Tolosa: Adiós sentido al acordeonista tolosarra Isidro Larrañaga |url=https://www.diariovasco.com/tolosa-goierri/tolosa/adios-sentido-acordeonista-20221223205112-ntvo.html |access-date=2024-07-08 |website=El Diario Vasco |language=es}}</ref> * [[Lead Belly]] (1889-1949) – Amerikaanse volksmusiek- en bluesmusikant * [[Don Lee (accordionist)|Don Lee]] (1930-2015) – musikant met die 1957-treffer "[[ECHO, Echo echo]]" * [[Yuri Lemeshev]] (gebore 1954) – lid van [[Gogol Bordello]] * [[John Linnell]] (gebore 1959) – lid van [[They Might Be Giants]] * [[Nils Lofgren]] (gebore 1951) * [[Radoslav Lorković]] (gebore 1958) – Kroatiese pianis en trekklavierspeler * [[Todd Lumley]] (gebore 1968) == M == * [[Charles Magnante]] (1905-1986) – baanbreker van die trekklavier * [[Frank Marocco]] (1931-2012) – jazz-trekklavierspeler * [[Mat Mathews]] (1924-2009) – Nederlandse [[jazz]]-trekklavierspeler * [[Bear McCreary]] (gebore 1979) – Amerikaanse filmkomponis * [[Loreena McKennitt]] (gebore 1957) – Kanadese musikant, komponis, harpspeler, trekklavierspeler en pianis * [[Johnny Meijer]] (1912-1992) – [[Nederland|Nederlandse]] [[jazz]]-trekklavierspeler * [[Verne Meisner]] (1938-2005) – Amerikaanse [[polka]]musikant * [[Guandulito|Dionisio Mejia]] (1911-1978) – Dominikaanse [[merengue típico]]-trekklavierspeler, beter bekend as Guandulito * [[Colacho Mendoza]] (1936-2003) – Colombiaanse [[Vallenato]]-trekklavierspeler * [[Lisandro Meza]] (1937-2023) – Colombiaanse musikant * [[Andrew Micallef]] (gebore 1969) – Maltese chromatiese knoppietrekklavierspeler * [[Alessandra Mignacca]] (gebore ongeveer 1977/78) – Italiaanse trekklavierspeler en onderwyser * [[Joey Miskulin]] (gebore 1949) – Amerikaanse trekklavierspeler, ook lid van die westerse musiek- en komediegroep [[Riders in the Sky (band)|Riders in the Sky]] * [[Brian Mitchell (musician)|Brian Mitchell]] – lid van Fatboy Kanootch en die Levon Helm Band * [[Aniceto Molina]] (1939-2015) – Colombiaanse musikant == N == * [[Maria Ney]] (1890-1959/61) – Duitse kabaretkunstenaar * [[Franz Nicolay]] (gebore 1977) – lid van [[The World/Inferno Friendship Society]] * [[Krist Novoselic]] (gebore 1965) – baskitaarspeler in [[Nirvana (rock-groep)|Nirvana]] == O == * [[Vladimir Oidupaa]] (1949-2013) * [[Pauline Oliveros]] (1932-2016) – [[avant-garde]]-uitvoerder en komponis * [[Walter Ostanek]] (gebore 1935) == P == * [[Nejc Pačnik]] (gebore 1990) – [[Slowenië|Sloweense]] trekklavierspeler, twee keer wêreldkampioen en trekklavieronderwyser * [[Esa Pakarinen]] (1911-1989) – [[Finland|Finse]] trekklavierspeler en akteur * [[Willard Palmer|Willard A. "Bill" Palmer]] (1917-1996) – uitvinder van die kwintstelsel wat later deur [[Titano]] gepatenteer is en in hul reeks "omsetter"- (of "kwint"-) bastrekklaviere gebruik word * [[Zeena Parkins]] (gebore 1956) – Amerikaanse trekklavierspeler * [[Van Dyke Parks]] (gebore 1943) – komponis, verwerker en trekklavierspeler * [[Don Peachey]] (1933-2025) – Amerikaanse musikant en opnamekunstenaar * [[Cory Pesaturo]] (gebore 1986) – eklektiese trekklavierspeler * [[Joseph Petric]] (gebore 1952) – Kanadese konsert-trekklavierspeler * [[Celso Piña]] (1953-2019) – cumbia-musikant * [[Kimmo Pohjonen]] (gebore 1964) – eksperimentele [[Finland|Finse]] trekklavierspeler == R == * [[Matti Rantanen (accordionist)|Matti Rantanen]] (gebore 1952) – klassieke trekklavierspeler * [[Juancho Rois]] (1958-1994) – Colombiaanse [[Vallenato]]-musikant * [[Israel Romero]] (gebore 1955) – Colombiaanse [[Vallenato]]-musikant * [[Saul Rose]] (gebore 1973) – Engelse melodeonspeler * [[Roberto Ruscitti]] (gebore 1941) – Venezolaanse trekklavierspeler == S == * [[Johnny Sansone]] (gebore 1957) * [[William Schimmel]] (gebore 1946) – trekklavierspeler, komponis en filosoof * [[John Serry Sr.]] (1915-2003) – klassieke en konsert-trekklavierspeler, vrybas-trekklavierspeler * [[Alexander Sevastian]] (1976-2018) – Russies-Kanadese klassieke, konsert- en klassieke-crossover-trekklavierspeler * [[Jimmy Shand]] (1908-2000) – Skotse trekklavierspeler, bekend vir sy Scottish Country Dance Band * [[Sharon Shannon]] (gebore 1968) – Ierse trekklavierspeler * [[Sivuca]] (1930-2006) – Brasiliaanse musikant * [[Chango Spasiuk]] (gebore 1968) – Argentynse volksmusikant van Oekraïense afkoms * [[John Spiers]] (gebore 1975) – Engelse melodeonspeler * [[Will Starr]] (1922-1976) – Skotse trekklavierspeler == T == * [[Natalia Tena]] (gebore 1984) * [[Judy Tenuta]] (1949-2022) – komediant * [[Matt Thiessen]] (gebore 1980) – lid van [[Relient K]] * [[Yann Tiersen]] (gebore 1970) – [[Frankryk|Franse]] komponis en [[multi-instrumentalis]] * [[Lee Tomboulian]] (gebore 1960) * [[Arthur Tracy]] (1899-1997) – Amerikaanse trekklavierspeler en balladesanger * [[Viola Turpeinen]] (1909-1958) – Fins-Amerikaanse [[polka]]musikant * [[Karen Tweed]] (gebore 1963) – Engelse en Skandinawiese trekklavierspeler == U == * [[Brendon Urie]] (gebore 1987) – lid van [[Panic at the Disco|Panic! at the Disco]] == V == * [[Kristín Anna Valtýsdóttir]] (gebore 1982) * [[Art Van Damme]] (1920-2010) * [[Tim Van Eyken]] (gebore 1978) * [[Mika Väyrynen (musician)|Mika Väyrynen]] (gebore 1967) * [[Eddie Vedder]] (gebore 1964) – lid van [[Pearl Jam]] * [[Aníbal Velásquez]] (gebore 1936) – Colombiaanse [[Vallenato]]-musikant * [[Julieta Venegas]] (gebore 1970) * [[Travis Vengroff]] (gebore 1987) – lid van [[Random Encounter (band)|Random Encounter]] * [[Emir Vildić]] (gebore 1984) – Bosniese trekklavierspeler en trekklavieronderwyser * [[Gus Viseur]] (1915-1974) – [[Frankryk|Franse]] trekklavierspeler == W == * [[Cedric Watson]] (gebore 1983) – Amerikaanse [[Kreoolse musiek|Kreoolse]] musikant * [[Jason Webley]] (gebore 1974) – Amerikaanse musikant * [[Lawrence Welk]] (1903-1992) * [[Martin White (comedian)|Martin White]] – [[Verenigde Koninkryk|Britse]] cover-kunstenaar * [[Minnie White (musician)|Minnie White]] (1916-2001) – Newfoundland se "First Lady of the Accordion" * [[Wix Wickens]] (gebore 1956) * [[Bill Wilkie]] (1922-2017) * [[Gwenda Wilkin]] (1933-2020) * [[Dave Willey]] (gebore 1963) * [[Patrick Wolf]] (gebore 1983) * [[Richard Wright (musician)|Richard Wright]] (1943-2008) – lid van [[Pink Floyd]] == Y == * [[Frankie Yankovic]] (1915-1998) – [[polka]]musikant * [["Weird Al" Yankovic]] (gebore 1959) – liedjieparodis, komediant * [[Max Yankowitz]] (1875-1945) – [[klezmer]]musikant == Z == * [[Jimmy Zambrano]] (gebore 1966) – Colombiaanse [[Vallenato]]-trekklavierspeler * [[Joe Zawinul]] (1932-2007) * [[Vladislav Zolotaryov]] (1942-1975) * [[Emiliano Zuleta]] (1912-2005) – Colombiaanse [[Vallenato]]-trekklavierspeler, komponis == Sien ook == {{Portaal|Musiek}} * [[Lys van banjospelers]] * [[Lys van tjelliste]] * [[Lys van didgeridoospelers]] * [[Lys van eufoniumspelers]] * [[Lys van fluitiste]] * [[Lys van kitaarspelers]] * [[Lys van mondfluitjiespelers]] == Verwysings == {{Reflist}} [[Kategorie:Lyste|Trekklavierspelers]] [[Kategorie:Musici]] iowt170zjpi607fs6cfjapoujannnr2 Helichrysum patulum 0 469442 2968796 2026-09-19T19:43:35Z Oesjaar 7467 Nuwe spesie met foto's. 2968796 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = Kooigoed | image = | taxon = Helichrysum patulum | authority = ([[Carolus Linnaeus|L.]]) D.Don ex G.Don, (1830) | synonyms =* ''Gnaphalium patulum'' <small>L.</small> }} '''''Helichrysum patulum''''' is 'n blomdraende, klein [[struik]] wat deel van die Asteraceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan die [[Wes-Kaap]]; dit kom vanaf die [[Kaapse Skiereiland]] tot by [[Grootbrakrivier]] voor. Die spesie blom vanaf September tot Februarie en is deel van die [[fynbos]]. Die spesie staan ook as ''kooigoed'' bekend. == Galery == <gallery> Helichrysum patulum (1).jpg </gallery> == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=3240-310 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:213160-1 Plants of the World] * [https://biodiversityadvisor.sanbi.org/search/detail/144a09e7-ceda-4381-94d1-d33dd052464d Biodiversityadvisor] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Helichrysum|patulum]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Endemiese plante van Suid-Afrika]] ezcrakdpeqbn4n5d5he7aplesfiw27p Lys van banjospelers 0 469443 2968797 2026-09-19T19:43:39Z Pynappel 70858 Nuwe bladsy geskep met '{{Compact ToC|center=yes|seealso=yes|refs=yes|n=|u=|x=|z=}} Hierdie artikel bestaan uit twee afsonderlike lyste. Die eerste bevat [[#Primêre banjospelers|primêre banjospelers]] en die tweede [[#Beroemdhede wat banjo speel|beroemdhede wat ook banjo speel]]. == Primêre banjospelers == 'n Lys van bekende [[musikant]]e wat die [[banjo]] as 'n belangrike deel van hul werk speel: <!-- Alfabetiese volgorde. Voeg slegs name hier by indien die persoon sy of haar eie art...' 2968797 wikitext text/x-wiki {{Compact ToC|center=yes|seealso=yes|refs=yes|n=|u=|x=|z=}} Hierdie artikel bestaan uit twee afsonderlike lyste. Die eerste bevat [[#Primêre banjospelers|primêre banjospelers]] en die tweede [[#Beroemdhede wat banjo speel|beroemdhede wat ook banjo speel]]. == Primêre banjospelers == 'n Lys van bekende [[musikant]]e wat die [[banjo]] as 'n belangrike deel van hul werk speel: <!-- Alfabetiese volgorde. Voeg slegs name hier by indien die persoon sy of haar eie artikel het - enigiets anders word verwyder. --> === A === {{Div col|colwidth=18em}} * [[Derroll Adams]] * [[Eddie Adcock]] * [[David "Stringbean" Akeman]] * [[Howard Alden]] * [[Peter R. Arnott]] * [[Clarence Ashley]] * [[Scott Avett]] {{Div col end}} === B === {{Div col|colwidth=18em}} * [[Etta Baker]] * [[Danny Barker]] * [[Danny Barnes (musician)|Danny Barnes]] * [[Terry Baucom]] * [[Riley Baugus]] * [[Andru Bemis]] * [[Carroll Best]]<ref>{{Cite journal |author=Ted Olson |title=Carroll Best: Old-Time 'Fiddle-Style Banjo' from the Great Smoky Mountains |url=https://dc.etsu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=2237&context=etsu-works |work=The Old-Time Herald |volume=13 |issue=10 |pages=10-19 |issn=1040-3582 |year=2014 |language=en}}</ref> * [[Louis 'Lou' Black]] * [[Ron Block]] * [[Dock Boggs]] * [[Maurice Bolyer]] * [[Isaac Brock (musician)|Isaac Brock]] * [[Ruby Brooks]] * [[Alison Brown]] * [[Peter Buck]] * [[Lindsey Buckingham]] * [[John Butler (musician)|John Butler]] * [[Picayune Butler]] {{Div col end}} === C === {{Div col|colwidth=18em}} * [[Howard Caine]] * [[Elizabeth (Bessie) Campbell]] * [[Gus Cannon]] * [[Bob Carlin]] * [[Gaither Carlton]] * [[June Carter]] * [[Eugene Chadbourne]] * [[Jack Chernos]] * [[James Chirillo]] * [[Bobby Clancy]] * [[Roy Clark]] * [[Fred Cockerham]] * [[Eddie Condon]] * [[J. D. Crowe]] {{Div col end}} === D === {{Div col|colwidth=18em}} * [[Erik Darling]] * [[Jeff DaRosa]] * [[Reverend Gary Davis]] * [[Michael DeTemple]] * [[The Dillards|Douglas Dillard]] * [[Dwight Diller]] * [[Lonnie Donegan]] * [[John Dowling (musician)|John Dowling]] * [[Jimmy Driftwood]] {{Div col end}} === E === {{Div col|colwidth=18em}} * [[David Eugene Edwards]] * [[Ben Eldridge]] * [[Curtis Eller]] * [[Bill Emerson (musician)|Bill Emerson]] * [[Dan Emmett]] * [[Clifford Essex]] {{Div col end}} === F === {{Div col|colwidth=18em}} * [[Billy Faier]] * [[Raymond Fairchild]] * [[Anthony Field]] * [[Jem Finer]] * [[Bradley Fish]] * [[Béla Fleck]] * [[George Formby]] * [[Finbar Furey]] * [[Tony Furtado]] {{Div col end}} === G === {{Div col|colwidth=18em}} * [[Rhiannon Giddens]] * [[Harper Goff]] * [[Shakey Graves]] * [[Bee Ho Gray]] * [[Dave Guard]] {{Div col end}} === H === {{Div col|colwidth=18em}} * [[Tom Hanway]] * [[JP Harris]] * [[John Hartford]] * [[Alex Hassilev]] * [[Warren Hellman]] * [[John Hickman (musician)|John Hickman]] * [[Brent Hinds]] * [[Roscoe Holcomb]] * [[David Holt (musician)|David Holt]] * [[Matt Hoopes]] {{Div col end}} === I === {{Div col|colwidth=18em}} * [[Gregory Alan Isakov]] * [[Burl Ives]] {{Div col end}} === J === {{Div col|colwidth=18em}} * [[Carl Jackson]] * [[Papa Charlie Jackson]] * [[Tommy Jarrell]] * [[Cosmo Jarvis]] * [[Snuffy Jenkins]] * [[Courtney Johnson (musician)|Courtney Johnson]] * [[Mark Johnson (musician)|Mark Johnson]] * [[Dave Johnston (musician)|Dave Johnston]] * [[Grandpa Jones]] {{Div col end}} === K === {{Div col|colwidth=18em}} * [[Buell Kazee]] * [[Bill Keith (musician)|Bill Keith]] * [[Luke Kelly]] * [[Narvin Kimball]] * [[Elle King]] * [[Julian Koster]] * [[Kruger Brothers|Jens Kruger]] {{Div col end}} === L === {{Div col|colwidth=18em}} * [[Nappy Lamare]] * [[Frank Lawes]] * [[Jack Lawrence (bassist)|Jack Lawrence]] * [[Bernie Leadon]] * [[Lily May Ledford]] * [[John H. Lee (musician)|John H. Lee]] * [[Neil LeVang]] * [[Dan Levenson (musician)|Dan Levenson]] * [[Al Lewis (banjoist)|"Father" Al Lewis]] * [[Bascom Lamar Lunsford]] * [[Rudy Lyle]] {{Div col end}} === M === {{Div col|colwidth=18em}} * [[Uncle Dave Macon]] * [[Wade Mainer]] * [[Tommy Makem]] * [[Lawrence Marrero]] * [[Winston Marshall]] * [[Steve Martin]] * [[Jimmy Mazzy]] * [[Del McCoury]] * [[Rob McCoury]] * [[John McEuen]] * [[Barney McKenna]] * [[Larry McNeely]] * [[Joe Medford]] * [[Jim Mills (banjo player)|Jim Mills]] * [[Sleepy Man|Jonny Mizzone]] * [[Mick Moloney]] * [[Bruce Molsky]] * [[Joe Morley]] * [[Alan Munde]] * [[Jay Munly]] * [[Kacey Musgraves]] {{Div col end}} === O === {{Div col|colwidth=18em}} * [[Fergus O'Byrne]] * [[Gerry O'Connor (banjo player)|Gerry O'Connor]] * [[Molly O'Day (singer)|Molly O'Day]] * [[Sonny Osborne]] * [[Vess Ossman]] {{Div col end}} === P === {{Div col|colwidth=18em}} * [[Tom Paley]] * [[Clive Palmer (musician)|Clive Palmer]] * [[Jad Paul]] * [[Jerron "Blind Boy" Paxton]] * [[Eddie Peabody]] * [[Herb Pedersen]] * [[Dudu do banjo|Francisco Pereira]] * [[Noam Pikelny]] * [[Mike Pingitore]] * [[Joe Pisapia]] * [[Scotty Plummer]] * [[Charlie Poole]] * [[Dirk Powell]] * [[Teddy Powell]] {{Div col end}} === Q === {{Div col|colwidth=18em}} * [[Howard 'Howdy' Quicksell]] {{Div col end}} === R === {{Div col|colwidth=18em}} * [[Larry Ramos]] * [[Ola Belle Reed]] * [[Don Reno]] * [[Don Wayne Reno]] * [[Harry Reser]] * [[Larry Richardson]] * [[Dick Roberts (musician)|Dick Roberts]] * [[Dink Roberts]] * [[Butch Robins]] * [[Ikey Robinson]] * [[Emily Robison]] * [[Art Rosenbaum]] * [[Ryan Ross]] {{Div col end}} === S === {{Div col|colwidth=18em}} * [[Johnny St. Cyr]] * [[Cynthia Sayer]] * [[Emanuel Sayles]] * [[Enda Scahill]] * [[Mark Schatz]] * [[Robert Schmidt (musician)|Robert Schmidt]] * [[Jonathan Schneck|Jon Schneck]] * [[Earl Scruggs]] * [[Mike Seeger]] * [[Peggy Seeger]] * [[Pete Seeger]] * [[George Segal]] * [[Lee Sexton]] * [[Bob Shane]] * [[Sammy Shelor]] * [[Allen Shelton]] * [[B. F. Shelton]] * [[Rick Shubb]] * [[Matokie Slaughter]] * [[Langhorne Slim]] * [[Roy Smeck]] * [[Arthur "Guitar Boogie" Smith|Arthur Smith]] * [[Chloe Smith (musician)|Chloe Smith]] * [[Hobart Smith]] * [[Jim Smoak]] * [[Leah Song]] * [[Roger Sprung]] * [[Ralph Stanley]] * [[Chris Stephens (musician)|Chris Stephens]] * [[Sufjan Stevens]] * [[John Stewart (musician)|John Stewart]] * [[Jayme Stone]] * [[Roni Stoneman]] * [[Joel Walker Sweeney]] {{Div col end}} === T === {{Div col|colwidth=18em}} * [[Charlie Tagawa]] * [[Otis Taylor (musician)|Otis Taylor]] * [[Todd Taylor (banjo player)|Todd Taylor]] * [[Bobby Thompson (musician)|Bobby Thompson]] * [[Pete Townshend]] * [[Buck Trent]] * [[Tony Trischka]] * [[Leroy Troy]] * [[James Tyler (musician)|James Tyler]] {{Div col end}} === V === {{Div col|colwidth=18em}} * [[Fred Van Eps]] * [[Scott Vestal]] {{Div col end}} === W === {{Div col|colwidth=18em}} * [[Loudon Wainwright III]] * [[Uncle Homer Walker]] * [[Dock Walsh]] * [[Wade Ward]] * [[Abigail Washburn]] * [[Patsy Watchorn]] * [[Doc Watson]] * [[Tim Weed]] * [[Eric Weissberg]] * [[Gillian Welch]] * [[Pete Wernick]] * [[Hedy West]] * [[Thomas Joseph White]] * [[Billy Whitlock]] * [[JD Wilkes]] {{Div col end}} === Y === {{Div col|colwidth=18em}} * [[Bob Yellin]] {{Div col end}} == Beroemdhede wat banjo speel == 'n Lys van beroemdhede wat die [[banjo]] speel: <!-- Alfabetiese volgorde. Voeg slegs name hier by indien die persoon sy of haar eie artikel het - enigiets anders word verwyder. --> === A === {{Div col|colwidth=18em}} * [[Al Capone]] {{Div col end}} === B === {{Div col|colwidth=18em}} * [[Syd Barrett]] * [[Lindsey Buckingham]] {{Div col end}} === C === {{Div col|colwidth=18em}} * [[Howard Caine]] * [[Billy Connolly]]<ref>{{Cite web |title=Perthshire banjo-maker receives special note of thanks from Billy Connolly following documentary appearance |url=https://www.thecourier.co.uk/fp/news/local/perth-kinross/812635/perthshire-banjo-maker-receives-special-note-of-thanks-from-billy-connolly-following-documentary-appearance/ |website=The Courier |language=en |access-date=2020-03-12}}</ref> * [[David Crowder Band|David Crowder]] {{Div col end}} === D === {{Div col|colwidth=18em}} * [[Kirk Douglas]] {{Div col end}} === G === {{Div col|colwidth=18em}} * [[Jerry Garcia]] * [[Charlie Grimm]] {{Div col end}} === H === {{Div col|colwidth=18em}} * [[Ed Helms]] {{Div col end}} === I === {{Div col|colwidth=18em}} * [[Burl Ives]] {{Div col end}} === J === {{Div col|colwidth=18em}} * [[Rian Johnson]] {{Div col end}} === L === {{Div col|colwidth=18em}} * [[Larry Lalonde]] * [[John Lennon]] {{Div col end}} === M === {{Div col|colwidth=18em}} * [[Taj Mahal (musician)|Taj Mahal]] * [[Barbara Mandrell]] * [[Winston Marshall (musician)|Winston Marshall]] * [[Steve Martin]] * [[Bill Mumy]] {{Div col end}} === O === {{Div col|colwidth=18em}} * [[Martin O'Malley]] * [[Donny Osmond]] {{Div col end}} === S === {{Div col|colwidth=18em}} * [[George Segal]] {{Div col end}} === T === {{Div col|colwidth=18em}} * [[Peter Tork]] {{Div col end}} === V === {{Div col|colwidth=18em}} * [[Jerry Van Dyke]] {{Div col end}} === W === {{Div col|colwidth=18em}} * [[Stephen Welch]] * [[Hank Williams III]] * [[Maury Wills]] {{Div col end}} === Y === {{Div col|colwidth=18em}} * [[Neil Young]] {{Div col end}} == Sien ook == {{Portaal|Musiek}} * [[Lyste van musikante]] == Verwysings == {{Reflist}} [[Kategorie:Lyste|Banjospelers]] [[Kategorie:Musici]] 62djoo1dn5ia1r35k6voyv29c2qs2mf Bespreking:Helichrysum patulum 1 469444 2968798 2026-09-19T19:44:59Z Oesjaar 7467 Verbeter 2968798 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv Lys van jazzbanjospelers 0 469445 2968799 2026-09-19T19:46:36Z Pynappel 70858 Nuwe bladsy geskep met 'Die volgende musikante is professionele [[jazz]]banjospelers: == B == * [[Dave Barbour]] * [[Danny Barnes (musician)|Danny Barnes]] * [[Lee Blair (musician)|Lee Blair]] * [[Jack Bland]] == C == * [[John Carlini]] * [[Stian Carstensen]] * [[James Chirillo]] * [[Eddie Condon]] == D == * [[Louis Nelson Delisle]] * [[Charlie Dixon (musician)|Charlie Dixon]] * [[Dudu do banjo]] == E == * [[Lars Edegran]] == F == * [[Béla Fleck]]<ref>{{Cite web |date=2018-11-09 |tit...' 2968799 wikitext text/x-wiki Die volgende musikante is professionele [[jazz]]banjospelers: == B == * [[Dave Barbour]] * [[Danny Barnes (musician)|Danny Barnes]] * [[Lee Blair (musician)|Lee Blair]] * [[Jack Bland]] == C == * [[John Carlini]] * [[Stian Carstensen]] * [[James Chirillo]] * [[Eddie Condon]] == D == * [[Louis Nelson Delisle]] * [[Charlie Dixon (musician)|Charlie Dixon]] * [[Dudu do banjo]] == E == * [[Lars Edegran]] == F == * [[Béla Fleck]]<ref>{{Cite web |date=2018-11-09 |title=How A Jewish Kid From The Upper West Side Became The World’s Best Banjoist |url=https://forward.com/culture/music/413972/bela-fleck-banjoist-how-jewish-kid-from-upper-west-side-won-22-grammys/ |access-date=2024-02-25 |website=The Forward |language=en}}</ref> * [[Papa French|Albert "Papa" French]] == G == * [[Eddie Gibbs (musician)|Eddie Gibbs]]<ref>{{Cite web |last=Chadbourne |first=Eugene |title=Eddie Gibbs Songs, Albums, Reviews, Bio & More |url=https://www.allmusic.com/artist/eddie-gibbs-mn0001586353 |access-date=2024-02-25 |website=AllMusic |language=en}}</ref> * [[Gene Gifford]] * [[Harper Goff]] * [[Marty Grosz]] * [[George Guesnon]] * [[Fred Guy]] == H == * [[Clancy Hayes]] == J == * [[Lonnie Johnson (musician)|Lonnie Johnson]] * [[Sherwood Johnson]] == K == * [[Narvin Kimball]] == L == * [[Nappy Lamare]] * [[Al Lewis (banjoist)|"Father" Al Lewis]] == M == * [[Lawrence Marrero]] * [[Jimmy Mazzy]] * [[James McKinney (musician)|James McKinney]] == P == * [[Mike Pingitore]] * [[Bucky Pizzarelli]] * [[Scotty Plummer]] == Q == * [[Snoozer Quinn]] == S == * [[Cynthia Sayer]] * [[Emanuel Sayles]] * [[Bud Scott]] * [[Elmer Snowden]] * [[Johnny St. Cyr]] * [[Jayme Stone]] == T == * [[Charlie Tagawa]] == V == * [[Jack Vance]] == W == * [[Dave Wilborn]] * [[Morris White]] == Sien ook == {{Portaal|Musiek}} * [[Lys van jazzmusikante]] == Verwysings == {{Reflist}} [[Kategorie:Lyste|Jazzbanjospelers]] [[Kategorie:Jazz]] [[Kategorie:Musici]] et2zonhdbia5wjvybh74xd6169g7rnw 2968800 2968799 2026-09-19T19:47:10Z Pynappel 70858 /* Sien ook */ 2968800 wikitext text/x-wiki Die volgende musikante is professionele [[jazz]]banjospelers: == B == * [[Dave Barbour]] * [[Danny Barnes (musician)|Danny Barnes]] * [[Lee Blair (musician)|Lee Blair]] * [[Jack Bland]] == C == * [[John Carlini]] * [[Stian Carstensen]] * [[James Chirillo]] * [[Eddie Condon]] == D == * [[Louis Nelson Delisle]] * [[Charlie Dixon (musician)|Charlie Dixon]] * [[Dudu do banjo]] == E == * [[Lars Edegran]] == F == * [[Béla Fleck]]<ref>{{Cite web |date=2018-11-09 |title=How A Jewish Kid From The Upper West Side Became The World’s Best Banjoist |url=https://forward.com/culture/music/413972/bela-fleck-banjoist-how-jewish-kid-from-upper-west-side-won-22-grammys/ |access-date=2024-02-25 |website=The Forward |language=en}}</ref> * [[Papa French|Albert "Papa" French]] == G == * [[Eddie Gibbs (musician)|Eddie Gibbs]]<ref>{{Cite web |last=Chadbourne |first=Eugene |title=Eddie Gibbs Songs, Albums, Reviews, Bio & More |url=https://www.allmusic.com/artist/eddie-gibbs-mn0001586353 |access-date=2024-02-25 |website=AllMusic |language=en}}</ref> * [[Gene Gifford]] * [[Harper Goff]] * [[Marty Grosz]] * [[George Guesnon]] * [[Fred Guy]] == H == * [[Clancy Hayes]] == J == * [[Lonnie Johnson (musician)|Lonnie Johnson]] * [[Sherwood Johnson]] == K == * [[Narvin Kimball]] == L == * [[Nappy Lamare]] * [[Al Lewis (banjoist)|"Father" Al Lewis]] == M == * [[Lawrence Marrero]] * [[Jimmy Mazzy]] * [[James McKinney (musician)|James McKinney]] == P == * [[Mike Pingitore]] * [[Bucky Pizzarelli]] * [[Scotty Plummer]] == Q == * [[Snoozer Quinn]] == S == * [[Cynthia Sayer]] * [[Emanuel Sayles]] * [[Bud Scott]] * [[Elmer Snowden]] * [[Johnny St. Cyr]] * [[Jayme Stone]] == T == * [[Charlie Tagawa]] == V == * [[Jack Vance]] == W == * [[Dave Wilborn]] * [[Morris White]] == Sien ook == {{Portaal|Musiek}} * [[Lys van jazzmusici]] == Verwysings == {{Reflist}} [[Kategorie:Lyste|Jazzbanjospelers]] [[Kategorie:Jazz]] [[Kategorie:Musici]] rsngkyo1swo6ephe7docviibp6dp406 Bespreking:Lys van jazzbanjospelers 1 469446 2968801 2026-09-19T19:48:07Z Oesjaar 7467 /* Indeks */ nuwe afdeling 2968801 wikitext text/x-wiki == Indeks == {{ping|Pynappel}}, hoekom gebruik jy nie eerder <nowiki>{{indeks}}</nowiki> nie? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:48, 19 September 2026 (UTC) 3fm20fzu7x0bb4g2l7saih82ej4ammn 2968803 2968801 2026-09-19T19:53:12Z Oesjaar 7467 Ai! 2968803 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} == Indeks == {{ping|Pynappel}}, hoekom gebruik jy nie eerder <nowiki>{{indeks}}</nowiki> nie? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:48, 19 September 2026 (UTC) 5yi5iivsyy7h3fec8d1ksxapwlc3lcl Lys van fagotspelers 0 469447 2968802 2026-09-19T19:52:04Z Pynappel 70858 Nuwe bladsy geskep met '[[File:Edgar Degas - The Orchestra at the Opera - Google Art Project.jpg|thumb|'n Fagotspeler in ''The Orchestra at the Opera'' deur [[Edgar Degas]], {{circa|1870}}]] 'n Lys van bekende '''[[fagot]]spelers'''. {{TOCright}} <!-- Voeg slegs mense by wat 'n Wikipedia-artikel het waarin 'fagot' of 'fagotspeler' in die opsomming genoem word, m.a.w. die persoon moet hoofsaaklik bekend wees vir fagotspel. So word 'bekende fagotspelers' onderskei van 'bekende mense wat to...' 2968802 wikitext text/x-wiki [[File:Edgar Degas - The Orchestra at the Opera - Google Art Project.jpg|thumb|'n Fagotspeler in ''The Orchestra at the Opera'' deur [[Edgar Degas]], {{circa|1870}}]] 'n Lys van bekende '''[[fagot]]spelers'''. {{TOCright}} <!-- Voeg slegs mense by wat 'n Wikipedia-artikel het waarin 'fagot' of 'fagotspeler' in die opsomming genoem word, m.a.w. die persoon moet hoofsaaklik bekend wees vir fagotspel. So word 'bekende fagotspelers' onderskei van 'bekende mense wat toevallig fagot speel of gespeel het'. --> == Algerië == * [[Abdon Laus]]<ref>{{Cite book |last=Kopp |first=James B. |title=The Bassoon |publisher=Yale University Press |year=2012 |isbn=9780300183641 |language=en}}</ref> (1888-1945) == Australië == * [[George Dreyfus]] (gebore 1928) * [[Lyndon Watts]] (gebore 1976) * [[Matthew Wilkie]]<ref>{{Cite web |title=Matthew Wilkie |url=https://www.sydneysymphony.com/musicians/matthew-wilkie |access-date=2024-02-23 |website=Sydney Symphony Orchestra |language=en}}</ref> == België == * [[Jean-Théodore Radoux]] (1835-1911)<ref>{{Cite book |last=Baker |first=Theodore |last2=Remy |first2=Alfred |title=Baker's Biographical Dictionary of Musicians |date=1919 |publisher=G. Schirmer |page=735 |language=en}}</ref> == Bulgarye == * [[Marin Valtchanov]] (1949-2017) == Denemarke == * [[Peter Bastian]] (1943-2017) * [[Kjell Roikjer]] (1901-1999) * [[Asger Svendsen]] == Duitsland == {{Div col|colwidth=30em}} * [[Carl Almenräder]] (1786-1846) * [[Friedrich Berr]] (1794-1838) * [[Marc Engelhardt]] (gebore 1961) * [[Albrecht Holder]] (gebore 1958) * [[Klaus Thunemann]] (1937-2025) * [[Julius Weissenborn]] (1837-1888) {{Div col end}} == Estland == * [[Martin Kuuskmann]] (gebore 1971) == Frankryk == {{Div col|colwidth=30em}} * [[Maurice Allard]] (1922-1988) * [[Adolphe Blaise]] (1737-1772) * [[François Devienne]] (1759-1803) * [[Désiré Dihau]] (1833-1909) * [[François-René Gebauer]] (1773-1845) * [[Eugène Louis-Marie Jancourt]] (1815-1901) * [[Fernand Oubradous]] (1903-1986) * [[Étienne Ozi]] (1754-1813) {{Div col end}} == Hongarye == * [[Tamás Benkócs]] (gebore 1971) == Israel == * [[Mordechai Rechtman]] (1926-2023) * [[Uzi Shalev]] (gebore 1961) == Italië == {{Div col|colwidth=30em}} * [[Sergio Azzolini]] (gebore 1967) * [[Enzo Muccetti]] (1912-1977) * [[Rino Vernizzi]] (1946-2022) {{Div col end}} == Japan == * [[Hideo Kachi]] (gebore 1953) == Kanada == * [[Bill Douglas (musician)|Bill Douglas]] (gebore 1944) * [[Pierre Mercure]] (1927-1966) * [[George Zukerman]] (1927-2023) == Nederland == * [[Thom de Klerk]] (1912-1966) * [[Bram van Sambeek]] (gebore 1980) == Nieu-Seeland == * [[Peter Musson]] (gebore 1940) == Noorweë == * [[Per Hannevold]] (gebore 1953) == Oekraïne == * [[Volodymyr Apatsky]] (1928-2018) == Oostenryk == * [[Milan Turković (musician)|Milan Turković]] (gebore 1939) == Switserland == * [[Willy Hess (composer)|Willy Hess]] (1906-1977) == Tsjeggië == * [[Antoine Bullant]] (1751-1821) * [[Ludwig Milde]] (1849-1913) * [[Václav Vonášek]] (gebore 1980) == Uruguay == * [[Gustavo Núñez]] (gebore 1965) == Venezuela == * [[Victor Guillermo Ramos Rangel]] (1911-1986) == Verenigde Koninkryk == {{Div col|colwidth=30em}} * [[Meyrick Alexander]] (gebore 1952) * [[Roger Birnstingl]] * [[Gwydion Brooke]] (1912-2005) * [[Archie Camden]] (1888-1979) * [[Michael Chapman (bassoonist)|Michael Chapman]] (1934-2005) * [[Karen Clark (bassoonist)|Karen Clark]], nooiensvan Geoghegan (gebore 1989) * [[Margaret Cookhorn]] * [[Lindsay Cooper]] (1951-2013) * [[Charles Cracknell]] (1915-1997) * [[Edward Elgar]] (1857-1934) * [[Vernon Elliott]] (1912-1996) * [[Martin Gatt]] (gebore 1936) * [[Rachel Gough]] * [[John Hebden]] (1712-1765) * [[Chloe Herington]] * [[Cecil James]] (1913-1999) * [[Gordon Laing (musician)|Gordon Laing]] (gebore 1964) * [[Ursula Leveaux]] * [[David Munrow]] (1942-1976) * [[John Orford]] * [[Laurence Perkins]] (gebore 1954) * [[Julie Price (bassoonist)|Julie Price]] (gebore 1963) * [[Hannah Rankin]] (gebore 1990) * [[Graham Sheen]] (gebore 1952) * [[Philip Turbett]] (gebore 1961) * [[Jeremy Ward (bassoonist)|Jeremy Ward]] * [[William Waterhouse (bassoonist)|William Waterhouse]] (1931-2007) {{Div col end}} == Verenigde State == {{Div col|colwidth=30em}} * [[Karen Borca]] (gebore 1948) * [[Garvin Bushell]] (1902-1991) * [[Lewis Hugh Cooper]] (1920-2007) * [[Willard Somers Elliot]] (1926-2000) * [[Marvin P. Feinsmith]] (1932/33-2020) * [[Dall Fields]] (1889-1956) * [[Hugo Fox]] (1897-1969) * [[Bernard Garfield]] (1924-2025) * [[Arthur Grossman]] * [[Paul Hanson (bassoonist)|Paul Hanson]] (gebore 1957) * [[K. David van Hoesen]] (1926-2016) * [[Benjamin Kamins]] (gebore 1952) * [[Ron Klimko]] (1936-2012) * [[Peter Kolkay]] * [[Simon Kovar]] (1890-1970) * [[Judith LeClair]] (gebore 1958) * [[Tariq Masri]] (gebore 1973) * [[Stephen Maxym]] (1915-2002) * [[John Miller Jr.]] (gebore 1942) * [[Anthony Parnther]] (gebore 1981) * [[Ray Pizzi]] (1943-2021) * [[Johnny Reinhard]] (gebore 1956) * [[Peter Schickele]] (1935-2024) * [[Sol Schoenbach]] (1915-1999) * [[Leonard Sharrow]] (1915-2004) * [[Wilbur Simpson]] (1917-1997) * [[Kim Walker (bassoonist)|Kim Walker]] * [[Sherman Walt]] (1923-1989) * [[Arthur Weisberg]] (1931-2009) * [[Dan Welcher]] (gebore 1948) * [[Robert S. Williams]] (gebore 1949) * [[Bryan Young (bassoonist)|Bryan Young]] (gebore 1974) {{Div col end}} == Verwysings == {{Reflist}} [[Kategorie:Lyste|Fagotspelers]] [[Kategorie:Musici]] rgbo4jtq3zqyyldl0fqdp3q98m9wuuo Bespreking:Lys van fagotspelers 1 469448 2968804 2026-09-19T19:53:31Z Oesjaar 7467 Verbeter 2968804 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv Bespreking:Lys van banjospelers 1 469449 2968805 2026-09-19T19:53:58Z Oesjaar 7467 Verbeter 2968805 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv Bespreking:Lys van trekklavierspelers 1 469450 2968806 2026-09-19T19:55:09Z Oesjaar 7467 Verbeter 2968806 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv Lys van beatboxers 0 469451 2968807 2026-09-19T20:06:43Z Pynappel 70858 Nuwe bladsy geskep met 'Dit is 'n lys van bekende [[beatboxing|beatboxers]]. == Groepe == {{Multiple image|perrow=2|total_width=400 |image1=Beatbox House GBB 2018.png|caption1=[[Beatbox House]] |image2=Berywam Hue Vietnam 2018.jpeg|caption2=[[Berywam]] }} * [[Bauchklang]]<ref>{{Cite web |url=https://eventseeker.com/artist/2587-bauchklang |title=Bauchklang - Artist Profile |website=eventseeker.com |language=en |access-date=2020-03-12}}</ref> * [[Beatbox House]]<ref>{{Cite web |url=https://...' 2968807 wikitext text/x-wiki Dit is 'n lys van bekende [[beatboxing|beatboxers]]. == Groepe == {{Multiple image|perrow=2|total_width=400 |image1=Beatbox House GBB 2018.png|caption1=[[Beatbox House]] |image2=Berywam Hue Vietnam 2018.jpeg|caption2=[[Berywam]] }} * [[Bauchklang]]<ref>{{Cite web |url=https://eventseeker.com/artist/2587-bauchklang |title=Bauchklang - Artist Profile |website=eventseeker.com |language=en |access-date=2020-03-12}}</ref> * [[Beatbox House]]<ref>{{Cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=P7NZthVfxUA |title=THE BEATBOX HOUSE // BEATBOX [NEW YORK] |date=2015-11-04 |publisher=[[YouTube]] |language=en |access-date=2019-02-26 |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/P7NZthVfxUA |archive-date=2021-12-21 |url-status=live}}</ref> * [[Berywam]]<ref>{{Cite web |url=https://www.ladepeche.fr/article/2017/01/08/2492488-champions-france-beatbox-berywam-vivent-colocation-toulouse.html |title=Les champions de France de beatbox, Berywam, vivent en colocation à Toulouse |publisher=La Dépêche |date=2017-01-08 |language=fr}}</ref> * [[Home Free (musiekgroep)|Home Free]] * [[Pentatonix]] * [[Soul Inscribed]]<ref>{{Cite web |url=http://music.mxdwn.com/2016/02/10/reviews/soul-inscribed-soul-inscribed/ |title=Soul Inscribed – Soul Inscribed |language=en}}</ref> * [[The House Jacks]] == Alle solo-beatboxers == === Noord-Amerika === {{Multiple image|perrow=3|total_width=350 |image1=Butterscotch at Montreux Jazz Festival.jpg|caption1=[[Butterscotch (kunstenaar)|Butterscotch]] |image2=Kaila Mullady in 2015.png|caption2=[[Kaila Mullady]] |image3=Gene Shinozaki in 2017.png|caption3=[[Gene Shinozaki]] }} * [[Ariel Pink]] * [[Biz Markie]] * [[Darren Robinson (kletsrymer)|Buffy]] * [[Butterscotch (kunstenaar)|Butterscotch]] * [[D-Nice]] * [[Doug E. Fresh]] * [[Gene Shinozaki]] * [[Jeff Thacher]] * [[Kaila Mullady]] * [[Kevin Olusola]] * [[Kid Lucky]] * [[KRNFX]] * [[Matisyahu]] * [[Michael Winslow]] * [[Mike Tompkins (musikant)|Mike Tompkins]] * [[Rahzel]] * [[Ready Rock C]] * [[Reggie Watts]] * [[SungBeats]] * [[Timbaland]] * [[Wes Carroll]] * [[Wise (Stetsasonic)|Wise]] === Suid-Amerika === * [[André Pinguim]] === Europa === {{Multiple image|perrow=3|total_width=350 |image1=Beardyman in 2008 (cropped).png|caption1=[[Beardyman]] |image2=Reeps One in 2012.png|caption2=[[Reeps One]] |image3=D-Low 2015.png|caption3=[[D-Low (beatboxer)|D-Low]] |image4=SkilleR in 2013.png|caption4=[[Alexander Deyanov|SkilleR]] |image5=Festival de Cornouaille 2015 - Krismenn & Alem 05.jpg|caption5=[[Alem (beatboxer)|Alem]] |image6=Killa Kela.jpg|caption6=[[Killa Kela]] }} * [[Alem (beatboxer)|Alem]] * [[Beardyman]] * [[D-Low (beatboxer)|D-Low]] / DJ-Low * [[Jay Sean]] * [[Juls]] * [[Killa Kela]] * [[K. I. M.]] * [[MB14]] * [[Reeps One]] * [[RoxorLoops]] * [[Shlomo (beatboxer)|Shlomo]] * [[Alexander Deyanov|SkilleR]] * Timmeh * [[Tobias Hug]] === Asië === * [[Afra (beatboxer)|Afra]] * [[Bigman (beatboxer)|Bigman]] * [[Hikakin]] * [[Hiss (beatboxer)|Hiss]] * [[Jack Beats]] * Jairo * [[Nguyen Cuong|Mr.T]] * [[SO-SO (beatboxer)|SO-SO]] * [[Vineeth Vincent]] * [[Yuichi Nakamaru]] === Oseanië === {{Multiple image|perrow=1|total_width=150 |image1=Joel Turner 2012.png|caption1=[[Joel Turner (musikant)|Joel Turner]] }} * [[Dub FX]] * [[Joel Turner (musikant)|Joel Turner]] * [[Tom Thum]] === Afrika === * [[Thierry Olemba]] == Verwysings == {{Reflist}} == Sien ook == * [[Lys van hiphopmusici]] * [[Lyste van musici]] [[Kategorie:Lyste|Beatboxers]] [[Kategorie:Musici]] 7hy95gaoqsturvn20ufj4ihq7c0pt9l Mfundo Vilakazi 0 469453 2968837 2026-09-19T22:13:01Z Hellleen0 203839 Geskep deur die bladsy "[[:en:Special:Redirect/revision/1373818742|Mfundo Vilakazi]]" te vertaal 2968837 wikitext text/x-wiki '''Mfundo Joy Vilakazi''' is 'n Suid-Afrikaanse sokkerspeler wat as middelveldspeler vir [[Premiersokkerliga|die Suid-Afrikaanse Premierliga-]] span [[Kaizer Chiefs]] speel. == Klubloopbane == === Kaizer Chiefs === Vilakazi het in 2021 by Kaizer Chiefs Reserve aangesluit en in die Gauteng Development League en PSL Reserve gespeel. == Internasionale jeugloopbaan == Vilakazi het saam met die [[Suid-Afrikaanse nasionale onder-20 sokkerspan|Suid-Afrikaanse o.20-]] span. Hy het die span gehelp om hul eerste o.20 Afrikabeker van Nasies te wen en te kwalifiseer vir die 2025 o.20 FIFA Wêreldbeker . Hy is as die man van die wedstryd aangewys in 'n 5–0 oorwinning teen Nieu-Kaledonië tydens die 2025 o.20 FIFA . == Persoonlike lewe == Vilakazi gebeer born in Soweto == Eerbewyse == Suid-Afrika o.20 * O.20 Afrikabeker van Nasies : 2025 == Verwysings == <references /> [[Kategorie:Geboortes in 2005]] [[Kategorie:Lewende mense]] fu71yna5ykw4bxocfb8w9mrwsmewm7h Relebohile Mofokeng 0 469454 2968838 2026-09-19T22:15:01Z Hellleen0 203839 Geskep deur die bladsy "[[:en:Special:Redirect/revision/1339854667|Relebohile Mofokeng]]" te vertaal 2968838 wikitext text/x-wiki  {{Updated|09 Dec 2025|<ref>{{Soccerway|relebohile-ratomo/901350}}</ref>}}'''Relebohile Mofokeng''' (gebore '''Ratomo'''; 23 Oktober 2004) is ’n Suid-Afrikaanse professionele sokkerspeler. Hy speel as ’n aanvallende middelveldspeler of vleuel vir '''Orlando Pirates''' en die '''South Africa national football team'''. == Klubloopbaan == Mofokeng het deur die Transnet School of Excellence gevorder, voordat 'n oordragreëling tussen [[Premiersokkerliga|die Suid-Afrikaanse Premierliga-]] spanne [[Mamelodi Sundowns]] en [[Orlando Pirates FC|Orlando Pirates]] bereik is, met Mofokeng wat by Orlando Pirates aangesluit het en spanmaat [[Siyabonga Mabena]] wat by Mamelodi Sundowns aangesluit het. Mofokeng het goed in die akademie van Orlando Pirates geïntegreer, beïndruk met die reserwespan in die DStv Diski Challeng. Nadat hy vier keer op die bank gespeel het, is hy sy eerste begin vir die klub gegee in 'n DStv Premiership-wedstryd teen Royal AM op 3 Mei 2023. Na 'n fout deur Royal AM se Mosambiekse speler Domingues, het Mofokeng se skoot van Domingues af in die agterkant van die net afgeweer. Die doel is egter as 'n eiedoel gegee, aangesien die aanvanklike skoot nie op teiken was nie. In slegs sy tweede wedstryd vir die klub het hy 'n doel en 'n bystand in 'n 4-0 oorwinning teen [[AmaZulu FC|AmaZulu]] aangeteken. In die 2025 Carling Knockout Cup het hy die wendoel in 'n 1-0 oorwinning teen Marumo Gallants in ekstra tyd aangeteken om die Buccaneers hul tweede trofee van die seisoen te gee. === Jeug === Mofokeng het Suid-Afrika by die 2022 COSAFA o.20-beker verteenwoordig. === Senior === Hy het sy eerste oproep vir die senior nasionale span ontvang vir die 2026 FIFA Wêreldbeker-kwalifiseerders wat in Junie 2024 gespeel sou word. Mofokeng het sy debuut teen laasgenoemde op 11 Junie 2024 by die [[Vrystaatstadion|Vrystaat-stadion]] gemaak. Hy het [[Oswin Appollis]] in bykomende tyd vervang, toe Suid-Afrika met 3-1 gewen het. Mofokeng het sy eerste doel vir Suid-Afrika teen Lesotho in die 2026 FIFA Wêreldbeker-kwalifiseerders aangeteken. == Persoonlike lewe == Ten tyde van sy skuif na die Orlando Pirates het hy sy ma se van, Ratomo, gebruik, aangesien sy ouers nog nie getroud was nie. Drie weke na sy registrasie by die klub het hy sy van wettiglik verander na Mofokeng - die van van sy pa, en voormalige sokkerspeler, Sechaba Mofokeng - en dit sou sy amptelike naam wees voor die 2023–24-seisoen. == Loopbaanstatistieke == === Klub === {| class="wikitable" style="text-align:center" |+Verskynings en doele per klub, seisoen en kompetisie ! rowspan="2" | Klub ! rowspan="2" | Seisoen ! colspan="3" | Liga ! colspan="2" | Nasionale Beker ! colspan="2" | Ligabeker ! colspan="2" | Kontinentaal ! colspan="2" | Ander ! colspan="2" | Totaal |- ! Afdeling ! Programme ! Doelwitte ! Programme ! Doelwitte ! Programme ! Doelwitte ! Programme ! Doelwitte ! Programme ! Doelwitte ! Programme ! Doelwitte |- | rowspan="4" | [[Orlando Pirates FC|Orlando Pirates]] | 2022–23 | rowspan="4" | [[Premiersokkerliga|SA Premierliga]] | 2 | 1 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 2 | 1 |- | 2023–24 | 26 | 3 | 5 | 2 | 3 | 0 | 3 | 0 | 1 | 0 | 38 | 5 |- | 2024–25 | 26 | 5 | 5 | 0 | 4 | 2 | 13 | 5 | 1 | 0 | 11 | 0 |- | 2025-26 | 5 | 0 | 0 | 0 | 3 | 1 | 0 | 0 | 0 | 0 | 8 | 1 |- ! colspan="3" | Loopbaantotaal ! 59 ! 9 ! 10 ! 2 ! 7 ! 3 ! 16 ! 5 ! 2 ! 0 ! 97 ! 18 |} === Internasionaal === : ''Vanaf wedstryd gespeel'' ''op 25 Maart 2025'' {| class="wikitable" |+Verskynings en doele per nasionale span en jaar ! Nasionale span ! Jaar ! Programme ! Doelwitte |- | rowspan="2" | Suid-Afrika | 2024 | 4 | 0 |- | 2025 | 2 | 1 |- ! colspan="2" | Totaal ! 6 ! 1 |} {| class="wikitable sortable" |+Lys van internasionale doele aangeteken deur Mofokeng ! Nee. ! Datum ! Plek ! Teenstander ! Telling ! Resultaat ! Kompetisie |- | 1 | 21 Maart 2025 | [[Peter Mokaba-stadion]], [[Suid-Afrika]] | Lesotho | 1–0 | 2-0 | 2026 FIFA Wêreldbeker-kwalifikasie (CAF) |} == Eerbewyse == '''Orlando Pirates''' * [[Suid-Afrikaanse Beker|Nedbankbeker]] : 2023–24 * MTN 8 : 2023–24, 2024–25, 2025–26 * Carling Uitklopbeker : 2025–26 [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Geboortes in 2004]] inz10jyem5wg8vszql1wc69b8uvn1mb Kaizer Chiefs Dames FC 0 469455 2968840 2026-09-19T22:36:22Z Hellleen0 203839 Geskep deur die bladsy "[[:en:Special:Redirect/revision/1366649108|Kaizer Chiefs Ladies F.C.]]" te vertaal 2968840 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Sokkerklub|image=}}  {{sidebar|titlestyle=background:#FFBC00; color:#080808;|title=Active departments of<br>Kazier Chiefs|contentstyle=padding-top:0.5em;|content1={{aligned table|cols=3|fullwidth=y | [[File:Football pictogram.svg|30px]] | [[Kaizer Chiefs F.C.|Football<br>(Men's)]] | [[File:Football pictogram.svg|30px]] | [[Kaizer Chiefs Development|Football<br>Academy]] | [[File:Football pictogram.svg|30px]] | [[Kaizer Chiefs Ladies F.C.|Football<br>(Women's)]] }}}} '''Kaizer Chiefs Ladies FC''' is 'n vrouesokkerklub gebaseer. Die span neem deel aan die Sasol Women's League, die tweede vlak vrouesokkerliga in Suid-Afrika. == Geskiedenis == Die klub is amptelik op 31 Maart 2026 onthul en het in Julie 2025 die Springs Home Sweepers-vennootskap met [[Kaizer Chiefs]] oorgeneem. == Spelers == '''Kaizer Chiefs Ladies FC''' -groep vir die 2026-seisoen.   == Verwysings == <references /> {{Kaizer Chiefs F.C.}} g0oslasxdq8bdqzvgacmr5mmsq8a0u6 Stadsmanne Dames FC 0 469456 2968842 2026-09-19T23:17:43Z Hellleen0 203839 Geskep deur die bladsy "[[:en:Special:Redirect/revision/1332022980|City Lads Ladies F.C.]]" te vertaal 2968842 wikitext text/x-wiki '''City Lads Ladies FC''' is 'n vrouesokkerklub gebaseer in [[New Brighton|New Brighton, Oos-Kaap]] . Die span neem deel aan die SAFA Women's League, die topvlak vrouesokkerliga. Nomalungelo Mooi is die klub se uitvoerende hoof. == Geskiedenis == === Sasol Vroueliga === Hulle het gewen die 2021 meise se sokker span In 2021 is hulle bevorder tot die Hollywoodbets Superliga nadat hulle as finaliste in die 2021 Sasolliga Nasionale Kampioenskap geëindig het. === SAFA Vroueliga === Hulle het hul debuut in die 2022-seisoen gemaak . === Engen Uitklop-uitdaging === Hulle het die 2022 Oos-Kaapse Engen Knockout-uitdaging gewen. == Eerbewyse == * Oos-Kaapse Sasol Vroueliga : 2021 * Sasol Vroueliga : naaswenner: 2021 * Oos-Kaapse Engen Uitklop-Uitdaging : 2022 == Spanstatistieke == === SAFA Vroueliga-rekord === {| class="wikitable" style="text-align: center;" ! rowspan="2" |Seisoen ! rowspan="2" | Pos ! colspan="9" | Rekord |- ! P ! W ! D ! L ! F ! 'n ! GD ! Pst |- style="" | '''2022''' | '''12de''' | 30 | 8 | 5 | 17 | 36 | 75 | (39) | 23 |- style="" | '''2023''' | '''13de''' | 30 | 7 | 4 | 19 | 29 | 66 | (37) | 25 |- style="" | '''2024''' | '''14de''' | 30 | 5 | 8 | 17 | 28 | 53 | (25) | 23 |- style="" | '''2025''' | '''13de''' | 30 | 7 | 6 | 17 | 29 | 53 | (26) | 23 |} * Oranje = '''Aan die gang''' * Goud = '''Kampioene''' * Silwer = '''Naaswenner''' == Verwysings == {{Verwysings}} [[Kategorie:Koördinate op Wikidata]] t74mokiue9blqz0zr3cpyfrh2vf2lsr Gebruikerbespreking:Geyejun 3 469457 2968851 2026-09-20T05:33:18Z Manchiu 12156 Manchiu het bladsy [[Gebruikerbespreking:Geyejun]] na [[Gebruikerbespreking:UeŊ1]] geskuif: Bladsy is outomaties geskuif na hernoeming van gebruiker "[[Spesiaal:CentralAuth/Geyejun|Geyejun]]" na "[[Spesiaal:CentralAuth/UeŊ1|UeŊ1]]" 2968851 wikitext text/x-wiki #AANSTUUR [[Gebruikerbespreking:UeŊ1]] hp2wsnllkwxad9ch0zlzlmsthjghzur Gebruiker:Nervelita 2 469458 2968856 2026-09-20T07:39:52Z Veritas Sapientiae 154171 Veritas Sapientiae het bladsy [[Gebruiker:Nervelita]] na [[Gebruiker:Aphroditelita]] geskuif: Bladsy is outomaties geskuif na hernoeming van gebruiker "[[Spesiaal:CentralAuth/Nervelita|Nervelita]]" na "[[Spesiaal:CentralAuth/Aphroditelita|Aphroditelita]]" 2968856 wikitext text/x-wiki #AANSTUUR [[Gebruiker:Aphroditelita]] 2utwg1jr9kz5jgr0sj5zdl3xw1260ut Silwer Valke 0 469459 2968860 2026-09-20T08:11:18Z Gaius le Roux 203341 'n Nuwe artikel is geskep. Foto's moet nog bygevoeg word. 2968860 wikitext text/x-wiki Formasievertoonspanne is al jare lank ’n kenmerk van die Suid-Afrikaanse Lugmag (SALM). '''Die''' '''Silwer Valke''' is ’n kunsvliegspan van die Suid-Afrikaanse Lugmag en het oor die jare verskillende vliegtuie gebruik en uit verskillende spanne personeel bestaan. Die kleurskemas van die span se vliegtuie het ook oor die jare verander. Die span het in die verlede deel van ander eenhede van die SALM uitgemaak. Tans is die Silwer Valke deel van die Sentrale Vliegskool en gebruik die Pilatus PC-7 Mk II. == Geskiedenis == Die oorsprong van die Silwer Valke kan na die ''Bumbling Bees''-vertoonspan teruggevoer word, wat oorspronklik in 1953 gevorm is en met De Havilland Vampires gevlieg het. Die ''Bumbling Bees'' is in 1959 ontbind. ’n Nuwe ''Bumbling Bees''-span is in 1966 gevorm en het met die Impala Mk I begin vlieg. Die span is op 22 November 1967 die Silwer Valke herdoop. Op 24 November 1967 het die Silwer Valke hulle eerste vertoning tydens die opening van die Atlas-vliegtuigkorporasie gelewer. Die span was deel van Vliegopleidingskool (VOS) Langebaanweg. Nadat 83 Straalvliegskool die opleiding van SALM-leerlingvlieëniers op 4 Februarie 1984 oorgeneem het, het die Silwer Valke deel van laasgenoemde eenheid geword. Rondom hierdie tyd is die kleure van die destydse nasionale vlag, naamlik oranje, wit en blou, vir die eerste keer op die vliegtuie aangebring. Die kleure van die ou nasionale vlag is vanaf 1985 op die Silwer Valke aangebring. Op 30 Januarie 1990 het die silwer/oranje/wit/blou kleurskema op die volgende vliegtuie gepryk, naamlik reeksnommers 484, 486, 491 en 494. In die middel van die 1990’s is nuwe kleure, naamlik donker en ligte blou en wit op die silwer van die vliegtuie aangewend. 83 Straalvliegskool het in November 1992 gesluit, en 85 Gevegvliegskool het die Impala-bedrywighede oorgeneem. Nommer 83 Straalvliegskool is met ingang van 1 Februarie 1993 deur 85 Gevegvliegskool geabsorbeer. Die Silwer Valke het gevolglik Hoedspruit toe vertrek. Die laaste Impala-vertoning van die Silwer Valke het op 20 September 1997 by Swartkop plaasgevind.<ref>{{Cite journal |last=Becker |first=Dave |date=October 2005 |title=History of the Silver Falcons |journal=SA Flyer |issue=120 |pages=29, 30, 33}}</ref> <ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 – 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=398 to 400 |language=en}}</ref> == Verhuising van die Sentrale Vliegskool == Die laaste vleuelsparade van die Sentrale Vliegskool (SVS) het op 10 Desember 1992 by Dunnottar plaasgevind, en die SVS het daarna na Langebaanweg verskuif.<ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 – 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=392 |language=en}}</ref> == Die Pilatus PC-7 in SALM diens == Die Suid-Afrikaans Lugmag het die Pilatus PC-7 Merk II Astra vanaf 1994 bedryf. Die eerste Pilatus PC-7 Mk II Astra, nommer 2001, is op 17 Oktober 1994 aan die SVS afgelewer. ’n Pilatus PC-7 Mk II Astra-vertoonspan het op 13 Mei 1999 begin oefen. Daar is besluit om die Silwer Valke by die Sentralle Vliegskool by Langebaanweg met Astras te hervorm, en die Astra-vertoonspan is amptelik op 30 Oktober 1999 die Silwer Valke herdoop.<ref>{{Cite journal |date=February 2003 |title=Central Flying School |journal=SA Flyer |pages=58}}</ref> <ref>{{Cite journal |last=Becker |first=Dave |date=October 2005 |title=History of the Silver Falcons |journal=SA Flyer |issue=120 |pages=29, 30, 33}}</ref> == Die Atlas Impala Mk I deur die Silwer Valke gebruik == === Die silwer skema === Die vlieëniers van die Impalas met die reeksnommers 492 en 494 wat hieronder uitgebeeld word, was onderskeidelik kaptein Pottie Potgieter en kaptein Mike Weingartz. Beide Kaptein JJ Potgieter en Kaptein ME Weingartz was van Januarie 1980 tot September 1980 lede van Silwer Valke span 18<ref>{{Cite book |last=Brent |first=Winston |title=Silver Falcons |date=October 2007 |publisher=Freeworld Publications CC |isbn=978-0-9802797-0-2 |location=Nelspruit, South Africa |pages=27 |language=en}}</ref>. === Silwer plus oranje, wit en blou === Die kleurskema wat uit silwer plus oranje, wit en blou bestaan het, het drie weergawes gehad, met verskille tussen die weergawes. Die verskille was op die neus en stertvin, die keuse van die eenheidwapen en of individuele nommers (nommer van die vliegtuig in die span) gebruik is. Die finale weergawe het die “sonbars”-effek (''sunburst'' in Engels) op die onderkante van die hoofvlerk en die agterste vlerke gehad.<ref>{{Cite book |last=Brent |first=Winston |title=Silver Falcons |date=October 2007 |publisher=Freeworld Publications CC |isbn=978-0-9802797-0-2 |location=Nelspruit, South Africa |pages=146 |language=en}}</ref> Die Silwer Valke het aan verskillende lugskoue deelgeneem. Hulle het byvoorbeeld op 22 Julie 1989 deelgeneem aan ’n lugskou wat by Lugmagbasis Bloemspruit naby die Vrystaatse hoofstad Bloemfontein gehou is. Van 8 tot 12 Mei 1991 was hulle teenwoordig gedurende die Konvensie van die Eksperimentele Vliegtuig-assosiasie wat by Margate aan die suidkus van Natal plaasgevind het. Die span was op 28 November 1992 by Mmabatho Internasionale Lughawe. Die Silwer Valke het op daardie datum vertonings gelewer tydens ’n lugskou wat deel van die amptelike opening van Lugmagbasis Mmabatho van die Bophuthatswana-lugmag uitgemaak het. === Silwer plus donkerblou, ligblou en wit === Die Silwer Valke-kunsvliegspan is ’n tyd lank bedryf in ’n skema wat uit silwer plus donkerblou, ligblou en wit bestaan het. (Sien asseblief die aantekening oor hierdie kleure later in die artikel.) Nelson Mandela is op 10 Mei 1994 as die President van Suid-Afrika ingehuldig, en massaverbyvlugte het as deel van die vierings oor Pretoria plaasgevind. Vliegtuie wat aan die verbyvlugte deelgeneem het, is by Lugmagbasis Waterkloof waargeneem. Individuele vliegtuie van die Silwer Valke word laer af in die artikel geïllustreer. Hulle het die reeksnommers 484 (Valk 2), 530, 531 (Valk 1) en 592 (Valk 4) gehad. == Die Pilatus PC-7 Merk II Astra-vliegtuie deur die Silwer Valke gebruik == === Wit-en-rooi skema === Vier Pilatus PC-7-opleidingsvliegtuie van die Suid-Afrikaanse Lugmag  se Silwer Valke-vertoonspan het op 5, 8 en 9 September 2000 formasieverbyvlugte en formasielugtoertjies uitgevoer tydens die SALM 80 Internasionale Lugskou wat by Lugmagbasis Waterkloof gehou is. Een van die vliegtuie was met ’n rooi 2 op die wit onder die regtervlerk gemerk. Verder het vier Pilatus PC-7 Mk II Astra-opleidingsvliegtuie van die SALM se Sentrale Vliegskool by Langebaanweg op 18 September 2002 aan die openingseremonie van die Africa Aerospace and Defence-tentoonstelling deelgeneem. Hulle het uit Silwer Valke 1, 2, 3 en 4 bestaan. Die nommers het in wit op die rooi onder die onderste oppervlakke van die vliegtuie verskyn. Pilatus PC-7-opleidingsvliegtuie van die Sentrale Vliegskool by Langebaanweg aan die Kaapse Weskus het ook op 18, 19, 20 en 21 September 2002 tydens die Africa Aerospace and Defence-tentoonstelling  by Lugmagbasis Waterkloof naby Pretoria in Suid-Afrika aan die vliegvertonings deelgeneem en het uit Silwer Valke 1, 2, 3 en 4 bestaan. Die Silwer Valke-formasiekunsvliegspan het in September 2006 tydens die Africa Aerospace and Defence-tentoonstelling en in Oktober 2007 by Springbok formasielugtoertjies uitgevoer. e1dcplzmsfcqsdg4zy4zwhhhjejnb4n 2968861 2968860 2026-09-20T08:13:19Z Gaius le Roux 203341 Die "Nog besig"-sjabloon en 'n opskrif is bygevoeg. 2968861 wikitext text/x-wiki {{Nog besig}} Formasievertoonspanne is al jare lank ’n kenmerk van die Suid-Afrikaanse Lugmag (SALM). '''Die''' '''Silwer Valke''' is ’n kunsvliegspan van die Suid-Afrikaanse Lugmag en het oor die jare verskillende vliegtuie gebruik en uit verskillende spanne personeel bestaan. Die kleurskemas van die span se vliegtuie het ook oor die jare verander. Die span het in die verlede deel van ander eenhede van die SALM uitgemaak. Tans is die Silwer Valke deel van die Sentrale Vliegskool en gebruik die Pilatus PC-7 Mk II. == Geskiedenis == Die oorsprong van die Silwer Valke kan na die ''Bumbling Bees''-vertoonspan teruggevoer word, wat oorspronklik in 1953 gevorm is en met De Havilland Vampires gevlieg het. Die ''Bumbling Bees'' is in 1959 ontbind. ’n Nuwe ''Bumbling Bees''-span is in 1966 gevorm en het met die Impala Mk I begin vlieg. Die span is op 22 November 1967 die Silwer Valke herdoop. Op 24 November 1967 het die Silwer Valke hulle eerste vertoning tydens die opening van die Atlas-vliegtuigkorporasie gelewer. Die span was deel van Vliegopleidingskool (VOS) Langebaanweg. Nadat 83 Straalvliegskool die opleiding van SALM-leerlingvlieëniers op 4 Februarie 1984 oorgeneem het, het die Silwer Valke deel van laasgenoemde eenheid geword. Rondom hierdie tyd is die kleure van die destydse nasionale vlag, naamlik oranje, wit en blou, vir die eerste keer op die vliegtuie aangebring. Die kleure van die ou nasionale vlag is vanaf 1985 op die Silwer Valke aangebring. Op 30 Januarie 1990 het die silwer/oranje/wit/blou kleurskema op die volgende vliegtuie gepryk, naamlik reeksnommers 484, 486, 491 en 494. In die middel van die 1990’s is nuwe kleure, naamlik donker en ligte blou en wit op die silwer van die vliegtuie aangewend. 83 Straalvliegskool het in November 1992 gesluit, en 85 Gevegvliegskool het die Impala-bedrywighede oorgeneem. Nommer 83 Straalvliegskool is met ingang van 1 Februarie 1993 deur 85 Gevegvliegskool geabsorbeer. Die Silwer Valke het gevolglik Hoedspruit toe vertrek. Die laaste Impala-vertoning van die Silwer Valke het op 20 September 1997 by Swartkop plaasgevind.<ref>{{Cite journal |last=Becker |first=Dave |date=October 2005 |title=History of the Silver Falcons |journal=SA Flyer |issue=120 |pages=29, 30, 33}}</ref> <ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 – 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=398 to 400 |language=en}}</ref> == Verhuising van die Sentrale Vliegskool == Die laaste vleuelsparade van die Sentrale Vliegskool (SVS) het op 10 Desember 1992 by Dunnottar plaasgevind, en die SVS het daarna na Langebaanweg verskuif.<ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 – 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=392 |language=en}}</ref> == Die Pilatus PC-7 in SALM diens == Die Suid-Afrikaans Lugmag het die Pilatus PC-7 Merk II Astra vanaf 1994 bedryf. Die eerste Pilatus PC-7 Mk II Astra, nommer 2001, is op 17 Oktober 1994 aan die SVS afgelewer. ’n Pilatus PC-7 Mk II Astra-vertoonspan het op 13 Mei 1999 begin oefen. Daar is besluit om die Silwer Valke by die Sentralle Vliegskool by Langebaanweg met Astras te hervorm, en die Astra-vertoonspan is amptelik op 30 Oktober 1999 die Silwer Valke herdoop.<ref>{{Cite journal |date=February 2003 |title=Central Flying School |journal=SA Flyer |pages=58}}</ref> <ref>{{Cite journal |last=Becker |first=Dave |date=October 2005 |title=History of the Silver Falcons |journal=SA Flyer |issue=120 |pages=29, 30, 33}}</ref> == Die Atlas Impala Mk I deur die Silwer Valke gebruik == === Die silwer skema === Die vlieëniers van die Impalas met die reeksnommers 492 en 494 wat hieronder uitgebeeld word, was onderskeidelik kaptein Pottie Potgieter en kaptein Mike Weingartz. Beide Kaptein JJ Potgieter en Kaptein ME Weingartz was van Januarie 1980 tot September 1980 lede van Silwer Valke span 18<ref>{{Cite book |last=Brent |first=Winston |title=Silver Falcons |date=October 2007 |publisher=Freeworld Publications CC |isbn=978-0-9802797-0-2 |location=Nelspruit, South Africa |pages=27 |language=en}}</ref>. === Silwer plus oranje, wit en blou === Die kleurskema wat uit silwer plus oranje, wit en blou bestaan het, het drie weergawes gehad, met verskille tussen die weergawes. Die verskille was op die neus en stertvin, die keuse van die eenheidwapen en of individuele nommers (nommer van die vliegtuig in die span) gebruik is. Die finale weergawe het die “sonbars”-effek (''sunburst'' in Engels) op die onderkante van die hoofvlerk en die agterste vlerke gehad.<ref>{{Cite book |last=Brent |first=Winston |title=Silver Falcons |date=October 2007 |publisher=Freeworld Publications CC |isbn=978-0-9802797-0-2 |location=Nelspruit, South Africa |pages=146 |language=en}}</ref> Die Silwer Valke het aan verskillende lugskoue deelgeneem. Hulle het byvoorbeeld op 22 Julie 1989 deelgeneem aan ’n lugskou wat by Lugmagbasis Bloemspruit naby die Vrystaatse hoofstad Bloemfontein gehou is. Van 8 tot 12 Mei 1991 was hulle teenwoordig gedurende die Konvensie van die Eksperimentele Vliegtuig-assosiasie wat by Margate aan die suidkus van Natal plaasgevind het. Die span was op 28 November 1992 by Mmabatho Internasionale Lughawe. Die Silwer Valke het op daardie datum vertonings gelewer tydens ’n lugskou wat deel van die amptelike opening van Lugmagbasis Mmabatho van die Bophuthatswana-lugmag uitgemaak het. === Silwer plus donkerblou, ligblou en wit === Die Silwer Valke-kunsvliegspan is ’n tyd lank bedryf in ’n skema wat uit silwer plus donkerblou, ligblou en wit bestaan het. (Sien asseblief die aantekening oor hierdie kleure later in die artikel.) Nelson Mandela is op 10 Mei 1994 as die President van Suid-Afrika ingehuldig, en massaverbyvlugte het as deel van die vierings oor Pretoria plaasgevind. Vliegtuie wat aan die verbyvlugte deelgeneem het, is by Lugmagbasis Waterkloof waargeneem. Individuele vliegtuie van die Silwer Valke word laer af in die artikel geïllustreer. Hulle het die reeksnommers 484 (Valk 2), 530, 531 (Valk 1) en 592 (Valk 4) gehad. == Die Pilatus PC-7 Merk II Astra-vliegtuie deur die Silwer Valke gebruik == === Wit-en-rooi skema === Vier Pilatus PC-7-opleidingsvliegtuie van die Suid-Afrikaanse Lugmag  se Silwer Valke-vertoonspan het op 5, 8 en 9 September 2000 formasieverbyvlugte en formasielugtoertjies uitgevoer tydens die SALM 80 Internasionale Lugskou wat by Lugmagbasis Waterkloof gehou is. Een van die vliegtuie was met ’n rooi 2 op die wit onder die regtervlerk gemerk. Verder het vier Pilatus PC-7 Mk II Astra-opleidingsvliegtuie van die SALM se Sentrale Vliegskool by Langebaanweg op 18 September 2002 aan die openingseremonie van die Africa Aerospace and Defence-tentoonstelling deelgeneem. Hulle het uit Silwer Valke 1, 2, 3 en 4 bestaan. Die nommers het in wit op die rooi onder die onderste oppervlakke van die vliegtuie verskyn. Pilatus PC-7-opleidingsvliegtuie van die Sentrale Vliegskool by Langebaanweg aan die Kaapse Weskus het ook op 18, 19, 20 en 21 September 2002 tydens die Africa Aerospace and Defence-tentoonstelling  by Lugmagbasis Waterkloof naby Pretoria in Suid-Afrika aan die vliegvertonings deelgeneem en het uit Silwer Valke 1, 2, 3 en 4 bestaan. Die Silwer Valke-formasiekunsvliegspan het in September 2006 tydens die Africa Aerospace and Defence-tentoonstelling en in Oktober 2007 by Springbok formasielugtoertjies uitgevoer. == Verwysings == bgmr2xuesooj7vc85gjmwp4a1now70y 2968865 2968861 2026-09-20T08:47:52Z Gaius le Roux 203341 Teks en opskrifte is bygevoeg. 2968865 wikitext text/x-wiki {{Nog besig}} Formasievertoonspanne is al jare lank ’n kenmerk van die Suid-Afrikaanse Lugmag (SALM). '''Die''' '''Silwer Valke''' is ’n kunsvliegspan van die Suid-Afrikaanse Lugmag en het oor die jare verskillende vliegtuie gebruik en uit verskillende spanne personeel bestaan. Die kleurskemas van die span se vliegtuie het ook oor die jare verander. Die span het in die verlede deel van ander eenhede van die SALM uitgemaak. Tans is die Silwer Valke deel van die Sentrale Vliegskool en gebruik die Pilatus PC-7 Mk II. == Geskiedenis == Die oorsprong van die Silwer Valke kan na die ''Bumbling Bees''-vertoonspan teruggevoer word, wat oorspronklik in 1953 gevorm is en met De Havilland Vampires gevlieg het. Die ''Bumbling Bees'' is in 1959 ontbind. ’n Nuwe ''Bumbling Bees''-span is in 1966 gevorm en het met die Impala Mk I begin vlieg. Die span is op 22 November 1967 die Silwer Valke herdoop. Op 24 November 1967 het die Silwer Valke hulle eerste vertoning tydens die opening van die Atlas-vliegtuigkorporasie gelewer. Die span was deel van Vliegopleidingskool (VOS) Langebaanweg. Nadat 83 Straalvliegskool die opleiding van SALM-leerlingvlieëniers op 4 Februarie 1984 oorgeneem het, het die Silwer Valke deel van laasgenoemde eenheid geword. Rondom hierdie tyd is die kleure van die destydse nasionale vlag, naamlik oranje, wit en blou, vir die eerste keer op die vliegtuie aangebring. Die kleure van die ou nasionale vlag is vanaf 1985 op die Silwer Valke aangebring. Op 30 Januarie 1990 het die silwer/oranje/wit/blou kleurskema op die volgende vliegtuie gepryk, naamlik reeksnommers 484, 486, 491 en 494. In die middel van die 1990’s is nuwe kleure, naamlik donker en ligte blou en wit op die silwer van die vliegtuie aangewend. 83 Straalvliegskool het in November 1992 gesluit, en 85 Gevegvliegskool het die Impala-bedrywighede oorgeneem. Nommer 83 Straalvliegskool is met ingang van 1 Februarie 1993 deur 85 Gevegvliegskool geabsorbeer. Die Silwer Valke het gevolglik Hoedspruit toe vertrek. Die laaste Impala-vertoning van die Silwer Valke het op 20 September 1997 by Swartkop plaasgevind.<ref>{{Cite journal |last=Becker |first=Dave |date=October 2005 |title=History of the Silver Falcons |journal=SA Flyer |issue=120 |pages=29, 30, 33}}</ref> <ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 – 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=398 to 400 |language=en}}</ref> == Verhuising van die Sentrale Vliegskool == Die laaste vleuelsparade van die Sentrale Vliegskool (SVS) het op 10 Desember 1992 by Dunnottar plaasgevind, en die SVS het daarna na Langebaanweg verskuif.<ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 – 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=392 |language=en}}</ref> == Die Pilatus PC-7 in SALM diens == Die Suid-Afrikaans Lugmag het die Pilatus PC-7 Merk II Astra vanaf 1994 bedryf. Die eerste Pilatus PC-7 Mk II Astra, nommer 2001, is op 17 Oktober 1994 aan die SVS afgelewer. ’n Pilatus PC-7 Mk II Astra-vertoonspan het op 13 Mei 1999 begin oefen. Daar is besluit om die Silwer Valke by die Sentralle Vliegskool by Langebaanweg met Astras te hervorm, en die Astra-vertoonspan is amptelik op 30 Oktober 1999 die Silwer Valke herdoop.<ref>{{Cite journal |date=February 2003 |title=Central Flying School |journal=SA Flyer |pages=58}}</ref> <ref>{{Cite journal |last=Becker |first=Dave |date=October 2005 |title=History of the Silver Falcons |journal=SA Flyer |issue=120 |pages=29, 30, 33}}</ref> == Die Atlas Impala Mk I deur die Silwer Valke gebruik == === Die silwer skema === Die vlieëniers van die Impalas met die reeksnommers 492 en 494 wat hieronder uitgebeeld word, was onderskeidelik kaptein Pottie Potgieter en kaptein Mike Weingartz. Beide Kaptein JJ Potgieter en Kaptein ME Weingartz was van Januarie 1980 tot September 1980 lede van Silwer Valke span 18<ref>{{Cite book |last=Brent |first=Winston |title=Silver Falcons |date=October 2007 |publisher=Freeworld Publications CC |isbn=978-0-9802797-0-2 |location=Nelspruit, South Africa |pages=27 |language=en}}</ref>. === Silwer plus oranje, wit en blou === Die kleurskema wat uit silwer plus oranje, wit en blou bestaan het, het drie weergawes gehad, met verskille tussen die weergawes. Die verskille was op die neus en stertvin, die keuse van die eenheidwapen en of individuele nommers (nommer van die vliegtuig in die span) gebruik is. Die finale weergawe het die “sonbars”-effek (''sunburst'' in Engels) op die onderkante van die hoofvlerk en die agterste vlerke gehad.<ref>{{Cite book |last=Brent |first=Winston |title=Silver Falcons |date=October 2007 |publisher=Freeworld Publications CC |isbn=978-0-9802797-0-2 |location=Nelspruit, South Africa |pages=146 |language=en}}</ref> Die Silwer Valke het aan verskillende lugskoue deelgeneem. Hulle het byvoorbeeld op 22 Julie 1989 deelgeneem aan ’n lugskou wat by Lugmagbasis Bloemspruit naby die Vrystaatse hoofstad Bloemfontein gehou is. Van 8 tot 12 Mei 1991 was hulle teenwoordig gedurende die Konvensie van die Eksperimentele Vliegtuig-assosiasie wat by Margate aan die suidkus van Natal plaasgevind het. Die span was op 28 November 1992 by Mmabatho Internasionale Lughawe. Die Silwer Valke het op daardie datum vertonings gelewer tydens ’n lugskou wat deel van die amptelike opening van Lugmagbasis Mmabatho van die Bophuthatswana-lugmag uitgemaak het. === Silwer plus donkerblou, ligblou en wit === Die Silwer Valke-kunsvliegspan is ’n tyd lank bedryf in ’n skema wat uit silwer plus donkerblou, ligblou en wit bestaan het. (Sien asseblief die aantekening oor hierdie kleure later in die artikel.) Nelson Mandela is op 10 Mei 1994 as die President van Suid-Afrika ingehuldig, en massaverbyvlugte het as deel van die vierings oor Pretoria plaasgevind. Vliegtuie wat aan die verbyvlugte deelgeneem het, is by Lugmagbasis Waterkloof waargeneem. Individuele vliegtuie van die Silwer Valke word laer af in die artikel geïllustreer. Hulle het die reeksnommers 484 (Valk 2), 530, 531 (Valk 1) en 592 (Valk 4) gehad. == Die Pilatus PC-7 Merk II Astra-vliegtuie deur die Silwer Valke gebruik == === Wit-en-rooi skema === Vier Pilatus PC-7-opleidingsvliegtuie van die Suid-Afrikaanse Lugmag  se Silwer Valke-vertoonspan het op 5, 8 en 9 September 2000 formasieverbyvlugte en formasielugtoertjies uitgevoer tydens die SALM 80 Internasionale Lugskou wat by Lugmagbasis Waterkloof gehou is. Een van die vliegtuie was met ’n rooi 2 op die wit onder die regtervlerk gemerk. Verder het vier Pilatus PC-7 Mk II Astra-opleidingsvliegtuie van die SALM se Sentrale Vliegskool by Langebaanweg op 18 September 2002 aan die openingseremonie van die Africa Aerospace and Defence-tentoonstelling deelgeneem. Hulle het uit Silwer Valke 1, 2, 3 en 4 bestaan. Die nommers het in wit op die rooi onder die onderste oppervlakke van die vliegtuie verskyn. Pilatus PC-7-opleidingsvliegtuie van die Sentrale Vliegskool by Langebaanweg aan die Kaapse Weskus het ook op 18, 19, 20 en 21 September 2002 tydens die Africa Aerospace and Defence-tentoonstelling  by Lugmagbasis Waterkloof naby Pretoria in Suid-Afrika aan die vliegvertonings deelgeneem en het uit Silwer Valke 1, 2, 3 en 4 bestaan. Die Silwer Valke-formasiekunsvliegspan het in September 2006 tydens die Africa Aerospace and Defence-tentoonstelling en in Oktober 2007 by Springbok formasielugtoertjies uitgevoer. ==== Silwer Valke span nommer 56 (September 2001 tot Desember 2001) ==== Op 15 September 2001 het Silwer Valke span nommer 56 uit die volgende lede bestaan: Silwer Valk 1 was luitenant-kolonel Dave Knoesen (die leier van die span). Die ander lede in die formasie was Silwer Valk 2 (luitenant Charl du Toit), Silwer Valk 3 (majoor Jaco Steynberg) en Silwer Valk 4 (kaptein Colin Coombes, die grondskakeloffisier). Die grondskakeloffisier koördineer gedurende lugskoue die logistiek rondom die span se aktiwiteite en dien as die kommunikasieskakel tussen die vliegspan en grondbeheer. Die funksie van die grondskakeloffisier word dikwels vervul deur ’n gekwalifiseerde vlieënier wat opgelei word of voorberei om in die toekoms ’n aktiewe lid van die span te word. Die grondbemanning (tegniese bemanning) vervul ’n ondersteunende rol en sluit die volgende in: ’n tegniese offisier, bemanninghoof, tegnici wat die avionika- en meganiese sy van sake hanteer, oorlewingspesialiste en ’n uitskietstoeltegnikus. Vir die verskillende rolle sien byvoorbeeld die volgende bron:<ref>{{Cite web|url=https://kishugu.com/lowveldairshow/saaf-silver-falcons/|title=Kishugu Lowveld Air Show 2016|date=19 September 2026|website=SUPPORT CREW|access-date=19 September 2026}}</ref> ==== Silwer Valke span nommer 63 (Februarie 2005 tot Maart 2006) ==== Op 2 en 3 September 2005 het die vliegtuie van die span uit Pilatus PC-7 Mk II Astras reeksnommers 2018 (Valk 1), 2028 (Valk 2), 2020 (Valk 3) en 2025 (Valk 4) bestaan. Die lede van die span was luitenant-kolonel Rodney King (Valk 1), luitenant Vaughn Gryffenberg (Valk 2), majoor Alex van Oostveen (Valk 3) en kaptein Ryan Cokayne (Valk 4). === Nuwe kleure en merke vir die Silwer Valke === Nadat die vliegtuie van die Silwer Valke jare lank in die standaard opleidingskleurskema bedryf is, is hulle in die kleure van die 1994- nasionale vlag oorgeverf en het nuwe merke ontvang. Die Silwer Valke se deelname aan lugskoue was soos volg: * Die Silwer Valke het op 14 Augustus 2010 aan die Suid-Afrikaanse Lugmag se 90 Jaar van Goue Vleuels-lugskou deelgeneem. Hulle het ook op 13 Augustus 2010 geoefen. * Silwer Valke 1 tot 5 het op 29 September 2013 tydens ’n lugskou formasieverbyvlugte by die Randse Lughawe gedoen. * Vyf vliegtuie van die Silwer Valke is op 7 Mei 2016 gesien tydens ’n lugskou wat by Swartkop gehou is. Vier vliegtuie het in formasie saam met Boeing 737-800 registrasienommer ZS-SJO van die lugredery Mango gevlieg. == Aantekening == Die kleurskakerings van die Impalas wat as donkerblou en ligblou beskryf word se gestandaardiseerde terme is onderskeidelik ''Aircraft Blue'' en ''Arctic Blue'', maar in hierdie artikel word die algemene kleurbenamings “donkerblou” en “ligblou” gebruik<ref>{{Cite book |last=Brent |first=Winston |title=Silver Falcons |date=October 2007 |publisher=Freeworld Publications CC |isbn=978-0-9802797-0-2 |location=Nelspruit, South Africa |pages=148 |language=en}}</ref>.    == Verwysings == cpyfrje4hk8h34gw5z93zq05ky9jmzd 2968868 2968865 2026-09-20T09:02:36Z Gaius le Roux 203341 Geringe teksredigering 2968868 wikitext text/x-wiki {{Nog besig}} Formasievertoonspanne is al jare lank ’n kenmerk van die Suid-Afrikaanse Lugmag (SALM). '''Die''' '''Silwer Valke''' is ’n kunsvliegspan van die Suid-Afrikaanse Lugmag (SALM) en het oor die jare verskillende vliegtuie gebruik en uit verskillende spanne personeel bestaan. Die kleurskemas van die span se vliegtuie het ook oor die jare verander. Die span het in die verlede deel van ander eenhede van die SALM uitgemaak. Tans is die Silwer Valke deel van die Sentrale Vliegskool en gebruik die Pilatus PC-7 Mk II. == Geskiedenis == Die oorsprong van die Silwer Valke kan na die ''Bumbling Bees''-vertoonspan teruggevoer word, wat oorspronklik in 1953 gevorm is en met De Havilland Vampires gevlieg het. Die ''Bumbling Bees'' is in 1959 ontbind. ’n Nuwe ''Bumbling Bees''-span is in 1966 gevorm en het met die Impala Mk I begin vlieg. Die span is op 22 November 1967 die Silwer Valke herdoop. Op 24 November 1967 het die Silwer Valke hulle eerste vertoning tydens die opening van die Atlas-vliegtuigkorporasie gelewer. Die span was deel van Vliegopleidingskool (VOS) Langebaanweg. Nadat 83 Straalvliegskool die opleiding van SALM-leerlingvlieëniers op 4 Februarie 1984 oorgeneem het, het die Silwer Valke deel van laasgenoemde eenheid geword. Rondom hierdie tyd is die kleure van die destydse nasionale vlag, naamlik oranje, wit en blou, vir die eerste keer op die vliegtuie aangebring. Die kleure van die ou nasionale vlag is vanaf 1985 op die Silwer Valke aangebring. Op 30 Januarie 1990 het die silwer/oranje/wit/blou kleurskema op die volgende Impala Mk I-vliegtuie gepryk, naamlik reeksnommers 484, 486, 491 en 494. In die middel van die 1990’s is nuwe kleure, naamlik donker en ligte blou en wit op die silwer van die vliegtuie aangewend. 83 Straalvliegskool het in November 1992 gesluit, en 85 Gevegvliegskool het die Impala-bedrywighede oorgeneem. Nommer 83 Straalvliegskool is met ingang van 1 Februarie 1993 deur 85 Gevegvliegskool geabsorbeer. Die Silwer Valke het gevolglik Hoedspruit toe vertrek. Die laaste Impala-vertoning van die Silwer Valke het op 20 September 1997 by Swartkop plaasgevind.<ref>{{Cite journal |last=Becker |first=Dave |date=October 2005 |title=History of the Silver Falcons |journal=SA Flyer |issue=120 |pages=29, 30, 33}}</ref> <ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 – 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=398 to 400 |language=en}}</ref> == Verhuising van die Sentrale Vliegskool == Die laaste vleuelsparade van die Sentrale Vliegskool (SVS) het op 10 Desember 1992 by Dunnottar plaasgevind, en die SVS het daarna na Langebaanweg verskuif.<ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 – 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=392 |language=en}}</ref> == Die Pilatus PC-7 in SALM diens == Die Suid-Afrikaans Lugmag het die Pilatus PC-7 Merk II Astra vanaf 1994 bedryf. Die eerste Pilatus PC-7 Mk II Astra, nommer 2001, is op 17 Oktober 1994 aan die SVS afgelewer. ’n Pilatus PC-7 Mk II Astra-vertoonspan het op 13 Mei 1999 begin oefen. Daar is besluit om die Silwer Valke by die Sentralle Vliegskool by Langebaanweg met Astras te hervorm, en die Astra-vertoonspan is amptelik op 30 Oktober 1999 die Silwer Valke herdoop.<ref>{{Cite journal |date=February 2003 |title=Central Flying School |journal=SA Flyer |pages=58}}</ref> <ref>{{Cite journal |last=Becker |first=Dave |date=October 2005 |title=History of the Silver Falcons |journal=SA Flyer |issue=120 |pages=29, 30, 33}}</ref> == Die Atlas Impala Mk I deur die Silwer Valke gebruik == === Die silwer skema === Die vlieëniers van die Impalas met die reeksnommers 492 en 494 wat hieronder uitgebeeld word, was onderskeidelik kaptein Pottie Potgieter en kaptein Mike Weingartz. Beide kaptein JJ Potgieter en kaptein ME Weingartz was van Januarie 1980 tot September 1980 lede van Silwer Valke span 18<ref>{{Cite book |last=Brent |first=Winston |title=Silver Falcons |date=October 2007 |publisher=Freeworld Publications CC |isbn=978-0-9802797-0-2 |location=Nelspruit, South Africa |pages=27 |language=en}}</ref>. === Silwer plus oranje, wit en blou === Die kleurskema wat uit silwer plus oranje, wit en blou bestaan het, het drie weergawes gehad, met verskille tussen die weergawes. Die verskille was op die neus en stertvin, die keuse van die eenheidwapen en of individuele nommers (nommer van die vliegtuig in die span) gebruik is. Die finale weergawe het die “sonbars”-effek (''sunburst'' in Engels) op die onderkante van die hoofvlerk en die agterste vlerke gehad.<ref>{{Cite book |last=Brent |first=Winston |title=Silver Falcons |date=October 2007 |publisher=Freeworld Publications CC |isbn=978-0-9802797-0-2 |location=Nelspruit, South Africa |pages=146 |language=en}}</ref> Die Silwer Valke het aan verskillende lugskoue deelgeneem. Hulle het byvoorbeeld op 22 Julie 1989 deelgeneem aan ’n lugskou wat by Lugmagbasis Bloemspruit naby die Vrystaatse hoofstad Bloemfontein gehou is. Van 8 tot 12 Mei 1991 was hulle teenwoordig gedurende die Konvensie van die Eksperimentele Vliegtuig-assosiasie wat by Margate aan die suidkus van Natal plaasgevind het. Die span was op 28 November 1992 by Mmabatho Internasionale Lughawe. Die Silwer Valke het op daardie datum vertonings gelewer tydens ’n lugskou wat deel van die amptelike opening van Lugmagbasis Mmabatho van die Bophuthatswana-lugmag uitgemaak het. === Silwer plus donkerblou, ligblou en wit === Die Silwer Valke-kunsvliegspan is ’n tyd lank bedryf in ’n skema wat uit silwer plus donkerblou, ligblou en wit bestaan het. (Sien asseblief die aantekening oor hierdie kleure later in die artikel.) Nelson Mandela is op 10 Mei 1994 as die President van Suid-Afrika ingehuldig, en massaverbyvlugte het as deel van die vierings oor Pretoria plaasgevind. Vliegtuie wat aan die verbyvlugte deelgeneem het, is by Lugmagbasis Waterkloof waargeneem. Individuele vliegtuie van die Silwer Valke word laer af in die artikel geïllustreer. Hulle het die reeksnommers 484 (Valk 2), 530, 531 (Valk 1) en 592 (Valk 4) gehad. == Die Pilatus PC-7 Merk II Astra-vliegtuie deur die Silwer Valke gebruik == === Wit-en-rooi skema (standaard opleidingskleurskema) === Vier Pilatus PC-7-opleidingsvliegtuie van die Suid-Afrikaanse Lugmag  se Silwer Valke-vertoonspan het op 5, 8 en 9 September 2000 formasieverbyvlugte en formasielugtoertjies uitgevoer tydens die SALM 80 Internasionale Lugskou wat by Lugmagbasis Waterkloof gehou is. Een van die vliegtuie was met ’n rooi 2 op die wit onder die regtervlerk gemerk. Verder het vier Pilatus PC-7 Mk II Astra-opleidingsvliegtuie van die SALM se Sentrale Vliegskool by Langebaanweg op 18 September 2002 aan die openingseremonie van die Africa Aerospace and Defence-tentoonstelling deelgeneem. Hulle het uit Silwer Valke 1, 2, 3 en 4 bestaan. Die nommers het in wit op die rooi onder die onderste oppervlakke van die vliegtuie verskyn. Pilatus PC-7-opleidingsvliegtuie van die Sentrale Vliegskool by Langebaanweg aan die Kaapse Weskus het ook op 18, 19, 20 en 21 September 2002 tydens die Africa Aerospace and Defence-tentoonstelling  by Lugmagbasis Waterkloof naby Pretoria in Suid-Afrika aan die vliegvertonings deelgeneem en het uit Silwer Valke 1, 2, 3 en 4 bestaan. Die Silwer Valke-formasiekunsvliegspan het in September 2006 tydens die Africa Aerospace and Defence-tentoonstelling en in Oktober 2007 by Springbok formasielugtoertjies uitgevoer. ==== Silwer Valke span nommer 56 (September 2001 tot Desember 2001) ==== Op 15 September 2001 het Silwer Valke span nommer 56 uit die volgende lede bestaan: Silwer Valk 1 was luitenant-kolonel Dave Knoesen (die leier van die span). Die ander lede in die formasie was Silwer Valk 2 (luitenant Charl du Toit), Silwer Valk 3 (majoor Jaco Steynberg) en Silwer Valk 4 (kaptein Colin Coombes, die grondskakeloffisier). Die grondskakeloffisier koördineer gedurende lugskoue die logistiek rondom die span se aktiwiteite en dien as die kommunikasieskakel tussen die vliegspan en grondbeheer. Die funksie van die grondskakeloffisier word dikwels vervul deur ’n gekwalifiseerde vlieënier wat opgelei word of voorberei om in die toekoms ’n aktiewe lid van die span te word. Die grondbemanning (tegniese bemanning) vervul ’n ondersteunende rol en sluit die volgende in: ’n tegniese offisier, die bemanninghoof, tegnici wat die avionika- en meganiese sy van sake hanteer, oorlewingspesialiste en ’n uitskietstoeltegnikus. Vir die verskillende rolle sien byvoorbeeld die volgende bron:<ref>{{Cite web|url=https://kishugu.com/lowveldairshow/saaf-silver-falcons/|title=Kishugu Lowveld Air Show 2016|date=19 September 2026|website=SUPPORT CREW|access-date=19 September 2026}}</ref> ==== Silwer Valke span nommer 63 (Februarie 2005 tot Maart 2006) ==== Op 2 en 3 September 2005 het die vliegtuie van die span uit Pilatus PC-7 Mk II Astras reeksnommers 2018 (Valk 1), 2028 (Valk 2), 2020 (Valk 3) en 2025 (Valk 4) bestaan. Die lede van die span was luitenant-kolonel Rodney King (Valk 1, die leier), luitenant Vaughn Gryffenberg (Valk 2), majoor Alex van Oostveen (Valk 3) en kaptein Ryan Cokayne (Valk 4). === Nuwe kleure en merke vir die Silwer Valke === Nadat die vliegtuie van die Silwer Valke jare lank in die standaard opleidingskleurskema bedryf is, is hulle in die kleure van die 1994- nasionale vlag oorgeverf en het nuwe merke ontvang. Die Silwer Valke se deelname aan lugskoue was soos volg: * Die Silwer Valke het op 14 Augustus 2010 aan die Suid-Afrikaanse Lugmag se 90 Jaar van Goue Vleuels-lugskou deelgeneem. Hulle het ook op 13 Augustus 2010 geoefen. * Silwer Valke 1 tot 5 het op 29 September 2013 tydens ’n lugskou formasieverbyvlugte by die Randse Lughawe gedoen. * Vyf vliegtuie van die Silwer Valke is op 7 Mei 2016 gesien tydens ’n lugskou wat by Swartkop gehou is. Vier vliegtuie het in formasie saam met Boeing 737-800 registrasienommer ZS-SJO van die lugredery Mango gevlieg. == Aantekening == Die kleurskakerings van die Impalas wat as donkerblou en ligblou beskryf word se gestandaardiseerde terme is onderskeidelik ''Aircraft Blue'' en ''Arctic Blue'', maar in hierdie artikel word die algemene kleurbenamings “donkerblou” en “ligblou” gebruik<ref>{{Cite book |last=Brent |first=Winston |title=Silver Falcons |date=October 2007 |publisher=Freeworld Publications CC |isbn=978-0-9802797-0-2 |location=Nelspruit, South Africa |pages=148 |language=en}}</ref>.    == Verwysings == 1ry3gtblkhvw61dg04w212p451oyc9o Mensvretersberg 0 469461 2968864 2026-09-20T08:28:02Z AFM 21229 Nuwe bladsy geskep met ''''Mensvretersberg''' is ‘n berg in die [[Vrystaat]] wat ‘n rol gespeel het in die [[Mfecane]]. ==Ligging== Die bergpiek is by 29° 3′ 24″ suid, 27° 1′ 42″ oos, noord van [[Thaba Nchu]] en berek ‘n hoogte van 1708 m bo seespieël. ==Geskiedenis== In die tyd van die reeks uitdelinginsoorloë van [[Shaka]]] het mense hier geskuil. Die uitgehongerde vlugtelinge het kannibale geword. Plaaslik staan die berg bekend as Lokoala, die woord vir ''lafaard'' e...' 2968864 wikitext text/x-wiki '''Mensvretersberg''' is ‘n berg in die [[Vrystaat]] wat ‘n rol gespeel het in die [[Mfecane]]. ==Ligging== Die bergpiek is by 29° 3′ 24″ suid, 27° 1′ 42″ oos, noord van [[Thaba Nchu]] en berek ‘n hoogte van 1708 m bo seespieël. ==Geskiedenis== In die tyd van die reeks uitdelinginsoorloë van [[Shaka]]] het mense hier geskuil. Die uitgehongerde vlugtelinge het kannibale geword. Plaaslik staan die berg bekend as Lokoala, die woord vir ''lafaard'' en ''vrees'' in [[Sesotho]]. ‘n Plaas in die direkte omgewing dra die naam van Rakhoi, blykbaar die bekendste kannibaal. ==Trivia== Op [[Kaappunt]] is daar ‘n Menskoppunt. ==Bibliografie== *Nienaber, P.J.: Suid-Afrikaanse Pleknaamwoordeboek, deel 1. Kaapstad: Tafelberg-Uitgewers vir die Raad vir Geesteswetenskaplike Navorsing, Instituut vir Taal, Lettere en Kuns, 1972. ISBN 0-624-00097-4 [[Kategorie: Geskiedenis van Suid-Afrika]] 74de0dza6yg982tuhpya70vjd1yvg2n Lêer:2018 2028 2020 2025 20050903 FAVR 050 shd25 1000x753.jpg 6 469462 2968875 2026-09-20T10:31:45Z Gaius le Roux 203341 {{Beeldinligting |beskrywing=Op 3 September 2005 het die vliegtuie van span 63 van die Silwer Valke uit Pilatus PC-7 Mk II Astras reeksnommer 2018 (Valk 1), 2028 (Valk 2), 2020 (Valk 3) en 2025 (Valk 4) bestaan. |bron=Gabriel le Roux-versameling |datum=3 September 2005 |daarsteller=Gaius le Roux |outeur=Dave Becker |ander_weergawes= }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> 2968875 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=Op 3 September 2005 het die vliegtuie van span 63 van die Silwer Valke uit Pilatus PC-7 Mk II Astras reeksnommer 2018 (Valk 1), 2028 (Valk 2), 2020 (Valk 3) en 2025 (Valk 4) bestaan. |bron=Gabriel le Roux-versameling |datum=3 September 2005 |daarsteller=Gaius le Roux |outeur=Dave Becker |ander_weergawes= }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{cc-by-sa-4.0}} 678jsww29typp7f8jngz8iqkrehu70t Lêer:20050902 FALW 032 1000x753.jpg 6 469463 2968876 2026-09-20T10:35:21Z Gaius le Roux 203341 {{Beeldinligting |beskrywing=Op 2 September 2005 het die lede van Silwer Valke span 63 uit luitenant-kolonel Rodney King (Valk 1), luitenant Vaughn Gryffenberg (Valk 2), majoor Alex van Oostveen (Valk 3) en kaptein Ryan Cokayne (Valk 4) bestaan. Die inligting vir die foto is soos volg (soos van links na regs op 2 September 2005 gesien en gefotografeer): Valk 1 = luitenant-kolonel Rodney King, Valk 2 = luitenant Vaughn Gryffenberg, Valk 3 = majoor Alex van Oostveen en Valk 4 = kaptein Ryan Cok... 2968876 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=Op 2 September 2005 het die lede van Silwer Valke span 63 uit luitenant-kolonel Rodney King (Valk 1), luitenant Vaughn Gryffenberg (Valk 2), majoor Alex van Oostveen (Valk 3) en kaptein Ryan Cokayne (Valk 4) bestaan. Die inligting vir die foto is soos volg (soos van links na regs op 2 September 2005 gesien en gefotografeer): Valk 1 = luitenant-kolonel Rodney King, Valk 2 = luitenant Vaughn Gryffenberg, Valk 3 = majoor Alex van Oostveen en Valk 4 = kaptein Ryan Cokayne. |bron=Gabriel le Roux-versameling |datum=2 September 2005 |daarsteller=Gaius le Roux |outeur=Dave Becker |ander_weergawes= }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{cc-by-sa-4.0}} hk00qe8ilide0is3cooha8hqvezlei6 2968884 2968876 2026-09-20T11:31:38Z Aliwal2012 39067 2968884 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=Op 2 September 2005 het die lede van Silwer Valke span 63 (van links na regs gesien) uit luitenant-kolonel Rodney King (Valk 1), luitenant Vaughn Gryffenberg (Valk 2), majoor Alex van Oostveen (Valk 3) en kaptein Ryan Cokayne (Valk 4) bestaan. |bron=Gabriel le Roux-versameling |datum=2 September 2005 |daarsteller=Gaius le Roux |outeur=Dave Becker |ander_weergawes= }} == Lisensiëring == {{cc-by-sa-4.0}} gix7x50apd6vlc73z8io1yj1890kkpi Lêer:20050902 FALW 038 1000x753.jpg 6 469464 2968877 2026-09-20T10:38:21Z Gaius le Roux 203341 {{Beeldinligting |beskrywing=Op 2 September 2005 het die lede van Silwer Valke span 63 uit luitenant-kolonel Rodney King (Valk 1), luitenant Vaughn Gryffenberg (Valk 2), majoor Alex van Oostveen (Valk 3) en kaptein Ryan Cokayne (Valk 4) bestaan. Die inligting vir die foto is soos volg (soos van links na regs op 2 September 2005 gesien en gefotografeer): Valk 1 = luitenant-kolonel Rodney King, Valk 2 = luitenant Vaughn Gryffenberg, Valk 3 = majoor Alex van Oostveen en Valk 4 = kaptein Ryan Cok... 2968877 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=Op 2 September 2005 het die lede van Silwer Valke span 63 uit luitenant-kolonel Rodney King (Valk 1), luitenant Vaughn Gryffenberg (Valk 2), majoor Alex van Oostveen (Valk 3) en kaptein Ryan Cokayne (Valk 4) bestaan. Die inligting vir die foto is soos volg (soos van links na regs op 2 September 2005 gesien en gefotografeer): Valk 1 = luitenant-kolonel Rodney King, Valk 2 = luitenant Vaughn Gryffenberg, Valk 3 = majoor Alex van Oostveen en Valk 4 = kaptein Ryan Cokayne. |bron=Gabriel le Roux-versameling |datum=2 September 2005 |daarsteller=Gaius le Roux |outeur=Dave Becker |ander_weergawes= }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{cc-by-sa-4.0}} hk00qe8ilide0is3cooha8hqvezlei6 2968882 2968877 2026-09-20T11:25:03Z Aliwal2012 39067 2968882 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=Op 2 September 2005 het die lede van Silwer Valke span 63 uit (vlnr) luitenant-kolonel Rodney King (Valk 1), luitenant Vaughn Gryffenberg (Valk 2), majoor Alex van Oostveen (Valk 3) en kaptein Ryan Cokayne (Valk 4) bestaan. |bron=Gabriel le Roux-versameling |datum=2 September 2005 |daarsteller=Gaius le Roux |outeur=Dave Becker |ander_weergawes= }} == Lisensiëring == {{cc-by-sa-4.0}} qunt1ywnw56g3q21qbzp1pr2jjd5e01 Bespreking:Silwer Valke 1 469465 2968879 2026-09-20T10:40:22Z Aliwal2012 39067 Nuwe bladsy geskep met '{{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}}' 2968879 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv Lêer:Radio Laeveld Afrikaanse Wiki 5 Sept 2026.mp3 6 469466 2968880 2026-09-20T10:50:35Z Sobaka 328 {{Beeldinligting |beskrywing= Klankgreep saterdag Ontbyt 5 September 2026 |bron= Radio Laeveld |datum= 20 September 2026 |daarsteller= Sobaka |outeur= Sobaka |ander_weergawes= }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> 2968880 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing= Klankgreep saterdag Ontbyt 5 September 2026 |bron= Radio Laeveld |datum= 20 September 2026 |daarsteller= Sobaka |outeur= Sobaka |ander_weergawes= }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-outeur}} aupzgoql6ogx5so6qpb06vplht6uzsf