Wikipedia afwiki https://af.wikipedia.org/wiki/Tuisblad MediaWiki 1.47.0-wmf.21 first-letter Media Spesiaal Bespreking Gebruiker Gebruikerbespreking Wikipedia Wikipediabespreking Lêer Lêerbespreking MediaWiki MediaWikibespreking Sjabloon Sjabloonbespreking Hulp Hulpbespreking Kategorie Kategoriebespreking Portaal Portaalbespreking Konsep Konsepbespreking TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 1598 2970581 2939422 2026-09-25T08:37:34Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.6 2970581 wikitext text/x-wiki {{VSA-deelstaat |Naam = Vermont |Volledige naam = Deelstaat Vermont |Flag = Flag of Vermont.svg |Flaglink = Vlag van Vermont |Seal = Vermont state seal.svg |Kaart = Map of USA VT.svg |Bynaam = The Green Mountain State |StateAnthem = These Green Mountains |Inwonernaam = Vermonter |Hoofstad = [[Montpelier, Vermont|Montpelier]] |Amptelike tale = [[Engels]] |Tale = Engels 94,4%, [[Frans]] 2% |Grootste stad = [[Burlington, Vermont|Burlington]] |Goewerneur = Phil Scott ([[Republikeinse Party (Verenigde State)|R]]) |Luitenant-Goewerneur = John S. Rodgers ([[Vermont Progressive Party|P]]) |Rang = 45^ste |Totaal = 24&nbsp;923 |Land = 23&nbsp;871 |Water = 1&nbsp;035 |PWater = 4,2 |BevRang = 49^ste |2010Bev = 644&nbsp;663<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.census.gov/quickfacts/fact/table/VT/PST045224 |title=Population estimates, July 1, 2025, (V2025) |publisher=Amerikaanse Sensuskantoor |date=1 Julie 2025 |accessdate=23 Augustus 2026}}</ref> |DigtheidRang = 31^ste |2010Digtheid = 27 |Voormalig = [[Republiek van Vermont]] |ToelatingRangorde= 14^de |ToelatingDatum = [[4 Maart]] [[1791]] |Tydsone = [[UTC]] -5 / [[Somertyd]] -4 |Breedtegraad = 42°44'N tot 45°1'N |Lengtegraad = 71°28'W tot 73°26'W |Wydte = 130 |Lengte = 260 |Hoogste punt = Mansfieldberg |Hoogste hoogte = 1&nbsp;340 |GemHoogte = 300 |Laagste punt = [[Champlainmeer]] |Laagste hoogte = 29 |Wetgewer = Algemene Vergadering |Hoërhuis = Senaat |Laerhuis = Huis van Verteenwoordigers |Senatore = [[Bernie Sanders]] (onafh.)<br />Peter Welch ([[Demokratiese Party (Verenigde State)|D]]) |Poskantoor = VT |ISOCode = US-VT |Webwerf = www.vermont.gov }} '''Vermont''' ([[Engels]]: [vərˈmɒnt], {{Audio|En-us-Vermont.ogg|luister}}), amptelik die '''Deelstaat Vermont''' (''State of Vermont''), is 'n landingeslote [[Deelstate van die Verenigde State van Amerika|deelstaat]] in die noordooste van die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] met 'n oppervlakte van 24&nbsp;923&nbsp;km² en 'n bevolking van 644&nbsp;633 (2025). Vermont is ten opsigte van sy bevolking die tweede kleinste Amerikaanse deelstaat na [[Wyoming]]. Sy [[hoofstad]] is [[Montpelier, Vermont|Montpelier]] (7&nbsp;855 inwoners, 2010), die grootste stad is [[Burlington, Vermont|Burlington]]. [[Lêer:View of Lake Champlain and Vermont from Poke-O-Moonshine Mountain fire tower.jpg|duimnael|links|'n Uitsig oor die [[Champlainmeer]] in die weste van die deelstaat wat hier 'n natuurlike grens met New York vorm. Die foto is geneem vanuit die ou [[vuurtoring]] op Poke-O-Moonshine Mountain, 'n bergpiek in New York]] [[Lêer:Bear Mountain Killington.jpg|duimnael|links|Die ski-oord Killington]] Vermont word begrens deur [[Massachusetts]] in die suide, [[New Hampshire]] in die ooste, [[New York (deelstaat)|New York]] in die weste en die [[Kanada|Kanadese]] provinsie [[Quebec]] in die noorde. Dit is 'n oorwegend landelike deelstaat, maar is nogtans strategies geleë tussen die metropolitaanse gebiede van [[Montreal]], [[Boston]] en [[New York]]. Vermont is die tweede grootste, maar ook enigste landgebonde deelstaat in [[Nieu-Engeland]], met 'n verskeidenheid landskapsvorme en ekostelsels wat onder meer die [[Groen Berge|Green Mountains-bergreeks]] in die weste en die [[Champlainmeer]] in die noordweste insluit. Die Franse verkenner Samuel de Champlain het in 1609 met ''Vermont'' ("Groen berge" in Frans) 'n gepaste naam vir die groen en vrugbare streek gekies. Vier eeue later is groot dele van Vermont nog steeds 'n enklawe van ongerepte wildernis, met dig beboste golwende heuwels en valleie. Die staat is bekend vir die kleure wat sy bosgebiede in die nasomer vertoon en sy eersterangse ski-oorde. So lok Vermont jaarliks sowat agt miljoen toeriste. 'n Aantal stamme van die Eerste Nasies soos die Abenaki, Algonkin en Irokese was die eerste bewoners van die gebied. Later het [[Frankryk]] aanspraak gemaak op die gebied van die huidige Vermont, maar uiteindelik het dit ná die Franse se neerlaag in die koloniale oorloë teen [[Verenigde Koninkryk|Brittanje]] 'n Britse besitting geword. Vermont het 'n tyd lank 'n omstrede gebied gebly, maar danksy hulle ''Green Mountains Boys''-burgermag het setlaars uit die destydse Province of New Hampshire uiteindelik die oorhand gekry. Ná veertien jaar se onafhanklikheid as Republiek van Vermont was Vermont die veertiende staat wat by die Verenigde State aangesluit het. Vermont is een van slegs vyf state of dele van state wat vroeër as 'n onafhanklike nasie bestaan het – naas [[Kalifornië]], [[Hawaii]], [[Texas]] en die Florida-parogieë van [[Louisiana]]. Vermont se geskiedenis besit 'n lang lys onafhanklike denkers en liberale politici soos [[Ethan Allen]], Matthew Lyon, George Aiken, Jim Jeffords en [[Bernie Sanders]]. Naas sy natuurskoon en liberale denkers staan Vermont ook bekend vir sy suiwelprodukte. Die staat is ook die vernaamste produsent van [[esdoringstroop]] in die VSA. [[Landbou]], veeteelt, bosbou, steengroewe, werktuig- en tekstielnywerheid is die belangrikste bronne van inkomste. Die marmergroewe van Vermont het in die 19de en 20ste eeu die stene vir baie van Amerika se bekendste geboue opgelewer, soos byvoorbeeld die Jefferson-gedenkteken, die Hooggeregshof en die Verenigde Nasies se hoofkwartier in [[New York]]. In die sewentigerjare het baie ondernemings uit die Franssprekende [[Kanada|Kanadese]] provinsie [[Quebec]] hulle in Vermont gevestig. == Etimologie == In 1777 het die gebied, wat destyds ''New Hampshire Grants'' genoem is, onder die naam Republiek Nieu-Connecticut sy onafhanklikheid verklaar. Ses maande later is dit in [[Republiek van Vermont]] hernoem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://historicsites.vermont.gov/sites/histsites/files/documents/Hubbardton%20NR_FINAL_1-12-18.pdf |title=National Register of Historic Places Registration Form |publisher=Regering Vermont |accessdate=18 Maart 2023}}</ref> Die vroegste bekende verwysing na die [[Groen Berge]] in die konteks van die [[Green Mountain Boys]] dateer uit 1772. Dokumente wat na die Groen Berge verwys, gaan diegene vooraf wat verwys na "Vermont", wat in 1778 in Engelstalige publikasies vir die eerste keer genoem word, insluitende 'n kaart deur [[Bernard Romans]].<ref name="senecal">{{en}} {{cite journal |author=Joseph-André Sénécal |title=Samuel de Champlain and the Naming of Vermont |date=2009 |url=https://vermonthistory.org/journal/77/VHS770203_119-128.pdf |journal=Vermont Historical Society |volume=77 |issue=2 |pages=119–125 |accessdate=17 Maart 2023}}</ref> Voor 1760 verwys geen Franstalige dokument (insluitende briewe, joernale, militêre verslae en kaarte) na 'n naam wat soos Vermont lyk nie.<ref name="senecal" /> Claude J. Sauthier se 1779-kaart verwys na die Groen Berge, hoewel sy vroeër 1776–78-kaarte dit nie doen nie.<ref name="senecal" /> Voor 1780 gebruik geen kaart wat op opnames of samestellings deur [[Thomas Jefferys]], [[John Montresor]] en ander gebaseer is, die name Vermont of Groen Berge nie.<ref name="senecal" /> Volgens die historiese optekeninge is die naam Vermont in die 1770's vir die eerste keer wydverspreid gebruik, aanvanklik as Groen Berge (Frans: ''Verts Monts'').<ref name="senecal" /> == Geografie == [[Lêer:Mt Ellen Vermont USA.jpg|duimnael|links|Mount Ellen in die [[Groen Berge]]]] [[Lêer:Vermont (6255182473).jpg|duimnael|links|Vermont het steeds 'n sterk landelike karakter behou]] Vermont lê in die [[Nieu-Engeland]]streek van die oostelike Verenigde State en beslaan 'n oppervlakte van 24&nbsp;902 vierkante kilometer (9&nbsp;614 vierkante myl), wat van die deelstaat die 45ste grootste maak. Die staat se landoppervlakte beslaan 23&nbsp;955 vierkante kilometer (9&nbsp;250 vierkante myl) en sy wateroppervlakte 948 vierkante kilometer (365 vierkante myl). Sy landoppervlakte is die 43ste grootste in die VSA en sy wateroppervlakte die 47ste grootste. Die wesoewer van die Connecticutrivier vorm die oostelike grens van die deelstaat met [[New Hampshire]], terwyl die rivier self deel uitmaak van dié buurstaat. [[Champlainmeer]], die grootste meer in Vermont, is die sesde grootste varswatermeer in die Verenigde State en skei Vermont in die noordweste van die buurstaat [[New York (deelstaat)|New York]]. Vermont se lengte in noord-suidelike rigting is 256 kilometer (159 myl), en sy grootste wydte in oos-westelike rigting naby die Kanadese grens 143 kilometer (89 myl). Sy kleinste wydte is 60 kilometer (37 myl) naby die grens met die buurstaat [[Massachusetts]]. Die staat se geografiese sentrum is Washington, vyf kilometer (drie myl) oos van Roxbury. In fisiografiese opsig word Vermont in ses verskillende fisiografiese gebiede onderverdeel waarvan elkeen deur geologiese en fisiese besonderhede gekenmerk word: Die Noordoostelike Hoogland, die [[Groen Berge]] (''Green Mountains''), die [[Taconic-berge]] (''Taconic Mountains''), die Champlainvlaktes (''Champlain Lowlands''), die Vermontvallei en Vermont se [[Piedmont]]. [[Lêer:NortheastAppalachiansMap.jpg|duimnael|'n Kaart van die noordoostelike Appalaggegebied]] Die oorsprong van die naam Groen Berge (Engels: ''Green Mountains'', Frans: ''les Monts verts'') is onduidelik. Dit verwys moontlik na die feit dat hulle meer bebos is as die hoër geleë Wit Berge (White Mountains) van New Hampshire of die [[Adirondack-gebergte]] van die deelstaat New York. 'n Ander aanleiding vir hierdie benaming is moontlik die groen leisteen van die omgewing, 'n mika-agtige kwarts-chloriet-gesteente. Die bergreeks van die Groen Berge loop in noord-suidelike rigting deur die hele Vermont, effens wes van die staat se sentrum. Die Taconic-berge lê in die suidwestelike hoek van Vermont, die Granitiese Berge (Engels: ''Granitic Mountains'') in die noordooste. Die vrugbare [[Champlainvallei]] lê naby die Champlainmeer in die noordweste van Vermont. Die Bomoseenmeer lê in die suide van die vallei. Vermont beslaan veertien distrikte (Engels: ''counties''). Vyf van hulle grens in die noorde aan Kanada, en twee in die suide aan die deelstaat Massachusetts. Die deelstate New York in die weste en New Hampshire in die ooste begrens elk vyf distrikte. Net twee distrikte – Lamoille en Washington – word slegs deur ander Vermontse distrikte begrens. Daar is vyftien federale grensoorgange tussen Vermont en Kanada. Sowat 77 persent van Vermont se oppervlak, waaronder ook die bergpieke [[Mount Mansfield]], die hoogste in die staat, en Killington, is bebos. Die persentasie grond, wat met bosse bedek is, het in die laaste vier eeue as gevolg van kulturele invloedfaktore grootliks gevarieer – van 'n geskatte 95 persent in 1620 tot tussen 25 en 35 persent in die tydperk tussen 1850 en 1870 en uiteindelik tot meer as 70 persent in die laat 20ste eeu.<ref>{{en}} Christopher McGrory Klyza and Stephen C. Trombulak: ''The Story of Vermont. A Natural and Cultural History''. Second edition. Kindle e-boek-uitgawe. Hanover and London: University Press of New England 2015, pos. 225</ref> Die res van die gebied word deur weivelde, hoogland, mere, poele en moerasgebiede beslaan. Vermont se Nasionale Parkdiens (''National Park Service'') beheer gebiede soos die wandelpad ''Appalachian National Scenic Trail'' en die Nasionale Historiese Marsh-Billings-Rockefellerpark in Woodstock. == Klimaat == [[Lêer:Covered bridge Vermont.jpg|duimnael|Een van Vermont se oordakte brûe in die winter]] Vermont het 'n vogtige kontinentale klimaat met warm en vogtige somers en koue winters. Die hoogste temperatuur wat ooit in Vermont aangeteken is, was 41 °C op 4 Julie 1911 in Vernon; die laagste -46 °C op 30 Desember 1933 in Bloomfield. As die sneeu in die lente smelt, begin Vermont se "modderseisoen", maar die tydperk tussen laat Februarie en April is ook die tyd wanneer die esdoringstroop "geoes" word. Op die warm somers volg die kleurryke herfs. Sodra die eerste koue front nader, spog Vermont se heuwels met die rooi, oranje en goue kleure van die esdoringbome. Vermont het die blarekleurspel van die nasomer aan sy unieke bodem- en klimaattoestande te danke. Die baie koue winters in die noorde van Vermont laat temperature 'n gemiddelde 6 °C laer daal as in die suide. Afhangende van die hoogte bo seevlak, kry die verskillende gebiede van Vermont tussen 150 en 250 sentimeter [[sneeu]] in die winter, en dit maak van die deelstaat 'n eersterangse wintersportbestemming in Nieu-Engeland. == Fauna en flora == [[Lêer:Hermit Thrush (13635301894).jpg|duimnael|links|Die ''hermit thrush'' (''Catharus guttatus'') is Vermont se staatsvoël]] Inheemse soogdierspesies sluit witstertherte (''Odocoileus virginianus''), kojote, rooivosse en [[Poolhaas|poolhase]] (''Lepus americanus'') in. Tipiese plaaslike voëlspesies is rawe (''Corvus corax''), ''gray jay'' (ook bekend as ''Canada jay'', ''Perisoreus canadensis''), en Noordelike saaguile (''Aegolius acadicus''). In 2003 is ses dierspesies as bedreig of kwesbaar geklassifiseer, waaronder die Indiana-vlermuis (''Myotis sodalis''), die ''dwarf wedgemussel'' (''Alasmidonta heterodon'') en die [[Amerikaanse arend]] (''Haliaeetus leucocephalus''). Wilde kalkoene is teen die middel van die 19de eeu weens onbeheerde jag en die vernietiging van hul habitat in Vermont uitgeroei. In 1969 is sestien [[voëls]] in die deelstaat heringevoer, en tot 2009 het hul getalle weer vermeerder tot 'n geskatte 45&nbsp;000.<ref>{{en}} ''Hunting Wild Turkeys''. In: ''Newport Daily Express''. Newport, Vermont: September 2009</ref> Boomsoorte wat in die deelstaat algemeen voorkom sluit die [[suikeresdoring]]boom (Vermont se "staatsboom"), botterneutboom (''Juglans cinerea''), ''Pinus strobus'' (Weymouth-den, Amerikaanse witden of Oostelike witden) en geel berk (''Betula alleghaniensis''). Daarnaas kom 15 soorte konifere (keëldraende plante), 130 grassoorte en 192 watergrassoorte in Vermont voor. Twee plantspesies, ''Jesup's milk-vetch'' ('n vlinderblomsoort, ''Astragalus robbinsii var. jesupii'') en ''Northeastern bulrush'' (''Scirpus ancistrochaetus'') is in 2003 as bedreig gelys. In die 18de en 19de eeu is talle bosse afgekap om boerderye te ontwikkel sodat omstreeks 1850 reeds 70 persent van Vermont se uitgestrekte bosgebiede vernietig was. In die volgende dekades het baie plaaslike boere na die weste of die nywerheidstede van die ooskus gemigreer sodat die natuurlike plantegroei op verlate plase herstel het. Ook amper uitgeroeide dierspesies soos bruinbere, elande, kojote en wilde kalkoene het na hul oorspronklike habitatte teruggekeer. == Geskiedenis == === Prehistoriese en Voor-Columbiaanse tydperk === [[Lêer:Abenaki Couple.jpg|duimnael|'n Abenaki-egpaar ([[waterverf]]skildery uit die 18de eeu)]] Vermont was vanaf die Kambriese tot die Devoontydperk bedek met die vlak waters van die destydse oseane. Die sedimentêre gesteente van hierdie seegebiede is later deur die bergreekse wat hier ontstaan het, vervorm. Desondanks is fossiele volop in die Champlainmeer-gebied. Laer geleë streke van die westelike Vermont is ten die einde van die laaste [[ystydperk]], toe die land nog steeds onder die gewig van die [[gletser]]s geswig het, nog eens deur die waters van die sogenaamde Champlainsee van die [[Sint-Laurensvallei]] oorstroom. Daar is onder meer skulpe van soutwater-weekdiere en gebeentes van [[beloega]]-walvisse in die Champlainmeer-gebied gevind. Min is bekend oor die Voor-Columbiaanse geskiedenis van Vermont. Die weste van die huidige deelstaat was die tuisland van Algonkinstalige stamme van die Eerste Nasies, waaronder Mohikane en Abenaki. In die tydperk van die Champlainsee, tussen 8500 en 7000 v.C., is Vermont deur jagterstamme van die Eerste Nasies bewoon. Die tydperk tussen die 8ste eeu v.C. en 1000 n.C. staan as die Argaïese Periode bekend. Die Eerste Nasies was destyds nomadies. Eers in die Woudlandperiode tussen 1000 en 1600 is permanente nedersettings gevestig en handelsbetrekkinge gesmee. Ook keramiese en pyl-en-boog-tegnologieë is in hierdie tydperk ontwikkel. Tussen 1500 en 1600 het die Irokese baie van die kleiner stamme uit Vermont verdryf en dit as hulle jaggebied gebruik. die Irokese-stamme het steeds teen die oorblywende Abenaki oorlog gemaak. Die bevolking omtrent 1500 word op sowat 10&nbsp;000 beraam. Die eerste Europeër, wat Vermont verken het, was vermoedelik [[Jacques Cartier]] in 1535. Die Franse ontdekkingsreisiger [[Samuel de Champlain]] het op 30 Julie 1609 aanspraak gemaak op die gebied van die huidige Champlainmeer en die berge van die omgewing ''les Monts Verts'' ("Groen Berge") genoem. === Die koloniale tydperk === [[Frankryk]] het die gebied van Vermont as 'n deel van sy kolonie [[Nieu-Frankryk]] beskou en aanspraak daarop gemaak. As deel van die versterking van die Champlainmeer is die fort Sainte-Anne in 1666 op die eiland La Motte opgerig. Dit was die eerste Europese nedersetting in Vermont. Gedurende die tweede helfte van die 17de eeu het ander Europese setlaars die gebied van Vermont begin verken. 'n Groep Nederlandse en Britse setlaars het onder die leiding van kaptein Jacobus de Warm die handelspos De Warm Stockade in 1690 by Chimney Point opgerig, sowat dertien kilometer wes van die huidige Addison. Hierdie nedersetting was aan die anderkant van Champlainmeer en dus maklik toeganklik vanaf Crown Point (Frans: Pointe à la Chevelure) in New York. [[Lêer:Fortticonderoga inside.jpg|duimnael|links|Die Franse Fort Carillon in die huidige deelstaat New York is ná sy verowering deur Britse troepe hernoem tot Ticonderoga en huisves ná sy restourasie tans 'n museum, wat die Amerikaanse militêre geskiedenis van die gebied behandel.]] Die Franse het die nedersetting in 1731 oorgeneem en 'n klein voorlopige houtverskansing, Fort de Pieux, op die plek van die voormalige Chimney Point opgerig. In 1734 is met die bou van Fort Saint-Frédéric begin, wat sowat twintig jaar lank die enigste permanente fort in die gebied was en Franse oorheersing oor die grensgebied van Nieu-Frankryk en Vermont verseker het. Die owerhede het die stigting van klein Franse nedersettings in die vallei bevorder. 'n Tweede Franse versterking, Fort Carillon, het in 1755 ontstaan. [[Lêer:Trinity Lutheran Church Brattleboro.jpg|duimnael|''Trinity Lutheran Church'' in Brattlesboro waar Sweedse immigrante spore gelaat het. Oorspronklik was die kerk se hele gemeente afkomstig uit Dalsland, terwyl sy altaar volgens die voorbeeld van ''Tisselskog kyrka'' ontwerp is. Ander Sweedse setlaars het hulle oorkant die grens in Waterville gevestig – Kanada se eerste Sweedse nedersetting<ref>{{en}} Alan H. Winquist and Jessica Rousselouw-Winquist: ''Touring Swedish America. Where to Go and What to See''. St. Paul, MN: Minnesota Historical Society Press 2006</ref>]] Die Britte het in die tydperk tussen 1755 en 1758 vier keer geprobeer om Fort Saint-Frédéric oor te neem. In 1759 het 'n Britse strydmag van 12&nbsp;000 soldate, wat uit Britse en provinsiale troepe onder die bevel van Sir Jeffrey Amherst bestaan het, die fort verower. Die Franse is uit die gebied verdryf en het hulle teruggetrek na ander forte langs die Richelieurivier. Een jaar later het 'n groep Mohawk-[[Indiane]] die nedersetting aan die brand gesteek en net die skoorstene (Engels: ''chimneys'') het oorgebly en die aanleiding vir die benaming Chimney Point gegee. In 1724 is Fort Dummer onder die bevel van luitenant Timothy Dwight in die suidooste van Vermont as die eerste permanente Britse nedersetting opgerig. Die fort het die nabygeleë dorpe Dummerston en Brattleboro teen aanvalle beskerm. Dié twee dorpe is deur die Provinsie van Massachusettsbaai gestig om sy setlaars in die westelike grensgebied langs die Connecticutrivier te beskerm. 'n Tweede Britse nedersetting, [[Bennington, Vermont|Bennington]] in Suidwes-Vermont, het in 1761 ontstaan. Gedurende die Britse koloniale oorlog teen die Franse en Indiane het sommige setlaars uit Vermont, waaronder ook Ethan Allen, by die koloniale burgermag aangesluit om aan die Britse kant teen die Franse te veg. Die Franse Fort Carillon in die grensgebied van Vermont en New York was die toneel van twee Britse offensiewe onder die bevel van Lord Amherst. Ná die eerste mislukte aanval in 1758 is die grootste deel van die Franse garnisoen in die volgende jaar onttrek om [[Quebecstad]], [[Montreal]] en die Franse forte in die weste teen aanvalle te beskerm. Die Britte het die fort sonder erge weerstand ingeneem en hernoem tot Ticonderoga. Ná Frankryk se neerlaag in die koloniale oorlog het die [[Verdrag van Parys (1763)|Verdrag van Parys]] in 1763 Groot-Brittanje se oorheersing oor die gebied bevestig. [[Lêer:Dover Town Hall, Dover VT.jpg|duimnael|Die stadsaal van Dover dateer van 1828 – 'n ongewoon vroeë voorbeeld van Gotiese Herlewing (''Gothic Revival'')-boukuns]] Ná die einde van die oorlog het nuwe setlaars hulle in Vermont kom vestig. Naby Crown Point is 'n fort opgerig en die militêre pad van hierdie vesting wat deur Vermont se wildernis geloop het, was 'n maklike roete wat Vermont met die aangrensende Britse kolonies verbind het. Van hierdie kolonies het egter drie aanspraak gemaak op die gebied. Die Provinsie Massachusettsbaai het die land op grond van die Massachusettsbaai-kolonie se oktrooi uit die jaar 1629 opgeëis. Nadat die Hertog van York en latere koning James II in 1664 land aan die Provinsie New York toegeken het, het ook hierdie kolonie Vermont as sy besitting beskou. 'n Derde kolonie, die Provinsie New Hampshire, het sy aanspraak op Vermont op 'n dekreet van koning [[George II van Groot-Brittanje|George II]] uit die jaar 1740 gesteun. [[Lêer:Flag of the Vermont Republic.svg|duimnael|Die vlag van die Green Mountain Boys-burgermag se infanterie is later deur die onafhanklike [[Republiek van Vermont]] aangeneem]] In 1741 het koning George II egter besluit dat Massachusetts se landeise in Vermont en New Hampshire ongeldig was en Massachusetts se grenslyn is volgens sy huidige loop vasgestel. Die botsende aansprake van New Hampshire en New York was hiermee egter nog nie afgehandel nie. Die konflik het uiteindelik in die sogenaamde ''New Hampshire Grants'' gekulmineer, waarin die koloniale goewerneur van New Hampshire, Benning Wentworth, in die tydperk tussen 1749 en 1764 135 landerye aan setlaars toegeken het. As 'n reaksie op hierdie toekennings het die goewerneur van New York self ook Vermontse landerye aan burgers van New York toegeken. In 1770 het [[Ethan Allen]] saam met sy broers [[Ira Allen|Ira]] en Levi, asook Seth Warner, 'n informele burgermag gerekruteer, die sogenaamde ''Green Mountain Boys'', om die belange van die oorspronklike New Hampshire-setlaars teen die nuwe aankomelinge uit New York te beskerm. Toe 'n New Yorkse regter in Maart 1775 saam met 'n groep setlaars in Westminster aangekom het, het onluste uitgebreek. Woedende burgers het die geregsgebou beset en een van die sheriff se adjunkte ontbied. In die sogenaamde "Westminster-bloedbad" wat gevolg het, is Daniel Houghton en William French dood. === Die Republiek van Vermont === Op 18 Januarie 1777 het afgevaardigdes van die New Hampshire Grants in Westminster vergader en die onafhanklikheid van die [[Republiek van Vermont]] verklaar. In die eerste ses maande van sy bestaan het die republiek, wat destyds omtrent 10&nbsp;000 inwoners getel het, nog as New Connecticut bekend gestaan. Op 2 Junie het 72 afgevaardigdes 'n tweede vergadering in Westminster bygewoon, wat as die Westminster-konvensie bekend staan. Tydens hierdie byeenkoms het die afgevaardigdes die naam "Vermont" aanvaar, wat deur Dr. Thomas Young uit Philadelphia voorgestel is. Young was 'n ondersteuner van die vergadering en het 'n brief aan hulle gerig waarin hy advies oor 'n moontlike toetreding van Vermont tot die onafhanklike Verenigde State as hulle 14de staat voorsien het. Die afgevaardigdes het besluit om een maand later nog eens te vergader. [[Lêer:ConstitutionHouse WindsorVermont.JPG|duimnael|links|Die Republiek van Vermont se Grondwet is in die ''Old Constitution House'' in Windsor onderteken]] [[Lêer:George Marsh Home, Woodstock, Vermont.jpg|duimnael|links|Die diplomaat, filoloog en skrywer George Perkins March (1801–1882), wat soms as die eerste Amerikaanse omgewingsbewaarder beskryf word, het sy kinderjare in ''Marsh-Billings House'' in Woodstock deurgebring]] Op 4 Julie is die Grondwet van die Republiek van Vermont tydens 'n hewige [[donderstorm]] in Elijah West se "Windsor"-kroeg ontwerp en ná vier dae se debatte op 8 Julie goedgekeur. Dit was een van die eerste geskrewe grondwette in Noord-Amerika en onbetwisbaar die eerste wat slawerny afgeskaf het, die algemene stemreg aan mans toegeken het en die owerhede verplig het om openbare skole te befonds. Die Windsor-kroeg is as die ''Old Constitution House'' bewaar en word as 'n historiese monument van Vermont bestuur. Die jong republiek is deur New York, New Hampshire, Groot-Brittanje en die Verenigde State bedreig, wat almal nie sy onafhanklikheid erken het nie. Die Kontinentale Kongres het in 1777 sy lidstaat New York gesteun wat aanspraak op Vermont gemaak het en Vermont is gevolglik nie eers as 'n lidstaat tot die Unie toegelaat nie. Die Kongres se houding het die onafhanklikheidsbeweging in Vermont bevorder en ná die Slag van Yorktown het Vermonters self gedreig om by Brits-Kanada aan te sluit.<ref>{{en}} Starbird, Ethel A.: ''Vermont – A State of Mind and Mountains''. In: ''National Geographic Magazine'', Volume 146, Nommer 1, Julie 1974, bl. 34</ref> In die somer van 1777 het 'n Britse leër onder die bevel van generaal John Burgoyne Vermont vanuit Kanada binnegeval en in suidelike rigting na die [[Hudsonrivier]] beweeg. Die Britse troepe het die strategies belangrike Fort Ticonderoga ingeneem en die desperate Kontinentale Leër het na die suide onttrek. Groepe van Britse soldate en Indiaanse krygers het grensdorpe in die Champlainvallei aangeval, geplunder en aan die brand gesteek en sodoende ook nedersettings in die suide bedreig. Die Vermontse grensgebied het onder die Britse aanvalle geswig. Die parlement van New Hampshire het dié deelstaat se burgermag onder die bevel van generaal John Stark gemobiliseer, om 'n Britse aanval vanuit die ooste af te weer. Generaal Burgoyne het berigte ontvang dat Bennington, die grootste nedersetting in die Grants-gebied, toegerus was met groot hoeveelhede krygsvoorrade, voedsel en perde. Burgoyne het 2&nbsp;600 mans, sowat 'n derde van sy troepe, gestuur om beslag te lê op die voorrade en perde. Hy was egter nie daarvan bewus dat generaal Stark se New Hampshire-troepe intussen op pad na Bennington was nie. Stark en sy mans het teen dié tyd reeds deur die Groen Berge getrek om by die Vermontse Kontinentale Regimente onder die bevel van kolonel Seth Warner en die burgermagte van Vermont en Wes-Massachusetts aan te sluit. [[Lêer:Acta de Admisión de Vermont en los Estados Unidos 1794.JPG|duimnael|Die ''Act of Congress'' uit die jaar 1790, waarmee Vermont tot die Unie toegelat is. Vermont het op 4 Maart 1791 amptelik 'n deelstaat van die Verenigde State geword]] Die verenigde Amerikaanse troepe het onder die bevel die Britse kolom naby Hoosick (New York) aangeval, net oorkant die grens vanaf Bennington. Die Amerikaanse boere het hulle huise, gesinne en besittings verdedig en ondanks die ondraaglike somerhitte die hele dag teen die Britte geveg. Volgens oorlewerings het generaal Stark sy mans uitgedaag om tot die dood vir hulle vryheid te veg: "Daar is julle vyande. Ons gaan hulle in die geveg verslaan, of Molly Stark gaan vannag as 'n weduwee [[bed]] toe!" Die Amerikaanse boerevegters het byna die hele Britse afdeling gedood of gevange geneem. Generaal Burgoyne het nooit meer van die verliese herstel nie en op 17 Oktober met die res van sy oorspronklik 6&nbsp;000 troepe in [[Slag van Saratoga|Saratoga]] (New York) oorgegee. Die Slag van Bennington op 16 Augustus 1777 was dus 'n uiters belangrike gebeurtenis in die geskiedenis van Vermont. Die klein staat het in die oë van sy wyd verspreide setlaarsgemeenskap (volgens die VSA se Sensusburo was daar in 1780 47&nbsp;600 inwoners) legitimiteit ontleen uit sy vermoë om die aanval van 'n groot vyandelike strydmag van 1&nbsp;250 Duitse huursoldate, Kanadese, Lojaliste en Indiane af te weer, en die Republiek van Vermont was in staat om sy onafhanklike status vir 'n tydperk van veertien jaar te bewaar, om uiteindelik in 1791 as 14de deelstaat (en eerste buite die oorspronklike dertien kolonies) by die Unie aan te sluit. Die slae van Bennington en Saratoga word as 'n keerpunt in die [[Amerikaanse Rewolusionêre Oorlog]] beskou, aangesien die Britte hulle eerste vernederende neerlae gely het, terwyl die Franse die Amerikaners nou waardig geag het om militêre steun te ontvang. Stark het bekendheid verwerf as die "Held van Bennington" en die Slag van Bennington word in Vermont nog steeds met 'n openbare vakansiedag, die ''Bennington Battle Day'', herdenk. 'n Britse koperkanon, wat tydens die Slag van Bennington in Amerikaanse hande geval het, word onder die portiek van die Vermont Statehouse, langs 'n heroïese standbeeld van Ethan Allen, bewaar. Vermont het nog veertien jaar lank 'n selfregerende staat gebly, met die oostelike stad Windsor as sy regeringsetel. Die Republiek van Vermont het sy eie geldeenheid ingevoer en 'n posdiens ingestel. Thomas Chittenden, wat in 1774 uit Connecticut na Vermont gekom het, het die amp van staatshoof beklee en homself liewer goewerneur as president genoem. Chittenden het die republiek tussen 1778 en 1789 en vanaf 1790 tot 1791 geregeer. Formele diplomatieke betrekkinge is gevestig met Frankryk, [[Nederland]] en die Amerikaanse regering in [[Philadelphia]]. In 1791 het Vermont as die 14de deelstaat by die Unie aangesluit – en ook as die eerste deelstaat ná die oorspronklike dertien kolonies. Vermont was 'n soort teengewig teen die staat Kentucky, wat kort daarna tot die Unie toegelaat is en waar slawerny nog wettig was. Volgens die sensus van dieselfde jaar was daar 85&nbsp;341 inwoners. Thomas Chittenden het ook ná Vermont se toelating tot die Unie tot 1797 as goewerneur gedien. === Die vroeë 19de eeu === [[Lêer:VTconstitution.jpg|duimnael|'n Manuskrip van Vermont se grondwet (1777)]] Die eerste generasie van Vermont se politieke leiers is vervang deur veterane van die [[Amerikaanse Rewolusionêre Oorlog|Rewolusionêre Oorlog]] wat regsopleiding ontvang het en nuwe setlaars uit die suide van Nieu-Engeland. In 1810 het die bevolking reeds 217&nbsp;895 beloop. Maar die ekonomiese en bevolkingsgroei het met die Amerikaans-Britse konflik en die [[Anglo-Amerikaanse Oorlog van 1812]] tot stilstand gekom. Vermont, wat as die eerste landgebonde deelstaat van die VSA onder meer oor die Champlainmeer handel met Kanada gedryf het, is swaar getref toe die VSA hulle handelsbetrekkinge met Brits-Noord-Amerika in 1808 verbreek het. Veral burgers in die weste van die deelstaat was sterk gekant teen die Jefferson-regering en sy oorlogvoering, en oorgrens-smokkelary het duidelik toegeneem. Vermonters oos van die Groen Berge het danksy die Connecticutrivier oor 'n waterwegverbinding met die res van Nieu-Engeland beskik, maar die oorlog teen die Britte was hier eweneens ongewild. Teen die middel van die 1820's het die Amerikaanse konsul in [[Lissabon]] tweehonderd merinoskape na Vermont gebring en sodoende 'n nuwe bedryf gestig wat vinnig begin floreer het. Teen 1840 was daar reeds sowat 1,7 miljoen skape in Vermont, wat tot een van die belangrikste wolprodusente in die VSA ontwikkel het. Skaapteelt het as 'n minder intensiewe vorm van landbou die herverdeling van land en emigrasie bevorder. Ná 1840 het mededinging van die westelike deelstate en 'n verlaging van die invoerbelasting tot die agteruitgang van die bedryf gelei. Die Champlain-Hudson-verbinding met die [[Eriekanaal]], 'n afkorting wat in 1823 geopen is, is aanvanklik vanweë sy uitvoerpotensiaal vir Vermont se landbou- en nywerheidsprodukte verwelkom, maar dit het uiteindelik die plaaslike mark vir koring uit die westelike deelstate geopen en Vermont se ekonomie op tekstielvervaardiging en melkboerdery laat konsentreer. Daarnaas het die nuwe waterweg ekonomiese bande met Kanada laat verslap en emigrasie na die weste vir Vermontse burgers vergemaklik. === Standpunt teen slawerny en Amerikaanse Burgeroorlog === [[Lêer:Bennington, VT (L. R. Burleigh print, 1887).jpg|duimnael|'n Uitsig oor Bennington, 1887]] [[Lêer:At the Vermont state fair 1a33924v.jpg|duimnael|''Vermont State Fair'' in 1941]] Tot in 1836 het Vermont se parlementêre stelsel net oor een kamer beskik. Die Senaat van Vermont wat later tot stand gekom het, het in 1854 in 'n verslag oor slawerny die standpunt bevestig wat Vermont met die eerste artikel van sy grondwet ingeneem het. Die artikel het die belangrikheid van gelyke regte vir alle mense beklemtoon, en die Senaat het die bevoorregting van een volk en die benadeling van 'n ander bevraagteken. Die verslag het die groei van die anti-slawernybeweging in Vermont aangespoor, maar tegelykertyd die Algemene Vergadering van Georgia uitgedaag, wat 'n resolusie ten gunste van politieke optrede teen Vermont goedgekeur het. In die laat 1850's het die openbare mening in Vermont, wat tot dusver eerder die status quo gesteun het, ten gunste van sterk teenkanting teenoor slawerny geswaai. Een van die mees uitgesproke kritici van die slawernystelsel in die Suide was die Radikale Republikein Thaddeus Stevens. Met die krimpende steun vir die [[Whig-party]] en die groei van die Republikeinse Party het Vermont se kiesers hulle agter die Republikeinse kandidate geskaar. Aanvanklik net in Vermont self, maar later ook in die nasionale presidentsverkiesing. In 1860 het Vermonters met die grootste meerderheid van alle deelstate vir President [[Abraham Lincoln]] gestem. Gedurende die [[Amerikaanse Burgeroorlog]] het meer as 34&nbsp;000 Vermonters diens in die Verenigde State se weermag gedoen en 18 [[infanterie]]- en kavallerieregimente, 3 ligte artillerie-batterye, 3 kompanies van skerpskutters, 2 kompanies van die Grenskavallerie (''Frontier Cavalry'') en duisende ander soldate in die leër en vloot, asook in die eenhede van ander deelstate opgelewer. Byna 5&nbsp;200 Vermonters het op die slagvelde gesneuwel, is dodelik gewond of het aan siektes beswyk. Vermontse eenhede of soldate het in al die belangrike veldslae van die oorlog geveg. === Die na-oorlogse tydperk en jongste geskiedenis === [[Lêer:21407blizzard lg.jpg|duimnael|Vier voet se sneeuvalle is gedurende die Valentynsdag-[[blizzard]] in Februarie 2007 in Monkton, VT aangeteken]] Die twee dekades wat op die oorlog gevolg het, was deur periodes van ekonomiese op- en afswaai en maatskaplike veranderings gekenmerk. Vermont se spoorweë is met die nasionale spoorwegstelsels verbind, landbouproduksie en uitvoere het net soos die inkomste van die bevolking merkbaar gestyg. Die nadelige gevolge van resessies en finansiële krisisse, veral die paniek van 1873, het baie jong Vermonters gedwing om die staat te verlaat. Die veldtogte ter beskerming en uitbouing van burgerregte is aangespoor deur die Vermontse Senaat se verslag oor slawerny en later deur president Abraham Lincoln se [[Gettysburg]]-toespraak. Vermonters het onder meer aangedring op die vrouestemreg. Die eerste verkiesings in Vermont waarin vroue 'n beperkte stemreg geniet het, was die munisipale verkiesings (''town elections'') op 18 Desember 1880. Later het Vermontse vroue ook stemreg in die parlementêre verkiesings van die deelstaat geniet. As 'n gevolg van die Vermontse Hooggeregshof se beslissing in die regssaak van Baker teen Vermont het die Algemene Vergadering van Vermont op 25 April 2000 die wetsontwerp H.0847 goedgekeur, wat die [[burgerlike verbintenis]] tussen persone van dieselfde geslag in Vermont moontlik maak. Nege jaar later het die deelstaatparlement selfdegeslaghuwelike in regtelike opsig gelykgestel aan heteroseksuele huwelike. == Ekonomie == Volgens die verslag van die Verenigde State se Buro vir Ekonomiese Ontleding het Vermont se bruto geografiese produk (BGP) in 2004 VSA-$ 22,1 miljard (ZAR 197,1 miljard) beloop en die persoonlike per-capita-inkomste was VSA-$ 32&nbsp;770 (ZAR 292&nbsp;307). === Landbou === [[Lêer:Ben jerry plant waterbury.jpg|duimnael|links|'n Roomysfabriek in Waterbury]] [[Lêer:Vermont maple syrup in a tin issued by the Vermont Maple Sugar Makers Association.jpg|duimnael|Esdoringstroop uit Vermont]] [[Lêer:Maple syrup producer in Vermont (15603268415).jpg|duimnael|Een van die deelstaat se esdoringstroop-produsente]] Die regstreekse en onregstreekse bydrae van die landbousektor, wat in 2000 slegs drie persent van die totale arbeidsmag verteenwoordig het, het VSA-$ 2,6 miljard of sowat 12 persent van die BGP beloop. Die totale landbougrond in Vermont beslaan sowat 1,5 miljoen akker. Vermont se demografiese ontwikkeling was in die afgelope twee eeue sowel deur bevolkingsontploffings asook deur skerp dalings van die inwonerstal gekenmerk. Met die groot trek na die [[Groot Vlaktes]], waar landbougrond volop was en maklik bewerk kon word, het die staat 'n groot deel van sy bewoners kwytgeraak. Ook die belangrikheid van Vermont se bosse het vanweë die oormatige ontbossing en sterk mededinging van ander houtprodusente geleidelik afgeneem. Vermont se meubelmakers, wat op gesofistikeerde produkte soos meubels volgens die [[Shakers|Shaker-tradisie]] fokus, maak gebruik van ingevoerde en inheemse hout. Landbougronde en woude het weens die krimpende bevolking egter die kans gekry om te herstel. Die gebrek aan nywerhede, wat met die negatiewe demografiese ontwikkeling gepaard gegaan het, het verseker dat die plaaslike bosgebiede ook in die 20ste eeu in 'n ekologies gesonde toestand verkeer het. [[Lêer:Different grades of maple syrup.jpg|duimnael|links|Verskillende grade van [[esdoringstroop]].<br /> ''Morse Farm Sugar Works'', VT]] Die plaaslike suiwelbedryf is die grootste in Nieu-Engeland (wat 63 persent van die totale melkproduksie in herdie streek oplewer),<ref>{{en}} {{cite web |url=https://vermontdairy.com/economic-impact/dairy-in-vermont-agriculture/ |title=Dairy in Vermont Agriculture |publisher=Vermont Dairy |accessdate=29 Oktober 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029182742/https://vermontdairy.com/economic-impact/dairy-in-vermont-agriculture/ |archive-date=29 Oktober 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> terwyl troppe swart en wit Holsteiner-melkkoeie, wat in groen weivelde wei, een van die ikoniese beelde van Vermont geword het.<ref>{{en}} ''Eyewitness Travel New England''. New York: Doring Kindersley 2014, bl. 231</ref> Vandag is melkboerdery die belangrikste bron van landbou-inkomste. Sowat 90 persent van die suiwelproduksie word na ander deelstate uitgevoer. Die aantal melkkoeie het in 2001 153&nbsp;000 beloop, terwyl in 2000 2,787 miljoen ton melk ter waarde van $381,8 miljoen verkoop is. Ander belangrike landbouprodukte is [[appel]]s, [[aartappel]]s, [[groente]], eiers, heuning, kersbome, timmerhout, papierpulp en 'n verskeidenheid kweekhuisprodukte. Die plaaslike voedselbedryf lewer in 'n toenemende mate spesialiteite van hoë gehalte op, wat gedeeltelik onder die "Vermont"-handelsmerk bemark word. Produkte sluit onder meer ''Cabot''-kaas ('n soort sterk [[cheddarkaas|cheddar]]), botter, bier, ginseng, [[sjokolade]], meelblom en [[roomys]] in. Vermont is ook die vernaamste produsent van [[esdoringstroop]] in die land, wat in 2001 275&nbsp;000 gellings (1,04 miljoen liter) of sowat 'n kwart van die totale produksie in die VSA opgelewer het. Vermont se gradering van esdoringstroop verteenwoordig die hoogste standaard in Noord-Amerika. Die plaaslike wynbedryf bestaan sedert die middel van die 1980's, en daar is tans 'n tiental wynplase in Vermont.<ref>{{en}} [http://www.weekendwinery.com/Wineries/Wineries_VT.htm ''www.weekendwinery.com: Wineries in Vermont'']</ref> === Steengroewe en steenmakerye === Die eerste marmergroef in die Verenigde State is in 1785 in South Dorset geopen. Die dorpe Rutland en Barre is die tradisionele sentrums van steenmakery en hulle steengroewe lewer nog steeds groot hoeveelhede marmer en graniet vir die binnelandse en buitelandse markte op. Vermont het sodoende die boumateriaal vir 'n aantal bekende geboue in die Verenigde State opgelewer. Vermontse marmer is onder meer vir die Jefferson-gedenkteken, die Hooggeregshof en die Verenigde Nasies se hoofkwartier in New York gebruik. Die plaaslike bedryf vervaardig daarnaas ook grafstene. === Toerisme === [[Lêer:Cedar Circle Farm, VT (2455917416).jpg|duimnael|Pampoene is volop in herfstyd]] [[Lêer:Willoughby-Lake-Pisgah-Hor.jpg|duimnael|Lake Willoughby, met Mount Pisgah (aan die linkerkant) en Mount Hor]] Anders as in Nieu-Engeland se kusstate, waar historiese en kulturele besienswaardighede grotendeels langs die Atlantiese kus aangetref word, is Vermont se toeristeaantreklikhede oor die hele deelstaat versprei. Die noordooste – Northeast Kingdom genoem – is 'n dig beboste bergagtige streek. Hier is Lake Willoughby geleë, 'n glasiale fjordagtige meer wat danksy twee steil kranse langs sy oewers, Mount Pisgah (op 840&nbsp;m bo seevlak) en Mount Hor (810&nbsp;m), baie ooreenkomste toon met ikoniese [[Noorweë|Noorse]] fjord- en [[Switserland|Switserse]] [[Alpe]]meerlandskappe. [[Lêer:Apothecary Shop, Interior 1.jpg|duimnael|links|Die interieur van 'n historiese apteek, Shelburne Museum]] Temidde van die westelike landskappe, wat deur Lake Champlain en sy talle eilande oorheers word, lok die universiteit- en kollegestad Burlington toeriste met historiese geboue, terwyl die unieke Shelburne Museum drie eeue van Amerikaanse volkskuns, sirkusse, alledaagse lewe en spoorweggeskiedenis in 39 verskillende uitstallings, wat elkeen in hul eie gebou gehuisves word, laat herleef. Suid-Vermont lok besoekers met historiese nedersettings uit die tyd voor die Amerikaanse Rewolusie, die natuurskoon van die Green Mountain National Forest en talle basiskampe vir staptoeriste wat die gewilde Appalachian Trail-staproete wil verken. Die toerismebedryf het lankal die belangrikste sektor van Vermont se ekonomie geword. In die winter lok ski-oorde soos Stowe, Killington Ski Resort, Mad River Glen, Sugarbush, Stratton, Jay Peak, Okemo, en Bromley skiërs uit [[Boston]], [[Montreal]] en [[New York]], maar ook van dwarsoor die wêreld. In die somer lok bestemmings soos Stowe, Manchester, en Woodstock, asook talle somerkampe toeriste wat in bergvakansies, staptoere en hengelsport belang stel. Vakansieoorde, hotelle, restourante, winkels en besienswaardighede is dwarsdeur die jaar belangrike werkverskaffers. === Utiliteite en kommunikasie === Tans het sowat 87 persent van Vermont se bevolking toegang tot breëbanddienste, waarvan 68 persent kabeltelevisie-, 69 persent DSL- en 24 persent draadlose internetdiensverskaffers. Weens storings wat deur die bergspitse veroorsaak word, opposisie van omgewingsbewaarders wat die oprigting van selfoontorings op bergpieke afkeur en die hoë koste wat aan die versorging van 'n taamlik klein landelike bevolking met selfoondienste verbonde sou wees, kan tans nie alle landelike gebiede doeltreffend deur selfoondienste gedek word nie. In Mei 2007 het Vermont maatreëls afgekondig waarvolgens alle inwoners toegang tot selfoon- asook breëbanddienste (met 'n aflaaispoed van ten minste 3 mbit/s) sou kry in 'n poging om van Vermont teen 2010 die eerste ''e-State'' in die Unie te maak.<ref>{{en}} [http://blog.tomevslin.com/2007/01/vermont_the_fir.html ''Vermont, the first e-State'']</ref> === Versekeringsbedryf === Selfversekering, 'n alternatiewe vorm van risikobeskerming vir groter ondernemings of nywerheidsverenigings wat hul eie versekeringsmaatskappye stig om premies en belasting te verminder en op hul spesifieke risiko's te fokus, speel 'n steeds belangriker rol in die deelstaatekonomie, met sowat 580 gelisensieerde ondernemings in dié bedryf in 2018. Volgens die ''Insurance Information Institute'' was Vermont in 2004 reeds die derde belangrikste setel vir selfversekeringmaatskappye ná die [[Bermuda|Bermuda-]] en [[Kaaimanseilande]].<ref>{{en}} [https://www.vermontcaptive.com/captive/ ''Vermont Captive Insurance: Captive basics. Besoek op 29 Oktober 2019'']</ref><ref>{{en}} [https://www.iii.org/publications/a-firm-foundation-how-insurance-supports-the-economy/a-50-state-commitment/captives-by-state ''Insurance Information Institute: Captives By State. Besoek op 29 Oktober 2019''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191029181037/https://www.iii.org/publications/a-firm-foundation-how-insurance-supports-the-economy/a-50-state-commitment/captives-by-state |date=29 Oktober 2019}}</ref> == Demografie == [[Lêer:Round church richmond vermont 20040808.jpg|duimnael|Ronde kerk in Richmond]] Volgens die Sensus van 2010 het Vermont 'n bevolking van 625&nbsp;741. Sowat 95,3 persent van Vermont se inwoners is blankes, met klein minderhede swartes, lede van die Eerste Nasies (Indiane) en Asiërs. 23,3 persent van Vermonters is van Franse of Frans-Kanadese afkoms, 18,4 persent van Engelse afkoms, 16,4 persent van Ierse afkoms, 9,1 persent van Duitse afkoms en 6,4 persent van Italiaanse afkoms. Volgens die sensus van 2000 praat 2,54 persent van die bevolking wat ouer is as vyf jaar [[Frans]] as huistaal en een persent [[Spaans]]. Burgers van Britse, veral Engelse afkoms, het hulle dwarsoor die deelstaat gevestig, terwyl die bevolking van Frans-Kanadese afkoms in die noorde van Vermont gekonsentreer is. Veral in die gebied van [[Burlington, Vermont|Burlington]] het hulle in die laaste twee dekades ook vlugtelinge en immigrante uit [[Suidoos-Asië]], [[Bosnië en Herzegowina|Bosnië]], [[Soedan]] en [[Tibet]] gevestig. 67 persent van Vermonters is Christene, waarvan 38 persent [[Rooms-Katolieke Kerk|Rooms-Katolieke]] en 29 persent [[Protestantisme|Protestante]]. Twee persent is aanhangers van ander godsdienste, waaronder sowat 5&nbsp;000 Jode en 2&nbsp;000 Moslems, en meer as twintig persent ongebonde – die tweede grootste persentasie van enige deelstaat. In die koloniale tydperk was die Kongregasionalisme (of Independentisme) die belangrikste Christelike stroming in Vermont en sy buurstate. In 1776 was 63 persent van Vermonters aanhangers van een van hierdie kerke, alhoewel lidmaatskap in 'n kerkgemeente in die yl bevolkte gebied beperk was tot nege persent van die bevolking. == Onderwys == [[Lêer:Goddard College Clockhouse.jpg|duimnael|Die klokhuis van Goddard-kollege, Plainfield]] Tersiêre onderwys het in Vermont tot 'n belangrike dienstesektor ontwikkel wat tans sowat 8&nbsp;500 werksgeleenthede bied. Die aantal studente, wat in privaat en staatsbeheerde universiteite en kolleges ingeskryf was, het in 2005 meer as 40&nbsp;000 beloop.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://vermontvacation.com/about/education.asp |title=vermontvacation.com: Education |accessdate=4 Januarie 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100104060038/http://vermontvacation.com/about/education.asp |archive-date=4 Januarie 2010 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die grootste en oudste tersiêre instelling, die Universiteit van Vermont in Burlington, is in 1791 gestig. Die Norwich-universiteit in Northfield, wat in 1819 in die lewe geroep is, is die oudste militêre privaat-kollege in die Verenigde State. Vermont se 376 openbare elementêre en sekondêre skole sluit sestien beroepsopleidingsentrums en 'n aantal eenklaskamerskole in kleiner nedersettings in. Die aantal privaat skole beloop meer as veertig. Vermont se skole het landwye erkenning vir hul innovatiewe programme verwerf, waaronder multigraadklasse in elementêre skole, skryfprojekte vir leerders en die gebruik van leerder-portefeuljes in plaas van tradisionele graadkaarte om die leersukses van leerders te bepaal. Emma Willard, 'n stryder vir vroueregte in die onderwys, was 'n boorling van Vermont, net soos [[John Dewey]], wat as vader van die moderne progressiewe onderwys in die Verenigde State beskou word. == Vervoer == [[Lêer:Amtrak Vermonter at Brattleboro in 2004.jpg|duimnael|'n Amtrak-trein in die stasie van Brattleboro]] Motors is die belangrikste vervoermiddel in Vermont. Die munisipaliteite en distrikte beskik oor openbare vervoerstelsels, wat egter net 'n gedeelte van die gebiede dek. [[Greyhound Lines]] se busdienste bedien 'n aantal stede en dorpe. Twee Amtrak-spoorwegdienste bedien Vermont: die [[Ethan Allen Express]] bedien Rutland en Fair Haven, terwyl die [[Vermonter]] Saint Albans, Essex Junction, Waterbury, Montpelier, Randolph, White River Junction, Windsor, Bellows Falls en Brattleboro bedien. Die nasionale paaie (''Interstates'') [[Interstate 89|89]], [[Interstate 91|91]] en [[Interstate 93|93]], asook [[U.S. Route 5| U.S. Routes 5]] en [[U.S. Route 7| 7]], is die belangrikste grootpaaie in Vermont. Vermont beskik oor twee kommersiële lughawens: * [[Burlington International Airport]] is die grootste lughawe in die deelstaat, met gereelde verbindings na [[Atlanta]], [[Boston]], [[Chicago]], [[Cincinnati]], [[Cleveland, Ohio|Cleveland]], [[Detroit]], [[New York]], [[Philadelphia]], [[Plattsburgh]], en [[Washington, DC]]. * [[Rutland State Airport]] is die enigste ander kommersiële lughawe in Vermont, met gereelde verbindings na [[Albany]] en Boston. == Kultuur == Die kulturele lewe en vermaaklikhede was tot in die laat 19de eeu beperk tot die dorpsgrense en oorheers deur die feeste van 'n tipiese boerderygemeenskap. Mense het fees gevier tydens die oestyd van die esdoringstroop, wanneer "suiker-in-die-sneeu-partytjies" plaasgevind het, of in die mielie-oestyd, wanneer die mieliestronke geskil is. Ander gewilde sosiale aktiwiteite waartydens die dorpsbewoners byeengekom het, was die ''kitchen junkets'' (gemeenskaplike smul-partytjies), ''quilting bees'' (die gemeenskaplike vervaardiging van komberse) en ''barn raisings'' (die gemeenskaplike oprigting van 'n nuwe skuur). In die somermaande was parades, sirkusse en landbouskoue gewilde vermaaklikhede wat ook deesdae nog gereeld plaasvind. === Musiek === [[Lêer:Bread and puppet puppets glover vermont.jpg|duimnael|Marionette in die ''Bread and Puppet Theater'' in Glover (Vermont)]] Die Simfonieorkes van Vermont wat in 1934 gestig is, was die eerste van sy soort wat deur 'n deelstaat befonds is. Vermont se Jeugorkes is in die middel van die negentigerjare gestig. Plaaslike komponiste van klassieke musiek word deur die Konsortium van Vermontse Komponiste bevorder. ''Phish'', 'n internasionaal bekende rockgroep, is in 1983 in Vermont gestig. Die ''Vermont Mozart Festival'', wat vir die eerste keer in 1974 plaasgevind het, is die grootste fees van klassieke musiek in Vermont, wat in die somer ook talle besoekers uit ander deelstate lok. Ander belangrike musiekfeeste sluit die Marlboro Musiekfees (sedert 1950), die Folkmusiekfees van die Champlainvallei en die ''One World, One Heart Festival'' in. Die laasgenoemde word deur 'n bekende plaaslike roomysvervaardiger geborg. === Filmkuns === Die bekende ''Green Mountain''-filmfees het vir die eerste keer in 1997 plaasgevind en is sedert Maart 1999 'n jaarlikse instelling, wat danksy die gehalte van die rolprente en sy besonderse atmosfeer filmgeesdriftiges na Montpelier lok. By die voorbereidings is net plaaslike vrywilligers betrokke. Die filmfees is egter geen kompetisie nie, maar eerder 'n gewilde toonvenster vir nuwe films, waarvan sowat die helfte dokumentêre rolprente, en 'n geleentheid om met sommige van die filmmakers te kan gesels. === Poppeteater === Die ''Bread and Puppet Theater'' is 'n polities-radikale poppeteater, wat in die 1960's in [[New York]] gestig is en later na Glover in Vermont verhuis het. Sy stigter en direkteur is Peter Schumann. Die naam van die teater is afgelei van sy tradisie om sy eie vars brood met die gehoor te deel. Die brood, wat sterk met knoffel-aioli gekruie is, word gratis bedien en skep sodoende 'n soort gemeenskapsgevoel. Die teater se grondbeginsel is dat kuns net soos brood as 'n basiese behoefte beskou moet word. === ''Country stores'' === [[Lêer:VCS Weston Summer.jpg|duimnael|220px|Sommige ''country stores'' in Vermont bestaan al meer as twee eeue as algemene handelaars, ander is tot moderne besighede met aanlynwinkels en internasionale handelsbetrekkinge omskep soos dié in Weston wat sedert 1946 in besit van die Orton-familie is]] In landelike samelewings soos Vermont was ''country stores'' – algemene handelaars wat in die plaaslike bevolking se behoeftes voorsien en 'n wye verskeidenheid goedere verkoop het wat van [[keroseen]]lampe tot [[koffie]] gestrek het – die middelpunt van die gemeenskapslewe. Weens Vermont se afgeleë ligging, die gebrek aan paaie en die lang winters was boere in die deelstaat aanvanklik aangewese op ruilhandel, met melk, skaapvleis, huide, velle en hout as die vernaamste handelsgoedere. Namate die politieke situasie begin stabiliseer het en die bevolking begin groei het, het die eerste venters hul verskyning in die gebied gemaak en voorrade en verwerkte goedere uit die handelsentrums en groeiende tekstielmeuldorpe in Nieu-Engeland se suide aan plaaslike gemeenskappe verkoop. In Vermont het hulle op hul beurt hout van saag- en graan van graanmeule verkry om dit in die suide te verkoop. Die vinnige groei van Vermont se landbousektor het die vraag na handelsgoedere laat styg, terwyl boere geleidelik ook oor hoër inkomste beskik het. Vanaf die laat 18de eeu is die eerste ''general'' of ''country stores'' in nedersettings gevestig wat tot die ekonomiese middelpunte van landelike gemeenskappe sou groei. Tradisioneel het hierdie dorpe oor 'n kerk, 'n kroeg en twee ''general stores'' beskik – die een het in boere se besondere behoeftes voorsien en diervoer en landboutoerusting verkoop, terwyl die ander goedere vir privaat huishoudings soos kos en tekstiele aangebied het.<ref>{{en}} Dennis Bathory-Kitsz: ''Country Stores of Vermont: A History and Guide''. Kindle e-Boek-uitgawe. Charleston, SC: The History Press 2011, pos. 184</ref> === Wintersport === Een van die eerste skihysers in die Verenigde State is in 1934 op Gilbert's Hill buite Woodstock ontwikkel. Om deur die hyser, wat deur Wallace «Bunny» Bertram (1908−1981) ontwerp en deur 'n ou Model T-Ford-enjin aangedryf is, bergop geneem te word, moes gebruikers aan 'n bewegende kabel vasklou.<ref>{{en}} [https://www.history.com/topics/us-states/vermont ''History.com: Vermont. Besoek op 29 Oktober 2019'']</ref><ref>{{en}} [https://skihall.com/hall-of-famers/wallace-bertram/ ''U.S. Ski and Snowboard Hall of Fame: Wallace Bertram – Hall of Fame Class of 1981. Besoek op 29 Oktober 2019''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191029181950/https://skihall.com/hall-of-famers/wallace-bertram/ |date=29 Oktober 2019 }}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronnelys == * {{en}} Albers, Jan: ''Hands on the Land: A History of the Vermont Landscape''. Cambridge, Mass.: MIT Press 2000 * {{en}} Bassett, T. D. Seymour: ''The Growing Edge: Vermont Villages, 1840–1880''. Montpelier: Vermont Historical Society 1992 * {{en}} Bellesiles, Michael A.: ''Revolutionary Outlaws: Ethan Allen and the Struggle for Independence on the Early American Frontier''. Charlottesville: University Press of Virginia 1993 * {{en}} Graffagnino, J. Kevin, Samuel B. Hand, en Gene Sessions (uitgewers): ''Vermont Voices, 1609 Through the 1990s: A Documentary History of the Green Mountain State''. Montpelier: Vermont Historical Society 1999 * {{en}} Shalhope, Robert E.: ''Bennington and the Green Mountain Boys: The Emergence of Liberal Democracy in Vermont, 1760–1850''. Baltimore en London: Johns Hopkins University Press 1996 == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie}} ; Algemene inligting ---- * {{en}} [https://www.vermont.gov/ ''Amptelike webtuiste''] * {{en}} [https://data.vermont.gov/ ''Open Data Portal''] ; Ensiklopediese inligting ---- * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Vermont|title=Vermont|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=28 Mei 2024}} ; Toerisme ---- * {{en}} {{Wikivoyage}} * {{en}} [https://vermontvacation.com/ ''Vermont Vacation''] ; Geskiedenis ---- * {{en}} [https://vermonthistory.org/ ''Vermont Historical Society''] ; Media ---- * {{en}} [https://www.vermontvacation.com/landing-pages/promotions/seven-days-and-hotel-vermont-presents/stuck-in-vermont ''Stuck in Vermont'' – Videoreeks wat deur die nuusblad ''Seven Days'' in Burlington vervaardig word] {{Geografiese ligging | Senter = [[Lêer:Flag of Vermont.svg|20px]] Vermont | Noord = [[Lêer:Flag of Quebec.svg|20px]] [[Quebec]] ({{vlagland|Kanada}}) | Noordoos = [[Lêer:Flag of Quebec.svg|20px]] [[Quebec]] ({{vlagland|Kanada}}) | Oos = [[Lêer:Flag of New Hampshire.svg|20px]] [[New Hampshire]] | Suidoos = [[Lêer:Flag of Massachusetts.svg|20px|raam]] [[Massachusetts]] | Suid = [[Lêer:Flag of Massachusetts.svg|20px|raam]] [[Massachusetts]] | Suidwes = [[Lêer:Flag of New York.svg|20px]] [[New York (deelstaat)|New York]] | Wes = [[Lêer:Flag of New York.svg|20px]] [[New York (deelstaat)|New York]] | Noordwes = [[Lêer:Flag of Quebec.svg|20px]] [[Quebec]] ({{vlagland|Kanada}}) }} {{Vermont}} {{Navigasie indeling Verenigde State}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Vermont| ]] 552ccoj034h8f1b3ccnpxsp5gpgdpig 0 8090 2970600 2958442 2026-09-25T11:06:39Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.6 2970600 wikitext text/x-wiki [[Lêer:MtCleveland ISS013-E-24184.jpg|duimnael|220px|Die Cleveland-vulkaan op die [[Aleoetiese Eilande]] van [[Alaska]], afgeneem uit die [[Internasionale Ruimtestasie]] (Mei 2006).]] [[Lêer:Pinatubo ash plume 910612.jpg|duimnael|220px|Aspluime tot 19&nbsp;km hoog tydens die uitbarsting van die berg Pinatubo in die [[Filippyne]] (1991).]] [[Lêer:04Sep2007 Etna from SE Crater.jpg|regs|class=cx-highlight|duimnael|220px|Die uitbarsting in 2007 van die [[berg Etna]].]] [[Lêer:Shasta from the plane.jpg|duimnael|220px|Die [[Mount Shasta|berg Shasta]], 'n potensieel aktiewe [[stratovulkaan]] in Noord-[[Kalifornië]].]] [[Lêer:Spreading ridges volcanoes map-en.svg|duimnael|220px|'n Kaart wat die grense van divergente plate (oseaniese skeure) toon, asook onlangse vulkane op die aardoppervlak (meestal by konvergente grense).]] 'n '''Vulkaan''' is 'n skeuring in die [[Kors (geologie)|kors]] van 'n [[planeet]] soos die [[Aarde]] wat toelaat dat warm [[lawa]], vulkaniese as en gasse uit 'n magmakamer onder die oppervlak ontsnap. Vulkane op die Aarde bars uit omdat die [[Aardkors|kors]] in 'n paar groot, rigiede en verskeie kleiner [[Plaattektoniek|tektoniese plate]] verdeel is wat op 'n warmer, sagter laag (die [[aardmantel]]) dryf.<ref>{{Cite web|url=http://enviroliteracy.org/nsfmod/NaturesFury.pdf|title=Earthquakes, Volcanoes, and Tsunamis|work=Resources for Environmental Literacy|author=NSTA Press / Archive.Org|date=2007|accessdate=22 April 2014|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140714205414/http://enviroliteracy.org/nsfmod/NaturesFury.pdf|archivedate=14 Julie 2014}}</ref> Die aarde se vulkane vorm oor die algemeen waar tektoniese plate na mekaar beweeg (konvergent) of weg van mekaar beweeg (divergent). Die meeste is onderwater. 'n Rif in die middel van 'n oseaan, soos die [[Mid-Atlantiese Rug]], vorm byvoorbeeld as gevolg van divergente plate, terwyl die [[Ring van Vuur]] se vulkane gevorm word deur konvergente plate. Vulkane kan ook vorm waar die aardkors se plate gerek en dus verdun word, soos met die [[Oos-Afrikaanse Skeur]]. Vulkanisme op ander plekke as by plaatgrense word vermoedelik veroorsaak deur opstotende magma vanaf die grens tussen die Aarde se mantel en [[Aardkern|kern]], 3&nbsp;000&nbsp;km onder die oppervlak. Dit veroorsaak warmkolvulkanisme, waarvan die [[Hawaii|Hawaise]] [[Warm kol (geologie)|warm kol]] 'n voorbeeld is. Vulkane vorm gewoonlik nie waar twee tektoniese plate verby mekaar skuif nie. Groot vulkaanuitbarstings kan die [[Atmosfeer|atmosferiese]] [[temperatuur]] beïnvloed wanneer as en druppels [[Swawelsuur|swaelsuur]] die [[Son]] verduister en die Aarde se [[troposfeer]] afkoel. Dit absorbeer ook die hitte wat van die Aarde af uitgestraal word en verhit die [[stratosfeer]]. Groot uitbarstings word soms gevolg deur [[vulkaanwinter]]s, wat al rampspoedige [[hongersnood]] veroorsaak het. Ander gevolge is vir onder meer [[lugvaart]], wanneer die as dit moeilik of onmoontlik vir vliegtuie maak om te vlieg. == Etimologie == Die woord "vulkaan" is afgelei van die naam Vulcano, 'n vulkaniese eiland in die Eoliese Eilande van [[Italië]], wat die naam gekry het van [[Vulcanus]], die god van vuur uit die [[Romeinse mitologie]].<ref>{{cite web |url=http://press.princeton.edu/chapters/s7694.html |title=Volcano |work=Mind over Magma: The Story of Igneous Petrology |author=Davis A. Young |date=Januarie 2016 |access-date=11 Januarie 2016 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170927124027/http://press.princeton.edu/chapters/s7694.html |archive-date=27 September 2017 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> Die studie van vulkane word vulkanologie genoem. == Plaattektoniek == Volgens die teorie van [[plaattektoniek]] is die Aarde se harde buitenste [[Aardkors|kors]], die [[litosfeer]], opgedeel in 'n paar groot en verskeie kleiner plate. Hulle beweeg geleidelik vanweë die [[konveksie]] in die [[aardmantel]] onder die kors. Die meeste vulkaniese aktiwiteit op Aarde vind plaas al met dié plaatgrense langs waar plate van mekaar wegbeweeg of divergeer (en nuwe litosfeer geskep word), of na mekaar toe beweeg of konvergeer (en litosfeer vernietig word).<ref>{{cite book |last1=Schmincke |first1=Hans-Ulrich |title=Volcanism |date=2003 |publisher=Springer |location=Berlyn |isbn=978-3-540-43650-8 |pages=13–20}}</ref> === Grense tussen divergente plate === By die [[mid-oseaanriwwe]] divergeer twee tektoniese plate van mekaar terwyl warm mantelrots opwaarts kruip tussen die verdunde oseaankors in. Die afname van [[druk]] in die stygende mantelrots lei tot [[adiabaties]]e uitsetting en die gedeeltelike smelting van die rots, en dit veroorsaak vulkanisme en skep nuwe oseaankors. Die meeste grense tussen divergente plate lê op die bodem van die oseane, en daarom vind die grootste vulkaniese aktiwiteit op Aarde onder die water plaas. [[Rookgat|Swart rookgate]] is bewys van dié soort vulkaniese aktiwiteit. Wanneer die mid-oseaanrif bo die seevlak is, word vulkaaneilande gevorm, soos [[Ysland]].{{sfn|Schmincke|2003|pp=17-18, 276}} === Grense tussen konvergente plate === [[Plaattektoniek|Subduksiesones]] is plekke waar twee plate, gewoonlik 'n oseaniese en 'n kontinentale plaat, bots. Die swaarder oseaniese plaat trek af onder die kontinentale plaat in, en vorm naby die kus 'n diep oseaantrog. Water wat vrygestel word van die aftrekkende plaat, verlaag die smelttemperatuur van die mantelwig bo hom en skep dus [[magma]]. Dié magma is geneig om uiters [[Viskositeit|vloeitraag]], of taai, te wees vanweë die groot [[Silikon|silika]]-inhoud – dit bereik dus nie die oppervlak nie, maar koel af en stol. Wanneer dit wel die oppervlak bereik, word 'n vulkaan gevorm. Subduksiesones word dus begrens deur kettings vulkane, wat [[Vulkaanboog|vulkaanboë]] genoem word. Tipiese voorbeelde is die vulkane van die [[Stille Oseaan|Pasifiese]] [[Ring van Vuur]], soos die [[Japannese Argipel]].{{sfn|Schmincke|2003|pp=18,113-126}} [[Lêer:Hotspot(geology)-1.svg|duimnael|150px|links|Deursnee van die aardkors (geel), met magma wat van die mantel af opstyg (rooi). Die kors kan relatief tot die pluim beweeg en 'n vulkaanopening skep.]] === Warm kolle === [[Warm kol (geologie)|Warm kolle]] is vulkaangebiede wat vermoedelik geskep word deur mantelpluime, wat hipotetiese kolomme warm materiaal is wat van die grens tussen die aarde se mantel en kern af opstyg. Nes by middeloseaniese skeure, ondergaan die stygende mantelrots dekompressiesmelting, wat groot hoeveelhede magma voortbring. Omdat tektoniese plate oor mantelpluime beweeg, word elke vulkaan onaktief wanneer dit van die pluim af dryf, en nuwe vulkane word geskep waar die plaat oor die pluim beweeg. Die [[Hawaii|Hawaise Eilande]] het vermoedelik op so 'n manier gevorm. Die [[Yellowstone Nasionale Park|Yellowstone-kaldera]] is vermoedelik deel van die [[Noord-Amerika]]anse Plaat wat op die oomblik bo die Yellowstone- warm kol lê.{{sfn|Schmincke|2003|pp=18,106-107}} Die mantelpluimhipotese word egter betwis.<ref name=Foulger>{{cite book |title=Plates vs. Plumes: A Geological Controversy |last1=Foulger|first1= Gillian R. |year=2010 |isbn=978-1-4051-6148-0 |publisher=Wiley-Blackwell}}</ref> === Kontinentale skeure === Die volgehoue opwelling van warm mantelrots kan onder die middel van 'n kontinent ontwikkel en tot skeure in die aardkors lei. Vroeë fases van skeurvorming word gekenmerk deur [[Basalt|vloedbasalt]], en baie vorder tot op die punt waar 'n tektoniese plaat heeltemal gesplits word.<ref>{{cite book |last1=Philpotts |first1=Anthony R. |last2=Ague |first2=Jay J. |title=Principles of igneous and metamorphic petrology |date=2009 |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge, VK |isbn=978-0-521-88006-0 |pages=380–384, 390 |edition=2de}}</ref>{{sfn|Schmincke|2003|pp=108-110}} 'n Divergente plaatgrens ontwikkel dan tussen die twee helftes van die gesplete plaat. Skeure splits egter dikwels nie die aardkors heeltemal nie, en mislukte skeure word gekenmerk deur vulkane wat ongewone alkali- of karbonaatgesteentes uitwerp. Voorbeelde sluit in die vulkane van die [[Oos-Afrikaanse Skeur]].{{sfn|Philpotts|Ague|2009|pp=390-394,396-397}} == Soorte vulkane == [[Lêer:Lakagigar Iceland 2004-07-01.jpg|220px|duimnael|Die Lakagigar-skeuropening in Ysland, die bron van die groot klimaatsverandering van 1783-'84, het 'n ketting [[vulkaankeël]]s in sy lengte af.]] [[Lêer:Volcano q.jpg|duimnael|220px|'n [[Vulkaanskeur]] en lawakanaal.]] [[Lêer:Skjaldbreidur Herbst 2004.jpg|220px|duimnael|Skjaldbreiður, 'n [[skildvulkaan]] waarvan die naam "beë skild" beteken.]] Die algemeenste opvatting van 'n vulkaan is dié van 'n [[Vulkaankeël|keëlvormige berg]] wat [[lawa]] en giftige gasse uit 'n krater se kruin spoeg. Dit is egter maar net een van talle soorte vulkane. Die eienskappe van vulkane is baie komplekser as dit en die strukture en aktiwiteite daarvan hang van verskeie faktore af. Sommige vulkane het rowwe pieke wat deur lawakoepels gevorm is, eerder as 'n kruinkrater, terwyl ander weer soos enorme plato's lyk. Openinge wat vulkaniese stowwe (insluitende lawa en as) en gasse (hoofsaaklik stoom en magmagasse) uitlaat, kan op enige plek op die grondoppervlak ontwikkel en aanleiding gee tot kleiner koepels, soos Puʻu ʻŌʻō teen 'n hang van Hawaii se [[Kīlauea]]. Ander soorte vulkane sluit in kriovulkane (of ysvulkane), veral op sommige mane van [[Jupiter]], [[Saturnus]] en [[Neptunus]]; en [[Moddervulkaan|moddervulkane]], formasies wat dikwels nie met bekende magmatiese aktiwiteit verbind word nie. Aktiewe moddervulkane neig om by temperature baie laer as dié van [[stollingsgesteente]]vulkane voor te kom, behalwe wanneer die moddervulkaan inderdaad 'n uitlaatklep is van 'n stollingsgesteentevulkaan. === Skeuropeninge === [[Lêer:Volcan de Izalco atardecer.jpg|duimnael|220px|Die Izalco-vulkaan, die jongste vulkaan in [[El Salvador]]. Izalco het van 1770 (toe dit gevorm het) tot 1958 feitlik onophoudelik uitgebars. Dit het die bynaam "Vuurtoring van die Stille Oseaan" gekry.]] Vulkaniese skeuropeninge, of net [[vulkaanskeur]]e, is plat, liniêre breuke waardeur lawa uitloop, gewoonlik sonder enige ontploffende aktiwiteit. Die opening is gewoonlik 'n paar meter breed en kan 'n paar kilometer lank wees. Groot [[basalt]]vloede kan daaruit loop: eers in lawakanale en later in lawatonnels. === Skildvulkane === [[Skildvulkane]], wat so genoem word vanweë hulle breë, skildvormige profiel, word gevorm deur die uitbarsting van nieklewerige lawa wat ver van 'n breuk af kan vloei. Hulle ontplof gewoonlik nie op 'n katastrofiese wyse nie, maar word gekenmerk deur relatief bedaarde uitvloeiings. Aangesien dié soort magma gewoonlik min silika bevat, is skildvulkane algemener in die oseane as op land. Die Hawaise vulkaniese ketting is 'n reeks skildkeëls. Dit kom ook algemeen in [[Ysland]] voor. === Lawakoepels === [[Lawakoepel]]s word opgebou deur stadige uitbarstings van dik, taai lawa. Dit vorm soms binne die krater van 'n vorige vulkaanuitbarsting, soos die geval was met [[Mount Saint Helens]], maar kan ook onafhanklik vorm, soos met Lassenpiek. Soos met stratovulkane, kan lawakoepels gewelddadige, ontploffende uitbarstings skep, maar die lawa vloei gewoonlik nie ver van die uitlaat af nie. === Kriptokoepels === Kriptokoepels vorm wanneer taai lawa na bo gedwing word en die oppervlak laat uitbult. Die uitbarsting van 1980 van Mount Saint Helens is 'n goeie voorbeeld hiervan. Lawa onder die oppervlak van die berg het dit laat uitbult, en dit het later aan die noordekant van die berg afgestort. === Sintelkeëls === [[Sintelkeël]]s ontstaan uit die uitbarsting van klein stukke [[vulkaanslak]] en [[piroklast]]e (wat albei soos sintels lyk, vandaar die naam van dié vulkaansoort) wat om die opening opgebou het. Dié uitbarstings kan kort duur en 'n keëlvormige heuwel skep wat miskien 30-400&nbsp;m hoog kan wees. Die meeste sintelkeëls bars net een keer uit. Hulle kan aan die hange van groter vulkane vorm, of op hulle eie. Parícutin in [[Mexiko]] is 'n voorbeeld van 'n sintelkeël. In [[Nieu-Mexiko]] is Caja del Rio 'n vulkaanveld met meer as 60 sintelkeëls. Na aanleiding van satellietfoto's is voorgestel dat sintelkeëls ook op ander hemelliggame in die [[Sonnestelsel]] kan voorkom: op die oppervlak van die [[Maan]] en van [[Mars]].<ref>{{cite journal|last1=Wood|first1=C.A.|title=Cindercones on Earth, Moon and Mars|journal=Lunar and Planetary Science |volume=X|date=1979|pages=1370–1372|bibcode=1979LPI....10.1370W}}</ref><ref>{{Cite journal | last1 = Meresse | first1 = S. | last2 = Costard | first2 = F.O. | last3 = Mangold | first3 = N. | last4 = Masson | first4 = P. | last5 = Neukum | first5 = G. | title = Formation and evolution of the chaotic terrains by subsidence and magmatism: Hydraotes Chaos, Mars | doi = 10.1016/j.icarus.2007.10.023 | journal = Icarus | volume = 194 | issue = 2 | pages = 487 | year = 2008 | bibcode=2008Icar..194..487M}}</ref><ref name="Ulysses">{{Cite journal | doi = 10.1016/j.icarus.2011.11.030| title = A unique volcanic field in Tharsis, Mars: Pyroclastic cones as evidence for explosive eruptions| year = 2012| last1 = Brož | first1 = P.| last2 = Hauber | first2 = E.| journal = Icarus| volume = 218| issue = 1| pages = 88 | bibcode=2012Icar..218...88B}}</ref><ref name="mesic">{{Cite journal | last1 = Lawrence | first1 = S.J. | last2 = Stopar | first2 = J.D. | last3 = Hawke | first3 = B.R. | last4 = Greenhagen | first4 = B.T. | last5 = Cahill | first5 = J.T.S. | last6 = Bandfield | first6 = J.L. | last7 = Jolliff | first7 = B.L. | last8 = Denevi | first8 = B.W. | last9 = Robinson | first9 = M.S. | last10 = Glotch | first10 = T.D. | last11 = Bussey | first11 = D.B.J. | last12 = Spudis | first12 = P.D. | last13 = Giguere | first13 = T.A. | last14 = Garry | first14 = W.B. | title = LRO observations of morphology and surface roughness of volcanic cones and lobate lava flows in the Marius Hills | doi = 10.1002/jgre.20060 | journal = Journal of Geophysical Research: Planets | volume = 118 | issue = 4 | pages = 615 | year = 2013 | bibcode = 2013JGRE..118..615L | doi-access = free }}</ref> === Stratovulkane (saamgestelde vulkane) === [[Lêer:Volcano scheme.svg|duimnael|220px|'''Deursnee van 'n stratovulkaan (vertikale skaal oordryf)''': {{Div col|colwidth=30em}}{{Ordelys |1=Groot magmakamer |2=Rotsbodem |3=Pyp |4=Basis |5=Intrusieplaat |6=Intrusiegang |7=Lae as uit die vulkaan |8=Hang |9=Lae lawa uit die vulkaan |10=Keel |11=Parasitiese keël |12=Lawavloei |13=Opening |14=Krater |15=Aswolk }}{{div col end}}]] [[Stratovulkane]] is hoë, keëlvormige berge wat saamgestel is uit afwisselende lawastrome en puinlae – dit is die lae wat tot die naam aanleiding gegee het. Stratovulkane is ook as saamgestelde vulkane bekend omdat hulle uit 'n verskeidenheid strukture bestaan wat gedurende verskillende soorte uitbarstings gevorm word. Klassieke voorbeelde is die berge [[Foedji]] in [[Japan]] en [[Vesuvius]] in [[Italië]]. As wat deur die ontploffings van stratovulkane gevorm word, word histories beskou as die grootste gevaar wat vulkane vir beskawings inhou. Die lawa van stratovulkane bevat meer silika en is dus taaier as lawa van skildvulkane. Silikaryk lawa is geneig om ook meer opgeloste gas te bevat. Die kombinasie is dodelik en lei tot ontploffende uitbarstings wat groter hoeveelhede as tot gevolg het, sowel as [[piroklastiese strome]] soos die een wat die stad Saint-Pierre op [[Martinique]] in 1902 verwoes het. Stratovulkane is ook steiler as skildvulkane, met hange van 30-35° in vergelyking met die 5-10° van skildvulkane. Hulle los puin is ook materiaal vir gevaarlike modderstrome ([[lahar]]s).<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=eJopFDVRgYMC&pg=PA115 |title=Volcanoes: Global Perspectives |first1=John P. |last1=Lockwood |first2=Richard W. |last2=Hazlett |year=2010 |isbn=978-1-4051-6250-0 |page=552 }}</ref> Groot stukke vulkaanpuin is bekend as "vulkaanbomme". Groot bomme kan tot meer as 1,2&nbsp;m breed wees en verskeie tonne weeg.<ref>Berger, Melvin, Gilda Berger, and Higgins Bond. "Volcanoes-why and how ." Why do volcanoes blow their tops?: Questions and answers about volcanoes and earthquakes. New York: Scholastic, 1999. 7. Print.</ref> === Supervulkane === 'n [[Supervulkaan]] is 'n vulkaan wat een of meer keer meer as 1&nbsp;000&nbsp;km³ vulkaandeposito's in 'n enkele uitbarstings uitgewerp het.<ref>{{cite web |url=https://volcanoes.usgs.gov/volcanoes/yellowstone/yellowstone_sub_page_49.html |title=Questions About Supervolcanoes |publisher=USGS Yellowstone Volcano Observatory |work=Volcanic Hazards Program |date=2015-08-21 |access-date=2017-08-22 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170703184836/https://volcanoes.usgs.gov/volcanoes/yellowstone/yellowstone_sub_page_49.html |archive-date=3 Julie 2017 |df=dmy-all }}</ref> Sulke uitbarstings kom voor wanneer 'n baie groot magmakamer vol gas- en silikaryk magma in 'n katastrofiese [[kaldera]]vormende uibarsting leeggeskiet word. Vulkaniese as uit sulke uitbarstings is die enigste vulkaniese produk met volumes wat dié van vloedbasalt kan ewenaar.{{sfn|Philpotts|Ague|2009|p=77}} 'n Supervulkaan kan op 'n kontinentale skaal verwoesting saai. Hulle kan die [[temperatuur]] wêreldwyd vir baie jare laat daal weens die groot hoeveelhede [[swael]] en as wat in die atmosfeer vrygestel word. Hulle is die gevaarlikste soort vulkane. Voorbeelde sluit in die Yellowstonekaldera in die [[Yellowstone Nasionale Park]], die Valleskaldera in [[Nieu-Mexiko]], die [[Tobameer]] in [[Soematra]] en die Ngorongorokrater in [[Tanzanië]]. Gelukkig kom supervulkaanuitbarstings selde voor, maar die vulkane kan moeilik wees om in die geologiese rekord te identifiseer vanweë die enrome gebied wat hulle beslaan en die bedekking daarvan deur [[plant]]egroei en [[gletser]]s.<ref>{{cite journal|jstor=24968920|title=Giant Volcanic Calderas|url=https://archive.org/details/sim_scientific-american_1983-06_248_6/page/60|last1=Francis|first1=Peter|journal=Scientific American|year=1983|volume=248|issue=6|pages=60–73|doi=10.1038/scientificamerican0683-60|bibcode=1983SciAm.248f..60F}}</ref> === Ondersese vulkane === Ondersese vulkane is 'n algemene verskynsel. Vulkaanaktiwiteit gedurende die huidige [[Epog (geologie)|geologiese epog]], die [[Holoseen]], is by net 119 ondersese vulkane aangeteken, maar daar kan meer as 'n miljoen geologies jong ondersese vulkane op die seebodem wees.<ref name="GVPDatabase2020">{{cite web | url=https://volcano.si.edu/list_volcano_holocene.cfm | title=Holocene Volcano List | publisher=Smithsonian Institution | work=Global Volcanism Program Volcanoes of the World (version 4.9.1) | editor-last=Venzke | editor-first=E. | date=2013 | access-date=18 November 2020}}</ref><ref name="GVP-FAQ">{{cite web | url=https://volcano.si.edu/faq/index.cfm?question=activevolcanoes | title=How many active volcanoes are there? | publisher=Smithsonian Institution | work=Global Volcanism Program Volcanoes of the World (version 4.9.1) | editor-last=Venzke | editor-first=E. | date=2013 | access-date=18 November 2020}}</ref> In vlak water wys aktiewe vulkane hulle teenwoordigheid deur stoom en stukke rots hoog bokant die seeoppervlak uit te blaas. In die diep oseane verhoed die ontsettende gewig van die water die ontploffende uitlaat van stoom en gasse, maar ondersese uitbarstings kan bespeur word met [[Hidrofoon|hidrofone]] en die verkleuring van die water deur vulkaniese gasse. Kussinglawa is 'n algemene uitbarstingsproduk van ondersese vulkane en word gekenmerk deur dik lae onderbroke, kussingvormige massas wat onder die water vorm. [[Lêer:Pompeii - Casa del Centenario - MAN.jpg|duimnael|links|160px|'n Fresko met [[Vesuvius]] agter [[Dionusos|Bacchus]] en [[Agatodaimon]], soos gesien in [[Pompeji]] se Eeufeeshuis.]] Selfs groot ondersese uitbarstings sal dalk nie die see-oppervlak versteur nie vanweë die vinnige afkoelingsuitwerking en groot dryfvermoë in water (in teenstelling met lug), wat dikwels veroorsaak dat vulkaanopeninge op die seebodem steil pilare vorm. Mettertyd kan die formasies wat deur ondersese vulkane geskep word so groot word dat hulle deur die oppervlak breek as nuwe [[eiland]]e of [[puimsteen]]vlotte. In Mei en Junie 2018 is talle [[Seismologie|seismiese]] seine wêreldwyd bespeur deur agentskappe wat [[aardbewing]]s monitor. Dit was ongewone gonsgeluide, en in Novermber dié jaar is seine van tot 20 minute waargeneem. Oseaniese navorsing in Mei 2019 het getoon die gonsgeluide is veroorsaak deur die vorming van 'n ondersese vulkaan naby die kus van [[Mayotte]].<ref>{{cite web|language=en|title=Origin of mystery humming noises heard around the world, uncovered|author=Ashley Strickland|website=CNN|date=10 Januarie 2020|url=https://www.msn.com/en-us/news/technology/origin-of-mystery-humming-noises-heard-around-the-world-uncovered/ar-BBYN2oY?ocid=spartanntp}}</ref> === Subglasiale vulkane === Subglasiale vulkane word onder [[yskap]]pe gevorm. Hulle bestaan uit lawaplato's wat uitgebreide kussinglawas en [[palagoniet]] bedek. Dié vulkane word ook tafelvulkane genoem. Baie goeie voorbeelde daarvan kan in Ysland en [[Brits-Columbië]] gesien word. === Moddervulkane === Moddervulkane (modderkoepels) is formasies wat deur uitgeworpe [[Vloeistof|vloeistowwe]] en [[gas]]se geskep word, maar ook deur verskeie ander prosesse.<ref>{{cite journal |last1=Mazzini |first1=Adriano |last2=Etiope |first2=Giuseppe |title=Mud volcanism: An updated review |journal=Earth-Science Reviews |date=Mei 2017 |volume=168 |pages=81–112 |doi=10.1016/j.earscirev.2017.03.001 |bibcode=2017ESRv..168...81M |hdl=10852/61234 |hdl-access=free }}</ref> Die grootste strukture is 10&nbsp;km breed en tot 700&nbsp;m hoog.<ref>{{cite journal|last1=Kioka|first1=Arata|last2=Ashi|first2=Juichiro|title=Episodic massive mud eruptions from submarine mud volcanoes examined through topographical signatures|journal=Geophysical Research Letters|date=28 October 2015|volume=42|issue=20|pages=8406–8414|doi=10.1002/2015GL065713|bibcode=2015GeoRL..42.8406K|doi-access=free}}</ref> == Uitgeworpe materiaal == [[Lêer:Lava channel overflow.JPG|duimnael|220px|Pāhoehoe-lawa vloei op [[Hawaii (eiland)|Hawaii]]. Die foto wys ook strome van 'n hooflawakanaal.]] [[Lêer:Aerial image of Stromboli (view from the northeast).jpg|duimnael|220px|Die [[Stromboli]]-stratovulkaan naby die [[Sisilië|Sisiliaanse kus]] het duisende jare lank aanhoudend uitgebars. Dit het aanleiding gegee tot die bynaam "Vuurtoring van die Middellandse See".]] Die materiaal wat gedurende 'n vulkaanuitbarsting uitgewerp word, die ejekta of ejektamenta, kan in drie soorte geklassifiseer word: # [[Gas]]se, 'n mengsel van hoofsaaklik [[stoom]], [[koolstofdioksied]] en 'n swaelverbinding (óf [[swaeldioksied]], SO₂, óf [[waterstofsulfied]], H₂S, na gelang van die temperatuur) # [[Lawa]], die naam van magma wanneer dit oor die aardoppervlak vloei # [[#Tefra|Tefra]], deeltjies soliede materiaal van alle vorms en groottes wat deur die lug trek<ref name="schmidt-1981">{{cite journal |last1=Schmidt |first1=R. |title=Descriptive nomenclature and classification of pyroclastic deposits and fragments: recommendations of the IUGS Subcommission on the Systematics of Igneous Rocks |journal=Geology |volume=9 |year=1981 |pages=41–43 |doi=10.1007/BF01822152 |s2cid=128375559 |url=https://scholar.google.com/scholar_url?url=https://idp.springer.com/authorize/casa%3Fredirect_uri%3Dhttps://link.springer.com/content/pdf/10.1007/BF01822152.pdf%26casa_token%3DEeQQK-27EzMAAAAA:NxHAz8w30oOg24-BcWvJPAgMBjRc419lq-7Jz-6VV0-ma9Mv2wxmt4JqRZoPtxQvU501TeyvkUDq1fmmJw&hl=en&sa=T&oi=gsb-gga&ct=res&cd=0&d=227239637425471251&ei=PBhxX4PbJrXCywTH6bfYBg&scisig=AAGBfm2m9NmvueO9pSpn98cYOcYAhzm0nw |access-date=27 September 2020}}</ref> === Vulkaangasse === Die konsentrasies van verskillende vulkaangasse wissel geweldig van een vulkaan tot die volgende. [[Waterdamp]] is gewoonlik die volopste vulkaangas, gevolg deur koolstof-<ref>{{cite journal | last1 = Pedone | first1 = M. | last2 = Aiuppa | first2 = A.| last3 = Giudice | first3 = G. | last4 = Grassa | first4 = F.| last5 = Francofonte | first5 = V. | last6 = Bergsson | first6 = B.| last7 = Ilyinskaya | first7 = E.| title = Tunable diode laser measurements of hydrothermal/volcanic CO2 and implications for the global CO2 budget| journal = Solid Earth | date = 2014| volume = 5 | issue = 2 | pages = 1209–1221| doi = 10.5194/se-5-1209-2014| bibcode = 2014SolE....5.1209P | doi-access = free }}</ref> en [[Swaweldioksied|swaeldioksied]]. Ander hoofsoorte gas sluit in waterstofsulfied, [[waterstofchloried]] en [[waterstoffluoried]]. Baie spoor- en klein hoeveelhede gasse word ook aangetref, soos [[waterstof]], [[koolstofmonoksied]], [[Halokoolstof|halokoolstowwe]], organiese verbindings en vlugtige metaalchloriede. === Lawastrome === [[Lêer:Sarychev Peak eruption on 12 June 2009, oblique satellite view.ogv|duimnael|220px|Piek Saritsjef op [[Matoea]] in die [[Koerile]].]] Die vorm en styl van 'n vulkaan se uitbarsting word grootliks bepaal deur die samestelling van die lawa wat uitgewerp word. Die taaiheid (hoe vloeibaar die lawa is) en die hoeveelheid opgeloste gasse is die belangrikste eienskappe van magma, en albei word in 'n groot mate bepaal deur die hoeveelheid [[Silikon|silika]] in die magma. Magma wat ryk aan silika is, is taaier as silika-arm magma en is geneig om ook meer opgeloste gasse te bevat. Lawa kan breedweg in vier soorte samestellings geklassifiseer word:<ref>{{cite book|last1=Casq|first1=R.A.F.|last2=Wright|first2=J.V.|title=Volcanic Successions|date=1987|publisher=Unwin Hyman Inc|isbn=978-0-04-552022-0|page=528}}</ref> * As die magma wat uitgewerp word 'n hoë persentasie (>63%) silika bevat, word die lawa as "[[felsies]]" beskryf. Felsiese lawas (dasiete en rioliete) is baie taai en word uitgewerp as koepels of kort strome.{{sfn|Philpotts|Ague|2009|p=70-72}} : Omdat felsiese magmas so taai is, is hulle geneig om [[Vlugtigheid (planetologie)|vlugtige gasse]] wat teenwoordig is, vas te vang. Dit lei tot ontploffende vulkanisme. [[Piroklastiese strome]] is baie gevaarlike produkte van sulke vulkane, omdat hulle teen die vulkaan se hange afbeweeg en tot ver van die vulkaanopeninge af vloei tydens groot uitbarstings. Temperature tot 850&nbsp;°C<ref>{{cite book |last1=Fisher |first1=Richard V. |last2=Schmincke |first2=H.-U. |title=Pyroclastic rocks |url=https://archive.org/details/pyroclasticrocks0000unse |date=1984 |publisher=Springer-Verlag |location=Berlin |isbn=3-540-12756-9 |pages=[https://archive.org/details/pyroclasticrocks0000unse/page/210 210]–211}}</ref> kan in piroklastiese strome bereik word, en dit sal dus enigiets vlambaars in hulle pad veras. Deposito's wat deur piroklastiese strome agtergelaat word, kan ook tot verskeie meters hoog wees.{{sfn|Philpotts|Ague|2009|p=73-77}} :Felsiese magmas word in die kors gevorm, gewoonlik deur die smelting van korsrots deur die hitte van onderliggende [[mafies]]e magmas. Die ligter felsiese magma dryf op die mafiese magma sonder dat dit veel meng.{{sfn|Philpotts|Ague|2009|pp=15-16}} * As die magma wat uitgewerp word 52-63% silika bevat, is dit van "gemiddelde samestelling", of [[Andesiet|andesities]]. Sulke magmas is kenmerkend van stratovulkane.{{sfn|Schmincke|2003|p=143}} Hulle word gewoonlik gevorm by konvergente grense tussen tektoniese plate, deur middel van verskeie prosesse. Een is die vermenging van felsiese en mafiese magmas in 'n tussentydse reservoir voordat die lawa begin vloei.{{sfn|Philpotts|Ague|2009|p=377}} * As die magma <52% en >45% silika bevat, is die magma [[mafies]] (omdat dit hoër persentasies [[magnesium]], Mg, en [[yster]], Fe, bevat) of basalties. Dié lawas is gewoonlik warmer en baie minder taai as felsiese lawas. Mafiese magmas word gevorm deur die gedeeltelike smelting van droë mantel.{{sfn|Philpotts|Ague|2009|p=16}}<!-- Indentation hack; do not "fix" -->Mafiese lawas kom voor in 'n wye reeks terreine. Dit sluit in middeloseaniese riwwe, skildvulkane en oseaniese en kontinentale korse. * Sommige magmas bevat <=45% silika en het "ultramafiese" lawa tot gevolg. Dit is baie skaars – baie min is op die Aarde uitgewerp sedert die [[Proterosoïkum]], toe die planeet se hittevloei hoër was. Hulle is (of was) die warmste lawas en waarskynlik vloeibaarder as gewone mafiese lawas.{{sfn|Philpotts|Ague|2009|p=24}} === Tefra === Tefra, ook piroklaste genoem, word geskep wanneer magma in die vulkaan uitmekaargeblaas word deur die vinnige uitsetting van warm vulkaniese gasse. Magma ontplof as die opgeloste gasse daarin ontsnap wanneer die druk verminder terwyl dit na die oppervlak beweeg. Dié gewelddadige ontploffings skep deeltjies materiaal wat dan van die vulkaan weggeskiet word. Soliede deeltjies kleiner as 2&nbsp;mm breed (so groot soos sandkorrels of kleiner) word vulkaniese as genoem.<ref name="schmidt-1981"/> Tefra en ander vergruisde vulkaniese materiaal maak 'n groter deel van die volume van baie vulkane uit as die lawa. Dit kon tot 'n derde van alle sediment in die [[geologiese rekord]] gevorm het. Die skepping van groot hoeveelhede tefra is kenmerkend van ontploffende vulkanisme.{{sfn|Fisher|Schmincke|1984|p=89}} == Soorte vulkaanuitbarstings == [[Lêer:Hawaiian Eruption-numbers.svg|duimnael|220px|'n '''[[Hawaise uitbarsting]]''': 1.&nbsp;aspluim, 2.&nbsp;lawafontein 3.&nbsp;krater, 4.&nbsp;lawameer, 5.&nbsp;rookgat, 6.&nbsp;lawavloei, 7.&nbsp;lae lawa en as, 8.&nbsp;stratum, 9.&nbsp;intrusieplaat, 10.&nbsp;magmabuis, 11.&nbsp;magmakamer, 12.&nbsp;intrusiegang]] [[Lêer:Plinian Eruption-numbers.svg|duimnael|220px|'n '''[[Pliniese uitbarsting]]''': 1: aspluim, 2: magmabuis, 3: neerstorting van vulkaanas, 4: lae lawa en as, 5: stratum, 6: magmakamer.]] Uitbarstingsmetodes word breedweg ingedeel in magmatiese, freatomagmatiese en freatiese uitbarstings.<ref name="vol cash">{{cite book|title=Volcanic Ash|publisher=University of California Press|page=246|author1=Heiken, G. |author2=Wohletz, K.}}</ref> === Magmatiese uitbarstings === Magmatiese uitbarstings word hoofsaaklik aangedryf deur gasvrystelling vanweë dekompressie.<ref name="vol cash" /> Magma wat nie baie taai is nie en dus min gas bevat, veroorsaak bedaarde uitvloeiings. Taai magma met 'n groot hoeveelheid gas veroorsaak gewelddadige, ontploffende uitbarstings. * [[Hawaise uitbarsting]]s (genoem na die vulkane van [[Hawaii]]) is tipiese uitbarstings van mafiese lawa met relatief min gas. Dit is meestal uitvloeiings wat plaaslike vuurfonteine en hoogs vloeibare lawastrome veroorsaak, maar relatief min tefra. * [[Stromboliese uitbarsting]]s (genoem na die [[Sisilië|Sisiliaanse]] vulkaan [[Stromboli]]) word gekenmerk deur matige taaiheid en gereelde, maar kort uitbarstings wat kolomme van honderde meters hoog kan skep. Hulle hoofproduk is vulkaanslak. * [[Vulcano-uitbarsting]]s (genoem na [[Vulcano]]) word gekenmerk deur 'n nog groter taaiheid en gedeeltelike kristalvorming van magma, wat dikwels 'n gematigde samestelling het. Uitbarstings is kort en duur gewoonlik 'n paar uur; dit vernietig 'n sentrale koepel en skiet groot lawablokke en {{nowrap|-bomme}} uit. Dit word gevolg deur 'n uitvloeiingsfase, wat die sentrale koepel weer opbou. * [[Peléaanse uitbarsting]]s (genoem na die berg [[Pelée]]) is nog gewelddadiger en word gekenmerk deur koepelopbouing en {{nowrap|-instorting}} wat verskeie soorte piroklastiese strome veroorsaak. * [[Pliniese uitbarsting]]s (genoem na [[Plinius die jongere]]) is die heel gewelddadigste van alle uitbarstings. Hulle word gekenmerk deur volgehoue hoë uitbarstingskolomme, waarvan die instorting katastrofiese piroklastiese strome teweegbring. Plinius die jongere het die Pliniese uitbarsting van die berg [[Vesuvius]] in 79&nbsp;n.C. beskryf. Die intensiteit van ontploffende vulkanisme word uitgedruk met die [[Vulkaaneksplosiwiteitsindeks]] (VEI), wat wissel van 0 vir 'n Hawaise uitbarsting tot 8 vir supervulkaniese uitbarstings.<ref>{{cite journal |first1=Christopher G. |last1=Newhall |first2=Stephen |last2=Self |year=1982 |title=The Volcanic Explosivity Index (VEI): An Estimate of Explosive Magnitude for Historical Volcanism |url=http://www.agu.org/books/hg/v002/HG002p0143/HG002p0143.pdf |journal=Journal of Geophysical Research |volume=87 |issue=C2 |pages=1231–1238 |bibcode=1982JGR....87.1231N |doi=10.1029/JC087iC02p01231 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131213194307/http://www.agu.org/books/hg/v002/HG002p0143/HG002p0143.pdf |archive-date=13 Desember 2013 }}</ref> === Freatomagmatiese uitbarstings === 'n [[Freatomagmatiese uitbarsting]] word gekenmerk deur 'n wisselwerking tussen stygende magma en [[grondwater]]. Hulle word aangedryf deur die vinnige opbou van druk in die superverhitte grondwater. === Freatiese uitbarstings === 'n [[Freatiese uitbarsting]] word gekenmerk deur die superverhitting van grondwater wat in verbinding kom met warm rots of magma. Hulle word onderskei van freatomagmatiese uitbarstings deurdat die uitgeworpe materiaal net rots van die omgewing is; geen magma word uitgewerp nie. == Vulkaanaktiwiteit == Vulkane se aktiwiteitsvlak wissel in 'n groot mate. Sommige bars 'n paar keer per jaar uit en ander een keer elke paar duisend jaar.<ref>{{cite document |last1=Martí Molist |first1=Joan |title=Assessing Volcanic Hazard |date=6 September 2017 |volume=1 |doi=10.1093/oxfordhb/9780190699420.013.32}}</ref> Vulkane word informeel beskryf as '''aktief''', '''rustend''' of '''uitgedoof''', maar dié terme is nie goed gedefinieer nie.<ref>{{cite web |last1=Pariona |first1=Amber |title=Difference Between an Active, Dormant, and Extinct Volcano |url=https://www.worldatlas.com/articles/when-is-a-volcano-considered-active-dormant-or-extinct.html |publisher=WorldAtlas.com |access-date=27 November 2020}}</ref> === Aktief === Daar is geen konsensus onder vulkanoloë oor hoe om 'n "aktiewe" vulkaan te definieer nie. Die lewensduur van 'n vulkaan kan wissel van maande tot miljoene jare en dit maak so 'n onderskeid waardeloos wanneer dit vergelyk word met die lewensduur van mense of selfs beskawings. Baie van die Aarde se vulkane het byvoorbeeld in die afgelope paar duisend jaar tientalle kere uitgebars, maar toon nie tans enige tekens van uitbarsting nie. As die lang lewensduur van sulke vulkane in ag geneem word, is hulle beslis aktief. In vergelyking met menselewens is hulle egter nie. === Rustend === [[Lêer:Narcondam island.jpg|duimnael|220px|Narcondameiland in [[Indië]] word as 'n rustende vulkaan geklassifiseer.]] Dit is moeilik om 'n uitgedoofde vulkaan van 'n rustende een te onderskei. Rustende vulkane is dié wat in duisende jare nie uitgebars het nie, maar waarskynlik in die toekoms weer sal uitbars.<ref name="Nelson2016">{{cite web | url=http://www.tulane.edu/~sanelson/Natural_Disasters/volhaz%26pred.htm | title=Volcanic Hazards & Prediction of Volcanic Eruptions | publisher=Tulane University | date=4 Oktober 2016 | access-date=5 September 2018 | author=Nelson, Stephen A. | archive-date=19 Maart 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230319081358/http://www2.tulane.edu/~sanelson/Natural_Disasters/volhaz%26pred.htm | url-status=dead }}</ref><ref name="VolcWorldDormant">{{cite web | url=http://volcano.oregonstate.edu/how-volcano-defined-being-active-dormant-or-extinct | title=How is a volcano defined as being active, dormant, or extinct? | publisher=Oregon State University | work=Volcano World | access-date=5 September 2018 | archive-date=12 Januarie 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130112014631/http://volcano.oregonstate.edu/how-volcano-defined-being-active-dormant-or-extinct | url-status=dead }}</ref> Vulkane word gewoonlik as uitgedoof beskou as daar geen geskrewe rekords van sy aktiwiteit is nie. Vulkane kan egter baie lank rustend wees. Yellowstone het byvoorbeeld 'n uitbarstingsperiode van sowat 700&nbsp;000 jaar, en Toba sowat 380&nbsp;000 jaar.<ref name=chesner1991>{{cite journal|doi=10.1130/0091-7613(1991)019<0200:EHOESL>2.3.CO;2|url=http://www.geo.mtu.edu/~raman/papers/ChesnerGeology.pdf|last1=Chesner|first1=C.A.|last2=Rose|first2=J.A.|last3=Deino|first3=W.I.|last4=Drake|first4=R.|last5=Westgate|first5=A.|title=Eruptive History of Earth's Largest Quaternary caldera (Toba, Indonesia) Clarified|volume=19|pages=200–203|journal=Geology|date=Maart 1991|access-date=20 Januarie 2010|issue=3|bibcode=1991Geo....19..200C|archive-date=26 Februarie 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120226052643/http://www.geo.mtu.edu/~raman/papers/ChesnerGeology.pdf|url-status=dead}}</ref> Romeinse skrywers het [[Vesuvius]] beskryf as bedek met tuine en wingerde voordat hy in 79&nbsp;n.C. uitgebars en die stede [[Herculaneum]] en [[Pompeji]] verwoes het. Voor sy katastrofiese uitbarsting in 1991 was die berg [[Pinatubo]] in die [[Filippyne]] 'n onopvallende vulkaan wat onder die meeste mense van die omringende gebiede onbekend was. Nog 'n voorbeeld is die Soufrière Hills-vulkaan op die eiland [[Montserrat]], wat glo uitgedoof was voordat dit in 1995 weer uitgebars en die hoofstad, [[Plymouth, Montserrat|Plymouth]], in 'n spookdorp verander het. === Uitgedoof === [[Lêer:Fourpeaked-fumaroles-cyrus-read1.JPG|duimnael|220px|Die Fourpeaked-vulkaan in [[Alaska]] in September 2006, nadat geglo is dit is al 10&nbsp;000 jaar lank uitgedoof.]] [[Lêer:Rinjani 1994.jpg|duimnael|220px|Die uitbarsting van die berg Rinjani in [[Indonesië]] in 1994.]] Uitgedoofde vulkane is dié wat volgens wetenskaplikes onwaarskynlik weer sal uitbars omdat die vulkaan nie meer 'n magmavoorraad het nie. Voorbeelde van uitgedoofde vulkane is baie in Hawaii in die Stille Oseaan, [[Hohentwiel]] in Duitsland, [[Shiprock]] in Nieu-Meksiko, [[Zuidwalvulkaan]] in Nederland en baie vulkane in Italië. Die [[Edinburg-kasteel]] in [[Skotland]] is op 'n uitgedoofde vulkaan, Arthur's Seat, geleë. Of 'n vulkaan werklik uitgedoof is, is dikwels moeilik om te bepaal. Aangesien die kalderas van "supervulkane" uitbarstingsperiodes van miljoene jare kan hê, kan 'n kaldera wat nie in tienduisende jare uitgebars het nie, as rustend beskou word eerder as uitgedoof. === Vulkaanwaarskuwingsvlak === Die bogenoemde drie gewilde klassifikasies van vulkane kan subjektief wees en sommige vulkane wat as uitgedoof beskou is, kan weer uitbars. Om te voorkom dat mense valslik glo hulle is veilig wanneer hulle op of naby 'n vulkaan woon, het lande nuwe klassifikasies aanvaar om die verskillende vlakke en fases van vulkaniese aktiwiteit te beskryf.<ref>{{cite web|url=http://www.volcanolive.com/alerts.html |title=Volcanic Alert Levels of Various Countries |publisher=Volcanolive.com |access-date=22 Augustus 2011}}</ref> In sommige waarskuwingstelsels word syfers of kleure gebruik om tussen die fases te onderskei. In ander stelsels word kleure en woorde gebruik. Sommige stelslels gebruik 'n kombinasie van die twee. == Dekadevulkane == [[Lêer:Koryaksky volcano Petropavlovsk-Kamchatsky oct-2005.jpg|duimnael|220px|[[Korjakski]] toring hoog bo [[Petropawlofsk-Kamtsjatski]] op die [[Kamtsjatka-skiereiland]] uit, [[Russiese Verre Ooste]].]] Die [[Dekadevulkane]] is 16 vulkane wat deur die International Association of Volcanology and Chemistry of the Earth's Interior (IAVCEI) geïdentifiseer is as waardevol om te bestudeer vanweë hulle geskiedenis van groot, verwoestende uitbarstings en hulle nabyheid aan dig bevolkte gebiede. Hulle word "Dekadevulkane" genoem omdat die projek in die 1990's begin is as deel van die [[VN]]-geborgde Internasionale Dekade vir die Verkleining van Natuurrrampe. Die 16 huidige Dekadevulkane is: {{div col|2}} * [[Awatsjinski]]-[[Korjakski]] (saam gegroepeer), [[Kamtsjatka]], [[Rusland]] * [[Volcán de Colima]], [[Jalisco]] and [[Colima]], [[Mexiko]] * [[Berg Etna]], [[Sisilië]], [[Italië]] * [[Galeras]], Nariño, [[Colombia]] * [[Mauna Loa]], [[Hawaii]], [[VSA]] * [[Berg Merapi]], Sentraal-[[Java]], [[Indonesië]] * [[Nyiragongo]], [[Demokratiese Republiek die Kongo]] * [[Berg Rainier]], [[Washington (deelstaat)|Washington]], VSA * [[Sakurajima]], [[Kagoshima-prefektuur]], [[Japan]] * [[Santa María (vulkaan)|Santa María]], [[Guatemala]] * [[Santorinikaldera|Santorini]], [[Griekeland]] * [[Taalvulkaan]], [[Luzon]], [[Filippyne]] * [[Teide]], [[Kanariese Eilande]], [[Spanje]] * [[Ulawun]], [[Nieu-Brittanje]], [[Papoea-Nieu-Guinee]] * [[Berg Unzen]], [[Nagasaki-prefektuur]], Japan * [[Vesuvius]], [[Napels]], Italië {{div col end}} == Vulkane en die mens == [[Lêer:Volcanic injection-af.svg|duimnael|links|220px|'n Skets van 'n vulkaan se inspuiting van aërosols en gasse.]] [[Lêer:Mauna Loa atmospheric transmission.png|duimnael|220px|Grafiek wat wys hoe die sonstraling van 1958–2008 afgeneem het ná groot vulkaanuitbarstings.]] [[Lêer:SO2 Galapagos 20051101.jpg|duimnael|220px|Die konsentrasie van swaeldioksied bo die Sierra Negra-vulkaan [[Galápagos-eilande]], tydens 'n uitbarsting in Oktober 2005.]] Vulkaanuitbarstings hou 'n groot gevaar vir die menslike beskawing in. Vulkaanaktiwiteit het die mens egter ook al van belangrike hulpbronne voorsien. === Gevare === Daar is baie verskillende soorte uitbarstings en verwante aktiwiteit: freatiese uitbarstings (deur stoom aangedryf), ontploffende uitbarstings van lawa met baie silika, uitvloeiende uitbarstings van lawa met min silika, piroklastiese strome, lahars (moderstrome), die vrystelling van koolstofdioksied, en baie meer. Elk van hierdie aktiwiteite kan 'n gevaar vir die mens inhou. Aardbewings, warmbronne, rookgate, modderpoele en geisers gaan dikwels met vulkaniese aktiwiteit gepaard. Vulkaniese gasse kan die [[stratosfeer]] bereik, waar hulle [[swaelsuur|swaelsuuraërosols]] vorm wat sonstraling kan weerkaats en oppervlaktemperature aansienlik kan verlaag.<ref>{{cite journal | last1 = Miles | first1 = M.G. | last2 = Grainger | first2 = R.G. | last3 = Highwood | first3 = E.J. | title = The significance of volcanic eruption strength and frequency for climate | journal = Quarterly Journal of the Royal Meteorological Society | date = 2004 | volume = 130 | issue = 602 | pages = 2361–2376 | doi = 10.1256/qj.03.60 | url = http://eodg.atm.ox.ac.uk/eodg/papers/2004Miles1.pdf | bibcode = 2004QJRMS.130.2361M}}</ref> Swaeldioksied van die uitbarsting van Huaynaputina in [[Peru]] kon die [[Rusland|Russiese]] [[hongersnood]] van 1601-'03 veroorsaak het.<ref>{{cite web |author=University of California – Davis |title=Volcanic Eruption Of 1600 Caused Global Disruption |date=25 April 2008 |work=ScienceDaily |url=https://www.sciencedaily.com/releases/2008/04/080423135236.htm}}</ref> Chemiese reaksies van sulfaataërosols in die stratosfeer kan ook die [[osoonlaag]] beskadig, en sure soos waterstofchloried (HCl) en waterstoffluoried (HF) kan op die grond val as [[suurreën]]. Ontploffende uitbarstings stel die [[kweekhuisgas]] [[koolstofdioksied]] vry en verskaf dus 'n groot bron van [[koolstof]] vir [[Stofkringloop|stofkringlope]].<ref>{{cite web|url=http://pubs.usgs.gov/of/1997/of97-262/of97-262.html|title=Impacts of Volcanic Gases on Climate, the Environment, and People|first1=Kenneth A. |last1=McGee |first2=Michael P. |last2=Doukas |first3=Richard |last3=Kessler |first4=Terrence M. |last4=Gerlach|date=Mei 1997|publisher=United States Geological Survey|access-date=9 Augustus 2014}}</ref> As wat in 'n uitbarsting die lug ingeskiet word, kan 'n gevaar vir [[vliegtuie]] inhou, veral [[straalvliegtuie]]: Die deeltjies kan deur die hoë werkingstemperatuur gesmelt word; die gesmelte deeltjies kan dan aan die [[turbine]]skroewe vasklou, hulle vorm verander en die werking van die turbine beïnvloed. Dit kan groot ontwrigtings vir die [[lugvaart]] inhou. [[Lêer:Moai Rano raraku.jpg|duimnael|180px|links|Voorbeelde van die [[Rapa Nui-volk|Rapa Nui]] se [[moai]]-beelde.]] 'n [[Vulkaanwinter]] het vermoedelik sowat 70&nbsp;000 jaar gelede voorgekom ná die superuitbarsting van Toba in Indonesië.<ref>{{cite web|title=Supervolcano eruption – in Sumatra – deforested India 73,000 years ago|url=https://www.sciencedaily.com/releases/2009/11/091123142739.htm|website=ScienceDaily|date=24 November 2009}}</ref> Dit kon 'n bevolkingsbottelnek veroorsaak het wat die [[Genetika|genetiese]] erfenis van alle mense wat vandag lewe, kon beïnvloed het.<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/2975862.stm|title=When humans faced extinction|publisher=BBC|date=9 Junie 2003|access-date=5 Januarie 2007}}</ref> Vulkaniese uitbarstings kon tot groot [[uitsterwing]]s gelei het, soos die [[Ordovisium-Siluur-uitwissing|Ordovisium-Siluur-]], die [[Perm-Trias-uitwissing|Perm-Trias-]] en die [[Laat-Devoon-uitwissing]].<ref>{{cite web|last1=O'Hanlon|first1=Larry|title=Yellowstone's Super Sister|url=http://www.discovery.com/convergence/supervolcano/others/others_07.html|website=Discovery Channel|archive-url=https://web.archive.org/web/20050314025022/http://dsc.discovery.com/convergence/supervolcano/others/others_07.html|archive-date=14 Maart 2005|date=14 Maart 2005}}</ref> Die uitbarsting in 1815 van die berg [[Tambora]] in Indonesië het wêreldwye klimaatsafwykings veroorsaak wat bekend geword het as "die jaar sonder 'n somer" vanweë die uitwerking op die Noord-Amerikaanse en Europese weer.<ref>''[https://books.google.com/books?id=ipNcKc0Mv5IC&pg=PA155 Volcanoes in human history: the far-reaching effects of major eruptions]''. Jelle Zeilinga de Boer, Donald Theodore Sanders (2002). Princeton University Press. p. 155. {{ISBN|0-691-05081-3}}</ref> Die yskoue winter van 1740-'41, wat tot 'n hongersnood in [[Noord-Europa]] gelei het, kon ook deur 'n vulkaniese uitbarsting veroorsaak gewees het.<ref>{{cite web|last1=Ó Gráda|first1=Cormac|title=Famine: A Short History|url=http://press.princeton.edu/chapters/s8857.html|publisher=Princeton University Press|archive-url=https://web.archive.org/web/20160112061115/http://press.princeton.edu/chapters/s8857.html|archive-date=12 Januarie 2016|date=6 Februarie 2009}}</ref> === Voordele === Hoewel uitbarstings groot gevare vir die mens inhou, het vulkaniese aktiwiteite al belangrike ekonomiese bronne geskep. Vulkaniese as en verweerde basalt vorm van die vrugbaarste grondsoorte in die wêreld wat ryk is aan voedingsbronne soos [[yster]], [[magnesium]], [[kalium]], [[kalsium]] en [[fosfor]].<ref name="kiprop-2019">{{cite web |last1=Kiprop |first1=Joseph |title=Why Is Volcanic Soil Fertile? |url=https://www.worldatlas.com/articles/why-is-volcanic-soil-fertile.html |website=WorldAtlas.com |access-date=27 November 2020 |date=18 Januarie 2019}}</ref> Tuf wat van vulkaniese as gevorm het, is 'n relatief sagte klip en word sedert antieke tye vir bouwerk gebruik.<ref name="marcari-etal-2007">Marcari, G., G. Fabbrocino, en G. Manfredi. "Shear seismic capacity of tuff masonry panels in heritage constructions." Structural Studies, Repairs and Maintenance of Heritage Architecture X 95 (2007): 73.</ref><ref name="dolan-etal-2019">{{cite journal |last1=Dolan |first1=S.G. |last2=Cates |first2=K.M. |last3=Conrad |first3=C.N. |last4=Copeland |first4=S.R. |title=Home Away from Home: Ancestral Pueblo Fieldhouses in the Northern Rio Grande |journal=Lanl-Ur |date=14 Maart 2019 |volume=19-21132 |pages=96 |url=https://permalink.lanl.gov/object/tr?what=info:lanl-repo/lareport/LA-UR-19-21132 |access-date=29 September 2020}}</ref> Die [[Romeinse Ryk|Romeine]] het dikwels tuf, wat volop in Italië is, vir bouwerk gebruik.<ref name="jackson-etal-2005">{{cite journal |last1=Jackson |first1=M. D. |last2=Marra |first2=F. |last3=Hay |first3=R. L. |last4=Cawood |first4=C. |last5=Winkler |first5=E. M. |title=The Judicious Selection and Preservation of Tuff and Travertine Building Stone in Ancient Rome* |journal=Archaeometry |date=2005 |volume=47 |issue=3 |pages=485–510 |doi=10.1111/j.1475-4754.2005.00215.x}}</ref> Die [[Rapa Nui-volk]] het tuf gebruik vir die meeste van die [[moai]]-standbeelde op [[Paaseiland]].<ref name="collins-2016-150-151">Richards, Colin. 2016. [https://books.google.com/books?hl=en&lr=&id=FPQhDAAAQBAJ&oi=fnd&pg=PA149&dq=moai+construction&ots=j1xHNuEeze&sig=G8ncDnByQt0qat7itwXSXpSPY4M#v=onepage&q=moai%20construction&f=false "Making Moai: Reconsidering Concepts of Risk in the Construction of Megalithic Architecture in Rapa Nui (Easter Island)"]. ''Rapa Nui–Easter Island: Cultural and Historical Perspectives'', pp.150-151</ref> Vulkaniese aktiwiteit is verantwoordelik vir kosbare [[Mineraal|mineralebronne]], soos metaalerts.<ref name="kiprop-2019" /> == Vulkane op ander hemelliggame == Die Aarde se [[Maan]] het geen groot vulkane en op die oomblik geen bekende vulkaniese aktiwiteit nie.<ref>{{cite journal|last1=Wieczorek|first1=Mark A.|last2=Jolliff|first2=Bradley L.|last3=Khan|first3=Amir|title=The constitution and structure of the lunar interior|journal=Reviews in Mineralogy and Geochemistry|date=1 Januarie 2006|volume=60|issue=1|pages=221–364|doi=10.2138/rmg.2006.60.3|bibcode=2006RvMG...60..221W|s2cid=130734866|url=https://semanticscholar.org/paper/e5f1f724a35bd9c56ff368b6e8d11fa8971148dd}}</ref> Die Maan het egter baie vulkaniese eienskappe, soos [[Maansee|maria]] (die donkerder kolle op die Maan), groewe en koepels. [[Venus]] het 'n oppervlak van 90% [[basalt]], wat daarop dui dat vulkanisme 'n groot rol gespeel het in die vorming van sy oppervlak. Die hele planeet se oppervlak is dalk sowat 500&nbsp;miljoen jaar gelede heeltemal oorbedek,<ref>{{cite journal|last1=Bindschadler|first1=D.L.|title=Magellan: A new view of Venus' geology and geophysics|journal=Reviews of Geophysics|date=1995|volume=33|issue=S1|pages=459|doi=10.1029/95RG00281|bibcode=1995RvGeo..33S.459B}}</ref> volgens wat wetenskaplikes kan aflei van die digtheid van [[Krater|impakkraters]] op die oppervlak. Lawastrome is algemeen en vorme van vulkanisme wat nie op die Aarde aangetref word nie, kom ook voor. [[Lêer:Tvashtarvideo.gif|links|duimnael|220px|Die Tvashtar-vulkaan skiet 'n pluim 330&nbsp;km bo die oppervlak van [[Jupiter]] se maan [[Io (maan)|Io]] uit.]] Veranderinge in die planeet se [[atmosfeer]] en waarnemings van [[weerlig]] is al toegeskryf aan voortdurende vulkaniese uitbarstings, hoewel daar geen bevestiging is van of Venus nog vulkanies aktief is of nie. Radartoetse deur die [[Magellanruimtetuig]] het bewyse onthul van onlangse vulkaniese aktiwiteit by Venus se hoogste vulkaan, [[Maat Mons]], in die vorm van asstrome naby die kruin en aan die noordelike flank.<ref>{{cite journal |last1=Robinson |first1=Cordula A. |last2=Thornhill |first2=Gill D. |last3=Parfitt |first3=Elisabeth A. |title=Large-scale volcanic activity at Maat Mons: Can this explain fluctuations in atmospheric chemistry observed by Pioneer Venus? |journal=Journal of Geophysical Research |date=1995 |volume=100 |issue=E6 |pages=11755 |doi=10.1029/95JE00147|bibcode=1995JGR...10011755R }}</ref> Die inligting word egter betwis.<ref>{{cite journal |last1=Mouginis-Mark |first1=Peter J. |title=Geomorphology and volcanology of Maat Mons, Venus |journal=Icarus |date=Oktober 2016 |volume=277 |pages=433–441 |doi=10.1016/j.icarus.2016.05.022|bibcode=2016Icar..277..433M }}</ref> [[Lêer:Olympus Mons.jpeg|duimnael|140px|[[Olympus Mons]] op [[Mars]] is sover bekend die hoogste berg in die [[Sonnestelsel]].]] Daar is verskeie uitgedoofde vulkane op [[Mars]]. Van hulle is enorme skildvulkane wat baie groter is as enigiets op Aarde. Hulle sluit in Arsia Mons, Ascraeus Mons, Hecates Tholus, [[Olympus Mons]] en Pavonis Mons. Hierdie vulkane is al baie miljoene jare uitgedoof,<ref name="ESAmarsvolcanoes">{{cite web|url=http://www.esa.int/esaMI/Mars_Express/SEMLF6D3M5E_0.html|title=Glacial, volcanic and fluvial activity on Mars: latest images |publisher=[[ESA]]|access-date=17 Augustus 2006|date=25 Februarie 2005}}</ref> maar die [[Mars Express]]-ruimtetuig het bewyse ontdek dat vulkaniese aktiwiteit in die onlangse verlede op Mars kon voorgekom het.<ref name="ESAmarsvolcanoes" /> [[Jupiter]] se [[Natuurlike satelliet|maan]] [[Io (maan)|Io]] is die vulkanies aktiefste voorwerp in die [[Sonnestelsel]] vanweë die invloed van Jupiter se getykragte. Dit is bedek met vulkane wat [[swael]], [[swaeldioksied]] en [[silikaat]]rots uitskiet. As gevolg hiervan word Io se oppervlak gereeld oorbedek. Sy lawas is sover bekend die warmste in die Sonnestelsel, met temperature van hoër as 1&nbsp;800&nbsp;K (1&nbsp;500&nbsp;°C). In Februarie 2001 het die grootste aangetekende vulkaniese uitbarsting in die Sonnestelsel op Io voorgekom.<ref>{{cite web|title=Exceptionally bright eruption on Io rivals largest in solar system|url=http://keckobservatory.org/recent/entry/exceptionally_bright_eruption_on_io_rivals_largest_in_solar_syatem/|website=W.M. Keck Observatory|date=13 November 2002|access-date=20 Oktober 2021|archive-date= 6 Augustus 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170806235121/http://www.keckobservatory.org/recent/entry/exceptionally_bright_eruption_on_io_rivals_largest_in_solar_syatem|url-status=dead}}</ref> [[Europa (maan)|Europa]], die kleinste van Jupiter se [[Mane van Galilei]], het blykbaar ook 'n aktiewe vulkaanstelsel, hoewel dit heeltemal in die vorm van [[water]] is wat op die koue oppervlak tot [[ys]] vries. Dié proses is bekend as [[kriovulkanisme]] en kom blykbaar die algemeenste voor op die mane van die buitenste planete. In 1989 het [[Voyager 2]] kriovulkane op [[Triton (maan)|Triton]], 'n maan van [[Neptunus]], waargeneem. In 2005 het [[Cassini-Huygens]] fonteine van bevrore deeltjies afgeneem wat op [[Enkelados (maan)|Enkelados]], 'n maan van [[Saturnus]], uitgewerp word.<ref>{{cite web|url=http://www.pparc.ac.uk/Nw/enceladus.asp|title=Cassini Finds an Atmosphere on Saturn's Moon Enceladus|date=16 Maart 2005|work=PPARC|access-date=4 Julie 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20070310211512/http://www.pparc.ac.uk/Nw/enceladus.asp|archive-date=10 Maart 2007}}</ref> Die ejekta kan bestaan uit samestelling van water, vloeibare [[stikstof]], [[ammoniak]], stof of [[metaan]]. Cassini-Huygens het ook bewyse gevind van 'n metaanspuwende kriovulkaan op Saturnus se maan [[Titaan (maan)|Titaan]], wat vermoedelik 'n aansienlike bron van die metaan is wat in sy atmosfeer aangetref word.<ref>{{cite web |url=https://www.newscientist.com/article.ns?id=dn7489 |title=Hydrocarbon volcano discovered on Titan |date=8 Junie 2005 |publisher=Newscientist.com |access-date=24 Oktober 2010 |archive-date=19 September 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070919022956/http://www.newscientist.com/article.ns?id=dn7489 |url-status=dead }}</ref> Daar is 'n teorie dat kriovulkanisme ook op die [[Kuipergordel]]voorwerp [[50000 Quaoar|Quaoar]] voorkom. 'n Studie in 2010 van die [[eksoplaneet]] [[COROT-7b]], wat in 2009 met die [[Oorgang (sterrekunde)|oorgangsmetode]] ontdek is, dui daarop dat getyverhitting van die moederster baie na aan die planeet en naburige planete intense vulkaniese aktiwiteit kan genereer soos wat op Io aangetref word.<ref>{{cite web|last=Jaggard|first=Victoria|title="Super Earth" May Really Be New Planet Type: Super-Io|work=National Geographic web site daily news|publisher=National Geographic Society|date=5 Februarie 2010|url=http://news.nationalgeographic.com/news/2010/02/100205-new-type-planet-corot-7b-io/|access-date=11 Maart 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100209014528/http://news.nationalgeographic.com/news/2010/02/100205-new-type-planet-corot-7b-io/|archive-date= 9 Februarie 2010|url-status=dead}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Nog leesstof == {{refbegin|3}} * {{cite book |last1=Macdonald |first1=Gordon |last2=Abbott |first2=Agatin |title=Volcanoes in the Sea: The Geology of Hawaii |publisher=University of Hawaii Press |year=1970 |isbn=978-0-87022-495-9 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/volcanoesinseage00macd }} * {{cite book |last=Ollier |first=Cliff |title=Volcanoes |publisher=Australian National University Press |year=1969|isbn=978-0-7081-0532-0}} * {{cite book |editor-last=Sigurðsson |editor-first=Haraldur |title=The Encyclopedia of Volcanoes |publisher=Academic Press |year=2015 |edition=2 |isbn=978-0-12-385938-9}} {{refend}} == Skakels == * [http://volcano.oregonstate.edu/ Volcano World] {{CommonsKategorie-inlyn|Volcanoes}} {{vertaaluit| taalafk = en | il = Volcano}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Vulkane| ]] giwd9gq0ebc99pactqcw6ptgekry3as 0 18460 2970556 2859764 2026-09-24T19:21:18Z JMK 649 +kat 2970556 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Monarg |naam = Cetshwayo |titel = Koning van die Zoeloenasie |beeld = [[Lêer:Cetshwayo-c1875.jpg|border|250px]] |byskrif = Foto van Cetshwayo, c. 1875 |bewind = 1872–1879, 1883–1884 |kroning = |inhuldiging = |volle naam = Cetshwayo kaMpande |andertitels = |doop = |geboortedatum = ~[[1826]] |geboorteplek = |sterftedatum = [[8 Februarie]] [[1884]] |sterfteplek = |begraweplek = |begrafnisdatum = |voorganger = [[Mpande]] |erfgenaam = |opvolgertipe = |opvolger = [[Dinuzulu]] |koningin = |gade = |gadebewind = |gadevan = |eggenoot = |eggenoot 1 = |eggenoot 2 = |eggenoot 3 = |eggenoot 4 = |eggenoot 5 = |nakomelinge = |dinastie = Huis van die Zoeloe |koninklikelofsang = |koninklikeleuse = |vader = [[Mpande]] |moeder = |kinders = [[Dinuzulu]] }} '''Cetshwayo kaMpande''' (circa [[1826]] – [[8 Februarie]] [[1884]]) was die koning van die [[Zoeloe]]nasie van [[1872]] tot [[1879]] en die leier van die Zoeloes tydens die [[Anglo-Zoeloe-oorlog]].<ref name="HAT Taal-en-feitegids">HAT Taal-en-feitegids, Pearson, Desember 2013, {{ISBN|978-1-77578-243-8}}</ref> Sy naam is ook getranslitereer as '''Cetawayo''', '''Cetewayo''', '''Cetywajo''' en '''Ketchwayo''' en is [[Zoeloe (taal)|Zoeloe]] vir "die belasterde een". Cetshwayo word beskou as die laaste koning van 'n onafhanklike Zoeloenasie. Tydens die Anglo-Zoeloe-oorlog van 1879 het die [[Britse Ryk]] 'n vernederende nederlaag in die [[Slag van Isandlwana]] gelei en is die reputasie van die Zoeloes as krygers wêreldwyd gevestig. Die Britte se uiteindelike oorwinning oor die Zoeloes later daardie jaar by [[Ulundi]] het egter in praktyk ook 'n einde gebring aan enige werklike weerstand teen wit oorheersing in Suid-Afrika.<ref>[http://salempress.com/Store/ Great Events from History: The 19th Century] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070219010007/http://salempress.com/Store/ |date=19 Februarie 2007 }} ''[http://salempress.com/store/samples/great_events_from_history_19th/great_events_from_history_19th_zulu.htm January 22-August, 1879: Zulu War] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061019001959/https://salempress.com/Store/samples/great_events_from_history_19th/great_events_from_history_19th_zulu.htm |date=19 Oktober 2006 }}'', besoek op 25 Februarie 2007</ref> Cetshwayo is na [[Kaapstad]] verban. Kort voor sy dood is hy toegelaat om na sy geboortegrond terug te keer. == Vroeë lewe en troonbestyging == Cetshwayo is gebore as die seun van Zoeloeprins [[Mpande]] in emLambongwenya, Suidoos-Zoeloeland. Sy vader was 'n halfbroer van die Zoeloekoning [[Dingaan]]. Dingaan het hul ander halfbroer, [[Shaka]], vermoor om die rol as Zoeloekoning oor te neem, aangesien Shaka geen seuns gehad het wat hom kon opvolg nie. Dingaan het egter self geen seuns gehad nie en dus was sy halfbroer, Mpande, en dié se seuns die enigste moontlike opvolgers en het Mpande dus die leisels oorgeneem na Dingaan se dood. Mpande het sy opvolger op ongewoon vroeë ouderdom aangekondig en het selfs in [[1839]] sy seun Cetshwayo na die Boerevolksraad in [[Pietermaritzburg]] geneem, om hom daar voor te stel. Die Natalse Boere het met Mpande saamgewerk in sy offensief teen [[Dingaan]] en die aanwys van 'n opvolger het meer kredietwaardigheid aan volgehoue goeie verhoudinge tussen die Boere en die Zoeloenasie verleen.<ref name="AH">{{cite web |url=http://africanhistory.about.com/library/biographies/blbio-cetshwayo.htm |title=Biography of Cetshwayo kaMpande, the last king of an independent Zulu nation |access-date=17 Desember 2006 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20110927135524/http://africanhistory.about.com/library/biographies/blbio-cetshwayo.htm |archive-date=27 September 2011 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Soos Mpande ouer geword het, het hy egter bekommerd begin raak dat Cetshwayo te veel invloed begin kry het. Mpande het gevolglik Cetshwayo se broer, Mbuyazi, aangemoedig oor die moontlikheid van troonopvolging. In die somer van [[1852]] en [[1853]] het droogte en hongersnood die Zoeloekoninkryk getref en het verskeie faksies burgeroorlog gesien as 'n geleentheid om beeste te wen. Soos die situsasie versleg het, het Mpande sy ondersteuning vir Mbuyazi duidelik gemaak. In November [[1856]] het Mpande 'n groot stuk grond aan Mbuyazi toegeken in Suidoos-Zoeloeland. Terselfdertyd het hy geweier om met Cetshwayo te ontmoet om die opvolgingsvraagstuk te bespreek. Konflik het onvermydelik geraak toe Mbuyazi en sy ondersteuners, die iziGqoza, die gebied net noord van die Thukelarivier beset het en ontslae geraak het van al Cetshwayo se ondersteuners. Cetswayo het sy magte, wat as die uSuthu bekend gestaan het, teen Mbuyazi gemobiliseer. Die twee faksies het naby die grens van Natal by die Thukela slaags geraak. Koloniale handelaars in die omgewing was bekommerd oor die dreigende konflik en het hulp ontbied van die Natalse owerheid. [[John Dunn]] het hom met 35 grenspolisiemanne en 'n honderd swart jagters na die toneel gehaas. John Dunn se mag, wat as die iziNqobo, "die verpletteraars", bekend gestaan het, het beoog om onderhandelinge tussen Cetswayo en Mbuyazi te bemiddel. Dunn was egter gemotiveer deur persoonlike gewin en het sy swaar gewapende magte aan Mbuyazi aangebied. Ondanks die voordeel wat die vuurwapens van John Dunn se iziNqobo gebied het, het die getalle oormag van die uSuthu (tussen 15&nbsp;000 en 20&nbsp;000 soldate) verkry en in die geveg wat op [[2 Desember]] [[1856]] plaasgevind het, is Mbuyazi se iziGqoza na die [[Tugelarivier|Thukelarivier]] verdryf. Slegs 2000 van Mbuyazi se 7000 soldate het die kruising oorleef met soortgelyke verliese onder vrouens en kinders wat die vlug moes meemaak.<ref name="AH" /> [[Lêer:Cetewayo-medal.jpg|duimnael|170px|regs|Klein gedenkwapen wat deur Koning Cetshwayo aan besoekers gegee is tydens sy bannelingskap]] In [[1857]] het Cetshwayo en Mpande oorgeengekom dat Cetshwayo as effektiewelike heerser van die Zoeloenasie sal oorneem, alhoewel Mpande die opperste gesag en titel van koning sal behou. Cetshwayo het ook 'n ander broer gehad, Umtonga, wat steeds 'n moontlike mededinger was. In [[1861]] het Umtonga na die [[Boere]] se kant van die grens gevlug en Cetshwayo moes ooreenkomste met die Boere aangaan om hom terug te kry. In [[1865]] het Umtonga weer oor die grens gevlug wat oënskynlik daartoe gelei het dat Cetshwayo gedink het dat Umtonga sou kon probeer om hom te vervang op soortgelyke wyse as wat sy vader dié se voorganger, [[Dingaan]], in 'n alliansie met die Boere vervang het. Mpande het in 1873 gesterf en Cetshwayo is op [[22 Oktober]] [[1873]] by 'n byeenkoms te kwaNodwengu gekroon as die nuwe koning. Die kroning is gesien as 'n belangrike skuif waardeur Cetshwayo sy onafhanklike heerskappy oor die Zoeloenasie wou behou. Sir [[Theophilus Shepstone]], die koloniale administrateur en sekretaris van binnelandse sake, het laat weet dat, as deel van die Britse ondersteuning vir Cetshwayo, hy die kroning tydens 'n amptelike seremonie in alle prag en praal sou uitvoer. Shepstone en sy gevolg het dus na oNdini op die Mahlabathini-vlakte gereis vir die amptelike seremonie op [[1 September]] [[1873]] waar hy onstoke was toe hy te hore kom van die vroeëre kroning deur die izikhulu.<ref name="AH" /> Soos die gebruik was het Cetshwayo 'n nuwe hoofstad vir die nasie geskep en dit [[Ulundi]] ("die hoë plek") genoem. Hy het sy leër uitgebrei en baie van die metodes van Shaka weer ingestel. Hy het ook sy [[impi]]'s met muskette toegerus en het die Europese sendelinge uit sy gebied verwyder. Hy het moontlik ander inheemse stamme aangemoedig om teen die Boere in die [[Transvaal]] te rebelleer. == Anglo-Zoeloe-oorlog == [[Lêer:BartleFrere, crop.jpg|duimnael|links|upright|Henry Bartle Frere]] In [[1877]] is sir [[Henry Bartle Frere]] as Britse Hoëkommissaris vir Suid-Afrika aangestel deur [[Henry Howard Molyneux Herbert, 4de Graaf van Carnarvon|lord Carnarvon]] wat gehoop het dat Frere binne twee jaar die goewerneur van 'n Suid-Afrikaanse dominion sou wees. Frere moes uitvoering geen aan 'n nuwe Britse beleid teenoor suidelike Afrika, genaamd ''Confederation'', waarvolgens die gebied se uiteenlopende Britse besittings, [[Boererepublieke]] en Swart-koninkryke byeengebring sou word onder een sentrale Britse owerheid. Die beleid is gemotiveer deur die begeerte om Britse beheer oor die minerale rykdom in Suid-Afrika te verkry na die ontdekking van [[goud]] en [[diamant]]e in die gebied. Frere was oortuig dat die Zoeloekoninkryk in die pad van die beoogde Konfederasie gestaan het en hy wou daarvan ontslae raak as deel van 'n breër program van onderdrukking van swart weerstand. In [[1878]] gebruik hy 'n aantal grensskendings en 'n ou grensgeskil met die Transvaal, wat Brittanje kort te vore as deel van dieselfde program geannekseer het, om die Zoeloekoning, Cetshwayo kaMpande, in Desember 1878 'n ultimatum te gee. Die ultimatum het vereis dat Cetshwayo die stelsel beëindig waarvolgens die koning militêre en sosiale diensplig van sy jong manlike onderdane kon opeis, en dat hy praktiese outoriteit aan 'n Britse amptenaar oorhandig. Dit was 'n eis waaraan geen onafhanklike heerser met enige selfrespek sou kon voldoen nie – wat presies is wat Frere in gedagte gehad het. Op [[11 Januarie]] [[1879]] het die ultimatum verstryk en het Britse troepe onder Luitenant Generaal [[Frederick Augustus Thesiger, 2de Baron van Chelmsford|Lord Chelmsford]] Zoeloeland binne gegaan. Drie kolonne Britse troepe het [[Zoeloeland]] ingeval. Die veldtog het byna onmiddellik vir die Britte skeefgeloop. Op [[22 Januarie]] is die sentrale kolon, onder Lord Chelmsford se persoonlike bevel, in die [[Slag van Isandlwana]] verslaan. In een van die ergste rampe van die Britse koloniale era het meer as 1&nbsp;300 Britse troepe en hulle swart bondgenote gesterf. In die nasleep van Isandlwana het die Zoeloereserwes 'n aanval op die Britse grenspos by [[Rorke's Drift]] geloods wat deur slegs 145 man bewaak is. Na tien ure se hewige gevegte in die [[Slag van Rorke's Drift]] is die Zoeloes weggedryf. Elf van die Rorke's Drift verdedigers is die [[Victoriakruis]] toegeken. [[Lêer:Isandlwanazulumem.JPG|duimnael|regs|250px|Isandlwanamuseum]] Na aanvanklike teëspoed het die Britte die oorhand begin kry. Teen die middel van April het versterkings Natal bereik en kon Chelmsford sy magte herorganiseer. Voor hulle finaal sou sukses behaal, sou een van die Britse ongevalle egter skokgolwe deur [[Europa]] stuur. Die aangewese opvolger tot die [[Frankryk|Franse]] troon, Prins [[Napoléon Eugène Louis Bonaparte]], wat op vrywillige grondslag in die Britse leër gedien het, het op [[1 Junie]] [[1879]] gesterf toe 'n verkenningsgeselskap deur Zoeloes aangeval is. Dit het 'n einde gebring aan enige gedagtes vir 'n dinastiese restourasie van die Bonapartes tot die Franse troon. Cetshwayo se hoofstad, [[Ulundi]], is ingeneem en afgebrand op [[4 Julie]]. Alhoewel Cetshwayo van Ulundi ontsnap het, is hy kort daarna op [[28 Augustus]] in die Ngomewoud deur Britse dragonders gevang. Hy is deur Shepstone ingelig dat hy uit die koninkryk verban sou word en dat die nasie in 13 aparte hoofmanskappe onder Britse outoriteit verdeel sou word. Op [[15 September]] [[1879]] is Cetshwayo na [[Kaapstad]] gestuur waar hy in [[Kasteel van Goeie Hoop|die Kasteel]] as krygsgevangene aangehou is tot Februarie [[1881]] toe hy verplaas is na [[Oude Molen]], 'n plaas op die [[Kaapse vlakte]].<ref>[http://www.kwazulu.co.uk/ Ian Knight] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090811055509/http://www.kwazulu.co.uk/ |date=11 Augustus 2009 }}, ''[http://www.kwazulu.co.uk/home.html THE ANGLO-ZULU WAR] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070221010800/http://www.kwazulu.co.uk/home.html |date=21 Februarie 2007 }}'', besoek op 25 Februarie 2007</ref> == Ontmoeting met Koningin Victoria, herinstallering as Zoeloekoning en sterfte == [[Lêer:Queen Victoria bw.jpg|duimnael|upright|Koningin Victoria]] In [[1882]] is Cetshwayo toegelaat om na [[Engeland]] te reis vir 'n oudiënsie met [[Koningin Victoria]]. Daar het hy 'n pleidooi gelewer vir sy terugkeer na Zoeloeland as heerser. Hy was gewild onder die Londense gemeenskap en het 'n gunsteling onder die publiek geword. Cetshwayo is in geheim na Zoeloeland teruggebring op [[10 Januarie]] [[1883]]. Hy is by [[Port Durnford]] deur sir Theophilus Shepstone (wat uit aftrede teruggeroep is vir die aangeleentheid) ontvang. Shepstone het die detail van Cetshwayo se restourasie op [[29 Januarie]] gereël. Hy is nie toegelaat om weer 'n leër te hê om sy nasie te verdedig nie. Die nasie is ook effens verklein aangesien die reëlings bepaal het dat die noorde van Zoeloeland onder die beheer van Zibhebhu kaMaphitha geplaas is.<ref name="AH" /> Teen 1882 het verskille tussen twee Zoeloefaksies – pro-Cetshwayo ''uSuthus'' en drie wedywerende hoofmanne (o.a. UZibhebhu) – uitgebreek in bloedvetes en burgeroorlog. In 1883 het die Britte gepoog om Cetshwayo te herinstalleer om ten minste oor 'n deel van sy vorige gebied te heers, maar die poging het misluk. Hoofman UZibhebhu het 'n opvolgingsoorlog begin – met bystand van berede Boerehuursoldate – en op [[22 Julie]] [[1883]] het hy Cetshwayo se nuwe kraal in Ulundi aangeval. Cetshwayo is gewond maar het na [[Nkandlawoud]] gevlug. Na pleidooie van die Resident Kommissaris, sir Melmoth Osborn, het die koning na [[Eshowe]] geskuif waar hy 'n paar maande later oorlede is, oënskynlik van 'n hartaanval, maar moontlik as gevolg van vergiftiging.<ref name="AH" /> Sy liggaam is suid van die woud naby die Nkunzanerivier begrawe. Die oorblyfsels van die wa wat sy lyk na die terrein gedra het is op die graf geplaas en die oorblyfsels daarvan kan by die Ondini Museum naby [[Ulundi]] besigtig word. Cetshwayo het in Februarie 1884 as die laaste koning van 'n onafhanklike Zoeloenasie gesterf. Sy seun [[Dinuzulu]] is as troonopvolger op [[20 Mei]] [[1884]] tot koning verklaar. == Verdere leesstof == * John Laband. ''Rope of Sand''. Jonathan Ball Uitgewers: Suid-Afrika. 1995. * Donald R Morris. ''The Washing of the Spears''. Jonathan Cape: Suid-Afrika. 1965. * Ian Knight. ''The Zulus'' Osprey Uitgewers: Londen. 1989. == Verwysings == {{CommonsKategorie|Cetshwayo kaMpande|Cetshwayo}} {{Verwysings}} {{beginboks}} {{opvolgboks| titel=[[Zoeloes|Koning van die Zoeloenasie]]| jare= 1872–1879, 1883–1884 | voor=[[Mpande]] | na=[[Dinuzulu]] }} {{eindboks}} {{Voorbladster}} {{Normdata}} [[Kategorie:Cetshwayo]] [[Kategorie:Zoeloekonings]] [[Kategorie:Mense in die Anglo-Zoeloe-oorlog]] [[Kategorie:Geboortes in 1826]] [[Kategorie:Sterftes in 1884]] pwsmujnqwt7azaozzgqllw3hti7xngn 0 30375 2970601 2902361 2026-09-25T11:43:47Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.6 2970601 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Ballooning Away in Maasai Mara.jpg|duimnael|links|320px|'n Warmlugballon safari in Maasai Mara]] Die '''warmlugballon''' is die eerste suksesvolle passasiersdraende lugvaarttegnologie wat ontwikkel is en dateer terug tot die uitvinding daarvan deur die [[Montgolfier broers]] in [[Annonay]], [[Frankryk]] in 1783. Die eerste vlug wat mense saamgedra het is op 21 November 1783 in Parys deur [[Jean-François Pilâtre de Rozier]] en [[François Laurent d'Arlandes]] onderneem. Warmlugballonne wat deur die lug aangedryf kan word eerder as om bloot deur die wind rondgestoot te word, staan bekend as 'n [[lugskip]] en meer spesifiek 'n [[termiese lugskip]]. 'n Warmlugballon bestaan uit 'n sak wat die vermoë het om die verhitte lug binne te hou. Daaronder word 'n gondola of mandjie gehang (in sommige ballonne wat baie hoog vlieg word 'n lugdigte kapsule daaronder gehang) wat die passasiers en die hittebron/-opwekker dra. Die verhitte lig in die ballon maak dat die lug dryf aangesien dit 'n laer [[digtheid]] het as die relatief kouer lug buite die ballon. Anders as gasballonne hoef dit nie onder geseël te word nie aangesien die stygende warm lug slegs druk op die boonste deel van die ballon uitoefen. Vandag se sportballonne word oor die algemeen uit [[Nylon]] vervaardig en die mond van die ballon (naby aan die brander) word van 'n brandbestande materiaal soos NOMEX ('n Produk van DuPont) vervaardig. Onlangs het mense begin om ballonne in allerhande buitengewone vorme te vervaardig, soos worsbroodjies, [[vuurpyl]]e of die vorm van kommersiële produkte. [[Lêer:2006 Ojiya balloon festival 011.jpg|duimnael|regs|'n Warmlugballon in vlug]] == Geskiedenis == === Voormoderne tyd === [[Lêer:SkyLanternRichy01.jpg|duimnael|'n [[Kongming lantern]], die oudste soort warmlugballon.]] Onbemande warmlugballonne was nog altyd gewild in [[China|Chinese]] geskiedenis. Zhuge Liang van die Shu Han koninkryk in die tydperk van die drie koninkryke, het warmluglanterns vir militêre seindoeleindes aangewend. Hierdie lanterns staan bekend as Kongming lanterns.<ref>[http://books.google.com/books?id=ssO_19TRQ9AC&pg=PA113&ots=vDEuq_hKqc&dq=Kongming+balloon&sig=c3NT-uzoBYhzq203Qofw6XR9MH0 http://books.google.com/books?id=ssO_19TRQ9AC&pg=PA113&ots=vDEuq_hKqc&dq=Kongming+balloon&sig=c3NT-uzoBYhzq203Qofw6XR9MH0 Ancient Chinese Inventions]</ref><ref>{{Cite web |url=http://library.thinkquest.org/23062/balloon.html |title= The Ten Thousand Infallible Arts of the Prince of Huai-Nan |access-date= 8 April 2008 |archive-date=28 Julie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110728105935/http://library.thinkquest.org/23062/balloon.html |url-status=dead }}</ref> Daar word ook gegis dat warmlugballonne sowat 1500 jaar gelede deur die Nazca-[[Indiane]] van [[Peru]] gebruik is as 'n hulpmiddel vir die ontwerp van reuse tekeninge op die Nazca vlakte.<ref>{{Cite web |url=http://www.nott.com/Pages/projects.php |title=The Extraordinary Nazca Prehistoric Balloon |access-date= 8 April 2008 |archive-date=14 Julie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110714201319/http://www.nott.com/Pages/projects.php |url-status=dead }}</ref> 'n Metode om voorwerpe op hul eie in die lug te laat dryf met behulp van warm lug is bespreek deur die 11de eeuse Joodse geleerde Rashi in sy kommentaar op die Bybel.<ref>Rashi [[Eksodus]] 16:14</ref> === Die eerste aangetekende bemande ballonvlug === [[Lêer:Aeronautics2.jpg|duimnael|Hierdie 1818 tegniese tekening wys hoe vroeë ballonne ontwerp is.]] Die eerste aangetekende gevalle van ballonne wat die vermoë gehad het om passasiers te dra deur van die dryfvermoë van warmlug gebruik te maak is deur die broers Joseph-Michel en Jacques-Etienne Montgolfier in Annonay, Frankryk gebou. Hierdie broers was afkomstig uit 'n familie wat betrokke was by die vervaardiging van papier en hulle inspirasie het gekom toe hulle gesien het hoe die as in vuur na bo styg. Nadat hulle met onbemande ballonne geëksperimenteer het en met ballonne wat diere gedra het, het die eerste ballonvaart met mense aan boord op 19 Oktober 1783 plaasgevind met die wetenskaplike [[Jean-François Pilâtre de Rozier]], Jean-Baptiste Réveillon en Giroud de Villette aan boord by die ''Folie Titon'' in Parys (Hierdie ballon was egter steeds met 'n tou aan die grond vasgeanker). Die amptelike vrye vlug het eers 'n maand later plaasgevind op 21 November 1783.<ref>http://www.start-flying.com/Montgolfier.htm, Start-Flying: history of balloon flying, 2007-12-28</ref><ref>http://www.chm.bris.ac.uk/webprojects2003/hetherington/final/montgolfier_bros.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201106232920/http://www.chm.bris.ac.uk/webprojects2003/hetherington/final/montgolfier_bros.html |date= 6 November 2020 }}, Lighter than air: The Montgolfier Brothers, 2007-12-28</ref><ref>http://www.nasm.si.edu/exhibitions/gal109/NEWHTF/ITM300.HTM {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080406191335/http://www.nasm.si.edu/exhibitions/GAL109/NEWHTF/ITM300.HTM |date= 6 April 2008 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080406191335/http://www.nasm.si.edu/exhibitions/GAL109/NEWHTF/ITM300.HTM |date= 6 April 2008 }}, National Air and Space Museum: Pioneers of Flight gallery, nagegaan op 2007-12-28</ref> Die eerste warmlugballonne was basies materiaalsakke (soms met papier uitgevoer) met 'n rokende vuur op 'n rooster onderaan. === Hedendaags === Vandag word warmlugballonne hoofsaaklik vir ontspanning gebruik. In Suid-Afrika is [[Ballon en Lugskip Federasie van Suid-Afrika|BAFSA]], 'n afdeling van die Aeroklub van Suid-Afrika, die beheerliggaam ten opsigte van die administrasie van ballonsport en -ontspanning. BAFSA reël ook die jaarlikse Suid-Afrikaanse warmlugballonkampioenskappe.<ref>http://www.bafsa.co.za/ BAFSA se amptelike webwerf</ref> Een van die groot gebeurtenisse op die internasionale warmlugballonkalender is die Warmlugballon Fiesta te [[Albuquerque, Nieu-Meksiko|Albuquerque]] in die VSA. Warmlugballonne kan uiters hoë hoogtes bereik. Op 25 November 2005 het Vijapat Singhania die wêreldhoogterekord vir warmlugballonne opgestel deur 21 290&nbsp;m hoog te vlieg.<ref>http://in.news.yahoo.com/051126/137/618bs.html Nuusberig oor Vijaypat Singhania se rekord</ref> Soos met alle ander gelisensieërde vliegtuie moet suurstof verskaf word vir enige vlug wat 3 810&nbsp;m oorskry. Op 15 Januarie 1991 het die ''Virgin Pacific Flyer'' ballon die langste vlug in 'n warmlugballon voltooi toe Per Lindstrand en [[Richard Branson]] van die Verenigde Koninkryk vanaf [[Japan]] na [[Kanada|Noord-Kanada]] gevlieg het. Hierdie ballon met sy 74 duisend [[kubieke meter]], was die grootste wat nog ooit gebou is. Dié ballon was ontwerp om in die transoseaniese straalstrome te vlieg en het ook die vinnigste grondsnelheid vir 'n bemande ballon aangeteken van 394&nbsp;km/h. Die warmballonvlug wat die langste geduur het, was deur Michio Kanda en Hirosuke Tekezawa van Japan op 2 Januarie 1997 tydens 'n vlug wat 50 uur en 38 minute geduur het.<ref>http://records.fai.org/balloons/current.asp?id1=ax&id3=3&id2=1 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080415224316/http://records.fai.org/balloons/current.asp?id1=ax&id3=3&id2=1 |date=15 April 2008 }} Wêreldrekords met Ballonne aangeteken</ref> == Konstruksie == 'n Warmlugballon vir bemande vlugte gebruik 'n enkellaagmateriaalsak met 'n opening aan die onderkant. Onderaan die sak hang 'n mandjie of gondola om passasiers te dra. Die mandjie word gewoonlik van riet of rottang vervaardig, maar kan ook uit [[aluminium]] vervaardig word. Bo aan die mandjie en presies in die middel onder die opening word 'n brander gemonteer wat die vlam in die sak inspuit sodat die lug daarbinne verhit kan word. Die brander word met [[propaan]], 'n [[Vloeibare aardgas|vloeibare petroleumgas]] (VPG) gevoer wat in hoëdruksilinders gestoor word. === Ballonsak === Moderne warmlugballonne word gewoonlik vervaardig uit ligte sterk sintetiese materiale soos ripstop nylon of dacron ('n soort poliëster).<ref name="eballoon">http://www.eballoon.org/balloon/envelope.html, eballoon.org, 2006-12-21</ref> [[Lêer:yellow.balloon.inflation.arp.jpg|duimnael|regs|'n Warmlugballon word gedeeltelik opgeblaas met koue lug vanaf 'n petrolaangedrewe waaier voordat die propaanbranders ingespan word om dit volledig op te blaas.]] Tydens die vervaardigingsproses word die materiaal in panele gesny en aanmekaar gestik saam met die strukturele seilband (webbing) wat die gewig van die gondola of mandjie moet dra. Die warmlugballon kan saamgestel word uit so min as 4 of soveel as 24 of selfs meer panele.<ref name="Head">http://home.att.net/~headballoons/second.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070110095942/http://home.att.net/~headballoons/second.htm |date=10 Januarie 2007 }}, Head Balloons, 2007-01-12</ref> Die ballonsak word dikwels van 'n kroonring aan die bokant voorsien. Hierdie ring is 'n gladde metaalhoepel, gewoonlik aluminium en is ongeveer 300&nbsp;mm in deursnee en die seilbande word daaraan vasgebind. ==== Materiaalbekledings ==== Die materiaal (of 'n gedeelte daarvan, soos die boonste ⅓ daarvan) kan bedek word met 'n seëlaar, soos silikoon of poli-uretaan om dit ondeurlaatbaar vir lug (lugdig) te maak.<ref name="Cameron">http://www.cameronballoons.com/hyperlast.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070213021454/http://www.cameronballoons.com/hyperlast.html |date=13 Februarie 2007 }}, Cameron Balloons Hyperlast, 2006-12-21</ref> Dit is dikwels hierdie agteruitgang van die bekleding en die daarmee gepaardgaande verhoogde deurlaatbaarheid vir lug wat die ballonsak nie meer lugwaardig maak nie en nie die verswakking van die materiaal self nie. Hitte, vog en die meganiese slytasie tydens die opstel en verpakking van die ballonsak is die primêre oorsake van die agteruitgang daarvan. Daar bestaan wel produkte vir die herbekleding van die materiaal.<ref name="MidAtlantic">http://www.hotairrepair.com/recoating/, Mid-Atlantic Balloon Repair: Balloon Envelope Fabric Recoating, 2007-03-07</ref> ==== Sakgroottes ==== Ballonsakke is gewoonlik in verskeie groottes beskikbaar. Die kleinste eenpersoon mandjielose ballonne (Hoppers genoem) het minder as 1 000&nbsp;m³ sakvolume (vir 'n perfekte sfeer sou dié volume ooreenstem met 13.3 meter. Aan die anderkant van die skaal is die ballonne wat deur kommersiële besigtigingstoermaatskappye gebruik word en meer as twee dosyn mense kan dra met volumes van soveel as 15 000&nbsp;m³. Die meeste ballonne kan gewoonlik so 3 tot 4 mense dra en het 'n volume van 2 500&nbsp;m³ ==== Uitlate ==== [[Lêer:Hot air balloon interior.jpg|duimnael|regs|Die valskermuitlaat aan die bokant van die ballonsak, soos gesien van onder deur die mond.]] Die bokant van die ballon word gewoonlik met die een of ander soort uitlaat voorsien. Die mees algemene soort uitlaat is 'n ronde flap of ''valskermuitlaat''. Die materiaal word aan sy rante voorsien met 'n stel ventilasielyne wat in die middel bymekaarkom. Die ventilasielyne word op hul beurt aan 'n beheertou verbind wat tot in die mandjie loop. 'n Valskermuitlaat word oopgemaak deur aan die beheertou te trek. As die beheertou losgelaat word, word die uitlaatflap deur die warm lug terug in sy plek gedruk. 'n Valskermuitlaat kan vir 'n kort tydperk oopgemaak word tydens vlug indien dit nodig sou wees om vinnig te daal. Gewoonlik word stadiger dalings bewerkstellig deur die lug in die ballon toe te laat om natuurlik af te koel. Die uitlaat word heeltemal oopgetrek na landing om die ballon heeltemal af te blaas. 'n Ouer, minder gebruikte soort uitlaat is die "[[Velcro]]" tipe uitlaat. Dit bestaan ook uit 'n ronde materiaaldak aan die bokant van die ballon. In plaas van 'n stel ventilasielyne wat die uitlaat gereeld oop en toe kan maak word hierdie soort uitlaat deur "haak en lus" hegters vasgeheg (soos Velcro) en word slegs aan die einde van die vlug oopgemaak. Ballonne met hierdie soort uitlaat word gewoonlik van 'n tweede maneuveruitlaat voorsien aan die kant in plaas van bo-op die ballon. Sommige warmlugballonne het draai-uitlate wat kantuitlate is wat oopgemaak kan word om die ballon in die ronde te laat draai. Sulke uitlate is baie nuttig vir ballonne met reghoekige mandjies om te verseker dat die breër kant dwars teenoor die landingsrigting opgelyn word en ook in die geval van besigtigingstoere om passasiers 'n uitsig aan alle kante te gee. === Brander === [[Lêer:Balloon fuel.jpg|duimnael|regs|'n Brander wat vuur in die ballonsak instuur.]] Die brandereenheid vergas die vloeibare propaan, meng dit met lug, ontsteek die mengsel en stuur die vlamme en uitlaatgasse in die mond van die ballonsak in. Die eenheid kan bestaan uit een of meer indiwiduele branders waarvan die loods een of meer op 'n slag kan gebruik om die verlangde hoeveelheid warmte op te wek. Elke brander word gekenmerk deur 'n metaalspoel va propaanbuise waardeur die vlamme opskiet om die propaan brandstofvoer te voorverhit. Die brandereenheid kan onder die mond van die ballonsak gehang word of op 'n stellasie bo op die mandjie gemonteer word. Die brander kan ook op 'n kompasbeuel (ook soms 'n kardan- of dryfas genoem) gemonteer word om die loods in staat te stel om die vlam in die mondopening in te mik en sodoende te verhoed dat die materiaal van die opening oorverhit word. Die loods aktiveer die brander deur die propaanklep oop te draai. Die klep word soms vooraf belas deur 'n veer sodat dit outomaties kan toemaak of andersins kan dit oop bly totdat die loods dit toemaak. Die brander word van 'n loodsvlam voorsien om die propaan-en-lug mengsel te ontseek. Die loodsvlam kan aangesteek word deur van 'n flint of 'n aansteker gebruik te maak of deur 'n ingeboude [[piëso-elektrisiteit|piëso-elektriese]] vonk.<ref name="LindstrandFuel">http://lindstrand.com/?id=14, Lindstrand Fuel System: Burners & Tanks, 2007-03-05</ref> Sommige branders word toegerus met 'n sekondêre brander wat minder raas wanneer dit brand vir wanneer daar oor wild of lewende hawe gevlieg word. Branders kan tipies soveel as 31,7 MJ se warmte opwek.<ref name="Sundance">http://www.sundanceballoons.com/faqs.cfm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080509174230/http://www.sundanceballoons.com/faqs.cfm |date= 9 Mei 2008 }}, Sundance Balloons Frequently Asked Questions, nagegaan op 2007-03-05</ref> Die druk benodig om brandstof deur die voerbuis by die brander uit te kry kan deur die [[dampdruk]] van die propaan self verskaf word indien dit warm genoeg is of deur die inspuit van 'n inerte gas soos [[stikstof]].<ref name="LindstrandFuel" /> Die silinders kan ook voorverhit word deur van elektriese verhittingsband gebruik te maak om die dampdruk hoog genoeg te kry vir vlieg in koue weersomstandighede.<ref name="BalloonLife">http://www.balloonlife.com/publications/balloon_life/9612/nitrogen.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071011202602/http://www.balloonlife.com/publications/balloon_life/9612/nitrogen.htm |date=11 Oktober 2007 }}, Stikstof teenoor Verhittingsband, nagegaan op 2007-11-13</ref> Verhitte silinders word gewoonlik in 'n isolasiekombers toegedraai om die hitte te behou tydens die opstelling en die vlug. === Instrumentasie === 'n Ballon kan met 'n verskeidenheid instrumente toegerus word om die loods by te staan. Tipies sluit dit 'n [[hoogtemeter]], 'n stygspoedmeter en termometers om die lugtemperatuur binne en buite die ballonsak te bepaal.<ref name="lindstrand">http://www.lindstrand.com/instruments.php {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120321023058/http://www.lindstrand.com/instruments.php |date=21 Maart 2012 }}, FLYTEC 3040 DIGITAL WIRELESS INSTRUMENT PACKAGE, 2006-12-26</ref> 'n [[Globale posisioneringstelsel|GPS-ontvanger]] kan ook nuttig wees om die grondspoed aan te dui (tradisionele pitotbuisspoedmeters in vliegtuie sal nie werk nie, aangesien die ballon saam met die wind beweeg) en om rigting te bepaal. === Gekombineerde massa === Die gekombineerde massa van 'n gemiddelde stelsel is tipies: * die ballonsak: 113&nbsp;kg * mandjie: 63,5&nbsp;kg * brander: 22.7&nbsp;kg * 3 brandstoftenks met brandstof: 184&nbsp;kg * 5 passasiers: 340&nbsp;kg * die lug binne-in die ballonsak – volume 2&nbsp;832&nbsp;m³ en teen 120&nbsp;°C is die digtheid van droë lug 0,898&nbsp;kg/m³ wat 'n massa van 2 551&nbsp;kg gee. Die totale massa van so 'n stelsel is dus sowat 3,2 ton.<ref name="Cameron" /> == Teorie van werking == [[Lêer:Cloudhoppers.jpg|regs|duimnael|'n Paar van die sogenaamde Hopper ballonne.]] Deur die lugtemperatuur binne die ballonsak te verhoog word dit ligter as die omliggende lug. Die ballon dryf na bo as gevolg van die stukrag wat daarop uitgeoefen word. Hierdie krag is dieselfde soort krag wat voorwerp op water laat dryf soos beskryf deur [[Archimedes se wet]]. Die hoeveelheid stukrag wat deur warmlugballon verskaf word hang hoofsaaklik af van die verskil in die temperatuur van die lug binne en buite die ballonsak. Die meeste ballonsakke word van nylon vervaardig en die maksimum temperatuur binne die ballonsak word beperk tot ongeveer 120&nbsp;°C. Die smeltpunt van nylon is beduidend hoër as hierdie temperatuur (ongeveer 230 °C). Die laer temperature word egter gebruik omdat die meganiese sterkte van nylon mettertyd verminder. Met 'n 120 °C maksimum temperatuur kan sowat 400 tot 500 ure se vlug afgelê word voordat die materiaal vervang moet word. Baie loodse bedryf hulle ballonsakke teen temperature ver onder hierdie maksimum temperature om hulle ballonne se lewensduur so lank as moontlik te maak. Teen gewone atmosferiese toestande vereis 'n ballon ongeveer 3&nbsp;m³ sakvolume om 'n kilogram te dra. Die presiese hoeveelheid stukrag hang nie alleen van die temperatuur binne-in nie maar ook die buitenste temperatuur, die hoogte bo seespieël en die voggehalte van die omliggende lug. Hoe warmer die buitelugtemperatuur, hoe minder stukrag sal verkry kan word. In die onderste laag van die atmosfeer sal die stukrag met ongeveer 3% verminder vir elke 1 000 meter wat dit styg.<ref>http://www.overflite.com/thermo.html Hoe om die massa van lug en die stukrag van 'n warmlugballon te bepaal, nagegaan op 2008-01-01</ref> == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Bronnelys == * Le Roux, Francette: Op maat van die wind. In: Suid-Afrikaanse Panorama. Jaargang 37, nr. 1, Januarie/Februarie 1992. ISSN 0491-4783 * Needham, Joseph (1986). ''Science and Civilization in China'' Volume 4, Physics and Physical Technology, Part 2, Mechanical Engineering. Taipei: Caves Books Ltd. == Eksterne skakels == {{Commons|Hot air balloon|Hot air balloon}} === Konstruksietegnieke === * http://www.xlta.org/ XLTA.org – 'n Webwerf wat fokus op hoe om jou eie ballon te bou. * http://www.madehow.com/Volume-3/Hot-Air-Balloon.html Warmlugballonnaslaanwerk – agtergrond, geskiedenis, roumateriale en die vervaardigingsproses. === Geskiedenis === * http://www.nott.com/Pages/projects.php {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110714201319/http://www.nott.com/Pages/projects.php |date=14 Julie 2011 }} Gissinge oor die moontlike bestaan van die prehistoriese Nazca warmlugballon * http://www.ballooning-rides.co.uk/hot-air-balloon-history.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090621002756/http://www.ballooning-rides.co.uk/hot-air-balloon-history.html |date=21 Junie 2009 }} Meer inligting oor die geskiedenis van warmlugballonne. * http://ahmerhussain.googlepages.com/chemistry-hotairballonhistory.pdf 'n Student se verhandeling oor warmlugballonne. === Ander === * http://www.balloonsimulator.com Warmlugballon-simulator – leer meer oor die dinamika van 'n warmlugballon op hierdie internetgebaseerde simulator * http://www.ferraraballoonsfestival.com {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211202191238/http://ferraraballoonsfestival.com/ |date= 2 Desember 2021 }} Die grootste Italiaanste Ballonfees in Ferrara * http://www.hotairballooning.com Webwerf oor warmlugballonne * http://www.skygod.com/quotes/balloons.html Aanhalings oor ballonne * http://www.canadaballoons.com/BestPhotos.php Fotos van warmlugballonne * http://www.kissesoffire.com/picturedatabase.html Ballonfoto's op 'n databasis * http://www.balloonsworld.com Warmlugballonnuusbrief * http://www.youtube.com/watch?v=8bFj2AA2O9o Video van die verstommende sneespapierwarmlugballon {{Normdata}} [[Kategorie:Lugvaart]] sxxtpqi3elivkk0ulwzudg2mzcig3ka 0 33446 2970571 2964379 2026-09-25T05:57:24Z ~2026-51544-37 215118 Marcos Enrique Olvera Roldan 2970571 wikitext text/x-wiki <div style="phaphamala: ka go le letona; mošito: 0 0 1em 2em; bophara: 26em; sengwalwa-go logaganya: ka go le letona; bogolo bja fonte: 0.86em; bophagamo bja mola: tlwaelo;"> <div style = "mollwane: 1px e tiilego # ccd2d9; bokamorago: # f0f6fa; sengwalwa-go logaganya: le letshadi; letl == Lande == Die kaart met skakels hieronder wys die eksklusiewe ekonomiese streke van die eilande van Oseanië en omliggende gebiede as ’n gids vir die volgende tabel. (Duidelike politieke grense is onmoontlik op ’n kaart van die Stille Oseaan op hierdie skaal.) {{Oseaniëkaart}} [[Lêer:Oceania satellite.jpg|duimnael|300px|[[Nasa]]-Satellietbeeld van Oseanië]] [[Lêer:Oceania-map 1-41000000.jpg|duimnael|300px|Kaart van Oseanië]] [[Lêer:Map OC-Oceania.PNG|duimnael|300px|Verspreiding van eilandgroepe in Oseanië]] [[Lêer:"Political Oceania" CIA World Factbook.jpg|duimnael|300px|Politiese kaart van Oseanië]] [[Lêer:Pacific Culture Areas.jpg|duimnael|300px|Indeling van Oseanië in substreke volgens kulturele kriteria]] {|border="1" cellpadding="4" cellspacing="0" style="border:1px solid #aaa; border-collapse:collapse" |- style="background:#ececec;" ! Naam van streek en gebied, met [[vlag]] ! [[Lys van lande volgens oppervlak|Oppervlak]]<br />(km²) ! [[Lys van lande volgens bevolking|Bevolking]]<ref>{{en}} [http://www.census.gov/cgi-bin/ipc/idbrank.pl USCensusBureau:Countries and Areas Ranked by Population: 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090506215409/http://www.census.gov/cgi-bin/ipc/idbrank.pl |date=6 Mei 2009}}</ref> ! [[Lys van lande volgens bevolkingsdigtheid|Bevolkingsdigtheid]]<br />(per km²) ! [[Hoofstad]] |- | colspan="6" style="background:#eee; text-align:center;"|'''[[Australasië]]''' |- | [[Ashmore- en Cartiereilande]] (Australië) | style="text-align:right;"| 199 | style="text-align:right;"| | style="text-align:right;"| | |- | '''{{vlagland|Australië}}''' | style="text-align:right;"| 7&nbsp;686&nbsp;850 | style="text-align:right;"| 23&nbsp;034&nbsp;879 | style="text-align:right;"| 3 | [[Canberra]] |- | {{vlagland|Kerseiland}} (Australië) | style="text-align:right;"| 135 | style="text-align:right;"| 1&nbsp;493 | style="text-align:right;"| 4 | [[Flying Fish Cove]] |- | {{vlagland|Cocos (Keeling)-eilande}} (Australië) | style="text-align:right;"| 14 | style="text-align:right;"| 628 | style="text-align:right;"| 45 | [[West Island]] |- | [[Koraalsee-eilande]] (Australië) | style="text-align:right;"| 10 | style="text-align:right;"| 4 | style="text-align:right;"| | |- | '''{{vlagland|Nieu-Seeland}}''' | style="text-align:right;"| 268&nbsp;680 | style="text-align:right;"| 4&nbsp;465&nbsp;900 | style="text-align:right;"| 17 | [[Wellington, Nieu-Seeland|Wellington]] |- | {{vlagland|Norfolk-eiland}} (Australië) | style="text-align:right;"| 35 | style="text-align:right;"| 2&nbsp;302 | style="text-align:right;"| 62 | [[Kingston, Norfolkeiland|Kingston]] |- | colspan="6" style="background:#eee; text-align:center;"| '''[[Melanesië]]''' |- | '''{{vlagland|Fidji}}''' | style="text-align:right;"| 18&nbsp;270 | style="text-align:right;"| 856&nbsp;346 | style="text-align:right;"| 47 | [[Suva]] |- | {{vlagland|Nieu-Kaledonië}} (Frankryk) | style="text-align:right;"| 19&nbsp;060 | style="text-align:right;"| 240&nbsp;390 | style="text-align:right;"| 13 | [[Nouméa]] |- | [[Molukke]] (Indonesië) | style="text-align:right;"| 74&nbsp;505 | style="text-align:right;"| 1&nbsp;895&nbsp;000 | style="text-align:right;"| | |- | [[Lêer:Flag of Papua 2.svg|23px]] Papua (Indonesië) | style="text-align:right;"| 319&nbsp;036 | style="text-align:right;"| 3&nbsp;486&nbsp;432 | style="text-align:right;"| 11 | [[Djajapoera]] |- | [[Lêer:Flag of West Papua (vectorised).svg|23px]] Wes-Papua (Indonesië) | style="text-align:right;"| 140&nbsp;375 | style="text-align:right;"| 760&nbsp;855 | style="text-align:right;"| 5 | [[Manokwari]] |- | '''{{vlagland|Papoea-Nieu-Guinee}}''' | style="text-align:right;"| 462&nbsp;840 | style="text-align:right;"| 5&nbsp;172&nbsp;033 | style="text-align:right;"| 11 | [[Port Moresby]] |- | '''{{vlagland|Salomonseilande}}''' | style="text-align:right;"| 28&nbsp;450 | style="text-align:right;"| 494&nbsp;786 | style="text-align:right;"| 17 | [[Honiara]] |- | '''{{vlagland|Vanuatu}}''' | style="text-align:right;"| 12&nbsp;200 | style="text-align:right;"| 240&nbsp;000 | style="text-align:right;"| 20 | [[Port Vila]] |- | colspan="6" style="background:#eee; text-align:center;"| '''[[Mikronesië]]''' |- | '''{{vlagland|Mikronesië}}''' | style="text-align:right;"| 702 | style="text-align:right;"| 135&nbsp;869 | style="text-align:right;"| 194 | [[Palikir]] |- | {{vlagland|Guam}} (Verenigde State) | style="text-align:right;"| 549 | style="text-align:right;"| 160&nbsp;796 | style="text-align:right;"| 293 | [[Hagåtña]] |- | '''{{vlagland|Kiribati}}''' | style="text-align:right;"| 811 | style="text-align:right;"| 96&nbsp;335 | style="text-align:right;"| 119 | [[Suid-Tarawa]] |- | '''{{vlagland|Marshalleilande}}''' | style="text-align:right;"| 181 | style="text-align:right;"| 73&nbsp;630 | style="text-align:right;"| 407 | [[Majuro]] |- | '''{{vlagland|Nauru}}''' | style="text-align:right;"| 21 | style="text-align:right;"| 12&nbsp;329 | style="text-align:right;"| 587 | [[Yaren]] <small>(''de facto'')</small> |- | {{vlagland|Noord-Mariana-eilande}} (Verenigde State) | style="text-align:right;"| 477 | style="text-align:right;"| 77&nbsp;311 | style="text-align:right;"| 162 | [[Saipan]] |- | '''{{vlagland|Palau}}''' | style="text-align:right;"| 458 | style="text-align:right;"| 19&nbsp;409 | style="text-align:right;"| 42 | [[Ngerulmud]] |- | [[Lêer:Flag of Wake Island.svg|23px]] [[Wake-eiland]] (Verenigde State) | style="text-align:right;"| 2 | style="text-align:right;"| 150 | style="text-align:right;"| | [[Wake-eiland]] |- | colspan="6" style="background:#eee; text-align:center;"| '''[[Polinesië]]''' |- | {{vlagland|Amerikaans-Samoa}} (Verenigde State) | style="text-align:right;"| 199 | style="text-align:right;"| 68&nbsp;688 | style="text-align:right;"| 345 | [[Pago Pago]] |- | {{vlagland|Cookeilande}} (Nieu-Seeland) | style="text-align:right;"| 240 | style="text-align:right;"| 20&nbsp;811 | style="text-align:right;"| 87 | [[Avarua]] |- | {{vlagland|Paaseiland}} (Chili) | style="text-align:right;"| 164 | style="text-align:right;"| 5&nbsp;761 | style="text-align:right;"| 31 | [[Hanga Roa]] |- | {{vlagland|Frans-Polinesië}} (Frankryk) | style="text-align:right;"| 4&nbsp;167 | style="text-align:right;"| 257&nbsp;847 | style="text-align:right;"| 62 | [[Papeete]] |- | [[Lêer:Flag of Hawaii.svg|23px]] [[Hawaii]] (Verenigde State) | style="text-align:right;"| 16&nbsp;636 | style="text-align:right;"| 1&nbsp;360&nbsp;301 | style="text-align:right;"| 82 | [[Honolulu]] |- | {{vlagland|Niue}} (Nieu-Seeland) | style="text-align:right;"| 260 | style="text-align:right;"| 2&nbsp;134 | style="text-align:right;"| 8 | [[Alofi]] |- | {{vlagland|Pitcairn-eilande}} (Verenigde Koninkryk) | style="text-align:right;"| 5 | style="text-align:right;"| 47 | style="text-align:right;"| 10 | [[Adamstown]] |- | '''{{vlagland|Samoa}}''' | style="text-align:right;"| 2&nbsp;944 | style="text-align:right;"| 179&nbsp;000 | style="text-align:right;"| 63 | [[Apia]] |- | {{vlagland|Tokelau}} (Nieu-Seeland) | style="text-align:right;"| 10 | style="text-align:right;"| 1&nbsp;431 | style="text-align:right;"| 143 | |- | '''{{vlagland|Tonga}}''' | style="text-align:right;"| 748 | style="text-align:right;"| 106&nbsp;137 | style="text-align:right;"| 142 | [[Nukuʻalofa]] |- | '''{{vlagland|Tuvalu}}''' | style="text-align:right;"| 26 | style="text-align:right;"| 11&nbsp;146 | style="text-align:right;"| 429 | [[Funafuti]] |- | {{vlagland|Wallis en Futuna}} (Frankryk) | style="text-align:right;"| 274 | style="text-align:right;"| 15&nbsp;585 | style="text-align:right;"| 57 | [[Matāʻutu]] |- style="font-weight:bold;" | Totaal | style="text-align:right;"| 8&nbsp;919&nbsp;530 | style="text-align:right;"| 41&nbsp;050&nbsp;699 | style="text-align:right;"| 4 | rowspan=2 colspan=2| |- style="font-weight:bold;" | ''Totaal sonder vastelandse Australië'' | style="text-align:right;"| 1&nbsp;232&nbsp;680 | style="text-align:right;"| 19&nbsp;022&nbsp;699 | style="text-align:right;"| 15 |} == Algemene gegewens == [[Lêer:Aoraki Mount Cook.JPG|duimnael|[[Mount Cook|Aoraki/Mount Cook]], geleë op die [[Nieu-Seeland]]se [[Suideiland]]]] [[Lêer:Puncakjaya.jpg|duimnael|[[Poensjak Djaia|Poensjak Djaia/Carstenszpiramide]], die hoogste bergpiek van Oseanië]] Die [[Stille Oseaan]] is die grootste aaneengeslote watermassa op aarde. Dit is twee maal groter as die [[Atlantiese Oseaan]]; op sy breedste is hy meer as 20&nbsp;000&nbsp;km breed, terwyl die oppervlakte meer as 180 miljoen km² beslaan. Op sommige plekke, in die sogenaamde trôe (so as die Tongatrog en die [[Marianatrog]]), is die see meer as 11&nbsp;km diep. Na raming is daar meer as 7&nbsp;000 eilande in die gebied, waarvan net meer as 2&nbsp;600 bewoon word. Die grootte van die eilande wissel baie: [[Nieu-Guinee]] beslaan meer as 800&nbsp;000&nbsp;km², [[Tahiti]] sowat 1&nbsp;000&nbsp;km², terwyl Puka-Puka net 5&nbsp;km² groot is. Slegs sowat 1% van die totale oppervlakte van die Stille Oseaan bestaan uit landmassas. Die eilande het op verskillende maniere ontstaan. Nieu-Guinee is 'n kontinentale eiland en het vroeër deel uitgemaak van 'n vasteland of kontinent. Vanweë die styging van die seevlak na die laaste ystyd is die laagste dele van die kontinent oorstroom, terwyl die hoër liggende gebiede, wat droog gebly het, eilande geword het. Tahiti en Puka-Puka is egter oseaniese eilande, wat nie deel uitgemaak het van 'n vasteland nie. Daar kan tussen twee soorte oseaniese eilande onderskei word, naamlik [[Vulkaan|vulkaniese]] en die kleiner [[koraal]]eilande. Vulkaniese eilande bestaan uit die pieke van vulkane wat so hoog van die seebodem af strek dat hulle redelik ver bo die water uitsteek. Gewoonlik bestaan vulkaniese eilande uit 'n aantal pieke en tussenruimtes wat opgevul is met vulkaniese afskeidings- en verweringsmateriaal. Tipiese voorbeelde is die [[Hawaii]]-eilande, die [[Geselskapseilande]] (''Archipel de la Société'', waarvan Tahiti deel uitmaak) en die [[Marquesaseilande]]. Vulkaniese eilande is meestal baie vrugbaar en die hoë [[reën]]val maak oorvloedige [[plante]]groei moontlik. Koraaleilande is daarenteen laag en steek net 'n paar meter bo die seevlak uit. Hulle is opgebou uit [[kalk]] wat deur koraaldiertjies gevorm word. Namate die seevlak na die ystyd gestyg het, het die korale ook al hoe hoër gegroei en uiteindelik ’n [[koraalrif]] rondom die langsaam kleiner wordende vasteland of eiland gevorm. Baie vulkaniese eilande het vandag sulke riwwe, wat 'n beskerming teen die geweld van die oseaan vorm. Wanneer so 'n (vulkaniese) eiland met verloop van tyd geheel en al onder die water verdwyn, bly net 'n koraalring oor, ’n wye krans van [[kalksteen]], wat as ’n [[atol]] bekend staan. Die vlak water binne die ring vorm 'n [[Strandmeer|lagune]]. Wind en golwe verweer die kalkrande en vorm 'n reeks los, lae eilandjies, wat uit 'n soort growwe sand op 'n rotsagtige ondergrond bestaan. Hierdie lae eilande is oor die algemeen droog en onvrugbaar en net 'n paar plante kan daar groei. Die verskillende spesies van die genus ''Pandanus'' (familie ''Pandanacea'') en die [[kokospalm]] (''Cocos nucifera'') is die belangrikste plantegroei. Hoewel die meeste atolle ’n omtrek van 'n paar kilometer het, is net 'n paar van die talle eilandjies bewoonbaar. Die eilande van die Stille Oseaan word in die volgende hoofgroepe verdeel: [[Polinesië]], [[Melanesië]] en [[Mikronesië]]. == Terminologie == === Soomriwwe (ook kusriwwe genoem) === Hulle ontwikkel op die seebodem teenaan die kus en smelt plek-plek daarmee saam. === Walriwwe === [[Lêer:Mvey0290.jpg|duimnael|'n Eiland met 'n strandrif in [[Mikronesië]]<ref>{{en}} [http://www.guardian.co.uk/environment/interactive/2009/sep/02/coral-world-interactive "Coral reefs around the world"].</ref>]] Walriwwe (Engels: ''barrier reefs''), lê ewewydig met die kus, maar word deur 'n breë seestrook, 'n strandkanaal genoem, daarvan geskei. Hulle kan tussen 100 meter en meer as 100 kilometer van die kus af lê en honderde kilometers lank wees. Die groot, beroemde walrif aan die kus van [[Queensland]] in [[Australië]] is ongeveer 2&nbsp;000 kilometer lank en ongeveer 150 kilometer van die kus. Hierdie rif beskerm wel die kus teen die aanslae van die see, maar dit bou ook groot gevaar vir die skeepvaart in. Baie skepe het reeds hier gestrand, terwyl ander ernstig deur die vlak uitlopers van die rif beskadig is. === Atolle (strandmeereilande) === Dit is lae koraaleilande wat 'n kring vorm om die stukkie see wat bulle insluit. Op party plekke is die rif onderbreek en kan mens die strandmeer in die middel (diepte tot 150 meter) van die oop see af bereik. Volgens die bioloog [[Charles Darwin]] het die atolle ontstaan deurdat koraalneerslae om klein eilande gevorm het. Soos die [[koraalrif]] groei, sink die eiland totdat dit geheel en al onder die see verdwyn, en ons het dan 'n strandmeer, omring deur die kring van koraaleilande. Hoewel hierdie teorie vandag die meeste aanhang geniet, is daar bewyse dat dit in sy eenvoudigste vorm nie die enigste verklaring vir die vorming van atolle is nie. === Polinesië === {{Hoofartikel|Polinesië}} [[Lêer:Map OC-Polynesia.PNG|duimnael|Kaart van Polinesië]] Die eilande binne ’n denkbeeldige driehoek wat deur [[Hawaii]] (Verenigde State), [[Nieu-Seeland]] en [[Paaseiland]] (Chili) gevorm word, staan bekend as Polinesië ("baie eilande"). Die gebied het 'n bevolking van sowat 10 miljoen. Die Polinesiërs toon, ondanks die dikwels groot afstande tussen die verskillende eilandgroepe, baie ooreenkomste ten opsigte van [[taal]] en [[kultuur]]. Naas die reeds genoemde grenseilande, behoort onder meer die volgende tot Polinesië: die [[Cookeilande]] (Nieu-Seeland), die Geselskapseilande (Frankryk), die atolle van die [[Tuamotu-argipel]] (Frankryk), die [[Samoa]]-eilande (deels selfstandig, deels Verenigde State), die [[Tonga]]-eilande (selfstandig), die [[Marquesaseilande]] (Frankryk) en [[Tuvalu]], die voormalige Britse Eillice-eilande wat sedert 1975 onafhanklik is. === Mikronesië === {{Hoofartikel|Mikronesië}} [[Lêer:Map of Micronesia Oceania.png|duimnael|Kaart van Mikronesië]] Mikronesië ("klein eilande") word begrens deur ’n denkbeeldige lyn wat deur Hawaii en Nieu-Seeland loop in die ooste, deur [[Japan]] en die [[Filippyne]] in die weste en deur die Filippyne en [[Fidji]] in die suide. In hierdie gebied het sowat 1 miljoen mense gewoon. Die meeste eilande in hierdie gebied is atolle, terwyl 'n paar, soos [[Yap]], [[Ponape]] of [[Saipan]], vulkaniese eilande is. Net soos die atol [[Tarawa]] het Saipan tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] bekend geword vanweë die verwoede stryd tussen die Verenigde State en Japan om besit van hierdie strategies belangrike eilande. Mikronesië sluit ook die [[Mariana-eilande|Mariana-]], die [[Karoline-eilande|Karoline-]], die [[Marshalleilande|Marshall]]-, die [[Palau]]-en die [[Kiribati]]-eilande in. Sedert die Tweede Wêreldoorlog staan al hierdie groepe, met uitsondering van die [[Gefedereerde State van Mikronesië]], [[Kiribati]], Marshalleilande, [[Nauru]] en [[Palau]], onder die bestuur van die Verenigde State (die sogenaamde [[Eilandgebiede van die Verenigde State van Amerika|eilandgebiede]]). === Melanesië === {{Hoofartikel|Melanesië}} [[Lêer:Map OC-Melanesia.PNG|duimnael|Kaart van Melanesië]] Melanesië ("swart eilande", so genoem na aanleiding van die donker velkleur van die bewoners) bestaan meestal uit kontinentale eilande wat in 'n lang boog noordoos van Australië uitgestrek lê. Daar is meer as 10 miljoen inwoners in hierdie gebied. Die bevolking van hierdie eilande is baie minder homogeen as die van die ander twee groepe. Die meeste van hulle is wel donker van kleur, maar die taal en kultuur verskil aansienlik. Die belangrikste eiland in hierdie groep is Nieu-Guinee (dit behoort gedeeltelik aan [[Indonesië]] en is gedeeltelik onafhanklik). Ander eilande wat tot die groep behoort, is [[Nieu-Brittanje]] (Papoea-Nieu-Guinee), die [[Salomonseilande]] (Brittanje), die [[Nuwe Hebride]] (Vanuatu), die [[Fidji]]-eilande (selfstandig), [[Trobriand]]-eiland (Papoea-Nieu-Guinee) en [[Nieu-Kaledonië]] (Frankryk). === Ekonomiese betekenis === [[Lêer:Destinos turisticos de Tahití.jpg|duimnael|[[Toerisme]] in [[Tahiti]]]] [[Lêer:Hodges, Resolution and Adventure in Matavai Bay.jpg|duimnael|[[James Cook]] se skepe in Tahiti]] Oseanië het reeds vroeg in die 19de eeu ekonomies aanloklik geword. Die [[walvis]] is op groot skaal gejag en die handel in sandelhout het gebloei. Ander belangrike produkte was [[kopra]] (gedroogde klapper), [[suiker]], [[pynappel]]s, [[vis]] en [[fosfaat]]. Kopra, die gedroogde vleis van die kokosneut, is 'n belangrike grondstof vir die vervaardiging van [[seep]] en margarien. Toe die handelsmoontlikhede daarvan bekend word, is die [[kokospalm]] op groot skaal aangeplant en na raming was daar met die uitbreek van die Tweede Wêreldoorlog ongeveer 50 miljoen kokospalms in Oseanië. Meer as 'n kwartmiljoen ton kopra word jaarliks na die kopraverwerkende nywerhede van die [[Weste]]rse lande uitgevoer. ’n Deel van die kopra word deur die inheemse bevolking geproduseer, terwyl die res verkry word van groot plantasies wat in besit van Westerse ondernemings is. Hierdie ondernemings het 'n groot invloed op die daaglikse lewe in die gebiede waar hulle plantasies het, veral in Melanesië. In teenstelling met kopra, wat byna oral geproduseer word, is die verbouing van suikerriet beperk tot 'n paar eilandgroepe, naamlik Hawaii, waar Amerikaanse kapitaal geïnvesteer is, die Fidji-eilande (met Britse geld) en die Mariane-eilande, waar Japan groot belange het. Die verbouing van suikerriet is sowel kapitaal- as arbeidsintensief. Die investering en bestuur het van buite gekom en arbeiders moes mettertyd ingevoer word. Die inheemse bevolking was nie in die monotone roetinewerk op die suikerplantasies geïnteresseerd nie. Byna 40&nbsp;000 Chinese is sedert 1835 vir hierdie doel na Hawaii gebring. Na hul kontrakte verstryk het, het heel party na [[China]] teruggekeer, maar die meeste het hulle in Hawaii gevestig en hulle op die handel toegelê. Vandag is die handel grotendeels in Chinese hande. Tussen 1894 en 1939 is meer as 180&nbsp;000 Japanners na die eilande gebring en hulle vorm tans die grootste bevolkingsgroep op die Hawaii-eilande. Ook hulle het die plantasies geleidelik verlaat, en om in die voortdurende arbeiderstekort te voorsien, is arbeiders uit die Filippyne gebring. Vandag woon daar meer as 100&nbsp;000 Filippino's in Hawaii. Die suikerverbouing op die Hawaii-eilande word deur slegs ’n paar families gemonopoliseer en na die Tweede Wêreldoorlog was daar hewige arbeidskonflikte. Op die Fidji-eilande word die suikerplantasies bewerk deur ingevoerde arbeiders uit [[Indië]]. Die meer as 60&nbsp;000 arbeiders wat tussen 1870 en 1916 vir die werk gewerf is, was ywerig en ambisieus en het gou hulle invloed laat geld. Hulle speel vandag 'n groot rol in die ekonomie van die eilande. Veral op die Hawaii-eilande, maar ook elders, vorm pynappelverbouing 'n belangrike bron van inkomste. Die probleem om hierdie vrugte in eetbare toestand oor die oseaan te vervoer, is opgelos deur die pynappels in te maak. Die Hawaii-eilande lewer op die oomblik meer as 60% van die wêreld se ingemaakte pynappels. Wat die visserybedryf betref, word daar nou op groot skaal [[tuna]] en [[katonkel]] gevang omdat die walvisse byna heeltemal uitgeroei is. Veral Japanse vissers is baie bedrywig in die gebied. 'n Deel van die jaarlikse visvangs word van klein, primitiewe bootjies gevang en 'n deel van groot, goed toegeruste skepe met 'n groot vaarbereik en van die modernste hulpmiddele om skole vis op te spoor. Dik lae fosfaat word op die klein, geïsoleerde eilandjies Nauru en Ocean Island (Kiribati) aangetref. Hierdie delfstof word sedert 1900 ontgin, ook met behulp van ingevoerde (Japanse en Chinese) arbeiders. Ook elders, byvoorbeeld op [[Makatea]] (naby [[Tahiti]]) en Angaur (Karoline-eilande), word fosfaat ontgin. Die jare na die Tweede Wêreldoorlog het nog 'n nuwe bron van inkomste vir die eilande van Oseanië opgelewer, naamlik [[toerisme]]. Dit was veral die Hawaii-eilande en Tahiti wat die eerste belangstelling gewek het. Vandag is baie meer eilande op toerisme toegespits, soos die Samoa- en die Tonga-eilande. Die welvaart wat toerisme gebring het, het daartoe gelei dat ook ander eilande probeer om welgestelde vakansiegangers te trek. === Ekonomiese probleme === [[Lêer:Puu oo.jpg|duimnael|Pu'u'Oo, 'n vulkaniese keël op [[Kīlauea]], [[Hawaii]]]] Die inheemse bevolking trek maar min voordeel uit die welvaart. Hulle werk in hotelle en is ook lede van dansgroepe, maar deel nie noodwendig in die winste nie. Op byna al die eilande is die probleme dieselfde: die inkomste is beperk, die bevolkingstal klein en die oppervlakte van die eilande onekonomies klein. Solank hulle deel uitgemaak het van 'n groter geheel, byvoorbeeld as kolonie of as lid van 'n gemenebes, het dit voorspoedig gegaan. Van die eilande en eilandgroepe het nou selfstandig geword, en die ekonomiese vooruitsigte is minder rooskleurig. Die meeste van hierdie eilande is slegs op een produk aangewese of is finansieel van hul (vroeëre) koloniseerders afhanklik. Daar word met onderlinge samewerking geprobeer om oplossings vir die gemeenskaplike probleme te vind. Staatjies soos [[Tonga]], die [[Cookeilande]], [[Niue]], [[Papoea-Nieu-Guinee]] en [[Samoa]] is, saam met die buurlande [[Australië]] en [[Nieu-Seeland]], verenig in onder meer die South Pacific Forum en die South Pacific Commission. Ook die betrekkinge met ander lande wat groot belange (ekonomies of strategies) in die gebied het, soos die [[Verenigde Koninkryk]], [[Frankryk]], [[Japan]] en die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]], speel 'n belangrike rol. == Polinesië == [[Lêer:Ahu Tongariki.jpg|duimnael|Ahu Tongariki op [[Paaseiland]]]] Die Polinesiese eilande is oor die algemeen groter, hoër en vrugbaarder as die atolle van Mikronesië. Dit geld egter nie vir die Eillice- en [[Tuamotu-argipel|Tuamoto]]-eilande nie, wat (net soos die meeste Mikronesiese eilande) geheel en al uit atolle bestaan, en ook nie vir 'n paar van die Cookeilande nie, wat insgelyks tot hierdie kategorie behoort. Die lewensomstandighede op die ander eilande is gunstiger, daar woon baie meer mense en daar het uiteindelik baie komplekse kulture ontwikkel. Die bewoners van die verskillende eilandgroepe toon baie ooreenkomste ten opsigte van sedes, gewoontes en tale. Tog verstaan die Polinesiërs mekaar onderling nie maklik nie. Hul [[Polinesiese tale]] verskil soos byvoorbeeld [[Spaans]], [[Frans]] en [[Italiaans]] van mekaar verskil. Vir die buitestaander lyk dit egter asof daar baie ooreenkomste is. So is die woord vir huis byvoorbeeld in [[Samoaans]] ''fale'', in [[Tahitiaans]] ''fare'', in [[Hawaiis]] ''hale'', in [[Cookeilandse Māori]] ''are'', op die Marquesas-eilande hae en op Mangareva ''hare''. Die tradisionele bestaansmiddel is tuinbou ([[taro]], jam, broodvrug, kokosneute, [[skroefpalm]] en [[piesang]]s), veeteelt ([[vark]]e) en vissery. Die oeste is gewoonlik oorvloedig en baie Europese ontdekkingsreisigers het hieruit voordeel getrek. Voorrade is aangevul en die vermoeide bemanning kon rus. Hierdie Suidsee-eilande het dan ook vir ’n lang tyd bekend gestaan as die "paradys op aarde". Hierdie opvatting het ontstaan na aanleiding van verslae van 18de eeuse ontdekkers soos Louis Antoine de Bougainville (1729–1822) en [[Samuel Wallis]] (1728–1795). Hul redelik verdraaide berigte het as 't ware as bewys gedien vir die bestaan van die sogenaamde edel barbaar, 'n ideale figuur wat veral in die geskrifte van [[Jean-Jacques Rousseau]] en sy aanhangers verheerlik is. Hulle het betoog dat die mens net in sy natuurlike staat werklik gelukkig is. Die minder gelukkige kant van die Polinesiërs se lewenswyse, wat ook in die joernale van ontdekkingsreisigers beskryf is, is in [[Europa]] geïgnoreer. === Die Polinesiese samelewing === [[Lêer:Chronological dispersal of Austronesian people across the Pacific (per Benton et al, 2012, adapted from Bellwood, 2011).svg|duimnael|Chronologiese verspreiding van Austronesiese volke oor die Indo-Stille Oseaan<ref>{{en}} Chambers, Geoff (2013). "Genetics and the Origins of the Polynesians". John Wiley & Sons, Inc. doi:10.1002/9780470015902.a0020808.pub2</ref>]] [[Lêer:1852 Bocage Map of Australia and Polynesia - Geographicus - Oceanie-bocage-1852.jpg|duimnael|1852-kaart van Australië en Polinesië]] In Polinesië, net soos op die Mikronesiese eilande was herkoms ’n bepalende faktor in 'n persoon se posisie in die samelewing. Daar het dikwels 'n groot afstand tussen die verskillende groepe van die bevolking bestaan. Oor die algemeen was daar 'n adellike groep met baie voorregte, en dan die gewone volk, wat talle verpligtinge gehad het. Hierdie patroon het van eiland tot eiland en van eilandgroep tot eilandgroep verskil, maar die ongelykheid het tog die grondslag van die Polinesiese samelewing gevorm. Die Polinesiërs glo dat hulle van een van die drie gode Tu, Tane of Rangiroa afstam. Van die goddelike krag het in hul afstammelinge bewaar gebly, en die krag was natuurlik die sterkste in diegene wat direkte afstammelinge van hierdie gode was. Hierdie krag is gewoonlik met die term ''mana'' aangedui. In die tradisionele eilandsamelewing het hierdie afstammelinge van die gode die vorste geword. Hul posisie is deur die godsdiens bevestig, maar hulle moes tog deur die verrigting van groot dade toon dat hulle inderdaad die draers van hierdie sogenaamde ''mana'' was. Hierdie vorste is as so heilig beskou en was volgens oorlewering met sulke ontsettende mag beklee dat alles wat op hulle betrekking gehad het, met die uiterste omsigtigheid behandel moes word. Die taboe, soos dit bekend gestaan het, het veral gedien om die bestaande samelewing met sy range en stande te stabiliseer. In die daaglikse lewe het die taboe (in Polinesies word daar gepraat van "[[tapu]]") ook gedien om die gewone burger teen die gewaande bonatuurlike kragte van die vors te beskerm. Oortreding van 'n taboe sou 'n onmiddellike dood tot gevolg hê, maar voor dit kon gebeur, is die skuldige deur handlangers van die vors doodgemaak. Die begrip ''taboe'' het ook buite Polinesië 'n meer algemene betekenis verkry. Direk onder die vors was die adel. Die adelstand was nou verwant aan die vors en kon aanspraak maak op verhewe afstamming. Uit hierdie groep het gewoonlik die bestuursamptenare, die ministers, die distrikshoofde, leëraanvoerders en [[priester]]s gekom. Net op die Hawaii-eilande was dit moontlik dat begaafde manne uit die volk betekenisvolle poste kon bekom. Die volk het egter nie net uit 'n gedifferensieerde massa tuinbouers en vissers bestaan nie. Bepaalde families, die sogenaamde lae adel, het wel meer aansien as ander gehad. Op Tahiti was dit byvoorbeeld die raatira, die kleingrondbesitters, en op die Tonga-eilande die matapule, die laer bestuursamptenare. Bepaalde beroepe het aan die beoefenaars daarvan ook meer aansien gegee as ander beroepe, soos byvoorbeeld die [[kano]]bouers, die huisbouers of bekwame krygsmanne. Die res van die bevolking het meestal bestaan uit tuinbouers en vissers. Hulle het in ruil vir grond in bruikleen gereeld voedsel aan hulle leenheer verskaf en ook ander dienste gelewer. In werklikheid was dit 'n soort pag- en belastingstelsel. Hulle was ook verplig om op bepaalde tye goedere, meestal voedsel, aan die vors te lewer, in tye van oorlog saam met hom te veg, en, indien nodig, vir die vors allerlei werk te verrig. So is daar op Tahiti in die loop van die eeue tientalle [[tempel]]s (''marae'') gebou. op die Tonga-eilande groot grafmonumente van koraalkalk en op die Hawaii-eilande [[landbou]]terrasse. === Daaglikse lewe === [[Lêer:Poumatua2.jpg|duimnael|[[Maori|Māori]]-kerfwerk]] Afgesien van hierdie verpligtinge het die lewe van die gemiddelde Polinesiër rustig verloop. Daar was [[voedsel]] in oorvloed, die [[klimaat]] was gunstig en die werk in die tuine of die vissery is afgewissel met feeste waarin sang en dans 'n belangrike rol gespeel het. Hoewel baie Westerlinge wat die eilande besoek het hierdie feeste dikwels as onbehoorlik beskou het, was dit vir die eilandbewoners normaal. Die eilandbewoners het, in terme van Westerse maatstawwe, 'n baie vrydenkende benadering tot voorhuwelikse omgang en buite-egtelike kinders is niks vreemds nie. ’n Meisie wat reeds 'n kind het, is eintlik 'n gesogte eggenote omdat sy reeds haar vrugbaarheid bewys het. Daar is ook maklik afstand gedoen van kinders. Kinders is uitgeruil of aan vriende gegee, en die meeste Polinesiërs was ook altyd bereid om kinders aan te neem. Die tradisionele kleredrag op die eilande was van geklopte boombas, die sogenaamde ''tapa'', gemaak. Die klere is deur die vroue gemaak en die grondstof was die bas van die papiermoerbeiboom, wat spesiaal vir hierdie doel gekweek is. Om die bas te bekom, is die boom afgekap en die bas afgetrek. Na 'n paar weke in die water het die skors losgegaan en die repe bas is met houthamers geklop totdat dit sag en dun was. Hierdie stukke is dan met ander stroke bas vergroot en verstewig en dan beskilder. Vandag word daar nog op baie eilande ''tapa'' gemaak, wat veral gebruik word as bruilofs- en begrafnisgeskenke. == Mikronesië == [[Lêer:HH1883 pg125 Hafen von Jap.jpg|duimnael|Steengeld word na Yap-eiland in Mikronesië vervoer (1880)]] Die meeste eilande wat tot Mikronesië behoort, is atolle met net 'n paar honderd bewoners. Die bevolking leef meestal uit die [[natuur]], maar vandag word die voorrade soms met ingemaakte voedsel wat ingevoer is, aangevul. Westerse gebruiksartikels word ook ingevoer. Die belangrikste plant is die [[kokospalm]] (''Cocos nucifera''), wat byna alles lewer wat die mens nodig het. Die kiemwit van die neute word geëet of gedroog en as kopra verkoop, die sap (kokosmelk) word gedrink, van die vesels word garing en tou gemaak, en die groot blare word gebruik vir die dekking van huise. Die stam van die boom lewer die hout vir gebruiksvoorwerpe, huise en bote. Die doppe van die neute word as kommetjies, skottels of lampies gebruik, en soms ook as [[ratel]]s om [[haaie]] mee af te skrik. Van die blare van [[skroefpalm]]s (familie ''Pandanaceae'') word rokke gemaak, die vrugte word geëet en die hout en die vesels word ook gebruik. Die verbouing van [[taro]] (Colocasia esculenta), 'n knolgewas wat soos 'n [[aartappel]] lyk is ’n moeisame proses op die atolle. Taro is afhanklik van baie varswater, wat skaars is op die lae eilande. Om die probleem te oorbrug, word diep groewe in die grond (tarogate) gegrawe totdat die (brak) grondwater bereik is. Die knolle word dan in 'n mandjie wat met grand en blare (groenbemesting) gevul is, in die brakwater geplaas, waar hulle mettertyd ryp word en 'n redelike oes lewer. Die plantaardige dieet word aangevul met vis. Die vroue en kinders soek in die riwwe en die vlak lagunewater na vis en [[skaaldier]]e, terwyl die mans en seuns, toegerus met nette, visstokke en spiese, met hul kano's in die see gaan visvang. Gewoonlik woon die atolbewoners saam in klein dorpies. Die reghoekige huise is ruim en lugtig. Die raam word van kokospalmtakke gemaak, die dak bestaan uit 'n dik laag palmblare (sonwerend), en die mure bestaan uit vlegwerk wat so gemaak word dat dit opgerol kan word. Die wind kan dan deur die huis waai sodat dit altyd koel is. Vandag word sinkplate dikwels gebruik, maar hulle is nie eintlik vir die klimaat geskik nie; hulle roes gou en hou die hitte van die son nie uit die huis nie. Net soos ingemaakte voedsel, huishoudelike metaalgereedskap en [[tabak]] word hierdie sinkplate gekoop van die Blanke of die Chinese koprahandelaars. Ten einde voldoende kopra te kan produseer om die ingevoerde goedere te kan bekostig, word kokospalms oral op die atol aangeplant. === Die samelewing === [[Lêer:Palau-rock-islands20071222.jpg|duimnael|Natuurreservaat Chelbacheb-eilande, [[Palau]]]] [[Lêer:Castle Bravo Blast.jpg|duimnael|Ontploffing van [[Castle Bravo]] met die gevolglike paddastoelwolk in Mikronesië]] Grondbesit is op familiereg gebaseer en alle lede van die familie het die reg om van die gemeenskaplike besit gebruik te maak. In die praktyk is hierdie reg egter beperk tot lede van die familie wat op die eiland woon. Hierdie stelsel skep egter 'n probleem ten opsigte van 'n jong egpaar. Wanneer 'n jong man wil trou, moet hy sy bruid buite sy familie gaan soek. In hierdie klein eilandsamelewings is almal omtrent verwant en hy moet dus wegtrek en probeer om op 'n ander eiland ’n vrou te vind. Hierin slaag hy gewoonlik, maar wanneer hy wegtrek en hom 'n geruime tyd elders gaan vestig, verloor hy sy reg op 'n stukkie van die (skaars) grond. Hy moet dus probeer om op sy "tuiseiland" bekend te bly, sodat sy reg bewaar word. So nie probeer hy, dikwels met behulp van sy skoonfamilie, elders grond verwerf. Hierdie situasie bring mee dat die eilandbewoners gewoonlik baie goed op die hoogte is van hul stamboom en hul familie, omdat dit aanspraak op grond beteken. Daar is ook 'n ander rede waarom die stamboom en familie belangrik is. Nie al die atolbewoners is gelyk nie; sommige het meer aansien as ander en die aansien word erflik bepaal. So het 'n oudste seun byvoorbeeld meer aansien as die jongste en die oudste seun van ’n oudste seun het weer meer aansien as sy broers of neefs. In werklikheid het elkeen dus 'n eie "rang". Op sommige eilande het hierdie stelsel daartoe gelei dat so 'n oudste seun van 'n oudste seun, ensovoorts, op grond van sy afstamming 'n hoofman met baie mag geword het. Op ander eilande word hy daarenteen weer net 'n soort voorsitter van 'n raad van oudstes. Sedert die einde van die Tweede Wêreldoorlog het daar geleidelik veranderinge in hierdie sosiale stelsel gekom. Die meeste Mikronesiese eilande word tans deur die Verenigde State bestuur, wat baie gedoen het om die [[onderwys]] en [[gesondheid]]sorg te verbeter. Die meeste kinders ontvang tans onderrig. Op 'n paar meer sentraal geleë eilande is middelbare skole tot stand gebring en hulle word goed bygewoon. Geskoolde jongmense het in baie gevalle inspraak gekry in die bestuur van die eilande, maar ’n probleem wat van wee die nuwe situasie ontstaan het, is dat daar vir die meeste skoolverlaters geen werk op die eilande is nie. Baie van hulle het daarom na die bestuursentra getrek of geëmigreer na gebiede waar hulle hul opleiding wel kan gebruik. == Melanesië == [[Lêer:Melanesians.jpg|duimnael|Verspreiding van Melanesiërs]] [[Lêer:Atlas pittoresque pl 096.jpg|duimnael|Melanesiese matrose in die Stille Oseaan, 1846]] Van die drie hoofgroepe toon Melanesië verreweg die grootste verskeidenheid ten opsigte van tale, sedes en gewoontes. Op Nieu-Guinee alleen word meer as 700 tale, wat tradisioneel beskryf word as die [[Papoea-tale]], gepraat. Die ander tale van Melanesië word saam met dié van Polinesië, Mikronesië en Indonesië tot die [[Austronesiese tale]] gereken. Die bestaansmiddele op die Melanesiese eilande toon 'n groot ooreenkoms met dié elders in Oseanië. Die belangrikste voedselgewasse is, naas die kokosneut, taro, jam en broodvrugte. Al drie hierdie gewasse kom in tallose plaaslike variëteite ten opsigte van grootte en smaak voor. Minder verspreid is die piesang en die verskillende soorte sagopalms, wat veral op Nieu-Guinee voorkom. Om die sago te berei, moet die boom afgekap en die stam gekloof word. Die murg van die stam lewer die sago. Die plantaardige dieet word aangevul met varkvleis. Langs die kus word ook vis gevang. Op die groter eilande word daar ook baie gejag. Hoewel die groot verskille ten opsigte van tale en kulture dit moeilik maak om te veralgemeen, kan daar amper oral 'n onderskeid gemaak word tussen die bewoners aan die kus en die in die binneland. Die kusbewoners het meestal meer kontak met mekaar en ook 'n meer gevarieerde dieet. Die binnelanders het oor die algemeen 'n meer primitiewe leefwyse en leef ook meer geïsoleerd. Daar is 'n paar merkbare verskille tussen Melanesië en Polinesië. Die Melanesiërs byvoorbeeld stel meer belang in materiële dinge soos die bekomming van rykdomme en prestige as die Polinesiërs. Die Melanesiese maatskappye het in teenstelling met die Polinesiese kulture ook 'n meer demokratiese karakter. Nêrens anders word daar so 'n onbuigsame sosiale struktuur aangetref as by die Polinesiërs nie. Hoewel sowel die Melanesiërs as die Polinesiërs magtige gode het, speel die gode geen rol in die daaglikse lewe van die Melanesiërs nie. By hulle vervul die voorvadergeeste 'n veel belangriker funksie. In Polinesië word nie net die gode in ’n uitgebreide ritueel aanbid nie, maar bepaalde groepe mense word ook gesien as direkte of indirekte afstammelinge van gode. Hul uitgebreide voorregte word deur ’n stelsel van gebods- en verbodsbepalings beskerm. Wat die materiële kultuur betref, is daar die verskil dat die kuns en ambagswerk in Melanesië in beginsel vir elkeen beskikbaar is, terwyl die fraaiste en die beste ambagswerk net vir die boonste laag van die Polinesiese samelewing bestem is. Oor die algemeen is die Melanesiese kultuur op materiële gebied minder ontwikkel as dié van Polinesië. === Dobu === [[Lêer:Dobu (Landsat).JPG|duimnael|[[Nasa]]-Satellietbeeld van Dobu]] [[Lêer:Karta PG D´Entrecasteaux isl.PNG|duimnael|Ligging van Dobu binne die D’Entrecasteaux-eilande]] [[Lêer:CHIEF GAGANAMOLE AND WIFE, DOBU.jpg|duimnael|'n Stamhoof en sy vrou op Dobu-eiland, aan die begin van die 20ste eeu]] Die Dobu bewoon 'n klein eilandjie in die Massim-groep suidoos van Nieu-Guinee. Dit is ’n bergagtige eiland wat min moontlikhede vir landbou bied, en die belangrikste gewas is die jam. Die Dobu woon verspreid in klein gehuggies. Hulle het 'n uitgebreide stelsel van gebede, spreuke en besweringe ontwikkel – dikwels aangedui met die term magie – om hulle bestaan te verseker. Die een wat oor die sterkste spreuke en besweringe beskik, het volgens hulle die grootste kans op sukses. Hierdie opvatting het daartoe gelei dat iemand wat nie veel sukses behaal het nie, glo dat iemand anders towerkuns teen hom gebruik. Die samelewing word dus oorheers deur agterdog en afguns. Hierdie benadering het ook ’n invloed op die familielewe. Gewoonlik kom die man en vrou uit verskillende dorpe en hulle woon afwisselend vir 'n jaar in mekaar se dorp. By die Dobu erf die vrou alles, en 'n kind vind dat wanneer die familie die jaar in sy vader se dorp woon, hy geen aanspraak kan maak op grond of besittings nie. Alles wat die vader besit, behoort in werklikheid aan die familie van sy moeder. Gedurende die jaar in die moeder se dorp is die situasie vir die kind heeltemal anders. Hier behoort die kind tot die groep van grondbesitters. Die vader is hier net ’n "vreemdeling", wat die talle reëls en voorskrifte ten opsigte van die "besitters" in ag moet neem. Situasies soos die, gekombineer met die reeds genoemde oorheersende agterdog en jaloesie, bring mee dat die lewe van 'n Dobu in voortdurende spanning verloop. Die verskillende eilande in die Massimgebied het deur die eeue kontak met mekaar behou deur middel van 'n ingewikkelde seremoniële handelstelsel, die ''kula''. Volgens die stelsel word armbande vir halssnoere geruil, maar hierdie voorwerpe word selde as versierings gedra omdat hulle voortdurend weerverruil word. Terwyl een groep voorwerpe regsom in ’n denkbeeldige sirkel stuur, stuur die ander groep voorwerpe linksom. Die ruilvennote bou op die manier al ruilend en manipulerend 'n hele netwerk van betrekkinge op waarbinne hulle nie net die seremoniële sierade ruil nie, maar ook kano's vol kos en gebruiksvoorwerpe. 'n Deelnemer aan hierdie stelsel kan nie weier om bepaalde sierade te ruil nie. In so 'n geval word daar soveel morele druk deur die ander deelnemers op hom uitgeoefen dat hy uiteindelik moet toegee. Onder Westerse invloed het die kula van sy betekenis verloor, hoewel daar nog ekspedisies onderneem word om elders begeerde sierade te bekom. === Siuai === Die Siuai in die suidweste van [[Bougainville]], een van die Salomonseilande, woon op 'n vlakte tussen die berge en die kusmoerasse en verbou daar [[taro]], piesangs en kokospalms. Varkboerdery word nog rondom die dorpies gedryf. Hulle vul hulle dieet aan deur te jag en vis te vang. Die lewe van die Siuai is taamlik eentonig en bestaan hoof saaklik uit plant, skoffel en oes. Hoewel de Siuai nog towerkuns beoefen, het dit 'n ander betekenis as by die [[Dobu]]. Dieselfde geld vir familieverhoudinge. Hoewel afstamming ook hier matrilineêr erflik is, lei dit nie tot spanninge nie. Die erfreg kan selfs "gekoop" word. Die kultuur van die Siuai word gekenmerk deur die wyse waarop die leierskap van 'n groep of stam bepaal word. Leierskap kan nie geërf word nie, en wanneer ’n ambisieuse man die posisie van mumi of leier wil hê, moet hy bereid wees om daarvoor te werk. Eers moet hy grand besit. Dit kan hy bekom deur groter tuine aan te hê en te bewerk, van vriende of familie te leen, of deur varke te teel en te verkoop. Wanneer hy dan genoeg materiële goedere verwerf het, begin die moeisame taak om dit weer so strategies moontlik uit te deel deur feeste te hou. Om dit te kan doen, moet hy egter eers ’n vergaderplek bou, en die eerste groot fees word gehou wanneer die gebou voltooi is. Die moontlike leier probeer om soveel mense moontlik oor te haal om hom te help bou. Tydens die bouery voorsien hy hulle rojaal van voedsel, en as die huis uiteindelik klaar is, word die inwydingsfees gehou. Dit is die begin van sy proses om meer aansien en invloed te verwerf en hy moet voortgaan om aktiwiteite en feeste te organiseer. Geleidelik plaas hy die mense wat die feeste bywoon, onder 'n verpligting teenoor hom. Die wat die beste hierin slaag, word as 'n groot leier beskou. Deur middel van sy rykdom en geskenke bind hy die mense aan hom en is hy voortdurend besig om sy netwerk uit te brei en te verstewig. Solank al les goed gaan, is almal bereid om hom te steun, maar as hy sy hulpmiddele te gou uitput, verswak sy posisie vinnig. == Sien ook == * [[Australasië]] * [[Australië (kontinent)]] * [[Seelandië]] * [[Vlae van Oseanië]] == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Bronnelys == * ''[[Kennis (ensiklopedie)|Kennis]]'', 1980, {{ISBN|0-7981-0825-8}}, volume 3, bl. 511 * ''[[Wêreldspektrum]]'', 1982, {{ISBN|0-908409-63-X}}, volume 22, bl. 18 == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn|Oceania}} * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Oceania-region-Pacific-Ocean|title=Oceania|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=20 Mei 2019}} {{Kontinente}} {{Gebied}} {{Lande van Oseanië}} {{Normdata}} [[Kategorie:Oseanië| ]] 95z53zofrxnc6y52jj2oomiadcijl9n 2970572 2970571 2026-09-25T05:57:26Z OutoModerator 183924 Wysiging deur [[Special:Contributions/~2026-51544-37|~2026-51544-37]] ([[User talk:~2026-51544-37|bespreking]]) teruggerol na laaste weergawe deur [[User:SpesBona|SpesBona]] 2964379 wikitext text/x-wiki <div style="float: right; margin: 0 0 1em 2em; width: 26em; text-align: right; font-size: 0.86em; line-height: normal;"> <div style="border: 1px solid #ccd2d9; background: #f0f6fa; text-align: left; padding: 0.5em 1em; text-align: center;"> <big>'''Oseanië'''</big> <div style="border-top: solid 1px #ccd2d9; padding: 0.4em 0em 0.4em 0; vertical-align: top;"> <div align=center> [[Lêer:Oceania (orthographic projection).svg|200px|Ligging van Oseanië op 'n wêreldkaart]] </div> </div> {| style="background: transparent; text-align: left; table-layout: auto; border-collapse: collapse; padding: 0; font-size: 100%;" cellspacing="0" cellpadding="0" ! style="border-top: solid 1px #ccd2d9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | Oppervlakte | style="border-top: solid 1px #ccd2d9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | 8&nbsp;525&nbsp;989&nbsp;km² (7de) |- ! style="border-top: solid 1px #ccd2d9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | Bevolking | style="border-top: solid 1px #ccd2d9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | 36&nbsp;659&nbsp;000 (2010, 6de) |- ! style="border-top: solid 1px #ccd2d9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | Bevolkingsdigtheid | style="border-top: solid 1px #ccd2d9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | 4,19/km² |- ! style="border-top: solid 1px #ccd2d9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | Lande | style="border-top: solid 1px #ccd2d9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | 15 |- ! style="border-top: solid 1px #ccd2d9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | Afhanklike gebiede | style="border-top: solid 1px #ccd2d9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | 25 |- ! style="border-top: solid 1px #ccd2d9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | Tale | style="border-top: solid 1px #ccd2d9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | [[Engels]], [[Frans]] en [[Oseaniese tale]] soos [[Hawais]] en [[Maori (taal)|Māori]] |- ! style="border-top: solid 1px #ccd2d9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | Tydsones | style="border-top: solid 1px #ccd2d9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | [[UTC+14:00|UTC+14]] ([[Kiribati]]) tot [[UTC-11:00|UTC-11]] ([[Amerikaans-Samoa]] en [[Niue]]) |- ! style="border-top: solid 1px #ccd2d9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | Grootste stede | style="border-top: solid 1px #ccd2d9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | {{vlagikoon|Australië}} [[Sydney]]<br />{{vlagikoon|Australië}} [[Melbourne]]<br />{{vlagikoon|Australië}} [[Brisbane]]<br />{{vlagikoon|Australië}} [[Perth]]<br />{{vlagikoon|Nieu-Seeland}} [[Auckland]]<br />{{vlagikoon|Australië}} [[Adelaide, Suid-Australië|Adelaide]]<br />{{vlagikoon|Nieu-Seeland}} [[Wellington, Nieu-Seeland|Wellington]]<br />{{vlagikoon|Verenigde State}} [[Honolulu]]<br />{{vlagikoon|Australië}} [[Canberra]]<br />{{vlagikoon|Nieu-Seeland}} [[Christchurch]]<br />{{vlagikoon|Indonesië}} [[Djajapoera]]<br />{{vlagikoon|Papoea-Nieu-Guinee}} [[Port Moresby]]<br />{{vlagikoon|Nieu-Kaledonië}} [[Nouméa]]<br />{{vlagikoon|Australië}} [[Goudkus, Queensland|Goudkus]] |} </div> </div> '''Oseanië''' is die kollektiewe naam vir 'n groot aantal [[eiland]]e in die [[Stille Oseaan]]. Die gebied word meestal in drie [[Argipel|eilandgroepe]] ingedeel: [[Melanesië]], [[Mikronesië]] en [[Polinesië]].<ref>{{en}} [https://web.archive.org/web/20090210042249/http://www.bartleby.com/65/oc/Oceania.html "Oceania"]. 2005. ''The Columbia Encyclopedia'', 6th ed. Columbia University Press.</ref> In 'n breër sin verwys die term Oseanië na al die eilande tussen [[Suidoos-Asië]] en die [[Amerikas]], insluitende [[Australasië]] en die [[Maleise argipel]]. In 'n ruimer perspektief word [[Australië]], [[Nieu-Guinee]] en [[Nieu-Seeland]] ook as deel van Oseanië gesien. Mense praat dan van die [[kontinent]] Oseanië, hoewel dit strenggesproke foutief is omrede slegs die [[Australië (kontinent)|Australiese kontinent]] (Sahoellandplaat) as 'n kontinent gereken word. == Lande == Die kaart met skakels hieronder wys die eksklusiewe ekonomiese streke van die eilande van Oseanië en omliggende gebiede as ’n gids vir die volgende tabel. (Duidelike politieke grense is onmoontlik op ’n kaart van die Stille Oseaan op hierdie skaal.) {{Oseaniëkaart}} [[Lêer:Oceania satellite.jpg|duimnael|300px|[[Nasa]]-Satellietbeeld van Oseanië]] [[Lêer:Oceania-map 1-41000000.jpg|duimnael|300px|Kaart van Oseanië]] [[Lêer:Map OC-Oceania.PNG|duimnael|300px|Verspreiding van eilandgroepe in Oseanië]] [[Lêer:"Political Oceania" CIA World Factbook.jpg|duimnael|300px|Politiese kaart van Oseanië]] [[Lêer:Pacific Culture Areas.jpg|duimnael|300px|Indeling van Oseanië in substreke volgens kulturele kriteria]] {|border="1" cellpadding="4" cellspacing="0" style="border:1px solid #aaa; border-collapse:collapse" |- style="background:#ececec;" ! Naam van streek en gebied, met [[vlag]] ! [[Lys van lande volgens oppervlak|Oppervlak]]<br />(km²) ! [[Lys van lande volgens bevolking|Bevolking]]<ref>{{en}} [http://www.census.gov/cgi-bin/ipc/idbrank.pl USCensusBureau:Countries and Areas Ranked by Population: 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090506215409/http://www.census.gov/cgi-bin/ipc/idbrank.pl |date=6 Mei 2009}}</ref> ! [[Lys van lande volgens bevolkingsdigtheid|Bevolkingsdigtheid]]<br />(per km²) ! [[Hoofstad]] |- | colspan="6" style="background:#eee; text-align:center;"|'''[[Australasië]]''' |- | [[Ashmore- en Cartiereilande]] (Australië) | style="text-align:right;"| 199 | style="text-align:right;"| | style="text-align:right;"| | |- | '''{{vlagland|Australië}}''' | style="text-align:right;"| 7&nbsp;686&nbsp;850 | style="text-align:right;"| 23&nbsp;034&nbsp;879 | style="text-align:right;"| 3 | [[Canberra]] |- | {{vlagland|Kerseiland}} (Australië) | style="text-align:right;"| 135 | style="text-align:right;"| 1&nbsp;493 | style="text-align:right;"| 4 | [[Flying Fish Cove]] |- | {{vlagland|Cocos (Keeling)-eilande}} (Australië) | style="text-align:right;"| 14 | style="text-align:right;"| 628 | style="text-align:right;"| 45 | [[West Island]] |- | [[Koraalsee-eilande]] (Australië) | style="text-align:right;"| 10 | style="text-align:right;"| 4 | style="text-align:right;"| | |- | '''{{vlagland|Nieu-Seeland}}''' | style="text-align:right;"| 268&nbsp;680 | style="text-align:right;"| 4&nbsp;465&nbsp;900 | style="text-align:right;"| 17 | [[Wellington, Nieu-Seeland|Wellington]] |- | {{vlagland|Norfolk-eiland}} (Australië) | style="text-align:right;"| 35 | style="text-align:right;"| 2&nbsp;302 | style="text-align:right;"| 62 | [[Kingston, Norfolkeiland|Kingston]] |- | colspan="6" style="background:#eee; text-align:center;"| '''[[Melanesië]]''' |- | '''{{vlagland|Fidji}}''' | style="text-align:right;"| 18&nbsp;270 | style="text-align:right;"| 856&nbsp;346 | style="text-align:right;"| 47 | [[Suva]] |- | {{vlagland|Nieu-Kaledonië}} (Frankryk) | style="text-align:right;"| 19&nbsp;060 | style="text-align:right;"| 240&nbsp;390 | style="text-align:right;"| 13 | [[Nouméa]] |- | [[Molukke]] (Indonesië) | style="text-align:right;"| 74&nbsp;505 | style="text-align:right;"| 1&nbsp;895&nbsp;000 | style="text-align:right;"| | |- | [[Lêer:Flag of Papua 2.svg|23px]] Papua (Indonesië) | style="text-align:right;"| 319&nbsp;036 | style="text-align:right;"| 3&nbsp;486&nbsp;432 | style="text-align:right;"| 11 | [[Djajapoera]] |- | [[Lêer:Flag of West Papua (vectorised).svg|23px]] Wes-Papua (Indonesië) | style="text-align:right;"| 140&nbsp;375 | style="text-align:right;"| 760&nbsp;855 | style="text-align:right;"| 5 | [[Manokwari]] |- | '''{{vlagland|Papoea-Nieu-Guinee}}''' | style="text-align:right;"| 462&nbsp;840 | style="text-align:right;"| 5&nbsp;172&nbsp;033 | style="text-align:right;"| 11 | [[Port Moresby]] |- | '''{{vlagland|Salomonseilande}}''' | style="text-align:right;"| 28&nbsp;450 | style="text-align:right;"| 494&nbsp;786 | style="text-align:right;"| 17 | [[Honiara]] |- | '''{{vlagland|Vanuatu}}''' | style="text-align:right;"| 12&nbsp;200 | style="text-align:right;"| 240&nbsp;000 | style="text-align:right;"| 20 | [[Port Vila]] |- | colspan="6" style="background:#eee; text-align:center;"| '''[[Mikronesië]]''' |- | '''{{vlagland|Mikronesië}}''' | style="text-align:right;"| 702 | style="text-align:right;"| 135&nbsp;869 | style="text-align:right;"| 194 | [[Palikir]] |- | {{vlagland|Guam}} (Verenigde State) | style="text-align:right;"| 549 | style="text-align:right;"| 160&nbsp;796 | style="text-align:right;"| 293 | [[Hagåtña]] |- | '''{{vlagland|Kiribati}}''' | style="text-align:right;"| 811 | style="text-align:right;"| 96&nbsp;335 | style="text-align:right;"| 119 | [[Suid-Tarawa]] |- | '''{{vlagland|Marshalleilande}}''' | style="text-align:right;"| 181 | style="text-align:right;"| 73&nbsp;630 | style="text-align:right;"| 407 | [[Majuro]] |- | '''{{vlagland|Nauru}}''' | style="text-align:right;"| 21 | style="text-align:right;"| 12&nbsp;329 | style="text-align:right;"| 587 | [[Yaren]] <small>(''de facto'')</small> |- | {{vlagland|Noord-Mariana-eilande}} (Verenigde State) | style="text-align:right;"| 477 | style="text-align:right;"| 77&nbsp;311 | style="text-align:right;"| 162 | [[Saipan]] |- | '''{{vlagland|Palau}}''' | style="text-align:right;"| 458 | style="text-align:right;"| 19&nbsp;409 | style="text-align:right;"| 42 | [[Ngerulmud]] |- | [[Lêer:Flag of Wake Island.svg|23px]] [[Wake-eiland]] (Verenigde State) | style="text-align:right;"| 2 | style="text-align:right;"| 150 | style="text-align:right;"| | [[Wake-eiland]] |- | colspan="6" style="background:#eee; text-align:center;"| '''[[Polinesië]]''' |- | {{vlagland|Amerikaans-Samoa}} (Verenigde State) | style="text-align:right;"| 199 | style="text-align:right;"| 68&nbsp;688 | style="text-align:right;"| 345 | [[Pago Pago]] |- | {{vlagland|Cookeilande}} (Nieu-Seeland) | style="text-align:right;"| 240 | style="text-align:right;"| 20&nbsp;811 | style="text-align:right;"| 87 | [[Avarua]] |- | {{vlagland|Paaseiland}} (Chili) | style="text-align:right;"| 164 | style="text-align:right;"| 5&nbsp;761 | style="text-align:right;"| 31 | [[Hanga Roa]] |- | {{vlagland|Frans-Polinesië}} (Frankryk) | style="text-align:right;"| 4&nbsp;167 | style="text-align:right;"| 257&nbsp;847 | style="text-align:right;"| 62 | [[Papeete]] |- | [[Lêer:Flag of Hawaii.svg|23px]] [[Hawaii]] (Verenigde State) | style="text-align:right;"| 16&nbsp;636 | style="text-align:right;"| 1&nbsp;360&nbsp;301 | style="text-align:right;"| 82 | [[Honolulu]] |- | {{vlagland|Niue}} (Nieu-Seeland) | style="text-align:right;"| 260 | style="text-align:right;"| 2&nbsp;134 | style="text-align:right;"| 8 | [[Alofi]] |- | {{vlagland|Pitcairn-eilande}} (Verenigde Koninkryk) | style="text-align:right;"| 5 | style="text-align:right;"| 47 | style="text-align:right;"| 10 | [[Adamstown]] |- | '''{{vlagland|Samoa}}''' | style="text-align:right;"| 2&nbsp;944 | style="text-align:right;"| 179&nbsp;000 | style="text-align:right;"| 63 | [[Apia]] |- | {{vlagland|Tokelau}} (Nieu-Seeland) | style="text-align:right;"| 10 | style="text-align:right;"| 1&nbsp;431 | style="text-align:right;"| 143 | |- | '''{{vlagland|Tonga}}''' | style="text-align:right;"| 748 | style="text-align:right;"| 106&nbsp;137 | style="text-align:right;"| 142 | [[Nukuʻalofa]] |- | '''{{vlagland|Tuvalu}}''' | style="text-align:right;"| 26 | style="text-align:right;"| 11&nbsp;146 | style="text-align:right;"| 429 | [[Funafuti]] |- | {{vlagland|Wallis en Futuna}} (Frankryk) | style="text-align:right;"| 274 | style="text-align:right;"| 15&nbsp;585 | style="text-align:right;"| 57 | [[Matāʻutu]] |- style="font-weight:bold;" | Totaal | style="text-align:right;"| 8&nbsp;919&nbsp;530 | style="text-align:right;"| 41&nbsp;050&nbsp;699 | style="text-align:right;"| 4 | rowspan=2 colspan=2| |- style="font-weight:bold;" | ''Totaal sonder vastelandse Australië'' | style="text-align:right;"| 1&nbsp;232&nbsp;680 | style="text-align:right;"| 19&nbsp;022&nbsp;699 | style="text-align:right;"| 15 |} == Algemene gegewens == [[Lêer:Aoraki Mount Cook.JPG|duimnael|[[Mount Cook|Aoraki/Mount Cook]], geleë op die [[Nieu-Seeland]]se [[Suideiland]]]] [[Lêer:Puncakjaya.jpg|duimnael|[[Poensjak Djaia|Poensjak Djaia/Carstenszpiramide]], die hoogste bergpiek van Oseanië]] Die [[Stille Oseaan]] is die grootste aaneengeslote watermassa op aarde. Dit is twee maal groter as die [[Atlantiese Oseaan]]; op sy breedste is hy meer as 20&nbsp;000&nbsp;km breed, terwyl die oppervlakte meer as 180 miljoen km² beslaan. Op sommige plekke, in die sogenaamde trôe (so as die Tongatrog en die [[Marianatrog]]), is die see meer as 11&nbsp;km diep. Na raming is daar meer as 7&nbsp;000 eilande in die gebied, waarvan net meer as 2&nbsp;600 bewoon word. Die grootte van die eilande wissel baie: [[Nieu-Guinee]] beslaan meer as 800&nbsp;000&nbsp;km², [[Tahiti]] sowat 1&nbsp;000&nbsp;km², terwyl Puka-Puka net 5&nbsp;km² groot is. Slegs sowat 1% van die totale oppervlakte van die Stille Oseaan bestaan uit landmassas. Die eilande het op verskillende maniere ontstaan. Nieu-Guinee is 'n kontinentale eiland en het vroeër deel uitgemaak van 'n vasteland of kontinent. Vanweë die styging van die seevlak na die laaste ystyd is die laagste dele van die kontinent oorstroom, terwyl die hoër liggende gebiede, wat droog gebly het, eilande geword het. Tahiti en Puka-Puka is egter oseaniese eilande, wat nie deel uitgemaak het van 'n vasteland nie. Daar kan tussen twee soorte oseaniese eilande onderskei word, naamlik [[Vulkaan|vulkaniese]] en die kleiner [[koraal]]eilande. Vulkaniese eilande bestaan uit die pieke van vulkane wat so hoog van die seebodem af strek dat hulle redelik ver bo die water uitsteek. Gewoonlik bestaan vulkaniese eilande uit 'n aantal pieke en tussenruimtes wat opgevul is met vulkaniese afskeidings- en verweringsmateriaal. Tipiese voorbeelde is die [[Hawaii]]-eilande, die [[Geselskapseilande]] (''Archipel de la Société'', waarvan Tahiti deel uitmaak) en die [[Marquesaseilande]]. Vulkaniese eilande is meestal baie vrugbaar en die hoë [[reën]]val maak oorvloedige [[plante]]groei moontlik. Koraaleilande is daarenteen laag en steek net 'n paar meter bo die seevlak uit. Hulle is opgebou uit [[kalk]] wat deur koraaldiertjies gevorm word. Namate die seevlak na die ystyd gestyg het, het die korale ook al hoe hoër gegroei en uiteindelik ’n [[koraalrif]] rondom die langsaam kleiner wordende vasteland of eiland gevorm. Baie vulkaniese eilande het vandag sulke riwwe, wat 'n beskerming teen die geweld van die oseaan vorm. Wanneer so 'n (vulkaniese) eiland met verloop van tyd geheel en al onder die water verdwyn, bly net 'n koraalring oor, ’n wye krans van [[kalksteen]], wat as ’n [[atol]] bekend staan. Die vlak water binne die ring vorm 'n [[Strandmeer|lagune]]. Wind en golwe verweer die kalkrande en vorm 'n reeks los, lae eilandjies, wat uit 'n soort growwe sand op 'n rotsagtige ondergrond bestaan. Hierdie lae eilande is oor die algemeen droog en onvrugbaar en net 'n paar plante kan daar groei. Die verskillende spesies van die genus ''Pandanus'' (familie ''Pandanacea'') en die [[kokospalm]] (''Cocos nucifera'') is die belangrikste plantegroei. Hoewel die meeste atolle ’n omtrek van 'n paar kilometer het, is net 'n paar van die talle eilandjies bewoonbaar. Die eilande van die Stille Oseaan word in die volgende hoofgroepe verdeel: [[Polinesië]], [[Melanesië]] en [[Mikronesië]]. == Terminologie == === Soomriwwe (ook kusriwwe genoem) === Hulle ontwikkel op die seebodem teenaan die kus en smelt plek-plek daarmee saam. === Walriwwe === [[Lêer:Mvey0290.jpg|duimnael|'n Eiland met 'n strandrif in [[Mikronesië]]<ref>{{en}} [http://www.guardian.co.uk/environment/interactive/2009/sep/02/coral-world-interactive "Coral reefs around the world"].</ref>]] Walriwwe (Engels: ''barrier reefs''), lê ewewydig met die kus, maar word deur 'n breë seestrook, 'n strandkanaal genoem, daarvan geskei. Hulle kan tussen 100 meter en meer as 100 kilometer van die kus af lê en honderde kilometers lank wees. Die groot, beroemde walrif aan die kus van [[Queensland]] in [[Australië]] is ongeveer 2&nbsp;000 kilometer lank en ongeveer 150 kilometer van die kus. Hierdie rif beskerm wel die kus teen die aanslae van die see, maar dit bou ook groot gevaar vir die skeepvaart in. Baie skepe het reeds hier gestrand, terwyl ander ernstig deur die vlak uitlopers van die rif beskadig is. === Atolle (strandmeereilande) === Dit is lae koraaleilande wat 'n kring vorm om die stukkie see wat bulle insluit. Op party plekke is die rif onderbreek en kan mens die strandmeer in die middel (diepte tot 150 meter) van die oop see af bereik. Volgens die bioloog [[Charles Darwin]] het die atolle ontstaan deurdat koraalneerslae om klein eilande gevorm het. Soos die [[koraalrif]] groei, sink die eiland totdat dit geheel en al onder die see verdwyn, en ons het dan 'n strandmeer, omring deur die kring van koraaleilande. Hoewel hierdie teorie vandag die meeste aanhang geniet, is daar bewyse dat dit in sy eenvoudigste vorm nie die enigste verklaring vir die vorming van atolle is nie. === Polinesië === {{Hoofartikel|Polinesië}} [[Lêer:Map OC-Polynesia.PNG|duimnael|Kaart van Polinesië]] Die eilande binne ’n denkbeeldige driehoek wat deur [[Hawaii]] (Verenigde State), [[Nieu-Seeland]] en [[Paaseiland]] (Chili) gevorm word, staan bekend as Polinesië ("baie eilande"). Die gebied het 'n bevolking van sowat 10 miljoen. Die Polinesiërs toon, ondanks die dikwels groot afstande tussen die verskillende eilandgroepe, baie ooreenkomste ten opsigte van [[taal]] en [[kultuur]]. Naas die reeds genoemde grenseilande, behoort onder meer die volgende tot Polinesië: die [[Cookeilande]] (Nieu-Seeland), die Geselskapseilande (Frankryk), die atolle van die [[Tuamotu-argipel]] (Frankryk), die [[Samoa]]-eilande (deels selfstandig, deels Verenigde State), die [[Tonga]]-eilande (selfstandig), die [[Marquesaseilande]] (Frankryk) en [[Tuvalu]], die voormalige Britse Eillice-eilande wat sedert 1975 onafhanklik is. === Mikronesië === {{Hoofartikel|Mikronesië}} [[Lêer:Map of Micronesia Oceania.png|duimnael|Kaart van Mikronesië]] Mikronesië ("klein eilande") word begrens deur ’n denkbeeldige lyn wat deur Hawaii en Nieu-Seeland loop in die ooste, deur [[Japan]] en die [[Filippyne]] in die weste en deur die Filippyne en [[Fidji]] in die suide. In hierdie gebied het sowat 1 miljoen mense gewoon. Die meeste eilande in hierdie gebied is atolle, terwyl 'n paar, soos [[Yap]], [[Ponape]] of [[Saipan]], vulkaniese eilande is. Net soos die atol [[Tarawa]] het Saipan tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] bekend geword vanweë die verwoede stryd tussen die Verenigde State en Japan om besit van hierdie strategies belangrike eilande. Mikronesië sluit ook die [[Mariana-eilande|Mariana-]], die [[Karoline-eilande|Karoline-]], die [[Marshalleilande|Marshall]]-, die [[Palau]]-en die [[Kiribati]]-eilande in. Sedert die Tweede Wêreldoorlog staan al hierdie groepe, met uitsondering van die [[Gefedereerde State van Mikronesië]], [[Kiribati]], Marshalleilande, [[Nauru]] en [[Palau]], onder die bestuur van die Verenigde State (die sogenaamde [[Eilandgebiede van die Verenigde State van Amerika|eilandgebiede]]). === Melanesië === {{Hoofartikel|Melanesië}} [[Lêer:Map OC-Melanesia.PNG|duimnael|Kaart van Melanesië]] Melanesië ("swart eilande", so genoem na aanleiding van die donker velkleur van die bewoners) bestaan meestal uit kontinentale eilande wat in 'n lang boog noordoos van Australië uitgestrek lê. Daar is meer as 10 miljoen inwoners in hierdie gebied. Die bevolking van hierdie eilande is baie minder homogeen as die van die ander twee groepe. Die meeste van hulle is wel donker van kleur, maar die taal en kultuur verskil aansienlik. Die belangrikste eiland in hierdie groep is Nieu-Guinee (dit behoort gedeeltelik aan [[Indonesië]] en is gedeeltelik onafhanklik). Ander eilande wat tot die groep behoort, is [[Nieu-Brittanje]] (Papoea-Nieu-Guinee), die [[Salomonseilande]] (Brittanje), die [[Nuwe Hebride]] (Vanuatu), die [[Fidji]]-eilande (selfstandig), [[Trobriand]]-eiland (Papoea-Nieu-Guinee) en [[Nieu-Kaledonië]] (Frankryk). === Ekonomiese betekenis === [[Lêer:Destinos turisticos de Tahití.jpg|duimnael|[[Toerisme]] in [[Tahiti]]]] [[Lêer:Hodges, Resolution and Adventure in Matavai Bay.jpg|duimnael|[[James Cook]] se skepe in Tahiti]] Oseanië het reeds vroeg in die 19de eeu ekonomies aanloklik geword. Die [[walvis]] is op groot skaal gejag en die handel in sandelhout het gebloei. Ander belangrike produkte was [[kopra]] (gedroogde klapper), [[suiker]], [[pynappel]]s, [[vis]] en [[fosfaat]]. Kopra, die gedroogde vleis van die kokosneut, is 'n belangrike grondstof vir die vervaardiging van [[seep]] en margarien. Toe die handelsmoontlikhede daarvan bekend word, is die [[kokospalm]] op groot skaal aangeplant en na raming was daar met die uitbreek van die Tweede Wêreldoorlog ongeveer 50 miljoen kokospalms in Oseanië. Meer as 'n kwartmiljoen ton kopra word jaarliks na die kopraverwerkende nywerhede van die [[Weste]]rse lande uitgevoer. ’n Deel van die kopra word deur die inheemse bevolking geproduseer, terwyl die res verkry word van groot plantasies wat in besit van Westerse ondernemings is. Hierdie ondernemings het 'n groot invloed op die daaglikse lewe in die gebiede waar hulle plantasies het, veral in Melanesië. In teenstelling met kopra, wat byna oral geproduseer word, is die verbouing van suikerriet beperk tot 'n paar eilandgroepe, naamlik Hawaii, waar Amerikaanse kapitaal geïnvesteer is, die Fidji-eilande (met Britse geld) en die Mariane-eilande, waar Japan groot belange het. Die verbouing van suikerriet is sowel kapitaal- as arbeidsintensief. Die investering en bestuur het van buite gekom en arbeiders moes mettertyd ingevoer word. Die inheemse bevolking was nie in die monotone roetinewerk op die suikerplantasies geïnteresseerd nie. Byna 40&nbsp;000 Chinese is sedert 1835 vir hierdie doel na Hawaii gebring. Na hul kontrakte verstryk het, het heel party na [[China]] teruggekeer, maar die meeste het hulle in Hawaii gevestig en hulle op die handel toegelê. Vandag is die handel grotendeels in Chinese hande. Tussen 1894 en 1939 is meer as 180&nbsp;000 Japanners na die eilande gebring en hulle vorm tans die grootste bevolkingsgroep op die Hawaii-eilande. Ook hulle het die plantasies geleidelik verlaat, en om in die voortdurende arbeiderstekort te voorsien, is arbeiders uit die Filippyne gebring. Vandag woon daar meer as 100&nbsp;000 Filippino's in Hawaii. Die suikerverbouing op die Hawaii-eilande word deur slegs ’n paar families gemonopoliseer en na die Tweede Wêreldoorlog was daar hewige arbeidskonflikte. Op die Fidji-eilande word die suikerplantasies bewerk deur ingevoerde arbeiders uit [[Indië]]. Die meer as 60&nbsp;000 arbeiders wat tussen 1870 en 1916 vir die werk gewerf is, was ywerig en ambisieus en het gou hulle invloed laat geld. Hulle speel vandag 'n groot rol in die ekonomie van die eilande. Veral op die Hawaii-eilande, maar ook elders, vorm pynappelverbouing 'n belangrike bron van inkomste. Die probleem om hierdie vrugte in eetbare toestand oor die oseaan te vervoer, is opgelos deur die pynappels in te maak. Die Hawaii-eilande lewer op die oomblik meer as 60% van die wêreld se ingemaakte pynappels. Wat die visserybedryf betref, word daar nou op groot skaal [[tuna]] en [[katonkel]] gevang omdat die walvisse byna heeltemal uitgeroei is. Veral Japanse vissers is baie bedrywig in die gebied. 'n Deel van die jaarlikse visvangs word van klein, primitiewe bootjies gevang en 'n deel van groot, goed toegeruste skepe met 'n groot vaarbereik en van die modernste hulpmiddele om skole vis op te spoor. Dik lae fosfaat word op die klein, geïsoleerde eilandjies Nauru en Ocean Island (Kiribati) aangetref. Hierdie delfstof word sedert 1900 ontgin, ook met behulp van ingevoerde (Japanse en Chinese) arbeiders. Ook elders, byvoorbeeld op [[Makatea]] (naby [[Tahiti]]) en Angaur (Karoline-eilande), word fosfaat ontgin. Die jare na die Tweede Wêreldoorlog het nog 'n nuwe bron van inkomste vir die eilande van Oseanië opgelewer, naamlik [[toerisme]]. Dit was veral die Hawaii-eilande en Tahiti wat die eerste belangstelling gewek het. Vandag is baie meer eilande op toerisme toegespits, soos die Samoa- en die Tonga-eilande. Die welvaart wat toerisme gebring het, het daartoe gelei dat ook ander eilande probeer om welgestelde vakansiegangers te trek. === Ekonomiese probleme === [[Lêer:Puu oo.jpg|duimnael|Pu'u'Oo, 'n vulkaniese keël op [[Kīlauea]], [[Hawaii]]]] Die inheemse bevolking trek maar min voordeel uit die welvaart. Hulle werk in hotelle en is ook lede van dansgroepe, maar deel nie noodwendig in die winste nie. Op byna al die eilande is die probleme dieselfde: die inkomste is beperk, die bevolkingstal klein en die oppervlakte van die eilande onekonomies klein. Solank hulle deel uitgemaak het van 'n groter geheel, byvoorbeeld as kolonie of as lid van 'n gemenebes, het dit voorspoedig gegaan. Van die eilande en eilandgroepe het nou selfstandig geword, en die ekonomiese vooruitsigte is minder rooskleurig. Die meeste van hierdie eilande is slegs op een produk aangewese of is finansieel van hul (vroeëre) koloniseerders afhanklik. Daar word met onderlinge samewerking geprobeer om oplossings vir die gemeenskaplike probleme te vind. Staatjies soos [[Tonga]], die [[Cookeilande]], [[Niue]], [[Papoea-Nieu-Guinee]] en [[Samoa]] is, saam met die buurlande [[Australië]] en [[Nieu-Seeland]], verenig in onder meer die South Pacific Forum en die South Pacific Commission. Ook die betrekkinge met ander lande wat groot belange (ekonomies of strategies) in die gebied het, soos die [[Verenigde Koninkryk]], [[Frankryk]], [[Japan]] en die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]], speel 'n belangrike rol. == Polinesië == [[Lêer:Ahu Tongariki.jpg|duimnael|Ahu Tongariki op [[Paaseiland]]]] Die Polinesiese eilande is oor die algemeen groter, hoër en vrugbaarder as die atolle van Mikronesië. Dit geld egter nie vir die Eillice- en [[Tuamotu-argipel|Tuamoto]]-eilande nie, wat (net soos die meeste Mikronesiese eilande) geheel en al uit atolle bestaan, en ook nie vir 'n paar van die Cookeilande nie, wat insgelyks tot hierdie kategorie behoort. Die lewensomstandighede op die ander eilande is gunstiger, daar woon baie meer mense en daar het uiteindelik baie komplekse kulture ontwikkel. Die bewoners van die verskillende eilandgroepe toon baie ooreenkomste ten opsigte van sedes, gewoontes en tale. Tog verstaan die Polinesiërs mekaar onderling nie maklik nie. Hul [[Polinesiese tale]] verskil soos byvoorbeeld [[Spaans]], [[Frans]] en [[Italiaans]] van mekaar verskil. Vir die buitestaander lyk dit egter asof daar baie ooreenkomste is. So is die woord vir huis byvoorbeeld in [[Samoaans]] ''fale'', in [[Tahitiaans]] ''fare'', in [[Hawaiis]] ''hale'', in [[Cookeilandse Māori]] ''are'', op die Marquesas-eilande hae en op Mangareva ''hare''. Die tradisionele bestaansmiddel is tuinbou ([[taro]], jam, broodvrug, kokosneute, [[skroefpalm]] en [[piesang]]s), veeteelt ([[vark]]e) en vissery. Die oeste is gewoonlik oorvloedig en baie Europese ontdekkingsreisigers het hieruit voordeel getrek. Voorrade is aangevul en die vermoeide bemanning kon rus. Hierdie Suidsee-eilande het dan ook vir ’n lang tyd bekend gestaan as die "paradys op aarde". Hierdie opvatting het ontstaan na aanleiding van verslae van 18de eeuse ontdekkers soos Louis Antoine de Bougainville (1729–1822) en [[Samuel Wallis]] (1728–1795). Hul redelik verdraaide berigte het as 't ware as bewys gedien vir die bestaan van die sogenaamde edel barbaar, 'n ideale figuur wat veral in die geskrifte van [[Jean-Jacques Rousseau]] en sy aanhangers verheerlik is. Hulle het betoog dat die mens net in sy natuurlike staat werklik gelukkig is. Die minder gelukkige kant van die Polinesiërs se lewenswyse, wat ook in die joernale van ontdekkingsreisigers beskryf is, is in [[Europa]] geïgnoreer. === Die Polinesiese samelewing === [[Lêer:Chronological dispersal of Austronesian people across the Pacific (per Benton et al, 2012, adapted from Bellwood, 2011).svg|duimnael|Chronologiese verspreiding van Austronesiese volke oor die Indo-Stille Oseaan<ref>{{en}} Chambers, Geoff (2013). "Genetics and the Origins of the Polynesians". John Wiley & Sons, Inc. doi:10.1002/9780470015902.a0020808.pub2</ref>]] [[Lêer:1852 Bocage Map of Australia and Polynesia - Geographicus - Oceanie-bocage-1852.jpg|duimnael|1852-kaart van Australië en Polinesië]] In Polinesië, net soos op die Mikronesiese eilande was herkoms ’n bepalende faktor in 'n persoon se posisie in die samelewing. Daar het dikwels 'n groot afstand tussen die verskillende groepe van die bevolking bestaan. Oor die algemeen was daar 'n adellike groep met baie voorregte, en dan die gewone volk, wat talle verpligtinge gehad het. Hierdie patroon het van eiland tot eiland en van eilandgroep tot eilandgroep verskil, maar die ongelykheid het tog die grondslag van die Polinesiese samelewing gevorm. Die Polinesiërs glo dat hulle van een van die drie gode Tu, Tane of Rangiroa afstam. Van die goddelike krag het in hul afstammelinge bewaar gebly, en die krag was natuurlik die sterkste in diegene wat direkte afstammelinge van hierdie gode was. Hierdie krag is gewoonlik met die term ''mana'' aangedui. In die tradisionele eilandsamelewing het hierdie afstammelinge van die gode die vorste geword. Hul posisie is deur die godsdiens bevestig, maar hulle moes tog deur die verrigting van groot dade toon dat hulle inderdaad die draers van hierdie sogenaamde ''mana'' was. Hierdie vorste is as so heilig beskou en was volgens oorlewering met sulke ontsettende mag beklee dat alles wat op hulle betrekking gehad het, met die uiterste omsigtigheid behandel moes word. Die taboe, soos dit bekend gestaan het, het veral gedien om die bestaande samelewing met sy range en stande te stabiliseer. In die daaglikse lewe het die taboe (in Polinesies word daar gepraat van "[[tapu]]") ook gedien om die gewone burger teen die gewaande bonatuurlike kragte van die vors te beskerm. Oortreding van 'n taboe sou 'n onmiddellike dood tot gevolg hê, maar voor dit kon gebeur, is die skuldige deur handlangers van die vors doodgemaak. Die begrip ''taboe'' het ook buite Polinesië 'n meer algemene betekenis verkry. Direk onder die vors was die adel. Die adelstand was nou verwant aan die vors en kon aanspraak maak op verhewe afstamming. Uit hierdie groep het gewoonlik die bestuursamptenare, die ministers, die distrikshoofde, leëraanvoerders en [[priester]]s gekom. Net op die Hawaii-eilande was dit moontlik dat begaafde manne uit die volk betekenisvolle poste kon bekom. Die volk het egter nie net uit 'n gedifferensieerde massa tuinbouers en vissers bestaan nie. Bepaalde families, die sogenaamde lae adel, het wel meer aansien as ander gehad. Op Tahiti was dit byvoorbeeld die raatira, die kleingrondbesitters, en op die Tonga-eilande die matapule, die laer bestuursamptenare. Bepaalde beroepe het aan die beoefenaars daarvan ook meer aansien gegee as ander beroepe, soos byvoorbeeld die [[kano]]bouers, die huisbouers of bekwame krygsmanne. Die res van die bevolking het meestal bestaan uit tuinbouers en vissers. Hulle het in ruil vir grond in bruikleen gereeld voedsel aan hulle leenheer verskaf en ook ander dienste gelewer. In werklikheid was dit 'n soort pag- en belastingstelsel. Hulle was ook verplig om op bepaalde tye goedere, meestal voedsel, aan die vors te lewer, in tye van oorlog saam met hom te veg, en, indien nodig, vir die vors allerlei werk te verrig. So is daar op Tahiti in die loop van die eeue tientalle [[tempel]]s (''marae'') gebou. op die Tonga-eilande groot grafmonumente van koraalkalk en op die Hawaii-eilande [[landbou]]terrasse. === Daaglikse lewe === [[Lêer:Poumatua2.jpg|duimnael|[[Maori|Māori]]-kerfwerk]] Afgesien van hierdie verpligtinge het die lewe van die gemiddelde Polinesiër rustig verloop. Daar was [[voedsel]] in oorvloed, die [[klimaat]] was gunstig en die werk in die tuine of die vissery is afgewissel met feeste waarin sang en dans 'n belangrike rol gespeel het. Hoewel baie Westerlinge wat die eilande besoek het hierdie feeste dikwels as onbehoorlik beskou het, was dit vir die eilandbewoners normaal. Die eilandbewoners het, in terme van Westerse maatstawwe, 'n baie vrydenkende benadering tot voorhuwelikse omgang en buite-egtelike kinders is niks vreemds nie. ’n Meisie wat reeds 'n kind het, is eintlik 'n gesogte eggenote omdat sy reeds haar vrugbaarheid bewys het. Daar is ook maklik afstand gedoen van kinders. Kinders is uitgeruil of aan vriende gegee, en die meeste Polinesiërs was ook altyd bereid om kinders aan te neem. Die tradisionele kleredrag op die eilande was van geklopte boombas, die sogenaamde ''tapa'', gemaak. Die klere is deur die vroue gemaak en die grondstof was die bas van die papiermoerbeiboom, wat spesiaal vir hierdie doel gekweek is. Om die bas te bekom, is die boom afgekap en die bas afgetrek. Na 'n paar weke in die water het die skors losgegaan en die repe bas is met houthamers geklop totdat dit sag en dun was. Hierdie stukke is dan met ander stroke bas vergroot en verstewig en dan beskilder. Vandag word daar nog op baie eilande ''tapa'' gemaak, wat veral gebruik word as bruilofs- en begrafnisgeskenke. == Mikronesië == [[Lêer:HH1883 pg125 Hafen von Jap.jpg|duimnael|Steengeld word na Yap-eiland in Mikronesië vervoer (1880)]] Die meeste eilande wat tot Mikronesië behoort, is atolle met net 'n paar honderd bewoners. Die bevolking leef meestal uit die [[natuur]], maar vandag word die voorrade soms met ingemaakte voedsel wat ingevoer is, aangevul. Westerse gebruiksartikels word ook ingevoer. Die belangrikste plant is die [[kokospalm]] (''Cocos nucifera''), wat byna alles lewer wat die mens nodig het. Die kiemwit van die neute word geëet of gedroog en as kopra verkoop, die sap (kokosmelk) word gedrink, van die vesels word garing en tou gemaak, en die groot blare word gebruik vir die dekking van huise. Die stam van die boom lewer die hout vir gebruiksvoorwerpe, huise en bote. Die doppe van die neute word as kommetjies, skottels of lampies gebruik, en soms ook as [[ratel]]s om [[haaie]] mee af te skrik. Van die blare van [[skroefpalm]]s (familie ''Pandanaceae'') word rokke gemaak, die vrugte word geëet en die hout en die vesels word ook gebruik. Die verbouing van [[taro]] (Colocasia esculenta), 'n knolgewas wat soos 'n [[aartappel]] lyk is ’n moeisame proses op die atolle. Taro is afhanklik van baie varswater, wat skaars is op die lae eilande. Om die probleem te oorbrug, word diep groewe in die grond (tarogate) gegrawe totdat die (brak) grondwater bereik is. Die knolle word dan in 'n mandjie wat met grand en blare (groenbemesting) gevul is, in die brakwater geplaas, waar hulle mettertyd ryp word en 'n redelike oes lewer. Die plantaardige dieet word aangevul met vis. Die vroue en kinders soek in die riwwe en die vlak lagunewater na vis en [[skaaldier]]e, terwyl die mans en seuns, toegerus met nette, visstokke en spiese, met hul kano's in die see gaan visvang. Gewoonlik woon die atolbewoners saam in klein dorpies. Die reghoekige huise is ruim en lugtig. Die raam word van kokospalmtakke gemaak, die dak bestaan uit 'n dik laag palmblare (sonwerend), en die mure bestaan uit vlegwerk wat so gemaak word dat dit opgerol kan word. Die wind kan dan deur die huis waai sodat dit altyd koel is. Vandag word sinkplate dikwels gebruik, maar hulle is nie eintlik vir die klimaat geskik nie; hulle roes gou en hou die hitte van die son nie uit die huis nie. Net soos ingemaakte voedsel, huishoudelike metaalgereedskap en [[tabak]] word hierdie sinkplate gekoop van die Blanke of die Chinese koprahandelaars. Ten einde voldoende kopra te kan produseer om die ingevoerde goedere te kan bekostig, word kokospalms oral op die atol aangeplant. === Die samelewing === [[Lêer:Palau-rock-islands20071222.jpg|duimnael|Natuurreservaat Chelbacheb-eilande, [[Palau]]]] [[Lêer:Castle Bravo Blast.jpg|duimnael|Ontploffing van [[Castle Bravo]] met die gevolglike paddastoelwolk in Mikronesië]] Grondbesit is op familiereg gebaseer en alle lede van die familie het die reg om van die gemeenskaplike besit gebruik te maak. In die praktyk is hierdie reg egter beperk tot lede van die familie wat op die eiland woon. Hierdie stelsel skep egter 'n probleem ten opsigte van 'n jong egpaar. Wanneer 'n jong man wil trou, moet hy sy bruid buite sy familie gaan soek. In hierdie klein eilandsamelewings is almal omtrent verwant en hy moet dus wegtrek en probeer om op 'n ander eiland ’n vrou te vind. Hierin slaag hy gewoonlik, maar wanneer hy wegtrek en hom 'n geruime tyd elders gaan vestig, verloor hy sy reg op 'n stukkie van die (skaars) grond. Hy moet dus probeer om op sy "tuiseiland" bekend te bly, sodat sy reg bewaar word. So nie probeer hy, dikwels met behulp van sy skoonfamilie, elders grond verwerf. Hierdie situasie bring mee dat die eilandbewoners gewoonlik baie goed op die hoogte is van hul stamboom en hul familie, omdat dit aanspraak op grond beteken. Daar is ook 'n ander rede waarom die stamboom en familie belangrik is. Nie al die atolbewoners is gelyk nie; sommige het meer aansien as ander en die aansien word erflik bepaal. So het 'n oudste seun byvoorbeeld meer aansien as die jongste en die oudste seun van ’n oudste seun het weer meer aansien as sy broers of neefs. In werklikheid het elkeen dus 'n eie "rang". Op sommige eilande het hierdie stelsel daartoe gelei dat so 'n oudste seun van 'n oudste seun, ensovoorts, op grond van sy afstamming 'n hoofman met baie mag geword het. Op ander eilande word hy daarenteen weer net 'n soort voorsitter van 'n raad van oudstes. Sedert die einde van die Tweede Wêreldoorlog het daar geleidelik veranderinge in hierdie sosiale stelsel gekom. Die meeste Mikronesiese eilande word tans deur die Verenigde State bestuur, wat baie gedoen het om die [[onderwys]] en [[gesondheid]]sorg te verbeter. Die meeste kinders ontvang tans onderrig. Op 'n paar meer sentraal geleë eilande is middelbare skole tot stand gebring en hulle word goed bygewoon. Geskoolde jongmense het in baie gevalle inspraak gekry in die bestuur van die eilande, maar ’n probleem wat van wee die nuwe situasie ontstaan het, is dat daar vir die meeste skoolverlaters geen werk op die eilande is nie. Baie van hulle het daarom na die bestuursentra getrek of geëmigreer na gebiede waar hulle hul opleiding wel kan gebruik. == Melanesië == [[Lêer:Melanesians.jpg|duimnael|Verspreiding van Melanesiërs]] [[Lêer:Atlas pittoresque pl 096.jpg|duimnael|Melanesiese matrose in die Stille Oseaan, 1846]] Van die drie hoofgroepe toon Melanesië verreweg die grootste verskeidenheid ten opsigte van tale, sedes en gewoontes. Op Nieu-Guinee alleen word meer as 700 tale, wat tradisioneel beskryf word as die [[Papoea-tale]], gepraat. Die ander tale van Melanesië word saam met dié van Polinesië, Mikronesië en Indonesië tot die [[Austronesiese tale]] gereken. Die bestaansmiddele op die Melanesiese eilande toon 'n groot ooreenkoms met dié elders in Oseanië. Die belangrikste voedselgewasse is, naas die kokosneut, taro, jam en broodvrugte. Al drie hierdie gewasse kom in tallose plaaslike variëteite ten opsigte van grootte en smaak voor. Minder verspreid is die piesang en die verskillende soorte sagopalms, wat veral op Nieu-Guinee voorkom. Om die sago te berei, moet die boom afgekap en die stam gekloof word. Die murg van die stam lewer die sago. Die plantaardige dieet word aangevul met varkvleis. Langs die kus word ook vis gevang. Op die groter eilande word daar ook baie gejag. Hoewel die groot verskille ten opsigte van tale en kulture dit moeilik maak om te veralgemeen, kan daar amper oral 'n onderskeid gemaak word tussen die bewoners aan die kus en die in die binneland. Die kusbewoners het meestal meer kontak met mekaar en ook 'n meer gevarieerde dieet. Die binnelanders het oor die algemeen 'n meer primitiewe leefwyse en leef ook meer geïsoleerd. Daar is 'n paar merkbare verskille tussen Melanesië en Polinesië. Die Melanesiërs byvoorbeeld stel meer belang in materiële dinge soos die bekomming van rykdomme en prestige as die Polinesiërs. Die Melanesiese maatskappye het in teenstelling met die Polinesiese kulture ook 'n meer demokratiese karakter. Nêrens anders word daar so 'n onbuigsame sosiale struktuur aangetref as by die Polinesiërs nie. Hoewel sowel die Melanesiërs as die Polinesiërs magtige gode het, speel die gode geen rol in die daaglikse lewe van die Melanesiërs nie. By hulle vervul die voorvadergeeste 'n veel belangriker funksie. In Polinesië word nie net die gode in ’n uitgebreide ritueel aanbid nie, maar bepaalde groepe mense word ook gesien as direkte of indirekte afstammelinge van gode. Hul uitgebreide voorregte word deur ’n stelsel van gebods- en verbodsbepalings beskerm. Wat die materiële kultuur betref, is daar die verskil dat die kuns en ambagswerk in Melanesië in beginsel vir elkeen beskikbaar is, terwyl die fraaiste en die beste ambagswerk net vir die boonste laag van die Polinesiese samelewing bestem is. Oor die algemeen is die Melanesiese kultuur op materiële gebied minder ontwikkel as dié van Polinesië. === Dobu === [[Lêer:Dobu (Landsat).JPG|duimnael|[[Nasa]]-Satellietbeeld van Dobu]] [[Lêer:Karta PG D´Entrecasteaux isl.PNG|duimnael|Ligging van Dobu binne die D’Entrecasteaux-eilande]] [[Lêer:CHIEF GAGANAMOLE AND WIFE, DOBU.jpg|duimnael|'n Stamhoof en sy vrou op Dobu-eiland, aan die begin van die 20ste eeu]] Die Dobu bewoon 'n klein eilandjie in die Massim-groep suidoos van Nieu-Guinee. Dit is ’n bergagtige eiland wat min moontlikhede vir landbou bied, en die belangrikste gewas is die jam. Die Dobu woon verspreid in klein gehuggies. Hulle het 'n uitgebreide stelsel van gebede, spreuke en besweringe ontwikkel – dikwels aangedui met die term magie – om hulle bestaan te verseker. Die een wat oor die sterkste spreuke en besweringe beskik, het volgens hulle die grootste kans op sukses. Hierdie opvatting het daartoe gelei dat iemand wat nie veel sukses behaal het nie, glo dat iemand anders towerkuns teen hom gebruik. Die samelewing word dus oorheers deur agterdog en afguns. Hierdie benadering het ook ’n invloed op die familielewe. Gewoonlik kom die man en vrou uit verskillende dorpe en hulle woon afwisselend vir 'n jaar in mekaar se dorp. By die Dobu erf die vrou alles, en 'n kind vind dat wanneer die familie die jaar in sy vader se dorp woon, hy geen aanspraak kan maak op grond of besittings nie. Alles wat die vader besit, behoort in werklikheid aan die familie van sy moeder. Gedurende die jaar in die moeder se dorp is die situasie vir die kind heeltemal anders. Hier behoort die kind tot die groep van grondbesitters. Die vader is hier net ’n "vreemdeling", wat die talle reëls en voorskrifte ten opsigte van die "besitters" in ag moet neem. Situasies soos die, gekombineer met die reeds genoemde oorheersende agterdog en jaloesie, bring mee dat die lewe van 'n Dobu in voortdurende spanning verloop. Die verskillende eilande in die Massimgebied het deur die eeue kontak met mekaar behou deur middel van 'n ingewikkelde seremoniële handelstelsel, die ''kula''. Volgens die stelsel word armbande vir halssnoere geruil, maar hierdie voorwerpe word selde as versierings gedra omdat hulle voortdurend weerverruil word. Terwyl een groep voorwerpe regsom in ’n denkbeeldige sirkel stuur, stuur die ander groep voorwerpe linksom. Die ruilvennote bou op die manier al ruilend en manipulerend 'n hele netwerk van betrekkinge op waarbinne hulle nie net die seremoniële sierade ruil nie, maar ook kano's vol kos en gebruiksvoorwerpe. 'n Deelnemer aan hierdie stelsel kan nie weier om bepaalde sierade te ruil nie. In so 'n geval word daar soveel morele druk deur die ander deelnemers op hom uitgeoefen dat hy uiteindelik moet toegee. Onder Westerse invloed het die kula van sy betekenis verloor, hoewel daar nog ekspedisies onderneem word om elders begeerde sierade te bekom. === Siuai === Die Siuai in die suidweste van [[Bougainville]], een van die Salomonseilande, woon op 'n vlakte tussen die berge en die kusmoerasse en verbou daar [[taro]], piesangs en kokospalms. Varkboerdery word nog rondom die dorpies gedryf. Hulle vul hulle dieet aan deur te jag en vis te vang. Die lewe van die Siuai is taamlik eentonig en bestaan hoof saaklik uit plant, skoffel en oes. Hoewel de Siuai nog towerkuns beoefen, het dit 'n ander betekenis as by die [[Dobu]]. Dieselfde geld vir familieverhoudinge. Hoewel afstamming ook hier matrilineêr erflik is, lei dit nie tot spanninge nie. Die erfreg kan selfs "gekoop" word. Die kultuur van die Siuai word gekenmerk deur die wyse waarop die leierskap van 'n groep of stam bepaal word. Leierskap kan nie geërf word nie, en wanneer ’n ambisieuse man die posisie van mumi of leier wil hê, moet hy bereid wees om daarvoor te werk. Eers moet hy grand besit. Dit kan hy bekom deur groter tuine aan te hê en te bewerk, van vriende of familie te leen, of deur varke te teel en te verkoop. Wanneer hy dan genoeg materiële goedere verwerf het, begin die moeisame taak om dit weer so strategies moontlik uit te deel deur feeste te hou. Om dit te kan doen, moet hy egter eers ’n vergaderplek bou, en die eerste groot fees word gehou wanneer die gebou voltooi is. Die moontlike leier probeer om soveel mense moontlik oor te haal om hom te help bou. Tydens die bouery voorsien hy hulle rojaal van voedsel, en as die huis uiteindelik klaar is, word die inwydingsfees gehou. Dit is die begin van sy proses om meer aansien en invloed te verwerf en hy moet voortgaan om aktiwiteite en feeste te organiseer. Geleidelik plaas hy die mense wat die feeste bywoon, onder 'n verpligting teenoor hom. Die wat die beste hierin slaag, word as 'n groot leier beskou. Deur middel van sy rykdom en geskenke bind hy die mense aan hom en is hy voortdurend besig om sy netwerk uit te brei en te verstewig. Solank al les goed gaan, is almal bereid om hom te steun, maar as hy sy hulpmiddele te gou uitput, verswak sy posisie vinnig. == Sien ook == * [[Australasië]] * [[Australië (kontinent)]] * [[Seelandië]] * [[Vlae van Oseanië]] == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Bronnelys == * ''[[Kennis (ensiklopedie)|Kennis]]'', 1980, {{ISBN|0-7981-0825-8}}, volume 3, bl. 511 * ''[[Wêreldspektrum]]'', 1982, {{ISBN|0-908409-63-X}}, volume 22, bl. 18 == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn|Oceania}} * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Oceania-region-Pacific-Ocean|title=Oceania|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=20 Mei 2019}} {{Kontinente}} {{Gebied}} {{Lande van Oseanië}} {{Normdata}} [[Kategorie:Oseanië| ]] inp9h6kisrvl0ay7qe7q5fz8kk52chp 0 34104 2970512 2855333 2026-09-24T15:12:30Z Morne 672 /* Lewensloop */ 2970512 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Krieketspeler | naam = Hansie Cronje | vroulik = | beeld = [[Lêer:Hansie Cronje.jpg|250px]] | byskrif = | land = Suid-Afrika | land2 = | land3 = | vollenaam = Wessel Johannes Cronje | lewe = | gedeeltelikedatums = | geboortedag = 25 | geboortemaand = 9 | geboortejaar = 1969 | geboorteplek = [[Bloemfontein]] | geboorteland = [[Suid-Afrika]] | sterfdag = 1 | sterfmaand = 6 | sterfjaar = 2002 | sterfplek = Cradockpiek noord van [[George]], [[Outeniekwaberge]] | sterfland = [[Suid-Afrika]] | bynaam = Hansie | lengte = | kolf = Regshandig | boul = Regterarm medium | rol = Veelsydig | familie = | internasionaal = yes | eentoets = | toetsdebuutdatum = | toetsdebuutjaar = | toetsdebuutvir = | toetsdebuutteen = | toetsno = | laastetoetsdatum = 2 Maart | laastetoetsjaar = 2000 | laastetoetsvir = Suid-Afrika | laastetoetsteen = Indië | toetshemp = | eenedi = | edidebuutdatum = 26 Februarie | edidebuutjaar = 1992 | edidebuutvir = Suid-Afrika | edidebuutteen = Australië | edino = 15 | laasteedidatum = 31 Maart | laasteedijaar = 2000 | laasteedivir = Suid-Afrika | laasteediteen = Pakistan | edihemp = 5 | eenT20I = | T20Idebuutdatum = | T20Idebuutjaar = | T20Idebuutvir = | T20Idebuutteen = | T20Ino = | laasteT20Idatum = | laasteT20Ijaar = | laasteT20Ivir = | laasteT20Iteen = | T20Ihemp = | klub1 = Vrystaat | jaar1 = 1987–2000 | klubnommer1 = | klub2 = Ierland | jaar2 = 1997 | klubnommer2 = | klub3 = Leicestershire | jaar3 = 1995 | klubnommer3 = | klub4 = | jaar4 = | klubnommer4 = | klub5 = | jaar5 = | klubnommer5 = | klub6 = | jaar6 = | klubnommer6 = | klub7 = | jaar7 = | klubnommer7 = | klub8 = | jaar8 = | klubnommer8 = | klub9 = | jaar9 = | klubnommer9 = | klub10 = | jaar10 = | klubnommer10 = | klub11 = | jaar11 = | klubnommer11 = | klub12 = | jaar12 = | klubnommer12 = | klub13 = | jaar13 = | klubnommer13 = | klub14 = | jaar14 = | klubnommer14 = | klub15 = | jaar15 = | klubnommer15 = | tipe1 = | eentipe1 = | debuutdatum1 = | debuutjaar1 = | debuutvir1 = | debuutteen1 = | laastedatum1 = | laastejaar1 = | laastevir1 = | laasteteen1 = | tipe2 = | eentipe2 = | debuutdatum2 = | debuutjaar2 = | debuutvir2 = | debuutteen2 = | laastedatum2 = | laastejaar2 = | laastevir2 = | laasteteen2 = | skeidsregter = | toetsgestaan = | umptoetsdebuutjr = | umptoetslaastejr = | edisgestaan = | umpedidebuutjr = | umpedilaastejr = | T20sgestaan = | umpT20debuutjr = | umpT20laastejr = | steekwegaflewerings = | columns = 4 | column1 = Toets | wedstryde1 = 68 | lopies1 = 3&nbsp;714 | kolfgem1 = 36,41 | 100s/50s1 = 6/23 | hoogtelling1 = 135 | aflewerings1 = 3&nbsp;800 | paaltjies1 = 43 | boulgem1 = 29,95 | vyfin1 = 0 | tienin1 = 0 | besteboul1 = 3/14 | vang/stonk1 = 33/– | column2 = [[Internasionale eendagwedstryd|EDI]] | wedstryde2 = 188 | lopies2 = 5&nbsp;565 | kolfgem2 = 38,64 | 100s/50s2 = 2/39 | hoogtelling2 = 112 | aflewerings2 = 5&nbsp;354 | paaltjies2 = 114 | boulgem2 = 34,78 | vyfin2 = 1 | tienin2 = nvt | besteboul2 = 5/32 | vang/stonk2 = 73/– | column3 = 1ste rang | wedstryde3 = 184 | lopies3 = 12&nbsp;103 | kolfgem3 = 43,69 | 100s/50s3 = 32/57 | hoogtelling3 = 251 | aflewerings3 = 9&nbsp;897 | paaltjies3 = 116 | boulgem3 = 34,43 | vyfin3 = 0 | tienin3 = 0 | besteboul3 = 4/47 | vang/stonk3 = 121/1 | column4 = A-lys | wedstryde4 = 304 | lopies4 = 9&nbsp;862 | kolfgem4 = 42,32 | 100s/50s4 = 5/32 | hoogtelling4 = 158 | aflewerings4 = 7&nbsp;651 | paaltjies4 = 170 | boulgem4 = 33,50 | vyfin4 = 1 | tienin4 = nvt | besteboul4 = 5/32 | vang/stonk4 = 105/– | column5 = | wedstryde5 = | lopies5 = | kolfgem5 = | 100s/50s5 = | hoogtelling5 = | aflewerings5 = | paaltjies5 = | boulgem5 = | vyfin5 = | tienin5 = | besteboul5 = | vang/stonk5 = | datum = 22 Augustus | jaar = 2007 | bron = http://cricketarchive.com/Archive/Players/2/2009/2009.html CricketArchive }} '''Hansie Cronjé''' (1969–2002) was [[Suid-Afrika]] se [[krieket]]kaptein vir die grootste deel van die 1990’s. Hy speel van 1992 tot 2000 in 68 [[toetskrieket|toetse]], waarin hy 3&nbsp;714 lopies aanteken en 143 paaltjies neem. Daarnaas speel hy in 188 [[internasionale eendagwedstryd]]e, waarin hy vir 3&nbsp;966 lopies en 114 paaltjies sorg. Hy het onder meer tydens die [[Krieketwêreldbeker 1992]], [[Krieketwêreldbeker 1996]] en [[Krieketwêreldbeker 1999]] vir Suid-Afrika gespeel. Hy was ook 'n lid van die Proteaspan wat tydens die [[Kampioenetrofee 1998]] Suid-Afrika se eerste internasionale kriekettitel kon inpalm.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/firdose-moonda-revisits-south-africa-s-triumph-in-the-1998-champions-trophy-637626 |title=Victorious in Dhaka |publisher=ESPNcricinfo |author=Firdose Moonda |date=27 Maart 2013 |accessdate=7 Desember 2023}}</ref> In 2000 veroorsaak hy 'n opskudding toe hy onder druk erken dat hy omkoopgeld van Indiese beroepswedders aanvaar het. Hiervoor is hy lewenslank uit alle vorme van krieket geskors. Hy is in 2002 in ’n vliegongeluk naby [[George]] in die Suid-Kaap oorlede.<ref name="HAT Taal-en-feitegids">HAT Taal-en-feitegids, Pearson, Desember 2013, {{ISBN|978-1-77578-243-8}}</ref> In 2004 is hy gekies as die 11de grootste Suid-Afrikaner van alle tye (SABC3, "Great South Africans"). == Lewensloop == Wessel Johannes "Hansie" Cronje is op 25 September 1969 in [[Bloemfontein]] gebore. Hy was 'n talentvolle jong kolwer wat 'n besonderse insig in die taktiek van die spel gehad het. Hy begin sy krieketloopbaan in die [[Vrystaat]], waar hy op 21-jarige ouderdom die kaptein word. Sy eerste nasionale wedstryd vind slegs 'n jaar later plaas. Hy word in 1993 as kaptein van die Suid-Afrikaanse span aangestel en lei die span tot verskeie oorwinnings oor lande soos [[Nieu-Seelandse nasionale krieketspan|Nieu-Seeland]] en [[Engelse nasionale krieketspan|Engeland]]. Hy was 'n gelowige [[Christen]] wat sy geloof op beide die veld as daarbuite uitgeleef het. Om dié rede was dit 'n groot skok toe hy in April 2000 erken het dat hy deel van 'n omkoopskandaal was waarby hy geld en goedere ontvang het om die uitkoms van wedstryde te beïnvloed. Hierna word hy veroordeel en verbied om ooit weer krieket te speel of selfs af te rig. Cronjé is op [[1 Junie]] [[2002]] in 'n vliegtuigongeluk naby George oorlede. Ten spyte van die omkoopskandaal waarby Cronjé betrokke was, is hy in 2004 deur [[SABC3]] aangewys as die 11de grootste Suid-Afrikaner ooit. == Sien ook == * [[Hansie (rolprent)]], ware verhaal wat Hansie se lewe uitbeeld. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn|Hansie Cronje}} {{Navbox |name = Hansie Cronjé |state = collapsed |title = Proteaspanne gehaal |list1 = {{Proteas (1992 Krieketwêreldbeker)}} {{Proteas (1996 Krieketwêreldbeker)}} {{Proteas (1998 Kampioenetrofee)}} {{Proteas (1999 Krieketwêreldbeker)}} }} {{DEFAULTSORT:Cronje, Hansie}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse krieketspelers]] [[Kategorie:Geboortes in 1969]] [[Kategorie:Sterftes in 2002]] [[Kategorie:Alumni van die Universiteit van die Vrystaat]] [[Kategorie:Alumni van Grey-kollege]] hno9pd8nb9r9ifq71ap7lw2awzzvpj7 2970516 2970512 2026-09-24T15:18:16Z Pynappel 70858 2970516 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Krieketspeler | naam = Hansie Cronje | vroulik = | beeld = [[Lêer:Hansie Cronje.jpg|250px]] | byskrif = | land = Suid-Afrika | land2 = | land3 = | vollenaam = Wessel Johannes Cronje | lewe = | gedeeltelikedatums = | geboortedag = 25 | geboortemaand = 9 | geboortejaar = 1969 | geboorteplek = [[Bloemfontein]] | geboorteland = [[Suid-Afrika]] | sterfdag = 1 | sterfmaand = 6 | sterfjaar = 2002 | sterfplek = Cradockpiek noord van [[George]], [[Outeniekwaberge]] | sterfland = [[Suid-Afrika]] | bynaam = Hansie | lengte = | kolf = Regshandig | boul = Regterarm medium | rol = Veelsydig | familie = | internasionaal = yes | eentoets = | toetsdebuutdatum = | toetsdebuutjaar = | toetsdebuutvir = | toetsdebuutteen = | toetsno = | laastetoetsdatum = 2 Maart | laastetoetsjaar = 2000 | laastetoetsvir = Suid-Afrika | laastetoetsteen = Indië | toetshemp = | eenedi = | edidebuutdatum = 26 Februarie | edidebuutjaar = 1992 | edidebuutvir = Suid-Afrika | edidebuutteen = Australië | edino = 15 | laasteedidatum = 31 Maart | laasteedijaar = 2000 | laasteedivir = Suid-Afrika | laasteediteen = Pakistan | edihemp = 5 | eenT20I = | T20Idebuutdatum = | T20Idebuutjaar = | T20Idebuutvir = | T20Idebuutteen = | T20Ino = | laasteT20Idatum = | laasteT20Ijaar = | laasteT20Ivir = | laasteT20Iteen = | T20Ihemp = | klub1 = Vrystaat | jaar1 = 1987–2000 | klubnommer1 = | klub2 = Ierland | jaar2 = 1997 | klubnommer2 = | klub3 = Leicestershire | jaar3 = 1995 | klubnommer3 = | klub4 = | jaar4 = | klubnommer4 = | klub5 = | jaar5 = | klubnommer5 = | klub6 = | jaar6 = | klubnommer6 = | klub7 = | jaar7 = | klubnommer7 = | klub8 = | jaar8 = | klubnommer8 = | klub9 = | jaar9 = | klubnommer9 = | klub10 = | jaar10 = | klubnommer10 = | klub11 = | jaar11 = | klubnommer11 = | klub12 = | jaar12 = | klubnommer12 = | klub13 = | jaar13 = | klubnommer13 = | klub14 = | jaar14 = | klubnommer14 = | klub15 = | jaar15 = | klubnommer15 = | tipe1 = | eentipe1 = | debuutdatum1 = | debuutjaar1 = | debuutvir1 = | debuutteen1 = | laastedatum1 = | laastejaar1 = | laastevir1 = | laasteteen1 = | tipe2 = | eentipe2 = | debuutdatum2 = | debuutjaar2 = | debuutvir2 = | debuutteen2 = | laastedatum2 = | laastejaar2 = | laastevir2 = | laasteteen2 = | skeidsregter = | toetsgestaan = | umptoetsdebuutjr = | umptoetslaastejr = | edisgestaan = | umpedidebuutjr = | umpedilaastejr = | T20sgestaan = | umpT20debuutjr = | umpT20laastejr = | steekwegaflewerings = | columns = 4 | column1 = Toets | wedstryde1 = 68 | lopies1 = 3&nbsp;714 | kolfgem1 = 36,41 | 100s/50s1 = 6/23 | hoogtelling1 = 135 | aflewerings1 = 3&nbsp;800 | paaltjies1 = 43 | boulgem1 = 29,95 | vyfin1 = 0 | tienin1 = 0 | besteboul1 = 3/14 | vang/stonk1 = 33/– | column2 = [[Internasionale eendagwedstryd|EDI]] | wedstryde2 = 188 | lopies2 = 5&nbsp;565 | kolfgem2 = 38,64 | 100s/50s2 = 2/39 | hoogtelling2 = 112 | aflewerings2 = 5&nbsp;354 | paaltjies2 = 114 | boulgem2 = 34,78 | vyfin2 = 1 | tienin2 = nvt | besteboul2 = 5/32 | vang/stonk2 = 73/– | column3 = 1ste rang | wedstryde3 = 184 | lopies3 = 12&nbsp;103 | kolfgem3 = 43,69 | 100s/50s3 = 32/57 | hoogtelling3 = 251 | aflewerings3 = 9&nbsp;897 | paaltjies3 = 116 | boulgem3 = 34,43 | vyfin3 = 0 | tienin3 = 0 | besteboul3 = 4/47 | vang/stonk3 = 121/1 | column4 = A-lys | wedstryde4 = 304 | lopies4 = 9&nbsp;862 | kolfgem4 = 42,32 | 100s/50s4 = 5/32 | hoogtelling4 = 158 | aflewerings4 = 7&nbsp;651 | paaltjies4 = 170 | boulgem4 = 33,50 | vyfin4 = 1 | tienin4 = nvt | besteboul4 = 5/32 | vang/stonk4 = 105/– | column5 = | wedstryde5 = | lopies5 = | kolfgem5 = | 100s/50s5 = | hoogtelling5 = | aflewerings5 = | paaltjies5 = | boulgem5 = | vyfin5 = | tienin5 = | besteboul5 = | vang/stonk5 = | datum = 22 Augustus | jaar = 2007 | bron = http://cricketarchive.com/Archive/Players/2/2009/2009.html CricketArchive }} '''Wessel Johannes Cronjé''' (25 September 1969 – 1 Junie 2002) was [[Suid-Afrika]] se [[krieket]]kaptein vir die grootste deel van die 1990’s. Hy speel van 1992 tot 2000 in 68 [[toetskrieket|toetse]], waarin hy 3&nbsp;714 lopies aanteken en 143 paaltjies neem. Daarnaas speel hy in 188 [[internasionale eendagwedstryd]]e, waarin hy vir 3&nbsp;966 lopies en 114 paaltjies sorg. Hy het onder meer tydens die [[Krieketwêreldbeker 1992]], [[Krieketwêreldbeker 1996]] en [[Krieketwêreldbeker 1999]] vir Suid-Afrika gespeel. Hy was ook 'n lid van die Proteaspan wat tydens die [[Kampioenetrofee 1998]] Suid-Afrika se eerste internasionale kriekettitel kon inpalm.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/firdose-moonda-revisits-south-africa-s-triumph-in-the-1998-champions-trophy-637626 |title=Victorious in Dhaka |publisher=ESPNcricinfo |author=Firdose Moonda |date=27 Maart 2013 |accessdate=7 Desember 2023}}</ref> In 2000 veroorsaak hy 'n opskudding toe hy onder druk erken dat hy omkoopgeld van Indiese beroepswedders aanvaar het. Hiervoor is hy lewenslank uit alle vorme van krieket geskors. Hy is in 2002 in ’n vliegongeluk naby [[George]] in die Suid-Kaap oorlede.<ref name="HAT Taal-en-feitegids">HAT Taal-en-feitegids, Pearson, Desember 2013, {{ISBN|978-1-77578-243-8}}</ref> In 2004 is hy gekies as die 11de grootste Suid-Afrikaner van alle tye (SABC3, "Great South Africans"). == Lewensloop == Wessel Johannes "Hansie" Cronje is op 25 September 1969 in [[Bloemfontein]] gebore. Hy was 'n talentvolle jong kolwer wat 'n besonderse insig in die taktiek van die spel gehad het. Hy begin sy krieketloopbaan in die [[Vrystaat]], waar hy op 21-jarige ouderdom die kaptein word. Sy eerste nasionale wedstryd vind slegs 'n jaar later plaas. Hy word in 1993 as kaptein van die Suid-Afrikaanse span aangestel en lei die span tot verskeie oorwinnings oor lande soos [[Nieu-Seelandse nasionale krieketspan|Nieu-Seeland]] en [[Engelse nasionale krieketspan|Engeland]]. Hy was 'n gelowige [[Christen]] wat sy geloof op beide die veld as daarbuite uitgeleef het. Om dié rede was dit 'n groot skok toe hy in April 2000 erken het dat hy deel van 'n omkoopskandaal was waarby hy geld en goedere ontvang het om die uitkoms van wedstryde te beïnvloed. Hierna word hy veroordeel en verbied om ooit weer krieket te speel of selfs af te rig. Cronjé is op [[1 Junie]] [[2002]] in 'n vliegtuigongeluk naby George oorlede. Ten spyte van die omkoopskandaal waarby Cronjé betrokke was, is hy in 2004 deur [[SABC3]] aangewys as die 11de grootste Suid-Afrikaner ooit. == Sien ook == * [[Hansie (rolprent)]], ware verhaal wat Hansie se lewe uitbeeld. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn|Hansie Cronje}} {{Navbox |name = Hansie Cronjé |state = collapsed |title = Proteaspanne gehaal |list1 = {{Proteas (1992 Krieketwêreldbeker)}} {{Proteas (1996 Krieketwêreldbeker)}} {{Proteas (1998 Kampioenetrofee)}} {{Proteas (1999 Krieketwêreldbeker)}} }} {{DEFAULTSORT:Cronje, Hansie}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse krieketspelers]] [[Kategorie:Geboortes in 1969]] [[Kategorie:Sterftes in 2002]] [[Kategorie:Alumni van die Universiteit van die Vrystaat]] [[Kategorie:Alumni van Grey-kollege]] pnxm2xz9eff3ia1xcnj71fo6vip7q8o 2970517 2970516 2026-09-24T15:19:14Z Pynappel 70858 /* Sien ook */ 2970517 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Krieketspeler | naam = Hansie Cronje | vroulik = | beeld = [[Lêer:Hansie Cronje.jpg|250px]] | byskrif = | land = Suid-Afrika | land2 = | land3 = | vollenaam = Wessel Johannes Cronje | lewe = | gedeeltelikedatums = | geboortedag = 25 | geboortemaand = 9 | geboortejaar = 1969 | geboorteplek = [[Bloemfontein]] | geboorteland = [[Suid-Afrika]] | sterfdag = 1 | sterfmaand = 6 | sterfjaar = 2002 | sterfplek = Cradockpiek noord van [[George]], [[Outeniekwaberge]] | sterfland = [[Suid-Afrika]] | bynaam = Hansie | lengte = | kolf = Regshandig | boul = Regterarm medium | rol = Veelsydig | familie = | internasionaal = yes | eentoets = | toetsdebuutdatum = | toetsdebuutjaar = | toetsdebuutvir = | toetsdebuutteen = | toetsno = | laastetoetsdatum = 2 Maart | laastetoetsjaar = 2000 | laastetoetsvir = Suid-Afrika | laastetoetsteen = Indië | toetshemp = | eenedi = | edidebuutdatum = 26 Februarie | edidebuutjaar = 1992 | edidebuutvir = Suid-Afrika | edidebuutteen = Australië | edino = 15 | laasteedidatum = 31 Maart | laasteedijaar = 2000 | laasteedivir = Suid-Afrika | laasteediteen = Pakistan | edihemp = 5 | eenT20I = | T20Idebuutdatum = | T20Idebuutjaar = | T20Idebuutvir = | T20Idebuutteen = | T20Ino = | laasteT20Idatum = | laasteT20Ijaar = | laasteT20Ivir = | laasteT20Iteen = | T20Ihemp = | klub1 = Vrystaat | jaar1 = 1987–2000 | klubnommer1 = | klub2 = Ierland | jaar2 = 1997 | klubnommer2 = | klub3 = Leicestershire | jaar3 = 1995 | klubnommer3 = | klub4 = | jaar4 = | klubnommer4 = | klub5 = | jaar5 = | klubnommer5 = | klub6 = | jaar6 = | klubnommer6 = | klub7 = | jaar7 = | klubnommer7 = | klub8 = | jaar8 = | klubnommer8 = | klub9 = | jaar9 = | klubnommer9 = | klub10 = | jaar10 = | klubnommer10 = | klub11 = | jaar11 = | klubnommer11 = | klub12 = | jaar12 = | klubnommer12 = | klub13 = | jaar13 = | klubnommer13 = | klub14 = | jaar14 = | klubnommer14 = | klub15 = | jaar15 = | klubnommer15 = | tipe1 = | eentipe1 = | debuutdatum1 = | debuutjaar1 = | debuutvir1 = | debuutteen1 = | laastedatum1 = | laastejaar1 = | laastevir1 = | laasteteen1 = | tipe2 = | eentipe2 = | debuutdatum2 = | debuutjaar2 = | debuutvir2 = | debuutteen2 = | laastedatum2 = | laastejaar2 = | laastevir2 = | laasteteen2 = | skeidsregter = | toetsgestaan = | umptoetsdebuutjr = | umptoetslaastejr = | edisgestaan = | umpedidebuutjr = | umpedilaastejr = | T20sgestaan = | umpT20debuutjr = | umpT20laastejr = | steekwegaflewerings = | columns = 4 | column1 = Toets | wedstryde1 = 68 | lopies1 = 3&nbsp;714 | kolfgem1 = 36,41 | 100s/50s1 = 6/23 | hoogtelling1 = 135 | aflewerings1 = 3&nbsp;800 | paaltjies1 = 43 | boulgem1 = 29,95 | vyfin1 = 0 | tienin1 = 0 | besteboul1 = 3/14 | vang/stonk1 = 33/– | column2 = [[Internasionale eendagwedstryd|EDI]] | wedstryde2 = 188 | lopies2 = 5&nbsp;565 | kolfgem2 = 38,64 | 100s/50s2 = 2/39 | hoogtelling2 = 112 | aflewerings2 = 5&nbsp;354 | paaltjies2 = 114 | boulgem2 = 34,78 | vyfin2 = 1 | tienin2 = nvt | besteboul2 = 5/32 | vang/stonk2 = 73/– | column3 = 1ste rang | wedstryde3 = 184 | lopies3 = 12&nbsp;103 | kolfgem3 = 43,69 | 100s/50s3 = 32/57 | hoogtelling3 = 251 | aflewerings3 = 9&nbsp;897 | paaltjies3 = 116 | boulgem3 = 34,43 | vyfin3 = 0 | tienin3 = 0 | besteboul3 = 4/47 | vang/stonk3 = 121/1 | column4 = A-lys | wedstryde4 = 304 | lopies4 = 9&nbsp;862 | kolfgem4 = 42,32 | 100s/50s4 = 5/32 | hoogtelling4 = 158 | aflewerings4 = 7&nbsp;651 | paaltjies4 = 170 | boulgem4 = 33,50 | vyfin4 = 1 | tienin4 = nvt | besteboul4 = 5/32 | vang/stonk4 = 105/– | column5 = | wedstryde5 = | lopies5 = | kolfgem5 = | 100s/50s5 = | hoogtelling5 = | aflewerings5 = | paaltjies5 = | boulgem5 = | vyfin5 = | tienin5 = | besteboul5 = | vang/stonk5 = | datum = 22 Augustus | jaar = 2007 | bron = http://cricketarchive.com/Archive/Players/2/2009/2009.html CricketArchive }} '''Wessel Johannes Cronjé''' (25 September 1969 – 1 Junie 2002) was [[Suid-Afrika]] se [[krieket]]kaptein vir die grootste deel van die 1990’s. Hy speel van 1992 tot 2000 in 68 [[toetskrieket|toetse]], waarin hy 3&nbsp;714 lopies aanteken en 143 paaltjies neem. Daarnaas speel hy in 188 [[internasionale eendagwedstryd]]e, waarin hy vir 3&nbsp;966 lopies en 114 paaltjies sorg. Hy het onder meer tydens die [[Krieketwêreldbeker 1992]], [[Krieketwêreldbeker 1996]] en [[Krieketwêreldbeker 1999]] vir Suid-Afrika gespeel. Hy was ook 'n lid van die Proteaspan wat tydens die [[Kampioenetrofee 1998]] Suid-Afrika se eerste internasionale kriekettitel kon inpalm.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/firdose-moonda-revisits-south-africa-s-triumph-in-the-1998-champions-trophy-637626 |title=Victorious in Dhaka |publisher=ESPNcricinfo |author=Firdose Moonda |date=27 Maart 2013 |accessdate=7 Desember 2023}}</ref> In 2000 veroorsaak hy 'n opskudding toe hy onder druk erken dat hy omkoopgeld van Indiese beroepswedders aanvaar het. Hiervoor is hy lewenslank uit alle vorme van krieket geskors. Hy is in 2002 in ’n vliegongeluk naby [[George]] in die Suid-Kaap oorlede.<ref name="HAT Taal-en-feitegids">HAT Taal-en-feitegids, Pearson, Desember 2013, {{ISBN|978-1-77578-243-8}}</ref> In 2004 is hy gekies as die 11de grootste Suid-Afrikaner van alle tye (SABC3, "Great South Africans"). == Lewensloop == Wessel Johannes "Hansie" Cronje is op 25 September 1969 in [[Bloemfontein]] gebore. Hy was 'n talentvolle jong kolwer wat 'n besonderse insig in die taktiek van die spel gehad het. Hy begin sy krieketloopbaan in die [[Vrystaat]], waar hy op 21-jarige ouderdom die kaptein word. Sy eerste nasionale wedstryd vind slegs 'n jaar later plaas. Hy word in 1993 as kaptein van die Suid-Afrikaanse span aangestel en lei die span tot verskeie oorwinnings oor lande soos [[Nieu-Seelandse nasionale krieketspan|Nieu-Seeland]] en [[Engelse nasionale krieketspan|Engeland]]. Hy was 'n gelowige [[Christen]] wat sy geloof op beide die veld as daarbuite uitgeleef het. Om dié rede was dit 'n groot skok toe hy in April 2000 erken het dat hy deel van 'n omkoopskandaal was waarby hy geld en goedere ontvang het om die uitkoms van wedstryde te beïnvloed. Hierna word hy veroordeel en verbied om ooit weer krieket te speel of selfs af te rig. Cronjé is op [[1 Junie]] [[2002]] in 'n vliegtuigongeluk naby George oorlede. Ten spyte van die omkoopskandaal waarby Cronjé betrokke was, is hy in 2004 deur [[SABC3]] aangewys as die 11de grootste Suid-Afrikaner ooit. == Sien ook == * [[Hansie (rolprent)|''Hansie'' (rolprent)]], ware verhaal wat Hansie se lewe uitbeeld. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn|Hansie Cronje}} {{Navbox |name = Hansie Cronjé |state = collapsed |title = Proteaspanne gehaal |list1 = {{Proteas (1992 Krieketwêreldbeker)}} {{Proteas (1996 Krieketwêreldbeker)}} {{Proteas (1998 Kampioenetrofee)}} {{Proteas (1999 Krieketwêreldbeker)}} }} {{DEFAULTSORT:Cronje, Hansie}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse krieketspelers]] [[Kategorie:Geboortes in 1969]] [[Kategorie:Sterftes in 2002]] [[Kategorie:Alumni van die Universiteit van die Vrystaat]] [[Kategorie:Alumni van Grey-kollege]] lvz9x9q5l0l0441vpkwcfp88w5z6l4j 0 44847 2970569 2967262 2026-09-25T02:07:52Z Stephan1000000 111471 179 2970569 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''Futurama''}} {{Inligtingskas Televisiereeks | reeksnaam = Futurama | beeld = [[Lêer:Futurama 1999 logo.svg|200px]] | onderskrif = Logo van ''Futurama'' | reeksnaam_2 = | genre = Sitkom<br />volwasse animasie<br />[[wetenskapfiksie]] | formaat = | skepper = [[Matt Groening]] | ontwikkelaar = Matt Groening<br />[[David X. Cohen]] | skrywer = | regisseur = | kreatiewe regisseur = | aanbieder = | rolverdeling = | beoordelaars = | stemme = [[Billy West]]<br />[[Katey Sagal]]<br />[[John DiMaggio]]<br />[[Lauren Tom]]<br />[[Phil LaMarr]]<br />[[Tress MacNeille]]<br />[[Maurice LaMarche]]<br />[[David Herman]] | verteller = | temamusiekkomponis = [[Christopher Tyng]] | openingstema = ''Theme from Futurama'' | afsluitingstema = | komponis = | oorsprongsland = {{vlagland|Verenigde State}} | taal = [[Engels]] | aantal_seisoene = 11 | aantal_episodes = 179 | episodelys = | uitvoerende_vervaardiger = Matt Groening<br />David X. Cohen<br />[[Ken Keeler]] | vervaardiger = [[Lee Supercinski]]<br />[[Claudia Katz]] | redigeerder = Paul D. Calder | lokasie = | kinematografie = | kamera = | looptydperk = 22 minute | maatskappy = [[The Curiosity Company]]<br />[[20th Century Fox Television]] | verspreider = [[20th Television]] | netwerk = [[Fox Uitsaaikorperasie|Fox]] <small>(1999–2003)</small><br />[[Comedy Central]] <small>(2008–2013)</small> | beeldformaat = 480i (4:3 SDTV) <small>(1999–2003)</small><br />1080i (16:9 HDTV) <small>(2010–2013)</small> | klankformaat = Dolby Surround <small>(1999–2003)</small><br />Dolby Digital 5.1 <small>(2008–2013)</small> | eerste_lopie = 28 Maart 1999 – 4 September 2013 | eerste_uitsending = | laaste_uitsending = | status = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | verwant = ''[[The Simpsons]]'' | webwerf = http://www.comedycentral.com/shows/futurama/index.jhtml | produksiewebwerf = }} '''''Futurama''''' is 'n [[Verenigde State van Amerika|Amerikaanse]] [[televisie]]-[[animasie]]reeks wat deur [[Matt Groening]] en [[David X. Cohen]] geskep is en sedert 1998 saam met [[Ken Keeler]] in [[Suid-Korea]] en die VSA geproduseer word. [[Lêer:Matt Groening.jpg|duimnael|links|140px|Die skepper Matt Groening]] [[Lêer:Futurama flag of Earth.svg|duimnael|links|160px|Die ''Vlag van die Aarde'' soortgelyk aan die [[vlag van die Verenigde State]]]] [[Lêer:Futurama Planet Express.svg|duimnael|links|160px|Logo van die [[maatskappy]] ''Planet Express'', die werkgewer van die hoofkarakters]] [[Lêer:Alien decoder Futurama.svg|duimnael|links|160px|Die [[Latynse alfabet|Latynse]] en sommige uitheemse alfabette]] Futurama het 7 seisoene met 121+ episodes sedert die eerste uitsending in [[1999]] en 4 [[DVD]]-[[rolprent]]e. Futurama speel af in [[New York Stad|Nieu-New York]] in die [[31ste eeu]]. Daar is ook 'n ''Futurama Comic'', wat deur ''Bongo Comics'' gepubliseer word. Die 4 rolprente is ''Futurama: Bender’s Big Score'' (2007), ''Futurama: The Beast with a Billion Backs'' (2008), ''Futurama: Bender’s Game'' (2008) en ''Futurama: Into the Wild Green Yonder'' (2009). == Hoofkarakters == * Philip J. Fry * Turanga Leela * Bender Bieger Rodriguez * Professor Hubert J. Farnsworth * Dr. John Zoidberg * Hermes Conrad * Amy Wong == Medekarakters == * Zapp Brannigan * Kif Kroker * Nibbler * Mom * Sal * Scruffy == Sien ook == * [[The Simpsons]] == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} * {{en}} {{IMDb-titel|id=0149460}} * {{en}} [http://www.comedycentral.com/shows/futurama/index.jhtml Amptelike tuisblad] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100120041323/http://www.comedycentral.com/shows/futurama/index.jhtml |date=20 Januarie 2010 }} {{Saadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Amerikaanse televisiereekse]] [[Kategorie:Animasie]] pgyjyni224tzwbl60mfnh3rcy835rc7 10 45221 2970598 2376834 2026-09-25T10:34:52Z Pynappel 70858 AWS 11 2970598 wikitext text/x-wiki {{Navigasieboks | name = SuidAfrikaSenaatNRPPresidente | title = Presidente van die Senaat en [[Nasionale Raad van Provinsies]] van [[Suid-Afrika]] | listclass = hlist |group1=Eerste Senaat (1910-1981) |list1=[[Francis William Reitz|Reitz]] • [[Harry van Heerden|Van Heerden]] • [[R. A. Kerr|Kerr]] • [[Chris van Niekerk (politikus)|Van Niekerk]] • [[François Stephanus Malan|Malan]] • [[Philippus Arnoldus Myburgh|Myburgh]] • [[P. J. Wessels|Wessels]] • [[Chris van Niekerk (politikus)|Van Niekerk]] • [[Tom Naudé|Naudé]] • [[Jan de Klerk|De Klerk]] • [[Marais Viljoen|Viljoen]] • [[Jimmy Kruger|Kruger]] |group2=Tweede Senaat (1994-1997) |list2=[[Kobie Coetsee|Coetsee]] |group3=Nasionale Raad van<br/>Provinsies (1997-nou) |list3=[[Mosiuoa Lekota|Lekota]] • [[Naledi Pandor|Pandor]] • [[Joyce Kgoali|Kgoali]] • [[Johannes Mahlangu|Mahlangu]] • [[Thandi Modise|Modise]] • [[Amos Masondo|Masondo]] }}<noinclude> </noinclude> mj7h35lgqab8139gth7b9e95o5c8xw0 0 50864 2970611 2835335 2026-09-25T11:56:54Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.6 2970611 wikitext text/x-wiki {{Infobox spaceflight | name = Wenera 1 | image = Venera 1 (a) (Memorial Museum of Astronautics).JPG | image_caption = Wenera 1 maquette in museum | mission_type = [[Venus]]-verbyvlug | operator = OKB-1 | COSPAR_ID = 1961-003A | SATCAT = 80 | mission_duration = 7 maande | spacecraft = 1VA No.2 | manufacturer = OKB-1 | dry_mass = | launch_mass = 6 424 kg | landing_mass = 643,5 | power = | launch_date = 12 Februarie 1961, 00:34:36&nbsp;[[Gekoördineerde Universele Tyd|UTC]] | launch_rocket = Molnija 8K78 | launch_site = [[Baikonoer]] 1/5 | last_contact = 19 Februarie 1961 | orbit_epoch = | orbit_reference = [[Heliosentriese wentelbaan|Heliosentries]] | orbit_periapsis = 0,718 [[Astronomiese eenheid|AE]] | orbit_apoapsis = 1,019 AE | orbit_inclination = 0,58° | orbit_period = 311 dae | apsis = helion |interplanetary = {{Infobox spaceflight/IP |type = flyby |object = [[Venus]] |arrival_date = 19 Mei 1961, 02:52&nbsp;UTC |distance = 100 000 km |location = }} |instruments_list= {{Infobox spaceflight/Instruments |name1= |name2= |name3= |name4= }} | insignia = | insignia_caption = | insignia_size = | programme = [[Wenera-ruimteprogram|Wenera]] | previous_mission = | next_mission = [[Wenera 2]] }} [[Lêer:The Soviet Union 1961 CPA 2556 stamp (Launching of the Venus space probe, 1961-2-12. Globe and Venera 1).jpg|duimnael|links|160px|Sowjet-posseël om die Wenera 1-sending te gedenk.]] Die '''Wenera 1''' was die [[Sowjetunie]] se tweede vlug om die planeet [[Venus (planeet)|Venus]] te verken. Dit is op 12 Februarie 1961 gelanseer.<ref name="1961-003A">[http://nssdc.gsfc.nasa.gov/database/MasterCatalog?sc=1961-003A NSSDC Spacecraft 1961-003A] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130303201538/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/masterCatalog.do?sc=1961-003A |date= 3 Maart 2013 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130303201538/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/masterCatalog.do?sc=1961-003A |date= 3 Maart 2013 }} (Nasa-Goddard-ruimtesentrum), besoek op 9 Augustus 2010</ref> Die '''Venus&nbsp;1- Outomatiese Interplanetêre Stasie''' het bestaan uit ’n ronde romp met ’n koepel vooraan. Dit was altesaam 2,035 meter lank en het 643,5&nbsp;kg geweeg. Twee [[sonpaneel|sonpanele]] was aan die romp geheg en ’n [[antenne]] van twee meter sou data van Venus na die [[Aarde]] stuur. Aan boord was wetenskapinstrumente soos ’n [[magnetometer]], metereoriet-opspoorders en instrumente om [[sonwind]] en [[Kosmiese straling|kosmiese strale]] te meet. Binne-in die koepel was ’n KDU-414-enjin vir midvlug-aanpassings. Die Wenera 1 is gelanseer ’n week ná die mislukking van die Sowjetunie se eerste verkenningstuig na Venus, die [[Spoetnik 7]].<ref name="Chronology">NSSDC [http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/chronology_venus.html Chronology of Venus Exploration] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150730111434/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/chronology_venus.html |date=30 Julie 2015 }} (Nasa-Goddard-ruimtesentrum), besoek op 9 Augustus 2010</ref> Dit is in twee stadiums gelanseer. Die '''Spoetnik 8''' van 7 ton is in ’n [[wentelbaan]] om die aarde geplaas en die interplanetêre stasie is van daar na Venus gelanseer. Inligting oor sonwind en kosmiese strale is op drie geleenthede suksesvol na die aarde gestuur. Sewe dae later is data nie op die geskeduleerde tyd gestuur nie. Op 19 en 20 Mei 1961 het Wenera 1 binne 100&nbsp;000&nbsp;km van Venus verybybeweeg en ’n [[heliosentriese wentelbaan]] binnegegaan. Daar word geglo dat die instrumente ophou werk het omdat die tuig oorverhit het. Hoewel geen inligting oor Venus na die aarde gestuur is nie, was die Wenera 1 ’n belangrike mylpaal in ruimtetuig-ontwerp – dit was die eerste werklik moderne verkenningstuig en die eerste een wat midvlug-aanpassings kon maak. == Sien ook == * [[Wenera-ruimteprogram]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Venera 1|Wenera 1}} * [http://www.mentallandscape.com/V_Venus.htm Die Sowjet-verkenning van Venus] * [http://nssdc.gsfc.nasa.gov/database/MasterCatalog?sc=1961-003A http://nssdc.gsfc.nasa.gov/database/MasterCatalog?sc=1961-003A] {{Webarchive|url=https://www.webcitation.org/65dysmYGU?url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/masterCatalog.do?sc=1961-003A |date=22 Februarie 2012 }} * [[Lêer:Crystal txt.png|20px|links]] Hierdie artikel is vertaal vanuit die [[:en:Venera 1|Engelse Wikipedia]] {{normdata}} {{Wenera}} {{en-vertaal|Venera 1}} [[Kategorie:Sowjet Venus-sendings]] lffl31oxzwfg710wr5ri8eofxmviqfz 0 54563 2970592 2864871 2026-09-25T09:23:36Z Aliwal2012 39067 2970592 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Suid-Afrikaanse dorp | naam = Lambertsbaai | inheemse_naam = | ander_naam = | beeld_stadsilhoeët = Lambert's Bay, South Africa.jpg | beeldbyskrif = Lambertsbaai se hawe met die ou visfabriek. Die fabrieke vervaardig nou [[Slaptjips|aartappelskyfies]] vir groot- en kleinhandelaars en restaurante. | nedersetting_tipe = Dorp | latd = 32 |latm = 5 |lats = 0 | longd = 18 |longm = 18 |longs = 0 | provinsie = Wes-Kaap | distrik = Weskus | munisipaliteit = Cederberg | stigtingsdatum = | regeringstipe = | leier_party = | leiertitel = | leiernaam = | oppervlakvoetnotas = | oppervlak_totaal_km2 = 45.73 | hoogte_m = | bevolking_totaal = 6120 | bevolkingsdigtheid_km2 = 130 | bevolking_soos_op = 2011 | bevolkingvoetnotas = | demografie1_voetnotas = | persent_swart = 9.0% | persent_kleurling = 74.5% | persent_asiër = 0.2% | persent_wit = 15.9% | persent_ander = 0.4% | demografie2_voetnotas = | demografie2_titel1 = [[Afrikaans]] | demografie2_info1 = 90.9% | demografie2_titel2 = [[Xhosa]] | demografie2_info2 = 5.8% | demografie2_titel3 = [[Engels]] | demografie2_info3 = 1.7% | demografie2_titel4 = Ander | demografie2_info4 = 1.6% | poskode = 8130 | poskode2 = 8130 | skakelkode = 027 | sensuskode = 161001 | webwerf = http://www.lambertsbay.co.za }}<!-- [[Lêer:Taking my picture.jpg|duimnael|links|280px|Lambertsbaai]]........ pas nie mooi in nie .......--> [[Lêer:Lamberts Bay Bird Island.jpg|duimnael|280px|Witmalgasse op [[Voëleiland, Lambertsbaai|Voëleiland]] in Lambertsbaai.]] '''Lambertsbaai''' is 'n kusdorpie aan die [[Atlantiese Oseaan]] in die [[Weskus]], [[Suid-Afrika]]. Dit is by die monding van die [[Jakkalsrivier]] geleë. Dit was vroeër slegs 'n vissersdorpie maar het gegroei tot 'n toerismetrekpleister. Van die belangrikste vangste is [[Weskuskreef|kreef]], [[ansjovis]], [[sardyn]]e en [[snoek]]. Die dorp word met die buitewêreld verbind met die [[R364 (Suid-Afrika)|R364-]] en [[R365 (Suid-Afrika)|R365-streekroetes]]. Die twee roetes sluit hier by mekaar aan. == Geskiedenis == Die dorpie is gestig op die plaas Otterdam wat deur Johann Stephan besit was. Die Kaapse regering het die grond gekoop en die eerste erwe is in [[1913]] verkoop. Die dorp is vernoem na sir Robert Lambert, die bevelvoerder van die [[Britse Vloot|Britse vlootbasis]] aan die Kaap in [[1820]], wat opmetings van die see in die gebied gedoen het. == Tweede Vryheidsoorlog == Tydens die [[Tweede Vryheidsoorlog]] het generaal [[Barry Hertzog]] [[Vanrhynsdorp]] op 19 Januarie 1901 beset. Hy stuur toe 'n paar burgers na Lambertsbaai om verkenningswerk te doen. Hulle kom die Britse oorlogskip HMS ''Sybille'' teë wat in die baai voor anker lê. Nadat hulle die skip met verkykers beloer het, skiet hulle met hul gewere op die skip. Die bemanning van die skip het geskrik, kom tot verhaal en skiet terug. Geen party het skade gely nie en die burgers keer terug na Vanrhynsdorp. Dit was die eerste seeslag van die Tweede Vryheidsoorlog.<ref> ''The War Reporter''. [[J.E.H. Grobler]]. Jonathan Ball Publishers. 2004. {{ISBN|978-1-86842-186-2}}</ref> == Wapen == Lambertsbaai se munisipale raad het in 1982 'n wapen by die [[Buro vir Heraldiek]] geregistreer: ''Gedeel van silwer en blou, 'n keper aan weerskante vergesel van 'n tandrat en in die skildvoet van 'n regopgeplaaste wulkskulp, alles van die een in die ander; op 'n golwende rooi skildhoof 'n swemmende Kaapse snoek van goud''. Die helmteken was 'n Kaapse malgas en die wapenspreuk "Porta maris portus salutis".<ref name=bvh>[http://www.national.archsrch.gov.za/sm300cv/smws/sm300dl National Archives of South Africa : Data of the Bureau of Heraldry].</ref> == Ekonomie == 'n Kreef-inmaakfabriek is in 1918 deur Axel Lindstrom geopen.<ref name=FPTG>{{cite web |url=http://www.footprinttravelguides.com/africa-middle-east/south-africa/western-cape/west-coast/lamberts-bay/ |title=Lambert's Bay in South Africa |access-date=3 Jan 2017 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180618033829/http://www.footprinttravelguides.com/africa-middle-east/south-africa/western-cape/west-coast/lamberts-bay |archive-date=18 Junie 2018 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> Die fabriek word egter nie meer gebruik vir die inmaak van kreef nie. Die aartappelskyfiebedryf het een van die fabrieke oorgeneem en vervaardig nou [[Slaptjips|aartappelskyfies]] vir groot- en kleinhandelaars en restaurante.<ref name=ENGN>{{cite web |url=http://www.engineeringnews.co.za/article/famous-brands-buys-western-cape-potato-processor-2016-05-26 |title=Creamer Media's Engineering News: Famous Brands buys Western Cape potato processor |access-date=3 Jan 2017 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110010236/http://www.engineeringnews.co.za/article/famous-brands-buys-western-cape-potato-processor-2016-05-26 |archive-date=10 Januarie 2017 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Met die uitputting van visbronne aan die [[Weskus]] het die aktiwiteite by die Lambertsbaaihawe drasties afgeneem. Die hawe word nou slegs gebruik deur klein vissersbote, en 'n paar diamantbote wat gebruik word vir [[baggerwerk]] en duikbedrywighede in die diamantvelde na die noorde.<ref name=COMET>{{cite web |url=http://www.cometcorp.org/species-range/item/318-lambert%5C's-bay.html |title=Coastal and Marine Eco-Tourism Corporation: Lambert's Bay |accessdate=3 Jan 2017 }}{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Voëleiland == [[Voëleiland, Lambertsbaai|Voëleiland]] is 'n gewilde besoekplek vir toeriste. Die eiland is 'n broeiplek van die [[witmalgas]]. Hier word ook jaarliks [[ghwano]] verwyder. == Sien ook == * [[Lys van dorpe in Suid-Afrika]] * [[Nag van die negentiende]], rolprent wat hier verfilm is. == Verwysings == {{Verwysings}} == Bronne == * [[Op Pad in Suid-Afrika]]. [[B.P.J. Erasmus]]. 1995. {{ISBN|1-86842-026-4}} * Padlangs deur Suid-Afrika. 2010 {{ISBN|978-1-77007-751-5}} {{Suid-Afrikaanse distriksmunisipaliteit navbox|DC1}} [[Kategorie:Nedersettings in die Wes-Kaap]] cetx6q7arj8v0w6ysz5siwz9l2iu9ne 0 54568 2970560 2923201 2026-09-24T20:08:16Z Sobaka 328 /* Televisie */ skakel 2970560 wikitext text/x-wiki {{Deelstaat of gebied van Australië | Plaaslike naam=Northern Territory| Afrikaanse naam=Noordelike Gebied| beeld_vlag=Flag of the Northern Territory.svg | beeld_wapen=Northern Territory Coat of Arms.svg| bynaam=The Territory, The NT, The Top End | leuse= | beeld=Beeld:Tigris-Australia location Northern Territory.svg{{!}}300px| hoofstad=[[Darwin]] | koördinate van hoofstad= {{Koördinate|12|27|00|S|130|50|00|O}} | grootste stad=[[Darwin]] | goewerneur=[[Tom Pauling]] | Premier=[[Paul Henderson]] | Party_van_die_Premier=[[Australian Labor Party|ALP]] | oppervlakte_totaal=1 420 970 | oppervlakte_land=1 349 129 | oppervlakte_water=71 839 | persentasie_water=5,06 | bevolking_jaar=2010 | bevolking_totaal=229 675<ref name=ABSPop>{{cite web|url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/national-state-and-territory-population/dec-2021|title=National, state and territory population – December 2021|publisher=Australian Bureau of Statistics|date=28 June 2022|access-date=1 July 2022|archive-date=29 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220629022248/https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/national-state-and-territory-population/dec-2021|url-status=live}}</ref> | digtheid=0,17 | posafkorting=NT | tydsone= +9:30 | webwerf= [http://www.nt.gov.au/ www.nt.gov.au] | notes= }} Die '''Noordelike Gebied''' ([[Engels]]: ''Northern Territory'', afgekort as NT); amptelik bekend as die '''Noordelike Gebied van Australië'''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://australiasnorthernterritory.com.au |title=Australia's Northern Territory is Powering What's Next |publisher=Noordelike Gebied |accessdate=17 Mei 2026}}</ref> en in [[Australië]] nie-amptelik '''die Gebied''' genoem)<ref>{{en}} {{cite web |url=https://theterritory.com.au/ |title=The Territory, Australia |accessdate=25 Augustus 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230825031743/https://theterritory.com.au/ |archive-date=25 Augustus 2023 |url-status=live}}</ref> is 'n [[Deelstate en gebiede van Australië|Australiese interne gebied]] in die sentrale en sentraal-noordelike streke van Australië. Die Noordelike Gebied grens in die weste aan [[Wes-Australië]] (129ste [[lengtegraad]] oos), in die suide aan [[Suid-Australië]] (26ste [[breedtegraad]] suid) en in die ooste aan [[Queensland]] (138ste lengtegraad oos). In die noorde word die Noordelike Gebied begrens deur die [[Timorsee]], die [[Arafurasee]] en die [[Golf van Carpentaria]], met Wes-[[Nieu-Guinee]] en verskeie ander eilande van [[Indonesië]] wat oorkant geleë is. Die Noordelike Gebied beslaan 1&nbsp;420&nbsp;970&nbsp;km²,<ref>{{cite web | url=https://www.ga.gov.au/scientific-topics/national-location-information/dimensions/area-of-australia-states-and-territories | title=Area of Australia – States and Territories | date=27 Junie 2014 | access-date=18 Februarie 2024 | archive-date=18 January 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240118174336/https://www.ga.gov.au/scientific-topics/national-location-information/dimensions/area-of-australia-states-and-territories | url-status=live }}</ref> wat dit die derde grootste van die Australiese federale [[deelstate en gebiede van Australië|deelstate en gebiede]] en die 11de grootste landelike onderafdeling ter wêreld maak. Dit is yl bevolk, met 'n bevolking van slegs 260&nbsp;400<ref name="ABSPop" /> (teen Maart 2025) – minder as die helfte van die bevolking van [[Tasmanië]].<ref name="ABSPop" /> Die grootste bevolkingsentrum is die hoofstad [[Darwin]], met ongeveer 52,6% van die gebied se bevolking. Die grootste binnelandse nedersetting is [[Alice Springs]] met 'n bevolking van ongeveer 25&nbsp;000 mense. Die [[argeologie]]se geskiedenis van die Noordelike Gebied het moontlik meer as 60&nbsp;000 jaar gelede begin toe mense hulle vir die eerste keer in hierdie streek van die Sahul-kontinent gevestig het. Van ten minste die 18de eeu af het Makassan-handelaars 'n verhouding met die [[inheems]]e bevolking van die Noordelike Gebied begin rondom die handel in [[seekomkommer]]s. Die kus van die Noordelike Gebied is die eerste keer in die 17de eeu deur Europeërs gesien.<ref>{{Cite web|title=Did the Spanish land in Australia before James Cook? {{!}} National Library of Australia|url=https://www.nla.gov.au/faq/did-the-spanish-land-in-australia-before-james-cook|access-date=2020-08-14|via=National Library of Australia|archive-date=27 Januarie 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127134353/https://www.nla.gov.au/faq/did-the-spanish-land-in-australia-before-james-cook|url-status=live}}</ref> Die Britte was die eerste Europeërs wat gepoog het om hulself in die kusstreke te vestig. Na drie mislukte pogings om 'n nedersetting te stig (1824–1828, 1838–1849 en 1864–1866), is sukses behaal in 1869 met die stigting van 'n nedersetting by die hawe van Darwin. Die ekonomie is grootliks gebaseer op [[mynbou]] en [[petroleum]], wat gedurende 2018–2019 23% van die bruto staatsproduk, of A$5,68 miljard, bygedra het, wat 92,4% van uitvoere uitmaak.<ref>{{cite web |title=Industries |url=https://nteconomy.nt.gov.au/industry-analysis/mining-and-manufacturing |website=Northern Territory Economy |publisher=Department of Treasury and Finance, Northern Territory Government |access-date=31 Augustus 2020 |date=2019 |archive-date=19 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419164342/https://nteconomy.nt.gov.au/industry-analysis/mining-and-manufacturing |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=International trade |url=https://nteconomy.nt.gov.au/international-trade#exports |website=Northern Territory Economy |publisher=Department of Treasury and Finance, Northern Territory Government |access-date=31 Augustus 2020 |date=2019 |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418210853/https://nteconomy.nt.gov.au/international-trade#exports |url-status=live }}</ref> Die bevolking van die Gebied is gekonsentreer in kusstreke en langs die Stuart-snelweg. Behalwe die hoofstad Darwin, is die belangrikste nedersettings (in volgorde van grootte) [[Palmerston, Noordelike Gebied|Palmerston]], [[Alice Springs]], Katherine, Nhulunbuy en Tennant Creek. Inwoners van die Noordelike Gebied staan ​​dikwels bekend as "Territorians".<ref>{{Cite web |title=Definition of Territorian |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/Territorian |access-date=2024-09-17 |website=www.merriam-webster.com |language=en |archive-date=17 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240917224456/https://www.merriam-webster.com/dictionary/Territorian |url-status=live }}</ref> == Geskiedenis == === Voorkoloniale tydperk === Mense het sedert ten minste 48 400 tot 68 700 jaar gelede in die huidige gebied van die Noordelike Gebied gewoon.<ref name="Clarkson Jacobs Marwick Fullagar 2017 pp. 306–310">{{cite journal | last1=Clarkson | first1=Chris | last2=Jacobs | first2=Zenobia | last3=Marwick | first3=Ben | last4=Fullagar | first4=Richard | last5=Wallis | first5=Lynley | last6=Smith | first6=Mike | last7=Roberts | first7=Richard G. | last8=Hayes | first8=Elspeth | last9=Lowe | first9=Kelsey | last10=Carah | first10=Xavier | last11=Florin | first11=S. Anna | last12=McNeil | first12=Jessica | last13=Cox | first13=Delyth | last14=Arnold | first14=Lee J. | last15=Hua | first15=Quan | last16=Huntley | first16=Jillian | last17=Brand | first17=Helen E. A. | last18=Manne | first18=Tiina | last19=Fairbairn | first19=Andrew | last20=Shulmeister | first20=James | last21=Lyle | first21=Lindsey | last22=Salinas | first22=Makiah | last23=Page | first23=Mara | last24=Connell | first24=Kate | last25=Park | first25=Gayoung | last26=Norman | first26=Kasih | last27=Murphy | first27=Tessa | last28=Pardoe | first28=Colin | title=Human occupation of northern Australia by 65,000 years ago | journal=Nature | publisher=Springer Nature | volume=547 | issue=7663 | year=2017 | issn=0028-0836 | doi=10.1038/nature22968 | pmid=28726833 | pages=306–310 | bibcode=2017Natur.547..306C | url=https://digital.library.adelaide.edu.au/dspace/bitstream/2440/107043/2/hdl_107043.pdf | hdl=2440/107043 | s2cid=205257212 | hdl-access=free | access-date=24 September 2019 | archive-date=25 Oktober 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20191025030937/https://digital.library.adelaide.edu.au/dspace/bitstream/2440/107043/2/hdl_107043.pdf | url-status=live }}</ref> Vanaf die 17de of 18de eeu. het handelaars van Sulawesi stewige seisoenale handelsbande met die inheemse volke van die Kimberley-streek, die hedendaagse Noordelike Gebied en Arnhemland gesmee.<ref name="Macknight-2011">{{cite journal | title = The view from Marege': Australian knowledge of Makassar and the impact of the trepangindustry across two centuries | last = Macknight | first = Charles Campbell | journal = Aboriginal History | year = 2011 | volume = 35 | pages = 121–143 | jstor = 24046930 | doi = 10.22459/AH.35.2011.06 | doi-access = free}}</ref> Hulle het [[seekomkommer]]s vir Chinese markte versamel en verskeie goedere en tegnologieë aan die inheemse volke bekendgestel. Daar is bewyse van kontak met Makassan-vissers in voorbeelde van inheemse Australiese [[rotskuns]] en basskilderkuns van Noord-Australië, met die Makassan-prou 'n prominente kenmerk.<ref>{{cite news |last=Woodford |first=J. |work=The Sydney Morning Herald |date=20 September 2008 |title=The Rock Art That Redraws Our History |url=http://www.smh.com.au/news/national/the-rock-art-that-redraws-our-history/2008/09/19/1221331206960.html |access-date=6 April 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080920040854/http://www.smh.com.au/news/national/the-rock-art-that-redraws-our-history/2008/09/19/1221331206960.html |archive-date=20 September 2008}}</ref> [[Lêer:Northern Territory (MODIS 2018-07-30).jpg|duimnael|links|[[Nasa]]-satellietbeeld van die Noordelike Gebied]] === Koloniale administrasie === Met die koms van die Britte was daar vier vroeë pogings aangewend om in die strawwe omgewing van die noordelike kus nedersettings te vestig, waarvan drie weens hongersnood en wanhoop misluk het. Die gebied wat nou deur die Noordelike Gebied beset word, was van 1825 tot 1863 deel van koloniale [[Nieu-Suid-Wallis]], behalwe vir 'n kort tydjie van Februarie tot Desember 1846, toe dit deel van die kortstondige kolonie Noord-Australië was. Die Noordelike Gebied was deel van [[Suid-Australië]] van 1863 tot 1911, en onder sy administrasie is die ''Overland Telegraph Line'' tussen 1870 en 1872 gebou.<ref>{{cite web |author=National Museum of Australia |date=2022-09-28 |title=National Museum of Australia – Overland telegraph |publisher=National Museum of Australia |url=https://www.nma.gov.au/defining-moments/resources/overland-telegraph |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200330000552/https://www.nma.gov.au/defining-moments/resources/overland-telegraph |archive-date=30 Maart 2020 |access-date=2025-04-28 }}</ref> Vanaf sy stigting in 1869 was die Port Darwin vir baie dekades die belangrikste voorsieningspunt vir die gebied. 'n Spoorweg is tussen 1883 en 1889 tussen Palmerston en Pine Creek gebou as deel van die Noord-Australiese Spoorweg. Die ekonomiese patroon van veeteelt en mynbou is so gevestig dat daar teen 1911 reeds 513 000 beeste was. Victoria River Downs-stasie, 686 kilometer wes van Darwin,<ref>{{Cite web |title=Distance from Darwin to Victoria River Downs (DRW – VCD) |url=https://www.airmilescalculator.com/distance/drw-to-vcd/ |access-date=2024-09-17 |website=Air Miles Calculator |language=en}}</ref> was eens die grootste veeplaas ter wêreld. [[Goud]] is in 1872 by Grove Hill en in 1871 by Pine Creek, Brocks Creek, Burundi ontdek en [[koper]] is by die Dalyrivier ontdek.<ref>{{Cite report|last=Otterman|first=D.|date=2004|title=Daly River Project, Annual report for EL 22495, EL 22496, EL 22498 and EL 23595, for the period 6 September 2003 to 5 September 2004|url=https://geoscience.nt.gov.au/gemis/ntgsjspui/handle/1/83631|access-date=21 Julie 2021|archive-date=21 Julie 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210721183556/https://geoscience.nt.gov.au/gemis/ntgsjspui/handle/1/83631|url-status=live}}</ref> === Federale gebied === Op 1 Januarie 1911, 'n dekade na Federasie, is die Noordelike Gebied van Suid-Australië geskei, saam met die Australiese Hoofstadgebied van NSW en aan federale beheer oorgedra. Alfred Deakin het destyds gemeen: “[V]ir my was die vraag nie soseer kommersieel van aard nie, maar nasionaal — eerstens, tweedens, derdens en laastens. Óf ons moes daarin slaag om die noordelike gebied te bevolk, óf ons moes ons onderwerp aan die oordrag daarvan aan ’n ander nasie.”<ref>{{cite book|last=Walker|first=David|title=Anxious Nation: Australia and the Rise of Asia, 1850–1939|year=1999|publisher=University of Queensland Press|isbn=978-0702231315|page=122|url=https://books.google.com/books?id=spS6AAAAIAAJ}}</ref> Teen die einde van 1912 was daar 'n groeiende gevoel dat die naam "Noordelike Gebied" onbevredigend was.<ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article5351157|title=The Territory: Federal Policy Criticised|newspaper=The Advertiser|location=Adelaide|date=14 November 1912}}</ref><ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article15375411|title=House of Representatives|newspaper=The Sydney Morning Herald|date=14 November 1912}}</ref> Die name "Kingsland" (na Koning George V en om met Queensland ooreen te stem), "Centralia" en "Territoria" is voorgestel, met Kingsland wat in 1913 die voorkeurkeuse geword het. Die naamsverandering is egter nooit deurgevoer nie.<ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article59253861|title=Territoria or Kingsland!|newspaper=The Register (Adelaide)|The Register|date=16 April 1914}}</ref><ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article5396815|title=Kingsland: New name for the Northern Territory|newspaper=The Advertiser|date=22 April 1913|access-date=1 Mei 2017|archive-date=10 Desember 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191210053040/http://nla.gov.au/nla.news-article5396815|url-status=live}}</ref> ==== Verdeling in Noord-Australië en Sentraal-Australië ==== Vir 'n kort tydjie, tussen 1927 en 1931, was die Noordelike Gebied verdeel in Noord-Australië en Sentraal-Australië met die 20ste breedtegraad suid as grens. Kort na hierdie tyd is dele van die Noordelike Gebied in die Kimberley-plan oorweeg as 'n moontlike terrein vir die vestiging van 'n Joodse Tuisland, wat verstaanbaar as die "Onbeloofde Land" beskou word.<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article18097828 |title=Wasted Years |newspaper=The Sydney Morning Herald |issue=34,577 |location=New South Wales, Australia |date=16 October 1948 |access-date=20 July 2019 |page=6 |via=National Library of Australia}}</ref><ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article43802260 |title=Immigration Scheme That Failed |newspaper=The Advertiser (Adelaide) |volume=91 |issue=28178 |location=South Australia |date=29 Januarie 1949 |access-date=20 Julie 2019 |page=8 |via=National Library of Australia}}</ref> Gedurende die vroeë 20ste eeu is die suidelike deel van die gebied as die "laaste grens" van Australiese nedersetting beskou, waar 'simpatieke blankes' gehoop het dat Aboriginale tradisies steeds beoefen sou word.<ref name="O'Brien">{{cite journal |date=2015 |title=Hunger and the humanitarian frontier |last=O'Brien |first=Anne |url=http://press-files.anu.edu.au/downloads/press/p332783/html/article05.xhtml?referer=1790&page=11 |journal=Aboriginal History |publisher=Aboriginal History Inc. ANU Press |volume=39 |access-date=30 May 2023 |archive-date=4 Junie 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230604131320/https://press-files.anu.edu.au/downloads/press/p332783/html/article05.xhtml?referer=1790&page=11 |url-status=live }}</ref> Konflikte het ontstaan ​​as gevolg van die hulpbronskaarste en die broosheid van die veebedryf, en die gebied was vol inheemse 'bosbandiete' wat beeste vir voedsel gejag het weens werkskaarste by veeboere. Dit is vererger deur 'n droogte tussen 1925 en 1929 wat gelei het tot die dood van 85 persent van die kinders by die Hermannsburg-sendingstasie in Sentraal-Australië. Intussen was wit houdings teenoor Aboriginale mense paternalisties, verskeur tussen die begeerte om hulle in tye van honger te help en die vrees om hulle te "verarm" en hul aansporings om te werk te verminder. In die Coniston-slagting van 1928 is strafekspedisies deur wit koloniste onder leiding van die Noordelike Gebiedspolisiekonstabel William George Murray uitgevoer in reaksie op die moord op 'n dingojagter, wat gelei het tot die dood van dosyne tot honderde mense van die Warlpiri-, Anmatyerre- en Kaytetye-groepe.<ref name="Bradley">{{cite book |last1=Bradley |first1=Michael |title=Coniston |date=2019 |publisher=UWA Press |location=Perth|isbn=9781760801045}}</ref> Dit was een van vele slagtings van Aboriginale mense in die streek.<ref>{{Cite web |last= |title=Some Known Frontier Conflicts in the Northern Territory |url=https://australianfrontierconflicts.com.au/timelines/some-known-frontier-conflicts-in-the-northern-territory/ |access-date=2024-09-17 |website=Australian Frontier Conflicts |language=en-AU |archive-date=17 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240917230217/https://australianfrontierconflicts.com.au/timelines/some-known-frontier-conflicts-in-the-northern-territory/ |url-status=live }}</ref> ==== Ná die Tweede Wêreldoorlog ==== Tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] is die grootste deel van die Noordelike Helfte onder militêre regering geplaas. Dit is die enigste keer sedert die Federasie dat 'n deel van 'n Australiese staat of gebied onder militêre beheer was. Ná die oorlog is beheer oor die hele gebied aan die Statebond teruggegee. Die bombardement van [[Darwin]] het op 19 Februarie 1942 plaasgevind. Dit was die grootste enkele aanval ooit deur 'n buitelandse moondheid op Australië uitgevoer. Bewyse van Darwin se Tweede Wêreldoorlog-geskiedenis word gevind by 'n verskeidenheid bewaarde terreine in en om die stad, insluitend ammunisiebunkers, landingsbane, olietonnels en museums. Die hawe is beskadig in die Japannese lugaanvalle van 1942. Dit is daarna herstel.<ref>{{cite web |last1=Thiem |first1=David |title=Semaphore: 75 Years After the Bombing of Darwin a Story of Reconciliation Hope and Peace |url=https://seapower.navy.gov.au/media-room/publications/semaphore-04-17 |website=Semaphore |publisher=Royal Australian Navy |access-date=14 June 2024 |archive-date=14 Junie 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240614125410/https://seapower.navy.gov.au/media-room/publications/semaphore-04-17 |url-status=live }}</ref> In die laat 1960's het verbeterde paaie in aangrensende state wat met die gebied verbind is, hawevertragings en vinnige ekonomiese ontwikkeling tot onsekerheid in hawe- en streeksinfrastruktuurontwikkeling gelei. As gevolg van die Kommissie van Ondersoek, wat deur die Administrateur<ref>[http://catalogue.nla.gov.au/Records/a590549]{{Dead link|date=Julie 2012}}</ref> ingestel is, is hawewerkreëlings verander, vasmeerbelegging uitgestel en 'n hawemeesterplan opgestel.<ref>{{cite book|url=https://catalogue.nla.gov.au/Record/2794315|title=Darwin and Northern Territory freight transport study|editor-last=Australia|date=30 April 1977|publisher=Australian Government Publishing Service|isbn=9780642033512|access-date=30 April 2019|via=National Library of Australia (new catalog)|archive-date=30 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190430152242/https://catalogue.nla.gov.au/Record/2794315|url-status=live}}</ref> Uitbreiding van spoorvervoer was toe nie oorweeg nie weens lae vragvolumes. [[Aborigines]] in die gebied het gesukkel vir regte op grond en billike lone. In 1963 het die Yolngu-mense van Arnhemland twee petisies, bekend as die Yirrkala-baspetisies, by die Australiese Parlement ingedien om te protesteer teen die feit dat hul grond sonder voorafgaande konsultasie vir die ontginning van [[bauxiet]] oorgeneem is.<ref name=founding>{{cite web| url=https://www.foundingdocs.gov.au/item-did-104.html|title= Yirrkala bark petitions 1963 (Cth)|website= Documenting A Democracy|publisher=Museum of Australian Democracy|access-date = 8 Januarie 2026}}</ref><ref>{{cite book | last=Wright | first=Clare| title=Näku Dhäruk: The Bark Petitions: How the People of Yirrkala Changed the course of Australian democracy | publisher=Text Publishing Company | date=1 Oktober 2024 | isbn=978-1-922330-86-4 | url=https://books.google.com/books?id=jRG00AEACAAJ}}</ref> Nog 'n belangrike gebeurtenis in hierdie stryd was die staking en wegstap deur die Gurindji-mense by Wave Hill-veestasie in 1966. Die ''Northern Territory Council for Aboriginal Rights'' (NTCAR) het die stakers ondersteun en publisiteit verskaf.<ref name=ntcar>{{cite web | title=Northern Territory Council for Aboriginal Rights | publisher=National Museum of Australia | date=26 November 2018 | url=https://www.nma.gov.au/explore/features/indigenous-rights/organisations/expansion-folder/northern-territory-council-aboriginal-rights#! | access-date=30 November 2020 | archive-date=14 Mei 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210514125342/https://www.nma.gov.au/explore/features/indigenous-rights/organisations/expansion-folder/northern-territory-council-aboriginal-rights#! | url-status=dead }}</ref> Die federale regering van Gough Whitlam het die ''Woodward Royal Commission'' in Februarie 1973 op die been gebring om ondersoek in te stel na op watter wyse grondregte in die Noordelike Gebied bereik kan word. Regter Woodward se eerste verslag in Julie 1973 het aanbeveel dat 'n Sentrale Landraad en 'n Noordelike Landraad op die been gebring word om die sienings van die inheemse bevolking aan hom voor te lê. 'n Wetsontwerp op Grondregte is opgestel, en die Wet op Aboriginale Grondregte (Noordelike Gebied) van 1976 is op 16 Desember 1976 deur die Fraser-regering aangeneem en het op 26 Januarie 1977 in werking getree.<ref>{{Cite web |title=Aboriginal Land Rights (Northern Territory) Act 1976 |url=http://www.legislation.gov.au/Details/C2016C00111/Html/Text |access-date=2022-03-01 |website=legislation.gov.au|archive-date=17 Januarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220117074252/https://www.legislation.gov.au/Details/C2016C00111/Html/Text |url-status=live }}</ref> Die ''Northern Territory Council for Aboriginal Rights'' is in 1976 ontbind.<ref name="ntcar" /> In 1974, van Kersaand tot Kersdag, is Darwin deur die tropiese [[sikloon]] Tracy verwoes. Ses-en-sestig mense sterf tydens Sikloon Tracy, skade van A$837 miljoen word veroorsaak (ongeveer A$8,38 miljard {{As of|2024|lc=on}})<ref>{{cite web|url=https://www.rba.gov.au/calculator/annualDecimal.html|title=Inflation Calculator|access-date=19 Julie 2019|author=Reserve Bank of Australia|date=30 Oktober 2015|archive-date=25 Junie 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200625131710/https://www.rba.gov.au/calculator/annualDecimal.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=Severe Tropical Cyclone Tracy |url=https://www.bom.gov.au/cyclone/history/tracy.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20251119220943/https://www.bom.gov.au/cyclone/history/tracy.shtml |archive-date=19 November 2025 |access-date=2026-01-22 |website=www.bom.gov.au |language=en |url-status=live }}</ref> en vernietig ongeveer 70% van Darwin se geboue, waarvan 80% huise is. Die sikloon het meer as 41&nbsp;000 van die 47&nbsp;000 inwoners van die stad dakloos gelaat. Die stad is herbou met baie verbeterde konstruksiekodes en is vandag 'n moderne, aangelegde metropool.<ref>{{Cite web |title=2016-2017 Annual Report |url=https://www.darwin.nt.gov.au/council/about-council/publications-and-forms/2016-2017-annual-report |access-date=2026-01-22 |website=City of Darwin {{!}} Darwin Council, Northern Territory |language=en}}</ref> === Selfregering === In 1978 is selfregering aan die Gebied verleen deur die Wet op die Noordelike Gebied (Selfregering van 1978), met 'n Wetgewende Vergadering onder leiding van 'n Hoofminister.<ref>{{Cite web |date=2024-09-17 |title=Northern Territory - Indigenous, Autonomy, Self-Government {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Northern-Territory/Government-and-society |access-date=2024-09-18 |website=www.britannica.com |language=en |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918022125/https://www.britannica.com/place/Northern-Territory/Government-and-society |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-05-13 |title=History of Self Government |url=https://territoryday.nt.gov.au/history-of-self-government/ |access-date=2024-09-18 |website=Territory Day |language=en-AU |archive-date=9 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240909023053/https://territoryday.nt.gov.au/history-of-self-government/ |url-status=live }}</ref> Die Administrateur van die Noordelike Gebied is nog 'n belangrike pos in die regering en hulle tree op as die Koning se verteenwoordiger in die Gebied. 'n Deel van hul rol is die aanstelling van die Hoofminister.<ref>{{Cite web |last=Government |first=Northern Territory |date=2023-09-22 |title=Role of the Administrator |url=https://govhouse.nt.gov.au/the-administrator/role-of-the-administrator |access-date=2024-09-18 |website=govhouse.nt.gov.au |language=en}}</ref> Die Gebied publiseer ook amptelike kennisgewings in sy eie Staatskoerant.<ref>{{Cite web |last=Government |first=Northern Territory |date=2024-07-18 |title=Government Gazettes |url=https://nt.gov.au/about-government/gazettes |access-date=2024-09-18 |website=nt.gov.au |language=en |archive-date=30 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240930205148/https://nt.gov.au/about-government/gazettes |url-status=live }}</ref> In die 1980's is bewaringsgerigte gebiede in die Noordelike Gebied soos die Kakadu Nasionale Park en die Uluru-Kata Tjuta Nasionale Park in die UNESCO-wêrelderfenislys opgeneem vir hul mengsel van natuurlike erfenis en Aboriginale kultuur. Gedurende 1995–96 was die Noordelike Gebied kortliks een van die min plekke in die wêreld met wettige vrywillige genadedood, totdat die Federale Parlement die wetgewing omvergewerp het.<ref>{{cite web|url=http://www.nt.gov.au/lant/parliament/committees/rotti/parldebate.shtml|title=Select Committee on Euthanasia|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110302220134/http://nt.gov.au/lant/parliament/committees/rotti/parldebate.shtml|archive-date=2 Maart 2011|date=13 September 2007|publisher=Legislative Assembly of the Northern Territory}}</ref> Voordat die oorheersende wetgewing uitgevaardig is, het vier mense die wet, ondersteun deur dr. Philip Nitschke, gebruik.<ref>{{Cite web |last=Fedele |first=Robert |date=2024-02-11 |title=How the Northern Territory trailblazed Australia's voluntary assisted dying laws |url=https://anmj.org.au/how-the-northern-territory-trailblazed-australias-voluntary-assisted-dying-laws/ |access-date=2024-09-18 |website=Australian Nursing & Midwifery Journal |language=en-AU |archive-date=7 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240907121453/https://anmj.org.au/how-the-northern-territory-trailblazed-australias-voluntary-assisted-dying-laws/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Maitland-Newcastle |first=Catholic Diocese of |title=Philip Nitschke and 'rational suicide' {{!}} Catholic Diocese of Maitland-Newcastle |url=https://www.mn.catholic.org.au/news-events/news/philip-nitschke-and-rational-suicide/ |access-date=2024-09-18 |website=www.mn.catholic.org.au |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918002224/https://www.mn.catholic.org.au/news-events/news/philip-nitschke-and-rational-suicide/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |last=Davey |first=Melissa |date=2016-04-22 |title=Philip Nitschke, the man who thinks we should all choose when to die |url=https://www.theguardian.com/australia-news/2016/apr/22/philip-nitschke-choose-when-to-die-euthanasia-advocate |access-date=2024-09-18 |work=The Guardian |language=en |issn=0261-3077 |archive-date=8 Oktober 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161008060404/https://www.theguardian.com/australia-news/2016/apr/22/philip-nitschke-choose-when-to-die-euthanasia-advocate |url-status=live }}</ref> == Geografie == Daar is baie klein nedersettings versprei oor die gebied, maar die groter bevolkingsentrums is geleë op die enkele geplaveide pad wat Darwin met Suid-Australië verbind, die Stuart-snelweg, wat aan die plaaslike bevolking eenvoudig as "die spoor" bekend staan. Die Noordelike Gebied is die tuiste van baie skouspelagtige natuurlike rotsformasies, insluitend [[Uluru|Uluru/Ayers Rock]] en Kata Tjuta/The Olgas in die Sentraal-Australiese streek en Kakadu Nasionale Park in die noorde. Elke een van hierdie terreine word as heilig geag deur die plaaslike Aboriginale bevolking en het belangrike internasionale toeriste-aantreklikhede en erkende UNESCO- [[wêrelderfenisgebied]]e geword.<ref>{{Cite web |title=World Heritage: Uluru-Kata Tjuta National Park |url=https://parksaustralia.gov.au/uluru/discover/highlights/world-heritage/#:~:text=Uluru-Kata%20Tjuta%20National%20Park%20is%20included%20on%20the%20UNESCO,animals,%20and%20outstanding%20natural%20beauty. |access-date=2024-09-18 |website=parksaustralia.gov.au |language=en-au}}</ref><ref>{{Cite web |title=World Heritage: Kakadu |url=https://parksaustralia.gov.au/kakadu/discover/world-heritage/ |access-date=2024-09-18 |website=parksaustralia.gov.au |language=en-au |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918022631/https://parksaustralia.gov.au/kakadu/discover/world-heritage/ |url-status=live }}</ref> Die noordelike gedeelte van die gebied bestaan ​​hoofsaaklik uit tropiese [[savanne]]s, wat uit verskeie afsonderlike [[Ekostreek|ekostreke]] bestaan ​​– Arnhem Land tropiese savanne, Carpentaria tropiese savanne, Kimberley tropiese savanne, Victoria Plains tropiese savanne en Mitchell Grass Downs. Die suidelike gedeelte van die gebied is bedek met [[woestyn]] en [[Xerofiet|xerofitiese]] struikgewasse, insluitend die Groot Sandy-Tanami-woestyn, Simpson-woestyn en die xerofitiese struikgewasse van die Sentrale Reekse. Daar is ook 'n uitgebreide reeks rivierstelsels in die gebied. Hierdie riviere sluit in: die Alligatorriviere, Dalyrivier, Finkerivier, McArthurrivier, Roperrivier, Toddrivier en Victoriarivier. Die Hayrivier is 'n rivier suidwes van [[Alice Springs]], met die Marshallrivier, Arthur Creek, Camel Creek en Bore Creek wat daarin vloei.<ref>{{cite web|url=http://www.bonzle.com/c/a?a=p&p=212462&cmd=sp|title=Hay River|website=Bonzle.com|access-date=10 June 2019|archive-date=26 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200726193944/http://www.bonzle.com/c/a?a=p&p=212462&cmd=sp|url-status=live}}</ref> === Nasionale parke === {{div col|colwidth=20em}} * Barranyi (North Island) Nasionale Park * Casuarina Kus Reserwe * Daly Rivier Natuur Park * Djukbinj Nasionale Park * Dulcie Reeks Nasionale Park * Elsey Nasionale Park * Finke Gorge Nasionale Park * Garig Gunak Barlu Nasionale Park * Howard Springs Nasionale Park * Iytwelepenty / Davenport Reekse Nasionale Park * Judbarra / Gregory Nasionale Park * Kakadu Nasionale Park * Karlu Karlu / Devils Marbles Bewarings Reserwe * Keep River Nasionale Park * Litchfield Nasionale Park * Mary River Nasionale Park * Nitmiluk Nasionale Park * Tjoritja / West MacDonnell Nasionale Park * Uluṟu-Kata Tjuṯa Nasionale Park * Watarrka Nasionale Park {{div col end}} <gallery> Lêer:Mount Sonder.JPG|Mount Sonder, die vierde hoogste berg in die Noordelike Gebied na die naby geleë Berg Zeil, in die West MacDonnell Nasionale Park Lêer:Kakadu 2488.jpg|Nourlangie Rock in Kakadu Nasionale Park Lêer:Jim jim falls.jpg|Jim Jim Waterval, Kakadu Nasionale Park Lêer:Uluru NT Australia.JPG|[[Uluru|Uluru / Ayers Rock]], een van die bekendste bakens van die Noordelike Gebied Lêer:Uluru, helicopter view, cropped.jpg|Uluru / Ayers Rock uit die lug gesien </gallery> [[Lêer:Kata Tjuta pan.jpg|duimnael|upright=3.75|center|Uluṟu-Kata Tjuṯa Nasionale Park]] === Klimaat === Die Noordelike Gebied het twee kenmerkende klimaatsones. Die noordelike punt, insluitend Darwin, het 'n tropiese klimaat met hoë humiditeit en twee seisoene, die nat (Oktober tot April) en droë seisoen (Mei tot September). Gedurende die droë seisoen is byna elke dag warm en sonnig, en die humiditeit in die middag is gemiddeld ongeveer 30%. Daar is baie min reënval tussen Mei en September. In die koelste maande van Junie en Julie kan die daaglikse minimum [[temperatuur]] so laag as 14&nbsp;°C daal, maar baie selde laer, en [[ryp]] is nog nooit aangeteken nie. Die nat seisoen word geassosieer met tropiese siklone en moessonreën. Die meeste reënval vind plaas tussen Desember en Maart (die [[Suidelike halfrond]] somer), wanneer [[donderstorm]]s algemeen voorkom en die middag se relatiewe humiditeit gemiddeld meer as 70% gedurende die natste maande is. Gemiddeld val meer as 1&nbsp;570 mm&nbsp;reën in die noorde. Reënval is die hoogste in noordwestelike kusgebiede, waar reënval gemiddeld van 1&nbsp;800 tot 2&nbsp;100&nbsp;mm is. Die sentrale streek is die woestynsentrum van die land, wat Alice Springs en Uluru (Ayers Rock) insluit, en is semi-droog met min reën wat gewoonlik gedurende die warmste maande van, Oktober tot Maart, val. Seisoene is meer duidelik in sentraal-Australië, met baie warm somers en koel winters. Ryp word 'n paar keer per jaar aangeteken. Die streek ontvang minder as 250&nbsp;mm reën per jaar. Die hoogste temperatuur wat in die gebied aangeteken is, is 48,3 °C (118,9 °F) by Finke op 1 en 2 Januarie 1960. Die laagste temperatuur is −7,5 °C (18,5 °F) by Alice Springs op 17 Julie 1976. {{Tabel weergemiddelden | locatie = die Noordelike Gebied. |jan_a_max= 48.3 |feb_a_max= 46.4 |mrt_a_max= 45.0 |apr_a_max= 41.5 |mei_a_max= 40.2 |jun_a_max= 37.9 |jul_a_max= 37.5 |aug_a_max= 39.7 |sep_a_max= 42.0 |okt_a_max= 45.0 |nov_a_max= 46.1 |dec_a_max= 47.2 |jan_a_min= 6.7 |feb_a_min= 8.5 |mrt_a_min= 4.7 |apr_a_min= 1.0 |mei_a_min= -4.2 |jun_a_min= -6.0 |jul_a_min= -7.5 |aug_a_min= -5.4 |sep_a_min= -2.8 |okt_a_min= 0.0 |nov_a_min= 3.5 |dec_a_min= 7.5 |bron = Bureau of Meteorology (Australië)<ref>{{cite web |title=Daily Extremes |url=http://www.bom.gov.au/cgi-bin/climate/extremes/monthly_extremes.cgi?area=nt |website=Bureau of Meteorology |access-date=5 December 2020 |archive-date=8 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220408191051/http://www.bom.gov.au/cgi-bin/climate/extremes/monthly_extremes.cgi?area=nt |url-status=live }}</ref> |date=November 2019}} == Staatsbestuur == === Parlement === [[Lêer:Darwin (AU), Parliament House -- 2019 -- 4336-8.jpg|duimnael|Die Parlementsgebou in Darwin.]] Die parlement van die Noordelike Gebied is een van die drie eenkamerparlemente in die land. Gebaseer op die [[Westminster-stelsel]], bestaan ​​dit uit die Northern Territory Wetgewende Vergadering wat in 1974 geskep is en die Northern Territory Wetgewende Raad vervang het. Dit produseer ook die ''Northern Territory of Australia'' Staatskoerant. Die Wetgewende Raad van die Noordelike Gebied was die gedeeltelik verkose regerende liggaam van 1947 tot die vervanging daarvan deur die volledig verkose Wetgewende Vergadering van die Noordelike Gebied in 1974. Die totale inskrywing vir die 1947-verkiesing was 4 443. Die Noordelike Gebied is in vyf kiesafdelings verdeel: Darwin, Alice Springs, Tennant Creek, Batchelor en Stuart. Alhoewel hierdie vergadering bevoegdhede uitoefen soortgelyk aan dié van die parlemente van die state van Australië, doen dit dit deur wetgewende devolusie van bevoegdhede van die Statebondsregering, eerder as deur enige grondwetlike reg. As sodanig behou die Statebondsregering die reg om wetgewing vir die gebied te maak, insluitend die mag om wetgewing wat deur die Wetgewende Vergadering aangeneem is, te tersyde te stel. Vyf-en-twintig lede van die Wetgewende Vergadering word verkies vir vierjaartermyne uit enkellid-kiesers.<ref>{{Cite web |last=Government |first=Northern Territory |date=2017-06-16 |title=Members |url=https://parliament.nt.gov.au/members |access-date=2024-09-18 |website=parliament.nt.gov.au |language=en |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918023750/https://parliament.nt.gov.au/members |url-status=live }}</ref> Verskeie kere sedert selfregering toegestaan is, was daar agitasie vir volle staatskap binne die streek.<ref>{{Cite news |date=2022-08-13 |title=The Northern Territory worked for decades to become a state. Could it ever happen? |url=https://www.abc.net.au/news/2022-08-14/northern-territory-statehood-future/101292860 |access-date=2024-09-18 |work=ABC News |language=en-AU |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918023749/https://www.abc.net.au/news/2022-08-14/northern-territory-statehood-future/101292860 |url-status=live }}</ref> 'n Referendum van kiesers in die Noordelike Gebied is in 1998 oor die kwessie gehou, wat gelei het tot 'n 'nee'-stem.<ref>{{Cite web |last=House of Representatives Standing Committee on Legal and Constitutional Affairs |date=2007-05-01 |title=The long road to statehood: Report of the inquiry into the federal implications of statehood for the Northern Territory |url=https://www.aph.gov.au/binaries/house/committee/laca/ntstatehood/report/fullreport.pdf |access-date=2024-09-18 |website=Parliament of Australia}}</ref> Dit was 'n skok vir beide die Noordelike Gebied en die Statebondsregerings, aangesien meningspeilings getoon het dat die meeste Territoriane staatskap ondersteun het. Maar onder die Australiese Grondwet kan die federale regering die voorwaardes vir toetrede tot volle staatskap bepaal. Die Noordelike Gebied is drie senatore aangebied, eerder as die twaalf wat aan oorspronklike state gewaarborg is (as gevolg van die verskil in bevolkings, sou gelyke getalle Senaatsetels beteken dat 'n Territoriaan se stem vir 'n senator meer werd sou gewees het as 30 sulke stemme in Nieu-Suid-Wallis of Victoria). Behalwe vir wat as 'n arrogante benadering deur die destydse hoofminister Shane Stone aangehaal is, word geglo dat die meeste Territoriane, ongeag hul algemene sienings oor staatskap, huiwerig was om die spesifieke aanbod wat gemaak is, te aanvaar.<ref>{{cite video |title=ABC Lateline Discussion |url=http://www.abc.net.au/lateline/stories/s13445.htm |url-status=dead |medium=Current Affairs |publisher=Australian Broadcasting Corporation |location=Australia |date=15 Oktober 1998 |access-date=10 Februarie 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060519013129/http://www.abc.net.au/lateline/stories/s13445.htm |archive-date=19 Mei 2006}}</ref> ===Hoofminister en kabinet=== Die hoofminister is die regeringshoof van die selfregerende Noordelike Gebied (die ekwivalent van 'n premier in 'n Australiese deelstaat). Die hoofminister word deur die administrateur aangestel, wat volgens grondwetlike gebruik die leier aanstel van die party of koalisie wat die meerderheid setels in die Wetgewende Vergadering van die Noordelike Gebied het. Die huidige hoofminister is Lia Finocchiaro van die Country Liberal Party (CLP). Die CLP het die Australiese Arbeidersparty tydens die algemene verkiesing van 24 Augustus 2024 verslaan en Finocchiaro het daarna die eerste vroulike CLP-hoofminister van die Noordelike Gebied geword.<ref>{{Cite news |date=2024-08-26 |title='The important work has begun': NT chief minister-elect outlines new government's first steps |url=https://www.abc.net.au/news/2024-08-26/lia-finocchiaro-outlines-new-nt-governments-first-steps/104254328 |access-date=2024-09-18 |work=ABC News |language=en-AU}}</ref><ref>{{Cite news |date=2024-08-24 |title=Who is Lia Finocchiaro, the woman who will become the NT's next chief minister? |url=https://www.abc.net.au/news/2024-08-25/lia-finocchiaro-clp-leader-chief-minister-nt-election/104266424 |access-date=2024-09-18 |work=ABC News |language=en-AU |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918023929/https://www.abc.net.au/news/2024-08-25/lia-finocchiaro-clp-leader-chief-minister-nt-election/104266424 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Boecker |first=Brianna |date=2024-08-26 |title=First female Country Liberal Party chief minister of the Northern Territory. Who is Lia Finocchiaro? |url=https://womensagenda.com.au/politics/local/first-female-country-liberal-party-chief-minister-of-the-northern-territory-who-is-lia-finocchiaro/ |access-date=2024-09-18 |website=Women's Agenda |language=en-AU |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918023929/https://womensagenda.com.au/politics/local/first-female-country-liberal-party-chief-minister-of-the-northern-territory-who-is-lia-finocchiaro/ |url-status=live }}</ref> ===Administrateur=== Die Noordelike Gebied het op 1 Julie 1978 selfregering verkry onder 'n administrateur wat deur die Goewerneur-generaal van Australië aangestel word. Die federale regering, en nie die regering van die Noordelike Gebied nie, adviseer die goewerneur-generaal oor die aanstelling van die administrateur, hoewel die regering van die Noordelike Gebied volgens konvensie vooraf geraadpleeg word. Die huidige administrateur is David Connolly, wat sy amp op 27 Februarie 2026 aanvaar het.<ref>{{Cite web |last=Government |first=Northern Territory |date=2024-02-05 |title=About the Administrator |url=https://govhouse.nt.gov.au/the-administrator/about-the-administrator |access-date=2024-09-18 |website=govhouse.nt.gov.au |language=en |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918024550/https://govhouse.nt.gov.au/the-administrator/about-the-administrator |url-status=live }}</ref> ===Federale regering=== [[Lêer:Children wave Australian flags during an Anzac Day parade in Palmerston, Australia, April 25, 2013, as U.S. Marines with the 1st Platoon, Lima Company, 3rd Battalion, 3rd Marine Regiment, Marine Rotational 130425-M-AL626-014.jpg|duimnael|Kinders swaai Australiese vlae tydens 'n Anzac-dagparade in [[Palmerston, Noordelike Gebied|Palmerston]].]] Die Noordelike Gebied word in die federale parlement verteenwoordig deur twee lede in die Huis van Verteenwoordigers en twee senatore. Ná die federale verkiesing van 2025 dien Marion Scrymgour van die Australiese Arbeidersparty (ALP) as lid vir Lingiari en Luke Gosling van die ALP as lid vir Solomon in die Huis van Verteenwoordigers. Die Noordelike Gebied se twee senatore is Malarndirri McCarthy (ALP) en Jacinta Nampijinpa Price van die Country Liberal Party (CLP). ===Plaaslike regering=== Die Noordelike Gebied is verdeel in 18 plaaslike regeringsgebiede, bestaande uit vier munisipaliteite (''municipal councils''), drie shires en elf streeksrade (''regional councils''). Hierdie rade is verantwoordelik vir plaaslike funksies wat deur die parlement van die Noordelike Gebied gedelegeer word, waaronder padinstandhouding, afvalbestuur, gemeenskapsfasiliteite en plaaslike beplanning. Hul inkomste is hoofsaaklik afkomstig van eiendomsbelasting, diensgelde en regeringstoelaes.<ref>LGANT, 2026. Local Government in the NT. https://lgant.asn.au/about-lg/local-government-in-the-nt/?utm{{Dooie skakel|date=Augustus 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Besoek 26 Junie 2026</ref> === Inheemse Australiërs === [[Lêer:Australia Aboriginal Culture 011.jpg|duimnael|[[Aborigines|Inheemse Australiërs]] besit ongeveer 49% van die Noordelike Gebied se grond.]] Inheemse grondrade in die Noordelike Gebied is groepe inheemse grondeienaars, gestig kragtens die Wet op Inheemse Grondregte van 1976.<ref>{{Cite web |title=The Aboriginal Land Rights Act |url=https://www.clc.org.au/the-alra/#:~:text=The%20Land%20Rights%20Act%20mandated,form%20a%20new%20land%20council. |access-date=2024-09-18 |website=Central Land Council |language=en-AU}}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |title=Aboriginal Land Rights Act |url=https://www.nma.gov.au/defining-moments/resources/aboriginal-land-rights-act |access-date=2024-09-18 |website=National Museum of Australia |language=en |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918024900/https://www.nma.gov.au/defining-moments/resources/aboriginal-land-rights-act |url-status=live }}</ref> ===Politieke partye=== Die twee histories dominante politieke partye in die Noordelike Gebied is die konserwatiewe Country Liberal Party wat die Gebied van 1974 tot 2001, van 2012 tot 2016 en sedert 2024 regeer het, en die sosiaal-demokratiese Australiese Arbeidersparty wat die Gebied van 2001 tot 2012 en van 2016 tot 2024 regeer het. Kleiner partye wat ook aktief is in die Noordelike Gebied sluit in die Northern Territory Greens, die Shooters and Fishers Party en verskeie ander. Dit is algemeen dat onafhanklike politici verkiesings wen. Die CLP se bewind was eens so streng dat 'n voormalige minister eens gesê het die CLP het 'n "'regmatige erfenis om die party te wees wat hierdie plek bestuur'".<ref>{{cite news | url=https://www.abc.net.au/news/2024-08-09/nt-election-clp-seeking-return-after-two-terms-in-opposition/104185102 | title=After eight years in the political wilderness, the CLP hopes it can return to power in the NT | newspaper=ABC News | date=8 Augustus 2024 | archive-date=26 August 2024 | access-date=27 Augustus 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240826124139/https://www.abc.net.au/news/2024-08-09/nt-election-clp-seeking-return-after-two-terms-in-opposition/104185102 | url-status=live }}</ref><ref>{{cite web | url=https://territorystories.nt.gov.au/10070/462324/0/89 | title=Arcadian populism. The Country Liberal Party and Self-Government in the Northern Territory | access-date=27 Augustus 2024 | archive-date=27 Augustus 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240827092455/https://territorystories.nt.gov.au/10070/462324/0/89 | url-status=live }}</ref> Die algemene verkiesing van die Noordelike Gebied in 2024 het die NT Greens hul eerste setel ooit in die Wetgewende Vergadering besorg toe Kat McNamara die voormalige hoofminister Natasha Fyles in die kiesafdeling Nightcliff verslaan het. Dit was die eerste keer in die geskiedenis dat die Groenes 'n setel in die parlement van die Noordelike Gebied gewen het. Ná McNamara se bedanking in Februarie 2026 het Arbeid egter die setel tydens 'n tussenverkiesing herower.<ref>{{cite web|url=https://www.tallyroom.com.au/56505|title=Greens win Nightcliff from third place|author=Ben Raue|work=The Tally Room|date=4 September 2024 }}</ref> Aangesien minder partye en kandidate aan die algemene verkiesings van die Noordelike Gebied deelneem as aan die Australiese federale verkiesings in die Noordelike Gebied, het die CLP, Arbeid en onafhanklikes gewoonlik 'n hoër stemaandeel by gebiedsverkiesings as by federale verkiesings in die Noordelike Gebied as gevolg van die afwesigheid van regse kleiner partye soos Pauline Hanson se One Nation en die feit dat die Groenes nie in elke setel by gebiedsverkiesings staan nie. == Demografie == {| class="wikitable" style="float:right; margin-left:.5em; font-size:90%;" |+ Beraamde populasie<br />vir die Noordelike Gebied ! Jaar !! Populasie |- | style="text-align:right;"| 1901 || style="text-align:center;"| 4,765 |- | style="text-align:right;"| 1956 || style="text-align:center;"| 19,556 |- | style="text-align:right;"| 1961 || style="text-align:center;"| 44,481 |- | style="text-align:right;"| 1974 || style="text-align:center;"| 102,924 |- | style="text-align:right;"| 1976 || style="text-align:center;"| 97,090 |- | style="text-align:right;"| 1981 || style="text-align:center;"| 122,616 |- | style="text-align:right;"| 1991 || style="text-align:center;"| 165,493 |- | style="text-align:right;"| 1996 || style="text-align:center;"| 181,843 |- | style="text-align:right;"| 2001 || style="text-align:center;"| 200,019 |- | style="text-align:right;"| 2006 || style="text-align:center;"| 192,900 |- | style="text-align:right;"| 2011 || style="text-align:center;"| 211,945 |- | style="text-align:right;"| 2016 || style="text-align:center;"| 228,833 |- | style="text-align:right;"| 2021 || style="text-align:center;"| 232,605 |- | colspan="2" style="font-size:80%; text-align:center;"| Bron: Australiese Buro vir Statistiek<br />(Est Resident Pop) |} Die bevolking van die Noordelike Gebied tydens die Australiese sensus van 2011 was 211 945,<ref name=2011census>[http://www.censusdata.abs.gov.au/census_services/getproduct/census/2011/quickstat/7?opendocument&navpos=220 2011 Census QuickStats: Northern Territory] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180313015221/http://www.censusdata.abs.gov.au/census_services/getproduct/census/2011/quickstat/7?opendocument&navpos=220 |date=13 March 2018 }}, Australian Bureau of Statistics, 9 August 2011.</ref> 'n toename van 10 persent vanaf die sensus van 2006. Die Australiese Buro vir Statistiek het 'n inwonersbevolking van 244 300 in Junie 2015 geraam, met inagneming van inwoners oorsee of tussen state. Die gebied se bevolking verteenwoordig 1% van die totale bevolking van Australië.<ref name=abs>{{cite web| url = http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/mf/3101.0| title = 3101.0 – Australian Demographic Statistics, Mar 2016| access-date = 1 November 2016| publisher = Australian Bureau of Statistics| date = 22 September 2016| archive-date = 11 January 2018| archive-url = https://web.archive.org/web/20180111105412/http://www.abs.gov.au/AUSSTATS/abs@.nsf/mf/3101.0| url-status = live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.abs.gov.au/AUSSTATS/abs@.nsf/Latestproducts/3218.0Main%20Features502014-15|title=3218.0 – Regional Population Growth, Australia, 2014-15, Northern Territory|date=29 March 2016|publisher=Australian Bureau of Statistics|access-date=29 August 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170310034527/http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/Latestproducts/3218.0Main%20Features502014-15|archive-date=10 March 2017|url-status=dead}}</ref><ref name=ads>{{cite web|url=http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/Latestproducts/3101.0Main%20Features1Dec%202011?opendocument&tabname=Summary&prodno=3101.0&issue=Dec%202011&num=&view=|title=3101.0 – Australian Demographic Statistics, Dec 2011|publisher=Australian Bureau of Statistics|date=25 June 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120829122148/http://abs.gov.au/ausstats/abs%40.nsf/Latestproducts/3101.0Main%20Features1Dec%202011?opendocument&tabname=Summary&prodno=3101.0&issue=Dec%202011&num=&view=|archive-date=29 August 2012|url-status=dead}}</ref> [[Lêer:Darwin homebanner.jpg|alt=|duimnael|Darwin is die hoofstad en grootste stad in die Noordelike Gebied]] Die Noordelike Gebied se bevolking is die jongste in Australië en het die grootste proporsie (23,2%) onder 15 jaar en die kleinste proporsie (5,7%) van 65 jaar en ouer. Die [[Mediaan|mediaanouderdom]] van inwoners van die Noordelike Gebied is 31 jaar, ses jaar jonger as die nasionale mediaanouderdom.<ref name=2011census /> [[Lêer:Alice Springs (2049606825).jpg|alt=|duimnael|[[Alice Springs]]]] Inheemse Australiërs maak 30,3% van die bevolking uit<ref>{{Cite web |date=2023-08-31 |title=Estimates of Aboriginal and Torres Strait Islander Australians, 30 June 2021 {{!}} Australian Bureau of Statistics |url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/aboriginal-and-torres-strait-islander-peoples/estimates-aboriginal-and-torres-strait-islander-australians/latest-release |access-date=2024-08-27 |website=www.abs.gov.au |language=en |archive-date=27 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231227124201/https://www.abs.gov.au/statistics/people/aboriginal-and-torres-strait-islander-peoples/estimates-aboriginal-and-torres-strait-islander-australians/latest-release |url-status=live }}</ref> en besit sowat 49% van die grond. Die lewensverwagting van inheemse Australiërs is heelwat laer as dié van nie-inheemse Australiërs in die Noordelike Gebied, 'n feit wat elders in Australië weerspieël word. ABS-statistieke dui daarop dat inheemse Australiërs ongeveer 11 jaar vroeër sterf as die gemiddelde nie-inheemse Australiër. Daar is inheemse gemeenskappe in baie dele van die gebied, waarvan die grootste die Pitjantjatjara naby Uluru/Ayers Rock, die Arrernte naby Alice Springs, die Luritja tussen daardie twee, die Warlpiri verder noord, en die Yolngu in oostelike Arnhem Land is. In 2019 het 147 255<ref>{{cite web |url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/regional-population/2018-19 |title=Regional population, 2018-19 financial year |website=abs.gov.au |date=25 March 2020 |publisher=Australian Bureau of Statistics |access-date=3 February 2021 |archive-date=8 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230408103747/https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/regional-population/2018-19 |url-status=live }}</ref> mense in Darwin gewoon, 'n oorweldigende meerderheid van die Gebied se bevolking. Ten spyte hiervan is die Noordelike Gebied die mins verstedelikte jurisdiksie in Australië (gevolg deur Tasmanië). === Stede en dorpe === {| class="wikitable sortable" |+ Bevolking van Beduidende Stedelike Gebiede<ref group="nota">Volgens die Australiese Buro vir Statistiek word Beduidende Stedelike Gebiede gedefinieer as beduidende dorpe en stede, of agglomerasies van kleiner dorpe, met 'n totale bevolking van ten minste 10 000. Beduidende Stedelike Gebiede kan meer as een afsonderlike stedelike sentrum bevat. Daar is stedelike gebiede met meer as 10 000 mense wat die ABS tans nie as Beduidende Stedelike Gebiede klassifiseer nie.</ref> <ref group=nota>Die ABS definieer tans slegs twee Beduidende Stedelike Gebiede binne die Noordelike Gebied.</ref> |- ! Rang ! Beduidende Stedelike Gebiede ! Populasie (2021 Sensus) ! Verwysing |- | 1 |[[Darwin]] |align="right" | 127,215 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/7002 Sensus 2021] |- | 2 |[[Alice Springs]] |align="right" | 25,912 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/7001 Sensus 2021] |- |} {| class="wikitable sortable" |+ Bevolking van Stedelike Sentrums<ref group="nota">Volgens die Australiese Buro vir Statistiek verteenwoordig Stedelike Sentrums gebiede van gekonsentreerde stedelike ontwikkeling met bevolkings van 1 000 mense of meer.</ref> <ref group="nota">Slegs die 10 gewildste stedelike sentrums word getoon.</ref> |- ! Rang ! Stedelike Sentrum ! Populasie (2021 Sensus) ! Verwysing |- | 1 |[[Darwin]] |align="right" | 122,207 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL703001 Sensus 2021] |- | 2 |[[Alice Springs]] |align="right" | 24,855 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL712001 Sensus 2021] |- | 3 |[[Katherine, Northern Territory|Katherine]] |align="right" | 5,980 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL714001 Sensus 2021] |- |4 |[[Nhulunbuy]] |align="right" | 3,267 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL715006 Sensus 2021] |- |5 |[[Tennant Creek]] |align="right" | 2,949 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL715007 Sensus 2021] |- |6 |[[Elcho-eiland / Galiwinku]] |align="right" | 2,199 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL715001 Sensus 2021] |- |7 |[[Wadeye]] |align="right" | 1,924 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL715008 Sensus 2021] |- |8 |[[Wurrumiyanga|Wurrumiyanga (Nguiu)]] |align="right" | 1,421 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL715009 Sensus 2021] |- |9 |[[Gunbalanya|Gunbalanya (Oenpelli)]] |align="right" | 1,153 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL715002 Sensus 2021] |- |10 |[[Milingimbi]] |align="right" | 1,097 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL715004 Sensus 2021] |} {| class="wikitable sortable" |+ Bevolking volgens plaaslike regeringsgebied<ref group="nota">Slegs die 10 mees gewilde Plaaslike Regeringsgebiede word getoon.</ref> |- ! Rang ! Plaaslike Regeringsgebiede ! Populasie (30 Junie 2023 skatting)<ref>{{cite web |title=Regional population |url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/regional-population/latest-release |website=Population estimates and components by LGA |date=26 March 2024 |publisher=Australian Bureau of Statistics |access-date=11 September 2024 |archive-date=10 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231010145251/https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/regional-population/latest-release |url-status=live }}</ref> |- | 1 |Stad van Darwin |align="right" | 85,465 |- | 2 |Stad van Palmerston |align="right" | 41,113 |- | 3 |Alice Springs-dorp |align="right" | 29,213 |- |4 |Litchfield |align="right" | 23,415 |- |5 |Dorp van Katherine |align="right" | 10,829 |- |6 |Oostelike Arnhem Streek |align="right" | 10,011 |- |7 |Roper Golfstreek |align="right" | 7,491 |- |8 |Barkly gebied |align="right" | 7,239 |- |9 |MacDonnell gebied |align="right" | 6,706 |- |10 |Sentrale Woestyn Streek |align="right" | 4,126 |} === Afkoms en immigrasie === {| class="wikitable" style="float:right;" |+Geboorteland (2016)<ref name="quickstats.censusdata.abs.gov.au">{{Cite web|url=https://quickstats.censusdata.abs.gov.au/census_services/getproduct/census/2016/communityprofile/7?opendocument|title=2016 Census Community Profiles: Northern Territory|website=quickstats.censusdata.abs.gov.au|access-date=23 Junie 2019|archive-date=23 Junie 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190623005030/https://quickstats.censusdata.abs.gov.au/census_services/getproduct/census/2016/communityprofile/7%3Fopendocument|url-status=dead}}</ref><ref name="censusdata.abs.gov.au">{{Cite web |url=http://www.censusdata.abs.gov.au/CensusOutput/copsub2016.NSF/All%20docs%20by%20catNo/2016~Community%20Profile~7/$File/GCP_7.zip?OpenElement |title=GCP 7 |access-date=23 Junie 2019 |archive-date=2 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210602225625/https://www.censusdata.abs.gov.au/CensusOutput/copsub2016.NSF/All%20docs%20by%20catNo/2016~Community%20Profile~7/$File/GCP_7.zip?OpenElement |url-status=dead }}</ref> ! Geboorteplek<ref group="nota">In ooreenstemming met die Australiese Buro vir Statistiek-bron word Engeland, Skotland, die vasteland van China en die Spesiale Administratiewe Streke van [[Hongkong]] en [[Macau]] afsonderlik gelys.</ref> !! Populasie |- |[[Australië]]|| 157,531 |- |[[Filippyne]]|| 5,914 |- |[[Engeland]]|| 5,583<!-- England and Scotland are listed separately as per the source. Do not combine --> |- |[[Nieu-Seeland]]|| 4,636 |- |[[Indië]]|| 3,598 |- |[[Griekeland]]|| 1,268 |- |[[Amerika]]|| 1,211 |- |[[China]]|| 1,192<!-- Mainland China, Taiwan, Hong Kong and Macau SARs are listed separately as per the source. Do not combine --> |- |[[Nepal]]|| 1,126 |- |[[Indonesië]]|| 1,117 |- |[[Ierland]]|| 1,026 |- |[[Oos-Timor]]||1,024 |} By die 2016-sensus was die mees genomineerde voorouers:<ref group="nota">As a percentage of 199,426 persons who nominated their ancestry at the 2016 census.</ref><ref name="quickstats.censusdata.abs.gov.au" /><ref name="censusdata.abs.gov.au" /> {{columns-list|colwidth=13em| * Inheems (30.3%)<ref group="nota">Van enige afkoms. Sluit diegene in wat identifiseer as Aborigines of Torres Strait-eilandbewooners. Inheemse identifikasie is apart van die afkomsvraag op die Australiese Sensus en persone wat identifiseer as Aboriginal of Torres Strait Islander mag enige afkoms identifiseer.</ref> * Australiërs (28.1%)<ref group="nota">The Australian Bureau of Statistics has stated that most who nominate "Australian" as their ancestry are part of the Anglo-Celtic group. {{cite web|url=http://www.abs.gov.au/Ausstats/abs@.nsf/94713ad445ff1425ca25682000192af2/49f609c83cf34d69ca2569de0025c182!OpenDocument|title=Feature Article – Ethnic and Cultural Diversity in Australia (Feature Article)|website=abs.gov.au|date=January 1995|access-date=23 Junie 2019|archive-date=20 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160420205113/http://www.abs.gov.au/Ausstats/abs%40.nsf/94713ad445ff1425ca25682000192af2/49f609c83cf34d69ca2569de0025c182%21OpenDocument|url-status=live}}</ref> * Engels (27.5%) * Iers (9.3%) * Skots (7.5%) * Duits (4.4%) * Filippyns (3.5%) * Chinees (3.1%) * Indies (2.3%) * Italiaans (2.1%) * Grieks (2%) * Nederlands (1.3%) }} 31,2% van die bevolking is in die buiteland gebore met die 2016-sensus. Die vyf grootste groepe oorsese geborenes was van die Filippyne (2,6%), Engeland (2,4%), Nieu-Seeland (2%), Indië (1,6%) en Griekeland (0,6%).<ref name="quickstats.censusdata.abs.gov.au" /><ref name="censusdata.abs.gov.au" /> 25,5% van die bevolking, of 58 248 mense, het in 2016 as Inheemse Australiërs (Aborigines en Torres Strait-eilandbewoners) geïdentifiseer.<ref group="nota">Van enige afkoms. Sluit diegene in wat hulle identifiseer as Aborigines of Torres Strait-eilandbewoners. Inheemse identifikasie is apart van die afkomsvraag op die Australiese Sensus en persone wat hulle identifiseer as Aborigines of Torres Strait-eilandbewoners mag enige afkoms identifiseer.</ref><ref name="quickstats.censusdata.abs.gov.au" /><ref name="censusdata.abs.gov.au" /> === Tale === By die 2021-sensus het 57,3% van die bevolking slegs [[Engels]] tuis gepraat. Die ander tale wat die meeste tuis gepraat is, was Kriol (2.2%), Djambarrpuyngu (1.7%), Grieks (1.4%) en Nepalees (1.3%).<ref name="census2021">{{cite web|url=https://www.abs.gov.au/articles/snapshot-nt-2021#:~:text=Housing-,Population,the%20Census%20counted%2072%2C000%20people|title=Snapshot Northern Territory, Housing and Population Census 2021|date=28 June 2022|access-date=10 Julie 2022|archive-date=21 Julie 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220721094557/https://www.abs.gov.au/articles/snapshot-nt-2021#:~:text=Housing-,Population,the%20Census%20counted%2072%2C000%20people|url-status=live}}</ref><ref name="quickstats.censusdata.abs.gov.au"/><ref name="censusdata.abs.gov.au"/> Daar word meer as 100 Inheemse tale en dialekte in die Noordelike Gebied gepraat<ref>{{cite web |url=http://www.dlgcs.nt.gov.au/interpreting/aboriginal_interpreter_service/aboriginal_languages_in_the_NT |title=Department of Local Government and Community Services – Aboriginal Languages in the NT |access-date=23 Januarie 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160130114822/http://www.dlgcs.nt.gov.au/interpreting/aboriginal_interpreter_service/aboriginal_languages_in_the_NT |archive-date=30 Januarie 2016 }}</ref> benewens Engels wat die algemeenste in stede soos Darwin of Alice Springs gepraat word. Belangrike inheemse tale wat in die Noordelike Gebied gepraat word, sluit in Murrinh-patha en Ngangikurungurr in die noordweste rondom Wadeye, Warlpiri en Warumungu in die middel rondom Tennant Creek, Arrernte rondom Alice Springs, Pintupi-Luritja in die suidooste, Pitjantjatjara in die suide naby Uluru / Ayers Rock, Yolngu Matha in die verre noorde in Arnhem Land (waar die dialek Djambarrpuyngu van Dhuwal as 'n [[lingua franca]] beskou word), en Burarra, Maung, Iwaidja en Kunwinjku in die middel-noorde en op Croker-eiland en die Goulburn-eilande. Tiwi word op Melville-eiland en Bathurst-eiland gepraat.<ref>{{cite web |url=http://www.dlgcs.nt.gov.au/__data/assets/pdf_file/0015/6540/AIS_map_language.pdf |title=Major Aboriginal languages of the Northern Territory |access-date=23 January 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160130110726/http://www.dlgcs.nt.gov.au/__data/assets/pdf_file/0015/6540/AIS_map_language.pdf |archive-date=30 January 2016 |website=dlgcs.nt.gov.au }}</ref> Literatuur in baie van hierdie tale is beskikbaar in die Lewende Argief van Inheemse Tale. === Godsdiens === In die 2021-sensus is die [[Christendom]] die belangrikste godsdienstige affiliasie in die Noordelike Gebied, gevolg deur 40,5% van sy bevolking. In 1971 is die Christendom deur 70,2% van die bevolking gevolg en dit het sedertdien afgeneem, terwyl die persentasie mense wat hulle geïdentifiseer het as geen godsdienstige verbintenis nie, toegeneem het van 17,9% in 1971 tot 38,5% in 2021.<ref name="census2021"/> [[Hindoeïsme]] is die gebied se grootste nie-Christelike godsdiens (2,7%), gevolg deur [[Boeddhisme]] (2,1%) en [[Islam]] (1,4%).<ref name="census2021"/><ref>{{Cite web|url=https://profile.id.com.au/australia/religion?WebID=160|archive-url=https://web.archive.org/web/20150709223800/http://profile.id.com.au/australia/religion?WebID=160|url-status=dead|archive-date=9 July 2015|title=Profile .id, Community Profile – Regional NT|website=Profile.id.com.au|access-date=21 June 2018}}</ref> == Onderwys en opleiding == === Primêre en sekondêre onderrig === Skoolonderwys in die Noordelike Gebied bestaan ​​uit ses jaar laerskoolonderrig, insluitend een oorgangsjaar, drie jaar middelbare skoolonderrig en drie jaar hoërskoolonderrig. Aan die begin van 2007 het die Noordelike Gebied Middelskool vir Jare 7–9 en Hoërskool vir Jare 10–12 ingestel, maar vanaf 2026 is die gebied besig om middelskole na hoërskole te omskep om by die res van die land aan te sluit. Kinders in die Noordelike Gebied begin gewoonlik skool op die ouderdom van vyf. Na voltooiing van hoërskool verwerf studente die ''Northern Territory Certificate of Education and Training'' (NTCET). Studente wat hul sekondêre opleiding suksesvol voltooi, ontvang ook 'n tersiêre toelatingsranglys, of ATAR-telling, om toelating tot die universiteit te bepaal. Skole in die Noordelike Gebied word óf publiek óf privaat befonds. Openbare skole, ook bekend as staats- of regeringskole, word direk deur die Departement van Onderwys befonds en bestuur.<ref>{{cite web|url=http://www.education.nt.gov.au/about-us|title=About us|date=22 December 2023|website=Department of Education|publisher=Northern Territory Government|access-date=23 March 2015|archive-date=27 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150227161242/http://www.education.nt.gov.au/about-us|url-status=live}}</ref> Privaat skole wat skoolgeld betaal, sluit skole in wat deur die Katolieke Kerk bestuur word en onafhanklike skole, sommige eliteskole soortgelyk aan Engelse openbare skole. Sommige onafhanklike skole in die Noordelike Gebied is geaffilieer met [[Protestants]]e, [[Lutherse]], [[Anglikaanse Gemeenskap|Anglikaanse]], [[Grieks-Ortodokse Kerk|Grieks-Ortodokse]] of [[Sewendedag-Adventiste]] Kerke, maar sluit nie-kerkskole en 'n inheemse skool in. Teen 2009 het die Noordelike Gebied 151 openbare skole, 15 Katolieke skole en 21 onafhanklike skole gehad. Daar was 39 492 studente ingeskryf in skole regoor die gebied, met 29 175 in openbare skole en 9 882 in onafhanklike skole. Die Noordelike Gebied het ongeveer 4 000 voltydse onderwysers. === Tersiêre onderrig === Die Noordelike Gebied het een universiteit wat in 1989 onder die naam die ''Northern Territory University'' geopen het.<ref>{{cite web|url=https://www.cdu.edu.au/25th-anniversary|title=Celebrating 25 Years of University Education in the Northern Territory|access-date=24 March 2015|archive-date=17 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190717122525/https://www.cdu.edu.au/25th-anniversary|url-status=live}}</ref> Nou herdoop as die Charles Darwin Universiteit, het dit ongeveer 19 000 studente ingeskryf gehad: ongeveer 5 500 hoëronderwysstudente en ongeveer 13 500 studente op beroepsonderwys en -opleiding kursusse. Die eerste tersiêre instelling in die gebied was die ''Batchelor Institute of Indigenous Tertiary Education '' wat in die middel-1960's gestig is. === Biblioteke en argiewe === ''Library & Archives NT'' is die Noordelike Gebied se openbare navorsingsbiblioteek en argieforganisasie en ondersteun die ontwikkeling van biblioteekdienste regoor die Gebied deur openbare biblioteke te ondersteun.<ref>{{Cite web |title=Visit Us {{!}} Library & Archives NT |url=https://lant.nt.gov.au/visit-us |access-date=2024-03-14 |website=lant.nt.gov.au |archive-date=14 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240314002259/https://lant.nt.gov.au/visit-us |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Services to Public Libraries {{!}} Library & Archives NT |url=https://lant.nt.gov.au/services-public-libraries |access-date=2024-03-14 |website=lant.nt.gov.au |archive-date=14 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240314002259/https://lant.nt.gov.au/services-public-libraries |url-status=live }}</ref> Biblioteek en Argiewe NT is in 2019 gestig na die samesmelting van die Noordelike Gebiedsargiefdiens en die Noordelike Gebiedsbiblioteek.<ref>{{Cite web |last=Find & Connect Web Resource Project |first=The University of Melbourne and Australian Catholic University |title=Library & Archives NT – Organisation – Find & Connect – Northern Territory |url=https://www.findandconnect.gov.au/ref/nt/biogs/ENT0112b.htm |access-date=2024-03-14 |website=findandconnect.gov.au|archive-date=14 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240314002259/https://www.findandconnect.gov.au/ref/nt/biogs/ENT0112b.htm |url-status=live }}</ref> Die Nasionale Argief van Australië het ook 'n bewaarplek in Darwin, dit is saam met die Biblioteek en Argief NT-bewaarplek by die Noordelike Territorium Argiefsentrum geleë.<ref>{{Cite web |title=Northern Territory |url=https://www.naa.gov.au/visit-us/northern-territory |access-date=2024-03-14 |website=National Archives of Australia |archive-date=14 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240314002300/https://www.naa.gov.au/visit-us/northern-territory |url-status=live }}</ref> == Ekonomie == === Mynbou === Die Noordelike Gebied se ekonomie word grootliks gedryf deur [[mynbou]], wat gekonsentreer is op energieproduserende minerale, petroleum en energie en ongeveer $2,5 miljard tot die bruto staatsproduk bydra en meer as 4 600 mense in diens het. Mynbou is verantwoordelik vir 14,9% van die bruto staatsproduk in 2014–15, vergeleke met slegs 7% nasionaal.<ref>{{cite web |url=http://www.nt.gov.au/d/Minerals_Energy/index.cfm?header=About%20Minerals%20and%20Energy |title=About Minerals and Energy Department of Regional Development, Primary Industry, Fisheries and Resources |website=Nt.gov.au |date=16 September 2011 |access-date=23 January 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130523211519/http://www.nt.gov.au/d/Minerals_Energy/index.cfm?header=About%20Minerals%20and%20Energy |archive-date=23 May 2013 |url-status=dead }}</ref> In onlangse jare, hoofsaaklik as gevolg van die effek van groot infrastruktuurprojekte en mynuitbreidings, het konstruksie mynbou verbygesteek as die grootste enkele bedryf in die gebied. Konstruksie, mynbou en vervaardiging, en regerings- en gemeenskapsdienste, maak saam ongeveer die helfte van die gebied se bruto staatsproduk (BSP) uit, in vergelyking met ongeveer 'n derde van die nasionale [[bruto binnelandse produk]] (BBP).<ref name="Economy-Overview">{{cite web|url=https://www.budget.nt.gov.au/__data/assets/pdf_file/0006/277602/2016-17-Economy-Overview.pdf|title=Budget 2016-17 Northern Territory Economy Overview|access-date=16 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170224040656/https://budget.nt.gov.au/__data/assets/pdf_file/0006/277602/2016-17-Economy-Overview.pdf|archive-date=24 February 2017|url-status=dead}}</ref> Die ekonomie het die afgelope dekade aansienlik gegroei, van 'n waarde van $15 miljard in 2004–05 tot meer as $22 miljard in 2014–15. In 2012–13 het die gebiedsekonomie met 5,6% uitgebrei, meer as twee keer die vlak van nasionale groei, en in 2014–15 het dit met 10,5% gegroei, vier keer die nasionale groeikoers.<ref name="Economy-Overview"/> Tussen 2003 en 2006 het die bruto staatsproduk gestyg van $8,67 miljard tot $11,476 miljard, 'n toename van 32,4%. Gedurende die drie jaar tot 2006–2007 het die bruto staatsproduk van die Noordelike Gebied met 'n gemiddelde jaarlikse koers van 5,5% gegroei. Die bruto staatsproduk per capita in die Noordelike Gebied ($72 496) is hoër as enige Australiese staat of gebied en is ook hoër as die bruto binnelandse produk per capita vir Australië ($54 606). Die Noordelike Gebied se uitvoere het met 12,9% of $681 miljoen in 2012–13 gestyg. Die grootste bydraer tot die gebied se uitvoere was: minerale brandstowwe (hoofsaaklik [[vloeibare aardgas]]), ru-materiale (hoofsaaklik minerale ertse) en voedsel en lewende diere (hoofsaaklik lewende beeste). Die belangrikste internasionale markte vir gebiedsuitvoere is Japan, China, Indonesië, die Verenigde State en Korea.<ref>{{cite web |title=Northern Territory Economy Overview |year=2014 |url=http://www.treasury.nt.gov.au/_layouts/download.aspx?SourceUrl=/PMS/Publications/BudgetFinance/BudgetPapers/I-BP07-1415.docx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170321135743/http://www.treasury.nt.gov.au/_layouts/download.aspx?SourceUrl=%2FPMS%2FPublications%2FBudgetFinance%2FBudgetPapers%2FI-BP07-1415.docx |archive-date=2017-03-21 |access-date=2025-04-28 }}</ref>{{page needed |date=April 2025}} Invoere na die Noordelike Gebied het altesaam $2 887,8 miljoen beloop, wat hoofsaaklik uit masjinerie- en toerustingvervaardiging (58,4%) en petroleum-, steenkool-, chemiese en verwante produkvervaardiging (17,0%) bestaan ​​het.<ref name="ABS Economics">{{cite web | title = Northern Territory Economics | publisher = Australian Bureau of Statistics | url = http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/7d12b0f6763c78caca257061001cc588/9ee724f9094de980ca257384000dbaa1!OpenDocument | date = 31 October 2007 | access-date = 27 July 2008 | archive-date = 10 August 2008 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080810023527/http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/7d12b0f6763c78caca257061001cc588/9ee724f9094de980ca257384000dbaa1!OpenDocument | url-status = live }}</ref> Die vernaamste mynboubedrywighede is bauxiet by die Gove-skiereiland waar die produksie na raming met 52,1% tot $254 miljoen in 2007–08 sal toeneem, [[mangaan]] by Groote Eylandt, waar die produksie na raming met 10,5% tot $1,1 miljard sal toeneem, wat gehelp sal word deur die nuut ontwikkelde myne, insluitend Bootu Creek en Frances Creek, [[goud]] wat na raming met 21,7 persent tot $672 miljoen by die Union Reefs-aanleg sal toeneem, en [[uraan]] by die Ranger Uraanmyn.<ref>{{cite web |url=http://www.budget.nt.gov.au/papers/econ/8_mining_energy.pdf |title=Northern Territory Budget Mining and energy |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080720225746/http://www.budget.nt.gov.au/papers/econ/8_mining_energy.pdf |archive-date=20 July 2008 |access-date=29 January 2017 }}</ref> === Toerisme === [[Toerisme]] is 'n belangrike ekonomiese dryfveer vir die gebied en 'n beduidende bedryf in streeksgebiede.<ref name="economicprofile.com.au">{{cite web|url=https://www.economyprofile.com.au/|title=Australian Economy Profiles – by REMPLAN|website=Economyprofile.com.au|access-date=30 April 2019|archive-date=26 Junie 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190626155811/https://www.economyprofile.com.au/|url-status=live}}</ref> Ikoniese bestemmings soos Uluru/Ayers Rock en Kakadu maak die Noordelike Gebied 'n gewilde bestemming vir binnelandse en internasionale reisigers. Diverse landskappe, watervalle, wye oop ruimtes, inheemse kultuur en wilde en ongetemde wildlewe bied die geleentheid vir besoekers om hulself te verdiep in die natuurlike wonder wat die Noordelike Gebied bied. In 2015 het die gebied altesaam ongeveer 1,6 miljoen binnelandse en internasionale besoekers ontvang wat na raming $2,0 miljard tot die plaaslike ekonomie bygedra het. Vakansiebesoekers het die meerderheid van die totale besoeke uitgemaak (ongeveer 792 000 besoekers). Toerisme het sterk bande met ander sektore in die ekonomie, insluitend verblyf en voedseldienste, kleinhandel, ontspanning en kultuur en vervoer.<ref name="economicprofile.com.au"/> ''Wide Open Space'' is 'n jaarlikse fees van musiek, kuns en kultuur<ref name=hist>{{cite web | title=History | website=Wide Open Space Festival | url=http://wideopenspace.net.au/history/ | access-date=29 Augustus 2021 | archive-date=29 Augustus 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210829082117/http://wideopenspace.net.au/history/ | url-status=dead }}</ref> wat oor drie dae in April/Mei by die Ross Rivier Oord in die McDonnellbergreeks plaasvind,<ref name=events/><ref>{{cite web | title=Getting to WOS | website=Wide Open Space Festival | date=29 Augustus 2021 | url=http://wideopenspace.net.au/event_info/getting-to-wos/ | access-date=29 August 2021 | archive-date=29 Augustus 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210829082110/http://wideopenspace.net.au/event_info/getting-to-wos/ | url-status=dead }}</ref> ongeveer 80 km oos van Alice Springs.<ref name=events>{{cite web | title=Event Info | website=Wide Open Space Festival | url=http://wideopenspace.net.au/event_info/ | access-date=29 Augustus 2021 | archive-date=29 Augustus 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210829082114/http://wideopenspace.net.au/event_info/ | url-status=dead }}</ref> === Ander nywerhede === Die Noordelike Gebied ontwikkel die Marine Industry Park by East Arm, naby Darwin, as deel van ’n groter Northern Marine Complex wat ook die Darwin Ship Lift insluit. Die aanleg is bedoel om Darwin as ’n belangrike sentrum vir vaartuigonderhoud, mariene dienste, ingenieurswerk, vervaardiging en logistiek in Noord-Australië en die Indo-Pasifiese streek te versterk.<ref>{{cite web |title=Marine Industry Park |website=Australia's Northern Territory |publisher=Northern Territory Government |url=https://australiasnorthernterritory.com.au/invest/why-invest-in-the-nt/marine-industry-park |access-date=14 July 2026 |archive-date=14 Julie 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260714151843/https://australiasnorthernterritory.com.au/invest/why-invest-in-the-nt/marine-industry-park |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |title=Northern Marine Complex announced at East Arm |website=Australia's Northern Territory |publisher=Northern Territory Government |date=9 Februarie 2026 |url=https://australiasnorthernterritory.com.au/invest/invest-news-and-insights/northern-marine-complex-announced-at-east-arm |access-date=14 Julie 2026}}</ref> == Vervoer == [[Lêer:LasseterHighway.JPG|duimnael|regs|Die Lasseter Hoofweg vebind Uluru/Ayers Rock met die Stuart Hoofweg]] [[Lêer:NR45 + NR10 + Ghan Alice Springs, 2015 (02).JPG|duimnael|regs|Die Ghan]] Die Noordelike Gebied is die ylbevolkte staat of gebied in Australië. Die Noordelike Gebied het 'n gekoppelde netwerk van teerpaaie, insluitend twee nasionale snelweë, wat met aangrensende state verbind en die belangrikste bevolkingsentrums van die gebied, en ander belangrike sentrums soos Uluru (Ayers Rock), Kakadu en Litchfield Nasionale Parke, verbind. Die Stuart-snelweg, eens bekend as "The Track", loop van noord na suid en verbind Darwin en Alice Springs met [[Adelaide (Suid-Australië)|Adelaide]]. Sommige van die verseëlde paaie is enkelbaan-asfaltpaaie. Baie grond paaie verbind die meer afgeleë nedersettings. Die uitputting wat voortspruit uit langafstandbestuur en die gevare inherent aan grondpaaie, wildlewe, wateroorgange en slegte weer het daartoe gelei dat die Noordelike Gebiedsregering padveiligheidsveldtogte in Engels en verskeie inheemse tale onderneem het. 'n Sleuteldoelwit was om mense te oorreed om teen die regte spoed vir die padtoestande te ry.<ref>{{cite web |url=https://roadsafety.nt.gov.au/campaigns/drive-to-conditions2 |title=Drive to conditions |author=<!--Not stated--> |date=2021 |website=Towards Zero |publisher=Northern Territory Government |access-date=3 Januarie 2022 |archive-date=3 Januarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220103055147/https://roadsafety.nt.gov.au/campaigns/drive-to-conditions2 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://nt.gov.au/driving/safety/fatigue-and-driving |title=Fatigue and driving |author=<!--Not stated--> |date=Maart 2015 |website=Department of Infrastructure, Planning and Logistics |publisher=Northern Territory Government |access-date=3 January 2022 |archive-date=3 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220103055148/https://nt.gov.au/driving/safety/fatigue-and-driving |url-status=live }}</ref> Vanaf 2021 was die Noordelike Gebied se padvoertuigspoedgrens in beboude gebiede 60&nbsp;km/h, tensy die dorp 'n laer standaardspoedgrens in die staatskoerant afgekondig het: baie het 50&nbsp;km/h of laer gekies. Buite die meeste beboude gebiede was die standaardspoedgrens 110&nbsp;km/h, tensy 'n spoedgrensteken anders aandui. As gevolg van die aard van die topografie en baie lae bevolkingsdigtheid, het sommige dele van die Arnhem-, Barkly-, Stuart- en Victoria-snelweë 'n maksimum spoed van 130&nbsp;km/h gehad.<ref>{{cite web |url=https://nt.gov.au/driving/safety/speed-limits |title=Speed limits |author=<!--Not stated--> |date=Desember 2020 |website=Department of Infrastructure, Planning and Logistics |publisher=Northern Territory Government |access-date=3 Januarie 2022 |archive-date=21 Desember 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211221040036/https://nt.gov.au/driving/safety/speed-limits |url-status=live }}</ref> In 2004 is 'n standaardspoorlyn tussen Alice Springs en Darwin geopen, wat die Adelaide-Darwin-spoorwegkorridor voltooi het en die droom van 'n transkontinentale spoorlyn, wat in 1878 begin is met die Sentraal-Australiese Spoorweg van die suide en die Noord-Australiese Spoorweg van die noorde, verwesenlik het – maar met 'n gaping van meer as 800 km tussen Alice Springs en Birdum wat nog oorbrug moes word toe die antieke 1067 mm (3 vt 6 duim) [[Kaapspoor|smalspoorlyn]] in 1976 gesluit is.<ref name= Fuller>{{cite book |title=The Ghan: the story of the Alice Springs railway |first=Basil |last=Fuller |date=1975 |location= Adelaide |publisher=Rigby |isbn=0727000160|page=180}}</ref> Die lyn dra vinnige goederetreine en een passasierstrein: Die Ghan-ervaringstoerismetrein wat tussen Darwin en Adelaide ry, en in die NT by Katherine, Tennant Creek, Alice Springs en Kulgera stop. Die [[Darwin Internasionale Lughawe]] is die belangrikste binnelandse en internasionale lughawe vir die gebied. Verskeie kleiner lughawens is ook oor die gebied versprei en word bedien deur kleiner lugdienste, insluitend Alice Springs-lughawe, Ayers Rock-lughawe, Katherine-lughawe en Tennant Creek-lughawe. == Media == === Gedrukte media === Die Noordelike Gebied het slegs een daaglikse poniekoerant, News Corporation se ''Northern Territory News''. Die ''Sunday Territorian'' is die susterkoerant van die NT News en is die enigste toegewyde Sondag-poniekoerant in die Noordelike Gebied. Die ''Centralian Advocate'' word twee keer per week in die Alice Springs-streek versprei. Daar is ook vyf weeklikse gemeenskapskoerante. Die gebied ontvang die nasionale dagblad, ''The Australian'', terwyl ''The Sydney Morning Herald'', ''The Age'' en die ''Guardian Weekly'' ook in Darwin beskikbaar is. Katherine se koerant is die ''Katherine Times''. Daar is 'n [[LGBT]]-gemeenskapspublikasie, ''QNews Magazine,''<ref>{{cite web|url=https://qnews.com.au/about-us/|title=About Us|website=Qnews.com.au|access-date=30 April 2019|archive-date=29 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190429103551/https://qnews.com.au/about-us/|url-status=live}}</ref> wat in Darwin en Alice Springs gepubliseer word. === Televisie === Metropolitaans Darwin het vyf televisiestasies gehad: * Australian Broadcasting Corporation - Noordelike Gebied * Special Broadcasting Service - Noordelike Gebied * Seven (Southern Cross Austereo) * Nine Network - Darwin * Ten Darwin Darwin het ook vier [[gerigte uitsending]] stasies: * First Nations TV * Darwin TV * First Nations Tourism TV * Business TV In die Gebied is daar ook vier soortgelyke stasies: * ABC Northern Territory – (ABD) * SBS Northern Territory – (SBS) * Seven Central – (QQQ) – ''Seven Network Affiliate'' * Imparja – (IMP) – ''Nine Network Affiliate'' * Ten Central (or Central Digital Television) – (CDT) – ''Network Ten Affiliate'' Afgeleë gebiede word bedien oor die algemeen via die Viewer Access Satellite Television-diens, wat dieselfde kanale as die streeksgebiede dra, sowel as 'n paar ekstra gerigte uitsendingsdienste, insluitend Inheemse Gemeenskapstelevisie en Westlink. === Radio === Darwin het radiostasies op beide AM- en FM-frekwensies. ABC-stasies sluit in ABC Radio Darwin (105.7FM), ABC Radio National (657AM), ABC News Radio (102.5FM), ABC Classic FM (107.3FM) en Triple J (103.3FM). Die twee kommersiële stasies is Hot 100 FM (8HOT) en Mix 104.9 (8MIX). Die toonaangewende gemeenskapsstasies is 104.1 Territory FM (8TOP) en 94.5 Radio Larrakia (8KNB). Die radiostasies in Alice Springs word ook op die AM- en FM-frekwensies uitgesaai. ABC-stasies sluit in Triple J (94.9FM), ABC Classic FM (97.9FM), 783 ABC Alice Springs (783AM), ABC News Radio (104.1FM) en ABC Radio National (99.7FM). Daar is twee gemeenskapsstasies in die dorp—CAAMA (100.5FM) en 8CCC (102.1FM). Die kommersiële stasies, wat albei deur dieselfde maatskappy besit word, is Sun 96.9 (96.9FM) en 8HA (900AM). Die Christelike radiostasie Vision Christian Radio (88.0FM). Twee bykomende stasies, Territory FM (98.7FM) en Radio TAB (95.9FM), word onderskeidelik vanuit Darwin en Brisbane gesindikeer. === Musiek === Die musiektoneel van die Noordelike Gebied is die tuiste van 'n paar groot musikale kunstenaars, wat hoofsaaklik die genres van Hip-Hop en RNB as hul musiekstyl gebruik. Die Rock-, Country- en Punk-toneel bevat egter 'n aansienlik groter aantal kleiner, minder bekende groepe. Die gewildste kunstenaars van die Noordelike Gebied sluit in: * Jessica Mauboy * Baker Boy * Caiti Baker * David Garnham and the Reasons To Live * Roymackonkey * Kuya James * Crystal Robins * Tang Die Noordelike Gebied het ook 'n gereeld aktiewe lewendige musiektoneel, met sy hooffees, Bass in the Grass, as die gewildste en grootste vertoning dwarsdeur die jaar. == Sport == [[Australiese voetbal]] is die gewildste sport in die Noordelike Gebied, veral onder inheemse Australiese gemeenskappe in Darwin, Alice Springs en die Tiwi-eilande. == Kultuur == Die Noordelike Gebied is die tuiste van 'n aantal kulturele instellings van belang vir die nasie. Dit sluit in: * die ''Araluen Art Centre'' en die ''Museum of Central Australia'' * die Darwin Simfoniese Orkes<ref>{{Cite web |title=Home |url=https://dso.org.au/ |access-date=2024-09-18 |website=Darwin Symphony Orchestra |language=en-US |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918025738/https://dso.org.au/ |url-status=live }}</ref> * die ''Museum and Art Gallery of the Northern Territory'' == Notas == <references group="nota" /> == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn|Northern Territory|Noordelike Gebied}} * {{Wikivoyage-inlyn|Northern_Territory|Noordelike Gebied}} * {{en}} [https://nt.gov.au/ Amptelike webwerf] * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Northern-Territory|title=Northern Territory|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=17 Mei 2026}} {{State van Australië}} {{Normdata}} [[Kategorie:Noordelike Gebied| ]] 3098eesi8bb0eajyb101tte0u4qm4y1 0 56714 2970591 2865923 2026-09-25T09:16:43Z Aliwal2012 39067 2970591 wikitext text/x-wiki : ''Die artikel handel oor die Wes-Kaapse dorp, vir die voël, sien [[Kaapse malgas]]. Vir 'n artikel oor die eiland, kyk [[Malgas (eiland)]]'' {{Inligtingskas Nedersetting |amptelike_naam=Malgas |ander_naam=Malagas |inheemse_naam= |nedersetting_tipe=[[Gehug]] |duimdrukkerkaart=Wes-Kaap |duimdrukkeretiketposisie=bokant |duimdrukkerkaartgrootte= |duimdrukkerkaartbyskrif= |duimdrukkerkaart1=Suid-Afrika |duimdrukkeretiketposisie1=bokant |onderafdelingtipe=[[Land]] |onderafdelingnaam={{vlag|Suid-Afrika}} |onderafdelingtipe1=[[Provinsies van Suid-Afrika|Provinsie]] |onderafdelingtipe2=[[Distriksmunisipaliteit]] |onderafdelingtipe3=[[Plaaslike Munisipaliteit]] |onderafdelingtipe4= |onderafdelingnaam1=[[Wes-Kaap]] |onderafdelingnaam2=[[Overberg-distriksmunisipaliteit|Overberg]] |onderafdelingnaam3=[[Swellendam Plaaslike Munisipaliteit|Swellendam]] |oppervlak_totaal_km2= |hoogte_m= |koördinaattipe= |koördinate = {{Koördinate|34|18|0|S|20|35|0|O|aansig=inlyn,titel}} |bevolking_soos_op= |bevolkingnotas= |bevolking_totaal= |bevolkingsdigtheid_km2= |bevolkingnota= |tydsone=[[Suid-Afrikaanse Standaardtyd|SAST]] |utcafset=+2 |poskodetipe= |poskode= |skakelkode= |webwerf= }} [[Lêer:Malgaspont.JPG|duimnael|links|Malgas se pont, die laaste van sy soort in Suid-Afrika]] '''Malgas''' is ‘n gehug met ‘n aantal vakansiehuise aan die [[Breederivier]]. Dit lê aan grondpaaie tussen [[Swellendam]] en [[Witsand]]. == Aanvanklike eienaars == Reeds in 1791 is aan Adriaan Odendaal hier weiregte toegeken. In die middel van die 19de eeu is P.G. van der Byl en H.J. de Nysschen die eienaars van die plaas Mallegaskraal aan die [[Breederivier]], 40&nbsp;km stroomop van die monding. ‘n Sestien km. stuk kronkelende rivieroewer was besonder mooi. Landmeter W.M. Hopley van Swellendam is deur die eienaars opdrag gegee om hierdie stuk aan die suidwestelike oewer in 421 erwe te verdeel met elkeen ‘n maksimum van 25 meter aan die rivier. Van die verwagte ontwikkeling het blykbaar niks gekom nie. == ''Barry and Nephews'' == Toe die Swellendamse firma [[Joseph Barry|''Barry and Nephews'']] die rivierhawe hier aanlê, het die ontwikkeling ook vinnig uitgebrei. Omdat die rivier tot ten minste hier goed bevaarbaar is, is goedere hier van die skip op [[ossewa]]ens oorgelaai om na die binneland vervoer te word. Die firma het ‘n aantal van die erwe gekoop en van die plaasgeboue omskep en nuwe geboue opgerig vir gebruik as magasyne, doeanekantoor, [[hotel]], personeelwonings, [[poskantoor]], [[skool]] en selfs [[gevangenis]]. Enkele erwe is aan individue verkoop. Die [[Nederduitse Gereformeerde Kerk|NG-kerk]]gebou is op 7 Desember 1861 in gebruik geneem. In 1977 is die gebou met sy klokkestoel tot nasionale monument verklaar. == Teenswoordig == Vandag is Malgas ‘n rustige [[Toerisme|vakansieoord]] vir [[hengel]]aars, [[watersport]]entoesiaste en natuurliefhebbers. Die gehuggie beskik oor ‘n kerkie, ‘n hotel en ‘n winkel. Die handaangedrewe pont oor die rivier is uniek in die land. ‘n Besonder hoë reënval in die wye [[opvanggebied]] van die Breederivier lei tot periodieke oorstromings (soos op 13 November 2008) van die geboue op die rivieroewer. == Sien ook == * [[Lys van dorpe in Suid-Afrika]] ==Bron== * [[Op Pad in Suid-Afrika]]. [[BPJ Erasmus]]. 1995 {{ISBN|1-86842-026-4}} {{Suid-Afrikaanse distriksmunisipaliteit navbox|DC3}} [[Kategorie:Nedersettings in die Wes-Kaap]] 7xusvhhvylxvzcxajzjxr0136b8o8mi 0 83678 2970537 2521367 2026-09-24T16:36:22Z Gaius le Roux 203341 Skakel na Lugmagbasis Pietersburg is bygevoeg. 2970537 wikitext text/x-wiki {{Infobox airport | name = Polokwane Internasionale Lughawe | nativename = <small>(voorheen Gateway Int. Lughawe)</small> | nativename-r = | image = | IATA = PTG | ICAO = FAPP <center>{{Location map|Limpopo|width=200|float=center |caption=|mark=Airplane silhouette.svg|marksize=10 |label=PTG|position=right |lat_deg=23|lat_min=50|lat_sec=43|lat_dir=S |lon_deg=29|lon_min=27|lon_sec=31|lon_dir=E }}<small>Ligging van die lughawe in Limpopo</small></center> | type = Openbaar | owner = | operator = | city-served = [[Polokwane]] (Pietersburg), [[Suid-Afrika]] | location = | elevation-f = 4&nbsp;076 | elevation-m = 1&nbsp;242 | coordinates = {{Koördinate|23|50|43|S|29|27|31|E|aansig=inlyn,titel}} | website = | r1-number = 01/19 | r1-length-f = 8&nbsp;400 | r1-length-m = 2&nbsp;560 | r1-surface = Teer | r2-number = 05/23 | r2-length-f = 7&nbsp;612 | r2-length-m = 2&nbsp;320 | r2-surface = Teer | stat-year = 2010/11 | stat1-header = Passasiers | stat1-data = 58&nbsp; 723<ref>{{en}} {{cite web | url = http://www.ldrt.gov.za/LPFDB/aviation-statistics.html | title = Aviation Statistics | work = Limpopo Province Freight Databank | publisher = Limpopo provinsiale regering | accessdate = 9 Augustus 2013 | archive-date = 2 Januarie 2015 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150102020246/http://www.ldrt.gov.za/LPFDB/aviation-statistics.html | url-status = dead }}</ref> | stat2-header = Vragmassa | stat2-data = 69,4 metrieke ton | stat3-header = Lugbewegings | stat3-data = 7&nbsp;783 | footnotes = Bron: WorldAeroData.com, 16 November 2007. }} '''Polokwane Internasionale Lughawe''', voorheen bekend as '''Pietersburg Internasionale Lughawe''' of '''Gateway Internasionale Lughawe''' ([[IATA-kode|IATA]]: '''PTG''', [[ICAO]]: '''FAPP'''), is 'n lughawe in diens van die stad [[Polokwane]] (tot 2005 bekend as ''Pietersburg'') in die [[Limpopoprovinsie]] van [[Suid-Afrika]]. Die lughawe is 5&nbsp;km noord van die stad geleë.<ref>{{en}} [http://www.golimpopo.com/transport-details_1.html Limpopo Toerisme & Parke: Lugvervoer] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130302064222/http://www.golimpopo.com/transport-details_1.html |date= 2 Maart 2013 }}</ref> Dit is in 1996 geopen op die perseel van die voormalige [[Lugmagbasis Pietersburg]].<ref name=History>{{en}} [http://home.intekom.com/gateway/gateway1.htm Gateway Internasionale Lughawe: Geskiedenis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080714132642/http://home.intekom.com/gateway/gateway1.htm |date=14 Julie 2008 }}</ref> Die lughawe het geskeduleerde vlugte van en na [[Johannesburg]] se [[O.R. Tambo Internasionale Lughawe]], met vyf vlugte op weeksdae, een vlug op Saterdae en twee op Sondae.<ref name=FlightSchedule>{{en}} [http://home.intekom.com/gateway/gateway3.htm Gateway Internasionale Lughawe: Vlugskedules] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080714132354/http://home.intekom.com/gateway/gateway3.htm |date=14 Julie 2008 }}</ref> In 2010/11 het die lughawe 7&nbsp;783 vlugte met 58&nbsp;723 passasiers vir die jaar hanteer.<ref name="History" /> In April 2021 het Suid-Afrikaanse Burgerlugvaartowerheid die lughawe se lisensiekategorie weens die onvoldoende voorsiening van veiligheidsdienste vir geskeduleerde kommersiële vlugte afgegradeer. Vervolgens het [[Airlink]] sy vlugte hierheen opgeskort.<ref>{{en}} {{cite news |first=Nomahlubi |last=Sonjica |date=7 April 2021 |title=Airlink suspends flights to Polokwane after airport downgrade for safety reasons |url=https://www.timeslive.co.za/news/south-africa/2021-04-07-airlink-suspends-flights-to-polokwane-after-airport-downgrade-for-safety-reasons/ |accessdate=7 April 2021 |work=TimesLIVE}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [http://www.gcmap.com/airport/PTG FAPP Polokwane Internasionale Lughawe] "Great Circle Mapper" {{Lugvaart-saadjie}} {{Passasierslughawens van Suid-Afrika}} {{en-vertaal|Polokwane International Airport}} [[Kategorie:Lughawens in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Polokwane]] 5yr04s9si05svjx9xgpyfk7yap8h3ss 0 104331 2970599 2967480 2026-09-25T11:02:05Z Aliwal2012 39067 /* 2025 */ 2970599 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas renjaer | name = Valtteri Bottas | image = Valtteri Bottas at the 2026 Adelaide Motorsport Festival (028A7556).jpg | caption = Bottas in 2026 | nationality = {{vlagikoon|FIN}} Fin | birth_date = {{GDEO|1989|8|28|df=y}} | birth_place = Nastola, [[Finland]] | Old Team = [[WilliamsF1|Williams Martini Racing]]<br/>[[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]]<br/>[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo-Ferrari]]<br/>[[Sauber Motorsport|Kick Sauber]]-[[Ferrari]] | 2025 Team = [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] (''reserwejaer'') | 2026 Team = [[Cadillac F1-span|Cadillac]] | Car number = 77 | Races = {{F1stat|BOT|entries}} ({{F1stat|BOT|starts}} begin) | Championships = 0 | Wins = {{F1stat|BOT|wins}} | Podiums = {{F1stat|BOT|podiums}} | Points = {{F1stat|BOT|careerpoints}} | Poles = {{F1stat|BOT|poles}} | Fastest laps = {{F1stat|BOT|fastestlaps}} | First race = [[2013 Australiese Grand Prix]] | First win = [[2017 Russiese Grand Prix]] | Last win = [[2021 Turkse Grand Prix]] | Last race = {{laaste F1GP}} | Last season = 2024 | Last position = 22ste (0 punte) }} '''Valtteri Viktor Bottas''' (Nastola, [[28 Augustus]] [[1989]])<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/drivers/valtteri-bottas.html|title=Valtteri Bottas|website=Formula1.com|access-date=27 Desember 2019|archive-date=24 Desember 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191224033649/https://www.formula1.com/en/drivers/valtteri-bottas.html|url-status=dead}}</ref> is 'n [[Finland|Finse]] professionele motorrenjaer wat vir die [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo-Ferrarispan]] in [[Formule Een]] Grands Prix jaag. Hy was van 2013 tot 2016 lid van die Williams F1-span, en het in 2017 by die [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]]-span aangesluit, en het van 2017 tot 2021 tien Grands Prix vir hul gewen.<ref>{{cite web|url= https://www.theguardian.com/sport/2017/apr/30/valtteri-bottas-vettel-hamilton-f1-russia-gp|title= Valtteri Bottas stuns Vettel and Hamilton to win F1’s Russian GP|date=1 Mei 2017|work=Guardian|accessdate=3 Mei 2017}}</ref> Bottas is in 2011 as kampioen gekroon in die GP3-reeks vir die Lotus ART-span deur sy spanmaat James Calado en die Nederlander Nigel Melker te verslaan. Hy woon tans in [[Monaco]]. == Formule 1 == Bottas was die reserwejaer vir die [[Williams F1]]-span in die Formule 1-seisoen in 2010.<ref>{{nl}} [https://web.archive.org/web/20100131013723/http://f3.gpupdate.net/nl/f3-euroseries-nieuws/226919/bottas-ingelijfd-als-nieuwe-testcoureur-williams/ Bottas ingelijfd als nieuwe testcoureur Williams]</ref> Hy het sy eerste vrye oefening tydens die [[2012 Maleisiese Grand Prix]] onderneem. Hy het in 2012 altesaam 15 oefensessies op Vrydae voltooi, deur elke keer die plek van die renjaer [[Bruno Senna]] oor te neem. Op 28 November 2012 is aangekondig dat Bottas in 2013 die renjaer vir die Williams-span sou word. [[Pastor Maldonado]], wat sedert 2011 by Williams was, het sy spanmaat geword.<ref>{{nl}} [http://www.gpupdate.net/nl/f1-nieuws/288039/williams-bevestigt-bottas-en-maldonado/ Williams bevestigt Bottas en Maldonado]</ref> In sy sewende weden in Kanada het Bottas vir 'n groot verrassing gesorg deur met die onmededingende Williams in die derde plek agter Sebastian Vettel en Lewis Hamilton te kwalifiseer. In die wedren het hy egter slegs veertiende kon eindig, 'n rondte agter die wenner Vettel. In die [[2013 Verenigde State Grand Prix]] het Bottas weer in die top tien gekwalifiseer, hy kon nou sy posisie op agtste plek behou en verdien daarmee sy eerste punte in Formule Een. [[Lêer:Valtteri Bottas 2015 Malaysia FP3.jpg|duimnael|links|300px|Bottas tydens die [[2015 Maleisiese Grand Prix]]]] === Williams === ====2014 - 2016==== In 2014 het Bottas met nommer 77 begin ry. Hy het hierdie nommer gekies omdat dit ooreenstem met sy naam (Val77eri Bo77as). Met Felipe Massa het hy ook 'n nuwe spanmaat gekry. Tydens die [[2014 Oostenrykse Grand Prix]] het Bottas sy eerste podiumplek in Formule 1 behaal, nadat hy tweede agter sy spanmaat Felipe Massa was. Hy kon 'n lang ruk [[Lewis Hamilton]] se vinniger Mercedes terughou, maar moes hom uiteindelik laat verbykom. By die volgende wedren in Brittanje was Bottas terug op die podium met 'n tweede plek agter Hamilton, toe hy van plek veertien af moes begin het. Hy was ook op die podium in die Grands Prix van Duitsland, België, Rusland en Abu Dhabi. Met 186 punte eindig hy in die vierde plek in die kampioenskap. In 2015 was die Williams minder mededingend as in die vorige jaar, maar Bottas het daarin geslaag om twee podiumplekke in die Grands Prix van Kanada en Meksiko te haal. Hy eindig vyfde met 136 punte.In 2016 was Williams se motor weer minder mededingend as in die vorige seisoen. Bottas kon eers op die podium eindig in die Kanadese Grand Prix. Met 85 punte het hy op die finale punteleer in die agtste plek geëindig. === Mercedes === ==== 2017 ==== [[Lêer:Valtteri Bottas (35871616600).jpg|duimnael|Bottas in sy debuutren vir Mercedes]] In 2017 het Bottas hom by die Mercedes-span aangesluit om die wêreldkampioen Nico Rosberg, wat uit motorsport getree het, se plek in te neem. By die [[2017 Bahreinse Grand Prix|Grand Prix van Bahrein]] verower hy die eerste keer 'n voorste wegspringplek in sy Formule 1-loopbaan. Hy kon dit egter nie versilwer nie, maar in die daaropvolgende [[2017 Russiese Grand Prix|wedren in Rusland]] het hy sy eerste Formule 1-wedren gewen, nadat hy in die eerste rondte die Ferrari's van [[Sebastian Vettel]] en [[Kimi Räikkönen]] verbygesteek het, wat hom die vyfde Finn gemaak het om 'n Grand Prix te wen. Hy het van die derde plek in die volgende ren in [[2017 Spaanse Grand Prix|Spanje]] met 'n enjinprobleem onttrek, nadat hy 'n botsing met Verstappen en Räikkönen in die eerste rondte oorleef het. Mercedes was in [[2017 Monaco Grand Prix|Monaco]] van die pas af en het gesukkel om hitte in die bande op te wek. Desondanks het Bottas in die 3de plek gekwalifiseer, minder as 'n tiende sekonde weg van die voorwegspringtyd, terwyl sy spanmaat, Lewis Hamilton, slegs 14de kon kwalifiseer. Bottas eindig 4de in die wedren. Bottas eindig 2de in [[2017 Kanadese Grand Prix|Kanada]], agter spanmaat Hamilton, gevolg deur 'n inhaalren in [[2017 Azerbeidjanse Grand Prix|Azerbeidjan]] vir 2de, nadat hy in die laaste plek was na 'n botsing met Räikkönen in die eerste rondte. Hy gebruik die veelvuldige veiligheidsmotors en rooi vlagperiode om die bondel in te haal, en die daaropvolgende chaos en drama voor hom het hom in staat gestel om op die laaste oomblik [[Lance Stroll]] in te haal vir 2de plek. Bottas het in die volgende ren in [[2017 Oostenrykse Grand Prix|Oostenryk]] eerste weggespring en 'n sege beklink, terwyl hy Sebastian Vettel se aanvallende Ferrari teen die einde van die wedren moes afweer. Nadat hy die volgende ren in [[2017 Britse Grand Prix|Brittanje]] in die 9de plek weggespring het, na 'n vyfplek-straf vir 'n nuwe ratkas, skuif hy deur die veld op na die tweede plek agter Hamilton, deels weens 'n laat pap band aan Kimi Räikkönen se Ferrari. In [[2017 Hongaarse Grand Prix|Hongarye]] het hy 3de gekwalifiseer en 3de geëindig, met Hamilton wat hom op die laaste draai van die laaste rondte kans gegee het nadat hy Hamilton laat deurgaan het om die Ferrari's aan te val. Na die somervakansie het Bottas 'n 5de plek in [[2017 Belgiese Grand Prix|België]] behaal, hy is deur Ricciardo en Räikkönen verbygesteek na die veiligheidsmotor, terwyl sy spanmaat Lewis Hamilton die ren gewen het. Hy het tweede in [[2017 Italiaanse Grand Prix|Italië]] geëindig. In [[2017 Singapoerse Grand Prix|Singapoer]] het hy die ren in die 3de plek voltooi na 'n botsing van vier motors in die eerste rondte wat voor hom plaasgevind het. Daarna eindig hy op die podium vir die volgende drie wedrenne, terwyl Hamilton twee oorwinnings en 'n 2de plek behaal, en Mercedes hul vierde agtereenvolgende vervaardigerskampioenskapstitel in die VSA verower. In [[2017 Aboe Dhabi Grand Prix|Aboe Dhabi]] behaal hy sy eerste "grand slam": hy spring voor weg en wen die wedren met die vinnigste rondtetyd. ==== 2018 ==== [[Lêer:Valtteri Bottas-Test Days Circuit Barcelona (3).jpg|duimnael|links|Bottas toets vir Mercedes in 2018]] [[Lêer:2018 Chinese Grand Prix FP3 Valtteri Bottas (39860983280).jpg|duimnael|Bottas by die [[2018 Chinese Grand Prix]]]] Op 13 September 2017 het Mercedes aangekondig dat Bottas weer in die 2018-seisoen vir hulle sou jaag.<ref>{{en}} {{cite web|title=Silver Arrows and Valtteri Bottas together in 2018|url=https://www.mercedesamgf1.com/en/mercedes-amg-f1/silver-arrows-and-valtteri-bottas-together-in-2018|website=Mercedes F1 team|access-date=13 September 2017|archive-date= 4 Oktober 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201004133443/https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-valtteri-bottas-signs-new-deal-to-drive-for-mercedes-in-2021.5kdl5Krly4Y3Z1l6dCVJjy.html|url-status=dead}}</ref> Bottas het goed gevaar in [[2018 Bahreinse Grand Prix|Bahrein]] deur sy motor derde op die wegspringrooster te plaas, agter die Ferrari's van Vettel en Räikkönen, maar voor Hamilton wat vierde gekwalifiseer het. Met die ren se wegspring kon Bottas Räikkönen verbygesteek. Aan die einde van die ren het Vettel se bande vinnig begin slyt, en Bottas het die gaping binne 'n sekonde na Vettel toegemaak en uiteindelik tweede geëindig, met Hamilton net 'n paar sekondes agter hom. Bottas het sy spanmaat weer uitoorlê om in die derde plek op die rooster weg te spring, aangesien die Ferrari's die voorry weer in die [[2018 Chinese Grand Prix|Chinese Grand Prix]] uitgesluit het. Hy het weer aan die begin op Räikkönen toegesak, nadat sy mede-Fin deur Vettel wyd gedruk is, en het na tweede plek opgeskuif. Daarna slaag hy om Vettel verby te steek tydens die eerste kuipefase en neem die voortou met 'n skuif aan die buitekant van Räikkönen (wat toe nog nie by die kuipe aangedoen het nie) in die eerste draai. Toe die [[Toro Rosso]]'s van [[Brendon Hartley]] en [[Pierre Gasly]] egter bots en 'n veiligheidsmotorperiode afdwing, was Bottas en Vettel reeds verby die ingang van die kuipe en kon hulle nie vir nuwe bande stop nie. Albei die Red Bulls het die vinniger sagte bande aangesit. Ricciardo het van die sesde plek af deur die veld gekom en 'n waaghalsige verbysteek op Bottas uitgevoer met slegs agt rondtes om te gaan. Bottas eindig tweede in die ren en bly derde in die kampioenskap, en 14 punte agter Vettel, die voorloper. By die volgende ren, in [[2018 Azerbeidjanse Grand Prix|Bakoe]], het Bottas weer derde gekwalifiseer, agter Vettel en Hamilton. Hy was in die eerste periode van die ren derde, maar toe Hamilton en Vettel kuipe toe is vir nuwe bande, het Bottas die voortou geërf. Hy het vir nog 15 rondtes voor gebly totdat die Red Bulls gebots het en die veiligheidsmotor ontplooi is. Toe die veiligheidsmotor binnekom, met minder as 'n handvol rondtes om te gaan, het Vettel probeer om Bottas in draai 1 verby te steek, wyd gehardloop en gevolglik tot die vyfde plek geval. Met nog net twee rondtes oor, het Bottas oor 'n stuk rommel gery, en 'n pap regteragterband opgedoen wat hom uit die wedren laat val en aan Hamilton die oorwinning besorg het. Dit het beteken dat Bottas tot die vierde plek in die kampioenskap teruggeval het, 30 punte agter Hamilton in die eerste plek. Voor die [[2018 Duitse Grand Prix|Duitse Grand Prix]] het Bottas 'n nuwe kontrak met Mercedes vir die 2019-seisoen geteken met 'n opsie vir die 2020-seisoen.<ref>{{cite news |title=Valtteri Bottas signs new Mercedes contract to keep him alongside Lewis Hamilton for 2019 and beyond |url=https://www.telegraph.co.uk/formula-1/2018/07/20/valtteri-bottas-signs-new-mercedes-contract-keep-alongside-lewis/ |work=The Daily Telegraph |date=20 Julie 2018|access-date=20 Julie 2018}}</ref> Teen die einde van die seisoen het Bottas die eerste Mercedes-jaer geword wat 'n seisoen sonder 'n oorwinning voltooi het sedert Michael Schumacher in 2012. Met sewe tweede plekke het hy ook 'n nuwe rekord opgestel vir die meeste tweede plekke in 'n seisoen sonder om 'n oorwinning te behaal.<ref>{{cite news |title=Hamilton signs off title-winning campaign with dominant Abu Dhabi victory |url=https://www.formula1.com/en/latest/article.hamilton-signs-off-championship-winning-campaign-with-dominant-abu-dhabi-win.2G7UhAGiVOMQkmooauiI4Y.html |access-date=25 November 2018 |publisher=Formula1.com |date=25 November 2018}}</ref> ==== 2019 ==== [[Lêer:F1 Azerbaijan Grand Prix 2019 podium.jpg|duimnael|regs|Bottas op die podium nadat hy die [[2019 Azerbeidjanse Grand Prix]] gewen het]] Bottas het weer geteken om saam met die wêreldkampioen Lewis Hamilton vir die 2019-seisoen vir Mercedes te jaag. In die eerste rennaweek van die jaar in [[2019 Australiese Grand Prix|Australië]], het Bottas in die tweede vinnigste tyd agter Hamilton gekwalifiseer. Op Sondag, 17 Maart, wedrendag, het hy Hamilton verbygesteek in draai 1 en hy het die posisie die hele wedren behou na 'n paar uitstekende maneuvers. Hy het ook die vinnigste rondte van die ren aangeteken en dus die ekstra punt verwerf wat toegeken is aan die bestuurder wat die vinnigste renrondte aanteken, volgens die 2019-regulasies. Hy het voortgegaan om met meer as 20 sekondes te wen na sy naaste mededinger en spanmaat Lewis Hamilton.<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/sport/2019/mar/17/valtteri-bottas-leads-from-first-turn-to-win-australian-grand-prix |title =Valtteri Bottas dominates Australian Grand Prix to win Formula One opener|date=17 March 2019|work=Guardian|access-date=20 March 2019}}</ref> In [[2019 Bahreinse Grand Prix|Bahrein]] het hy 2de geëindig na sy spanmaat vir nog 'n een-twee. In die volgende wedren in China, Formule 1 se 1 000ste wedren, het hy vir die eerste keer sedert Rusland 2018 paal ingeneem. Sy spanmaat kon hom by die wegspring verbysteek en het die hele wedren voorgebly om te wen. Bottas het intussen 2de geëindig om Mercedes hul derde een-twee in 'n ry vir 2019 te gee. In [[2019 Azerbeidjanse Grand Prix|Azerbeidjan]] het hy sy tweede agtereenvolgende voorwegspringposisie ingeneem, 'n voorry-uitsluiting saam met sy spanmaat Hamilton verseker, en het daarna sy posisie op die rooster omskep in die vyfde renoorwinning van sy loopbaan en sy tweede van 2019. Hamilton het tweede geëindig, wat dit Mercedes se vierde agtereenvolgende een-twee maak.<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/sport/2019/apr/28/valtteri-bottas-wins-azerbaijan-grand-prix-lewis-hamilton|title =Valtteri Bottas wins Azerbaijan Grand Prix with Lewis Hamilton second|date=28 April 2019|work=Guardian|access-date=30 April 2019}}</ref> In [[2019 Spaanse Grand Prix|Spanje]] het hy nog 'n voorwegspringposisie behaal en nog 'n voorry-uitsluiting saam met sy spanmaat verseker. Bottas het voortgegaan om tweede agter Hamilton te eindig, wat dit die span se vyfde een-twee namekaar gemaak het. [[Lêer:FIA F1 Austria 2019 Nr. 77 Bottas 1.jpg|duimnael|Bottas by die [[2019 Oostenrykse Grand Prix]]]] In die volgende wedren, die [[2019 Monaco Grand Prix|Monaco Grand Prix]], het Bottas tweede gekwalifiseer agter spanmaat Hamilton, wat sy lopie van drie agtereenvolgende voorwegspringposisies, beginende met China, verbreek het. Hy het uiteindelik derde geëindig, agter [[Sebastian Vettel]] en voor Red Bull se [[Max Verstappen]], wat 'n straf van vyf sekondes gekry het vir 'n onveilige wegtrek in die kuipelaan, in Bottas in. Hierdie was die eerste wedren in 2019 wat nie 'n Mercedes 1–2 op die podium gesien het nie. Die wedren het Hamilton sy voorsprong oor Bottas in die bestuurderskampioenkap tot 17 punte gerek.<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/results.html/2019/drivers.html|title=2019 Driver Standings|work=Formula 1|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526191916/https://www.formula1.com/en/results.html/2019/drivers.html|archive-date=26 May 2019|access-date=31 May 2019}}</ref> Aan die einde van die somervakansie voor die [[2019 Belgiese Grand Prix|Belgiese Grand Prix]], is Bottas bevestig om weer in 2020 vir Mercedes te ry, nadat die span besluit het om nie die reserwejaer [[Esteban Ocon]] te bevorder nie. Bottas het sy eerste oorwinning in dertien wedrenne by die [[2019 Japannese Grand Prix|Japannese Grand Prix]] behaal. In [[2019 Meksikaanse Grand Prix|Meksiko]] het hy aan die einde van die finale kwalifiserende sessie swaar neergestort, voordat hy uiteindelik die wedren in die 3de plek geëindig het. Bottas het sy sewende loopbaanoorwinning by die volgende wedren in die [[2019 Verenigde State Grand Prix|Verenigde State]] behaal. Ten spyte van sy oorwinning het hierdie wedren die einde van Bottas se 2019-kampioenskap-hoop gesien, aangesien spanmaat Hamilton 2de geëindig het om die Wêreldjaerkampioenskap-titel te verower. Bottas het 'n enjinonderbreking in [[2019 Brasiliaanse Grand Prix|Brasilië]] gehad wat tot sy tweede uittrede van die seisoen gelei het, en het die seisoen afgesluit met 'n 4de plek in [[2019 Aboe Dhabi Grand Prix|Aboe Dhabi]]. Bottas het die 2019-seisoen in die 2de plek in die kampioenskap afgesluit met 326 punte, die suksesvolste seisoen van sy loopbaan tot nog toe. Hy het vier oorwinnings, vyftien podiumplekke, vyf paalposisies en drie vinnigste rondtes aangeteken. ==== 2020 en 2021 ==== Bottas het in [[2020 Formule Een-seisoen|2020]] steeds vir Mercedes AMG meegeding, nadat hy ingestem het tot 'n verlenging van een jaar van sy kontrak gedurende die 2019-seisoen.<ref>{{Cite web|title=Valtteri Bottas to stay at Mercedes for 2020 F1 season alongside Lewis Hamilton|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.mercedes-retain-bottas-alongside-hamilton.LSNMCDW5zVT4brPY4pOEY.html|website=www.formula1.com|language=en|access-date=29 May 2020}}</ref> Hy het die vinnigste tyd in voorseisoense toetse op die [[Circuit de Barcelona-Catalunya]] opgestel. Bottas het tydens die [[2020 Oostenrykse Grand Prix|Oostenrykse Grand Prix]], wat die seisoen geopen het, voor gekwalifiseer en die wedren van begin tot einde gelei.<ref>{{Cite web|url=https://www.planetf1.com/news/qualifying-report-austria-2020/|title=Qualy: Valtteri Bottas spins off but still takes pole|date=4 July 2020}}</ref> Voor die [[2020 Stiermarkse Grand Prix|Stiermarkse Grand Prix]] het dit aan die lig gekom dat Bottas en sy span Mercedes deur die FIA ondersoek word vir die moontlike oortreding van COVID-19-veiligheidsprotokolle nadat hy na Monaco teruggekeer het. Bottas het in nat toestande vierde gekwalifiseer vir die Stiermarkse Grand Prix en het tweede in die wedren agter Hamilton geëindig, wat sy kampioenskapvoorsprong tot ses punte verminder het.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/53382391|title=Hamilton takes dominant Styrian GP win|work=BBC Sport |access-date=14 July 2020}}</ref> Bottas het tweede agter Hamilton by die [[2020 Hongaarse Grand Prix|Hongaarse Grand Pri]] gekwalifiseer, maar het 'n swak wegspring gemaak en vier plekke by die eerste draai verloor. Hy kon teen die einde van die Grand Prix na die derde plek herstel, maar het sy kampioenskapvoorsprong aan Hamilton afgestaan.<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.hamilton-romps-to-eighth-hungarian-grand-prix-win-as-verstappen-recovers-to.4eMNXqckIGAaCyfw1Qtg3x.html|title=Hamilton romps to eighth Hungarian Grand Prix win, as Verstappen recovers to second|website=formula1.com|date=19 July 2020}}</ref> Bottas het weer tweede agter Hamilton by die [[2020 Britse Grand Prix|Britse Grand Prix]] gekwalifiseer. Hy het vir die grootste deel van die wedren kort op Hamilton se hakke gevolg, maar in die laaste rondtes teruggeval voordat hy 'n pap band opgedoen het met vier rondtes oor. Hy het by die kuipe aangedoen vir 'n bandruil en het uiteindelik die eindstreep in die 11de plek oorgesteek.<ref>{{cite web|url=https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/2020-british-grand-prix-race-report-hamilton-holds-on-after-final-lap-blowout|title=2020 British Grand Prix race report: Hamilton holds on after final lap blowout|website=motorsportmagazine.com|first=Chris|last=Medland|date=2 August 2020|access-date=21 November 2020}}</ref> Bottas het die volgende week se [[70ste Herdenking Grand Prix]] die beste kwalifiseringsplek behaal, maar bandekwessies vir die Mercedes-motors het [[Max Verstappen]] toegelaat om albei verby te steek en die wedren te wen. Bottas het in die laaste rondtes tot die derde plek agter Hamilton geval. Hierdie uitslag het veroorsaak dat Bottas tot die derde plek in die jaerskampioenskap teruggesak het.<ref>{{cite web|url=https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/2020-70th-anniversary-race-report-verstappen-breaks-mercedes-dominance|title=2020 F1 70th Anniversary GP report: Verstappen win to spark title challenge?|website=motorsportmagazine.com|first=Chris|last=Medland|date=9 August 2020|access-date=21 November 2020}}</ref> Bottas het tweede vir die [[2020 Spaanse Grand Prix|Spaanse Grand Prix]] gekwalifiseer, maar het posisies aan die begin verloor en derde geëindig agter Verstappen. By die Belgiese Grand Prix het hy tweede gekwalifiseer en die posisie tydens die wedren beklee. Hy het weer tweede vir die Italiaanse Grand Prix gekwalifiseer, maar het in die openingsrondtes tot die sesde plek geval en sou eers tot vyfde by die wenstreep herstel. Verstappen se uitval uit die wedren het Bottas in staat gestel om die tweede plek in die jaerskampioenskap te herwin, 47 punte agter Hamilton. By die [[2020 Toskaanse Grand Prix|Toskaanse Grand Prix]] het Bottas in die eerste rondte die voortou geneem by Hamilton. Die wedren was in die sewende rondte met 'n rooi vlag gestop ná 'n veelmotorongeluk, en Bottas het kort ná die herbegin die voorsprong van die wedren aan Hamilton afgestaan en uiteindelik tweede geëindig. Hy het derde agter Hamilton en Verstappen vir die [[2020 Russiese Grand Prix|Russiese Grand Prix]] gekwalifiseer, maar het voordeel getrek uit strawwe wat aan Hamilton uitgereik is vir voorren-oefenoortredings om eerste die wenstreep oor te steek en die negende Grand Prix-oorwinning van sy loopbaan te behaal. Bottas het paalposisie ingeneem vir die [[2020 Eifelse Grand Prix|Eifelse Grand Prix]] by die Nürburgring, maar is ná sy wiele gesluit het in draai 1 deur Hamilton ingehaal vir die voortou, en het later verder agter geraak nadat Hamilton tydens 'n virtuele veiligheidsmotorperiode 'n kuipestop kon maak. Kort daarna het Bottas oor 'n kragverlies gekla en hy is gedwing om uit die wedren te onttrek, wat Hamilton se kampioenskapvoorsprong tot 69 punte vergroot het. Bottas het tweede geëindig in beide die [[2020 Portugese Grand Prix|Portugese]] en [[2020 Emilia-Romagna Grand Prix|Emilia Romagna Grands Prix]]. Hy het by laasgenoemde die voorposisie ingeneem, maar in die vroeë rondtes skade van puin opgedoen en tot derde teruggeval voordat Verstappen met 'n pap band uitgeval het. Bottas het ook sy kontrak met Mercedes tot [[2021 Formule Een-seisoen|2021]] verleng, sy laaste jaar vir dié span.<ref>{{Cite web|last=Galloway|first=James|date=6 August 2020|title=Bottas signs extension with Mercedes for the 2021 F1 season|url=https://www.skysports.com/f1/news/12433/12043604/valtteri-bottas-extends-mercedes-contract-for-2021-f1-season|access-date=6 August 2020|website=Sky Sports}}</ref> === Alfa Romeo === ==== 2022 - 2024 ==== [[Lêer:Valtteri Bottas 2022 Emilia Romagna Grand Prix.jpg|duimnael|Bottas by die [[2022 Emilia-Romagna Grand Prix]]]] Bottas was sedert 2022 onder kontrak by [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo-Ferrari]] op 'n meerjarige ooreenkoms (in 2024 Kick-Sauber).<ref>{{Cite web|date=6 September 2021|title=Alfa Romeo announce Valtteri Bottas to join the team in 2022 on multi-year deal|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-alfa-romeo-announce-valtteri-bottas-to-join-the-team-in-2022-on.6Ezs9zhh2jV1ceMcHs3e4S.html|url-status=live|access-date=6 September 2021|website=Formula1.com|language=en}}</ref> Sy spanmaat was die Chinees [[Zhou Guanyu]].<ref>{{Cite web|date=16 November 2021|title=Alfa Romeo announce Guanyu Zhou as Valtteri Bottas's team mate for 2022|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-alfa-romeo-announce-guanyu-zhou-as-valtteri-bottass-team-mate-for.3FGtpRMOhG1qZ4Qinr8ky6.html|url-status=live|access-date=16 November 2021|website=Formula1}}</ref> === Mercedes-reserwejaer === ====2025==== In [[2025 Formule Een-seisoen|2025]] keer Bottas terug na [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] as reserwejaer vir sy ou span.<ref>{{cite web | url=https://www.autosport.com/f1/news/bottas-rejoins-mercedes-as-2025-f1-reserve-driver/10683607/ | title=Bottas rejoins Mercedes as 2025 F1 reserve driver }}</ref> Hy het die skuif beskryf as 'soos om terug te keer huis toe' en gesê sy doel was om in [[2026 Formule Een-seisoen|2026]] weer 'n voltydse sitplek te kry.<ref>{{cite web|url=https://www.motorsport.com/f1/news/valtteri-bottas-on-future/10702442/|title=Valtteri Bottas targets 2026 F1 comeback as he outlines Mercedes role|website=motorsport.com|first=Lydia|last=Mee|date=13 March 2025|accessdate=15 April 2025}}</ref> Hy het onthul dat hy 'n sitplek in die IndyCar-reeks aangebied is, maar gekies het om dit te weier weens sy bekommernis oor die aanpassing aan 'n nuwe kategorie na twaalf jaar in Formule Een.<ref>{{cite web|url=https://www.motorsport.com/f1/news/bottas-reveals-indycar-switch-offer-as-indy-500-piques-interest-/10677205/|title=Bottas reveals IndyCar switch offer as Indy 500 piques interest|website=motorsport.com|first=Ewan|last=Gale|date=28 November 2024|accessdate=15 April 2025}}</ref> In Maart het hy 'n privaat toets in die McLaren MCL60 gedoen as deel van 'n reserwebestuurder-delingsooreenkoms tussen Mercedes en McLaren.<ref>{{cite web|url=https://www.the-race.com/formula-1/why-bottas-has-been-driving-for-mclaren/|title=Why Bottas has been driving for McLaren|website=the-race.com|first=Jack|last=Cozens|date=28 March 2025|accessdate=15 April 2025}}</ref> === Cadillac === ==== 2026 ==== Bottas het 'n kontrak om in 2026 vir [[Cadillac F1-span|Cadillac]] te jaag. == Formule 1-uitslae == {{F1 bestuurders resultate legende (weergawe 4)}} {| class="wikitable" style="font-size: 80%; text-align: center" !Jaar !Inskrywer !Onderstel !Enjin !1 !2 !3 !4 !5 !6 !7 !8 !9 !10 !11 !12 !13 !14 !15 !16 !17 !18 !19 !20 !21 !22 !23 !24 !Plek !Punte |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" ![[2012 Formule Een-seisoen|2012]] |[[Williams Grand Prix Engineering|Williams F1]] |[[Williams Grand Prix Engineering|Williams]] FW34 |[[Renault]] RS27-2012 2.4 [[V8-enjin|V8]] |[[2012 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />{{0}} |style="background:#F1F8FF;"|[[2012 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br />{{small|TD}} |style="background:#F1F8FF;"|[[2012 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />{{small|TD}} |style="background:#F1F8FF;"|[[2012 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />{{small|TD}} |style="background:#F1F8FF;"|[[2012 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />{{small|TD}} |[[2012 Monaco Grand Prix|MON]]<br />{{0}} |[[2012 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />{{0}} |style="background:#F1F8FF;"|[[2012 Europese Grand Prix|EUR]]<br />{{small|TD}} |style="background:#F1F8FF;"|[[2012 Britse Grand Prix|GBR]]<br />{{small|TD}} |style="background:#F1F8FF;"|[[2012 Duitse Grand Prix|DUI]]<br />{{small|TD}} |style="background:#F1F8FF;"|[[2012 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />{{small|TD}} |style="background:#F1F8FF;"|[[2012 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />{{small|TD}} |style="background:#F1F8FF;"|[[2012 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />{{small|TD}} |[[2012 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />{{0}} |style="background:#F1F8FF;"|[[2012 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />{{small|TD}} |style="background:#F1F8FF;"|[[2012 Koreaanse Grand Prix|KOR]]<br />{{small|TD}} |style="background:#F1F8FF;"|[[2012 Indiese Grand Prix|IND]]<br />{{small|TD}} |style="background:#F1F8FF;"|[[2012 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />{{small|TD}} |[[2012 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />{{0}} |style="background:#F1F8FF;"| [[2012 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />{{small|TD}} | | | | !&nbsp;– !&nbsp;– |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2013 Formule Een-seisoen|2013]] |[[Williams Grand Prix Engineering|Williams F1-span]] |[[Williams Grand Prix Engineering|Williams]] FW35 |[[Renault]] RS27-2013 2.4 [[V8-enjin|V8]] |style="background:#CFCFFF;"|[[2013 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />{{small|14}} |style="background:#CFCFFF;"|[[2013 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br />{{small|11}} |style="background:#CFCFFF;"|[[2013 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />{{small|13}} |style="background:#CFCFFF;"|[[2013 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />{{small|14}} |style="background:#CFCFFF;"|[[2013 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />{{small|16}} |style="background:#CFCFFF;"|[[2013 Monaco Grand Prix|MON]]<br />{{small|12}} |style="background:#CFCFFF;"|[[2013 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />{{small|14}} |style="background:#CFCFFF;"|[[2013 Britse Grand Prix|GBR]]<br />{{small|12}} |style="background:#CFCFFF;"|[[2013 Duitse Grand Prix|DUI]]<br />{{small|16}} |style="background:#EFCFFF;"|[[2013 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />{{small|DNF}} |style="background:#CFCFFF;"|[[2013 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />{{small|15}} |style="background:#CFCFFF;"|[[2013 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />{{small|15}} |style="background:#CFCFFF;"|[[2013 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />{{small|13}} |style="background:#CFCFFF;"|[[2013 Koreaanse Grand Prix|KOR]]<br />{{small|12}} |style="background:#CFCFFF;"|[[2013 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />{{small|17}} |style="background:#CFCFFF;"|[[2013 Indiese Grand Prix|IND]]<br />{{small|16}} |style="background:#CFCFFF;"|[[2013 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />{{small|15}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2013 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />{{small|8}} |style="background:#EFCFFF;"|[[2013 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />{{small|DNF}} | | | | | !17 !4 |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2014 Formule Een-seisoen|2014]] |[[Williams Grand Prix Engineering|Williams Martini Racing]] |[[Williams Grand Prix Engineering|Williams]] FW36 |Mercedes PU106A Hybrid 1.6 [[V6-enjin|V6 t]] |style="background:#DFFFDF;"|[[2014 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />{{small|5}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2014 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br />{{small|8}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2014 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />{{small|8}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2014 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />{{small|7}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2014 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />{{small|5}} |style="background:#EFCFFF;"|[[2014 Monaco Grand Prix|MON]]<br />{{small|DNF}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2014 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />{{small|7}} |style="background:#FFDF9F;"|[[2014 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />{{small|3}} |style="background:#DFDFDF;"|[[2014 Britse Grand Prix|GBR]]<br />{{small|2}} |style="background:#DFDFDF;"|[[2014 Duitse Grand Prix|DUI]]<br />{{small|2}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2014 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />{{small|8}} |style="background:#FFDF9F;"|[[2014 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />{{small|3}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2014 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />{{small|4}} |style="background:#CFCFFF;"|[[2014 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />{{small|11}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2014 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />{{small|6}} |style="background:#FFDF9F;"|[[2014 Russiese Grand Prix|RUS]]<br />{{small|3}}{{Pictogram vinnigste ronde}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2014 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />{{small|5}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2014 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />{{small|10}} |style="background:#FFDF9F;"|[[2014 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />{{small|3}} | | | | | !4 !186 |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2015 Formule Een-seisoen|2015]] |[[Williams Grand Prix Engineering|Williams Martini Racing]] |[[Williams Grand Prix Engineering|Williams]] FW37 |Mercedes-AMG PU106B Hybrid 1.6 |style="background:#ffffff;"|[[2015 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />{{small|DNS}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2015 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br />{{small|5}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2015 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />{{small|6}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2015 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />{{small|4}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2015 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />{{small|4}} |style="background:#CFCFFF;"|[[2015 Monaco Grand Prix|MON]]<br />{{small|14}} |style="background:#FFDF9F;"|[[2015 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />{{small|3}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2015 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />{{small|5}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2015 Britse Grand Prix|GBR]]<br />{{small|5}} |style="background:#CFCFFF;"|[[2015 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />{{small|13}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2015 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />{{small|9}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2015 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />{{small|4}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2015 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />{{small|5}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2015 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />{{small|5}} |style="background:#CFCFFF;"|[[2015 Russiese Grand Prix|RUS]]<br />{{small|12^†}} |style="background:#EFCFFF;"|[[2015 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />{{small|DNF}} |style="background:#FFDF9F;"|[[2015 Meksikaanse Grand Prix|MEX]]<br />{{small|3}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2015 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />{{small|5}} |style="background:#CFCFFF;"|[[2015 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />{{small|13}} | | | | | !5 !136 |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2016 Formule Een-seisoen|2016]] |[[Williams Grand Prix Engineering|Williams Martini Racing]] |[[Williams Grand Prix Engineering|Williams]] FW38 |Mercedes-AMG PU106C Hybrid 1.6 |style="background:#DFFFDF;"|[[2016 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />{{small|8}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2016 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />{{small|9}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2016 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />{{small|10}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2016 Russiese Grand Prix|RUS]]<br />{{small|4}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2016 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />{{small|5}} |style="background:#CFCFFF;"|[[2016 Monaco Grand Prix|MON]]<br />{{small|12}} |style="background:#FFDF9F;"|[[2016 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />{{small|3}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2016 Europese Grand Prix|EUR]]<br />{{small|6}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2016 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />{{small|9}} |style="background:#CFCFFF;"|[[2016 Britse Grand Prix|GBR]]<br />{{small|14}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2016 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />{{small|9}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2016 Duitse Grand Prix|DUI]]<br />{{small|9}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2016 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />{{small|8}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2016 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />{{small|6}} |style="background:#EFCFFF;"|[[2016 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />{{small|DNF}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2016 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br />{{small|5}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2016 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />{{small|10}} |style="background:#CFCFFF;"|[[2016 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />{{small|16}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2016 Meksikaanse Grand Prix|MEX]]<br />{{small|8}} |style="background:#CFCFFF;"|[[2016 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />{{small|11}} |style="background:#EFCFFF;"|[[2016 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />{{small|DNF}} | | | ! 8 ! 85 |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2017 Formule Een-seisoen|2017]] |[[Mercedes AMG Petronas F1-span]] |Mercedes-AMG F1 W08 EQ Power+ |[[Mercedes-Benz|Mercedes]] M08 EQ Power+ 1.6 [[V6-enjin|V6 t]] |style="background:#FFDF9F;"|[[2017 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />3 |style="background:#DFFFDF;"|[[2017 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />6 |style="background:#FFDF9F;"|[[2017 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />3{{Pictogram poleposition}} |style="background:#ffffbf;"|[[2017 Russiese Grand Prix|RUS]]<br />1 |style="background:#EFCFFF;"|[[2017 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br /><small>DNF</small> |style="background:#DFFFDF;"|[[2017 Monaco Grand Prix|MON]]<br />4 |style="background:#DFDFDF;"|[[2017 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />2 |style="background:#DFDFDF;"|[[2017 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br />2 |style="background:#ffffbf;"|[[2017 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />1{{Pictogram poleposition}} |style="background:#DFDFDF;"|[[2017 Britse Grand Prix|GBR]]<br />2 |style="background:#FFDF9F;"|[[2017 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />3 |style="background:#DFFFDF;"|[[2017 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />5 |style="background:#DFDFDF;"|[[2017 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />2 |style="background:#FFDF9F;"|[[2017 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />3 |style="background:#DFFFDF;"|[[2017 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br />5 |style="background:#DFFFDF;"|[[2017 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />4{{Pictogram vinnigste ronde}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2017 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />5 |style="background:#DFDFDF;"|[[2017 Meksikaanse Grand Prix|MEX]]<br />2 |style="background:#DFDFDF;"|[[2017 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />2{{Pictogram poleposition}} |style="background:#ffffbf;"|[[2017 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} | | | | !style="background:#FFDF9F;"| {{brons}} !style="background:#FFDF9F;"| 305 |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2018 Formule Een-seisoen|2018]] |[[Mercedes AMG Petronas F1-span]] |Mercedes-AMG F1 W09 EQ Power+ |[[Mercedes-Benz|Mercedes]] M09 EQ Power+ 1.6 [[V6-enjin|V6 t]] |style="background:#DFFFDF;"| [[2018 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />8 |style="background:#DFDFDF;"| [[2018 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />2{{Pictogram vinnigste ronde}} |style="background:#DFDFDF;"| [[2018 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />2 |style="background:#CFCFFF;"| [[2018 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br />14^†{{Pictogram vinnigste ronde}} |style="background:#DFDFDF;"| [[2018 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />2 |style="background:#DFFFDF;"| [[2018 Monaco Grand Prix|MON]]<br />5 |style="background:#DFDFDF;"| [[2018 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />2 |style="background:#DFFFDF;"| [[2018 Franse Grand Prix|FRA]]<br />7{{Pictogram vinnigste ronde}} |style="background:#EFCFFF;"| [[2018 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br /><small>DNF</small>{{Pictogram poleposition}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2018 Britse Grand Prix|GBR]]<br />4 |style="background:#DFDFDF;"| [[2018 Duitse Grand Prix|DUI]]<br />2 |style="background:#DFFFDF;"| [[2018 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />5 |style="background:#DFFFDF;"| [[2018 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />4{{Pictogram vinnigste ronde}} |style="background:#FFDF9F;"| [[2018 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />3 |style="background:#DFFFDF;"| [[2018 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />4 |style="background:#DFDFDF;"| [[2018 Russiese Grand Prix|RUS]]<br />2{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |style="background:#DFDFDF;"| [[2018 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />2 |style="background:#DFFFDF;"| [[2018 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />5 |style="background:#DFFFDF;"| [[2018 Meksikaanse Grand Prix|MEX]]<br />5{{Pictogram vinnigste ronde}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2018 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />5{{Pictogram vinnigste ronde}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2018 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />5 | | | ! 5 ! 247 |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2019 Formule Een-seisoen|2019]] |[[Mercedes AMG Petronas F1-span]] |Mercedes-AMG F1 W10 EQ Power+ |[[Mercedes-Benz|Mercedes]] M10 EQ Power+ 1.6 [[V6-enjin|V6 t]] |style="background:#FFFFBF;"| [[2019 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />1{{Pictogram vinnigste ronde}} |style="background:#DFDFDF;"| [[2019 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />2 |style="background:#DFDFDF;"| [[2019 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />2{{Pictogram poleposition}} |style="background:#FFFFBF;"| [[2019 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br />1{{Pictogram poleposition}} |style="background:#DFDFDF;"| [[2019 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />2{{Pictogram poleposition}} |style="background:#FFDF9F;"| [[2019 Monaco Grand Prix|MON]]<br />3 |style="background:#DFFFDF;"| [[2019 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />4{{Pictogram vinnigste ronde}} |style="background:#DFDFDF;"| [[2019 Franse Grand Prix|FRA]]<br />2 |style="background:#FFDF9F;"| [[2019 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />3 |style="background:#DFDFDF;"| [[2019 Britse Grand Prix|GBR]]<br />2{{Pictogram poleposition}} |style="background:#EFCFFF;"| [[2019 Duitse Grand Prix|DUI]]<br /><small>DNF</small> |style="background:#DFFFDF;"| [[2019 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />8 |style="background:#FFDF9F;"| [[2019 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />3 |style="background:#DFDFDF;"| [[2019 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />2 |style="background:#DFFFDF;"| [[2019 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />5 |style="background:#DFDFDF;"| [[2019 Russiese Grand Prix|RUS]]<br />2 |style="background:#FFFFBF;"| [[2019 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />1 |style="background:#FFDF9F;"| [[2019 Meksikaanse Grand Prix|MEX]]<br />3 |style="background:#FFFFBF;"| [[2019 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />1{{Pictogram poleposition}} |style="background:#EFCFFF;"| [[2019 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br /><small>DNF</small>{{Pictogram vinnigste ronde}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2019 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />4 | | | !style="background:#DFDFDF;"| {{silwer}} !style="background:#DFDFDF;"| 326 |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2020 Formule Een-seisoen|2020]] |[[Mercedes AMG Petronas F1-span]] |Mercedes-AMG F1 W11 EQ Performance |[[Mercedes-Benz|Mercedes]] M11 EQ Performance 1.6 [[V6-enjin|V6 t]] |bgcolor=ffffbf| [[2020 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfdfdf| [[2020 Stiermarkse Grand Prix|STI]]<br />2 |bgcolor=ffdf9f| [[2020 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />3 |bgcolor=cfcfff| [[2020 Britse Grand Prix|GBR]]<br />11 |bgcolor=ffdf9f| [[70ste Herdenking Grand Prix|70J]]<br />3{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=ffdf9f| [[2020 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />3{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfdfdf| [[2020 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />2 |bgcolor=dfffdf| [[2020 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />5 |bgcolor=dfdfdf| [[2020 Toskaanse Grand Prix|TOS]]<br />2 |bgcolor=ffffbf| [[2020 Russiese Grand Prix|RUS]]<br />1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=efcfff| [[2020 Eifelse Grand Prix|EIF]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor=dfdfdf| [[2020 Portugese Grand Prix|POR]]<br />2 |bgcolor=dfdfdf| [[2020 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br />2 |bgcolor=cfcfff| [[2020 Turkse Grand Prix|TUR]]<br />14 |bgcolor=dfffdf| [[2020 Bahreinse Grand Prix|BAH]]<br />8 |bgcolor=dfffdf| [[2020 Sakhir Grand Prix|SAK]]<br />8 |bgcolor=dfdfdf| [[2020 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />2 | | | | | | | !style="background:#DFDFDF;"| {{silwer}} !style="background:#DFDFDF;"| 223 |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2021 Formule Een-seisoen|2021]] |[[Mercedes AMG Petronas F1-span]] |Mercedes-AMG F1 W12 E Performance |[[Mercedes-Benz|Mercedes]] M12 E Performance 1.6 [[V6-enjin|V6 t]] |bgcolor=ffdf9f| [[2021 Bahreinse Grand Prix|BAH]]<br />3{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=efcfff| [[2021 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor=ffdf9f| [[2021 Portugese Grand Prix|POR]]<br />3{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor=ffdf9f| [[2021 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />3 |bgcolor=efcfff| [[2021 Monaco Grand Prix|MON]] <br /><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2021 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]] <br />12 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Franse Grand Prix|FRA]] <br />4 |bgcolor=ffdf9f| [[2021 Stiermarkse Grand Prix|STI]] <br />3 |bgcolor=dfdfdf| [[2021 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] <br />2 |bgcolor=ffdf9f| [[2021 Britse Grand Prix|GBR]] <br/><small>^{'''*''' 3}3</small> |bgcolor=efcfff| [[2021 Hongaarse Grand Prix|HON]] <br /><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2021 Belgiese Grand Prix|BEL]]‡ <br />12 |bgcolor=ffdf9f| [[2021 Nederlandse Grand Prix|NED]] <br />3 |bgcolor=ffdf9f| [[2021 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br />3 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Russiese Grand Prix|RUS]] <br />5 |bgcolor=ffffbf| [[2021 Turkse Grand Prix|TUR]] <br />1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor=dfffdf| [[2021 Verenigde State Grand Prix|VSA]] <br />6 |bgcolor=cfcfff| [[2021 Meksikostad Grand Prix|MXS]] <br />15{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor=ffdf9f| [[2021 São Paulo Grand Prix|SAP]] <br/>'''*'''¹3{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=efcfff| [[2021 Katarse Grand Prix|KAT]] <br /><small>DNF</small> |bgcolor=ffdf9f| [[2021 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]] <br />3 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] <br />6 | | !style="background:#FFDF9F;"| {{brons}} !style="background:#FFDF9F;"| 226 |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2022 Formule Een-seisoen|2022]] |[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo Racing]] |[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] C42 |[[Ferrari]] 066/7 [[V6-enjin|V6]] |bgcolor=dfffdf| [[2022 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>6 |bgcolor=efcfff| [[2022 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2022 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/>8 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br/>⁷&nbsp;5 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Miami Grand Prix|MIA]]<br/>7 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>6 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>9 |bgcolor=cfcfff| [[2022 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>11 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>7 |bgcolor=efcfff| [[2022 Britse Grand Prix|GBR]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2022 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>¹⁰11 |bgcolor=cfcfff| [[2022 Franse Grand Prix|FRA]]<br/>14 |bgcolor=cfcfff| [[2022 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>20 |bgcolor=efcfff| [[2022 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=efcfff| [[2022 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2022 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/>13 |bgcolor=cfcfff| [[2022 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>11 |bgcolor=cfcfff| [[2022 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>15 |bgcolor=efcfff| [[2022 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2022 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>10 |bgcolor=dfffdf| [[2022 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/>9 |bgcolor=cfcfff| [[2022 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>15 | | |bgcolor=efefef| '''10''' |bgcolor=efefef| '''49''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2023 Formule Een-seisoen|2023]] |[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo Racing]] |[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] C43 |[[Ferrari]] 066/10 [[V6-enjin|V6]] |bgcolor=dfffdf| [[2023 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>8 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/>18 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/>11 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>18 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Miami Grand Prix|MIA]]<br/>13 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>11 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>19 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>10 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>15 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>12 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>12 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>12 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>14 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br/>10 |bgcolor=efcfff| [[2023 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=efcfff| [[2023 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2023 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/>8 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>12 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>15 |bgcolor=efcfff| [[2023 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2023 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/>17 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>19 | | |bgcolor=efefef| '''15''' |bgcolor=efefef| '''10''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2024 Formule Een-seisoen|2024]] |[[Sauber Motorsport|Kick Sauber]] |Kick Sauber C44 |[[Ferrari]] 066/12 1.6 [[V6-enjin|V6]] |bgcolor=cfcfff| [[2024 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>19 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/>17 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/>14 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>14 |bgcolor=efcfff| [[2024 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2024 Miami Grand Prix|MIA]]<br/>16 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br/>18 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>13 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>13 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>16 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>16 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>15 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>16 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>15 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>19 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/>16 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>15 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>16 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>17 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>14 |bgcolor=cfcfff| [[2024 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/>13 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/>18 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/>11 |bgcolor=efcfff| [[2024 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=efefef| '''22''' |bgcolor=efefef| '''0''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2026 Formule Een-seisoen|2026]]* |[[Cadillac F1-span|Cadillac]] |MAC-26 |[[Scuderia Ferrari|Ferrari]] 067/6 1.6 [[V6-enjin|V6 t h]] |bgcolor=efcfff| [[2026 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2026 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/>13 |bgcolor=cfcfff| [[2026 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>19 |bgcolor=cfcfff| [[2026 Miami Grand Prix|MIA]]<br/>18 |bgcolor=cfcfff| [[2026 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>16 |bgcolor=efcfff| [[2026 Monaco Grand Prix|MON]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=efcfff| [[2026 Barcelona-Katalonië Grand Prix|BKT]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=efcfff| [[2026 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2026 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>16 |bgcolor=cfcfff| [[2026 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>18 |bgcolor=efcfff| [[2026 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=efcfff| [[2026 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2026 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br/>19 |bgcolor=cfcfff| [[2026 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>18 |bgcolor=| [[2026 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>{{0}} | |bgcolor=efefef|'''{{F1stat|BOT|seasonposition}}'''* |bgcolor=efefef|'''{{F1stat|BOT|seasonpoints}}'''* |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" !Jaar !Inskrywer !Onderstel !Enjin !1 !2 !3 !4 !5 !6 !7 !8 !9 !10 !11 !12 !13 !14 !15 !16 !17 !18 !19 !20 !21 !22 !23 !24 !Plek !Punte |} * '''*'''¹ Wenner van die snelkwalifisering. * '''*'''³ Derde in die snelkwalifisering. * ^'''†''' Kon nie die ren voltooi nie, maar is geklassifiseer omrede hy meer as 90% van die wedrenafstand afgelê het. * ‡ Halwe punte is in België toegeken in 2021 omdat daar minder as 75% van die wedren afgelê is weens hewige reën. * '''*''' Seisoen is nog aan die gang. == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Bottas, Valtteri}} [[Kategorie:Finse renjaers]] [[Kategorie:Formule Een-renjaers]] [[Kategorie:Geboortes in 1989]] [[Kategorie:Lewende mense]] qnyn7goofn1j3azdbk693i3oqj1vfuy 0 104442 2970597 2965785 2026-09-25T10:34:46Z Aliwal2012 39067 2970597 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas renjaer | name = Nico Hülkenberg | image = Nico Hulkenberg 2016 Malaysia.jpg | caption = Hülkenberg by die 2016 Maleisiese Grand Prix | nationality = {{vlagikoon|Duitsland}} [[Duitsers|Duitser]] | birth_name = Nicolas Hülkenberg | birth_date = {{GDEO|1987|8|19|df=y}} | birth_place = Emmerich am Rhein, [[Wes-Duitsland]] | Old Team = [[Force India]],<ref name="Force India return">{{cite news |title=Nico Hülkenberg returns to Sahara Force India with multi-year deal |url=http://www.forceindiaf1.com/news/detail/general/nico-hulkenberg-returns-to-sahara-force-india-with-multi-year-deal |work=Sahara Force India F1 Team |publisher=Sahara Force India F1 Team |date=3 Desember 2013 |access-date=3 Desember 2013 |archive-date= 8 Januarie 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140108012154/http://www.forceindiaf1.com/news/detail/general/nico-hulkenberg-returns-to-sahara-force-india-with-multi-year-deal |url-status=dead }}</ref> [[Renault F1|Renault]],<ref>{{cite news |title=Nico Hülkenberg joins Renault Sport Formula One Team |url=https://www.renaultsport.com/Nico-Hulkenberg-joins-Renault-Sport-Formula-One-Team.html |publisher=Renault Sport F1 |access-date=14 Oktober 2016 |language=en |archive-date=14 Oktober 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161014205703/http://www.renaultsport.com/Nico-Hulkenberg-joins-Renault-Sport-Formula-One-Team.html |url-status=dead }}</ref><br />[[Aston Martin F1|Aston Martin]], [[Haas F1-span|Haas]], [[Sauber]]<!-- Kick Sauber --> | 2026 Team = [[Audi F1-span|Audi]] | Car number = 27 | Years = 2010–tans | Races = {{F1stat|HUL|entries}} ({{F1stat|HUL|starts}} begin) | Championships = 0 | Wins = {{F1stat|HUL|wins}} | Podiums = {{F1stat|HUL|podiums}} | Points = {{F1stat|HUL|careerpoints}} | Poles = {{F1stat|HUL|poles}} | Fastest laps = {{F1stat|HUL|fastestlaps}} | First race = [[2010 Bahreinse Grand Prix]] | First win = | Last win = | Last race = {{Laaste F1GP‎}} | Last season = 2025 | Last position = 11de (51 punte) }} [[Lêer:Nico_Hulkenberg_070615_b.jpg|duimnael|links|Nico Hülkenberg tydens die [[2015 Kanadese Grand Prix]].]] '''Nico Hülkenberg''' ([[Duits]]e uitspraak: [Niko hʏlkənbɛɐ̯k], gebore [[19 Augustus]] [[1987]]) is 'n [[Duitsers|Duitse]] professionele renjaer wat van 2017 tot 2019 vir die [[Renault F1]]-span gejaag het, en hierna vir [[Haas F1-span|Haas (2024)]] en [[Sauber|Kick Sauber (2025)]] meegeding het. In [[2026 Formule Een-seisoen|2026]] sluit hy aan by die [[Audi F1-span]]. In 2015 het hy ook aan twee rondtes van die 2015 Wêreldbeker-FIA-uithoukampioenskapseisoen vir [[Porsche]] deelgeneem, en wen die 2015 Le Mans 24-uur in sy eerste poging. Hy was die 2009-kampioen in die GP2-reeks, en is 'n vorige kampioen van beide die Formule 3 Euro-reeks en A1 Grand Prix, as deel van A1-span Duitsland. Hy is een van ses jaers sedert 2005 wat die GP2-reeks/Formule 2-kampioenskap in sy debuutseisoen gewen het, die ander is [[Lewis Hamilton]], [[Nico Rosberg]], [[Charles Leclerc]], [[George Russell]] en [[Oscar Piastri]]. == Vroeë loopbaan == Hülkenberg het sy knortjordebuut in 1997 gemaak, op die ouderdom van 10. In 2002 was hy Duitse Junior Kartingkampioen en die volgende jaar het hy die Duitse Kartingkampioenskap gewen.<ref name="meethulkenberg">{{cite web| url=http://www.f1fanatic.co.uk/2007/08/16/meet-the-rookies-nico-hulkenberg/ |title=Meet the rookies: Nico Hülkenberg |publisher=F1Fanatic.co.uk |year=2007 |access-date=16 August 2007}}</ref> Hülkenberg is voorheen deur Willi Weber bestuur, die jarelange bestuurder van [[Michael Schumacher]]. Weber het voorspel dat Hülkenberg teen 2008 gereed sou wees vir Formule Een. Hy het Hülkenberg ook as 'n "ongelooflike talent" geprys en gesê hy herinner hom aan Schumacher as 'n jong jaer. Hy het ook gesê dat hy hom die bynaam "The Hulk" gegee het, na die fiktiewe superheld, met verwysing na Hülkenberg wat sy persoonlikheid verander het terwyl hy aan die stuur was.<ref name = "hulkenberg-weber">{{cite web |title=Weber: he's the next Schumi! |work=Overdrive |date=5 December 2006 | url=http://www.odmotoring.com/index.php?display=racing&id=125 |access-date=5 December 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927194823/http://www.odmotoring.com/index.php?display=racing&id=125 |archive-date=27 September 2007 |url-status=dead }}</ref> == Formule Een-loopbaan == Sedert Maart 2022 hou Hülkenberg die rekord vir die meeste Formule Een-loopbaanrenne sonder 'n podiumplek, 'n rekord wat hy gebreek het toe hy nie in sy 129ste ren (die [[2017 Singapoerse Grand Prix]]) kon klaarmaak nie en sodoende [[Adrian Sutil]] se vorige rekord van 128 gebreek het; Hülkenberg se rekord staan op {{F1stat|HUL|starts}} Grands Prix.<ref>{{Cite news|url=http://en.f1i.com/images/280178-hulk-clinches-new-historic-f1-record.html|title=Nico Hulkenberg does it - clinches new historic F1 record!|date=18 September 2017|work=F1i.com|access-date=20 September 2017|language=en-GB|archive-date=20 September 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170920093148/http://en.f1i.com/images/280178-hulk-clinches-new-historic-f1-record.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.statsf1.com/en/statistiques/pilote/gp/sans-podium.aspx|title=Statistics Drivers - Grands Prix - Without podium|website=www.statsf1.com|access-date=23 March 2023}}</ref> Sedert Julie 2022 hou hy ook die rekord vir die meeste loopbaanpunte sonder 'n enkele renoorwinning, die rekord is behaal nadat die vorige houer, [[Carlos Sainz jr.]], die [[2022 Britse Grand Prix]] gewen het.<ref>{{cite web | url=https://www.statsf1.com/en/statistiques/pilote/point/sans-victoire.aspx | title=Statistics Drivers - Points - Without win • STATS F1 }}</ref> Hülkenberg het in 2010 vir die [[Williams Grand Prix Engineering|Williams-span]] in Formule Een gejaag. Ten spyte daarvan dat hy die eerste voorwegspringplek vir Williams in meer as vyf jaar behaal het, is hy nie vir 2011 behou nie en het hy by [[Force India]] aangesluit as 'n toets- en reserwejaer. Hy is vir die 2012-seisoen bevorder tot 'n rensitplek by die span, en het by [[Paul di Resta]] aangesluit.<ref name="FI2012">{{cite news|url=http://www.formula1.com/news/headlines/2011/12/12903.html|title=Hulkenberg joins Di Resta in Force India's 2012 line-up|date=16 December 2011|access-date=16 December 2011|publisher=Formula One}}</ref><ref>{{cite web |url=http://ibnlive.in.com/news/hulkenberg-expects-a-good-show-in-monaco-gp/260012-5-24.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20120524172951/http://ibnlive.in.com/news/hulkenberg-expects-a-good-show-in-monaco-gp/260012-5-24.html |url-status=dead |archive-date=24 May 2012 |title=Hulkenberg expects Force India to deliver in Monaco GP |date= 21 May 2012}}</ref> In 2013 het hy vir die Sauber-span gery,<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/0/formula1/20152082|title=Sauber sign Nico Hulkenberg for 2013 Formula 1 season|publisher=[[BBC Sport]]|date=31 October 2012|access-date=15 December 2014}}</ref> met die Mexikaanse jaer [[Esteban Gutiérrez]] as sy spanmaat.<ref>{{cite news|url=http://www.formula1.com/news/headlines/2012/11/14097.html|title=Gutierrez lands 2013 race drive with Sauber|publisher=Formula One|date=23 November 2012|access-date=15 December 2014}}</ref> Hülkenberg het teruggekeer na Force India vir die 2014-seisoen.<ref name="Formula1.com">{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.ocon-secures-f1-return-with-renault-for-2020-replacing-hulkenberg.2yPUvnr19arALf4J0QULFL.html|title=Ocon to Renault for 2020: Ocon secures F1 return with Renault for 2020 in place of Hulkenberg|access-date=18 September 2019}}</ref> In Oktober 2016 is bevestig dat hy vir 2017 na [[Renault F1|Renault]] sou oorskakel. Hy is vir die [[2020 Formule Een-seisoen]] deur [[Esteban Ocon]] vervang.<refname="Formula1.com" /> Hy het in 2020 na Formule Een teruggekeer en vir Racing Point in drie wedrenne gery.<ref>{{Cite web|url=https://www.letstalkmotorsport.com/2020/nico-hulkenberg-will-replace-sergio-perez/|title=Nico Hülkenberg will replace Sergio Perez|date=31 July 2020|access-date=31 July 2020|archive-date=31 Julie 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200731125221/https://www.letstalkmotorsport.com/2020/nico-hulkenberg-will-replace-sergio-perez/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.motorsport.com/f1/news/hulkenberg-silverstone-perez-covid-positive/4850976/?ic_source=home-page-widget&ic_medium=widget&ic_campaign=widget-6|last=Cooper|first=Adam|access-date=11 October 2020|date=7 August 2020|website=motorsport.com|title=Hulkenberg to replace Perez at Silverstone}}</ref><ref name="ReferenceA">{{Cite web|date=10 October 2020|title=Super sub Hulkenberg to replace unwell Stroll for remainder of Eifel GP weekend|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-super-sub-hulkenberg-drafted-in-to-replace-unwell-stroll-eifel.1wem3IoVVPhHijg8h3f041.html|access-date=10 October 2020|website=Formula1.com}}</ref> Hy het toe weer teruggekeer om [[Sebastian Vettel]] by Aston Martin by die eerste twee wedrenne van die [[2022 Formule Een-seisoen|2022-seisoen]] te vervang, ná Vettel se positiewe [[Covid-19-pandemie|COVID-19-toets]]. Hy het as 'n voltydse jaer vir die [[2023 Formule Een-seisoen|2023-seisoen]] teruggekeer na die [[Haas F1-span]]. == Formule 1-uitslae == {{F1 bestuurders resultate legende (weergawe 4)}} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:85%" |- !Jaar !Inskrywer !Onderstel !Enjin !1 !2 !3 !4 !5 !6 !7 !8 !9 !10 !11 !12 !13 !14 !15 !16 !17 !18 !19 !20 !21 !22 !23 !24 !Plek !Punte |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" ![[2010 Formule Een-seisoen|2010]] |[[Williams Grand Prix Engineering|AT&T Williams]] |[[Williams Grand Prix Engineering|Williams]] FW32 |[[Cosworth]] CA2010 2.4 [[V8-enjin|V8]] |style="background:#CFCFFF;"|[[2010 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />{{small|14}} |style="background:#EFCFFF;"|[[2010 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />{{small|DNF}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2010 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br />{{small|10}} |style="background:#CFCFFF;"|[[2010 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />{{small|15}} |style="background:#CFCFFF;"|[[2010 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />{{small|16}} |style="background:#EFCFFF;"|[[2010 Monaco Grand Prix|MON]]<br />{{small|DNF}} |style="background:#CFCFFF;"|[[2010 Turkse Grand Prix|TUR]]<br />{{small|17}} |style="background:#CFCFFF;"|[[2010 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />{{small|13}} |style="background:#EFCFFF;"|[[2010 Europese Grand Prix|EUR]]<br />{{small|DNF}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2010 Britse Grand Prix|GBR]]<br />{{small|10}} |style="background:#CFCFFF;"|[[2010 Duitse Grand Prix|DUI]]<br />{{small|13}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2010 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />{{small|6}} |style="background:#CFCFFF;"|[[2010 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />{{small|14}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2010 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />{{small|7}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2010 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />{{small|10}} |style="background:#EFCFFF;"|[[2010 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />{{small|DNF}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2010 Koreaanse Grand Prix|KOR]]<br />{{small|10}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2010 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />{{small|8}} {{Pictogram poleposition}} |style="background:#CFCFFF;"|[[2010 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />{{small|16}} | | | | | |bgcolor=efefef|'''14''' |bgcolor=efefef|'''22''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2011 Formule Een-seisoen|2011]] |[[Force India]] |[[Force India]] VJM04 |[[Mercedes-Benz|Mercedes]] FO 108Y 2.4 [[V8-enjin|V8]] |style="background:#F1F8FF;"|[[2011 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />{{small|TD}} |style="background:#F1F8FF;"|[[2011 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br />{{small|TD}} |style="background:#F1F8FF;"|[[2011 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />{{small|TD}} |style="background:#F1F8FF;"|[[2011 Turkse Grand Prix|TUR]]<br />{{small|TD}} |style="background:#F1F8FF;"|[[2011 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />{{small|TD}} |[[2011 Monaco Grand Prix|MON]]<br />{{0}} |style="background:#F1F8FF;"|[[2011 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />{{small|TD}} |style="background:#F1F8FF;"|[[2011 Europese Grand Prix|EUR]]<br />{{small|TD}} |style="background:#F1F8FF;"|[[2011 Britse Grand Prix|GBR]]<br />{{small|TD}} |style="background:#F1F8FF;"|[[2011 Duitse Grand Prix|DUI]]<br />{{small|TD}} |style="background:#F1F8FF;"|[[2011 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />{{small|TD}} |style="background:#F1F8FF;"|[[2011 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />{{small|TD}} |style="background:#F1F8FF;"|[[2011 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />{{small|TD}} |[[2011 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />{{0}} |style="background:#F1F8FF;"|[[2011 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />{{small|TD}} |[[2011 Koreaanse Grand Prix|KOR]]<br />{{0}} |[[2011 Indiese Grand Prix|IND]]<br />{{0}} |[[2011 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />{{0}} |style="background:#F1F8FF;"|[[2011 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />{{small|TD}} | | | | | |bgcolor=efefef|'''–''' |bgcolor=efefef|'''–''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2012 Formule Een-seisoen|2012]] |[[Force India|Sahara Force India F1]] |Force India VJM05 |[[Mercedes-Benz|Mercedes]] FO 108Z 2.4 [[V8-enjin|V8]] |style="background:#EFCFFF;"|[[2012 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />{{small|DNF}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2012 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br />{{small|9}} |style="background:#CFCFFF;"|[[2012 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />{{small|15}} |style="background:#CFCFFF;"|[[2012 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />{{small|12}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2012 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />{{small|10}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2012 Monaco Grand Prix|MON]]<br />{{small|8}} |style="background:#CFCFFF;"|[[2012 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />{{small|12}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2012 Europese Grand Prix|EUR]]<br />{{small|5}} |style="background:#CFCFFF;"|[[2012 Britse Grand Prix|GBR]]<br />{{small|12}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2012 Duitse Grand Prix|DUI]]<br />{{small|9}} |style="background:#CFCFFF;"|[[2012 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />{{small|11}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2012 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />{{small|4}} |style="background:#CFCFFF;"|[[2012 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />{{small|21}}^† |style="background:#CFCFFF;"|[[2012 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />{{small|14}} {{Pictogram vinnigste ronde}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2012 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />{{small|7}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2012 Koreaanse Grand Prix|KOR]]<br />{{small|6}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2012 Indiese Grand Prix|IND]]<br />{{small|8}} |style="background:#EFCFFF;"|[[2012 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />{{small|DNF}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2012 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />{{small|8}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2012 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />{{small|5}} | | | | |bgcolor=efefef|'''11''' |bgcolor=efefef|'''63''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2013 Formule Een-seisoen|2013]] |[[Sauber]] |[[Sauber]] C32 |[[Scuderia Ferrari|Ferrari]] 056 2.4 [[V8-enjin|V8]] |style="background:#FFFFFF;"|[[2013 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />{{small|DNS}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2013 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br />{{small|8}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2013 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />{{small|10}} |style="background:#CFCFFF;"|[[2013 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />{{small|12}} |style="background:#CFCFFF;"|[[2013 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />{{small|15}} |style="background:#CFCFFF;"|[[2013 Monaco Grand Prix|MON]]<br />{{small|11}} |style="background:#EFCFFF;"|[[2013 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />{{small|DNF}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2013 Britse Grand Prix|GBR]]<br />{{small|10}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2013 Duitse Grand Prix|DUI]]<br />{{small|10}} |style="background:#CFCFFF;"|[[2013 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />{{small|11}} |style="background:#CFCFFF;"|[[2013 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />{{small|13}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2013 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />{{small|5}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2013 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />{{small|9}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2013 Koreaanse Grand Prix|KOR]]<br />{{small|4}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2013 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />{{small|6}} |style="background:#CFCFFF;"|[[2013 Indiese Grand Prix|IND]]<br />{{small|19}}^† |style="background:#CFCFFF;"|[[2013 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />{{small|14}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2013 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />{{small|6}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2013 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />{{small|8}} | | | | | |bgcolor=efefef|'''10''' |bgcolor=efefef|'''51''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2014 Formule Een-seisoen|2014]] |[[Force India|Sahara Force India F1]] |Force India VJM07 |[[Mercedes-Benz|Mercedes]] PU106A Hibried [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t]] |style="background:#DFFFDF;"|[[2014 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />{{small|6}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2014 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br />{{small|5}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2014 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />{{small|5}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2014 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />{{small|6}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2014 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />{{small|10}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2014 Monaco Grand Prix|MON]]<br />{{small|5}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2014 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />{{small|5}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2014 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />{{small|9}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2014 Britse Grand Prix|GBR]]<br />{{small|8}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2014 Duitse Grand Prix|DUI]]<br />{{small|7}} |style="background:#EFCFFF;"|[[2014 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />{{small|DNF}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2014 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />{{small|10}} |style="background:#CFCFFF;"|[[2014 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />{{small|12}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2014 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />{{small|9}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2014 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />{{small|8}} |style="background:#CFCFFF;"|[[2014 Russiese Grand Prix|RUS]]<br />{{small|12}} |style="background:#EFCFFF;"|[[2014 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />{{small|DNF}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2014 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />{{small|8}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2014 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />{{small|6}} | | | | | |bgcolor=efefef|'''9''' |bgcolor=efefef|'''96''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2015 Formule Een-seisoen|2015]] |[[Force India|Sahara Force India F1]] |Force India VJM08 |[[Mercedes-Benz|Mercedes]] PU106B Hibried [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t]] |style="background:#DFFFDF;"|[[2015 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />{{small|7}} |style="background:#CFCFFF;"|[[2015 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br />{{small|14}} |style="background:#EFCFFF;"|[[2015 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />{{small|DNF}} |style="background:#CFCFFF;"|[[2015 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />{{small|13}} |style="background:#CFCFFF;"|[[2015 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />{{small|15}} |style="background:#CFCFFF;"|[[2015 Monaco Grand Prix|MON]]<br />{{small|11}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2015 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />{{small|8}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2015 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />{{small|6}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2015 Britse Grand Prix|GBR]]<br />{{small|7}} |style="background:#EFCFFF;"|[[2015 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />{{small|DNF}} |style="background:#FFFFFF;"|[[2015 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />{{small|DNS}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2015 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />{{small|7}} |style="background:#EFCFFF;"|[[2015 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />{{small|DNF}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2015 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />{{small|6}} |style="background:#EFCFFF;"|[[2015 Russiese Grand Prix|RUS]]<br />{{small|DNF}} |style="background:#EFCFFF;"|[[2015 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />{{small|DNF}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2015 Meksikaanse Grand Prix|MEX]]<br />{{small|7}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2015 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />{{small|6}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2015 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />{{small|7}} | | | | | |bgcolor=efefef|'''10''' |bgcolor=efefef|'''58''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2016 Formule Een-seisoen|2016]] |[[Force India|Sahara Force India F1]] |Force India VJM09 |[[Mercedes-Benz|Mercedes]] PU106C Hibried [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t]] |style="background:#DFFFDF;"|[[2016 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />{{small|7}} |style="background:#CFCFFF;"|[[2016 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />{{small|15}} |style="background:#CFCFFF;"|[[2016 Chinese Grand Prix|CHN]]<br /><small>15</small>{{Pictogram vinnigste ronde}} |style="background:#EFCFFF;"|[[2016 Russiese Grand Prix|RUS]]<br />{{small|DNF}} |style="background:#EFCFFF;"|[[2016 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />{{small|DNF}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2016 Monaco Grand Prix|MON]]<br />{{small|6}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2016 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />{{small|8}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2016 Europese Grand Prix|EUR]]<br />{{small|9}} |style="background:#CFCFFF;"|[[2016 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />{{small|19}}^† |style="background:#DFFFDF;"|[[2016 Britse Grand Prix|GBR]]<br />{{small|7}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2016 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />{{small|10}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2016 Duitse Grand Prix|DUI]]<br />{{small|7}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2016 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />{{small|4}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2016 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />{{small|10}} |style="background:#EFCFFF;"|[[2016 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />{{small|DNF}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2016 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br />{{small|8}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2016 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />{{small|8}} |style="background:#EFCFFF;"|[[2016 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />{{small|DNF}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2016 Meksikaanse Grand Prix|MEX]]<br />{{small|7}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2016 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />{{small|7}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2016 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />{{small|7}} | | | |bgcolor=efefef|'''9''' |bgcolor=efefef|'''72''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2017 Formule Een-seisoen|2017]] |[[Renault F1-span|Renault Sport]] |[[Renault]] R.S.17 |[[Renault]] R.E.17 1.6 [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t]] |style="background:#CFCFFF;"|[[2017 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />{{small|11}} |style="background:#CFCFFF;"|[[2017 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />{{small|12}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2017 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />{{small|9}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2017 Russiese Grand Prix|RUS]]<br />{{small|8}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2017 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />{{small|6}} |style="background:#EFCFFF;"|[[2017 Monaco Grand Prix|MON]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2017 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />{{small|8}} |style="background:#EFCFFF;"|[[2017 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#CFCFFF;"|[[2017 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />{{small|13}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2017 Britse Grand Prix|GBR]]<br />{{small|6}} |style="background:#CFCFFF;"|[[2017 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />{{small|17}}^† |style="background:#DFFFDF;"|[[2017 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />{{small|6}} |style="background:#CFCFFF;"|[[2017 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />{{small|13}} |style="background:#EFCFFF;"|[[2017 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#CFCFFF;"|[[2017 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br />{{small|16}} |style="background:#EFCFFF;"|[[2017 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#EFCFFF;"|[[2017 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#EFCFFF;"|[[2017 Meksikaanse Grand Prix|MEX]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2017 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />{{small|10}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2017 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />{{small|6}} | | | | |bgcolor=efefef|'''10''' |bgcolor=efefef|'''43''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2018 Formule Een-seisoen|2018]] |[[Renault F1-span|Renault Sport F1]] |[[Renault]] R.S.18 |[[Renault]] R.E.16 1.8 [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t]] |style="background:#DFFFDF;"| [[2018 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />{{small|7}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2018 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />{{small|6}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2018 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />{{small|6}} |style="background:#EFCFFF;"| [[2018 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br />{{small|DNF}} |style="background:#EFCFFF;"| [[2018 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />{{small|DNF}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2018 Monaco Grand Prix|MON]]<br />{{small|8}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2018 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />{{small|7}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2018 Franse Grand Prix|FRA]]<br />{{small|9}} |style="background:#EFCFFF;"| [[2018 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />{{small|DNF}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2018 Britse Grand Prix|GBR]]<br />{{small|6}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2018 Duitse Grand Prix|DUI]]<br />{{small|5}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2018 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />{{small|12}} |style="background:#EFCFFF;"| [[2018 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />{{small|DNF}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2018 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />{{small|13}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2018 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />{{small|10}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2018 Russiese Grand Prix|RUS]]<br />{{small|12}} |style="background:#EFCFFF;"| [[2018 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />{{small|DNF}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2018 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />{{small|6}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2018 Meksikaanse Grand Prix|MEX]]<br />{{small|6}} |style="background:#EFCFFF;"| [[2018 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />{{small|DNF}} |style="background:#EFCFFF;"| [[2018 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />{{small|DNF}} | | | |bgcolor=efefef|'''7''' |bgcolor=efefef|'''69''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2019 Formule Een-seisoen|2019]] |[[Renault F1-span|Renault]] |[[Renault]] R.S.19 |[[Renault]] E-Tech 19 1.6 [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t]] |bgcolor=dfffdf| [[2019 Australiese Grand Prix|AUS]]<br /><small>7</small> |bgcolor=cfcfff| [[2019 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br /><small>17^†</small> |bgcolor=efcfff| [[2019 Chinese Grand Prix|CHN]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2019 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br /><small>14</small> |bgcolor=cfcfff| [[2019 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br /><small>13</small> |bgcolor=cfcfff| [[2019 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>13</small> |bgcolor=dfffdf| [[2019 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br /><small>7</small> |bgcolor=dfffdf| [[2019 Franse Grand Prix|FRA]]<br /><small>8</small> |bgcolor=cfcfff| [[2019 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br /><small>13</small> |bgcolor=dfffdf| [[2019 Britse Grand Prix|GBR]]<br /><small>10</small> |bgcolor=efcfff| [[2019 Duitse Grand Prix|DUI]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2019 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br /><small>12</small> |bgcolor=dfffdf| [[2019 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br /><small>8</small> |bgcolor=dfffdf| [[2019 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br /><small>5</small> |bgcolor=dfffdf| [[2019 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br /><small>9</small> |bgcolor=dfffdf| [[2019 Russiese Grand Prix|RUS]]<br /><small>10</small> |bgcolor=000000" style="color: #ffffff"| [[2019 Japannese Grand Prix|<span style="color:white;">JPN</span>]]<br/><small>DSQ</small> |bgcolor=dfffdf| [[2019 Meksikaanse Grand Prix|MEX]]<br /><small>10</small> |bgcolor=dfffdf| [[2019 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br /><small>9</small> |bgcolor=cfcfff| [[2019 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br /><small>15</small> |bgcolor=cfcfff| [[2019 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br /><small>12</small> | | | |bgcolor=efefef|'''14''' |bgcolor=efefef|'''37''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2020 Formule Een-seisoen|2020]] |BWT [[Racing Point F1-span|Racing Point]] |Racing Point<br/> RP-20 |BWT-[[Mercedes-Benz|Mercedes]]<br />[[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t]] |bgcolor=| [[2020 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />{{0}} |bgcolor=| [[2020 Stiermarkse Grand Prix|STI]]<br />{{0}} |bgcolor=| [[2020 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />{{0}} |bgcolor=| [[2020 Britse Grand Prix|GBR]]<br /><small>DNS</small> |bgcolor=dfffdf| [[70ste Herdenking Grand Prix|70J]]<br />7 |bgcolor=| [[2020 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />{{0}} |bgcolor=| [[2020 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />{{0}} |bgcolor=| [[2020 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />{{0}} |bgcolor=| [[2020 Toskaanse Grand Prix|TOS]]<br />{{0}} |bgcolor=| [[2020 Russiese Grand Prix|RUS]]<br />{{0}} |bgcolor=dfffdf| [[2020 Eifelse Grand Prix|EIF]]<br />8 |bgcolor=| [[2020 Portugese Grand Prix|POR]]<br />{{0}} |bgcolor=| [[2020 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br />{{0}} |bgcolor=| [[2020 Turkse Grand Prix|TUR]]<br />{{0}} |bgcolor=| [[2020 Bahreinse Grand Prix|BAH]]<br />{{0}} |bgcolor=| [[2020 Sakhir Grand Prix|SAK]]<br />{{0}} |bgcolor=| [[2020 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />{{0}} | | | | | | | |bgcolor=efefef|'''15''' |bgcolor=efefef|'''10''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2022 Formule Een-seisoen|2022]] |[[Aston Martin F1]] |Aston Martin<br/>AMR22 |[[Mercedes-Benz|Mercedes]]<br/>M13 E Performance |bgcolor=dfffdf| [[2022 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>17 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/>12 |bgcolor=| [[2022 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2022 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2022 Miami Grand Prix|MIA]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2022 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2022 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2022 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2022 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2022 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2022 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2022 Franse Grand Prix|FRA]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2022 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2022 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2022 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2022 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2022 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2022 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2022 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2022 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2022 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2022 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>{{0}} | | |bgcolor=efefef|'''22''' |bgcolor=efefef|'''0''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2023 Formule Een-seisoen|2023]] |[[Haas F1-span|Haas]] |[[Haas F1-span|Haas]]<br/> VF-23 |[[Scuderia Ferrari|Ferrari]] 066/10 1.6 [[V6-enjin|V6]] |bgcolor=cfcfff| [[2023 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>15 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/>12 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/>7 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>17 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Miami Grand Prix|MIA]]<br/>15 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>17 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>15 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>15 |bgcolor=efcfff| [[2023 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2023 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>13 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>14 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>18 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>12 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/>17 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>13 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>14 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/>16 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>11 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>13 |bgcolor=cfcfff| [[2023 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/>12 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/>19 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>15 | | |bgcolor=efefef| '''16''' |bgcolor=efefef| '''9''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2024 Formule Een-seisoen|2024]] |[[Haas F1-span|Haas]] |[[Haas F1-span|Haas]] <br/>VF-24 |[[Scuderia Ferrari|Ferrari 066/10]] 1.6 [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t]] |bgcolor=cfcfff| [[2024 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>16 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/>10 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/>9 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>11 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/>10 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Miami Grand Prix|MIA]]<br/>^'''7'''11 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br/>11 |bgcolor=efcfff| [[2024 Monaco Grand Prix|MON]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2024 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>11 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>11 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>6 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>6 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>13 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>18 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>11 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/>17 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>11 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>9 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>^'''8'''8 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>9 |bgcolor=000000" style="color: #ffffff"| [[2024 São Paulo Grand Prix|<span style="color:white;">SAP</span>]]<br/><small>DSQ</small> |bgcolor=dfffdf| [[2024 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/>8 |bgcolor=efcfff| [[2024 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2024 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>8 |bgcolor=efefef|'''11''' |bgcolor=efefef|'''41''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2025 Formule Een-seisoen|2025]] |[[Sauber|Kick Sauber]] |[[Sauber]] C45 |Ferrari 1.6 [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t]] |bgcolor=dfffdf| [[2025 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/>7 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/>15 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>16 |bgcolor=000000" style="color: #ffffff"| [[2025 Bahreinse Grand Prix|<span style="color:white;">BAH</span>]]<br/><small>DSQ</small> |bgcolor=cfcfff| [[2025 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/>15 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Miami Grand Prix|MIA]]<br/>14 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br/>12 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>16 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>5 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>8 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>9 |bgcolor=ffdf9f| [[2025 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>3 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>12 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>13 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>14 |bgcolor=ffffff| [[2025 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/><small>DNS</small> |bgcolor=dfffdf| [[2025 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>10 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>20 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>8 |bgcolor=efcfff| [[2025 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2025 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/>9 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/>7 |bgcolor=efcfff| [[2025 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2025 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>9 |bgcolor=efefef|'''11''' |bgcolor=efefef|'''51''' |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" ! [[2026 Formule Een-seisoen|2026]]* | [[Audi F1-span|Audi Revolut F1-span]] | [[Audi]]<br/>R26 | Audi AFR 26 Hybrid 1.6 [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t h]] |bgcolor=ffffff| [[2026 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/><small>DNS</small> |bgcolor=cfcfff| [[2026 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/>11 |bgcolor=cfcfff| [[2026 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>11 |bgcolor=efcfff| [[2026 Miami Grand Prix|MIA]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2026 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>12 |bgcolor=cfcfff| [[2026 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>13 |bgcolor=efcfff| [[2026 Barcelona-Katalonië Grand Prix|BKT]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2026 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>12 |bgcolor=efcfff| [[2026 Britse Grand Prix|GBR]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2026 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>13 |bgcolor=dfffdf| [[2026 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>9 |bgcolor=dfffdf| [[2026 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>8 |bgcolor=cfcfff| [[2026 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br/>12 |bgcolor=dfffdf| [[2026 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>10 |bgcolor=| [[2026 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>{{0}} | |bgcolor=efefef|'''{{F1stat|HUL|seasonposition}}*''' |bgcolor=efefef|'''{{F1stat|HUL|seasonpoints}}*''' |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" !Jaar !Inskrywer !Onderstel !Enjin !1 !2 !3 !4 !5 !6 !7 !8 !9 !10 !11 !12 !13 !14 !15 !16 !17 !18 !19 !20 !21 !22 !23 !24 !Plek !Punte |} * ^'''†''' Kon nie die ren voltooi nie, maar is geklassifiseer omrede hy meer as 90% van die wedrenafstand afgelê het. * '''*''' Seisoen is nog aan die gang. == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Hulkenberg, Nico}} [[Kategorie:Duitse renjaers]] [[Kategorie:Formule Een-renjaers]] [[Kategorie:Geboortes in 1987]] [[Kategorie:Lewende mense]] drd0iyswpyxzfpaptflw6ktwzbom867 0 106794 2970505 1691190 2026-09-24T14:45:18Z JMK 649 /* Stigting */ skakels 2970505 wikitext text/x-wiki [[Beeld:Ds Braam le Roux en twee van sy kerkraadslede, D'Kar, Botswana.jpg|duimnael|regs|270px|Ds. [[Braam le Roux]] en twee kerkraadslede van D'Kar.]] Die '''Gereformeerde kerk D'Kar''' in [[Botswana]] was oorspronklik 'n gemeente van die [[Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika]] (GKSA), sedert 1990 'n selfstandige Gereformeerde kerk en sedert 1994 een van vyf gemeentes van die selfstandige Reformed Churches in Botswana. Dit het ontstaan as 'n sendinggemeente van die [[Gereformeerde kerk Aranos]] in [[Namibië]]. Die sendingwerk wat begin is op die plaas D'Kar in 1966, het geleidelik uitgebrei tot die totstandkoming van 'n klein dorpie. Hierdie plaas, wat aan 'n [[San]]-kerkraad behoort, is sowat 40&nbsp;km oos van die dorp [[Ghanzi]] in die noordweste van Botswana. Dis een van die weinige plekke op aarde waar San kaart en transport het van 'n stukkie van die grond wat oorspronklik alles hul woonplek was. Die gemeente is in 1978 onafhanklik gemaak van die Gereformeerde kerk Aranos. Deur middel van bystand van die D'Kar-sendingkommissie, saamgestel uit verskeie gemeentes van die GKSA, is 'n sendeling, ds. [[Braam le Roux]], beroep en van 1982 tot 1990 onderhou. == Stigting == [[Beeld:Bevestiging van Gaobolelwe Ngakayaeya as predikant in die Gereformeerde kerk D'Kar.JPG|duimnael|300px|Die bevestiging van ds. Gaobolelwe Ngakayaeya en sy vrou Bersi as predikantspaar. Ds. [[Braam le Roux]] staan tweede van regs agter en sy vrou, Willemien, voor hom. Haar ouers, Dirk en Pollie (Laurika) Jerling, staan sewende en agtste van regs. Ook op die foto is Drs Hessel, ds. Hendrik du Plessis (vyfde van links), Ds. Jan Wessels (heel regs), plus deputate van die Christelik Gereformeerde Kerk in Nederland en kerkraadslede van D'Kar.]] Die kerkraad van die [[Gereformeerde kerk Aranos]] het op [[18 Januarie]] [[1964]] in beginsel besluit om sendingwerk in Botswana te doen. Die nood van die heidendom, veral onder die [[Boesman]]s (of San), het onder hul aandag gekom deur die gereelde besoeke van ds. M.A. Kruger aan [[Ghanzi]] vir kerklike werk onder die Gereformeerde lidmate van die omgewing. Net die [[Londense Sendinggenootskap]] (LSG) het in dié deel van Botswana gewerk, en glad nie onder die Boesmans nie. Die werk van die LSG is ondermyn deur verskeie sogenaamde profete wat die Christendom en die heidendom vermeng het (sinkretisme). Min of meer in dieselfde tyd is egter ook 'n sendeling van die NG Kerk in Afrika, Verena Venter, op Xanagas geplaas en het sy ook Kuke bedien as onderwyseres en sendingwerkster. Op versoek van die owerheid is die werk van Aranos gemeente onder die Boesmans op die plase begin. Om ‘n sentrale punt te kry vanwaar gewerk kon word, is ‘n morg grond van die Ngami Trading Store aangekoop vir R500. Op dié grond was ‘n huis en ‘n boorgat. Later is A.J. (Andries) Rampa van [[Potchefstroom]] gekry om as helper te werk<!-- wanneer het hy 'n dominee geword? -->. Hy het einde 1964 met die werk in Botswana begin. Gou het hy die nood van die ongeletterdheid onder die Boesmans besef en begin om hulle skoolonderrig te gee. Dit was eers onder ‘n boom en daar is gebruik gemaak van stukke karton en blik om op te skryf. Die plaas D'Kar, wat die morg grond omring het, het in die mark gekom en is deur br. en sr. H.W. Lück van [[Aranos]] aan die Gereformeerde kerk Aranos geskenk met die bepaling dat dit slegs vir sendingdoeleindes gebruik kon word. Die plaas het aanvanklik aan Thys Taljaard behoort en Henry Lück, wat diep in sy hart oortuig was van die sendingnood in die gebied, het aangebied om Thys Taljaard een van sy plase in [[Suidwes-Afrika]] te gee in ruil vir die plaas D’kar. Aangesien die plaas toe deur die kerkraad besit is, is ‘n plaasbestuurder aangestel in die persoon van br. Dirk Jerling. Hy het as opdrag gehad om toesig te hou oor die werk en as vergoeding kon hy op die plaas boer vir sy eie inkomste en die kafee aanhou en bedryf vir eie wins. Daar was ook 'n aantal diere van die kerk op die plaas. Uit hierdie bedrywighede van Aranos se Gereformeerde kerk het die gemeente D'Kar in 1966 ontstaan. Dirk Jerling het ook 'n skool en koshuis vir die San kinders uit die omgewing opgerig met behulp van studente van die [[Noordwes-Universiteit|P.U vir C.H.O.]] sowel as van die [[Universiteit van die Witwatersrand]], en die kerk het die skool en koshuis bedryf maar vanaf 1968 is onderwysers en skoolmateriaal deur die Botswana-regering voorsien terwyl Aranos nog verantwoordelik was vir die geboue tot in 1978. Die sendingwerk het gegroei en in Julie 1967 het die eerste bekeerlinge belydenis van geloof afgelê. 'n Dertiental is gedoop en terselfdertyd is 12 van hul kinders gedoop. Die sendingwerk het sy terugslae en teëspoede gehad, maar het tog voortgegaan. In 1971 vertrek br. Jerling en ds. Rampa in 1972. Daarna het br. T. Burger oorgeneem en ná hom br. J. van der Merwe. In 1974 is br. Jerling weer aangestel as voltydse sendinghelper. Hy het as opdrag gehad om die sendingwerk voort te sit en toesig oor die boerdery te hou. Die boerdery is nou bedryf vir voordeel van die sending self en om die Boesmans te lei tot ekonomiese selfstandigheid. Jerling het tot 1980 voltyds en later deeltyds met die sendingwerk voortgegaan. Twee keer per Sondag het hy ‘n diens gehou op D’kar. Verder is daar ook op drie buiteposte dienste gehou. ‘n Swart helper, mnr. Gaobolelwe Ngakayaeya, is opgelei wat gedurende die week gehelp het met katkisasie op die buiteposte. Die skoolkinders het twee keer per week onderrig ontvang oor die Bybel. Diegene wat in die belydenisklas was, is ook nog een ekstra keer per week onderrig in die Bybel en belydenisskrifte. In 1978 was daar reeds 66 belydende lidmate, van wie die helfte gereeld bedien is. Die ander het te verspreid gewoon of was te moeilik om te bereik. Die skool het in hierdie tyd uit ongeveer 200 leerlinge bestaan van wie 65 Boesmans was. In Junie 1982 het ds. Braam Le Roux die beroep na die Gereformeerde gemeente D’kar aanvaar. Konstruktiewe gemeentewerk kon nou met oorgawe begin word. Rondom die sendingwerk is vorige aktiwiteite deur die Jerlings begin, soos leerlooiery, naaldwerkklasse en ‘n kleuterskool, uitgebrei en ook nuwe projekte begin. Die finansiële toestand van die sendingwerk op D’kar het egter die vooruitgang belemmer wat daartoe gelei het dat in Suid-Afrika die D’kar-stigting byeengeroep is om die bedrywighede van die sending te finansier en te beplan. So kon ds. Le Roux die geleentheid gebied word om hom met die sendingwerk alleen besig te hou. Vanaf 1988 het dit ál meer begin blyk dat Aranos ds. Le Roux nie meer kon onderhou nie. 'n Jaar later het die gemeente dan ook aan die sending hier onttrek. Daarna moes ds. Le Roux ander planne maak om te oorleef. Die Christelik Gereformeerde Kerke in Nederland is genader om hulp, en het twee sendelinge gestuur. Aanvanklik is Drs. Hessel en Coby Visser hierheen gestuur met die opdrag om die Bybel in Naro te vertaal. Later is ds. Jan Wessels gestuur met sendingopdrag. Ds. Le Roux het egter sy tentmakersbediening voortgesit deur die ontwikkelingsprojekte wat vanuit die kerkraad begin is te registreer as nieregeringsorganisaise en skenkershulp ontvang ontvang om daarvan af ook sy inkomste te voorsien. Teen 1998 was die Kuru organisasie sterk en onafhanklik en omdat vele San in die Noorde geen ondersteuning gehad het nie, het die Le Rouxs verskuif na Shakawe. Einde 1998 is ds. Hendrik du Plessis hierheen beroep vanaf die [[Gereformeerde kerk Krokodilrivier]] en vir die eerste drie jaar onderhou deur die CGKN. Op [[22 Junie]] [[2003]] is Gaobolelwe Ngakayaeya, eertydse sendinghelper, as artikel 8-predikant hier bevestig en word steeds deur die Christelike Gereformeerde Kerk Urk in Nederland versorg. == Twee gemeentes == Parallel met die D'Kar-gemeente was daar ook die Afrikaanse [[Gereformeerde kerk Ghanzi]], wat in die 1920's deur lidmate van die [[Gereformeerde Kerke onder die Kruis|Gereformeerde Kerk onder die Kruis]] vanuit Gordonia in die noordweste van die ou [[Kaapprovinsie]] begin is, maar formeel bestaan het van [[3 Julie]] [[1948]] tot [[1 Desember]] [[1973]], toe besluit is om die gemeente te ontbind en as verspreidwonende lidmate van die [[Gereformeerde kerk Gobabis]] in die destydse [[Suidwes-Afrika]] te bedien. Doppers (lidmate van die Gereformeerde Kerke) het reeds sedert 1898 in dié omgewing gewoon, deel van die groep wat tydens die vestiging van 'n groep boere uit [[Suid-Afrika]] hierheen genooi is deur die [[Kaapkolonie|Kaapse]] eerste minister [[Cecil John Rhodes]], om as buffer te dien vir moontlike [[Duitsland|Duitse]] imperialisme vanuit die destydse [[Duits-Suidwes-Afrika]]. == Kerklike eiendom == [[Lêer:Gereformeerde kerk D'Kar, Neels Niesing.jpg|duimnael|links|280px|Die kerkgebou se ingang.]] Die Gereformeerdes, onder leiding van Theunis Kotze, het in 1946 ’n eie kerkgebou met ’n grasdak opgerig op die plaas Eersterus. Die wit intrekkers het van Mier af hierheen verhuis vergesel van 'n groepie kleurlinge. Twee van die kinders het elkeen met ’n bruin vrou getrou, iets wat in die beginjare blykbaar nie die gemeenskap geskeel het nie. Verdeeldheid en sensitiwiteit ten opsigte van mense se velkleur/ras het eers omstreeks 1948 (met die bewindsoorname deur die [[Nasionale Party]] in die aangrensende [[Suid-Afrika]]) begin toe nog intrekkers (en moontlik predikante) die apartheidsgees uit Suid-Afrika saamgebring het en druk geplaas is op die familie Kotze om van hul familielede apart te laat kerk en skoolgaan. Volgens oorlewering het die Kotze-intrekker eers met die teoloog [[Totius]] (Prof. J.D du Toit) geraadpleeg voor hy sy seun toegelaat het om met 'n (bruin) Camm-meisie te trou. Totius het geantwoord dat daar geen verbod op so ’n huwelik in die Bybel te vinde is nie, maar dat die sosiale impak waarskynlik baie druk op die families sou plaas en dat hulle die wysheid daarvan goed moet ondersoek. In 1947 het ds. (later prof.) L.J. Botha, leraar van [[Gereformeerde kerk Gobabis|Gobabis]] van 1946 tot 1949, die kerkgebou op Eersterus ingewy. Die gemeente is later in twee gedeel as gevolg van kleurverskille van die lidmate, wat gelei het tot twee afsonderlike bedienings. Enersyds was daar die gemeente op Eersterus waarby latere bruin immigrante hulle aangesluit het. Eindelik is al die bruin lidmate saamgetrek in die gemeente wat op Eersterus bymekaargekom het, en later oorgeskuif het na die plaas Rusplaas, van Jan en Hedwig Kotze. Andersyds was daar die gemeente van uitsluitlik “wit” Gereformeerde lidmate wat op D'Kar begin kerkgaan het. Stand het ook ’n rol in die verdeling gespeel met die meer welgesteldes wat by D’Kar ingeskakel het. Die plaas D’Kar was een van die eerstes wat aan die intrekkers uitgegee is; dus was dit van betekenis vir die San (die oorspronklike bewoners) sowel as die wit en bruin immigrante in [[Betsjoeanaland]]. Geen kerkgebou is vir die Afrikaanssprekendes op D’Kar opgerig nie. Dienste is op die agterstoep van die ou opstal van die Taljaards gehou, apart van die sendinggemeente s’n, wat in ’n klein kerkgeboutjie naas die swart sendeling se huis was. Dit is deesdae deel van die primêre skool. Die afsonderlike kerkdienste het nie die goedkeuring van die owerheid in (’n onafhanklike) Botswana weggedra nie en het gelei tot die ontbinding van die Gereformeerde gemeente Ghanzi. Dirk Jerling moes destyds na die hoofstad, [[Gaborone]], gaan om te verduidelik wat die kerkordeverskille was tussen die twee kerke wat albei in Engels "Reformed Church" heet: die Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika (GSKA) en die [[Nederduitsch Hervormde Kerk|Hervormde Kerk]] (NHKA), want destyds is in die pers berig dat laasgenoemde apartheid as 'n Bybelse gegewe beskou het; daarom het doe owerheid gedink die “D'Kar Reformed Church” moes die land verbied word. Die owerheid het Jerling se verduideliking aanvaar, maar die belangstelling van owerheidsweë in hul kerksake het onrus in die geledere van die “wit” Afrikaners gebring, wat gelei het tot die ontbinding van die Gereformeerde kerk Ghanzi op D'Kar. Die klein, oorblywende Rusplaas-gemeente (die bruin families van die Burgers en Kotzes) is, anders as die D’Kar-lidmate, nie by Gobabis ingelyf nie, maar apart bedien; daarom dat hulle in die tagtigerjare ingelyf kon word by die San-gemeente van D'Kar. Vir dié bruin lidmate was dit uiters pynlik om – na hulle mening – deur hul wit familie so “afgegradeer” te word om kerk te hou saam met wat hulle as "Boesmans" beskryf het. Ds. Le Roux moes uiters diplomaties te gaan om die enkeles wat oorgebly het op Rusplaas, tuis te laat voel in die San-gemeente. === Sendingkerk op D'Kar === Gedurende die naweek van [[13 Maart|13]] tot [[15 Maart]] [[1980]] is die hoeksteen van die reeds voltooide kerkgebou op D’kar deur die eerste predikant wat die sending hier begin het, ds. M.A. Kruger, onthul. Die gebou is opgerig deur br. Schalk van Zyl van Aranos met ruim bydraes van br. Henry Lück. 'n Nuwe gemeente is gestig en vier ouderlinge en twee diakens is bevestig. Die gemeente het toe uit 91 belydende lidmate en 131 dooplidmate bestaan. In hierdie tyd is besluit om ‘n voltydse sendeling te beroep. Byna twee jaar lank was dit vrugteloos. Die kerkraad van Aranos het toe besluit om prof. D.C.S. van der Merwe te vra om drie maande lank met sending te help, wat hy toe met groot vrug gedoen het. Die plaas D'Kar, waarop die gemeente gevestig is, en waar die Kuru Development Trust as ontwikkelingsorganisasie van die gemeente bedryf word, huisves intussen 'n staatskool met koshuise en amptenare, 'n "kgotla" en verskeie winkels. Die plaas is oorspronklik aan die gemeente in Aranos geskenk deur 'n ouderling, Henry Lück, wat dit geruil het van Thys Taljaard, seun van een van die oorspronklike vestigers in Ghanzi, wat ná die onafhanklikwording van [[Betsjoeanaland]] na die destydse Suidwes getrek het. == Reformed Churches in Botswana == [[Beeld:Ds Gaobolelwe Ngakayaeya.jpg|duimnael|regs|200px|Ds. Gaobolelwe Ngakayaeya.]] In 1994, net 13 jaar ná sy "formele" stigting, het die D'Kar-gemeente deel geword van een van vyf onafhanklike Reformed Churches in Botswana, 'n besonderse prestasie omdat dit die uitspruitsels van die Gereformeerde en [[NG Kerk|Nederduits Gereformeerde]] sendingaksies was wat saamgesmelt het, iets wat nog nie elders bereik kon word nie. Hoewel die Reformed Churches in Botswana onafhanklik was van die GKSA, is die proses begelei en bestuur deur 'n kommissie vanuit die GKSA, in samewerking met die Christelik Gereformeerde Kerke in Nederland (CGKN) en die sendelinge van die Gereformeerde en NG kerke in Botswana. In 1998 het ds. [[Braam le Roux]] na Noord-Botswana vertrek en in 2003 is ds. Gaobolelwe Ngakayaeya as predikant bevestig, met ondersteuning van die CGKN. Ds. Hendrik du Plessis, predikant in die [[Gereformeerde kerk Krokodilrivier]] van 1990 tot 1998 (waar hy die opdrag gehad het om die Gereformeerde kerk Mokolokwe te help uitbrei), is sedert laasgenoemde jaar beroep deur die CGKN om opleiding te verskaf aan die Reformed Church D'Kar se predikant en kerkraad. Ná die eerste kontrak van drie jaar is sy ondersteuning hiervoor oorgeneem deur 'n groep gemeentes uit die GKSA. Sedertdien is hy en ds. Ngakayaeya medeleraars van die gemeente en sendelinge in die distrik. == Huidige stand == Die Reformed Church D'Kar bestaan tans uit 'n meerderheid lidmate van die Naro-San, maar ook Tswana- en Hererosprekende lidmate, met enkele Afrikaanssprekende en ook Nederlandse lede. Die res van die Afrikaanse Gereformeerde gemeenskap in die gebied vorm steeds 'n wyk van die [[Gereformeerde kerk Gobabis]] in [[Namibië]]. == Predikante == # [[Braam le Roux|Le Roux, Abraham Hercules]], 1982 – 1998 (oorgegaan na die Reformed Churches in Botswana in 1993) oorlede op [[24 November|18 November]] [[2009]]) # Du Plessis, Hendrik Johannes Marthinus, 1998 – hede # Ngakayaeya, Gaobolelwe, 2003 – hede == Bronne == * {{af}} Harris, C.T., [[Hannes Noëth|Noëth, J.G.]], Sarkady, N.G., Schutte, F.M. en Van Tonder, J.M. 2010. ''Van seringboom tot kerkgebou: die argitektoniese erfenis van die Gereformeerde Kerke''. [[Potchefstroom]]: Administratiewe Buro. * {{af}} Vogel, Willem (red.). 2014. ''Die Almanak van die [[Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika]] vir die jaar 2015''. [[Potchefstroom]]: Administratiewe Buro. {{GKSA}} {{DEFAULTSORT:DKar}} [[Kategorie:Gereformeerde Kerke in Botswana]] [[Kategorie:Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika]] <!-- Moet asseblief nie die kategorie Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika verwyder nie; dis die kerkverband se naam en dui nie op 'n geografiese gebied nie --> sjff1zv3xne0ymd9mgyasrnnu6lp5bp 2970506 2970505 2026-09-24T14:50:14Z JMK 649 skakel 2970506 wikitext text/x-wiki [[Beeld:Ds Braam le Roux en twee van sy kerkraadslede, D'Kar, Botswana.jpg|duimnael|regs|270px|Ds. [[Braam le Roux]] en twee kerkraadslede van D'Kar.]] Die '''Gereformeerde kerk D'Kar''' in [[Botswana]] was oorspronklik 'n gemeente van die [[Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika]] (GKSA), sedert 1990 'n selfstandige Gereformeerde kerk en sedert 1994 een van vyf gemeentes van die selfstandige Reformed Churches in Botswana. Dit het ontstaan as 'n sendinggemeente van die [[Gereformeerde kerk Aranos]] in [[Namibië]]. Die sendingwerk wat begin is op die plaas [[D'Kar]] in 1966, het geleidelik uitgebrei tot die totstandkoming van 'n klein dorpie. Hierdie plaas, wat aan 'n [[San]]-kerkraad behoort, is sowat 40&nbsp;km oos van die dorp [[Ghanzi]] in die noordweste van Botswana. Dis een van die weinige plekke op aarde waar San kaart en transport het van 'n stukkie van die grond wat oorspronklik alles hul woonplek was. Die gemeente is in 1978 onafhanklik gemaak van die Gereformeerde kerk Aranos. Deur middel van bystand van die D'Kar-sendingkommissie, saamgestel uit verskeie gemeentes van die GKSA, is 'n sendeling, ds. [[Braam le Roux]], beroep en van 1982 tot 1990 onderhou. == Stigting == [[Beeld:Bevestiging van Gaobolelwe Ngakayaeya as predikant in die Gereformeerde kerk D'Kar.JPG|duimnael|300px|Die bevestiging van ds. Gaobolelwe Ngakayaeya en sy vrou Bersi as predikantspaar. Ds. [[Braam le Roux]] staan tweede van regs agter en sy vrou, Willemien, voor hom. Haar ouers, Dirk en Pollie (Laurika) Jerling, staan sewende en agtste van regs. Ook op die foto is Drs Hessel, ds. Hendrik du Plessis (vyfde van links), Ds. Jan Wessels (heel regs), plus deputate van die Christelik Gereformeerde Kerk in Nederland en kerkraadslede van D'Kar.]] Die kerkraad van die [[Gereformeerde kerk Aranos]] het op [[18 Januarie]] [[1964]] in beginsel besluit om sendingwerk in Botswana te doen. Die nood van die heidendom, veral onder die [[Boesman]]s (of San), het onder hul aandag gekom deur die gereelde besoeke van ds. M.A. Kruger aan [[Ghanzi]] vir kerklike werk onder die Gereformeerde lidmate van die omgewing. Net die [[Londense Sendinggenootskap]] (LSG) het in dié deel van Botswana gewerk, en glad nie onder die Boesmans nie. Die werk van die LSG is ondermyn deur verskeie sogenaamde profete wat die Christendom en die heidendom vermeng het (sinkretisme). Min of meer in dieselfde tyd is egter ook 'n sendeling van die NG Kerk in Afrika, Verena Venter, op Xanagas geplaas en het sy ook Kuke bedien as onderwyseres en sendingwerkster. Op versoek van die owerheid is die werk van Aranos gemeente onder die Boesmans op die plase begin. Om ‘n sentrale punt te kry vanwaar gewerk kon word, is ‘n morg grond van die Ngami Trading Store aangekoop vir R500. Op dié grond was ‘n huis en ‘n boorgat. Later is A.J. (Andries) Rampa van [[Potchefstroom]] gekry om as helper te werk<!-- wanneer het hy 'n dominee geword? -->. Hy het einde 1964 met die werk in Botswana begin. Gou het hy die nood van die ongeletterdheid onder die Boesmans besef en begin om hulle skoolonderrig te gee. Dit was eers onder ‘n boom en daar is gebruik gemaak van stukke karton en blik om op te skryf. Die plaas D'Kar, wat die morg grond omring het, het in die mark gekom en is deur br. en sr. H.W. Lück van [[Aranos]] aan die Gereformeerde kerk Aranos geskenk met die bepaling dat dit slegs vir sendingdoeleindes gebruik kon word. Die plaas het aanvanklik aan Thys Taljaard behoort en Henry Lück, wat diep in sy hart oortuig was van die sendingnood in die gebied, het aangebied om Thys Taljaard een van sy plase in [[Suidwes-Afrika]] te gee in ruil vir die plaas D’kar. Aangesien die plaas toe deur die kerkraad besit is, is ‘n plaasbestuurder aangestel in die persoon van br. Dirk Jerling. Hy het as opdrag gehad om toesig te hou oor die werk en as vergoeding kon hy op die plaas boer vir sy eie inkomste en die kafee aanhou en bedryf vir eie wins. Daar was ook 'n aantal diere van die kerk op die plaas. Uit hierdie bedrywighede van Aranos se Gereformeerde kerk het die gemeente D'Kar in 1966 ontstaan. Dirk Jerling het ook 'n skool en koshuis vir die San kinders uit die omgewing opgerig met behulp van studente van die [[Noordwes-Universiteit|P.U vir C.H.O.]] sowel as van die [[Universiteit van die Witwatersrand]], en die kerk het die skool en koshuis bedryf maar vanaf 1968 is onderwysers en skoolmateriaal deur die Botswana-regering voorsien terwyl Aranos nog verantwoordelik was vir die geboue tot in 1978. Die sendingwerk het gegroei en in Julie 1967 het die eerste bekeerlinge belydenis van geloof afgelê. 'n Dertiental is gedoop en terselfdertyd is 12 van hul kinders gedoop. Die sendingwerk het sy terugslae en teëspoede gehad, maar het tog voortgegaan. In 1971 vertrek br. Jerling en ds. Rampa in 1972. Daarna het br. T. Burger oorgeneem en ná hom br. J. van der Merwe. In 1974 is br. Jerling weer aangestel as voltydse sendinghelper. Hy het as opdrag gehad om die sendingwerk voort te sit en toesig oor die boerdery te hou. Die boerdery is nou bedryf vir voordeel van die sending self en om die Boesmans te lei tot ekonomiese selfstandigheid. Jerling het tot 1980 voltyds en later deeltyds met die sendingwerk voortgegaan. Twee keer per Sondag het hy ‘n diens gehou op D’kar. Verder is daar ook op drie buiteposte dienste gehou. ‘n Swart helper, mnr. Gaobolelwe Ngakayaeya, is opgelei wat gedurende die week gehelp het met katkisasie op die buiteposte. Die skoolkinders het twee keer per week onderrig ontvang oor die Bybel. Diegene wat in die belydenisklas was, is ook nog een ekstra keer per week onderrig in die Bybel en belydenisskrifte. In 1978 was daar reeds 66 belydende lidmate, van wie die helfte gereeld bedien is. Die ander het te verspreid gewoon of was te moeilik om te bereik. Die skool het in hierdie tyd uit ongeveer 200 leerlinge bestaan van wie 65 Boesmans was. In Junie 1982 het ds. Braam Le Roux die beroep na die Gereformeerde gemeente D’kar aanvaar. Konstruktiewe gemeentewerk kon nou met oorgawe begin word. Rondom die sendingwerk is vorige aktiwiteite deur die Jerlings begin, soos leerlooiery, naaldwerkklasse en ‘n kleuterskool, uitgebrei en ook nuwe projekte begin. Die finansiële toestand van die sendingwerk op D’kar het egter die vooruitgang belemmer wat daartoe gelei het dat in Suid-Afrika die D’kar-stigting byeengeroep is om die bedrywighede van die sending te finansier en te beplan. So kon ds. Le Roux die geleentheid gebied word om hom met die sendingwerk alleen besig te hou. Vanaf 1988 het dit ál meer begin blyk dat Aranos ds. Le Roux nie meer kon onderhou nie. 'n Jaar later het die gemeente dan ook aan die sending hier onttrek. Daarna moes ds. Le Roux ander planne maak om te oorleef. Die Christelik Gereformeerde Kerke in Nederland is genader om hulp, en het twee sendelinge gestuur. Aanvanklik is Drs. Hessel en Coby Visser hierheen gestuur met die opdrag om die Bybel in Naro te vertaal. Later is ds. Jan Wessels gestuur met sendingopdrag. Ds. Le Roux het egter sy tentmakersbediening voortgesit deur die ontwikkelingsprojekte wat vanuit die kerkraad begin is te registreer as nieregeringsorganisaise en skenkershulp ontvang ontvang om daarvan af ook sy inkomste te voorsien. Teen 1998 was die Kuru organisasie sterk en onafhanklik en omdat vele San in die Noorde geen ondersteuning gehad het nie, het die Le Rouxs verskuif na Shakawe. Einde 1998 is ds. Hendrik du Plessis hierheen beroep vanaf die [[Gereformeerde kerk Krokodilrivier]] en vir die eerste drie jaar onderhou deur die CGKN. Op [[22 Junie]] [[2003]] is Gaobolelwe Ngakayaeya, eertydse sendinghelper, as artikel 8-predikant hier bevestig en word steeds deur die Christelike Gereformeerde Kerk Urk in Nederland versorg. == Twee gemeentes == Parallel met die D'Kar-gemeente was daar ook die Afrikaanse [[Gereformeerde kerk Ghanzi]], wat in die 1920's deur lidmate van die [[Gereformeerde Kerke onder die Kruis|Gereformeerde Kerk onder die Kruis]] vanuit Gordonia in die noordweste van die ou [[Kaapprovinsie]] begin is, maar formeel bestaan het van [[3 Julie]] [[1948]] tot [[1 Desember]] [[1973]], toe besluit is om die gemeente te ontbind en as verspreidwonende lidmate van die [[Gereformeerde kerk Gobabis]] in die destydse [[Suidwes-Afrika]] te bedien. Doppers (lidmate van die Gereformeerde Kerke) het reeds sedert 1898 in dié omgewing gewoon, deel van die groep wat tydens die vestiging van 'n groep boere uit [[Suid-Afrika]] hierheen genooi is deur die [[Kaapkolonie|Kaapse]] eerste minister [[Cecil John Rhodes]], om as buffer te dien vir moontlike [[Duitsland|Duitse]] imperialisme vanuit die destydse [[Duits-Suidwes-Afrika]]. == Kerklike eiendom == [[Lêer:Gereformeerde kerk D'Kar, Neels Niesing.jpg|duimnael|links|280px|Die kerkgebou se ingang.]] Die Gereformeerdes, onder leiding van Theunis Kotze, het in 1946 ’n eie kerkgebou met ’n grasdak opgerig op die plaas Eersterus. Die wit intrekkers het van Mier af hierheen verhuis vergesel van 'n groepie kleurlinge. Twee van die kinders het elkeen met ’n bruin vrou getrou, iets wat in die beginjare blykbaar nie die gemeenskap geskeel het nie. Verdeeldheid en sensitiwiteit ten opsigte van mense se velkleur/ras het eers omstreeks 1948 (met die bewindsoorname deur die [[Nasionale Party]] in die aangrensende [[Suid-Afrika]]) begin toe nog intrekkers (en moontlik predikante) die apartheidsgees uit Suid-Afrika saamgebring het en druk geplaas is op die familie Kotze om van hul familielede apart te laat kerk en skoolgaan. Volgens oorlewering het die Kotze-intrekker eers met die teoloog [[Totius]] (Prof. J.D du Toit) geraadpleeg voor hy sy seun toegelaat het om met 'n (bruin) Camm-meisie te trou. Totius het geantwoord dat daar geen verbod op so ’n huwelik in die Bybel te vinde is nie, maar dat die sosiale impak waarskynlik baie druk op die families sou plaas en dat hulle die wysheid daarvan goed moet ondersoek. In 1947 het ds. (later prof.) L.J. Botha, leraar van [[Gereformeerde kerk Gobabis|Gobabis]] van 1946 tot 1949, die kerkgebou op Eersterus ingewy. Die gemeente is later in twee gedeel as gevolg van kleurverskille van die lidmate, wat gelei het tot twee afsonderlike bedienings. Enersyds was daar die gemeente op Eersterus waarby latere bruin immigrante hulle aangesluit het. Eindelik is al die bruin lidmate saamgetrek in die gemeente wat op Eersterus bymekaargekom het, en later oorgeskuif het na die plaas Rusplaas, van Jan en Hedwig Kotze. Andersyds was daar die gemeente van uitsluitlik “wit” Gereformeerde lidmate wat op D'Kar begin kerkgaan het. Stand het ook ’n rol in die verdeling gespeel met die meer welgesteldes wat by D’Kar ingeskakel het. Die plaas D’Kar was een van die eerstes wat aan die intrekkers uitgegee is; dus was dit van betekenis vir die San (die oorspronklike bewoners) sowel as die wit en bruin immigrante in [[Betsjoeanaland]]. Geen kerkgebou is vir die Afrikaanssprekendes op D’Kar opgerig nie. Dienste is op die agterstoep van die ou opstal van die Taljaards gehou, apart van die sendinggemeente s’n, wat in ’n klein kerkgeboutjie naas die swart sendeling se huis was. Dit is deesdae deel van die primêre skool. Die afsonderlike kerkdienste het nie die goedkeuring van die owerheid in (’n onafhanklike) Botswana weggedra nie en het gelei tot die ontbinding van die Gereformeerde gemeente Ghanzi. Dirk Jerling moes destyds na die hoofstad, [[Gaborone]], gaan om te verduidelik wat die kerkordeverskille was tussen die twee kerke wat albei in Engels "Reformed Church" heet: die Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika (GSKA) en die [[Nederduitsch Hervormde Kerk|Hervormde Kerk]] (NHKA), want destyds is in die pers berig dat laasgenoemde apartheid as 'n Bybelse gegewe beskou het; daarom het doe owerheid gedink die “D'Kar Reformed Church” moes die land verbied word. Die owerheid het Jerling se verduideliking aanvaar, maar die belangstelling van owerheidsweë in hul kerksake het onrus in die geledere van die “wit” Afrikaners gebring, wat gelei het tot die ontbinding van die Gereformeerde kerk Ghanzi op D'Kar. Die klein, oorblywende Rusplaas-gemeente (die bruin families van die Burgers en Kotzes) is, anders as die D’Kar-lidmate, nie by Gobabis ingelyf nie, maar apart bedien; daarom dat hulle in die tagtigerjare ingelyf kon word by die San-gemeente van D'Kar. Vir dié bruin lidmate was dit uiters pynlik om – na hulle mening – deur hul wit familie so “afgegradeer” te word om kerk te hou saam met wat hulle as "Boesmans" beskryf het. Ds. Le Roux moes uiters diplomaties te gaan om die enkeles wat oorgebly het op Rusplaas, tuis te laat voel in die San-gemeente. === Sendingkerk op D'Kar === Gedurende die naweek van [[13 Maart|13]] tot [[15 Maart]] [[1980]] is die hoeksteen van die reeds voltooide kerkgebou op D’kar deur die eerste predikant wat die sending hier begin het, ds. M.A. Kruger, onthul. Die gebou is opgerig deur br. Schalk van Zyl van Aranos met ruim bydraes van br. Henry Lück. 'n Nuwe gemeente is gestig en vier ouderlinge en twee diakens is bevestig. Die gemeente het toe uit 91 belydende lidmate en 131 dooplidmate bestaan. In hierdie tyd is besluit om ‘n voltydse sendeling te beroep. Byna twee jaar lank was dit vrugteloos. Die kerkraad van Aranos het toe besluit om prof. D.C.S. van der Merwe te vra om drie maande lank met sending te help, wat hy toe met groot vrug gedoen het. Die plaas D'Kar, waarop die gemeente gevestig is, en waar die Kuru Development Trust as ontwikkelingsorganisasie van die gemeente bedryf word, huisves intussen 'n staatskool met koshuise en amptenare, 'n "kgotla" en verskeie winkels. Die plaas is oorspronklik aan die gemeente in Aranos geskenk deur 'n ouderling, Henry Lück, wat dit geruil het van Thys Taljaard, seun van een van die oorspronklike vestigers in Ghanzi, wat ná die onafhanklikwording van [[Betsjoeanaland]] na die destydse Suidwes getrek het. == Reformed Churches in Botswana == [[Beeld:Ds Gaobolelwe Ngakayaeya.jpg|duimnael|regs|200px|Ds. Gaobolelwe Ngakayaeya.]] In 1994, net 13 jaar ná sy "formele" stigting, het die D'Kar-gemeente deel geword van een van vyf onafhanklike Reformed Churches in Botswana, 'n besonderse prestasie omdat dit die uitspruitsels van die Gereformeerde en [[NG Kerk|Nederduits Gereformeerde]] sendingaksies was wat saamgesmelt het, iets wat nog nie elders bereik kon word nie. Hoewel die Reformed Churches in Botswana onafhanklik was van die GKSA, is die proses begelei en bestuur deur 'n kommissie vanuit die GKSA, in samewerking met die Christelik Gereformeerde Kerke in Nederland (CGKN) en die sendelinge van die Gereformeerde en NG kerke in Botswana. In 1998 het ds. [[Braam le Roux]] na Noord-Botswana vertrek en in 2003 is ds. Gaobolelwe Ngakayaeya as predikant bevestig, met ondersteuning van die CGKN. Ds. Hendrik du Plessis, predikant in die [[Gereformeerde kerk Krokodilrivier]] van 1990 tot 1998 (waar hy die opdrag gehad het om die Gereformeerde kerk Mokolokwe te help uitbrei), is sedert laasgenoemde jaar beroep deur die CGKN om opleiding te verskaf aan die Reformed Church D'Kar se predikant en kerkraad. Ná die eerste kontrak van drie jaar is sy ondersteuning hiervoor oorgeneem deur 'n groep gemeentes uit die GKSA. Sedertdien is hy en ds. Ngakayaeya medeleraars van die gemeente en sendelinge in die distrik. == Huidige stand == Die Reformed Church D'Kar bestaan tans uit 'n meerderheid lidmate van die Naro-San, maar ook Tswana- en Hererosprekende lidmate, met enkele Afrikaanssprekende en ook Nederlandse lede. Die res van die Afrikaanse Gereformeerde gemeenskap in die gebied vorm steeds 'n wyk van die [[Gereformeerde kerk Gobabis]] in [[Namibië]]. == Predikante == # [[Braam le Roux|Le Roux, Abraham Hercules]], 1982 – 1998 (oorgegaan na die Reformed Churches in Botswana in 1993) oorlede op [[24 November|18 November]] [[2009]]) # Du Plessis, Hendrik Johannes Marthinus, 1998 – hede # Ngakayaeya, Gaobolelwe, 2003 – hede == Bronne == * {{af}} Harris, C.T., [[Hannes Noëth|Noëth, J.G.]], Sarkady, N.G., Schutte, F.M. en Van Tonder, J.M. 2010. ''Van seringboom tot kerkgebou: die argitektoniese erfenis van die Gereformeerde Kerke''. [[Potchefstroom]]: Administratiewe Buro. * {{af}} Vogel, Willem (red.). 2014. ''Die Almanak van die [[Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika]] vir die jaar 2015''. [[Potchefstroom]]: Administratiewe Buro. {{GKSA}} {{DEFAULTSORT:DKar}} [[Kategorie:Gereformeerde Kerke in Botswana]] [[Kategorie:Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika]] <!-- Moet asseblief nie die kategorie Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika verwyder nie; dis die kerkverband se naam en dui nie op 'n geografiese gebied nie --> sxdfz7t50fbufrvc5ms07jyewfr81l8 0 120892 2970584 2703979 2026-09-25T08:42:48Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.6 2970584 wikitext text/x-wiki {{Multibeeld |image1=2015 World Urbanization Map.png |image2=Guangzhou dusk panorama.jpg |image3=Mumbai Downtown.jpg |caption1='n Wêreldwye verstedelikingskaart wat die persentasie van verstedeliking per land in 2015 toon. |caption2=[[Guangzhou]], 'n stad met 12.7 miljoen mense, is een van agt naburige metropole in die grootste opeenhoping op aarde, wat om die Pêrelrivierdelta in China geleë is. |caption3=[[Mumbai]] is die stad met die meeste inwoners in Indië, en die stad in die wêreld met die vierde meeste inwoners, met 'n metropolitaanse gebied met 'n inwonertal van sowat 23.9 miljoen. |align=right|direction=vertical|width=220 }} '''Verstedeliking''' verwys na die verskuiwing van die bevolking vanaf landelike na [[stad]]sgebiede, "die geleidelike toename in die verhouding van mense wat in stedelike gebiede woon", en die maniere waarop elke gemeenskap by die veranderinge aanpas.<ref>{{Webaanhaling|url=https://www.nlm.nih.gov/cgi/mesh/2014/MB_cgi?term=Urbanization}}</ref> Dit is hoofsaaklik die proses waarin dorpe en stede gevorm word en groter word namate meer mense in die sentrale areas leef en werk.<ref>{{Webaanhaling|url=http://demographicpartitions.org/urbanization-2013/}}</ref> Die Verenigde Nasies het voorspel dat die helfte van die wêreld se bevolking teen die einde van 2008 in stedelike gebiede sou bly.<ref>{{cite news |title=UN says half the world's population will live in urban areas by end of 2008 |url=http://www.iht.com/articles/ap/2008/02/26/news/UN-GEN-UN-Growing-Cities.php |publisher=International Herald Tribune |date=26 Februarie 2008 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20090209221745/http://www.iht.com/articles/ap/2008/02/26/news/UN-GEN-UN-Growing-Cities.php |archive-date= 9 Februarie 2009 |url-status=live |df=dmy-all |access-date= 4 Mei 2017 }}</ref> Daar word voorspel dat teen 2050 sal sowat 64% van die ontwikkelende wêreld en 86% van die ontwikkelde wêreld verstedelik wees.<ref>{{cite news |title=Urban life: Open-air computers |url=http://www.economist.com/news/special-report/21564998-cities-are-turning-vast-data-factories-open-air-computers |publisher=The Economist |date=27 Oktober 2012 |access-date=20 Maart 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170905002945/https://www.economist.com/news/special-report/21564998-cities-are-turning-vast-data-factories-open-air-computers |archive-date=5 September 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Dit is gelykstaande aan sowat 3 miljard stedelinge teen 2050, waarvan baie van die veranderings in Afrika en Asië sal plaasvind.<ref name="unfpa.org">{{cite web |url=http://www.unfpa.org/urbanization |title=Urbanization |work=UNFPA – United Nations Population Fund |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200526235019/https://www.unfpa.org/urbanization |archive-date=26 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Dit is opmerklik dat die Verenigde Nasies ook onlangs geraam het dat bykans alle globale bevolkingsgroei van 2017 tot 2030 deur die stede opgeneem sal word – sowat 1.1 miljard nuwe stedelinge in die volgende 13 jaar.<ref>{{Cite news|title=Urbanization, City Growth, and the New United Nations Development Agenda|author=Barney Cohen|url=http://cornerstonemag.net/urbanization-city-growth/|publisher=Cornerstone, The Official Journal of the World Coal Industry|date=2015|pages=4–7|access-date= 4 Mei 2017|archive-date=27 Junie 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150627045821/http://cornerstonemag.net/urbanization-city-growth/|url-status=dead}}</ref> Verstedeliking het betrekking op 'n verskeidenheid dissiplines, waaronder geografie, sosiologie, ekonomie, stadsbeplanning en openbare gesondheid. Die verskynsel word in verband gebring met modernisering, industrialisering en die sosiologiese proses rasionalisering. Verstedeliking kan beskou word as 'n spesifieke toestand op 'n bepaalde tyd (byvoorbeeld die verhouding van die totale bevolking in stede en dorpe) of as 'n toename in daardie toestand met verloop van tyd. Verstedeliking kan dus gekwalifiseer word deur byvoorbeeld die vlak van stedelike ontwikkeling in verhouding tot die algehele bevolking, of as die koers waarteen die verhouding van stedelinge tot die algehele bevolking toeneem. Verstedeliking skep enorme sosiale, ekonomiese en omgewingsveranderings, wat die geleentheid bied vir volhoubaarheid met die "potensiaal om hulpbronne doeltreffender te benut, om meer volhoubare grondgebruik te skep en om die biodiversiteit van natuurlike ekostelsels te beskerm". Verstedeliking is nie net 'n moderne verskynsel nie, maar 'n vinnige en geskiedkundige transformasie van mense se sosiale wortels met 'n wêreldwye omvang, waar 'n oorwegend landelike kultuur vinnig vervang word met 'n oorwegend stedelike kultuur. Die eerste groot verandering in nedersettingspatrone was die bymekaarkom van jagter-versamelaars in dorpies baie duisende jare gelede. 'n Dorpkultuur word gekenmerk deur gemene bloedlyne, innige verhoudings en gemeenskaplike optrede, terwyl stedelike kultuur gekenmerk word deur veraf bloedlyne, onbekende verhoudings en mededingende optrede. Hierdie ongehoorde beweging van mense sal volgens raming in die volgende paar dekades voortduur en vererger, en stede laat uitbrei tot 'n mate wat so min as 'n eeu gelede ondenkbaar was. In Asië is stedelike opeenhopings van Osaka, [[Karatsji|Karachi]], [[Djakarta|Jakarta]], [[Mumbai]], [[Sjanghai]], [[Manila]], [[Seoel|Seoul]] and [[Beijing]] reeds die tuiste van meer as 20 miljoen mense, terwyl [[Delhi]] en [[Tokio]] volgens raming binne die volgende dekade tot 40 miljoen mense kan aangroei. Buite Asië is [[Meksikostad|die stad Mexico]], [[São Paulo]], [[Londen]], [[New York Stad|New York]], [[Istanboel|Istanbul]], [[Lagos]] en [[Kaïro]] reeds, of sal binnekort wees, die tuiste van meer as 10 miljoen mense. == Geskiedenis == Vanaf die ontwikkeling van die vroegste stede in Mesopotamië en Egipte tot die 18de eeu het 'n ewewig bestaan tussen die oorgrote meerderheid van die bevolking met bestaansboerderye in 'n landelike omgewing, en klein sentrums van bevolking in die dorpe waar ekonomiese bedrywighede hoofsaaklik bestaan het uit die handel op markte en vervaardiging op 'n klein skaal. Weens die primitiewe en betreklik stagnante staat van landbou regdeur hierdie tydperk het die verhouding van landelike tot stedelike bevolking op 'n vaste ewewig gebly, hoewel 'n beduidende toename in die persentasie wêreldwye stedelike bevolking te sien is in die 1ste millennium vC.<ref>[https://www.academia.edu/26447633/The_Urbanization_and_Political_Development_of_the_World_System_A_comparative_quantitative_analysis The Urbanization and Political Development of the World System:A comparative quantitative analysis.]</ref> Met die begin van die landbou- en industriële revolusie aan die einde van die 18de eeu is hierdie verhouding uiteindelik verbreek en 'n ongehoorde groei in stedelike bevolking het met die verloop van die 19de eeu plaasgevind, deur sowel die volgehoue migrasie van die platteland as die geweldige demografiese uitbreiding wat in daardie tyd plaasgevind het. In Engeland het die deel van die bevolking wat in stede gebly het van 17% in 1801 gestyg tot 72% in 1891 (vir ander lande was die syfers: 37% in Frankryk, 41% in [[Pruise]] en 28% in die VSA.<ref name="urbanization">{{Citation|title=Trends in urbanisation|author=Christopher Watson|url=http://www.icup.org.uk/reports%5CICUP601.pdf?|access-date= 4 Mei 2017|archivedate= 5 Maart 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305100017/http://icup.org.uk/reports/icup601.pdf}}</ref> [[Lêer:Historical global urban - rural population trends.png|duimnael|400x400px|Historiese wêreldwye stedelike/landelike bevolkingsneigings.<ref>{{Webaanhaling|url=https://esa.un.org/unpd/wup/}}</ref>]] Namate arbeiders nie langer op plase kon werk nie weens hoër landbouproduktiwiteit, het hulle in die nuwe industriële stede soos [[Manchester]] en [[Birmingham]] saamgetrek, wat 'n opbloei in handel en nywerhede ervaar het. Toenemende handel om die wêreld heen het dit ook moontlik gemaak dat graan ingevoer is uit Noord-Amerika en verkoelde vleis uit Australië en Suid-Amerika. Wat ruimte betref, het stede ook uitgebrei vanweë die ontwikkeling van openbare vervoerstelsels, wat dit makliker gemaak het vir die werkersklas om langer afstande na die middestad te pendel. Verstedeliking het vinnig oor die Westerse wêreld versprei, en sedert die 1950's het dit ook in die ontwikkelende wêreld begin toeneem. Teen die wending van die 20ste eeu het net 15% van die wêreld se bevolking in stede gewoon.<ref>{{Cite book|last=Annez|first=Patricia Clarke|chapter=Urbanization and Growth: Setting the Context|chapterurl=http://www2.lawrence.edu/fast/finklerm/chapter1urban.pdf|title=Urbanization and Growth|isbn=978-0-8213-7573-0}}</ref> Volgens die Verenigde Nasies was 2007 die draaipunt toe meer as 50% van die wêreldbevolking vir die eerste keer in die menslike geskiedenis in stede gewoon het. == Oorsake == [[Lêer:Chicago Downtown Aerial View.jpg|regs|duimnael|[[Chicago|Chicago, Illinois]] is 'n voorbeeld van die vroeë Amerikaanse ruitestelsel van ontwikkeling. Die ruite is deurgevoer op selfs ongelyke topografie.]] Deur in 'n stad te leef kan geleenthede bied wat nabyheid, verskeidenheid en markmededinging betref. Daarenteen kan daar vervreemdingkwessies wees, stres, hoër lewenskoste en negatiewe sosiale aspekte weens marginalisasie. Die verhuising na voorstede wat in die stede van die grootste ontwikkelende lande plaasvind, kan beskou word as 'n poging om hierdie negatiewe aspekte van die stedelike lewe uit te balanseer terwyl mense steeds toegang het tot gedeelde hulpbronne. In stede word geld, dienste, rykdom en geleenthede gesentraliseer. Baie landelike inwoners kom na die stad om hul fortuin te soek en hul sosiale posisie te verbeter. Daar is meer besighede wat werksgeleenthede bied en kapitaal wissel. Of die bron handel of toerisme is, is dit altyd deur hawens of bankstelsels, wat gewoonlik in stede geleë is, dat buitelandse geld in die land invloei. Baie mense trek na die stede vir ekonomiese geleenthede, maar dit verklaar nie ten volle die hoë onlangse verstedeliking in plekke soos China en Indië nie. Die ontvlugting uit landelike gebiede is 'n bydraende faktor tot verstedeliking. In plattelandse gebiede was dit nog altyd moeiliker om vervaardigde goedere te bekom, hoewel die lewensgehalte baie subjektief is, en beter as die in die stad kan wees.{{Aanhalingskas|align=left|width=25em|bgcolor=#B0C4DE|qalign=left|quote=<span lang="AF">Thaise boere word beskou as arm, dom en ongesond. Soos wat jong mense van die plase af vlug, verdwyn die plattelandse waardes en kennis van rysverbouing, insluitend die tradisie van lang kek, om bure te help plant, oes of 'n huis te bou. Ons verloor wat ons ons Thai-heid noem, die waardes van gaaf wees, om mekaar te help, en genadig en dankbaar te wees. - Iam Thongdee, professor in die geesteswetenskappe aan die Mahidol-universiteit in Bangkok.</span>}} In 'n ''New York Times''-artikel oor die erge migrasie weg van boerderye in Thailand, word die lewe van 'n boer beskryf as "warm en vermoeiend". "Almal sê die boere werk die hardste, maar kry die minste geld." In 'n poging om hierdie beskouing teen te werk, het die Thaise departement van landbou die benadering bevorder dat boerdery "eervol en veilig" is. In Thailand het verstedeliking ook gelei tot 'n groot toename in probleme soos vetsug. Stedelike gebiede is ook meer vatbaar vir geweld en dwelms, en ander sosiale probleme. In die VSA het die industrialisasie van landbou 'n negatiewe uitwerking gehad op die geldsake van klein en middelslagplase en die grootte van die landelike arbeidsmark erg verklein.{{Aanhalingskas|width=25em|bgcolor=#B0C4DE|quote=<span lang="AF">Hierdie is die koste daarvan om aan die stedelike ekonomie deel te neem. Jou groter inkomste word uitgekanselleer deur meer uitgawes. Op die ou end het jy selfs minder oor vir kos. - Madhura Swaminathan, 'n ekonoom aan Kolkata se Indiese Statistiese Instituut.</span>}} Stede bied 'n groter verskeidenheid dienste, insluitend spesialisdienste wat nie op die platteland beskikbaar is nie. Hierdie dienste vereis werkers, wat lei tot meer en 'n groter verskeidenheid werksgeleenthede. Bejaarde mense kan gedwing word om na die stede te trek waar daar meer dokters en hospitale is wat na hul gesondheidsbehoeftes kan omsien. 'n Groter verskeidenheid en hoëgehalte opvoedingsgeleenthede is nog 'n faktor in stedelike migrasie, asook die geleentheid om by sosiale gemeenskappe aan te sluit. Verstedeliking skep ook geleenthede vir vroue wat nie in 'n landelike omgewing beskikbaar is nie. Dit skep 'n geslagverwante transformasie waar vroue beter betaalde werke kan kry, asook beter opvoeding. === Omgewingsuitwerking === Die bestaan van stedelike hitte-eilande het 'n groeiende bron van kommer geword. 'n Stedelike hitte-eiland word geskep wanneer nywerheids- en stedelike gebiede hitte skep en behou. Baie van die sonenergie wat landelike gebiede bereik, word opgeneem deur verdamping deur plante en grond. In stede, waar daar minder plantegroei en oop grond is, word die meeste van die son se energie in plaas daarvan opgeneem deur geboue en teerpaaie, wat lei tot hoër oppervlaktemperature. Voertuie, fabrieke en nywerheids- en tuisverhitting- en verkoelingstelsels stel selfs nog meer hitte vry.<ref>Park, H.-S. (1987).</ref> Gevolglik is stede dikwels 1 tot 3 °C warmer as die omliggende landskap.<ref>[http://www.epa.gov/heatisland/ "Heat Island Effect"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150814070412/http://www.epa.gov/heatisland/ |date=14 Augustus 2015 }}.</ref> Die gevolge is ook minder vog in die grond en die verlaging van die heropname van koolsuurgasvrystellings.<ref>{{Webaanhaling|url=http://gtresearchnews.gatech.edu/newsrelease/china-climate.htm}}</ref> In Julie 2013 het 'n verslag van die Verenigde Nasies<ref>[http://sustainabledevelopment.un.org/content/documents/2843WESS2013.pdf "World Economic and Social Survey (WESS) 2013"] World Economic and Social Affairs.</ref> gewaarsku dat teen 2050 gaan daar 2.4 miljard meer mense wees, wat beteken 70% meer kos sal geproduseer moet word, wat kosbronne onder druk sal plaas, veral in lande wat deur 'n kosskaarste in die gesig gestaar word weens veranderende omgewingstoestande. Die kombinasie van veranderende omgewingstoestande en die groeiende stedelike bevolking sal druk plaas op die basiese sanitasiestelsels en gesondheidsorg, en dalk humanitêre en omgewingsrampe veroorsaak.<ref>Auber, Tamar (17 July 2013) [http://unearthnews.org/2013/07/17/climate-change-and-rapid-urban-expansion-in-africa-threaten-childrens-lives/ "Climate change and rapid urban expansion in Africa threaten children’s lives."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141113014025/http://unearthnews.org/2013/07/17/climate-change-and-rapid-urban-expansion-in-africa-threaten-childrens-lives/ |date=13 November 2014 }}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|35em}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn|Urbanization}} * {{Wikt-inlyn|verstedeliking}} {{Normdata}} [[Kategorie:Verstedeliking| ]] 5ar5xqsc5lv7j8kg4xb1o33f1z9yp1j 10 123956 2970595 2966454 2026-09-25T10:25:08Z Aliwal2012 39067 2026 Azerbeidjanse Grand Prix 2970595 wikitext text/x-wiki [[2026 Azerbeidjanse Grand Prix]] <noinclude> [[Kategorie:Formule Een lyste]] </noinclude> qg3zv3h4lyujryj4m5ou5gfyseomoim 0 228528 2970567 2091850 2026-09-24T22:05:16Z Dostojewskij 61970 Beeld 2970567 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} {{Inligtingskas Akteur | Naam = Jackie Sandler | Beeld = Jackie Sandler Jay Kelly-32 (cropped).jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = | Alias = | Geboortedatum = | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Verenigde State|Amerikaans]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = Aktrise | Aktiewe jare = | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 0864490 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Jackie Sandler''' (gebore 24 September 1974) is 'n [[Verenigde State|Amerikaanse]] aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente ''Little Nicky'' (2000), ''Zookeeper'' (2011), ''Hotel Transylvania'' (2012), en ''Pixels'' (2015). == Filmografie == === Rolprente === * 2000: ''Little Nicky'' * 2002: ''Eight Crazy Nights'' * 2011: ''Zookeeper'' * 2012: ''Hotel Transylvania'' * 2015: ''Pixels'' == Eksterne skakels == * {{IMDb|0864490|Jackie Sandler}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Sandler, Jackie}} [[Kategorie:Geboortes in 1974]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Amerikaanse aktrises van die 21ste eeu]] [[Kategorie:Amerikaanse aktrises van die 20ste eeu]] [[Kategorie:Amerikaanse Jode]] gguatuwt9ih026fa300ih7b3kl4kzln 0 235290 2970570 2943988 2026-09-25T05:34:14Z CommonsDelinker 1161 "Ray_Combs.jpg" is verwyder omdat dit in Commons deur [[c:User:Krd|Krd]] verwyder is omrede: No permission since 17 September 2026 2970570 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} {{Gaan taal na}} {{Inligtingskas Akteur | Naam = Ray Combs | Beeld = | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = Raymond Neil Combs Jr. | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum|1956|4|3}} | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Verenigde State|Amerikaans]] | Sterfdatum = {{Sterfdatum en ouderdom|1956|4|3|1996|6|2}} | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = 6 | Skool = | Universiteit = | Beroep = Akteur en skrywer | Aktiewe jare = 1979–1996 | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 0173667 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Ray Combs''' (3 April 1956 – 2 Junie 1996) was 'n [[Verenigde State|Amerikaanse]] akteur en skrywer. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente ''Overboard'' (1987) en ''Vampire in Brooklyn'' (1995), en in die televisiereekse ''Me & Mrs. C.'' (1986) en ''Family Feud'' (1988). ==Vroee loopbaan== Combs het begin om komedie op te voer by die Red Dog Saloon in Cincinnati, Ohio, waar hy sy bekendste stuk saamsing van sitkom-temaliedjies ontwikkel het. In 1979 het Combs 'n brief aan David Letterman gestuur waarin hy om advies gevra het; Letterman het hom aangemoedig om voort te gaan in komedie. In 1982, oortuig daarvan dat hy beter was as ander wat hy op 'n nag sneeu sien verskyn het, het Combs sy werk as 'n meubelverkoper in Indianapolis verlaat en saam met sy gesin na Los Angeles verhuis. Hy het goed gevaar in 'n kompetisie met meer as tweehonderd ander jong komediante, en het begin om gehooropwarmings vir sitkoms te doen. Hy het so gewild geword dat ander sitkoms hul produksieskedules verander het net sodat hulle hom hul gehore kon laat opwarm. Johnny Carson het die gehoor se gelag gehoor en Combs toe genooi om op die nagprogram in Oktober 1986 op te tree; die gehoor het hom 'n staande applous gegee. ==Family Feud== In 1988 het speletjiesprogramvervaardigers Mark Goodson en Howard Felsher aan Combs 'n kontrak van sewe jaar gegee om 'n gewilde speletjieprogram, Family Feud, aan te bied. Combs het op 4 Julie 1988 sy debuut met Family Feud gemaak. Sy ampstermyn was uiters suksesvol, waar 'n gesindikeerde weergawe van die program op 19 September begin uitsaai het. Sowat vier jaar in sy ampstermyn met die speletjiesprogram het die program sy tyd van 'n halfuur na 'n uur uitgebrei. Op 14 September 1992 is die Bullseye-ronde in die gesindikeerde lopie geïntegreer, wat 'n halfuur lank gebly het, maar herdoop is as The New Family Feud. Combs was een van die gashere wat die meeste op televisie gesien is gedurende die 1992–93-seisoen, met 'n uur en 'n half van Family Feud wat vyf dae per week uitgesaai is. Ten spyte van Combs se onlangse sukses, het graderings vir die program begin daal. Verskeie televisiestasies, veral CBS, het die program heeltemal begin laat vaar, maar het teësinnig herhalings van sommige episodes gedoen. Die gesindikeerde weergawe was ook op die rand van kansellasie, hoewel sommige stasies die skedule vir die program vir oornag verander het. Jonathan Goodson, wat onlangs voorsitter van Goodson Productions geword het nadat hy sy pa nie te lank gelede aan kanker verloor het nie, het met 'n konsensus vorendag gekom om Combs uit die program te stem en hom te vervang met die voormalige Family Feud-gasheer, Richard Dawson. Combs het sy laaste vertoning saam met Family Feud iewers vroeg in 1994 verfilm, maar toe die program geëindig het, het Combs, wat steeds deur sy onlangse afvuur geraak voel, opgestyg en die stel verlaat sonder om ooit iemand te groet. ==Later loopbaan== In Julie 1994, slegs maande na sy laaste vertoning met Family Feud, het Combs 'n ruggraatbesering opgedoen tydens 'n motorongeluk, wat hom in konstante en aanhoudende pyn gelaat het. Finansiële probleme was ook aan die toeneem namate twee van sy komedieklubs in Cincinnati bankrot geraak het en moes sluit. Sy huis in Hamilton, Ohio, het uitgesluit omdat hy nie die verband kon bekostig nie. In September 1995 is Combs van sy vrou en ses kinders geskei, maar die egskeiding het nooit afgehandel nie. Hy het probeer om sy vorm te herwin deur 'n geselsprogram onder sy eie skuilnaam te verfilm, maar geen stasie wou dit uitsaai nie. Hy het toe 'n ander speletjieprogram genaamd Family Challenge aangebied, maar dit was ook van korte duur. ==Dood== Op 1 Junie 1996 het Combs sy vrou gebel en 'n oordosis op voorskrifpille geneem. Combs is dadelik in die hospitaal opgeneem, waar hy vir ’n oordosis behandel is. Hy is dieselfde middag deur sy vrou geborg. Op pad huis toe het Combs sy vrou geëis om hom na hul woning in Glendale, Arizona, te neem. 'n Wisselvallige en woedende Combs het sy vrou se motor verlaat en in 'n ander vreemdeling se motor na die woning gery. Toe Combs die huis in Glendale bereik het, het hy amok gemaak, die besittings in die huis vernietig en sy kop teen die mure gestamp. Die polisie het opgedaag en Combs in die psigiatriese saal van 'n mediese sentrum opgeneem, waar hy twee-en-sewentig uur lank op 'n geestelike waarnemingswag geplaas is. Op 2 Junie 1996, omstreeks 4:10 die oggend, het hospitaalpersoneel Combs ontdek wat met 'n bedlaken in 'n kas hang. Pogings om Combs te laat herleef was onsuksesvol, en hy is kort daarna dood verklaar. Sy dood is as 'n selfmoord beskou. == Filmografie == === Rolprente === * 1987: ''Overboard'' * 1995: ''Vampire in Brooklyn'' === Televisiereekse === * 1986: ''Me & Mrs. C.'' * 1986: ''You Again?'' * 1988: ''Family Feud'' * 1995: ''Family Challenge'' === Televisierolprente === * 1986: ''Comedy Challenge'' * 1989: ''The Billy Martin Celebrity Roast'' === Video's === * 2010: ''Hart and Soul: The Hart Family Anthology'' * 2010: ''The 1984 Los Angeles Comedy Competition with Host Jay Leno'' == Eksterne skakels == * {{IMDb|0173667|Ray Combs}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Combs, Ray}} [[Kategorie:Geboortes in 1956]] [[Kategorie:Sterftes in 1996]] [[Kategorie:Amerikaanse manlike akteurs van die 20ste eeu]] c5dal5og2eykuna7t4eje1l3cfoyllw 0 242813 2970582 2784613 2026-09-25T08:39:28Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.6 2970582 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} {{Inligtingskas Akteur | Naam = Veronica Hart | Beeld = Veronica_Hart.png | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = Jane Esther Hamilton<ref name="The Actress, the Producer and Their Porn Revolution">{{cite web|url=http://articles.latimes.com/2002/jan/06/magazine/tm-20634/8|title=The Actress, the Producer and Their Porn Revolution|date=6 January 2002|accessdate=13 January 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140116135608/http://articles.latimes.com/2002/jan/06/magazine/tm-20634/8|archive-date=16 Januarie 2014|url-status=dead}}</ref> | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1956|10|27}} | Geboorteplek = [[Las Vegas, Nevada]], [[Verenigde State]] | Nasionaliteit = [[Verenigde State|Amerikaans]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = Aktrise en vervaardiger | Aktiewe jare = | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 0366573 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Veronica Hart''' (gebore 27 Oktober 1956) is 'n [[Verenigde State|Amerikaanse]] aktrise en vervaardiger. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente ''Amanda by Night'' (1981), ''Roommates'' (1982), ''Boogie Nights'' (1997), en ''Magnolia'' (1999). == Filmografie == === Rolprente === * 1978: ''Woman in Love: A Story of Madame Bovary'' * 1979: ''The Tale of Tiffany Lust'' * 1980: ''The Seduction of Cindy'' * 1980: ''Afternoon Delights'' * 1980: ''A Scent of Heather'' * 1980: ''Midnight Blue 2'' * 1980: ''Pretty Looks'' * 1981: ''Amanda by Night'' * 1981: ''American Desire'' * 1981: ''Blue Magic'' * 1981: ''Delicious'' * 1981: ''A Girl's Best Friend'' * 1981: ''Neon Nights'' * 1981: ''Pandora's Mirror'' * 1981: ''Tara Tara Tara Tara'' * 1981: ''Confessions of Seka'' * 1981: ''Twilite Pink'' * 1981: ''8 to 4'' * 1981: ''Between the Sheets'' * 1981: ''Indecent Exposure'' * 1982: ''Roommates'' * 1982: ''Wanda Whips Wall Street'' * 1982: ''Foxtrot'' * 1982: ''Liquid A$$ets'' * 1982: ''The Playgirl'' * 1982: ''Society Affairs'' * 1982: ''Urban Cowgirls'' * 1982: ''Center Spread Girls'' * 1982: ''Touch Me in the Morning'' * 1983: ''It's Called Murder, Baby'' * 1983: ''Heaven's Touch'' * 1983: ''Little Girls Lost...'' * 1983: ''Babylon Gold'' * 1984: ''Blowing Your Mind'' * 1984: ''Porn Star of the Year Contest'' * 1985: ''Super Seka'' * 1987: ''Deranged'' * 1987: ''Slammer Girls'' * 1989: ''Young Nurses in Love'' * 1989: ''Cleo/Leo'' * 1989: ''Bedroom Eyes II'' * 1990: ''Sexpot'' * 1992: ''Two Hearts'' * 1993: ''Beauty School'' * 1997: ''Boogie Nights'' * 1998: ''Porn... It's a Living'' * 1999: ''Magnolia'' * 1999: ''The Girl Next Door'' * 2001: ''Little Shop of Erotica'' * 2004: ''The Naked Feminist'' * 2008: ''Parasomnia'' === Televisiereekse === * 2000: ''Playboy's Dark Justice: The Animated Series'' === Televisierolprente === * 1984: ''R.S.V.P.'' * 2001: ''Bad Girl'' * 2002: ''Naked Fairy Tales'' === Video's === * 1983: ''Once Upon a Secretary'' * 1984: ''Electric Blue 17'' * 1984: ''Electric Blue 12'' * 1986: ''Wimps'' * 1986: ''Voyeur's Delight'' * 1986: ''Star Cuts 33: Kari Foxx'' * 1987: ''Amazing Sex Stories: Part 2'' * 1987: ''Backdoor Bonanza 3'' * 1987: ''Electric Blue 56'' * 1987: ''A Taste of Ambrosia'' * 1988: ''Girls Who Dig Girls 6'' * 1991: ''Good Vibrations'' * 1991: ''Good Vibrations 2'' * 1993: ''Be Careful What You Wish For!'' * 1993: ''Black Orchid'' * 1993: ''Sex Academy'' * 1994: ''Sex'' * 1994: ''Real TIckeTS 2'' * 1994: ''Real TIckeTS 1'' * 1994: ''Pajama Party X'' * 1994: ''Pajama Party X 2'' * 1995: ''Latex'' * 1995: ''Night Walk: A Bedtime Story'' * 1995: ''Sex II: Fate'' * 1996: ''Exstasy'' * 1996: ''Shock'' * 1996: ''Adam and Eve's House Party 2'' * 1996: ''Scotty's X-Rated Adventure'' * 1996: ''Adam and Eve's House Party'' * 1996: ''Adam and Eve's House Party 3'' * 1997: ''Decadence'' * 1997: ''Lady Luck'' * 1997: ''New Wave Hookers 5'' * 1997: ''Wet Dreams Reel Fantasies'' * 1997: ''Diva 2: Deep in Glamour'' * 1997: ''Adult Video News Awards 1997'' * 1997: ''The Wrong Snatch'' * 1997: ''Deep Inside Missy'' * 1997: ''Fountain of Innocence'' * 1997: ''L.A. Lust'' * 1998: ''Essentially Juli'' * 1998: ''Dream Catcher'' * 1998: ''Screen Play'' * 1998: ''Forever Night'' * 1998: ''Love's Passion'' * 1998: ''Diva 4: Sexual Aria'' * 1998: ''Fade to Blue'' * 1999: ''Torn'' * 1999: ''Cashmere'' * 1999: ''Still Insatiable'' * 1999: ''The Wicked Temptress'' * 1999: ''Dark Garden'' * 1999: ''Just One More Time'' * 1999: ''Ritual'' * 1999: ''Deep Inside Helen Duval'' * 1999: ''Diva Girls'' * 2000: ''White Lightning'' * 2000: ''Older Women, Hotter Sex'' * 2000: ''Shayla's Web'' * 2000: ''Being with Juli Ashton'' * 2000: ''Dark Chambers'' * 2000: ''Booby Trap'' * 2001: ''Taken'' * 2001: ''Blonde Fury'' * 2001: ''Dangerous Games'' * 2001: ''Edge Play'' * 2001: ''Deviant Vixens I'' * 2002: ''Crime & Passion'' * 2002: ''Sunset Stripped'' * 2002: ''Deviant Vixens 2'' * 2002: ''Sinful Rella'' * 2003: ''Hard Trip'' * 2003: ''Barbara Broadcast Too!'' * 2003: ''Truckstop Trixie'' * 2003: ''Young Nikki Tyler'' * 2004: ''Love and Bullets'' * 2004: ''Misty Beethoven the Musical!'' * 2004: ''Chasing Destiny'' * 2004: ''To Protect and Service'' * 2004: ''Can You Be a Pornstar? 3 & 4'' * 2005: ''Sex Pix'' * 2005: ''Dangerous Sex Games'' * 2006: ''Ammucchiate anali'' * 2007: ''Bondage & Perversion in L.A.'' * 2008: ''L.A. Lust'' * 2008: ''House of Sex & Domination'' * 2008: ''Twisted Tails'' * 2008: ''Lucky Stiff'' * 2009: ''Kayden's Frisky Business'' * 2011: ''Lesbian House Hunters Part 6'' * 2011: ''My Girlfriend's Mother'' * 2011: ''My Mother's Best Friend 3'' * 2012: ''My Sister Celine'' * 2012: ''Lesbian Storytime Theater 1'' * 2012: ''Wives Club'' * 2012: ''Classic Gangbangs by Filthy Frank'' * 2013: ''The Stripper'' * 2013: ''Classic Tits Galore'' * 2016: ''Lesbian Stepmother'' * 2016: ''Sibling Rivalry Volume 2'' * 2016: ''Lefty'' == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{IMDb|0366573|Veronica Hart}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Hart, Veronica}} [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Amerikaanse aktrises van die 20ste eeu]] [[Kategorie:Geboortes in die 1950's]] dbngfbqd86wyxvfyags61mvwekojgtr 10 273470 2970576 2692462 2026-09-25T07:04:21Z ~2026-50434-89 214697 2970576 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Huidige ASEAN-leiers | title = Regeringshoofde van [[ASEAN]] |listclass = hlist |list1 = *&nbsp;{{flagicon|Broenei}}&nbsp; [[Hassanal Bolkiah]] *&nbsp;{{flagicon|Filippyne}}&nbsp; [[Bongbong Marcos]] *&nbsp;{{flagicon|Indonesië}}&nbsp; [[Prabowo Subianto]] *&nbsp;{{flagicon|Kambodja}}&nbsp; [[Hun Manet]] *&nbsp;{{flagicon|Laos}}&nbsp; [[Sonexay Siphandone]] *&nbsp;{{flagicon|Maleisië}}&nbsp; [[Anwar Ibrahim]] *&nbsp;{{flagicon|Mianmar}}&nbsp; [[Min Aung Hlaing]] *&nbsp;{{flagicon|Oos-Timor}}&nbsp; [[Xanana Gusmão]] *&nbsp;{{flagicon|Singapoer}}&nbsp; [[Lawrence Wong]] *&nbsp;{{flagicon|Thailand}}&nbsp; [[Anutin Charnvirakul]] *&nbsp;{{flagicon|Viëtnam}}&nbsp; [[Lê Minh Hưng]] }} <noinclude>{{collapsible option}}</noinclude> qldwx66yz9rg2kyi03xvwlm9i79jio0 3 299277 2970565 2169219 2026-09-24T21:29:58Z Lentokonefani 96560 Lentokonefani het bladsy [[Gebruikerbespreking:1Mmarek]] na [[Gebruikerbespreking:Cxivo]] geskuif: Bladsy is outomaties geskuif na hernoeming van gebruiker "[[Spesiaal:CentralAuth/1Mmarek|1Mmarek]]" na "[[Spesiaal:CentralAuth/Cxivo|Cxivo]]" 2169219 wikitext text/x-wiki == Welkom == {| class="toccolours" width="100%" style="font-size:100%; margin-bottom:0.5em;" | {| width="100%" cellspacing="0" cellpadding="6" style="font-size:95%; line-height:125%; background-color:#faf6ed; border:1px solid #faecc8;" |- | colspan="4" style="background-color:#faecc8;" |<big>'''{{#ifeq: {{lc:{{BASEPAGENAME}}}} | {{uc:{{BASEPAGENAME}}}} | Hallo,&nbsp;gebruiker vanaf [[IP-adres]] {{BASEPAGENAME}} | Hallo&nbsp;{{PAGENAME}}}},''' [[Wikipedia:Welkom nuwelinge|hartelik welkom]] op die Afrikaanse Wikipedia!</big> |- | colspan="4" | Dankie vir jou belangstelling in [[Wikipedia]]. Ons werk hier aan die ideaal van ’n gratis en vrylik beskikbare, vrylik bewerkbare, neutrale en volledige ensiklopedie. |- | colspan="4" | Die [[Afrikaanse Wikipedia]] bestaan al sedert Desember 2001 en bevat reeds ''{{NUMBEROFARTICLES}}'' artikels. Vanaf die begin van die projek het die gebruikers ’n aantal riglyne en uitgangspunte vir artikelbewerking en onderlinge samewerking opgestel. Nuwelinge kan hieruit voordeel trek. Jy mag dit behulpsaam vind om van die skakels in hierdie raampie te volg en met die projek vertroud te raak voordat jy begin bydra. Indien jou vingers jeuk om te eksperimenteer, kan jy gerus ons [[Wikipedia:Sandput|Sandput]] besoek: dit is juis vir die rede daar. Uiteindelik wil ons dat al ons gebruikers [[Wikipedia:Voel vry en gaan jou gang|vry voel om hulle gang te gaan]], maar dit doen natuurlik geen kwaad om ’n bietjie houvas te kry voor 'n mens in die diep kant in spring nie! Besoek gerus ook ons [[Wikipedia:Geselshoekie|Geselshoekie]], ons gebruikers staan gereed om hand by te sit, of bloot net hand te skud. |- | align="right" | {{Klik|Afbeelding=Books-aj.svg aj ashton 01.svg|Grootte=30px|Link=Wikipedia:Verifieerbaarheid}} | [[Wikipedia:Verifieerbaarheid|'''Verifieerbaarheid''']]<br />Die eerste van Wikipedia se drie kernbeleide | align="right" | {{Klik|Afbeelding=Konversation.svg|Grootte=30px|Link=Wikipedia:Geselshoekie}} | [[Wikipedia:Geselshoekie|'''Geselshoekie''']]<br />Die gewilde bymekaarkomplek |- | width="8%" align="right" | {{Klik|Afbeelding=OrgChem Nomen pictograph.png|Grootte=30px|Link=Wikipedia:Geen oorspronklike navorsing}} | width="38%" | [[Wikipedia:Geen oorspronklike navorsing|'''Geen oorspronklike navorsing''']]<br/>Die tweede van Wikipedia se drie kernbeleide | align="right" | {{Klik|Afbeelding=Bucket in the sand.svg|Grootte=30px|Link=Wikipedia:Sandput}} | width="38%" | [[Wikipedia:Sandput|'''Sandput''']]<br />Eksperimenteer na hartelus |- | align="right" |{{Klik|Afbeelding=Unbalanced scales.svg|Grootte=30px|Link=Wikipedia:Neutrale standpunt}} | [[Wikipedia:Neutrale standpunt| '''Neutrale standpunt''']]<br />Die derde van Wikipedia se drie kernbeleide | width="8%" align="right" | {{Klik|Afbeelding=Icon tools.svg|Grootte=30px|Link=Wikipedia:Redigeringsinstruksies}} | [[Wikipedia:Redigeringsinstruksies|'''Redigeringsinstruksies''']]<br />Hoe maak ek: teks wat skuinsgedruk is? ’n opskrif? tabelle? |- | align="right" | {{Klik|Afbeelding=Nuvola apps important yellow.svg|Grootte=30px|Link=Wikipedia:Wat Wikipedia nie is nie}} | [[Wikipedia:Wat Wikipedia nie is nie|'''Wat Wikipedia nie is nie''']]<br />Daar is ook ’n paar dinge wat ons nié hier doen nie | align="right" | {{Klik|Afbeelding=Icon - upload photo 2.svg|Grootte=30px|Link=Wikipedia:Beelde}} | [[Wikipedia:Beelde|'''Beelde''']]<br />As jy beelde wil oplaai |- | align="right" | {{Klik|Afbeelding=Crystal Clear app ksmiletris.png|Grootte=30px|Link=Wikipedia:Beleefdheid}} | [[Wikipedia:Beleefdheid|'''Beleefdheid''']]<br />Ken jou maniere | align="right" | {{Klik|Afbeelding=Crystal Clear app kedit.svg||Grootte=30px|Link=Wikipedia:Wenke vir die skryf van ’n goeie artikel}} | [[Wikipedia:Wenke vir die skryf van ’n goeie artikel|'''Wenke vir die skryf van ’n goeie artikel''']]<br />Soms sê die naam alles {{#ifeq: {{lc:{{BASEPAGENAME}}}} | {{uc:{{BASEPAGENAME}}}} | {{!}}- {{!}} colspan="4" style="border-top:2px solid #faecc8;" {{!}}Jou bydrae word nou geregistreer onder jou IP-adres. Daar is verskeie voordele gebonde aan die skep van ’n rekening - sluit gerus by ons aan!| }} |- | colspan="4" style="border-top:2px solid #faecc8;" | Hierdie bladsy, wat nou op jou skerm staan, is trouens jou persoonlike besprekingsbladsy. Die plek waar ander Wikipediane jou in die toekoms kan kontak en jy hulle dan kan beantwoord. Elke gebruiker het so ’n bladsy. Jy kan dus ook boodskappe op ander gebruikers se besprekingsbladsye los. Sluit boodskappe en besprekings altyd af met <big><nowiki>~~~~</nowiki></big> of deur op die handtekeningknop in die wysigingsvenster te kliek: sodoende word jou boodskap onderteken met jou gebruikersnaam en die datum en tyd waarop die boodskap voltooi is. Kliek dan as laaste op "Stoor bladsy" om enige bewerkings te stoor. |} |} — [[Gebruiker:KabouterBot|KabouterBot]] ([[Gebruikerbespreking:KabouterBot|kontak]]) 15:33, 23 April 2020 (UTC) lvu4x3277284wtud1eia08dv8gq10ql 0 318280 2970583 2969290 2026-09-25T08:41:29Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.6 2970583 wikitext text/x-wiki [[Beeld:Nowruz 2017 in Bisaran, Kurdistan province.jpg|thumb|260px|'n Ouma en haar kleinkind tydens [[Nouruz]] in [[Koerdistan]], [[Iran]].]] {{Kantbalk Menslike ontwikkeling}} '''Veroudering''' is die proses van ouer word. Die term verwys hoofsaaklik na [[mens]]e, baie ander [[dier]]e en [[swamme]], terwyl [[Bakterie|bakterieë]], [[meerjarige plant]]e en sommige eenvoudige diere potensieel onsterflik is.<ref>{{Cite journal |last=Smadent.com |date=2021 |title=Age Calculator |url=https://www.calculator.net/age-calculator.html |journal=Smadent |volume=2 |issue=1 |access-date=Feb 12, 2021}}</ref> By die mens verteenwoordig dit die stelselmatige ophoping van veranderings,<ref name="Bowen 2004">{{cite journal | vauthors = Bowen RL, Atwood CS | title = Living and dying for sex. A theory of aging based on the modulation of cell cycle signaling by reproductive hormones | journal = Gerontology | volume = 50 | issue = 5 | pages = 265–90 | year = 2004 | pmid = 15331856 | doi = 10.1159/000079125 | s2cid = 18109386 }}</ref> wat [[Liggaam|fisiek]], [[Sielkunde|sielkundig]] en sosiaal kan wees.<ref>{{Cite web |title=Understanding the Dynamics of the Aging Process |url=http://www.nia.nih.gov/about/aging-strategic-directions-research/understanding-dynamics-ageing |access-date=2021-05-19 |website=National Institute on Aging |language=en }}{{Dooie skakel|date=Oktober 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite journal |vauthors=Prakash IJ |date=October 1997 |title=Women & ageing |journal=The Indian Journal of Medical Research |volume=106 |pages=396–408 |pmid=9361474}}</ref> Reaksietyd kan byvoorbeeld met veroudering stadiger raak, terwyl herinneringe en algemene kennis kan toeneem. Veroudering is die grootste bekende risikofaktor vir die meeste menslike [[siekte]]s: [[kanker]], [[Alzheimersiekte]], [[diabetes]], [[hartbloedvatsiekte]]s, [[beroerte]] en talle ander.<ref>{{Cite journal |vauthors=Ahmed AS, Sheng MH, Wasnik S, Baylink DJ, Lau KW |date=February 2017 |title=Effect of aging on stem cells |journal=World Journal of Experimental Medicine |volume=7 |issue=1 |pages=1–10 |doi=10.5493/wjem.v7.i1.1 |pmc=5316899 |pmid=28261550 |doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite web |last=Renstrom |first=Joelle |date=2020-03-02 |title=Is Aging a Disease? |url=https://slate.com/technology/2020/03/aging-disease-classification.html |access-date=2022-01-16 |website=Slate Magazine |language=en}}</ref> Van die rofweg 150&nbsp;000 sterftes wat elke dag wêreldwyd voorkom, is sowat twee derdes verwant aan ouderdom. Huidige verouderingsteorieë word toegeskryf aan die skadekonsep, waar die ophoping van skade (soos [[DNS]]-[[oksidasie]]) kan veroorsaak dat biologiese stelsels ingee, of aan die geprogrammeerde verouderingskonsep, waar die interne prosesse (epigenetiese onderhoud soos DNS-[[metielgroep|metilering]])<ref>{{Cite journal |vauthors=Ghosh S, Sinha JK, Raghunath M |date=September 2016 |title=Epigenomic maintenance through dietary intervention can facilitate DNA repair process to slow down the progress of premature aging |journal=IUBMB Life |volume=68 |issue=9 |pages=717–21 |doi=10.1002/iub.1532 |pmid=27364681 |doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Miller |first1=Freda D. |last2=Kaplan |first2=David R. |date=February 2007 |title=To Die or Not to Die: Neurons and p63 |journal=Cell Cycle |volume=6 |issue=3 |pages=312–317 |doi=10.4161/cc.6.3.3795 |pmid=17264677 |s2cid=24939720}}</ref> inherent veroudering kan veroorsaak. ==Veroudering teenoor onsterflikheid== Mense en lede van ander spesies, veral diere, verouder en gaan dood. Swamme kan ook verouder.<ref name="Mortimer 1959">{{Cite journal |vauthors=Mortimer RK, Johnston JR |date=June 1959 |title=Life span of individual yeast cells |url=http://www.escholarship.org/uc/item/9j53s5wd |journal=Nature |volume=183 |issue=4677 |pages=1751–2 |bibcode=1959Natur.183.1751M |doi=10.1038/1831751a0 |pmid=13666896 |hdl-access=free |s2cid=4149521 |hdl=2027/mdp.39015078535278}}</ref> In teenstelling daarmee kan baie spesies as moontlik onsterflik beskou word: Bakterieë verdeel byvoorbeeld om dogterselle te produseer, [[aarbei]]plante groei lopers om klone van hulleself te skep en diere in die genus ''Hydra'' het 'n herlewingsvermoë wat voorkom dat hulle van ouderdom doodgaan. Vroeë lewe op [[Aarde]], wat minstens 3,7&nbsp;miljard jaar gelede begin het,<ref name="Nutman 2016">{{Cite journal |vauthors=Nutman AP, Bennett VC, Friend CR, Van Kranendonk MJ, Chivas AR |date=September 2016 |title=Rapid emergence of life shown by discovery of 3,700-million-year-old microbial structures |url=http://ro.uow.edu.au/smhpapers/4157 |journal=Nature |type=Submitted manuscript |volume=537 |issue=7621 |pages=535–538 |bibcode=2016Natur.537..535N |doi=10.1038/nature19355 |pmid=27580034 |s2cid=205250494}}</ref> was enkelsellige organismes (organismes wat net uit een sel bestaan, in teenstelling met meersellige organismes, wat uit talle selle bestaan). Sulke organismes ([[Prokarioot|prokariote]], [[alg]]e, ensovoorts) vermeerder deur die verdeling in dogterselle. Hulle verouder nie en is dus potensiaal onsterflik onder gunstige toestande.<ref name="Rose1991">{{Cite book |title=Evolutionary Biology of Aging |url=https://archive.org/details/evolutionarybiol0000rose_f6n6 |vauthors=Rose MR |publisher=Oxford University Press |year=1991 |location=New York}}</ref><ref name="Partridge1993">{{Cite journal |vauthors=Partridge L, Barton NH |date=March 1993 |title=Optimality, mutation and the evolution of aging |journal=Nature |volume=362 |issue=6418 |pages=305–11 |bibcode=1993Natur.362..305P |doi=10.1038/362305a0 |pmid=8455716 |s2cid=4330925}}</ref> Veroudering en sterflikheid van die individuele organisme het moontlik geraak met die [[evolusie]] van seksuele [[voortplanting]],<ref name="Williams1957">{{Cite journal |vauthors=Williams GC |year=1957 |title=Pleiotropy, Natural Selection, and the Evolution of Senescence |url=https://archive.org/details/sim_evolution_1957-12_11_4/page/398 |journal=Evolution |volume=11 |issue=4 |pages=398–411 |doi=10.2307/2406060 |jstor=2406060}}</ref> wat begin het met die opkoms van die [[Koninkryk (biologie)|koninkryke]] [[Swam|Fungi]]/[[Animalia]] sowat 'n miljard jaar gelede en die ontwikkeling van [[saadplante]] 320&nbsp;miljoen jaar gelede. Die seksuele organisme kon hierna van sy [[Genetika|genetiese materiaal]] oordra om nuwe individue te produseer en self misbaar word met betrekking tot die oorlewing van die spesie.<ref name="Williams1957" /> [[Beeld:Hydras (8).JPG|thumb|180px|Die onsterflike ''Hydra'', 'n verwant van die [[Kwalle|jellievis]].]] Dié klassieke biologiese idee is egter onlangs op sy kop gekeer met die ontdekking dat die bakterie ''[[E. coli]]'' in onderskeidbare dogterselle kan verdeel. Dit het die teoretiese moontlikheid daargestel dat "ouderdomsklasse" onder baterieë kan bestaan.<ref name="Stewart2005">{{Cite journal |vauthors=Stewart EJ, Madden R, Paul G, Taddei F |date=February 2005 |title=Aging and death in an organism that reproduces by morphologically symmetric division |journal=PLOS Biology |volume=3 |issue=2 |pages=e45 |doi=10.1371/journal.pbio.0030045 |pmc=546039 |pmid=15685293}}</ref> Selfs in mense en ander sterflike spesies is daar selle met die moontlikheid van onsterflikheid: spesifieke kankerselle<ref name="PereiraSmith1992">{{Cite journal |vauthors=Pereira-Smith OM, Ning Y |year=1992 |title=Molecular genetic studies of cellular senescence |url=https://archive.org/details/sim_experimental-gerontology_september-december-1992_27_5-6/page/519 |journal=Experimental Gerontology |volume=27 |issue=5–6 |pages=519–22 |doi=10.1016/0531-5565(92)90006-L |pmid=1426085 |s2cid=27839420}}</ref> en [[stamsel]]le soos kiemselle (wat [[Eiersel|eier-]] en [[spermsel]]le vervaardig).<ref name="Forster 2015">{{Cite journal |vauthors=Forster P, Hohoff C, Dunkelmann B, Schürenkamp M, Pfeiffer H, Neuhuber F, Brinkmann B |date=March 2015 |title=Elevated germline mutation rate in teenage fathers |journal=Proceedings. Biological Sciences |volume=282 |issue=1803 |pages=20142898 |doi=10.1098/rspb.2014.2898 |pmc=4345458 |pmid=25694621}}</ref> In kunsmatige [[kloning]] kan moederselle tot [[embrio]]status verjong word en dan gebruik word om nuwe weefsel of 'n dier te skep sonder dat hulle ouer word.<ref name="Wakayama 2013">{{Cite journal |display-authors=6 |vauthors=Wakayama S, Kohda T, Obokata H, Tokoro M, Li C, Terashita Y, Mizutani E, Nguyen VT, Kishigami S, Ishino F, Wakayama T |date=March 2013 |title=Successful serial recloning in the mouse over multiple generations |journal=Cell Stem Cell |volume=12 |issue=3 |pages=293–7 |doi=10.1016/j.stem.2013.01.005 |pmid=23472871 |doi-access=free}}</ref> [[Beeld:Senescence.JPG|thumb|180px|Ouer mense se groter [[neus]]e en [[Oor|ore]] word soms toegeskryf aan die voortgesette groei van [[kraakbeen]], maar die oorsaak is waarskynliker [[swaartekrag]].<ref name=Guardian2013>{{Cite news|title=Big ears: they really do grow as we age |url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/shortcuts/2013/jul/17/big-ears-grow-as-we-age|access-date=9 September 2016|date=July 2013|id=MeshID:D000375; OMIM:502000| author = Moss, S |newspaper=The Guardian}}</ref>]] ==Tekens== Die meeste mense ondervind 'n paar tipiese verouderingsimptome gedurende hul leeftyd: * Tieners verloor ’n jong kind se vermoë om hoëfrekwensieklanke bo 20&nbsp;kHz te hoor.<ref name=HiFreqAudiometry2014>{{cite journal | vauthors = Rodríguez Valiente A, Trinidad A, García Berrocal JR, Górriz C, Ramírez Camacho R | title = Extended high-frequency (9-20 kHz) audiometry reference thresholds in 645 healthy subjects | journal = International Journal of Audiology | volume = 53 | issue = 8 | pages = 531–45 | date = August 2014 | pmid = 24749665 | doi = 10.3109/14992027.2014.893375 | s2cid = 30960789 }}</ref> * Plooie ontwikkel, veral op dele wat aan die son blootgestel word (soos die gesig).<ref name="Thurstan 2012">{{cite journal | vauthors = Thurstan SA, Gibbs NK, Langton AK, Griffiths CE, Watson RE, Sherratt MJ | title = Chemical consequences of cutaneous photoageing | journal = Chemistry Central Journal | volume = 6 | issue = 1 | pages = 34 | date = April 2012 | pmid = 22534143 | pmc = 3410765 | doi = 10.1186/1752-153X-6-34 }}</ref> * Nadat vroulike [[vrugbaarheid]] in die middel 20's ’n hoogtepunt bereik het, neem dit stadig af.<ref>{{cite journal|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmedhealth/PMH0076677/|title=Infertility: Overview|last=pmhdev|date=25 March 2015|publisher=Institute for Quality and Efficiency in Health Care (IQWiG)|via=www.ncbi.nlm.nih.gov}}</ref> * Ná 30 jaar neem die menslike liggaamsmassa af.<ref name="Age dynamics">{{cite journal| vauthors = Gerasimov IG, Ignatov DY |title=Age Dynamics of Body Mass and Human Lifespan| journal = Journal of Evolutionary Biochemistry and Physiology | volume = 40 | issue = 3| pages = 343–349|year=2004| doi = 10.1023/B:JOEY.0000042639.72529.e1|s2cid=9070790|url=https://www.researchgate.net/publication/226729610}}</ref> * [[Spier]]e reageer minder op oefening of besering, en verlies aan spiermassa en -krag is algemeen.<ref>{{cite journal | vauthors = Ryall JG, Schertzer JD, Lynch GS | title = Cellular and molecular mechanisms underlying age-related skeletal muscle wasting and weakness | journal = Biogerontology | volume = 9 | issue = 4 | pages = 213–28 | date = August 2008 | pmid = 18299960 | doi = 10.1007/s10522-008-9131-0 | s2cid = 8576449 }}</ref> * ’n Groter risiko kom by mense bo 35 voor dat die krag in die siliêre spier (die kringspier van die straalvormige liggaam in die oog) afneem, wat kan lei tot probleme om op nabye voorwerpe te fokus (versiendheid).<ref>{{cite web|title=Facts About Presbyopia|url=https://nei.nih.gov/health/errors/presbyopia|publisher=National Eye Institute|access-date=11 September 2016|location=Besoek in Oktober 2010|archive-date= 4 Oktober 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161004195255/https://www.nei.nih.gov/health/errors/presbyopia|url-status=dead}}</ref><ref name="Weale 2003">{{cite journal | vauthors = Weale RA | title = Epidemiology of refractive errors and presbyopia | url = https://archive.org/details/sim_survey-of-ophthalmology_september-october-2003_48_5/page/515 | journal = Survey of Ophthalmology | volume = 48 | issue = 5 | pages = 515–43 | year = 2003 | pmid = 14499819 | doi = 10.1016/S0039-6257(03)00086-9 }}</ref> Die meeste mense ondervind versiendheid teen 45 tot 50 jaar.<ref name="Truscott 2009">{{cite journal | vauthors = Truscott RJ | title = Presbyopia. Emerging from a blur towards an understanding of the molecular basis for this most common eye condition | journal = Experimental Eye Research | volume = 88 | issue = 2 | pages = 241–7 | date = Februarie 2009 | pmid = 18675268 | doi = 10.1016/j.exer.2008.07.003 }}</ref> * Om en by 50 jaar begin [[Haar|hare]] grys word.<ref>{{cite journal | vauthors = Pandhi D, Khanna D | title = Premature graying of hair | journal = Indian Journal of Dermatology, Venereology and Leprology | volume = 79 | issue = 5 | pages = 641–53 | date = 2013 | pmid = 23974581 | doi = 10.4103/0378-6323.116733 | doi-access = free }}</ref> Omtrent 30% tot 50% van [[man]]s<ref>{{cite journal | vauthors = Hamilton JB | title = Patterned loss of hair in man; types and incidence | journal = Annals of the New York Academy of Sciences | volume = 53 | issue = 3 | pages = 708–28 | date = Maart 1951 | pmid = 14819896 | doi = 10.1111/j.1749-6632.1951.tb31971.x | bibcode = 1951NYASA..53..708H }}</ref> en ’n kwart van vroue<ref name=Var2015>{{cite journal | vauthors = Vary JC | title = Selected Disorders of Skin Appendages--Acne, Alopecia, Hyperhidrosis | journal = The Medical Clinics of North America | volume = 99 | issue = 6 | pages = 1195–211 | date = November 2015 | pmid = 26476248 | doi = 10.1016/j.mcna.2015.07.003 }}</ref> begin hare op dele van die kop verloor. * [[Menopouse]] kom tussen gemiddeld 44 en 58 jaar voor.<ref>{{cite journal | vauthors = Morabia A, Costanza MC | title = International variability in ages at menarche, first livebirth, and menopause. World Health Organization Collaborative Study of Neoplasia and Steroid Contraceptives | url = https://archive.org/details/american-journal-of-epidemiology_1998-12-01_148_11-12/page/1195 | journal = American Journal of Epidemiology | volume = 148 | issue = 12 | pages = 1195–205 | date = Desember 1998 | pmid = 9867266 | doi = 10.1093/oxfordjournals.aje.a009609 }}</ref> * In die ouderdomsgroep 60 tot 64 styg die voorkoms van [[artritis|osteoartritis]] tot 53%. Net 20% rapporteer egter op dié ouderdom stremmende osteoartritis.<ref name="Thomas2014">{{cite journal | vauthors = Thomas E, Peat G, Croft P | title = Defining and mapping the person with osteoarthritis for population studies and public health | journal = Rheumatology | volume = 53 | issue = 2 | pages = 338–45 | date = Februarie 2014 | pmid = 24173433 | pmc = 3894672 | doi = 10.1093/rheumatology/ket346 }}</ref> * Amper die helfte van mense bo 75 jaar ervaar [[gehoor]]verlies, wat gesproke kommunikasie kan belemmer.<ref>{{cite web|title=Hearing Loss and Older Adults|url=https://www.nidcd.nih.gov/health/hearing-loss-older-adults|publisher=National Institute on Deafness and Other Communication Disorders|access-date=11 September 2016|format=Laas bygewerk op 3 Junie 2016|date=2016-01-26}}</ref> * Teen 80-jarige ouderdom het meer as die helfte van Amerikaners ’n [[katarak]].<ref name=NIH2009>{{cite web|title=Facts About Cataract|url=https://www.nei.nih.gov/health/cataract/cataract_facts|access-date=14 Augustus 2016|date=September 2015}}</ref> * Tingerigheid, ’n gevolg van ’n afname in krag, fisieke aktiwiteit en energie, raak 25% van mense ouer as 85.<ref name=Fried_2001>{{cite journal | vauthors = Fried LP, Tangen CM, Walston J, Newman AB, Hirsch C, Gottdiener J, Seeman T, Tracy R, Kop WJ, Burke G, McBurnie MA | title = Frailty in older adults: evidence for a phenotype | journal = The Journals of Gerontology. Series A, Biological Sciences and Medical Sciences | volume = 56 | issue = 3 | pages = M146-56 | date = Maart 2001 | pmid = 11253156 | doi = 10.1093/gerona/56.3.m146 | citeseerx = 10.1.1.456.139 }}</ref><ref>Persentasie verkry uit Tabel 2 in Fried et al. 2001</ref> * [[Arteriosklerose]] word as ’n ouderdomsiekte geklassifiseer.<ref name="Wang 2012">{{cite journal | vauthors = Wang JC, Bennett M | title = Aging and atherosclerosis: mechanisms, functional consequences, and potential therapeutics for cellular senescence | journal = Circulation Research | volume = 111 | issue = 2 | pages = 245–59 | date = Julie 2012 | pmid = 22773427 | doi = 10.1161/CIRCRESAHA.111.261388 }}</ref> Dit lei tot hartbloedvatsiektes (soos [[beroerte]] en [[hartaanval]]le),<ref name="Wang 2016">{{cite journal | vauthors = Herrington W, Lacey B, Sherliker P, Armitage J, Lewington S | title = Epidemiology of Atherosclerosis and the Potential to Reduce the Global Burden of Atherothrombotic Disease | journal = Circulation Research | volume = 118 | issue = 4 | pages = 535–46 | date = Februarie 2016 | pmid = 26892956 | doi = 10.1161/CIRCRESAHA.115.307611 }}</ref> wat wêreldwyd die algemeenste oorsaak van die dood is.<ref>{https://laysamagazine.com/pdf/heart-disease-stroke-statistics/}{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Die veroudering van [[Aar|are]] veroorsaak ’n verlies aan elastisiteit en veroorsaak ’n styfheid van die liggaam se bloedvatnetwerk.<ref name="Wang 2012"/> [[Beeld:Alzheimer's disease brain comparison.jpg|thumb|220px|’n Vergelyking tussen ’n brein wat normaalweg verouder het (links) en ’n brein wat deur [[Alzheimersiekte]] aangetas is (regs).]] [[Demensie]] kom algemeen by ouer mense voor.<ref name=Larson2013>{{cite journal | vauthors = Larson EB, Yaffe K, Langa KM | title = New insights into the dementia epidemic | url = https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_2013-12-12_369_24/page/2275 | journal = The New England Journal of Medicine | volume = 369 | issue = 24 | pages = 2275–7 | date = Desember 2013 | pmid = 24283198 | pmc = 4130738 | doi = 10.1056/nejmp1311405 }}</ref> Sowat 3% van mense tussen 65 en 74, 19% tussen 75 en 84, en byna die helfte van mense ouer as 85 jaar het demensie.<ref>{{cite book|last1=Umphred|first1=Darcy| name-list-format = vanc |title=Neurological rehabilitation|date=2012|publisher=Elsevier Mosby|location=St. Louis, MO|isbn=978-0-323-07586-2|page=838|edition=6th|url=https://books.google.com/books?id=I9ltC-ZrNOMC&pg=PA838}}</ref> Die spektrum wissel van ligte kognitiewe belemmering tot die neurodegeneratiewe siektes [[Alzheimersiekte]], [[serebrovaskulêre siekte]], [[Parkinson se siekte]] en [[motorneuronsiekte]]. Baie soorte geheue neem ook af met die ouderdom, maar nie [[Semantiek|semantiese geheue]] (algemene kennis soos woorddefinisies) nie; dié neem toe of bly dieselfde tot laat in ’n mens se lewe.<ref name="Schaie2005">{{cite book|last1=Schaie|first1=K. Warner v|year=2005|doi=10.1093/acprof:oso/9780195156737.001.0001|title=Developmental Influences on Adult Intelligence|url=https://archive.org/details/developmentalinf0000scha|isbn=978-0-19-515673-7}}</ref> [[Intelligensie]] neem ook af, maar die tempo hang af van die soort en kan selfs dieselfde bly en net aan die einde van die leeftyd skielik afneem. Ouderdom kan sigprobleme meebring en dit bemoeilik nieverbale kommunikasie,<ref>{{cite book | vauthors = Worrall L, Hickson LM | date = 2003 | chapter = Theoretical foundations of communication disability in aging | title = Communication disability in aging: from prevention to intervention | url = https://archive.org/details/communicationdis0000worr | pages = [https://archive.org/details/communicationdis0000worr/page/32 32]–33 | veditors = Worrall L, Hickson LM | location = Clifton Park, NY | publisher = Delmar Learning }}</ref> wat weer kan lei tot afsondering en moontlik [[depressie]]. Dit lyk egter of ouer mense minder aan depressie ly as jonger volwassenes; oor die algemeen verbeter die gemoedstoestand, ondanks ’n afname in fisieke gesondheid.<ref>{{cite journal | vauthors = Lys R, Belanger E, Phillips SP | title = Improved mood despite worsening physical health in older adults: Findings from the International Mobility in Aging Study (IMIAS) | journal = PLOS One | volume = 14 | issue = 4 | pages = e0214988 | date = April 2019 | pmid = 30958861 | pmc = 6453471 | doi = 10.1371/journal.pone.0214988 | bibcode = 2019PLoSO..1414988L }}</ref> Sigprobleme kan ook deur ander faktore veroosaak word, soos spieragteruitgang<ref name="Meh2015">{{cite journal | author = Mehta S | title = Age-Related Macular Degeneration | journal = Primary Care | volume = 42 | issue = 3 | pages = 377–91 | date = September 2015 | pmid = 26319344 | doi = 10.1016/j.pop.2015.05.009 }}</ref> en groeisels om die [[retina]].<ref name="Nussbaum, J. F. 1989">{{cite book | vauthors = Nussbaum JF, Thompson TL, Robinson JD | date = 1989 | chapter = Barriers to conversation | pages = [https://archive.org/details/communicationagi0000nuss/page/234 234]–53 | veditors = Nussbaum JF, Thompson TL, Robinson JD | title = Communication and aging | url = https://archive.org/details/communicationagi0000nuss | location = New York | publisher = Harper & Row }}</ref> Veroudering is die grootste risikofaktor vir siektes.<ref name="Aleksey V 2018">{{cite journal | author = Belikov AV | title = Age-related diseases as vicious cycles | journal = Ageing Research Reviews | volume = 49 | pages = 11–26 | date = Januarie 2019 | pmid = 30458244 | doi = 10.1016/j.arr.2018.11.002 | s2cid = 53567141 }}</ref> Van die rofweg 150&nbsp;000 mense wat jaarliks wêreldwyd sterf, sterf omtrent twee derdes (100&nbsp;000 mense per dag) aan ouderdomsverwante siektes. In nywerheidslande is die persentasie hoër, tot 90%.<ref name="de Grey 2007">{{cite journal |doi=10.2202/1941-6008.1011 |title=Life Span Extension Research and Public Debate: Societal Considerations |year=2007 |last1=De Grey |first1=Aubrey D.N.J |journal=Studies in Ethics, Law, and Technology |volume=1|citeseerx=10.1.1.395.745 }}</ref><ref name="Lopez 2006">{{cite journal | vauthors = Lopez AD, Mathers CD, Ezzati M, Jamison DT, Murray CJ | title = Global and regional burden of disease and risk factors, 2001: systematic analysis of population health data | url = https://archive.org/details/sim_the-lancet_may-27-june-2-2006_367_9524/page/1747 | journal = Lancet | volume = 367 | issue = 9524 | pages = 1747–57 | date = Mei 2006 | pmid = 16731270 | doi = 10.1016/S0140-6736(06)68770-9 | s2cid = 22609505 }}</ref><ref>[https://stanford.edu/group/brunet/background.html Brunet Lab: Molecular Mechanisms of Longevity and Age Related Diseases]. Stanford.edu. Besoek op 11 April 2012.</ref> ==Biologiese basis== [[Beeld:Old woman with young baby boy.JPG|thumb|160px|links|'n 95-jarige vrou hou 'n vyf maande oue seuntjie vas.]] Navorsers begin nou maar eers die biologiese faktore van veroudering verstaan, selfs in relatief eenvoudige organismes met 'n kort leeftyd soos [[gis]].<ref name="Janssens 2015">{{Cite journal |display-authors=6 |vauthors=Janssens GE, Meinema AC, González J, Wolters JC, Schmidt A, Guryev V, Bischoff R, Wit EC, Veenhoff LM, Heinemann M |date=December 2015 |title=Protein biogenesis machinery is a driver of replicative aging in yeast |journal=eLife |volume=4 |pages=e08527 |doi=10.7554/eLife.08527 |pmc=4718733 |pmid=26422514}}</ref> Selfs minder is bekend oor die lewe van [[soogdier]]e, deels as gevolg van die langer lewe van selfs klein soogdiere soos die muis (sowat drie jaar). 'n Ideale organisme vir die bestudering van ouderdom is die [[Rondewurms|rondewurm]] ''Caenorhabditis elegans'', danksy sy kort leeftyd van twee tot drie weke en ons vermoë om genetiese manipulasies toe te pas of [[geen]]aktiwiteit met [[RNS]]-inmenging te onderdruk, ensovoorts.<ref name="RothmanSingson2012">{{Cite book |title=Caenorhabditis Elegans: Cell Biology and Physiology |vauthors=Wilkinson DS, Taylor RC, Dillin A |publisher=Academic Press |year=2012 |isbn=978-0-12-394620-1 |veditors=Rothman JH, Singson A |pages=353–381 |chapter=Analysis of Aging |chapter-url=https://books.google.com/books?id=F-jp8kwcHiAC}}</ref> Die meeste bekende mutasies en RNS-inmengingsteikens wat lewensduur verleng, is eerste in ''C. elegans'' ontdek.<ref name="Reis2009">{{Cite journal |vauthors=Shmookler Reis RJ, Bharill P, Tazearslan C, Ayyadevara S |date=October 2009 |title=Extreme-longevity mutations orchestrate silencing of multiple signaling pathways |journal=Biochimica et Biophysica Acta (BBA) - General Subjects |volume=1790 |issue=10 |pages=1075–1083 |doi=10.1016/j.bbagen.2009.05.011 |pmc=2885961 |pmid=19465083}}</ref> Die faktore wat as invloede op biologiese veroudering voorgestel is,<ref>{{Cite web |title=Mitochondrial Theory of Aging and Other Aging Theories |url=http://www.1vigor.com/science/mitochondrial-theory/ |access-date=4 October 2013 |publisher=1Vigor}}</ref> val in twee hoofkategorieë: "geprogrammeer" en "skadeverwant".<ref name="Jin_2010">{{Cite journal |vauthors=Jin K |date=October 2010 |title=Modern Biological Theories of Aging |journal=Aging and Disease |volume=1 |issue=2 |pages=72–74 |pmc=2995895 |pmid=21132086}}</ref> Geprogrammeerde faktore volg 'n biologiese tydskaal, dalk een wat 'n verlenging is van die een wat {{nowrap|kindertydgroei en -ontwikkeling}} reguleer. Dié regulering sou afhang van veranderings in geenuitdrukking wat die stelsel beïnvloed wat verantwoordelik is vir instandhouding-, herstel- en verdedigingsmeganismes. Skadeverwante faktore sluit in interne en omgewingsaanslae op lewende organismes wat op verskillende vlakke ophopende skade aanrig.<ref name="Jin_2010" /> ==Voorkoming en vertraging== ===Lewenstyl=== 'n Kaloriebeperking beïnvloed baie diere se lewensduur aansienlik, veral die vermoë om ouderdomsverwante siektes uit te stel of te voorkom.<ref name="Guarente2005">{{Cite journal |vauthors=Guarente L, Picard F |date=February 2005 |title=Calorie restriction--the SIR2 connection |url=https://archive.org/details/cell_2005-02-25_120_4/page/473 |journal=Cell |volume=120 |issue=4 |pages=473–82 |doi=10.1016/j.cell.2005.01.029 |pmid=15734680 |doi-access=free |s2cid=14245512}}</ref> Gewoonlik beteken dit die inname van 60-70% van die kalorieë wat 'n dier normaalweg sou inneem terwyl dit nog genoeg voedingstowwe inkry.<ref name="Guarente2005" /> In [[knaagdier]]e het dit lewensduur tot 50% verleng;<ref name="Agarwal2011">{{Cite journal |vauthors=Agarwal B, Baur JA |date=January 2011 |title=Resveratrol and life extension |journal=Annals of the New York Academy of Sciences |volume=1215 |issue=1 |pages=138–43 |bibcode=2011NYASA1215..138A |doi=10.1111/j.1749-6632.2010.05850.x |pmid=21261652 |doi-access=free |s2cid=41701458}}</ref> 'n soortgelyke invloed is behaal met gis en ''Drosophila'' ('n genus [[Vlieg|vlieë]]).<ref name="Guarente2005" /> Geen data daaroor bestaan vir die mens nie,<ref name="Junnila2013">{{Cite journal |vauthors=Junnila RK, List EO, Berryman DE, Murrey JW, Kopchick JJ |date=June 2013 |title=The GH/IGF-1 axis in ageing and longevity |journal=Nature Reviews. Endocrinology |volume=9 |issue=6 |pages=366–376 |doi=10.1038/nrendo.2013.67 |pmc=4074016 |pmid=23591370}}</ref> maar verskeie verslae steun beskerming teen ouderdomsverwante siektes.<ref>{{Cite journal |display-authors=6 |vauthors=Larson-Meyer DE, Newcomer BR, Heilbronn LK, Volaufova J, Smith SR, Alfonso AJ, Lefevre M, Rood JC, Williamson DA, Ravussin E |date=June 2008 |title=Effect of 6-month calorie restriction and exercise on serum and liver lipids and markers of liver function |journal=Obesity |volume=16 |issue=6 |pages=1355–62 |doi=10.1038/oby.2008.201 |pmc=2748341 |pmid=18421281}}</ref><ref>{{Cite journal |display-authors=6 |vauthors=Heilbronn LK, de Jonge L, Frisard MI, DeLany JP, Larson-Meyer DE, Rood J, Nguyen T, Martin CK, Volaufova J, Most MM, Greenway FL, Smith SR, Deutsch WA, Williamson DA, Ravussin E |date=April 2006 |title=Effect of 6-month calorie restriction on biomarkers of longevity, metabolic adaptation, and oxidative stress in overweight individuals: a randomized controlled trial |url=https://archive.org/details/sim_jama_2006-04-05_295_13/page/n66 |journal=JAMA |volume=295 |issue=13 |pages=1539–48 |doi=10.1001/jama.295.13.1539 |pmc=2692623 |pmid=16595757}}</ref> In sy boek ''How and Why We Age'' skryf Hayflick kaloriebeperking sal nie vir die mens voordelig wees nie en noem die Baltimore Longitudinal Study of Aging, wat getoon het dat mense wat skraal is nie noodwendig langer lewe nie.<ref name="Hayflick 1994">{{Cite book |url=https://archive.org/details/howwhyweage00hayf/page/261 |title=How and why we age |vauthors=Hayflick L |publisher=Ballantine Books |year=1994 |isbn=978-0-345-33918-8 |location=New York |page=[https://archive.org/details/howwhyweage00hayf/page/261 261] |oclc=29908633 |url-access=registration}}</ref> Daar is ook ander verwarrende faktore, soos die [[rookgewoonte]], wat beide eetlus demp en lewensduur verkort of massaverlies weens 'n terminale siekte. Soms word ook beweer gematigde oorgewig later in die lewe kan oorlewing bevorder. Dié faktore moet nog uitgeklaar word. Intussen lyk dit of die optimale liggaamsmassa bo 65 jaar ooreenstem met 'n skraler liggaamsmassaindeks van 23 tot 27.<ref name="Bowman2016">{{Cite journal |display-authors=6 |vauthors=Bowman K, Delgado J, Henley WE, Masoli JA, Kos K, Brayne C, Thokala P, Lafortune L, Kuchel GA, Ble A, Melzer D |date=February 2017 |title=Obesity in Older People With and Without Conditions Associated With Weight Loss: Follow-up of 955,000 Primary Care Patients |journal=The Journals of Gerontology. Series A, Biological Sciences and Medical Sciences |volume=72 |issue=2 |pages=203–209 |doi=10.1093/gerona/glw147 |pmc=5233914 |pmid=27492450}}</ref> [[Beeld:Habibaadansalat.jpg|thumb|220px|’n Bejaarde vrou.]] [[Beeld:003 p4 dd.JPG|thumb|220px|’n Bejaarde man.]] Dit hou ook voordele vir 'n langer lewe in wanneer die inname van proteïene verminder word sonder 'n afname in kalorieë.<ref>{{Cite journal |vauthors=Nakagawa S, Lagisz M, Hector KL, Spencer HG |date=June 2012 |title=Comparative and meta-analytic insights into life extension via dietary restriction |journal=Aging Cell |volume=11 |issue=3 |pages=401–9 |doi=10.1111/j.1474-9726.2012.00798.x |pmid=22268691 |doi-access=free |s2cid=19043668}}</ref><ref>{{Cite journal |vauthors=Simpson SJ, Raubenheimer D |date=October 2009 |title=Macronutrient balance and lifespan |journal=Aging |volume=1 |issue=10 |pages=875–80 |doi=10.18632/aging.100098 |pmc=2815731 |pmid=20157561}}</ref> 'n Beperking op proteïene onderdruk twee meganismes wat vermoedelik tot veroudering lei, mTOR en IGF-1.<ref name="Fontana2010">{{Cite journal |vauthors=Fontana L, Partridge L, Longo VD |date=April 2010 |title=Extending healthy life span--from yeast to humans |url=https://archive.org/details/sim_science_2010-04-16_328_5976/page/321 |journal=Science |volume=328 |issue=5976 |pages=321–6 |bibcode=2010Sci...328..321F |doi=10.1126/science.1172539 |pmc=3607354 |pmid=20395504}}</ref> Die [[Middellandse See|Mediterreense]] dieet word daarvoor geprys dat dit die gevaar van hartsiektes en 'n vroeë dood beperk.<ref>{{Cite journal |display-authors=6 |vauthors=Rees K, Takeda A, Martin N, Ellis L, Wijesekara D, Vepa A, Das A, Hartley L, Stranges S |date=March 2019 |title=Mediterranean-style diet for the primary and secondary prevention of cardiovascular disease |journal=The Cochrane Database of Systematic Reviews |volume=2019 |issue=3 |pages=CD009825 |doi=10.1002/14651858.CD009825.pub3 |pmc=6414510 |pmid=30864165 |collaboration=Cochrane Heart Group}}</ref><ref name="pmid18786971">{{Cite journal |vauthors=Sofi F, Cesari F, Abbate R, Gensini GF, Casini A |date=September 2008 |title=Adherence to Mediterranean diet and health status: meta-analysis |journal=BMJ |volume=337 |issue=sep11 2 |pages=a1344 |doi=10.1136/bmj.a1344 |pmc=2533524 |pmid=18786971}}</ref> Die grootste rede hiervoor blyk 'n hoër inname te wees van [[groente]], [[Vis (voedsel)|vis]], [[vrug]]te, [[neut]]e en essensiële vetsure soos [[olyf]]olie.<ref name="deGaetano2016">{{Cite journal |vauthors=de Gaetano G |date=2016-08-29 |title=Mediterranean diet associated with lower risk of early death in cardiovascular disease patients. ''European Society of Cardiology'' |url=https://www.sciencedaily.com/releases/2016/08/160829094040.htm |journal=ScienceDaily}}</ref> In teenstelling daarmee kan die inname van sekere kossoorte soos [[suiker]], verfynde [[Koolhidraat|koolhidrate]], [[alkohol]], [[Geprosesseerde kos|geprosesseerde vleise]] en oliegebraaide kos veroudering verhaas.<ref>{{Cite web |date=9 October 2020 |title=5 Foods That Speed Up Aging |url=https://health.usnews.com/wellness/food/slideshows/foods-that-age-you |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201009164957/https://health.usnews.com/wellness/food/slideshows/foods-that-age-you |archive-date=9 October 2020 |website=US News}}</ref> Die hoeveelheid slaap het ook 'n invloed op langlewendheid. Mense wat die langste lewe, slaap volgens verslae tusssen ses en sewe uur per nag.<ref>{{Cite news |date=15 February 2002 |title=Experts challenge study linking sleep, life span |work=CNN |url=http://edition.cnn.com/2002/HEALTH/02/14/sleep.study/index.html |access-date=29 October 2013 |vauthors=Rowland R}}</ref> 'n Gebrek aan slaap (minder as vyf uur per nag) meer as verdubbel die kans op sterfte aan hartbloedvatsiektes. Te veel slaap (meer as nege uur) word ook verbind met 'n verdubbeling in die risiko van sterfte, hoewel nie aan hartbloedvatsiektes nie.<ref>{{Cite journal |vauthors=Ferrie JE, Shipley MJ, Cappuccio FP, Brunner E, Miller MA, Kumari M, Marmot MG |date=December 2007 |title=A prospective study of change in sleep duration: associations with mortality in the Whitehall II cohort |journal=Sleep |volume=30 |issue=12 |pages=1659–66 |doi=10.1093/sleep/30.12.1659 |pmc=2276139 |pmid=18246975}}</ref> [[Fisiese oefening|Fisieke oefening]] kan 'n mense se lewensverwagting verleng.<ref>{{Cite journal |vauthors=Gremeaux V, Gayda M, Lepers R, Sosner P, Juneau M, Nigam A |date=December 2012 |title=Exercise and longevity |journal=Maturitas |volume=73 |issue=4 |pages=312–317 |doi=10.1016/j.maturitas.2012.09.012 |pmid=23063021}}</ref> Mense wat matig tot baie oefen, het 'n laer sterftesyfer as mense wat nie fisiek aktief is nie.<ref>{{Cite book |last=United States Department of Health And Human Services |url=https://books.google.com/books?id=WZZPc1FmL7QC&q=+United+States.+Department+of+Health.+Physical+activity+and+health:+a+report+of+the+Surgeon+General.+diane+Publishing,+1996.&pg=PA3 |title=Physical activity and health: a report of the Surgeon General |publisher=United States Department of Health and Human Services |year=1996 |isbn=978-1-4289-2794-0}}</ref> Die grootste voordele uit oefening word bereik by omtrent 3&nbsp;500 [[Metaboliese ekwivalent|MET]]-minute per week.<ref name=BMJ2016/> Om byvoorbeeld elke dag 10 minute trappe te klim, 15 minute te stofsuig, 20 minute in die tuin te werk, 20 minute te draf en 25 minute te loop of fiets te ry sal saam sowat 3&nbsp;000 MET-minute per week wees.<ref name="BMJ2016">{{Cite journal |display-authors=6 |vauthors=Kyu HH, Bachman VF, Alexander LT, Mumford JE, Afshin A, Estep K, Veerman JL, Delwiche K, Iannarone ML, Moyer ML, Cercy K, Vos T, Murray CJ, Forouzanfar MH |date=August 2016 |title=Physical activity and risk of breast cancer, colon cancer, diabetes, ischemic heart disease, and ischemic stroke events: systematic review and dose-response meta-analysis for the Global Burden of Disease Study 2013 |journal=BMJ |volume=354 |pages=i3857 |doi=10.1136/bmj.i3857 |pmc=4979358 |pmid=27510511}}</ref> Die vermyding van chroniese spanning (in teenstelling met akute spanning) word in die meeste studies verbind met 'n stadiger verlies van [[Telomeer|telomere]]<ref name="pmid26318949">{{Cite journal |vauthors=Notterman DA, Mitchell C |date=October 2015 |title=Epigenetics and Understanding the Impact of Social Determinants of Health |url=https://archive.org/details/sim_pediatric-clinics-of-north-america_pediatric-clinics-of-north-america_2015-10_62_5/page/1227 |journal=Pediatric Clinics of North America |type=Review |volume=62 |issue=5 |pages=1227–40 |doi=10.1016/j.pcl.2015.05.012 |pmc=4555996 |pmid=26318949}}</ref> en met 'n afname in vlakke van [[kortisol]] (hidrokortisoon). 'n Kortisolvlak wat chronies hoog is, benadeel die [[immuunstelsel]], veroorsaak hartskade/arterosklerose en word verbind met gesigsveroudering, wat weer 'n aanduiding kan wees van 'n toename in swartgalligheid en sterfte.<ref name="Noordam2012">{{Cite journal |display-authors=6 |vauthors=Noordam R, Gunn DA, Tomlin CC, Rozing MP, Maier AB, Slagboom PE, Westendorp RG, van Heemst D, de Craen AJ |date=October 2012 |title=Cortisol serum levels in familial longevity and perceived age: the Leiden longevity study |journal=Psychoneuroendocrinology |volume=37 |issue=10 |pages=1669–75 |doi=10.1016/j.psyneuen.2012.02.013 |pmid=22429748 |doi-access=free |s2cid=16189194}}</ref> Daar is aanduidings dat eensaamheid 'n groter sterwensgevaar inhou as rook.<ref name="HoltLunstad2010">{{Cite journal |vauthors=Holt-Lunstad J, Smith TB, Layton JB |date=July 2010 |title=Social relationships and mortality risk: a meta-analytic review |journal=PLOS Medicine |volume=7 |issue=7 |pages=e1000316 |doi=10.1371/journal.pmed.1000316 |pmc=2910600 |pmid=20668659}}</ref> Spanning kan verminder word deur sosiale verkeer, spiritualiteit en (meer vir mans as vir vroue) 'n getroude lewe. Dit word alles verbind met langlewendheid.<ref>{{Cite web |title=Social ties are good for your health |url=https://bewell.stanford.edu/features/social-ties-good-health |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160911082609/http://bewell.stanford.edu/features/social-ties-good-health |archive-date=11 September 2016 |website=stanford.edu}}</ref><ref>{{Cite book |title=Handbook of religion and health |url=https://archive.org/details/handbookofreligi0000koen |vauthors=Koenig HG, King DE, Carson VB |date=2012 |publisher=Oxford University Press |edition=2nd |location=New York |pages=[https://archive.org/details/handbookofreligi0000koen/page/476 476]}}</ref><ref>{{Cite web |date=2 April 2015 |title=Married Vs Single: What Science Says Is Better For Your Health |url=http://www.medicaldaily.com/married-vs-single-what-science-says-better-your-health-327878 |website=medicaldaily.com}}</ref> ===Mediese ingryping=== 'n Paar middels het getoon hulle vertraag veroudering in diere of keer dit om, maar daar is geen bewyse van dié gevolge in mense nie. In 'n oorsig lê Wolf (2021) klem daarop dat 'n paar van dié middels (soos resveratrol, rapamisien en metformien) almal massaverlies veroorsaak, 'n faktor wat "as onbelangrik afgemaak word" in baie publikasies oor veroudering; dit is dus waarskynlik dat die middels net die lewensverkortende uitwerking van obesiteit teenwerk en nie veel kan doen vir iemand met 'n normale liggaamsmassa nie.<ref name="Wolf2021">{{Cite journal |vauthors=Wolf AM |date=December 2021 |title=Rodent diet aids and the fallacy of caloric restriction |journal=Mechanisms of Ageing and Development |volume=200 |pages=111584 |doi=10.1016/j.mad.2021.111584 |doi-access=free }}</ref> In 2015 is die middel [[metformien]] getoets vir 'n moontlike vertraging in die veroudering in die [[wurm]] ''C. elegans'' en die [[kriek]] ''Acheta domesticus''.<ref name=Pry2015/> Die uitwerking op gesonde mense is onbekend.<ref name="Pry2015">{{Cite journal |vauthors=Pryor R, Cabreiro F |date=November 2015 |title=Repurposing metformin: an old drug with new tricks in its binding pockets |journal=The Biochemical Journal |volume=471 |issue=3 |pages=307–22 |doi=10.1042/bj20150497 |pmc=4613459 |pmid=26475449}}</ref> Rapamisien het in 2006 die eerste keer getoon dat dit die lewe in [[Eukarioot|eukariote]] verleng, in 'n studie van Powers et al. Daarin is bewys 'n klein dosis rapamisien verleng die lewe in gisselle.<ref name="pmid16418483">{{Cite journal |vauthors=Powers RW, Kaeberlein M, Caldwell SD, Kennedy BK, Fields S |date=January 2006 |title=Extension of chronological life span in yeast by decreased TOR pathway signaling |url=https://archive.org/details/sim_genes-development_2006-01-15_20_2/page/174 |journal=Genes & Development |volume=20 |issue=2 |pages=174–84 |doi=10.1101/gad.1381406 |pmc=1356109 |pmid=16418483}}</ref> In 2009 is die lewensduur van muise wat rapamisien ingegee is, met tussen 28% en 38% verleng in die tyd van die studie, of met tussen 9% en 14% oor hulle hele lewensduur. Die proefneming is gedoen op muise vanaf 20 maande, wat ooreenstem met 60 mensejare.<ref name="pmid19587680">{{Cite journal |display-authors=6 |vauthors=Harrison DE, Strong R, Sharp ZD, Nelson JF, Astle CM, Flurkey K, Nadon NL, Wilkinson JE, Frenkel K, Carter CS, Pahor M, Javors MA, Fernandez E, Miller RA |date=July 2009 |title=Rapamycin fed late in life extends lifespan in genetically heterogeneous mice |journal=Nature |volume=460 |issue=7253 |pages=392–5 |bibcode=2009Natur.460..392H |doi=10.1038/nature08221 |pmc=2786175 |pmid=19587680}}</ref> Rapamisien het daarna ook in verskeie ander studies bewys dat hulle muise se lewe verleng.<ref name="Miller2010">{{Cite journal |display-authors=6 |vauthors=Miller RA, Harrison DE, Astle CM, Baur JA, Boyd AR, de Cabo R, Fernandez E, Flurkey K, Javors MA, Nelson JF, Orihuela CJ, Pletcher S, Sharp ZD, Sinclair D, Starnes JW, Wilkinson JE, Nadon NL, Strong R |date=February 2011 |title=Rapamycin, but not resveratrol or simvastatin, extends life span of genetically heterogeneous mice |journal=The Journals of Gerontology. Series A, Biological Sciences and Medical Sciences |volume=66 |issue=2 |pages=191–201 |doi=10.1093/gerona/glq178 |pmc=3021372 |pmid=20974732}}</ref> Dit word nou getoets op 'n niemenslike [[primaat]] (die klouapie).<ref name="Tardif2015">{{Cite journal |display-authors=6 |vauthors=Tardif S, Ross C, Bergman P, Fernandez E, Javors M, Salmon A, Spross J, Strong R, Richardson A |date=May 2015 |title=Testing efficacy of administration of the antiaging drug rapamycin in a nonhuman primate, the common marmoset |journal=The Journals of Gerontology. Series A, Biological Sciences and Medical Sciences |volume=70 |issue=5 |pages=577–87 |doi=10.1093/gerona/glu101 |pmc=4400395 |pmid=25038772}}</ref> Die kankergenetikus Ronald A. DePinho en sy kollegas het navorsing op muise gepubliseer waar [[telomerase]]-aktiwiteit die eerste keer geneties verwyder is. Toe, nadat die muise voortydig verouder het, is die telomerase-aktiwiteit herstel deur die telomerasiegeen te heraktiveer. Die muise is hierdeur verjong: Krimpende [[testikel]]s het herstel en die diere het hulle [[vrugbaarheid]] herwin. Ander organe soos die [[lewer]] en [[brein]] het ook herstel. "[Die gevolgtrekking] bied die moontlikheid dat normale menslike veroudering vertraag kan word deur die ensieme te herstel in selle waar dit ophou werk het", sê Ronald DePinho. Die aktivering van telomerase in mense kan egter moontlik die groei van gewasse bevorder.<ref>{{Cite journal |vauthors=Callaway E |year=2010 |title=Telomerase reverses ageing process |journal=Nature |doi=10.1038/news.2010.635}}</ref> In 2023 het navorsers by die Sinclair-laboratorium van die Harvard Mediese Skool ou muise verjong deur hulle [[DNS]] met geenterapie te herstel.<ref name="harvard"/> Die muise se selle het die gene in vorme van proteïen omgesit en so is aspekte van veroudering uitgewis.<ref name="harvard">{{cite web |url=https://www.cbsnews.com/boston/news/harvard-researchers-reverse-aging-in-mice/ |website=CBS |archive-url=https://web.archive.org/web/20230126000918/https://www.cbsnews.com/boston/news/harvard-researchers-reverse-aging-in-mice/ |title=Harvard researchers reverse aging in mice |archive-date=January 25, 2023 |author=Jordyn Jagolinzer}}</ref> ===Navorsing=== Sommige navorsingsprojekte is gerig op stadige veroudering en die verlenging van 'n gesonde lewensduur.<ref>{{Cite journal |vauthors=Blagosklonny MV |date=March 2009 |title=Validation of anti-aging drugs by treating age-related diseases |journal=Aging |volume=1 |issue=3 |pages=281–8 |doi=10.18632/aging.100034 |pmc=2806014 |pmid=20157517}}</ref><ref>{{Cite journal |vauthors=Kogan V, Molodtsov I, Menshikov LI, Shmookler Reis RJ, Fedichev P |date=August 2015 |title=Stability analysis of a model gene network links aging, stress resistance, and negligible senescence |journal=Scientific Reports |volume=5 |pages=13589 |arxiv=1408.0463 |bibcode=2015NatSR...513589K |doi=10.1038/srep13589 |pmc=4551969 |pmid=26316217}}</ref> In 1993 het die Yale-gesondheids-en-verouderingstudie<ref>{{Cite journal |display-authors=6 |vauthors=Cornoni-Huntley J, Ostfeld AM, Taylor JO, Wallace RB, Blazer D, Berkman LF, Evans DA, Kohout FJ, Lemke JH, Scherr PA |date=February 1993 |title=Established populations for epidemiologic studies of the elderly: study design and methodology |journal=Aging |volume=5 |issue=1 |pages=27–37 |doi=10.1007/bf03324123 |pmid=8481423 |s2cid=26861993}}</ref> op die belangrikheid gewys van fisieke aktiwiteit en gemaan teen negatiewe stereotipes wat ouderdom betref. Dr. David Snowdon se studie oor veroudering en Alzheimersiekte het baie interessante ontdekkings gedoen oor geheue, die uitwerking van positief uitgedrukte emosies en hoe om 'n langer lewe van beter gehalte te lei.<ref>{{Cite journal |last1=Danner |first1=Deborah D. |last2=Snowdon |first2=David A. |last3=Friesen |first3=Wallace V. |date=2001 |title=Positive emotions in early life and longevity: Findings from the nun study. |url=http://doi.apa.org/getdoi.cfm?doi=10.1037/0022-3514.80.5.804 |journal=Journal of Personality and Social Psychology |language=en |volume=80 |issue=5 |pages=804–813 |doi=10.1037/0022-3514.80.5.804 |issn=1939-1315 |pmid=11374751}}</ref> Die Amerikaanse Nasionale Instituut oor Veroudering befonds tans 'n ingrypingstoetsprogram vir muise.<ref>{{Cite journal |display-authors=6 |vauthors=Miller RA, Harrison DE, Astle CM, Floyd RA, Flurkey K, Hensley KL, Javors MA, Leeuwenburgh C, Nelson JF, Ongini E, Nadon NL, Warner HR, Strong R |date=August 2007 |title=An Aging Interventions Testing Program: study design and interim report |journal=Aging Cell |volume=6 |issue=4 |pages=565–75 |doi=10.1111/j.1474-9726.2007.00311.x |pmid=17578509 |hdl-access=free |s2cid=2409462 |hdl=2027.42/74625}}</ref> Die program doen paralelle proefnemings by drie internasionaal erkende muisverouderingsentrums. Verskeie maatskappye en organisasies, soos Google Calico, Human Longevity, Craig Venter, Gero,<ref>{{Cite web |title=Ageing |url=http://gero.com/aging-research |access-date=2015-02-04 |website=Gero |archive-date=2016-01-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160121030708/http://gero.com/aging-research |url-status=dead }}</ref> en Wetenskap vir Lewensverlenging in Rusland<ref>{{Cite web |title=Science for Life Extension |url=http://www.scienceagainstaging.org/ENG/index_ENG.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150218035718/http://www.scienceagainstaging.org/ENG/index_ENG.html |archive-date=18 February 2015 |access-date=2015-02-03 |website=Science against aging foundation}}</ref> het verklaar hulle doel is om veroudering stop te sit of te vertraag. Pryse bestaan vir die verlenging van die lewensduur van soogdiere. Die Metusalagstigting bied die M-prys aan. Die Palo Alto Longevity Prize van $1 miljoen is onlangs geloods. Dit is daarop gemik om spanne van oor die wêreld aan te moedig om mee te ding in 'n poging om "die kode te kraak" wat ons gesondheid en lewensduur beheer.<ref name="palo">{{Cite web |title=FAQ |url=http://paloaltoprize.com/faq/ |access-date=1 October 2014 |publisher=Palo Alto Longevity Prize |archive-date= 6 Oktober 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006100629/http://paloaltoprize.com/faq/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite magazine |date=9 September 2014 |title=Silicon Valley Investor Backs $1 Million Prize to End Death |url=http://www.businessweek.com/articles/2014-09-09/silicon-valley-investor-backs-1-million-longevity-prize |magazine=Bloomberg Businessweek |access-date=1 October 2014 |vauthors=Vance A |archive-date=10 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140910162101/http://www.businessweek.com/articles/2014-09-09/silicon-valley-investor-backs-1-million-longevity-prize |url-status=dead}}</ref> ==Gemeenskap en kultuur== [[Beeld:Menneske Aldrene (C. W. Eckersberg).png|thumb|260px|Christoffer Wilhelm Eckersberg se voorstelling van die veroudering van die mens.]] Verskillende kulture druk ouderdom op verskillende maniere uit. Die ouderdom van ’n mens word gewoonlik getel in volle jare vanaf die geboorte. Ander soorte verdelings is lewenstydperke: [[kind]]erjare (ook preadolessensie, adolessensie), vroeë, middel- en laat [[volwassene|volwassenheid]]. Minder formele terme sluit in "voortieners", "tieners", "twintigerjare", "dertigerjare", ensovoorts. Die meeste regstelsels bepaal spesifieke ouderdomme waarop dit wettig of verpligtend is om sekere goed te doen. Dit sluit in stemgeregtige ouderdom, wettige ouderdom vir alkoholgebruik, instemmingsouderdom, meerderjarigheid, ouderdom van misdaadverantwoordelikheid, troubare ouderdom en verpligte aftreeouderdom. Toegang tot ’n rolprentteater kan byvoorbeeld beperk word tot ’n sekere ouderdom vir ’n spesifieke rolprent. Kinders of bejaardes van ’n sekere ouderdom kan afslag kry op reistariewe. Elke nasie, regerings- en nieregeringsorganisasie het verskillende maniere om ouderdom te klassifiseer. Chronologiese veroudering kan dus verskil van "sosiale veroudering" (kulturele verwagtings van hoe iemand behoort op te tree as hulle ouer word) en biologiese veroudering (mense se fisieke toestand terwyl hulle ouer word).<ref>Phillips, Judith, Kristine Ajrouch, and Sarah Hillcoat-Nallétamby (2010) ''Key Concepts in Social Gerontology''. SAGE Publications. {{ISBN|978-1-4462-0428-3}}. pp. 12–13.</ref> ===Ekonomie=== Bevolkingsveroudering is die toename in die aantal of die proporsie van ouer mense in die gemeenskap. Dit het drie moontlike oorsake: migrasie, ’n langer lewensverwagting (’n afname in sterfgevalle) en ’n afname in geboortes. Veroudering het ’n aansienlike impak op die gemeenskap. Jong mense het gewoonlik minder wetlike voorregte (as hulle [[minderjarig]] is), hulle is meer geneig om op politieke en sosiale veranderings aan te dring, om nuwe [[tegnologie]] te ontwikkel en gebruik, en om opvoeding nodig te hê. Ouer mense het ander vereistes van die gemeenskap en regering, soos besit van eiendom en pensioen.<ref name="Vincent 2005">{{cite journal | vauthors = Vincent JA | title = Understanding generations: political economy and culture in an ageing society | journal = The British Journal of Sociology | volume = 56 | issue = 4 | pages = 579–99 | date = December 2005 | pmid = 16309437 | doi = 10.1111/j.1468-4446.2005.00084.x | s2cid = 1775770 }}</ref> In die 21ste eeu is veroudering een van die grootste bevolkingsneigings.<ref>{{cite web |url=http://www.unfpa.org/publications/population-ageing-and-development-0 |title=Population Ageing and Development |year=2002 |publisher= UNFPA}}</ref> Meer as 11% van die wêreld se huidige bevolking is 60 jaar of ouer en die [[Verenigde Nasies]] (VN) se Bevolkingsfonds raam dat dit teen 2050 tot sowat 22% sal styg.<ref name="Ageing in the Twenty-First Century">{{cite web |url=http://www.unfpa.org/publications/ageing-twenty-first-century |title=Ageing in the Twenty-First Century |year=2012 |publisher= UNFPA}}</ref> [[Beeld:2017 world map, median age by country.svg|thumb|links|400px|’n Kaart wat mediaanouderdomme vir 2017 aandui.]] Veroudering kom voor vanweë ontwikkeling, wat beter voeding, sanitasie, gesondheidsorg, opvoeding en ekonomiese welsyn tot gevolg gehad het. Gevolglik neem vrugbaarheid af en lewensverwagting toe. Die lewensverwagting is in 33 lande hoër as 80 jaar. Veroudering is ’n "wêreldwye verskynsel" wat die vinnigste in [[ontwikkelende land]]e toeneem, insluitende dié met groot jong bevolkings, en stel sosiale en ekonomiese uitdagings wat oorkom kan word met "die regte stel beleidsrigtings om individue, families en gemeenskappe toe te rus om hierdie uitdagings te bowe te kom en voordeel daaruit te trek".<ref name="unfpa.org">{{cite web|url=http://www.unfpa.org/ageing|title=Ageing |publisher= UNFPA – United Nations Population Fund|work=unfpa.org}}</ref> Terwyl lewensverwagting styg en geboortes afneem in [[ontwikkelde land]]e, styg die mediaanouderdom ook. Volgens die VN vind hierdie proses plaas in feitlik elke land ter wêreld.<ref name="devrep05">{{Cite web|url=http://hdr.undp.org/en/media/HDR05_complete.pdf| title=UN Human Development Report 2005|access-date=7 Oktober 2010|publisher=United Nations Development Programme |archive-url = https://web.archive.org/web/20080527203423/http://hdr.undp.org/en/media/hdr05_complete.pdf |archive-date = 27 Mei 2008}}</ref> ’n Stygende mediaanouderdom kan aansienlike sosiale en ekonomiese implikasies inhou, aangesien die werkplek progressief ouer word en die aantal ou werkers en pensioentrekkers toeneem in vergelyking met die jong werkers. Ouer mense het gewoonlik meer geld vir gesondheidsorg nodig as jonger mense en maak aanspraak op pensioen.<ref name="aging-workforce">{{cite web|last=Chosewood|first=L. Casey|title=Safer and Healthier at Any Age: Strategies for an Aging Workforce|url=http://blogs.cdc.gov/niosh-science-blog/2012/07/agingworkforce/|work=NIOSH Science Blog|publisher=National Institute for Occupational Safety and Health|access-date=6 Augustus 2012|archive-date=28 Julie 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120728014951/http://blogs.cdc.gov/niosh-science-blog/2012/07/agingworkforce/|url-status=dead}}</ref> Sommige mense het al gesê bevolkingsveroudering het ekonomiese ontwikkeling gestrem.<ref name="Basakha 2015">{{cite journal| vauthors = Basakha M, Yavari K, Sadeghi H, Naseri A |title=Population Aging And Iran's Non-Oil Economic Growth|journal= Payavard Salamat |year=2015|volume= 9 |issue=2|pages= 131–46|url=http://payavard.tums.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1-113&sid=1&slc_lang=en}}</ref> Bewyse dui daarop dat pensioene nie net vir ouer mense voordelig is nie, maar soms vir hele gesinne of families, veral in krisistye wanneer daar ’n werktekort of {{nowrap|-verlies}} in huishoudings kan wees. In ’n studie in 2003 deur die [[Australië|Australiese]] regering is geraam "vroue tussen 65 en 74 jaar dra A$16&nbsp;miljard per jaar by tot versorging sonder betaling en welsynwerk. Mans in dieselfde ouderdomsgroep dra nog A$10&nbsp;miljard per jaar by."<ref name="Ageing in the Twenty-First Century"/> Vanweë die toename van ouer mense in die bevolking sal uitgawes vir gesondheidsorg in die komende dekades bly toeneem relatief tot die ekonomie. Dit is al as ’n negatiewe verskynsel beskou en doeltreffende strategieë soos die verbetering van arbeidsproduktiwiteit moet oorweeg word om die negatiewe gevolge van veroudering teen te werk.<ref name="Basakha 2014">{{cite journal | vauthors = Basakha M, Yavari K, Sadeghi H, Naseri A | title = Health care cost disease as a threat to Iranian aging society | journal = Journal of Research in Health Sciences | volume = 14 | issue = 2 | pages = 152–6 | year = 2014 | pmid = 24728752 | url = http://jrhs.umsha.ac.ir/index.php/JRHS/article/view/1109/pdf | access-date = 19 Oktober 2020 | archive-date = 6 Augustus 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200806213242/http://jrhs.umsha.ac.ir/index.php/JRHS/article/view/1109/pdf | url-status = dead }}</ref> ===Gesondheidsorg=== [[Beeld:Remains of times. Moscow. 2015. (19372765604) (cropped).jpg|thumb|links|200px|'n Ouer Russiese vrou lees 'n koerant met 'n vergrootglas.]] Met veroudering kom onafwendbare biologiese veranderings wat die risiko van siektes en ongeskiktheid verhoog.<ref name="unfpa.org" /> Terwyl die uitwerking van 'n verouderende bevolking op die gemeenskap ingewikkeld is, is daar kommer oor die impak van die behoefte aan gesondheidsorg in die lande waar dit voorkom. Die talle voorstelle in geskrifte vir spesifieke ingrypings om die verwagte toename in die behoefte aan langtermynversorging te hanteer kan in vier groepe ingedeel word: die verbetering van stelseloptrede, die herontwerping van dienslewering, steun aan informele versorgers en 'n verskuiwing in demografiese parameters.<ref name="Saltman2006">{{Cite journal |vauthors=Saltman RB, Dubois HF, Chawla M |year=2006 |title=The impact of aging on long-term care in Europe and some potential policy responses |journal=International Journal of Health Services |volume=36 |issue=4 |pages=719–46 |doi=10.2190/AUL1-4LAM-4VNB-3YH0 |pmid=17175843 |s2cid=45396303}}</ref> Die jaarlikse groei in nasionale gesondheidsuitgawes word egter nie hoofsaaklik deur 'n toename in die behoeftes van verouderende gemeenskappe veroorsaak nie, maar eerder deur 'n hoër inkomste, duurder mediese tegnologie, 'n gebrek aan gesondheidswerkers en 'n asimmetrie tussen verskaffers en pasiënte.<ref name="Rheinhardt2003">{{Cite journal |vauthors=Reinhardt UE |year=2003 |title=Does the aging of the population really drive the demand for health care? |url=https://archive.org/details/sim_health-affairs_november-december-2003_22_6/page/27 |journal=Health Affairs |volume=22 |issue=6 |pages=27–39 |doi=10.1377/hlthaff.22.6.27 |pmid=14649430 |doi-access=free}}</ref> Veroudering verduidelik na raming net 0,2 persentasiepunte van die jaarlikse groei in mediese uitgawes van 4,3% sedert 1970. Daarbenewens het sekere veranderings in die Medicare-stelsel in Amerika daartoe gelei dat ouer mense tussen 1996 en 2000 altesaam 12,5% per jaar minder aan gesondheidsorg bestee het.<ref name="Meara2004.">{{Cite journal |vauthors=Meara E, White C, Cutler DM |year=2004 |title=Trends in medical spending by age, 1963-2000 |journal=Health Affairs |volume=23 |issue=4 |pages=176–83 |doi=10.1377/hlthaff.23.4.176 |pmid=15318578 |doi-access=free}}</ref> ===Eie indruk van ouderdom=== Skoonheidstandaarde verander deur die dekades voortdurend vanweë ’n groter persepsie van [[estetika]].<ref>{{cite journal | vauthors = Kattimani V, Tiwari RV, Gufran K, Wasan B, Shilpa PH, Khader AA | title = Botulinum Toxin Application in Facial Esthetics and Recent Treatment Indications (2013-2018) | journal = Journal of International Society of Preventive & Community Dentistry | volume = 9 | issue = 2 | pages = 99–105 | date = March 2019 | pmid = 31058058 | pmc = 6489509 | doi = 10.4103/jispcd.JISPCD_430_18}}</ref> Daarom brei die kosmetiese bedryf uit en word dit geleidelik deel van baie mense se persoonlike sorgroetine. Kosmeseutika ('n kombinasie van kosmetiese en farmaseutiese eienskappe in ’n enkele produk) is tans die vinnigs groeiende skoonheidsbedryf, met meer as $42&nbsp;miljard wat in 2018 daarin gestort is.<ref name="juh">{{cite journal | vauthors = Juhász ML, Levin MK, Marmur ES | title = The use of natural ingredients in innovative Korean cosmeceuticals | journal = Journal of Cosmetic Dermatology | volume = 17 | issue = 3 | pages = 305–312 | date = Junie 2018 | pmid = 29363245 | doi = 10.1111/jocd.12492 | s2cid = 25982162 }}</ref> Korea is aan die voorpunt van die navorsing oor en ontwikkeling van kosmeseutiese produkte met middels teen veroudering, insluitende bestanddele soos slakafskeidings, botaniese ekstrakte, groentee en rooiginseng. [[Beeld:Eldre, Karin Beate Nosterud - norden.org.jpg|thumb|260px|'n Groep vrolike ouer mans.]] Daar is bevind die afskeiding van die [[gewone tuinslak]] het antioksidantiese eienskappe, vermenigvuldig velselle en laat ekstrasellulêre [[proteïen]]e soos kollagaan en fibronektien (belangrike proteïene vir selvermeerdering) toeneem.<ref name="juh" /> Positiewe selfindrukke van veroudering word verbind met beter geestelike en fisieke gesondheid en welsyn.<ref name=Sabatini2019>{{cite journal | vauthors = Sabatini S, Silarova B, Martyr A, Collins R, Ballard C, Anstey KJ, Kim S, Clare L | display-authors = 6 | title = Associations of Awareness of Age-Related Change With Emotional and Physical Well-being: A Systematic Review and Meta-analysis | journal = The Gerontologist | volume = 60 | issue = 6 | pages = e477–e490 | date = Augustus 2020 | pmid = 31350849 | pmc = 7427487 | doi = 10.1093/geront/gnz101 }}</ref> Positiewe selfindrukke van gesondheid is al verbind met beter welsyn en ’n afname in sterftes onder bejaardes.<ref name=Idler2003>{{cite journal |doi=10.1093/geront/43.3.372 |title=Discussion: Gender Differences in Self-Rated Health, in Mortality, and in the Relationship Between the Two |url=https://archive.org/details/sim_gerontologist_2003-06_43_3/page/372 |year=2003 | vauthors = Idler EL |journal=The Gerontologist |volume=43 |issue=3 |pages=372–75}}</ref><ref name=Deeg2003>{{cite journal | vauthors = Deeg DJ, Bath PA | title = Self-rated health, gender, and mortality in older persons: introduction to a special section | url = https://archive.org/details/sim_gerontologist_2003-06_43_3/page/369 | journal = The Gerontologist | volume = 43 | issue = 3 | pages = 369–71 | date = Junie 2003 | pmid = 12810900 | doi = 10.1093/geront/43.3.369 }}</ref> Dié gevoel is gewoonlik sterker by mans as by vroue,<ref name=Deeg2003/> maar dit is nie in alle studies bevind nie en is dalk net in sekere omstandighede waar.<ref name=Benyamini2003>{{cite journal | vauthors = Benyamini Y, Blumstein T, Lusky A, Modan B | title = Gender differences in the self-rated health-mortality association: is it poor self-rated health that predicts mortality or excellent self-rated health that predicts survival? | url = https://archive.org/details/sim_gerontologist_2003-06_43_3/page/396 | journal = The Gerontologist | volume = 43 | issue = 3 | pages = 396–405; discussion 372–5 | date = Junie 2003 | pmid = 12810904 | doi = 10.1093/geront/43.3.396 }}</ref> Wanneer mense ouer word, bly hulle subjektiewe gesondheid relatief stabiel, al verswak hulle objektiewe gesondheid.<ref name=Kunz2000>{{cite journal | vauthors = Kunzmann U, Little TD, Smith J | title = Is age-related stability of subjective well-being a paradox? Cross-sectional and longitudinal evidence from the Berlin Aging Study | url = https://archive.org/details/sim_psychology-and-aging_2000-09_15_3/page/511 | journal = Psychology and Aging | volume = 15 | issue = 3 | pages = 511–26 | date = September 2000 | pmid = 11014714 | doi = 10.1037/0882-7974.15.3.511 }}</ref> Dit kan ’n gevolg wees van vergelyking,<ref>{{cite book|last1=Heckhausen|first1=Jutta | name-list-format = vanc |title=Developmental Regulation in Adulthood: Age-Normative and Sociostructural Constraints as Adaptive Challenges|url=https://archive.org/details/developmentalreg0000heck|url-access=registration|isbn=978-0-521-02713-7|date=1999|publisher=Cambridge University Press}}</ref> soos wanneer ouer mense hulle eie gesondheid met dié van ander in hulle ouderdomsgroep vergelyk.<ref>{{cite journal | vauthors = Sargent-Cox KA, Anstey KJ, Luszcz MA | title = Determinants of self-rated health items with different points of reference: implications for health measurement of older adults | url = https://archive.org/details/sim_journal-of-aging-and-health_2008-09_20_6/page/739 | journal = Journal of Aging and Health | volume = 20 | issue = 6 | pages = 739–61 | date = September 2008 | pmid = 18625760 | doi = 10.1177/0898264308321035 | s2cid = 34866893 }}</ref> ===Suksesvolle veroudering=== Die begrip "suksesvolle veroudering" kan na die 1950's teruggespoor word en het in die 1980's gewild geraak. Tradisionele definisies daarvan lê klem op die gebrek aan fisieke en kognitiewe gestremdhede.<ref>{{cite book |doi=10.1017/CBO9780511665684.003 |chapter=Psychological perspectives on successful aging: The model of selective optimization with compensation |title=Successful Aging |year=1990 | vauthors = Baltes PB, Baltes MM | veditors = Baltes PB, Baltes MM |isbn=978-0-511-66568-4 |pages=1–34}}</ref> In 1987 het Rowe en Kahn in ’n artikel suksesvolle veroudering beskryf as die betrokkenheid van drie elemente: a) gebrek aan siektes en gestremdhede, b) goeie kognitiewe en fisieke toestand, en c) sosiale en produktiewe betrokkenheid.<ref name="Human aging: Usual and successful">{{cite journal | vauthors = Rowe JW, Kahn RL | title = Human aging: usual and successful | url = https://archive.org/details/sim_science_1987-07-10_237_4811/page/143 | journal = Science | volume = 237 | issue = 4811 | pages = 143–9 | date = July 1987 | pmid = 3299702 | doi = 10.1126/science.3299702 | bibcode = 1987Sci...237..143R }}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings|2}} ==Skakels== * [https://www.pitt.edu/~dash/aging.html "Aging and Death in Folklore"] * [http://www.helpage.org/global-agewatch/ Global AgeWatch] "Statistics on population aging and life expectancy" * HelpAge International and UNFPA (2012). [http://www.helpage.org/resources/ageing-in-the-21st-century-a-celebration-and-a-challenge/ "Ageing in the 21st Century – A Celebration and a Challenge".] {{CommonsKategorie-inlyn|Ageing}} {{vertaaluit| taalafk = en | il = Ageing}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Veroudering| ]] gbwp3r327s62u1ymqx0930mwi8cn7l1 0 383983 2970585 2957158 2026-09-25T08:50:39Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.6 2970585 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Victor van Aveyron | beeld = Victor, the salvage of Aveyron, end XVIIIe.jpg | beeldgrootte = 220px | beeldonderskrif = Victor se portret op die voorkant van die <br>boek oor hom. | geboortedatum = c. 1788 | geboorteplek = [[Aveyron]], [[Frankryk]] | sterfdatum = 1828 (op 40) | sterfplek = [[Parys]], Frankryk | ander_name = Wilde Seun van Aveyron | bekend_vir = Status as wilde kind }} '''Victor van Aveyron''' ([[Frans]]: Victor de l'Aveyron; c. 1788-1828) was 'n [[Frankryk|Franse]] [[wilde kind]] wat op sowat 12-jarige ouderdom ontdek is – hy het kort daarna deur [[puberteit]] gegaan en dokters kon net sy ouderdom raam. Ná sy ontdekking is hy by baie mense laat woon, maar hy het sowat agt keer uit die beskawing weggeloop. Eindelik het 'n jong dokter, Jean Marc Gaspard Itard, hom oor die kind ontferm en vyf jaar met hom gewerk. Hy het hom die naam "Victor" gegee. Itard wou bepaal of Victor kon leer. Hy het maniere uitgedink om aan die seun woorde te leer en het sy vooruitgang aangeteken. Gebaseer op sy werk met Victor het Itard baanbrekerswerk gedoen in die opvoeding van mense met stadige ontwikkeling. ==Vroeë lewe== Victor is na raming omstreeks 1788 gebore. Volgens Itard was hy 'n normale kind by geboorte, maar is hy van 'n vroeë ouderdom af deur alkoholistiese ouers verwaarloos. Hy het toe weggeloop en in die natuur oorleef. Victor was 'n voortiener toe hy in 1800 ontdek is, maar het binne 'n jaar of twee sy puberteit binnegegaan. Dit is nie bekend wanneer of hoe hy in die woud naby Saint-Sernin-sur-Rance beland het nie, maar hy is na berig word omstreeks 1794 daar gesien. In 1797 het drie jagters hom weer gesien; hy het weggehardloop, maar hulle het hom gevang toe hy in 'n boom wou klim. Hulle het hom na 'n nabygeleë dorp geneem, waar 'n weduwee vir hom gesorg het. Hy het niks geëet behalwe rou groente of groente wat hy self gekook het nie<ref>Michel Gardère, ''La Femme Sauvage'', Place Des Éditeurs, 2011, p. 47.</ref> en het ná 'n week weggeloop en na die woud teruggekeer. Hy is in 1798 en 1799 nou en dan daar gesien. Op 8 Januarie 1800 is hy weer opgemerk, nakend en met gekoekte hare, en hy is deur drie skoenmakers uit die woud geneem.<ref>Jean Marc Gaspard Itard, Victor de l'Aveyron, Éditions Allia, 1994, p. 7.</ref> Hy het weer weggeloop. Hy het daarna self uit die woud gekom. Dit is onbekend hoe oud hy was, maar dorpenaars het sy ouderdom op sowat 12 jaar geraam. Die feit dat hy nie kon praat nie, sy kosvoorkeure en die talle littekens aan sy lyf het sommige mense laat aflei dat hy die grootste deel van sy lewe in die natuur gewoon het.<ref>{{cite web|publisher=Indiana University|url=http://www.indiana.edu/~intell/itard.shtml |title=Jean-Marc Gaspard Itard (April 24, 1775 - July 5, 1838) French Physician|website= Human Intelligence|first= Jonathan |last=Plucker|access-date= 2011-10-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20111125090229/http://www.indiana.edu/~intell/itard.shtml|archive-date=2011-11-25|date=2007}}</ref> Hy het nie gepraat nie en sy bewegings was deurmekaar. Volgens die [[Filosofie|filosoof]] François Dagognet het hy "hande-viervoet geloop, plante geëet en was hy harig en doofstom".<ref>François Dagognet, ''Le docteur Itard entre l'énigme et l'échec'', voorwoord deur Jean Itard, Victor de l'Aveyron, éditions Allia, Parys, 2009, p. 7.</ref> Hy is eers na een kinderhuis en toe na 'n ander gestuur.<ref>Jean Marc Gaspard Itard, Victor de l'Aveyron, Éditions Allia, 1994, p. 8.</ref> Die sielkundige Philippe Pinel van die Bicêtre-hospitaal het 'n verslag oor Victor geskryf en gesê hy is sedert geboorte verstandelik gestrem.<ref>Natacha Grenat, Le douloureux secret des enfants sauvages, La Compagnie Littéraire, 2007, p. 102.</ref> ==Ondersoeke== [[Beeld:Victor of Aveyron, 1800.jpg|thumb|links|180px|Victor van Aveyron.]] Kort nadat Victor ontdek is, het 'n plaaslike [[ab]] en [[biologie]]professor, Pierre Joseph Bonnaterre, hom ondersoek. Hy het die seun se klere uitgetrek en hom buitentoe geneem, waar hy vrolik in die [[sneeu]] begin baljaar het in plaas daarvan om ontsteld te wees. Bonnaterre het besef hy is gewoond aan koue en blootstelling. Die plaaslike regeringskommissaris het die seun ook waargeneem en geskryf daar is "iets buitengewoons aan sy gedrag, wat baie lyk soos die toestand van wilde diere".<ref name="lane">{{cite book |last= Lane |first= Harlan |year= 1976 |title= The Wild Boy of Aveyron |url= https://archive.org/details/wildboyofaveyron00lane |location= Cambridge |publisher= Harvard University Press }}</ref> Daar was allerhande gissings oor Victor se herkoms en twee mans het selfs van elders gereis om te kom kyk of hy nie dalk hulle verlore seun is nie, maar Itard het geglo Victor het van sy vierde of vyfde tot sy twaalfde jaar absoluut alleen gebly. Dit sou beteken hy was sewe jaar lank alleen in die woud.<ref name="itard">{{cite book |last= Itard |first= Jean-Marc-Gaspard |year= 1962 |title= The Wild Boy of Aveyron |location= New York |publisher= Meredith Company }}</ref> Dit was duidelik dat Victor kon hoor, maar hy is na die nasionale instituut vir die dowes in [[Parys]] geneem om deur die bekende Roch-Ambroise Cucurron Sicard ondersoek te word. Sicard en ander lede van die Vereniging vir die Waarneming van die Mens het geglo hulle kan, deur die bestudering en opvoeding van die seun, die bewys kry wat hulle nodig gehad het vir die destyds gewilde kwaksalwerteorie van kennis.<ref name="lane"/> In die konteks van die [[Verligting]], toe baie mense gedebatteer het oor wat presies die [[mens]] van die [[dier]] onderskei, is die vermoë om [[taal]] aan te leer as een van die belangrikste faktore beskou. Deur die seun te bestudeer sou hulle ook die verband tussen die mens en die gemeenskap kon verduidelik, het hulle geglo. ===Invloed van die Verligting=== Die Verligting het daartoe gelei dat baie denkers, insluitende naturaliste en filosowe, geglo het die menslike natuur moet herdefinieer en uit 'n heeltemal ander hoek beskou word. Vanweë die [[Franse Rewolusie]] en nuwe ontwikkelings in [[wetenskap]] en [[filosofie]] is mense nie as spesiaal beskou nie, maar as kenmerkerd van hulle plek in die natuur.<ref name="shattuck">{{cite book |last= Shattuck |first= Roger |year= 1980 |title= The Forbidden Experiment |url= https://archive.org/details/forbiddenexperim00shat |url-access= registration |location= New York |publisher= Farrar Straus Giroux }}</ref> Sommige het gehoop dié idee sou gewild raak as die seun bestudeer word. Victor het dus 'n gevallestudie geword in die Verligtingsdebat oor die verskille tussen die mens en ander diere. In dié tyd is die [[wetenskaplike klassifikasie]] ''Juvenis averionensis'' gebruik as 'n spesiale geval van ''Homo ferus'',<ref name="Seguin1866">{{cite book|last=Séguin|first=Édouard |title=Idiocy: and Its Treatment by the Physiological Method|url=https://archive.org/details/idiocyanditstre00segugoog|year=1866|publisher=W. Wood & Company|page=[https://archive.org/details/idiocyanditstre00segugoog/page/n27 17]}}</ref> wat deur [[Carl Linnaeus]] in ''[[Systema Naturae]]'' beskryf is. Linnaeus en sy ontdekkings het mense laat vra: "Wat maak ons menslik?" Nog 'n ontwikkelende idee in die Verligting was die een van die [[edele barbaar]]. Sommige mense het geglo iemand wat in 'n onbevlekte toestand in die natuur lewe, sou "sag en onskuldig wees; hy sou van afsondering hou; onkundig wees oor bose dinge; en nie in staat om iemand met opset skade te berokken nie".<ref name="Benzaquén2006">{{cite book|last=Benzaquén|first=Adriana S. |title=Encounters with Wild Children: Temptation and Disappointment in the Study of Human Nature|url=https://books.google.com/books?id=W_l1_EtFWzoC&pg=PA163|date=5 April 2006|publisher=MQUP|isbn=978-0-7735-8085-5|page=163}}</ref> Filosofieë wat deur [[Jean-Jacques Rousseau|Rousseau]], [[John Locke|Locke]] en [[René Descartes|Descartes]] voorgestel is, het ontwikkel in die tyd dat die seun in 1800 in Frankryk ontdek is. Dié filosofieë het die manier beïnvloed waarop die seun deur ander beskou is en, eindelik, hoe Itard sy opvoeding sou struktureer. ==Opvoeding en latere lewe== Daar is gesê hoewel Victor aan die gemeenskap en opvoeding blootgestel is, het hy min vordering by die instelling onder Sicard gemaak. Baie mense het sy vermoë om te leer bevraagteken, en soos een skrywer verduidelik: "Dit is een ding om te sê die persoon van die natuur is nog nie heeltemal menslik nie; dit is 'n heel ander ding om te sê die persoon van die natuur kan nie heeltemal menslik word nie."<ref>{{cite journal |last=Yousef |first=Nancy |year=2001 |title=Savage or Solitary?: the Wild Child and Rousseau's Man of Nature |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-the-history-of-ideas_2001-04_62_2/page/245 |journal=Journal of the History of Ideas |volume=62 |issue=2 |pages=245–263 |doi=10.1353/jhi.2001.0021 |s2cid=171035302 }}</ref> Nadat Sicard gefrustreerd geraak het met die seun se gebrek aan vordering, is hy gelos om alleen in die instituut rond te dwaal, totdat Itard besluit het om hom in sy huis in te neem en sy ontwikkeling te monitor en aan te teken. ===Jean Marc Gaspard Itard=== Jean Marc Gaspard Itard, 'n jong mediese student, het verslae oor Victor se vordering gepubliseer. Hy het geglo twee goed onderskei mense van diere: empatie en taal. Hy wou Victor beskaafd maak deur hom te leer praat en met menslike emosie te kommunikeer. Victor het aansienlike vroeë vooruitgang getoon om taal te verstaan en eenvoudige woorde te lees, maar kon nie verder as 'n primitiewe vlak vorder nie. Itard het geskryf: "Onder hierdie omstandighede was sy oor nie 'n orgaan vir die waardering van klanke, hulle uitspraak en hulle kombinasies nie; dit was niks meer nie as 'n eenvoudige manier van selfbehoud wat hom gewaarsku het oor die nadering van 'n gevaarlike dier of die val van wilde vrugte."<ref name="itard"/> Die enigste twee frases wat Victor eintlik ooit leer uitspreek het, was ''lait'' ("melk") en ''Oh, Dieu'' ("O God").<ref>{{cite book |last=Ingalls |first=Robert P. |year=1978 |title=Mental retardation: the changing outlook |url=https://archive.org/details/mentalretardatio0000inga |location=New York |publisher=Wiley |page=[https://archive.org/details/mentalretardatio0000inga/page/86 86] |isbn=0-471-42716-0 }}</ref> Hy het Itard egter gehelp om nuwe maniere van opvoeding te struktureer. Itard word erken as die daarsteller van "mondelinge opvoeding vir dowes; die veld van otolaringologie (oor-neus-en-keelheelkunde); die gebruik van gedragsaanpassing met erg gestremde kinders; en spesiale opvoeding vir verstandelik en fisiek gestremde mense."<ref>{{cite journal |last=Carrey |first=Normand J. |year=1995 |title=Itard's 1828 Memoir on 'Mutism Caused by a Lesion of the Intellectual Functions': a Historical Analysis |journal=Journal of the American Academy of Child & Adolescent Psychiatry |volume=34 |issue=12 |pages=1655–1661 |doi=10.1097/00004583-199512000-00016 |pmid=8543537 }}</ref> Hoewel Victor nie die taal aangeleer het wat Itard wou hê hy moes nie, het hy blykbaar tog vordering gemaak met sy gedrag teenoor ander mense. In die Itards se huis het die huishoudster, mevrou Guérin, een aand oor haar man se dood gehuil terwyl sy die tafel gedek het. Victor het opgehou met waarmee hy besig was en vertroostende gedrag teenoor haar geopenbaar. Itard het dié vordering aangeteken.<ref>{{cite book|last=Malson|first= L |date=1964|title=Les enfants sauvages. Mythe et réalité|location= Paris|publisher= Union générale des éditeurs|series= Collection 10/18|page= 234|lang=fr|trans-title=Feral children: Myths and reality}} cited by {{cite book |last1=Gaudreau |first1=Jean |last2=Canevaro |first2=Andrea |year=1990 |title=L'éducation des personnes handicapées hier et aujourd'hui |publisher=Les publications de la faculté des sciences de l'éducation - Université de Montréal |isbn=2-920298-67-4 |page=71 |lang=fr|trans-title=The education of handicapped people, yesterday and today}}</ref> ===Taal=== Die Franse gemeenskap het taal en intellek met mekaar verbind. Tensy vriende of familie stom mense versorg het, het hulle dikwels in die verskriklikste toestande beland. Teen 1750 het dinge in Parys verander. 'n Franse priester, Charles-Michel de l'Épée, het 'n skool gestig om doofstommes op te voed. Sy instelling het in 1790 'n nasionale instituut geword.<ref name="shattuck"/> Hierdie nuwe belangstelling in en morele verpligting teenoor doofstommes het Itard geïnpireer om Victor taal te leer. "Hy het Locke en Condillac se teorie geglo dat ons met leë koppe gebore word en dat ons idees ontstaan uit wat ons waarneem en ondervind. Omdat die seun feitlik niks van die gemeenskap ondervind het nie, het hy 'n barbaar gebly."<ref name="shattuck"/> In die jaar dat Itard met Victor gewerk het, het hy geleidelik 'n bietjie vordering gemaak. Victor het die betekenis van dade verstaan en het gebruik wat die 20ste-eeuse skrywer Roger Shattuck beskryf as "aksietaal". Itard het dit beskou as 'n primitiewe vorm van kommunikasie.<ref name="shattuck"/> Hy kon Victor egter steeds nie leer praat nie. Hy het gewonder hoekom Victor sou verkies om stil te bly as hy reeds bewys het hy was nie doof nie. Victor het ook nie stemtone verstaan nie. Itard het gesê "Victor is die verstandelike en sielkundige ekwivalent van iemand wat doofstom gebore is. Dit het geen nut om hom op die gewone manier te leer praat deur klanke te herhaal as hy hulle nie werklik hoor nie."<ref name="shattuck"/> Shattuck lewer kritiek op Itard se opvoedingsproses en wonder hoekom hy Victor nooit [[gebaretaal]] geleer het nie. Daar is ook sekere hipoteses wat Shattuck op Victor toepas. "Een is dat die Wilde Seun, hoewel hy normaal gebore is, 'n ernstige geestelike en sielkundige steuring ontwikkel het voordat hy in die natuur beland het. Vroeë [[skisofrenie]], kinderpsigose, [[outisme]] – 'n paar tegniese terme is al voorgestel. Verskeie sielkundiges met wie ek gepraat het, is ten gunste van dié benadering. Dit verskaf 'n rede vir hoekom hy aan sy lot oorgelaat is én 'n verduideliking vir sy gedeeltelike herstel met Itard se behandeling."<ref name="shattuck"/> Victor is in 1828 in Parys aan huis van mevrou Guérin aan longontsteking dood. ==Onlangse kommentaar== Die Duitse sielkundige professor Uta Frith glo Victor het tekens van outisme getoon.<ref name="Radio 4">{{cite web|publisher=BBC Radio 4|series=Case Study|url=http://www.bbc.co.uk/radio4/schedule/2008/11/30/day/|title=The Wild Boy of Aveyron|first=Claudia|last=Hammond|date=2008-11-30|access-date=2021-08-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20181218012023/http://www.bbc.co.uk/radio4/schedule/2008/11/30/day/|archive-date=2018-12-18|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |first=Jill|last= Dawson |title=Interview in The Big Issue on Wild Boy |url=http://www.jilldawson.co.uk/bigissue.html |access-date=2008-11-30 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090202183846/http://www.jilldawson.co.uk/bigissue.html |archive-date=2009-02-02 }}</ref> Die Franse chirurg en skrywer Serge Aroles meen in sy boek ''L'énigme des enfants-loups'' ("Die geheim van die wolfkinders") dat oorlewingsverhale met dié soort gedrag op 'n "matige graad van outisme" (''autisme moderé'') dui.<ref name="Aroles2007">{{cite book|last=Aroles|first=Serge|title=L'enigme des enfants-loups: une certitude biologique mais un déni des archives, 1304-1954|url=https://books.google.com/books?id=ypa7DAAAQBAJ|year=2007|publisher=Editions Publibook|language=fr|isbn=978-2-7483-3909-3|trans-title=The Mystery of the Wolf-Children}}</ref> Aroles dink Victor het tekens van 'n steuring getoon, soos kners op die tande, vorentoe en agtertoe wieg en krampagtige bewegings.<ref name="Aroles2007" /> In Maart 2008, ná die bekendmaking dat [[Misha Defonseca]] se [[Boek|topverkoperboek]], waarvan later die [[rolprent]] ''Survivre avec les loups'' ("Oorlewing saam met die wolwe") gemaak is, 'n bedrogspul was, was daar 'n debat in die Franse media<ref>{{cite web|url=http://www.lefigaro.fr/culture/2008/02/28/03004-20080228ARTFIG00667-survivre-avec-les-loups-la-supercherie-.php |title=Survivre avec les loups : la supercherie |publisher=Lefigaro.fr |access-date=2014-03-06}}</ref><ref>{{cite web|last=Shields |first=Rachel |url=https://www.independent.co.uk/news/world/europe/adopted-by-wolves-bestselling-memoir-was-a-pack-of-lies-790000.html |title=Adopted by wolves? Bestselling memoir was a pack of lies |work=The Independent |date=2008-03-01 |access-date=2014-03-06}}</ref> oor die aantal onware gevalle van wilde kinders wat onvoorwaardelik geglo word. Hoewel daar baie boeke oor die onderwerp is, is feitlik geeneen van hulle op argiewe gegrond nie: Die skrywers het eerder twyfelagtige tweede- en derdehandse gedrukte inligting gebruik. Volgens Aroles, die skrywer van 'n algemene studie van die verskynsel van wilde kinders wat op argiewe geskoei is,<ref name="Aroles2007" /> is byna al dié gevalle vals. Volgens sy oordeel<ref name="Aroles2007" /> was Victor van Aveyron nooit 'n ware wilde kind nie; hy dink die littekens aan sy lyf was nie die gevolg van 'n wilde lewe in die woud nie, maar eerder van mishandeling deur sy ouers of wie hom ook al grootgemaak het. Mense moet tot op minstens vyf- of sesjarige ouderdom versorg word; dit is ondenkbaar dat enige jonger kind, ook Victor, op sy eie in die natuur sou kon oorleef. 'n Steuring sou kon verduidelik hoekom hy in sy vroeë jare mishandel, dalk soos 'n dier behandel, is. Volgens Bruno Bettelheim (1959) is dit waarskynlik 'n algemene patroon in die lewe van sogenaamde wilde kinders.<ref name="Bettelheim1959">{{cite journal|last1=Bettelheim|first1=Bruno|title=Feral Children and Autistic Children|url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-sociology_1959-03_64_5/page/455|journal=American Journal of Sociology|volume=64|issue=5|year=1959|pages=455–467|issn=0002-9602|doi=10.1086/222541|s2cid=144015209}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings|3}} ==Nog leesstof== {{refbegin}} * {{cite book|last=Bonnaterre|first=Pierre Joseph|title=Notice historique sur le sauvage de l'Aveyron, et sur quelques autres individus qu'on a trouvés dans les forêts, à différentes époques. Par P. J. Bonnaterre, professeur d'histoire naturelle à l'École centrale du département de l'Aveyron.|url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b8626260x|year=1799–1800|publisher=la Veuve Panckoucke}} * {{cite book|last=Itard|first=Jean Marc Gaspard|title=An Historical Account of the Discovery and Education of a Savage Man: Or, the First Developments, Physical and Moral, of the Young Savage Caught in the Woods Near Aveyron in the Year 1798|url=https://archive.org/details/bub_gb_E63cRcnV2hIC|year=1802|publisher=R. Phillips}} * {{cite book|url=http://classiques.uqac.ca/classiques/itard_jean/victor_de_l_Aveyron/victor.html|title=Mémoire Rapport sur Victor de l'Aveyron|date=1806|via=édition électronique at Universite du Quebec a Chicoutime|first=Jean|last=Itard|access-date= 7 Augustus 2021|archive-date=17 Mei 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110517212328/http://classiques.uqac.ca/classiques/itard_jean/victor_de_l_Aveyron/victor.html|url-status=dead}} * {{cite book|last=Lane|first=Harlan L.|title=The Wild Boy of Aveyron|url=https://archive.org/details/wildboyofaveyron00lane|url-access=registration|year=1976|publisher=Harvard University Press|isbn=978-0-674-95282-9}} {{Refend}} ==Skakels== {{vertaaluit| taalafk = en | il = Victor of Aveyron}} {{Normdata}} [[Kategorie:Outismespektrum]] [[Kategorie:Franse]] [[Kategorie:Wilde kinders]] 26en1upccgt9na5g7okbmcps7wnb2un 0 389545 2970596 2957084 2026-09-25T10:31:08Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.6 2970596 wikitext text/x-wiki [[Beeld:Gustave Doré - The Holy Bible - Plate I, The Deluge.jpg|thumb|200px|"Die Sondvloed", die titelprent van Gustave Doré se geïlustreerde uitgawe van die [[Bybel]].]] 'n '''Vloedmite''' is 'n [[mite]] waarin 'n groot [[oorstroming]], wat gewoonlik deur 'n [[godheid]] gestuur is, die beskawing verwoes, dikwels uit goddelike weerwraak. Parallelle word dikwels getrek tussen die vloedwaters in dié mites en die [[Water|oerwaters]] wat in sekere [[skeppingsmite]]s voorkom, omdat die vloedwaters beskryf word as 'n soort "skoonwas" van die [[mensdom]] in voorbereiding van 'n hergeboorte. Die meeste vloedmites bevat 'n kultuurheld, wat teenwoordigend is van "die mens wat smag na die lewe".<ref>{{cite book |title= Flood {{pipe}} The Oxford Companion to World Mythology | first= David |last= Leeming |publisher= Oxford University Press |year= 2004 |access-date= 17 September 2010 |url= https://books.google.com/books?id=kQFtlva3HaYC&pg=PA138 | isbn= 9780195156690 }}</ref> Vloedmites kom in baie kulture voor, soos die [[Mesopotamië|Mesopotamiese]] vloedstories, die [[sondvloed]] in [[Genesis]], [[Noag in Islam|Nūḥ (Noag)]] in [[Islam]], ''manvantara-sandhya'' in [[Hindoeïsme]], die Gun-Yu in [[China|Chinese]] mitologie, Deukalion en Pirra in die [[Griekse mitologie]], Bergelmir in die [[Noorweë|Noorse]] mitologie, die aankoms van die eerste inwoners van [[Ierland]], in dele van [[Polinesië]] soos [[Hawaii]], en in die inheemse kulture van die [[Amerikas]]. ==Mitologieë== 'n Voorbeeld van 'n vloedmite is die ''[[Heldedig van Gilgamesj]]''. Baie geleerdes glo dié weergawe is afgeskryf van die [[Akkadies]]e ''Atra-Hasis'', wat uit die 18de eeu&nbsp;v.C. dateer.<ref>{{cite book |last= Tigay |first= Jeffrey H. | title= The Evolution of the Gilgamesh Epic | publisher= Bolchazy-Carducci Publishers |year= 2002 |orig-year= 1982 |isbn= 9780865165465 |url= https://books.google.com/books?id=cxjuHTH6I2sC |pages= 23, 218, 224, 238}}</ref> In die Gilgamesj-vloedmite besluit die hoofgod, [[Enlil]], om die aarde met 'n oorstroming te vernietig omdat die mens te luid geraak het. Die god [[Enki|Ea]], wat die mens uit klei en goddelike bloed geskep het, waarsku die held Oetnapisjtim in die geheim en gee hom gedetailleerde instruksies vir die bou van 'n boot sodat die mens kan oorleef.<ref>[[Irving Finkel|Finkel, Irving]]. ''The Ark Before Noah''. Doubleday, 2014.</ref><ref>Pritchard, James B. (red.), ''Ancient Near Eastern Texts Relating to the Old Testament'' (Princeton, NJ: Princeton University Press, 1955, 1969). [https://books.google.com/books?id=885iAAAAMAAJ 1950 1ste uitg. by Google Books]</ref> Die soortgelyke [[Sumeriese skeppingsmite]] (omatreeks 1600&nbsp;v.C.) is ouer as beide die ''Heldedig van Gilgamesj'' en ''Atra-Hasis''.<ref> {{cite book | year = 2004 | chapter = The Flood story | editor1-last = Black | editor1-first = Jeremy A. | editor2-last = Cunningham | editor2-first = Graham | editor3-last = Robson | editor3-first = Eleanor | editor4-last = Zólyomi | editor4-first = Gábor | title = The Literature of Ancient Sumer | url = https://books.google.com/books?id=a1W2mTtGVV4C | location = Oxford | publisher = Oxford University Press | publication-date = 2006 | page = 212 | isbn = 9780199296330 | access-date = 5 February 2021 }}</ref> Dit is die oudste voorbeeld van so 'n vloedmite wat bewaar gebly het en is bekend van tablette wat laat in die 1890's in die ruïnes van [[Nippur]] ontdek is.<ref>Black, Jeremy, Cunningham, G. Robson, E. Zolyomi, G. ''The Literature of Ancient Sumer'', Oxford University Press, 2004. {{ISBN|0-19-926311-6}}</ref> [[Beeld:Mr. George Smith, the man who transliterated and read the so-called the Babylonian Flood Story of Tablet XI.jpg|thumb|links|180px|George Smith, wat die ''[[Heldedig van Gilgamesj]]'' ontdek en vertaal het.]] Yi Samuel Chen het verskeie tekste van die [[Vroegdinastiese Tydperk van Mesopotamië]] tot by die Ou Babiloniese Tydperk gelees en meen die vloedverhaal is eers bygevoeg in tekste wat in laasgenoemde tydperk geskryf is. Wat die Sumeriese Koningslys betref, het waarnemings deur geleerdes altyd daarop gedui dat die lys wat van die tyd voor die vloed vertel, stilisties verskil van die latere deel, of ware lys. Ou Babiloniese weergawes bevat gewoonlik 'n tradisie van "voor die vloed", terwyl die [[Ur]]&nbsp;III-weergawe van die koningslys en die duplikaat daarvan in die Brockmon-versameling daarop dui dat die ware koningslys eers onafhanklik bestaan het van 'n lys wat die tyd voor die vloed noem. Chen gee bewyse dat die deel van voor die vloed en verwysings na die vloed alles later tydens die Ou Babiloniese Tydperk bygevoeg is, aangesien die Sumeriese Koningslys verskeie kere bygewerk en geredigeer is. Die vloed as 'n waterskeiding in die vroeë [[wêreldgeskiedenis]] was moontlik 'n nuwe historiografiese begrip wat in die Ou Babiloniese Tydperk in die Mesopotamiese letterkundige tradisies ontstaan het.<ref name="autogenerated1">Chen, Yi Samuel. The Primeval Flood Catastrophe: Origins and Early Development in Mesopotamian Traditions. Oxford University Press, 2013.</ref> In [[Hindoemitologie]] bevat tekste soos die Satapatha Brahmana<ref>{{cite book |author-last=Eggeling |author-first=Julius |title=Satapatha Brahmana, Part 1 |date=1882 |url=https://www.sacred-texts.com/hin/sbr/sbe12/sbe1234.htm |pages=216–218 (1:8:1:1–6)}}</ref> (omstreeks die 6de eeu&nbsp;v.C.)<ref>{{cite encyclopedia|url=http://www.people.fas.harvard.edu/~witzel/Erdosy1995.pdf|title=Early Indian history: Linguistic and textual parametres|first=Michael|last=Witzel|year=1995|page=136|encyclopedia=The Indo-Aryans of Ancient South Asia:Language, Material Culture, and Ethnicity|editor=George Erdosy|location=Boston|publisher=De Gruyter}}</ref> en die [[Purana]]s die verhaal van 'n groot vloed, "''manvantara-sandhya''",<ref>{{cite book |author-last=Gupta |author-first=S. V. |year=2010 |chapter=Ch. 1.2.4 Time Measurements |editor-last1=Hull |editor-first1=Robert |editor-last2=Osgood jr. |editor-first2=Richard M. |editor-last3=Parisi |editor-first3=Jurgen |editor-last4=Warlimont |editor-first4=Hans |title=Units of Measurement: Past, Present and Future. International System of Units |chapter-url=https://books.google.com/books?id=pHiKycrLmEQC&pg=PA7 |series=Springer Series in Materials Science: 122 |publisher=Springer |pages=7–8 |isbn=9783642007378 }}</ref>waarin die [[Avatar#Die 10 avatars|Matsya-avatar]] van [[Vishnu]] die eerste mens, [[Manu]], oor die vloed waarsku en aanbeveel dat hy 'n reuseboot bou.<ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/369611/Matsya Matsya] ''Britannica.com''</ref><ref>{{cite book |title= A Survey of Hinduism |first= Klaus K.|last= Klostermaier|publisher= SUNY Press|year= 2007|isbn= 978-0-7914-7082-4 |page= 97 |url= https://books.google.com/books?id=E_6-JbUiHB4C&q=the+great+flood+in+Hinduism&pg=PA97 }}</ref><ref>{{cite book |title= Encyclopaedia of Hinduism: C–G, Volume 2|first= Sunil|last= Sehgal|publisher= Sarup & Sons|year= 1999|isbn= 81-7625-064-3 |pages= 401–402 |url= https://books.google.com/books?id=zWG64bgtf3sC&q=Noah%27s+Ark+in+Hinduism&pg=PA401}}</ref> In [[Zoroastrisme|Zoroastristiese]] Mazdaïsme probeer Ahriman die wêreld met 'n groot droogte vernietig. [[Mitraïsme|Mitras]] beëindig dit deur 'n pyl in 'n rots in te skiet, waarna 'n fontein ontstaan; een man en sy beeste oorleef in 'n ark.<ref>{{cite book |last1= Smith |first1= Homer W. |title= Man and His Gods |date= 1952 |publisher= Grosset & Dunlap |location= New York |pages= 128–29}}</ref> In [[Plato]] se ''Timaios'', wat omstreeks 360&nbsp;v.C. geskryf is, beskryf Timaios 'n vloedmite soortgelyk aan dié in vorige weergawes. Daarin maak die [[Tydperke van die Mensdom#Hesiodus se vyf tydperke|bronsras van die mens]] die god [[Zeus]] kwaad met sy voortdurende oorloë. Zeus besluit om die mens met 'n vloed te straf. Die [[Titaan (mitologie)|Titaan]] [[Prometeus]] vertel vir [[Deukalion]] daarvan en beveel aan hy bou 'n ark om te oorleef. Ná nege dae en nege nagte begin die water terugtrek en die ark land op 'n berg.<ref>Plato se ''Timaios''. Griekse teks: http://www.24grammata.com/wp-content/uploads/2011/01/Platon-Timaios.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181024022417/http://www.24grammata.com/wp-content/uploads/2011/01/Platon-Timaios.pdf |date=24 Oktober 2018 }}</ref> Soos baie ander volksverhaalelemente van oor die wêreld, verskyn die verhaal van die oorlewing van 'n vloed en 'n herskepping van die mens (motief A 1021.0.2 en verwante elemente) in Stith Thompson se ''Motiefindeks van volksletterkunde''.<ref> Aangehaal in: {{cite book | last1 = Lindell | first1 = Kristina | last2 = Swahn | first2 = Jan-Öjvind | last3 = Tayanin | first3 = Damrong | chapter = The Flood: Three Northern Kammu Versions of the Story of Creation | editor1-last = Dundes | editor1-first = Alan | title = The Flood Myth | year = 1988 | url = https://books.google.com/books?id=E__dnnQwGDwC | location = Berkeley | publisher = University of California Press | publication-date = 1988 | page = 279 | isbn = 9780520063532 | access-date = 5 February 2021 }} </ref> ==Historiese agtergrond== [[Mesopotamië]] was, nes ander beskawings in [[rivier]]valleie, geneig tot oorstromings. Vloede kon mense wat oorstromings oor die hele vallei beleef het, se hele bekende wêreld vernietig.<ref>Vergelyk:{{cite book | last1 = Peloubet | first1 = Francis Nathan | title = Select Notes on the International Sabbath School Lessons | year = 1880 | url = https://books.google.com/books?id=4TAXAAAAYAAJ | location = Boston | publisher = W. A. Wilde and Company | publication-date = 1880 | page = 157 | access-date = 29 April 2021}}</ref> Volgens die verslag van die opgrawings in die 1930's by Shuruppak (die moderne Tell Fara, [[Irak]]), is die Jemdet Nasr- en Vroegdinastiese lae op die terrein geskei deur 'n laag sand en slyk wat vertolk word as 'n vloedlaag. Meer onlangs is voorgestel die aard van dié deposito is meer soos dié wat veroorsaak is deur die verandering van 'n rivier se vloei, 'n proses wat baie algemeen was in die [[Tigris]]-[[Eufraat]]-rivierstelsel. Soortgelyke lae is ook uit ander tydperke aangeteken.<ref>{{Cite journal|last=Morozova|first=Galina S.|date=2005|title=A review of Holocene avulsions of the Tigris and Euphrates rivers and possible effects on the evolution of civilizations in lower Mesopotamia|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1002/gea.20057|journal=Geoarchaeology|language=en|volume=20|issue=4|pages=401–423|doi=10.1002/gea.20057|issn=1520-6548}}</ref> [[Beeld:Post-Glacial Sea Level.png|thumb|220px|Die aarde se seevlak het drasties gestyg in die millenniums ná die [[Glasiaal|laaste glasiale maksimum]].]] Vloede kort ná die [[laaste glasiale tyd]] kon mites geïnspireer het wat vandag steeds bestaan.<ref>{{cite web|url= http://discovermagazine.com/2012/jul-aug/06-biblical-type-floods-real-absolutely-enormous |title= Biblical-Type Floods Are Real, and They're Absolutely Enormous |publisher= DiscoverMagazine.com |date=2012-08-29 |access-date=2015-08-18}}</ref> Daar is al voorgestel dat vloedmites in [[Noord-Amerika]] gebaseer kan wees op 'n skielike styging in seevlakke wat veroorsaak is deur die vinnige dreinering van die prehistoriese [[Agassizmeer]] aan die einde van die laaste ystyd sowat 8&nbsp;400 jaar gelede.<ref>''Early Days Among the Cheyenne & Arapahoe Indians'' deur John H. Seger, p. 135 {{ISBN|0-8061-1533-5}}; oorspronklik gepubliseer in 1934.</ref> Die geografie van Mesopotamië het aansienlik verander ná die opvulling van die [[Persiese Golf]] nadat seewater ná die laaste ystyd gestyg het. Wêreldwye seevlakke was omstreeks 18000&nbsp;v.C. sowat 120 meter laer en het gestyg tot 8000&nbsp;v.C., toe dit huidige vlakke bereik het, wat gemiddeld 40&nbsp;meter bo die bodem van die Persiese Golf is. Dié was 'n groot, laagliggende en vrugbare streek van sowat 800 x 200&nbsp;km in Mesopotamië. Daar word geglo daar was duisend jaar lank baie inwoners om die Golf-oase. 'n Skielike toename van nedersettings bo die huidige watervlak omstreeks 7500&nbsp;v.C. is aangemeld.<ref>{{citation |title= Lost Civilization Under Persian Gulf?|url= https://www.sciencedaily.com/releases/2010/12/101208151609.htm |work= Science Daily |date=December 8, 2010 }}</ref><ref>{{citation |title= New Light on Human Prehistory in the Arabo-Persian Gulf Oasis |first=Jeffrey I. |last=Rose |journal=Current Anthropology |volume= 51 |issue=6 |doi=10.1086/657397 |date=December 2010 |pages=849–883 |s2cid=144935980 |url= https://zenodo.org/record/896327 }}</ref> Volgens een hipotese het 'n [[meteoor]] of [[komeet]] die [[Indiese Oseaan]] omstreeks 3000-2800&nbsp;v.C. getref en die ondersese Burcklekrater van 30&nbsp;km geskep. Dit het waarskynlik 'n reusagtige [[tsoenami]] veroorsaak wat die streke aan die kus oorstroom het.<ref>{{cite web |url= http://discovermagazine.com/2007/nov/did-a-comet-cause-the-great-flood |title= Did a comet cause the great flood? |first=Scott |last=Carney |date=November 7, 2007 |publisher=Discover Magazine |access-date=17 September 2010}}</ref> Die historikus Adrienne Mayor het 'n teorie dat wêreldwye vloedverhale geïnspireer kon gewees het deur antieke waarnemings van [[skulp]]e en [[vis]][[fossiel]]e in binnelandse en bergstreke. Die [[Antieke Griekeland|antieke Grieke]], [[Antieke Egipte|Egiptenare]] en [[Antieke Rome|Romeine]] het almal ontdekkings aangeteken van sulke oorblyfsels in sulke gebiede. Die Grieke het 'n hipotese gehad dat die aarde op verskeie geleenthede met water oortrek was na aanleiding van die ontdekking van skulpe en visfossiele op bergspitse.<ref>{{cite book|first=Adrienne|last= Mayor|title=The First Fossil Hunters: Paleontology in Greek and Roman Times: with a new introduction by the author|url=https://archive.org/details/bwb_W7-CVP-442|location=Princeton|publisher= Princeton University Press|year=2011|isbn=978-0691058634}}</ref> Volgens 'n hipotese oor die mite van Deukalion was die grondslag daarvan 'n groot tsoenami wat die [[Middellandse See]] getref het ná die [[vulkaan]]uitbarsting op die eiland Tera in [[Griekeland]] omstreeks 1630-1600&nbsp;v.C. Hoewel die tsoenami die Suid-[[Egeïese See]] en [[Kreta]] getref het, het dit nie stede op die vasteland van Griekeland soos [[Micene]], [[Athene]] en [[Thebe, Griekeland|Thebe]] geraak nie. Dit dui daarop dat dit 'n plaaslike eerder as 'n streekgebonde uitwerking gehad het.<ref>Castleden, Rodney (2001) "Atlantis Destroyed" (Routledge).</ref> Die Swartsee-vloedhipotese bied 'n omstrede grondslag vir vloede op lang termyn; volgens die hipotese het 'n katastrofiese uitbarsting van water omstreeks 5600&nbsp;v.C. van die Middellandse See na die bekken van die [[Swartsee]] plaasgevind. Dit is die onderwerp van aansienlike bespreking.<ref>"[http://news.nationalgeographic.com/news/2009/02/090206-smaller-noah-flood.html 'Noah's Flood' Not Rooted in Reality, After All?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090208061257/http://news.nationalgeographic.com/news/2009/02/090206-smaller-noah-flood.html |date= 8 Februarie 2009 }}" ''National Geographic News'', February 6, 2009.</ref><ref>{{cite web |url= http://www.eurekalert.org/pub_releases/2007-11/uoe-fk111507.php |title= Noah's flood kick-started European farming |author= Sarah Hoyle |date= November 18, 2007 |publisher= University of Exeter |access-date= 17 September 2010 |archive-date= 20 November 2023 |archive-url= https://web.archive.org/web/20231120105237/https://www.eurekalert.org/pub_releases/2007-11/uoe-fk111507.php |url-status= dead }}</ref> ==Kuns== <gallery> Beeld:Matsya Avatar, ca 1870.jpg|Die [[Avatar#Die 10 avatars|Matsya-avatar]] van [[Vishnu]] trek Manu se boot nadat hy die demoon verslaan het. Beeld:Manabozhointheflood.png|Nanabozho in die Ojibwe-vloedverhaal, van 'n illustrasie deur R.C. Armour in sy boek ''North American Indian Fairy Tales, Folklore and Legends'' (1905). Beeld:Anoniem - De zondvloed.jpg|''Die groot vloed'', deur 'n onbekende skilder ([[Rijksmuseum]]). Beeld:Francis Danby deluge.jpg|''Die Sondvloed'', deur Francis Danby, 1840. (Tategalery). </gallery> ==Verwysings== {{Verwysings|3}} ==Nog leesstof== * Bailey, Lloyd R. ''Noah, the Person and the Story'', University of South Carolina Press, 1989. {{ISBN|0-87249-637-6}} * Best, Robert M. ''Noah's Ark and the Ziusudra Epic, Sumerian Origins of the Flood Myth'', 1999, {{ISBN|0-9667840-1-4}}. * Dundes, Alan (red.) ''The Flood Myth'', University of California Press, Berkeley, 1988. {{ISBN|0-520-05973-5}} * Faulkes, Anthony (vert.) ''Edda'' (Snorri Sturluson). Everyman's Library, 1987. {{ISBN|0-460-87616-3}}. * Lambert, W. G. en Millard, A.R., ''Atra-hasis: The Babylonian Story of the Flood'', Eisenbrauns, 1999. {{ISBN|1-57506-039-6}}. ==Skakels== {{CommonsKategorie-inlyn|Deluge (mythology)}} {{vertaaluit| taalafk = en | il = Flood myth}} {{Normdata}} [[Kategorie:Mitologie]] [[Kategorie:Oorstromings]] nezzyx8q5vg7e8nsq8ct5691o4kyqym 0 391669 2970587 2966968 2026-09-25T09:09:33Z InternetArchiveBot 131157 Red 0 verwysing(s) en merk 1 as dood.) #IABot (v2.0.9.6 2970587 wikitext text/x-wiki {{Infobox airline | airline = Virgin Australia | logo = <!-- Virgin Australia Logo 2022.svg .....nie op Commons nie.....--> | image = Virgin Blue Boeing 737-800 PER Monty-3.jpg | fleet_size = 77 | destinations = 32 | IATA = VA<ref>{{cite web |url=http://www.virginaustralia.com/au/en/sabre-system-change/ |title=System Changes |publisher=Virgin Australia |access-date=4 January 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150927074455/http://www.virginaustralia.com/au/en/sabre-system-change/ |archive-date=27 September 2015 |url-status=dead}}</ref> | ICAO = VOZ | callsign = VELOCITY | parent = Virgin Australia Holdings | founded = {{begin datum en ouderdom|2000|8|29|df=yes}} <br />(as ''Virgin Blue'') | commenced = {{begin datum en ouderdom|2011|5|4|df=yes}} <br />(as ''Virgin Australia'') | ceased = | headquarters = South Bank, [[Brisbane]], [[Queensland]], [[Australië]] | key_people = <div> * Jayne Hrdlicka ([[HUB]]) * [[Richard Branson]] (medestigter) </div> | hubs = {{Unbulleted list| |{{nowrap|[[Brisbane-lughawe|Brisbane]]}} |{{nowrap|[[Melbourne-lughawe|Melbourne]]}} |{{nowrap|[[Sydney-lughawe|Sydney]]}} }} | focus_cities = [[Adelaide-lughawe|Adelaide]]<br />[[Alice Springs]]<br />[[Goudkus, Queensland|Goudkus]]<br />[[Perth-lughawe|Perth]] | frequent_flyer = Velocity | alliance = | subsidiaries = Virgin Australia Regional Airlines | revenue = {{increase}} A$5,4 miljard (2018) <ref name=vafy18results>{{cite web |title=FY18 Results Presentation |url=https://www.virginaustralia.com/cs/groups/internetcontent/@wc/documents/webcontent/~edisp/fy18-full-year-results.pdf |publisher=Virgin Australia Airlines |access-date=11 March 2019 |archive-date=13 Desember 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191213140305/https://www.virginaustralia.com/cs/groups/internetcontent/@wc/documents/webcontent/~edisp/fy18-full-year-results.pdf |url-status=dead }}</ref> | operating_income = {{increase}} A$109,6 miljoen (2018) <ref name=vafy18results/> | profit = | assets = {{decrease}} A$6,2 miljard (2018) <ref name=vafy18results/> | equity = {{decrease}} A$1,1 miljard (2018) <ref name=vafy18results/> | website = {{url|virginaustralia.com}} | aoc = | num_employees = }} [[Lêer:VHYFC.JPG|duimnael|280px|Die eerste Virgin Australia Boeing 737 wat die lugredery se nuwe kleur dra, arriveer by [[Sydney-lughawe]] vir die bekendstelling van die nuwe handelsmerk]] '''Virgin Australia''' ([[IATA]]: '''VA''', [[ICAO]]: '''VOZ'''), die handelsnaam van "Virgin Australia Airlines Pty Ltd", is 'n [[Australië|Australiese]] [[lugredery]]. Dit is die grootste lugredery volgens vlootgrootte wat die Virgin-handelsmerk gebruik. Dit het op 31 Augustus 2000 as '''Virgin Blue''' met diens begin, met twee vliegtuie op 'n enkele roete.<ref name="vahistory">{{Cite web|url=https://www.virginaustralia.com/au/en/about-us/company-overview/virgin-australia-history/|title=Virgin Australia History|publisher=Virgin Australia Airlines|access-date=9 April 2019}}</ref> Dit het hom skielik as 'n groot lugredery in Australië se binnelandse mark bevind ná die sluiting van ''Ansett Australia'' in September 2001. Die lugredery het sedertdien gegroei om 32 stede direk in Australië te bedien, vanaf spilpunte in [[Brisbane-lughawe|Brisbane]], [[Melbourne-lughawe|Melbourne]] en [[Sydney-lughawe|Sydney]].<ref>{{Cite web|url=http://virginaustralia.innosked.com/(S(t0ttqhpzk2ixwip3uvjd0tqf))/default.aspx?station=DJVDJ|title=Virgin Australia Domestic Route Map|publisher=Virgin Australia Airlines|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229120924/http://virginaustralia.innosked.com/(S(x23vuwlleuepfzwjljahicvl))/Default.aspx?station=DJVDJ|archive-date=29 December 2019|access-date=10 March 2019}}</ref> Die lugredery se hoofkwartier is gebaseer in South Bank, [[Queensland]]. Dit is medegestig deur die Britse sakeman [[Richard Branson]] (die stigter van die Virgin Groep), wat in die [[Britse Maagde-eilande]] op sy eie Necker-eiland woon, en die voormalige [[Hoof- uitvoerende beampte|uitvoerende hoof]] Brett Godfrey. In 2011 het die lugdiens 'n massiewe transformasie ondergegaan – met die verandering van sy handelsmerk na Virgin Australia.<ref>{{cite news|title=Virgin Blue to relaunch today as Virgin Australia|url=https://www.ausbt.com.au/virgin-blue-to-relaunch-today-as-virgin-australia|work=Australian Business Traveller|date=4 May 2011}}</ref> Dit het die bekendstelling van 'n nuwe vliegtuigkleurskema, nuwe uniforms en nuwe spyskaartopsies aan boord sowel as 'n besigheidsklasproduk ingesluit, wat Virgin Blue nie gehad het nie. Nuwe wyerompvliegtuie is aangeskaf om met [[Qantas]] mee te ding, en die uitrol van besigheidsklas oor die hele Virgin Australia-netwerk.<ref name="vahistory"/> In 2019 is dit geoormerk as een van Australië se top 10 belastingontduikers, wat $18 miljard verdien terwyl hulle geen belasting betaal het nie. Op 21 April 2020 het Virgin Australia Holdings in vrywillige administrasie gegaan as gevolg van die impak van die [[Covid-19-pandemie]] en finansiële probleme in die jare wat tot die pandemie gelei het.<ref>{{Cite web|url=https://newsroom.virginaustralia.com/release/virgin-australia-enters-voluntary-administration|title=Virgin Australia enters voluntary administration|date=2020-04-21|website=Virgin Australia Newsroom|archive-url=https://web.archive.org/web/20200420234707/https://newsroom.virginaustralia.com/release/virgin-australia-enters-voluntary-administration|archive-date=2020-04-20|access-date=2020-04-21}}</ref> Op 26 Junie 2020 is aangekondig dat Bain Capital 'n verkoop- en implementeringsakte met administrateur Deloitte aangegaan het om Virgin Australia te verkry.<ref>{{Cite web|url=https://www.afr.com/companies/transport/cyrus-pulls-its-virgin-bid-20200626-p556d5|title=Bain wins Virgin bid, Cyrus launches broadside|publisher=Australian Financial Review|access-date=26 June 2020}}</ref> Krediteure het op 4 September 2020 tot hierdie voorstel ingestem, met die herorganisasie en verandering van eienaarskap wat op 17 November 2020 afgehandel is. == Geskiedenis == === Vroeë jare as Virgin Blue (2000–2006) === Virgin Australia is in Augustus 2000 as '''Virgin Blue''' as 'n [[Laekosteredery|laekostelugredery]] bekendgestel met twee Boeing 737-400 vliegtuie, waarvan een van die destydse susterlugredery Virgin Express gehuur is.<ref>{{cite news|url=http://www.theage.com.au/articles/2003/11/15/1068674436993.html|title=Low-cost blueprint lets Virgin soar|author=Moynihan, Stephen|date=16 November 2003|work=The Age|access-date=29 November 2011|location=Melbourne}}</ref><ref name="BlueyLaunch">[http://www.virginaustralia.com/au/en/about-us/media/2000/D_019608/ "Virgin Blue To Fly The Aussie Skies" – Virgin Blue Media Release 5 February 2000] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130102000006/http://www.virginaustralia.com/au/en/about-us/media/2000/D_019608/|date=2 January 2013|access-date= 5 November 2012}}</ref> Dit het aanvanklik sewe retoervlugte per dag tussen [[Brisbane]] en Sydney aangebied, maar dit is sedertdien uitgebrei om alle groot Australiese stede en baie vakansiebestemmings te dek. Die Virgin Blue-naam was die resultaat van 'n ope kompetisie; dit was 'n speling op die oorwegend rooi kleur en die Australiese taaltradisie om 'n rooikopman 'Blue' of 'Bluey' te noem.<ref name="BlueyLaunch" /> [[Lêer:Virgin Blue (VH-VBY) Boeing 737-7FE at Melbourne Airport.jpg|duimnael|Virgin Blue se 50ste Boeing 737 ''Virgin-ia Blue'' was die enigste vliegtuig in die vloot wat waarlik blou geverf is. Hierdie vliegtuig is nou in die Virgin Australia-kleur.]] Die tydsberekening van Virgin Blue se toetrede tot die Australiese mark was 'n geluk, want dit kon die vakuum vul wat geskep is deur die mislukking van Ansett Australia in September 2001. Ansett se mislukking het Virgin in staat gestel om vinnig te groei om Australië se tweede binnelandse vervoerder te word, eerder as om net 'n laeprys-alternatief vir die gevestigde rolspelers te bly. Dit het ook vir Virgin toegang tot terminaalruimte gegee waarsonder groei aansienlik beperk sou gewees het. Vertragings in die onderhandeling oor toegang tot die voormalige Ansett-terminaal by die [[Sydney-lughawe]] het Virgin egter gedwing om sy oorspronklike terminaal daar te gebruik – 'n versameling voorafvervaardigde geboue sonder lugbrûe – vir langer as wat nodig was. Namate die lugdiens gegroei het, het dit nuwe toerusting bekom, wat hom in staat gestel het om sy ouer 737-400's uit te faseer ten gunste van 737-700- en -800-reeksvliegtuie met moderne glaskajuite, vlerktippe en groter brandstofdoeltreffendheid. Virgin Group se belang in Virgin Australia is sedertdien verminder, aanvanklik deur 'n verkoop van 'n halwe belang aan die Australiese logistieke konglomeraat Patrick Corporation, en later deur 'n openbare dryfkrag. Vroeg in 2005 het Patrick 'n vyandige oorname vir Virgin Blue geloods. Patrick was al 'n geruime tyd ongelukkig met die maatskappy se rigting. Met die sluiting van die aanbod het Patrick 62% van die maatskappy gehou, wat dit beheer gegee het. Virgin Group behou 'n aandeel van 25%. In Mei 2006 het Toll Holdings Patrick verkry en die meerderheidseienaar van Virgin Blue geword. In Julie 2008 het Toll sy meerderheidsbelang deur 'n spesiale dividend verkoop om 1,7% van die maatskappy te hou. In Junie 2013 het [[Air New Zealand]] 23% van die maatskappy besit.<ref name="Australian6Jun13">[http://www.theaustralian.com.au/business/aviation/air-nz-revealed-as-buyer-of-3pc-additional-virgin-stake/story-e6frg95x-1226658272262 Air NZ revealed as buyer of 3pc additional Virgin stake] ''The Australian'' 6 Junie 2013</ref> [[Lêer:Virgin Blue Boeing 737-800 PER Monty-3.jpg|duimnael|Boeing 737-800 in die ou Virgin Blue rooi kleur op die [[Perth-lughawe]] in 2004]] Virgin Blue het voorheen 'n bekende formule gebruik wat deur lugrederye soos Southwest Airlines en [[Ryanair]] ontgin is om koste uit te skakel, soos om ingeslote maaltye en gedrukte kaartjies te staak ten gunste van die verkoop van kos aan boord en die gebruik van telefoon- en internetbesprekingstelsels. Dit het ook in die verlede koste besnoei deur die aantal lughawens wat gediens word te beperk en deur net een soort vliegtuig, die Boeing 737, te bedryf. Hierdie strategie het verander met die bekendstelling van 'n tweede tipe in die vloot. Die lugredery het 20 Embraer E-stralers bestel, in 'n mengsel van ses E170's en 14 E190's.<ref name="AA">Sadler, Paul.</ref> Dit is spesifiek bestel sodat die lugredery weer die Sydney-[[Canberra]]-mark kon betree wat hy in 2004 laat vaar het, en om na minder bevolkte gebiede te vlieg.<ref name="AA" /><ref>[http://www.virginaustralia.com/au/en/about-us/media/2007/D_020005/ " Ho Ho Ho – It's off to Albury we go!"]</ref> Die eerste E-170 het in September 2007 in Australië aangekom en teen die einde van die jaar is die drie tuie op aanvanklike bestelling afgelewer. Dit is op beperkte frekwensiedienste geplaas voordat volskaalse bedrywighede op 4 Februarie 2008 van stapel gestuur is met dienste vanaf Sydney na Canberra (gebrandmerk as 'Capital Jet'-dienste),<ref name="AA" /> Mackay in Queensland, en die [[Nieu-Suid-Wallis]] streeksentrums van [[Port Macquarie]] en Albury, wat bevorder is met 'n eensent-tarief.<ref>[http://www.virginaustralia.com/au/en/about-us/media/2008/D_020023/ Albury Launch with 1 Cent Fares!]</ref><ref>[http://www.virginaustralia.com/au/en/about-us/media/2008/D_020022/ Port Macquarie Launch].</ref> Die vlugte na Canberra en die streeksentrums was 'n poging om meer direk mee te ding met operasies van Qantas en sy filiaal QantasLink, wat na al drie stede vlieg, en met die onafhanklike Regional Express Airlines.<ref name="AA" /> === Kodedeling en netwerkkonsolidasie (2006–2010) === [[Lêer:VHYFC.JPG|duimnael|Die eerste Virgin Australia Boeing 737 wat die lugredery se nuwe kleur dra, arriveer by die [[Sydney-lughawe]] op 4 Mei 2011 vir die bekendstelling van die nuwe handelsmerk]] Virgin Blue het by sy ontstaan in 2000 nie interlyn- of bemarkingsalliansies met ander lugrederye gehad nie. Na die ineenstorting van sy binnelandse mededinger Ansett Australia, het hy egter 'n kodedeelooreenkoms met [[United Airlines]] begin. Dit het United-kliënte toegelaat om van die Verenigde State na enige van Virgin Blue se Australiese bestemmings te vlieg wat United nie reeds bedien het nie. In 2006, in 'n poging om met Qantas mee te ding, het Virgin Blue hierdie verhoudings begin ondersoek en gereelde vliegooreenkomste met [[Emirates]], [[Hawaiian Airlines]] en [[Malaysia Airlines]] gevorm. Virgin Blue het ook 'n interlyn-ooreenkoms met Regional Express Airlines vir reisigers na en van kleiner streeksentrums in die oostelike state van Australië, en bedryf sy eie twee roetes met Virgin Australia Regional Airlines in Wes-Australië. In November 2007 het die lugredery 'n ooreenkoms met Garuda Indonesia aangekondig, wat maklike oorstaap van 'n binnelandse Virgin Blue-vlug na 'n internasionale Garuda Indonesia-diens bied wat vanaf [[Perth]], Melbourne, Sydney of [[Darwin]] vertrek. Sedertdien het Virgin Blue ook 'n ooreenkoms met [[Vietnam Airlines]] aangekondig wat passasiers in staat stel om vanaf Melbourne en Sydney te vlieg en met Vietnam Airlines se bestemmings deur sy vlugnetwerk te verbind.<ref>{{Cite web|url=http://www.virginaustralia.com/au/en/about-us/media/2008/D_020039/|title=A "V" Good Partnership – Virgin Blue And Vietnam Airlines Sign Interline Agreement|date=7 April 2008|publisher=Virginaustralia.com|access-date=3 April 2013}}</ref> [[Lêer:Forward fuselage of Virgin Australia (VH-YFC) Boeing 737-81D at Sydney Airport.jpg|duimnael|Die nuwe Virgin Australia-titels op Boeing 737 ''[[Bondi Beach]]'', by [[Sydney-lughawe]] vir die bekendstelling van die nuwe handelsmerk]] In 2008 is die premium- ekonomiese klas deur sy hele vloot bekendgestel. Nuwe sitplekke is in die eerste drie rye van die kajuit geïnstalleer. Dit kan omgeskakel word van drie sitplekke in ekonomiese opset na twee sitplekke vir premium ekonomie. Die premiumproduk het prioriteit-inboek, groter bagasietoelae, sitkamertoegang, prioriteit-instapplek, groter beenruimte en allesingeslote vlugvermaak, etes en drankies aan boord gebied. Die produk was gemik op sake- en korporatiewe kliënte. Die lugredery het in September 2008 begin om ekonomiese- klaspassasiers vir ingeboekte bagasie te laat betaal. Die lugredery het verder sy voorneme aangekondig om vanaf Mei 2011 [[Airbus A330]]-vliegtuie tussen Perth en die Ooskus te bedryf.<ref>{{Cite web|url=http://australianaviation.com.au/2010/11/virgin-blue-to-add-two-further-a330s-in-2012/|title=Virgin Blue to add two further A330s in 2012 &#124; Australian Aviation Magazine|date=24 November 2010|publisher=Australianaviation.com.au|access-date=3 April 2013}}</ref> Virgin Blue het in Desember 2010 alliansies aangegaan met [[Etihad Airways]]<ref>{{Cite web|url=http://www.flightglobal.com/blogs/wings-down-under/2011/01/in-virgin-blue-etihad-alliance-its-old-friends-re-united.html|title=In Virgin Blue-Etihad alliance, it's old friends re-united|date=26 January 2011}}</ref> en [[Air New Zealand]]<ref>{{Cite web|url=http://www.transport.govt.nz/ourwork/air/AirNZ-VirginBlueAllianceapplication|title=Air New Zealand&nbsp;– Virgin Blue Alliance application 2010|date=21 December 2010|publisher=Ministry of Transportation, New Zealand}}</ref> vir kodedeling, wederkerige sitkamer en gereelde vliërtoegang en ander samewerkingsprojekte.<ref>{{cite news|url=http://www.nzherald.co.nz/business/news/article.cfm?c_id=3&objectid=10695811|title=Govt approves Air NZ&nbsp;– Virgin Blue alliance|date=21 December 2010|work=[[The New Zealand Herald]]}}</ref> Virgin Blue het ook met [[Delta Air Lines]] gesprekke gevoer oor die moontlikheid om by [[SkyTeam]], een van die top drie alliansies in die wêreld aan te sluit, aangesien V Australia en Delta goedkeuring in Amerika benodig het vir 'n ooreenkoms tussen die twee lugrederye om saam te werk op Stille Oseaan-roetes.<ref>{{cite news|first=Matt|last=O'Sullivan|title=Virgin Blue may join Delta's team|url=http://www.theage.com.au/business/virgin-blue-may-join-deltas-team-20100126-mwfo.html|access-date=6 May 2011|work=The Age|date=27 January 2010|location=Melbourne}}</ref> Op 20 Januarie 2011 het Air New Zealand aangekondig dat hy 'n aandeelhouding van tussen 10% en 14,99% in Virgin Blue verkry het. Rob Fyfe, uitvoerende hoof van Air New Zealand, beskryf die belegging as “deel van Air New Zealand se strategie om skaal en omvang in hierdie streek te ontwikkel”, maar het gesê die lugredery was nie van plan om 'n volle oorname te maak nie.<ref>{{Cite web|url=http://www.abc.net.au/news/stories/2011/01/20/3117644.htm?section=world|title=Air NZ buys up stake in Virgin Blue|date=20 January 2011|website=ABC News|publisher=Australian Broadcasting Corporation|access-date=20 January 2011}} {{Dooie skakel|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === Bekendstelling van V Australia (2008–2011) === Vroeg in 2006 het Virgin Blue sy voorneme aangekondig om tot sewe vlugte per week na die VSA deur [[Los Angeles Internasionale Lughawe|Los Angeles]] of San Francisco te bedryf. Destyds het net [[Qantas]] en [[United Airlines]] meegeding in die Australië-VSA transpasifiese mark. Toestemming is op 24 Julie 2007 deur Australiese reguleerders aan die lugredery gegee vir tien vlugte per week na die VSA. Die planne is op 15 Februarie 2008 deur Amerikaanse reguleerders goedgekeur, as gevolg van die ondertekening van 'n opelug-ooreenkoms tussen Australië en die VSA.<ref name="auto1">{{Cite web|url=http://business.smh.com.au/virgin-blue-signs-up-for-open-skies-to-the-us/20080215-1shv.html|title=Virgin Blue signs up for open skies to the US|archive-url=https://web.archive.org/web/20080219024043/http://business.smh.com.au/virgin-blue-signs-up-for-open-skies-to-the-us/20080215-1shv.html|archive-date=19 February 2008|access-date=15 February 2008}}</ref> In plaas daarvan om sy bestaande handelsmerk te gebruik, het Virgin Blue 'n filiaal in volle besit met 'n aparte "Lugoperateursertifikaat" bekendgestel, genaamd V Australia, met 'n vloot van vyf spesifiek gemerkte [[Boeing 777|777-300ER's]]. Die lugredery het in 2009 vlugte tussen [[Sydney-lughawe|Sydney]] en [[Los Angeles Internasionale Lughawe|Los Angeles]] begin, gevolg deur vlugte vanaf Melbourne en Brisbane sedert die toestemming van die Australiese Internasionale Lugdienskommissie verkry is om 'n onbeperkte aantal vlugte tussen Australië en die VSA te bedryf.<ref>{{Cite web|url=http://www.iasc.gov.au/pubs/2008iasc110.pdf|title=Determination [2008] IASC 110|last=Bird|first=Michael|date=1 August 2008|publisher=Australian Government – International Air Services Commission|archive-url=https://web.archive.org/web/20090519165214/http://www.iasc.gov.au/pubs/2008iasc110.pdf|archive-date=19 May 2009|access-date=10 February 2009}}</ref> V Australië het ook by die Verenigde State se departement van vervoer aansoek gedoen om dienste na [[San Francisco Internasionale Lughawe|San Francisco]], Seattle, Las Vegas en New York te bedryf, maar hierdie planne het nooit gerealiseer nie. V Australië het later vlugte na [[Nadi Internasionale Lughawe]], [[Phuket Internasionale Lughawe|Phuket]] en [[O.R. Tambo Internasionale Lughawe|Johannesburg]] van stapel gestuur en na [[Aboe Dhabi Internasionale Lughawe|Aboe Dhabi]] Virgin Blue se kodedeelooreenkoms met [[Etihad Airways]] gekonsolideer. === Herorganisasie (2011–2019) === [[Lêer:Virgin Australia (VH-XFB) Airbus A330-243 taxiing at Sydney Airport.jpg|regs|duimnael|Airbus A330 ''Cable Beach'' arriveer op 4 Mei 2011 in die nuwe Virgin Australia-kleure by die [[Sydney-lughawe]]. ’n [[Boeing 777|Boeing 777-300ER]] van die susterlugredery V Australia is op die agtergrond.]] Op 7 Mei 2010 het Brett Godfrey amptelik uitgetree as Virgin Blue se HUB nadat hy die maatskappy deur sy eerste 10 jaar bestuur het.<ref name="centreforaviation12">{{cite news|title=Bye Brett! Australia owes you a big thank you for revolutionising the airline industry &nbsp;– consumers, tourism industry and business alike|publisher=Centre for Asia Pacific Aviation|date=7 May 2010|url=http://www.centreforaviation.com/news/2010/05/07/bye-brett-the-australian-aviation-sector-owes-you-a-big-thankyou--the-public-the-tourism-industry/page1|access-date= 5 Augustus 2022|archive-date=16 Junie 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180616130139/https://centreforaviation.com/news/2010/05/07/bye-brett-the-australian-aviation-sector-owes-you-a-big-thankyou--the-public-the-tourism-industry/page1|url-status=dead}}</ref> John Borghetti, voormalige uitvoerende hoofbestuurder van Qantas, het as die nuwe uitvoerende hoof oorgeneem.<ref>{{cite news|last=Creedy|first=Steve|title=Virgin chief starts at $3.5m: John Borghetti|work=The Australian|url=http://www.theaustralian.com.au/business/virgin-chief-starts-at-35m-john-borghetti/story-e6frg8zx-1225863821120|access-date=3 August 2010|date=8 May 2010}}</ref> Na Borghetti se aankoms as uitvoerende hoof, het 'n aantal sleutelpersoneellede van Qantas na Virgin Blue verskuif terwyl sleutelpersoneel van Virgin Blue die lugdiens verlaat het,<ref>{{Cite web|url=http://australianaviation.com.au/2010/12/vb-poaches-another-key-qf-exec/|title=VB poaches another key QF exec &#124; Australian Aviation Magazine|date=13 December 2010|publisher=Australianaviation.com.au|access-date=3 April 2013}}</ref> wat baie spekulasie veroorsaak oor 'n komende herhandelsmerk of herorganisasie van die lugredery.<ref>{{Cite web|url=http://australianaviation.com.au/2010/09/virgin-name-to-stay-%E2%80%93-branson/|title=Virgin name to stay – Branson &#124; Australian Aviation Magazine|date=13 September 2010|publisher=Australianaviation.com.au|access-date=3 April 2013}}</ref> In Februarie 2011 is die herhandelsmerk bevestig toe die lugredery aangekondig het dat die woord 'Blue' van sy naam weggelaat sal word as deel van 'n veldtog om meer sakereisigers te lok van sy mededinger Qantas. Dit het gekom kort ná die onthulling van nuwe kajuituniforms en besigheidsklassitplekke. Op 4 Mei 2011 is die nuwe naam, Virgin Australia, asook sy nuwe kleurskema bekend gemaak. Benewens die nuwe naam, handelsmerk en kleur, het die lugredery ook sy nuwe vlagskip die [[Airbus A330]] met 'n nuwe binnelandse sakeklas ingewy. Boeing 737 besigheidsklas-sitplekke is ook teen die einde van 2011 op al Virgin se straalvliegtuie bekendgestel.<ref name="rebrand battle">{{cite news|first=Steve|last=Creedy|title=Rebranded Virgin prepares for a tough battle|url=http://www.theaustralian.com.au/travel/news/rebranded-virgin-prepares-for-a-tough-battle/story-e6frg8ro-1226050900146|access-date=6 May 2011|work=The Australian|date=6 May 2011}}</ref> Pacific Blue en V Australia is albei in die nuwe Virgin Australia-handelsmerk ingevou, na 'n ooreenkoms bereik is met die voormalige [[Virgin Atlantic]]-aandeelhouer [[Singapore Airlines]], wat sedert die stigting van Virgin Blue in 2000 die gebruik van die ''Virgin''-handelsmerk buite Australië verbied het.<ref name="rebrand battle" /><ref>{{cite news|first=Matt|last=O'Sullivan|title=Virgin wins stalemate over brand name rights|url=http://www.businessday.com.au/business/virgin-wins-stalemate-over-brand-name-rights-20110504-1e8k6.html|access-date=6 May 2011|work=The Sydney Morning Herald|date=6 May 2011}}</ref> Vroeg in 2011 is aangekondig dat Virgin Blue 'n ooreenkoms van tien jaar met die Perth-gebaseerde streeklugredery Skywest Airlines gesluit het, vir Skywest om tot 18 ATR-72 [[turboskroef]]vliegtuie wat deur Virgin gehuur word, te bedryf om beter in die ooskusstreek mee te ding, markte wat deur QantasLink en Regional Express Airlines bedien word. Die turboskroeftuie sou die bestaande Embraer E-190's aanvul en die E-170's vervang, wat uitgefaseer sou word omdat hulle onekonomies is op die roetes wat deur Virgin bedryf word.<ref>{{cite news|title=Virgin Blue forms alliance with Skywest|url=http://news.smh.com.au/breaking-news-business/virgin-blue-forms-alliance-with-skywest-20110110-19kx5.html|access-date=20 January 2011|work=Sydney Morning Herald|date=10 January 2011|agency=Australian Associated Press}}</ref> Op 31 Mei 2016 het die Chinese lugvaarthouermaatskappy HNA Group ingestem om 13% van Virgin Australia Holdings vir A$159 miljoen te koop, onderhewig aan magtiging van die ACCC, 'n belang wat HNA Group uiteindelik tot 19,99% wou verhoog.<ref>{{Cite press release|url=http://www.virginaustralia.com/au/en/about-us/media/2016/VA-Strategic-Alliance-HNA-Equity-investment/|title=Virgin Australia Holdings Announces Strategic Alliance with HNA and New Equity Investment|date=31 May 2016}}</ref> Die transaksie het ook 'n kodedeel-vennootskap tussen Virgin Australia en Chinese lugrederye geskep waarin HNA Group aandele gehou het, op roetes tussen Australië en China. Virgin was van plan om teen 2017 vlugte tussen Australiese bestemmings en Beijing en Hongkong te begin om die ooreenkoms te konsolideer.<ref>{{Cite web|url=http://www.ausbt.com.au/china-s-hna-takes-a-159-million-stake-in-virgin-australia|title=Virgin Australia plans daily flights to Beijing, Hong Kong|last=Flynn|first=David|date=1 June 2016|publisher=Australian Business Traveller}}</ref> Teen Oktober 2016 was Air New Zealand nie meer 'n Virgin Australia-aandeelhouer nie, nadat hy sy oorblywende 2,5 persent-belang vir A$65,7 miljoen aan beleggers, onder andere die Nanshan-groep, verkoop het.<ref>{{Cite web|url=http://australianaviation.com.au/2016/10/air-new-zealand-sells-off-remaining-virgin-australia-stake/|title=Air New Zealand sells off remaining Virgin Australia stake|date=16 October 2016|publisher=Australian Aviation}}</ref> Op 4 April 2018 het Air New Zealand die einde van die kode- en inkomstedelingsvennootskap met Virgin Australia aangekondig, effektief 28 Oktober 2018.<ref>{{Cite news|url=https://www.radionz.co.nz/news/business/354161/air-nz-pulls-plug-on-alliance-with-virgin-australia|title=Air NZ pulls plug on alliance with Virgin Australia|date=5 April 2018|work=Radio New Zealand|access-date=6 April 2018|language=en-nz}}</ref> Op 12 Junie 2018 het John Borghetti, uitvoerende hoof van Virgin Australia, bevestig dat hy die lugredery sal verlaat voor die einde van sy kontrak in Januarie 2020. Borghetti, wat in Mei 2010 uitvoerende hoof geword het, het genoem dat sy aanvanklike plan was om vir drie tot vier jaar in die pos te bly, maar die maatskappy se groei en sukses het hom aangespoor om aan te bly.<ref>{{cite news|url=https://www.afr.com/business/transport/aviation/virgin-australia-ceo-john-borghetti-to-step-down-20180611-h1195a|title=Virgin Australia CEO John Borghetti to step down|date=12 June 2018|website=The Australian Financial Review|access-date=16 June 2018}}</ref> In Februarie 2019 is Paul Scurrah as Borghetti se opvolger aangekondig, hy het op 25 Maart 2019 as HUB begin.<ref>{{cite news|last=Housego|first=Luke|url=https://www.afr.com/business/transport/aviation/virgin-australia-appoints-paul-scurrah-as-new-ceo-20190206-h1awpq|title=Virgin Australia appoints Paul Scurrah new CEO|website=The Australian Financial Review|date=6 February 2019|access-date=5 March 2019}}</ref> === COVID-19 impak en administrasie (2020 – hede) === [[Lêer:PER 060620 gnangarra-103.jpg|duimnael|Virgin Australia-vliegtuie wat by Perth-lughawe geparkeer is. Nadat dit in 2020 vrywillige administrasie betree het, is tydelik op Virgin-vliegtuie beslag gelê deur die Perth-lughawe..<ref>{{cite news|title=Perth airport seizes Virgin aircraft over unpaid debts|url=https://thenewdaily.com.au/life/travel/2020/04/25/virgin-australia-planes-seized/|access-date=6 June 2020|work=The New Daily|date=25 April 2020}}</ref>]] Op 18 Maart 2020 het Paul Scurrah, uitvoerende hoof van Virgin Australia, die opskorting van 53 vliegtuie se vlugte aangekondig weens die voortslepende [[Koronavirussiekte-2019|COVID-19]]-pandemie, effektief 30 Maart.<ref>{{Cite web|url=https://www.afr.com/companies/transport/virgin-suspends-international-flights-from-may-20200318-p54b6v|title=Virgin suspends international flights from April|date=18 March 2020|publisher=Australian Financial Review}}</ref> Dit het tot gevolg gehad dat Virgin Australia tydelik teruggekeer het na 'n slegs-binnelandse lugredery. Op 31 Maart 2020 het Virgin Australia bevestig dat hy die federale regering vir 'n lening van A$1,4 miljard gevra het om hom deur die COVID-19-krisis te help. Die lugredery het gesê sy reddingsboeivoorstel is “onderhewig aan goedkeuring deur die Virgin Australia Holdings-direksie en die Australiese regering” en “mag (of mag nie) omskakeling na ekwiteit in sekere omstandighede insluit”. Qantas het gereageer deur daarop te let dat sy inkomste drie keer hoër was as Virgin s'n, wat beteken dat indien Virgin uitgehelp word, Qantas 'n lening van A$4,2 miljard gegee moet word om nie die mark te verwring nie.<ref>{{Cite web|url=https://www.abc.net.au/news/2020-03-31/virgin-seeks-coronavirus-bailout-qantas-warns-against-payouts/12105654|title=Virgin Australia seeks $1.4 billion coronavirus bailout, Qantas says if that happens, it wants $4.2 billion|date=31 Mar 2020|website=ABC News|publisher=ABC|access-date=18 April 2020}}</ref> Op 4 April 2020 het die Australiese regering aangekondig dat hulle 'n kaalgestroopte internasionale netwerk wat deur Qantas en Virgin Australia vir vier weke in April bedryf word, sal subsidieer. Virgin s'n het later daardie maand twee keer per week na Hongkong en een keer per week na Los Angeles begin vlieg.<ref>{{Cite web|url=https://www.executivetraveller.com/news/qantas-virgin-repatriation-flights-to-london-lax-hong-kong-nz|title=Qantas, Virgin repatriation flights from London, USA, Hong Kong, NZ|website=Executive Traveller|access-date=2020-04-20}}</ref> Op dieselfde dag het dit bekend geword dat Virgin Australia besluit het om sy Nieu-Seelandse bedrywighede permanent te staak, wat daartoe gelei het dat 600 werksgeleenthede in Nieu-Seeland verlore gegaan het.<ref>{{cite news|last1=Palmer|first1=Scott|title=Union 'hugely disappointed' Virgin Australia axing New Zealand bases|url=https://www.newshub.co.nz/home/travel/2020/04/union-hugely-disappointed-virgin-australia-axing-new-zealand-bases.html|access-date=4 April 2020|work=Newshub|date=4 April 2020|archive-date= 6 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200406155924/https://www.newshub.co.nz/home/travel/2020/04/union-hugely-disappointed-virgin-australia-axing-new-zealand-bases.html|url-status=dead}}</ref> Op 9 April 2020 is aangekondig dat alle dienste, behalwe een Melbourne-Sydney retoervlug ses keer per week, vanaf 10 April opgeskort sal word.<ref>[https://www.executivetraveller.com/news/virgin-australia-axes-all-flights-except-one-daily-sydney-melbourne Virgin Australia axes all flights except one daily Sydney-Melbourne] Executive Traveller 9 April 2020</ref> Op 16 April 2020 het die federale regering aangekondig dat hy A$160 miljoen sal bestee aan die subsidie van 'n minimum aantal dienste wat deur Virgin Australia en Qantas bedryf word.<ref>{{Cite web|url=https://www.abc.net.au/news/2020-04-17/virgin-qantas-domestic-flights-coronavirus-package-explained/12156434|title=Virgin and Qantas are boosting their domestic flights, here's what it means for you|date=16 April 2020|website=ABC News|publisher=ABC|access-date=18 April 2020}}</ref> Die binnelandse minimale netwerk wat aangekondig is, was van 17 April tot 8 Junie 2020 van krag en behels 64 vlugte weekliks. Dit het Brisbane, Sydney, Melbourne, Adelaide, Perth, streeks-WA en streeks-Queensland bedien.<ref>{{Cite web|url=https://travel.virginaustralia.com/au/minimal-network-schedule|title=Minimal network schedule|date=16 April 2020|website=Virgin Australia|publisher=Virgin Australia|access-date=18 April 2020|archive-date=21 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200421114831/https://travel.virginaustralia.com/au/minimal-network-schedule|url-status=dead}}</ref> Op 21 April 2020 het Virgin Australia bevestig dat dit in vrywillige administrasie gegaan het, met verwysing na sy onvermoë om bedrywighede voort te sit sonder 'n reddingsboei van die Federale regering.<ref>[https://www.abc.net.au/news/2020-04-21/virgin-australia-goes-into-voluntary-administration-coronavirus/12167814 Virgin Australia forced into voluntary administration after coronavirus restrictions crippled cash flow] ''ABC News'' 21 April 2020</ref> Daar was egter geen veranderinge aangebring aan watter vlugte onderneem sou word nie.<ref>[https://www.virginaustralia.com/au/en/bookings/flight-status/travel-alerts/ Update on Virgin Australia Group] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200818093128/https://www.virginaustralia.com/au/en/bookings/flight-status/travel-alerts/ |date=18 Augustus 2020 }} Virgin Australia 21 April 2020</ref> Virgin Australia Holdings, Ltd. en 39 geaffilieerde debiteure het Hoofstuk 15-bankrotskap in die Verenigde State-distrikshof vir die Suidelike Distrik van New York ingedien. Die primêre saak is #20-11024.<ref>{{Cite web|url=https://www.usatoday.com/story/travel/news/2020/04/21/coronavirus-virgin-australia-airline-seeks-bankruptcy-protection/5170064002/|title=Virgin Australia, nation's second-largest airline, seeks bankruptcy protection amid coronavirus shutdown|website=[[USA Today]]|access-date=April 29, 2020}}</ref> In Junie 2020 is dit ingesluit by die aankoop van Virgin Australia Holdings deur Bain Capital.<ref>[https://www.abc.net.au/news/2020-06-26/virgin-australia-bidder-cyrus-capital-bain-capital/12395112 Virgin Australia bidder Cyrus Capital Partners withdraws, Bain signs purchase deal] ''ABC News'' 26 Junie 2020</ref> In Augustus 2020 het Bain Capital die plan vir 'n nuwe 'Virgin Australia 2.0' aangekondig, wat daarop dui dat die skuif meer gefokus was op die vaartbelyning en herfokus van Virgin Australia, eerder as 'n volledige oormaak.<ref>{{Cite web|url=https://www.executivetraveller.com/news/how-virgin-australia-2-0-plans-to-win-back-business-travellers|title=How Virgin Australia 2.0 plans to win back business travellers|website=Executive Traveller|language=en|access-date=2020-08-11}}</ref> Die aankondiging het die onmiddellike aflegging van die oorblywende ATR-, Airbus A330- en 777-vloot ingesluit, benewens die sluiting van die Tigerair-handelsmerk.<ref>{{Cite web|url=https://www.ch-aviation.com/portal/news/93948-bain-led-virgin-australia-to-axe-widebodies-tigerair-brand|title=Bain-led Virgin Australia to axe widebodies, Tigerair brand|website=ch-aviation|language=en|access-date=2020-08-11}}</ref> Op 15 Oktober 2020, as gevolg van talle herstruktureringsmaatreëls deur Bain Capital, het Paul Scurrah, uitvoerende hoof van Virgin Australia, aangekondig dat hy sal bedank. Jayne Hrdlicka is aangekondig as Scurrah se opvolger, met Hrdlicka wat op 18 November 2020 as uitvoerende hoof begin het.<ref>{{cite news|last=Baird|first=Lucas|url=https://www.afr.com/companies/transport/virgin-s-scurrah-to-resign-within-hours-20201015-p565ab|title=Virgin CEO Paul Scurrah resigns|website=The Australian Financial Review|date=15 October 2020|access-date=15 October 2020}}</ref> == Korporatiewe sake == === Hoofkantoor === [[Lêer:Virgin Australia HQ 1a.jpg|duimnael| Virgin Village, die vorige hoofkantoor van Virgin Australia in Bowen Hills, [[Brisbane]]]] Tot sy verhuising na South Bank in September 2020, was Virgin Australia se hoofkantoor die Virgin Village in Bowen Hills, [[Brisbane]].<ref name="News.com.au_11111177820973">{{cite news|url=http://www.theaustralian.com.au/business/aviation/virgin-blue-seeks-shelter-in-brisbane/story-e6frg95x-1111117782097|title=Virgin Blue seeks shelter in Brisbane|date=17 October 2008|agency=Australian Associated Press|work=The Australian|access-date=29 November 2011}}</ref><ref>"[http://www.virginaustralia.com/ws/en/help/contact-us/ Contact Us] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170319150306/https://www.virginaustralia.com/ws/en/help/contact-us/ |date=19 Maart 2017 }}." Virgin Australia.</ref> Die gebou, met ongeveer 13 220 vk. meter A-graad kantoorruimte, is drievoudig aan Virgin Blue verhuur.<ref>"[http://www.joneslanglasalle.com.au/Australia/en-AU/Pages/Properties.aspx Virgin Blue National Headquarters, Brisbane – new 12 year lease]."</ref> Toe die lugredery begin opereer het, is daar besluit om sy hoofkantoor in die Brisbane-omgewing te vestig. Brett Godfrey, die lugredery-medestigter en uitvoerende hoof vir 10 jaar, het in 2006 gesê dat die besluit "'n lank oorweegde een was en goed gewerk het." <ref>"[http://www.virginblue.com.au/AboutUs/Media/NewsandPressReleases/U_001159.htm Virgin Blue In State Of Excitement Over New Invest Queensland Campaign] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071021215658/http://www.virginblue.com.au/AboutUs/Media/NewsandPressReleases/U_001159.htm |date=21 Oktober 2007 }}."</ref> Die lugredery het oorspronklik sy hoofkantoor in Fortitude Valley, Brisbane, gehad. Die lugredery het 'n $61&nbsp;miljoen perseel in Bowen Hills aangeskaf vir sy nuwe hoofkantoor. Die firma Sunland Group, wat die Bowen Hills-perseel vir $8&nbsp;miljoen verkry het in 2005, was geskeduleer om die nuwe hoofkantoor in Maart te voltooi, en die lugredery sou gereed wees om in die nuwe hoofkantoor in te trek teen Augustus van die volgende jaar. The Virgin Village het formeel op 17 Oktober 2008 geopen.<ref>"[http://www.edocumentview.com.au/vba/2009/1882/default.htm?voting=false#p=20&c=2&v=1 The Year That Was] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110706103715/http://www.edocumentview.com.au/vba/2009/1882/default.htm?voting=false#p=20&c=2&v=1|date=6 July 2011}}." 2009 Virgin Blue Annual Report.</ref> Vanaf 2008 het daar 1&nbsp;000 werknemers by Virgin Village gewerk.<ref name="News.com.au_11111177820972">{{cite news|url=http://www.theaustralian.com.au/business/aviation/virgin-blue-seeks-shelter-in-brisbane/story-e6frg95x-1111117782097|title=Virgin Blue seeks shelter in Brisbane|date=17 October 2008|agency=Australian Associated Press|work=The Australian|access-date=29 November 2011}}</ref> === Susterlugrederye === In September 2003 is Pacific Blue gestig om 'n laekostediens tussen Nieu-Seeland en Australië aan te bied. Pacific Blue het ten doel gehad om homself te posisioneer as 'n laekoste-mededinger vir [[Air New Zealand]] en [[Qantas]] op trans-Tasman-roetes. Pacific Blue het ook dienste bedryf namens die Polynesian Blue gesamentlike onderneming met die regering van [[Samoa]]. Pacific Blue is sedertdien herhandel onder die Virgin Australia-naam en -kleur. Vroeg in 2006 het Virgin Blue se moedermaatskappy sy voorneme aangekondig om tot sewe vlugte per week na die Verenigde State te bedryf deur óf [[Los Angeles Internasionale Lughawe]] óf [[San Francisco Internasionale Lughawe]] te gebruik, en gesê dat die roete nodig is om die lugdiens so winsgewend moontlik te maak. Op 25 Julie 2007 is aangekondig dat "V Australia" die naam van die nuwe vervoerder sou wees.<ref>{{Cite news|title=V Australia to take off|work=The Sydney Morning Herald|date=25 July 2007|url=http://www.smh.com.au/news/travel/v-australia-to-take-off/2007/07/25/1185043163190.html|access-date=11 June 2011}}</ref> Op 30 Oktober 2012 het Virgin Australia Holdings aangekondig dat hy 'n 60%-belang in Tiger Airways Australia vir [[Australiese dollar|$]] 35 miljoen gekoop het.<ref>{{cite news|url=http://www.smh.com.au/business/virgin-does-deals-with-singapore-tiger--skywest-20121030-28gdx.html|title=Virgin does deals with Singapore, Tiger, Skywest|work=Sydney Morning Herald|date=30 October 2012}}</ref> Tiger sal vir 20 jaar as 'n laekoste-filiaal bly funksioneer. Virgin het in Oktober 2014 volle beheer van Tigerair vir een dollar oorgeneem.<ref>{{cite news|url=http://www.smh.com.au/business/aviation/virgin-pays-1-to-take-full-control-of-tigerair-20141016-117g4x.html|title=Virgin pays $1 to take full control of Tigerair|work=Sydney Morning Herald|date=14 October 2014}}</ref> Op 11 April 2013 het Virgin Australia Holdings sy verkryging van die streeklugredery Skywest Airlines voltooi. Skywest is toe herdoop na Virgin Australia Regional Airlines.<ref>{{Cite press release|url=http://www.virginaustralia.com/au/en/about-us/media/2013/VA_ACQUISITION_SKYWEST/|title=Media Releases &#124; 2013|publisher=Virgin Australia|date=11 April 2013}}</ref> [[Lêer:Rabbitohs737.JPG|duimnael| Virgin Blue se "Rabbitohs" Boeing 737 '[[Bondi Beach|Bondi]] Babe' by die Sydney-lughawe]] [[Lêer:VHVUJAvatar.JPG|duimnael| Virgin Blue Boeing 737 met spesiale skema om die Australiese DVD-vrystelling van die film ''[[Avatar (rolprent)|Avatar]]'' te adverteer]] === Sportborgskappe === Sedert sy ontstaan het Virgin Blue baie sportspanne geborg in 'n poging om sy handelsmerk te bevorder. In Februarie 2007 het Virgin Blue 'n tweejaar- borgskapooreenkoms met die Nasionale Rugbyleaguespan, die South Sydney Rabbitohs, onderteken. Die Rabbitohs was die eerste rugbyliga-span wat Virgin Australia geborg het.<ref>{{Cite news|title=Virgin Blue signs Sponsorship Deal with South Sydney Rabbitohs|publisher=ASIATravelTips.com|date=8 February 2007|url=http://www.asiatraveltips.com/news07/82-SydneyRabbitohs.shtml}}</ref> Een van die lugredery se Boeing 737-800's het geringe veranderinge aan sy kleurskema gekry om hierdie borgskap te herdenk; die [[Vlag van Australië|Australiese vlag]] wat deur die "Virgin Girl" gehou is, is deur die Rabbitohs se vlag vervang. Virgin Australia is ook die amptelike borg van die National Basketball League (NBL), en die titelborg van die NBL-span die Brisbane Bullets. In November 2010 het die Australian Football League (AFL) besluit om nie sy bemarkingskontrak met Qantas te hernu nie, maar eerder Virgin Blue te kies vir 'n transaksie ter waarde van [[Australiese dollar|A$]] 5–8&nbsp;miljoen.<ref>{{Cite news|last=Sheahan|first=Mike|title=AFL dumps Qantas as its official carrier, set to sign deal with Virgin|publisher=The Herald Sun|date=18 November 2010|url=http://www.heraldsun.com.au/news/victoria/afl-dumps-qantas-as-its-official-carrier-set-to-sign-deal-with-virgin/story-e6frf7kx-1225955673452|access-date=18 November 2010}}</ref><ref>{{Cite news|last=Kitney|first=Damon|title=Virgin Blue steals AFL official airline contract from Qantas|work=The Australian|date=18 November 2010|url=http://www.theaustralian.com.au/business/virgin-blue-steals-afl-official-airline-contract-from-qantas/story-e6frg8zx-1225955659609|access-date=18 November 2010}}</ref> Virgin Australia het 'n borg geword van die nuutste AFL-klubs, die Gold Coast Suns en Greater Western Sydney Giants, onderskeidelik in 2011 en 2014. Virgin Australia verskyn ook as 'n borg op die guernseys van die Carlton Football Club sedert Junie 2017, aanvanklik as gevolg van die verlies van 'n borg van die klub, maar Carlton het in Augustus 2017 aangekondig dat die vennootskap verleng sal word tot die einde van die 2022 AFL-seisoen.<ref>{{Cite web|url=https://www.carltonfc.com.au/news/2017-08-25/blues-soar-with-virgin-australia-for-five-more-years|title=Blues soar with Virgin Australia for five more years|website=carltonfc.com.au|access-date=6 April 2019}}</ref> In 2016 het die lugdiens ’n ooreenkoms met [[Supercars-kampioenskap|V8 Supercars]] bereik om die jaarlikse motorsportreeks te herdoop na die Virgin Australia Supercars Championship wat op 1 Julie begin het.<ref>{{Cite web|url=http://www.v8supercars.com.au/news/championship/get-ready-to-fly/|title=Get ready to fly|date=26 April 2016|website=V8 Supercars|access-date=26 April 2016}}</ref> === Toekennings === Die lugredery het sedert sy ontstaan verskeie toekennings gewen. Die redery en sekere van sy werknemers het in 2009 vyf toekennings vir diensuitnemendheid van die Customer Service Institute of Australia gewen.<ref name="awards">[http://www.virginblue.com.au/AboutUs/OurAwards/index.htm Virgin Blue – Our Awards] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110412115519/http://www.virginblue.com.au/AboutUs/OurAwards/index.htm |date=12 April 2011 }}.</ref> Sedert hy aangewys is as die beste laekostelugredery in die Asië/Stille Oseaan-streek in die Skytrax 2002 Lugdiens van die Jaar-opname, is die lugredery aangewys as die beste lugredery in 'n aantal verskillende kategorieë en deur verskeie organisasies.<ref name="awards" /> As 'n werkgewer is Virgin Australia in 2015 by die jaarlikse Randstad-toekenning as die aantreklikste werkgewer in Australië erken. Dit het ook die vorige vyf jaar onder die top 3 geplaas, insluitend 'n eerste plek in 2011.<ref>{{Cite web|url=https://www.randstad.com.au/workforce360/articles/popularity-soars-virgin-australia-is-the-most-attractive-employer-in-australia|title=Popularity soars: Virgin Australia is the most attractive employer in Australia|website=Randstad Australia|publisher=Randstad Australia|access-date=23 September 2015}}</ref> Die lugredery se gereelde vliegprogram, Velocity Rewards (nou Velocity Frequent Flyer), het die 2009 Freddie-toekennings gewen vir beste gereelde vliegprogram, beste toekenning-aflossing, beste affiniteitskredietkaart, beste ledekommunikasie en beste webwerf. Dit was die vierde agtereenvolgende Freddie-toekennings wat Velocity gewen het.<ref>{{Cite web|url=http://www.velocityrewards.com.au/content/AboutTheProgram/LatestNews/freddieawards/index.htm|title=Velocity voted the world's favourite rewards program!|date=16 February 2009|publisher=velocityrewards.com.au|archive-url=https://web.archive.org/web/20090511074146/http://www.velocityrewards.com.au/content/AboutTheProgram/LatestNews/freddieawards/index.htm|archive-date=11 May 2009|access-date=16 February 2009}}</ref> == Bestemmings == === Kodedeelooreenkomste === In Desember 2021 het Virgin Australia kodedeelooreenkomste met die volgende redery gehad:<ref name="VApartners">{{cite web|url=https://www.virginaustralia.com/au/en/experience/airline-partners/ |title=Airline Partners |website=Virgin Australia |access-date=26 January 2020}}</ref> {{div col|colwidth=20em}} * [[Air Canada]] * [[All Nippon Airways]]<ref name="VApartners" /> * [[Beijing Capital Airlines]] * [[Etihad Airways]] * [[Hainan Airlines]]<ref>{{cite web|url=https://www.finder.com.au/virgin-australia-and-hainan-airlines-announce-codeshare-partnership|title=Virgin Australia and Hainan Airlines launch codeshare|website=Finder.com.au|date=4 June 2018|access-date=5 June 2018}}</ref> * [[Hawaiian Airlines]] * [[Hong Kong Airlines]]<ref>{{cite news|url=http://www.hongkongairlines.com/en_HK/media/detail?id=10005526236_269|title=Hong Kong Airlines and Virgin Australia to Launch Codeshare Partnership|website=Hong Kong Airlines|date=6 June 2017|access-date=5 June 2018|archive-date=14 Junie 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180614045741/https://www.hongkongairlines.com/en_HK/media/detail?id=10005526236_269|url-status=dead}}</ref> * [[Qatar Airways]] * [[Singapore Airlines]] * [[South African Airways]] * [[Tianjin Airlines]] * [[United Airlines]]<ref>{{cite web|url=https://www.virgin.com/about-virgin/latest/virgin-australia-and-united-airlines-announce-partnership|title=Virgin Australia and United Airlines launch codeshare|website=Virgin.com|date=15 December 2021|access-date=22 December 2021}}</ref> * [[Virgin Atlantic]] {{Div col end}} == Vloot == === Huidige vloot === Virgin Australia het aanvanklik sy vliegtuie gehuur, maar onlangse toevoegings tot die vloot is voluit aangekoop. Boeing 737's deur Virgin Australia besit word aangedui deur die Boeing-kliëntkode FE in die model-agtervoegsel. Vliegtuie wat voorheen deur V Australia besit is, word deur ZG in die modelagtervoegsel aangedui. [[Lêer:Virgin Australia - VH-VPH (8350982723).jpg|regs|duimnael|'n Voormalige [[Boeing 777|Boeing 777-300ER]] by sy voormalige bestemming, [[Los Angeles Internasionale Lughawe]]]] In November 2006 het Virgin Blue planne aangekondig om 11 Embraer 190- en 3 Embraer 170 -vliegtuie aan te koop met opsies vir nog ses E-stralers, wat later bestellings vir 'n bykomende drie E170's en drie E190's geword het.<ref>[http://www.theaustralian.news.com.au/story/0,20867,20689105-1702,00.html Virgin Blue Orders Embraer E-Jet Aircraft] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090828042252/http://www.theaustralian.news.com.au/story/0,20867,20689105-1702,00.html |date=28 Augustus 2009 }} (The Australian: 2 November 2006)</ref> Virgin Blue het sy eerste Embraer 170 vroeg in September 2007 by 'n spesiale seremonie by die [[Embraer]]-aanleg in Sao Jose dos Campos ontvang.<ref>"[http://www.flightglobal.com/articles/2007/09/04/216539/picture-virgin-blue-takes-delivery-of-its-first-embraer-e-170-airliner.html Virgin Blue takes delivery of its first Embraer E-170 airliner]" Flight Global, 04/09/07</ref> 'n Hersiene logo is op die stert bekendgestel, wat die Virgin Blue-handelsmerk in lyn bring met die logo's van ander Virgin-handelsmerkmaatskappye.<ref name="AA" /> Virgin Australia het langafstand internasionale bedrywighede as V Australia begin, en het sy eerste passasiersvlugbedrywighede op 27 Februarie 2009 begin. V&nbsp;Australië is op 7 Desember 2011 weer as Virgin Australia se Long Haul International Operations gebrandmerk.<ref>{{Cite web|url=http://www.virginaustralia.com/AboutUs/Media/NewsandPressReleases/P_017158.html|title=VBA Financial Result for Full Year Ended 30 June 2011|publisher=Virginaustralia.com|access-date=3 April 2013}}</ref> [[Lêer:Skywest Airlines, Virgin Australia livery, (VH-FVI) ATR 72-212A at Sydney Airport.jpg|duimnael|'n Vorige Virgin Australia [[ATR 72]], ''Mission Beach'']] {| class="wikitable" style="margin:0.5em auto; text-align:center" |+ Huidige vloot van Virgin Australia !rowspan="2"|Vliegtuig !rowspan="2"|In <br />diens !rowspan="2"|Bestel !colspan="3"|Passasiers !rowspan="2"|Notas |- !style="width:20px;"|<abbr title="Business Class">B</abbr> !style="width:20px;"|<abbr title="Economy Class">E</abbr> !style="width:20px;"|Total |- |[[Boeing 737]]-700 |2 |— |8 |120 |128 |Word oorgedra na [[Virgin Australia Regional Airlines|VARA]]. |- |rowspan="2"|[[Boeing 737]]-800 |rowspan="2"|75 |rowspan="2"|— |rowspan="2"|8 |162 |170 | |- |168 |176 |Voormalige SilkAir vliegtuie.<ref>{{Cite web |title=Virgin Australia Fleet Details and History |url=https://www.planespotters.net/airline/Virgin-Australia?refresh=1 |access-date=2022-05-30 |website=www.planespotters.net |archive-date=2023-01-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230108141953/https://www.planespotters.net/airline/Virgin-Australia?refresh=1 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-11-11 |title=Virgin Australia unveils interior design prototype of the future |url=https://newsroom.virginaustralia.com/release/virgin-australia-unveils-interior-design-prototype-future |access-date=2022-05-30 |website=Virgin Australia Newsroom |language=en}}</ref> |- |[[Boeing 737]] MAX 8 |— |4 |colspan="3"|<abbr title="To Be Announced">TBA</abbr> |Aflewerings vanaf Februarie 2023.<ref>{{cite web|url=https://simpleflying.com/virgin-australia-boeing-737-max-8-order/|title=Virgin Australia To Take Four Boeing 737 MAX 8s From February 2023|website=Simple Flying|date=2 May 2022}}</ref> |- |[[Boeing 737]] MAX 10 |— |25 |colspan="3"|<abbr title="To Be Announced">TBA</abbr> |Aflewerings vanaf mid-2023<ref>{{Cite web |date=2021-08-27 |title=Virgin Australia begins its countdown to the Boeing 737 MAX – Executive Traveller |url=https://www.executivetraveller.com/news/virgin-australia-begins-its-countdown-to-the-boeing-737-max |access-date=2022-05-04 |website=www.executivetraveller.com |language=en}}</ref> |- !Totaal !77 !29 ! colspan="3" | ! |} === Vrag === [[Lêer:Pionair (VH-SFV) British Aerospace 146-200QT at Bankstown Airport.jpg|duimnael| Een van twee Pionair British Aerospace 146-vragtuie wat vir Virgin Australia bedryf word]] Virgin Australia Cargo is in Julie 2015 van stapel gestuur nadat die lugdiens se kontrak om vrag namens Toll te vervoer verstryk het en nie hernu is nie. Die lugredery het in 2016 ’n vervoerkontrak van vyf jaar met TNT onderteken en bedrywighede van toegewyde vragvliegtuie het op 4 Julie dieselfde jaar begin.<ref name="AA201607112">{{cite news|url=http://australianaviation.com.au/2016/07/virgin-australias-freighter-aircraft-take-off/|title=Virgin Australia's freighter aircraft take off|publisher=Australian Aviation|date=11 July 2016}}</ref><ref name="146QTs2">{{cite web|url=https://www.regional-services.com/ex-european-bae-146avro-rj-regional-jetliners-find-new-homes-and-applications/|title=Ex-European BAe 146/Avro RJ Regional Jetliners Find New Homes and Applications|date=11 October 2016|website=BAE Systems Regional Aircraft|publisher=Regional Aircraft|access-date=16 November 2016|archive-date=10 Januarie 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110204701/https://www.regional-services.com/ex-european-bae-146avro-rj-regional-jetliners-find-new-homes-and-applications/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.theaustralian.com.au/business/aviation/virgin-australia-nets-150-million-tnt-freight-deal/news-story/effd5d783334016fb9ded64275716a42|title=Virgin Australia nets $150 million TNT freight deal|publisher=The Australian|date=2 April 2016}}</ref> == Kajuituitleg == === Binnelands en kortafstand-internasionaal === ==== Besigheidsklas ==== Virgin Australia bied 'n besigheidsklasdiens op die meeste van sy straalvliegtuie. Die sitplekspasie op die Airbus A330-vliegtuig was 150&nbsp;cm; en is 95&nbsp;cm op sy Boeing 737-800-vloot. Dit het ook 'n internasionale suite-styl-ervaring op die Airbus A330 gebied met 20 suites in 'n 1-2-1-uitleg wat elektronies omgeskakel het na 'n platlêbed. Hierdie diens was op kus-tot-kus-dienste tussen Perth en Brisbane, Melbourne of Sydney aangebied. ==== Premium ekonomie ==== Premium-ekonomie-sitplekke is aan 'n klein aantal van die lugredery se Boeing 737-800-vliegtuie wat Trans Tasman-roetes vlieg, toegerus met 'n 85&nbsp;cm sitplekspasie. Dit is sedert April 2015 ten gunste van besigheidsklas uitgefaseer. ==== Ekonomie ==== Ekonomiese sitplekke bied 80&nbsp;cm sitplekspasie. === Internasionale langafstandbedrywighede === Virgin Australia het 'n drieklasdiens op sy Boeing 777-300ER-vliegtuie aangebied. Al drie klasse het omgewingsbeligting (''Mood Lighting'') in verhouding tot die tyd van die dag of nag vertoon, soortgelyk aan dié van sy susterlugredery Virgin America. ==== Internasionale besigheidsklas ==== Internasionale besigheidsklas<ref>{{Cite web|url=http://www.vaustralia.com.au/in-flight-services/international-business/index.htm|title=International Business Class|publisher=Vaustralia.com.au|archive-url=https://web.archive.org/web/20111109053821/http://www.vaustralia.com.au/in-flight-services/international-business/index.htm|archive-date=9 November 2011|access-date=3 April 2013}}</ref> het 'n 1–2–1-konfigurasie gehad met volledig horisontale plat beddens wat 188&nbsp;cm was lank met 'n sitplekhoogte van 196&nbsp;cm. Daar was 'n persoonlike werkstasie met skootrekenaarkrag, USB-gleuf en leeslig. Besigheidsklas in-vlugvermaak het 'n 30,7&nbsp;cm raakskerm PTV met AVOD op elke sitplek. Dit is in 2016 uitgefaseer en vervang deur "The Business" Suite wat op sy A330-vloot aangebied word. "The Business"-diens is op internasionale dienste tussen Sydney, Melbourne of Brisbane en Los Angeles aangebied, sowel as seisoenale dienste na Fidji. [[Lêer:V Australia cabin International Economy.jpg|duimnael|Internasionale Ekonomie-kajuit op Virgin Australia 777-300ER]] ==== Internasionale ekonomiese klas ==== Internasionale ekonomiese klas <ref>{{Cite web|url=http://www.vaustralia.com.au/in-flight-services/economy/index.htm|title=International Economy Class|publisher=Vaustralia.com.au|archive-url=https://web.archive.org/web/20110901201830/http://www.vaustralia.com.au/in-flight-services/economy/index.htm|archive-date=1 September 2011|access-date=3 April 2013}}</ref> het 'n 3–3–3-konfigurasie op die Boeing 777-300ER-vliegtuig gehad, terwyl 'n 2-4-2-konfigurasie op die kleiner Airbus A330-200 gebruik is. Ekonomiese sitplekke het 'n 81,3&nbsp;cm sitplekspasie gehad, 47,8&nbsp;cm sitplekwydte en sitplekleun tot 15&nbsp;cm. USB-gleuwe was beskikbaar om slimfone en ander persoonlike toestelle (MP3-spelers ens.) te laai. Ekonomieklas-in-vlug-vermaak het 'n 23&nbsp;cm raakskerm PTV met AVOD by elke sitplek. == In-vlug geriewe == === Voedsel en drinkgoed === Virgin Australia het sakeklaspassasiers 'n "gesofistikeerde" fynproewerspyskaart aangebied wat deur die Australiese sjef Luke Mangan geskep is. Vir middagete en aandete het dit 'n volledige driegangmaaltyd ingesluit wat deur die kajuitbemanning aan boord voorberei is.<ref name="vamenu">{{Cite web|url=http://www.virginaustralia.com/Personal/Services/OnBoardmenu/index.htm|title=Virgin Australia on Board Menu|website=Virgin Australia Airlines|access-date=13 May 2011|archive-date= 8 Mei 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110508135325/http://www.virginaustralia.com/Personal/Services/OnBoardmenu/index.htm|url-status=dead}}</ref> Die spyskaart word vergesel deur 'n premium reeks Australiese wyne, biere en spiritualieë en nie-alkoholiese drankies, insluitend barista-styl koffie.<ref name="vamenu" /> In ekonomiese klas bied die lugredery 'n aanboordkoopdiens en bedien nie-alkoholiese drankies aan alle passasiers op alle binnelandse Virgin Australia-vlugte. Komplimentêre bier en wyn is vroeër aangebied op alle dienste tussen hoofstede wat tussen 17:00 en 19:00 vertrek.<ref name="vamenu" /><ref name="compfood">{{Cite press release|title=Complimentary food on all flights across the Australian domestic network|url=http://blog.virginaustralia.com/news-and-updates/complimentary-food-all-domestic-flights|access-date=17 April 2015|archivedate=17 April 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150417010945/http://blog.virginaustralia.com/news-and-updates/complimentary-food-all-domestic-flights}}</ref> Op alle internasionale vlugte is komplimentêre warm maaltye en drankies aan alle ekonomie-passasiers gebied.<ref name="shfood">{{Cite press release|title=International Short Haul Onboard|url=https://www.virginaustralia.com/au/en/experience/on-board-the-flight/on-board-menu/international-short-haul/|access-date=17 April 2015|archivedate= 5 April 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150405222314/http://www.virginaustralia.com/au/en/experience/on-board-the-flight/on-board-menu/international-short-haul/}}</ref> == [[Lughawesitkamer]]s == [[Lêer:Virgin Australia lounge Melbourne Airport.JPG|duimnael|Virgin Australia se [[Lughawesitkamer|sitkamer]] by die [[Melbourne-lughawe]] in 2014]] Om 'n groter aandeel van die sakereisigermark te verower, het Virgin besluit om 'n ledesitkamerfasiliteit vir reisigers te voorsien. Dit is oorspronklik ''The Blue Room'' genoem en het geriewe aan lede en gaste verskaf op 'n betaal-soos-jy-gebruik-basis. Baie van hierdie fasiliteite het beskikbaar geword toe Virgin na die voormalige Ansett-terminale regoor die land verhuis het, met die ontbinde ''Golden Wing''-klubsitkamers wat as Blue Room-sitkamers gelaat is, volledig met meubels. In 2006 het Virgin die sitkamerfasiliteite opgeknap en die produk weer bekendgestel as ''The Lounge'', wat alles-insluitende fasiliteite op 'n lidmaatskapfooi- of toevallige fooi-basis aangebied het. Opgradeerde fasiliteite wat voorsien is, sluit 'n buffetete en verversings, koerante, storte, rekenaars en [[Wi-Fi]]-internettoegang vir reisigers in. === Toegang === Komplimentêre sitkamertoegang is beskikbaar vir Velocity Frequent Flyer Gold- en Platinum-lede wanneer hulle met Virgin Australia vlieg, of wanneer hulle in Besigheidsklas reis. Lidmaatskap is ook beskikbaar en kan aanlyn gekoop word deur by 'n Velocity Frequent Flyer-passasiersrekening aan te meld. Vanaf Julie 2021 kos lidmaatskap A$399 per jaar en daar is geen aansluitingsfooi nie.<ref>{{Cite web|url=https://www.australianfrequentflyer.com.au/virgin-australia-lounge-guide/|title=The Ultimate Virgin Australia Lounge Guide|date=2021-07-14|website=Australian Frequent Flyer|language=en-AU|access-date=2021-09-20}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn|Virgin Australia}} * {{Amptelike webwerf|www.virginaustralia.com}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Australiese maatskappye]] [[Kategorie:Lugrederye]] jglcxfwcvuwzbkax73bdj0k9dtxafji 0 397862 2970605 2909314 2026-09-25T11:49:56Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.6 2970605 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Claude_Monet_-_The_Water_Lilies_-_The_Clouds_-_Google_Art_Project.jpg|duimnael|400x400px| [[Claude Monet]], ''Die Waterlelies – Die Wolke'', 1920–26, Musée de l'Orangerie, Parys]] [[Lêer:Claude_Monet_-_The_Water_Lilies_-_Setting_Sun_-_Google_Art_Project.jpg|duimnael|400x400px| Claude Monet, ''Die Waterlelies – ondergaande son'', 1920–26, Musée de l'Orangerie, Parys]] [[Lêer:Reflections_of_Clouds_on_the_Water-Lily_Pond.jpg|duimnael|400x400px| Claude Monet, ''Weerkaatsings van Wolke op die Waterlelie dam,'' c. 1920, 200 × 1276 cm (78,74 × 502,36 in), olie op doek, Museum van Moderne Kuns, New York City]] '''''Waterlelies''''' (of '''''Nymphéas''''', {{IFA-fr|nɛ̃.fe.a|lang}} ) is 'n reeks van ongeveer 250 olieverfskilderye deur die Franse [[Impressionisme|impressionis]] [[Claude Monet]] (1840–1926). Die skilderye beeld sy blomtuin by sy huis in Giverny uit, en was die hooffokus van sy kunsproduksie gedurende die laaste dertig jaar van sy lewe. Verskeie van die werke is geverf terwyl Monet aan [[Katarak|katarakte]] gely het. <ref name="A">"Monet, Claude." Grove Art Online.</ref> <ref>https://www.telegraph.co.uk/culture/art/art-features/11167000/Why-are-Monets-water-lilies-so-popular.html</ref> == Agtergrond == Monet se jarelange voorkeur vir die vervaardiging en uitstalling van 'n reeks skilderye wat vanuit onderwerp en perspektief verband hou, het in 1889 begin, met ten minste tien skilderye wat by die ''Vallei van die Creuse'' gemaak is, wat by die Galerie Georges Petit vertoon is. <ref>Tucker, Paul Hayes, ''Monet in the '90s: The Series Paintings'', 1989, [[Museum of Fine Arts, Boston]] in association with [[Yale University Press]], p. 41.</ref> Van sy ander bekende reekse is onder meer sy ''Haystacks'' . Gedurende die 1920's het die staat Frankryk 'n paar ovaalkamers by die Musée de l'Orangerie gebou as 'n permanente tuiste vir agt waterlelie- muurskilderye deur Monet. Die uitstalling het op 16 Mei 1927, 'n paar maande ná Monet se afsterwe, vir die publiek geopen. <ref name="A">"Monet, Claude." Grove Art Online.</ref> Sestig waterlelieskilderye van regoor die wêreld is in 1999 vir 'n spesiale uitstalling by die Musée de l'Orangerie saamgestel. <ref>Susan Bell. "Paris sees Monet lilies in a new light." ''[[The Times]]''. 8 Mei 1999.</ref> Die skilderye is as prominente uitstallings by museums regoor die wêreld uitgestal, insluitend die Princeton University Art Museum, [[Musée Marmottan Monet]], <ref>[http://www.marmottan.fr/fr/claude_monet-musee-2517 Claude Monet paintings] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150923040833/http://www.marmottan.fr/fr/Claude_Monet-musee-2517 |date=23 September 2015 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150923040833/http://www.marmottan.fr/fr/Claude_Monet-musee-2517}} at the Marmottan</ref> die [[Musée d'Orsay]] in Parys, die [[Metropolitan Museum of Art]], Museum of Modern Art in New York, <ref>[http://www.metmuseum.org/collection/the-collection-online/search?ft=monet Water Lilies] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150721120227/http://www.metmuseum.org/collection/the-collection-online/search?ft=monet}} at the Metropolitan Museum of Art</ref> die Art Institute of Chicago, <ref>[http://www.artic.edu/aic/collections/artwork/artist/Monet%2C+Claude Water Lilies] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150721122146/http://www.artic.edu/aic/collections/artwork/artist/Monet%2C+Claude}} at the Art Institute of Chicago</ref> die Saint Louis Art Museum, <ref>[http://www.slam.org/emuseum/code/emuseum.asp?style=single&currentrecord=1&page=seealso&profile=objects&searchdesc=The%20Promenade%20with%20the%20Rail...&searchstring=id/,/is/,/7056/,/false/,/true&newvalues=1&rawsearch=id/,/is/,/1930/,/false/,/true&newstyle=single&newprofile=objects&newsearchdesc=Water%20Lilies&newcurrentrecord=1&module=objects Water Lilies] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141011061542/http://www.slam.org/emuseum/code/emuseum.asp?style=single&currentrecord=1&page=seealso&profile=objects&searchdesc=The%20Promenade%20with%20the%20Rail...&searchstring=id%2F%2C%2Fis%2F%2C%2F7056%2F%2C%2Ffalse%2F%2C%2Ftrue&newvalues=1&rawsearch=id%2F%2C%2Fis%2F%2C%2F1930%2F%2C%2Ffalse%2F%2C%2Ftrue&newstyle=single&newprofile=objects&newsearchdesc=Water%20Lilies&newcurrentrecord=1&module=objects}} at the Saint Louis Art Museum,</ref> die Nelson-Atkins Museum of Art in Kansas City, Missouri, <ref>[https://art.nelson-atkins.org/objects/6650/water-lilies Water Lilies] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200112194020/https://art.nelson-atkins.org/objects/6650/water-lilies}}, the Nelson-Atkins Museum of Art</ref> die Carnegie Museum of Art, die Nasionale Museum van Wallis, die Musée des Beaux-Arts de Nantes, The Toledo Museum of Art die Cleveland Museum of Art, <ref>{{Cite web|url=http://www.clevelandart.org/art/1960.81|title=Water Lilies (Agapanthus)|publisher=Cleveland Museum of Art|archive-url=https://web.archive.org/web/20130708101242/http://www.clevelandart.org/art/1960.81|archive-date=8 July 2013|access-date=31 January 2013}}</ref> die Portland Art Museum en die Legion of Honor . <ref>{{Cite web|url=http://www.famsf.org/|title=Fine Arts Museums of San Francisco|publisher=FAMSF|archive-url=https://web.archive.org/web/20110228112622/http://www.famsf.org/|archive-date=28 February 2011|access-date=31 January 2019}}</ref> In 2020 het The Museum of Fine Arts, Boston sy 150-jarige herdenking gevier met sommige van Monet se Waterlelies-skilderye. <ref name="NPR.org 2020">{{Cite web|url=https://www.npr.org/2020/09/01/905495898/bostons-museum-of-fine-arts-turns-150-celebrates-monet-s-lasting-impression|title=Boston's Museum Of Fine Arts Turns 150, Celebrates Monet's 'Lasting Impression'|date=1 August 2020|website=NPR.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20200901173922/https://www.npr.org/2020/09/01/905495898/bostons-museum-of-fine-arts-turns-150-celebrates-monet-s-lasting-impression|archive-date=1 September 2020|access-date=2 September 2020}}</ref> == Die skilderye op 'n veiling == Op 19 Junie 2007 is een van Monet se ''Waterlelie''-skilderye vir £18,5 miljoen op 'n Sotheby's- veiling in [[Londen]] verkoop.<ref>Dalya Alberge. "Monet lilies make £18.5m but just miss world record." ''The Times''. 20 June 2007.</ref> Op 24 Junie 2008 is nog een van sy ''Waterlelie-'' skilderye, ''Le Bassin Aux Nymphéas'', vir byna £41 miljoen by Christie's in [[Londen]] verkoop, byna dubbel die aanvanklike skatting van £18 tot £24 miljoen. <ref>[http://www.xmotu.com/laurahenrycollection/news_monet.html The Laura Henry Collection] "Monet masterpiece sells at auction for almost £41million" ''The Laura Henry Collection''. 25 June 2008.</ref> In Mei 2010 is aangekondig dat die 1906 ''Nymphéas'' -werk in Junie 2010 in [[Londen]] opgeveil sou word. Die skildery het 'n geraamde verkoopprys van tussen £30 en £40 miljoen gehad. <ref name="BBC">https://www.bbc.com/news/10225556</ref> Giovanna Bertazzoni, die veilinghuis Christie's se direkteur en die hoof van impressionistiese en moderne kuns, het gesê: "Claude Monet se waterlelieskilderye is een van die mees erkende en gevierde werke van die 20ste eeu en was geweldig invloedryk vir baie van die volgende generasie se kunstenaars."<ref name="BBC" /> Die verkoping het op 23 Junie 2010 by die veilinghuis plaasgevind en die skildery het 'n bod van tot £29 miljoen gelok, maar dit kon uiteindelik nie verkoop nie. <ref>https://www.bbc.com/news/10396341</ref> Op 6 Mei 2014 is een van die ''Waterlelies'', ''Le Bassin aux Nymphéas'', opgeveil by Christie's, in New York (stad) vir $27 miljoen.<ref>{{Cite web|url=https://news.artnet.com/market/christies-141-million-impressionist-evening-sale-496091|title=Frida Kahlo Breaks Record at Christie's May Sale|last=Embuscado|first=Rain|date=12 May 2016|publisher=News.artnet.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20181114212554/https://news.artnet.com/market/christies-141-million-impressionist-evening-sale-496091|archive-date=14 November 2018|access-date=31 January 2019}}</ref> In Junie 2014 is een van die Waterlelies, ''Nymphéas'', vir $54 miljoen USD op 'n Sotheby's-veiling in Londen verkoop. <ref name="latimes1">{{Cite web|url=http://www.latimes.com/entertainment/arts/culture/la-et-cm-monet-painting-auction-20140626-story.html|title=Monet painting of waterlilies sells for $54 million at auction|date=26 June 2014|website=[[Los Angeles Times]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180517082024/http://www.latimes.com/entertainment/arts/culture/la-et-cm-monet-painting-auction-20140626-story.html|archive-date=17 May 2018|access-date=16 May 2018}}</ref> Hierdie kunswerk is aan 'n anonieme koper opgeveil, maar die stuk het voortgegaan om deel te wees van die uitstalling "Painting the Modern Garden: From Monet to Matisse" by die Cleveland Museum of Art en die Royal Academy of Arts, Londen, wat in 2015 begin het. <ref name="latimes1" /> Die medevoorsitter van Sotheby's se moderne en impressionistiese kunsafdeling, Helena Newman, beweer dat die resultaat bo-aan die oorspronklike geraamde verkoopprys is. Hierdie prys was tussen 34 en 51 miljoen Amerikaanse dollars. Terwyl heelwat van Monet se meesterstukke verkoop is, is daar steeds na raming 250 olieverfskilderye vanuit hierdie reeks. <ref>https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/art/news/claude-monet-water-lilies-sell-for-ps32m-in-second-highest-auction-sale-for-his-work-9558624.html</ref> Die versameling is wêreldwyd gewild, met baie van hierdie kunswerke wat in uitstallings is wat nog nie opgeveil is nie. Die skilderye is gekatalogiseer deur Daniel Wildenstein in sy Monet: Catalog Raisonné. == Galery == <gallery widths="200" heights="200" perrow="4" mode="packed"> Lêer:Le bassin aux nymphéas - Claude Monet.jpg|''[[Le Bassin Aux Nymphéas]]'', 1919, private versameling Lêer:WLA metmuseum Water Lilies by Claude Monet.jpg|''Waterlelies,'' 1919, [[Metropolitan Museum of Art]], New York City Lêer:Claude Monet Nympheas 1915 Musee Marmottan Paris.jpg|''Nymphéas,'' 1915, [[Musée Marmottan Monet]] Lêer:Claude Monet - Nymphéas (Waterlilies) - Google Art Project.jpg|''Nymphéas (Waterlelies)'', 1914–17, [[National Gallery of Australia|Nasionale Galery van Australië]] Lêer:Monet2.jpg|Nabyblik van Waterleliedam, een van 18 uitsigte van die dam, 1899, [[Boston Museum of Fine Arts]] </gallery> == Lys van Waterlelie skilderye == {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;border:0px;text-align:left;line-height:150%;" !Beeld !Titel ! width="75px" |Datum !Katalogus Nr !GrootteSize (cm) !Museum |- |[[Lêer:WLA_lacma_Monet_Nympheas.jpg|150x150px]] |''Waterlelies'' |1897–98 |W.1501 |66 x 104 |Los Angeles Distrik Kunsmuseum |- |[[Lêer:Monet_-_Wildenstein_1996,_1502.png|150x150px]] |''Waterlelies'' |1897–98 |W.1502 |73 x 100 |Ohara Galery, New York |- |[[Lêer:Monet_-_Wildenstein_1996,_1503.png|150x150px]] |''Waterlelies'' |1897–98 |W.1503 |75 x 100 | |- |[[Lêer:Claude_Monet_-_Nymphéas,_effet_du_soir_W1504_-_Musée_Marmottan-Monet.jpg|150x150px]] |''Waterlelies – aandeffek'' |1897–98 |W.1504 |73 x 100 |[[Musée Marmottan Monet]], Parys |- |[[Lêer:Monet_-_Wildenstein_1996,_1505.png|150x150px]] |''Waterlelies'' |1897–98 |W.1505 |75 x 100 | |- |[[Lêer:Monet_-_Wildenstein_1996,_1506.jpg|150x150px]] |''Waterlelies'' |1897–99 |W.1506 |89 x 130 |Stadsmuseum vir Kuns, Kagoshima |- |[[Lêer:Claude_Monet_-_Waterlilies_(Rome).jpg|150x150px]] |''Waterlelies'' |1897–99 |W.1507 |81 x 100 |Galleria Nazionale d'Arte Moderna, Rome |- |[[Lêer:Monet_-_Wildenstein_1996,_1508.png|150x150px]] |''Waterlelies'' |1897–99 |W.1508 |130 x 152 | |- |[[Lêer:Claude_Monet_-_Water_Lilies_and_Japanese_Bridge_-_Google_Art_Project.jpg|150x150px]] |''Waterlelies en Japanese brug'' |1899 |W.1509 |90 x 90 |Princeton Universiteit Kunsmuseum |- |[[Lêer:Monet_-_Wildenstein_1996,_1510.png|150x150px]] |''Die Waterlelie dam'' |1899 |W.1510 |92 x 90 | |- |[[Lêer:Monet_-_Wildenstein_1996,_1511.png|150x150px]] |''Die Waterlelie dam'' |1899 |W.1511 |89 x 92 |Pola Kunsmuseum, Kanagawa |- |[[Lêer:Claude_Monet,_French_-_The_Japanese_Footbridge_and_the_Water_Lily_Pool,_Giverny_-_Google_Art_Project.jpg|150x150px]] |''Japanese Brug en Waterlelie dam'' |1899 |W.1512 |89 x 93 |Philadelphia Kunsmuseum |- |[[Lêer:'White_Water_Lilies'_by_Claude_Monet,_1899,_Pushkin_Museum.JPG|150x150px]] |''Wit Waterlelies'' |1895 |W.1513 | |Pushkin Museum ([[Moskou]]) |- |[[Lêer:Monet_-_Wildenstein_1996,_1514.png|150x150px]] |''Die Waterlelie dam'' |1899 |W.1514 |89 x 92 | |- |[[Lêer:2007_Musee_Orsay_Work_Kraft_067.jpg|150x150px]] |''Die Lelie dam, Groen Harmonie'' |1898 |W.1515 |89 x 92 |Musée d'Orsay, Parys |- |[[Lêer:Claude_Monet,_The_Water-Lily_Pond_(National_Gallery,_London).jpg|150x150px]] |''Die Lelie dam'' |1899 |W.1516 |88 x 93 |Nasionale Galery, Londen |- |[[Lêer:Japanese_Footbridge-Claude_Monet.jpg|150x150px]] |''Japanese Voetbrug'' |1899 |W.1517 |81 x 100 |Nasionale Kunsgalery, Washington D.C. |- |[[Lêer:The_Water-Lily_Pond_1899_Claude_Monet_Metropolitan.jpg|188x188px]] |''Brug oor die Lelie dam'' |1899 |W.1518 |93 x 74 |''[[Metropolitan Museum of Art]]'', New York |- |[[Lêer:Monet_-_Wildenstein_1996,_1520.png|194x194px]] |''Brug oor die Waterlelies'' |1899 |W.1520 |116 x 89 |MM Khalil Museum, Kairo |- |[[Lêer:Claude_Monet_-_Water_Lily_Pond_-_1933.441_-_Art_Institute_of_Chicago.jpg|150x150px]] |''Waterlelie dam'' |1900 |W.1628 |89.8 × 101 |Kuns Instituut van Chicago |- |[[Lêer:Le_Bassin_aux_nymphéas,_harmonie_rose_-_Claude_Monet.jpg|150x150px]] |''Waterlelie dam, Simfonie in Rooskleurigheid'' |1900 |W.1629 | |Musée d'Orsay, Parys |- |[[Lêer:Water-Lily_Pond_MFA_Boston_61.959_Catalog_No_1630.jpg|150x150px]] |''Die Water lelie dam'' |1900 |W.1630 | |Museum van Skone Kunste, Boston |- |[[Lêer:Water-Lily_Pond_1900_Claude_Monet_Boston_MFA.jpg|150x150px]] |''Die Japanese Brug oor die lelie dam'' |1900 |W.1631 |89 x 82 |Museum van Skone Kunste, Boston |- |[[Lêer:Monet_-_the-japanese-bridge-the-water-lily-pond-and-path-by-the-water-1.jpg|150x150px]] |''Waterlelie dam en die paadjie by die water'' |1900 |W.1633 | | |- |[[Lêer:Monet_-_Wildenstein_1996,_1656.png|150x150px]] |''Waterlelies, Wolke'' |1903 |W.1656 |73 x 100 |Privaatversameling |- |[[Lêer:Monet_Water-Lilies_1903_DAI.jpg|150x150px]] |''Waterlelies'' |1903 |W.1657 |81 x 100 |Dayton Kuns Instituut |- |[[Lêer:Monet_-_Wildenstein_1996,_1658.png|150x150px]] |''Waterlelies'' |1903 |W.1658 |81 x 100 |Bridgestone Museum of Art, Tokyo |- |[[Lêer:Claude_Monet_-_Nymphéas_W1660_-_Musée_Marmottan-Monet.jpg|150x150px]] |''Waterlelies'' |1903 |W.1660 | |Musée Marmottan Monet, Parys |- |[[Lêer:Monet_-_Wildenstein_1996,_1661.jpg|150x150px]] |''Waterlelies'' |1903 |W.1661 | |Musée Marmottan Monet, Parys |- |[[Lêer:Monet_-_Nenúfares.jpg|150x150px]] |''Waterlelies'' |1904 |W.1662 |81 x 100 |Privaatversameling |- |[[Lêer:Monet-Nymphéas-Le-Havre.jpg|150x150px]] |''Lelie dam'' |1904 |W.1664 |90 x 96 |Museum van Moderne Kunste André Malraux - MuMa, Le Havre |- |[[Lêer:Monet_-_water-lilies-7.jpg|150x150px]] |''Waterlelies'' |1904 |W.1665 | | |- |[[Lêer:Claude_Monet_-_Le_Bassin_des_Nympheas_-_Google_Art_Project.jpg|150x150px]] |''Lelie dam'' |1904 |W.1666 |88 x 91 |Denver Kunsmuseum |- |[[Lêer:Monet_-_Wildenstein_1996,_1667.png|150x150px]] |''Waterlelies'' |1904 |W.1667 | |Musée des Beaux-Arts de Caen |- |[[Lêer:Monet_-_Wildenstein_1996,_1668.png|150x150px]] |''Die brug oor die Waterlelie dam'' |1905 |W.1668 | |Privaatversameling |- |[[Lêer:Monet_-_Wildenstein_1996,_1669.png|150x150px]] |''Leliedam, die Brug'' |1905 |W.1669 | | |- |[[Lêer:Monet_-_water-lily-pond-and-bridge.jpg|150x150px]] |''Die Waterlelie dam en die Brug'' |1905 |W.1670 |86 X 100 |Privaatversameling |- |[[Lêer:Claude_Monet_-_Nymphéas_(1905).jpg|150x150px]] |''Waterlelies'' |1905 |W.1671 |89 x 100 |Museum van Skone Kunste, Boston |- |[[Lêer:Claude_Monet,_Nymphéas_(1905).jpg|150x150px]] |''Waterlelies'' |1905 |W.1672 |89 x 99 |Privaatversameling |- |[[Lêer:Monet_-_Wildenstein_1996,_1673.png|150x150px]] |''Waterlelies'' |1905 |W.1673 |90 X 100 | |- |[[Lêer:Monet_-_Wildenstein_1996,_1674.png|150x150px]] |''Waterlelies'' |1905 |W.1674 |90 x 100 | |- |[[Lêer:Monet_w1675.jpg|150x150px]] |''Waterlelies'' |1905 |W.1675 |89 x 92 | |- |[[Lêer:Monet_-_Wildenstein_1996,_1676.png|150x150px]] |''Waterlelies'' |1905 |W.1676 | |Privaatversameling |- |[[Lêer:Monet_w1678.jpg|150x150px]] |''Waterlelies'' |1905 |W.1678 | |Privaatversameling |- |[[Lêer:Claude_Monet_-_Nymphéas_(W_1679).jpg|150x150px]] |''Waterlelies'' |1905 |W.1679 |81 x 100.5 | |- | |''Waterlelies'' |1905 |W.1680 |82 x 101 |Nasionale Museums en Galerye van Wallis, Cardiff |- |[[Lêer:Monet_-_Wildenstein_1996,_1682.jpg|150x150px]] |''Waterlelies'' |1906–07 |W.1682 |73 x 100 |Privaatversameling |- |[[Lêer:Claude_Monet_-_Water_Lilies_-_1906,_Ryerson.jpg|150x150px]] |''Waterlelies'' |1906 |W.1683 |89.9 × 94.1 |Art Institute of Chicago |- |[[Lêer:Monet_-_Wildenstein_1996,_1684.png|150x150px]] |''Waterlelies'' |1906–07 |W.1684 | |Privaatversameling |- |[[Lêer:Monet_w1685.jpg|150x150px]] |''Waterlelies'' |1906–07 |W.1685 |81 x 92 | |- |[[Lêer:Monet_w1686.jpg|150x150px]] |''Waterlelies'' |1906–07 |W.1686 | |Privaatversameling |- |[[Lêer:Monet_w1687.jpg|150x150px]] |''Waterlelies'' |1906–07 |W.1687 |91 x 100 | |- |[[Lêer:Monet_-_Wildenstein_1996,_1688.png|150x150px]] |''Waterlelies'' |1906–07 |W.1688 | |Nasionale Museums en Galerye van Wallis, Cardiff |- |[[Lêer:Claude_Monet_-_Waterlilies_-_Google_Art_Project.jpg|150x150px]] |''Waterlelies'' |1906–07 |W.1689 |73 x 92 |Ohara Kunsmuseum, Kurashiki |- |[[Lêer:Claude_Monet_045.jpg|150x150px]] |''Waterlelies'' |1908 |W.1690 |90 x 93 |Kunstmuseum, Saint Gallen |- |[[Lêer:Water_Lilies_by_Monet_(Yamagata_Museum_of_Art).jpg|150x150px]] |''Waterlelies'' |1907 |W.1691 |81 x 92 |Kunsmuseum, Yamagata |- |[[Lêer:Monet_w1695.jpg|150x150px]] |''Waterlelies'' |1907 |W.1695 |81 x 100 |Musée M Khalil, Kairo |- |[[Lêer:Monet_-_Nymphéas_(Water_Lilies),_1907.jpg|150x150px]] |''Waterlelies'' |1907 |W.1696 | |Wadsworth Atheneum Hartford |- |[[Lêer:Monet_-_Water_Lilies,_1907,_19.170.jpg|150x150px]] |''Waterlelies'' |1907 |W.1697 |90 x 93 |Museum van Skone Kunste, Boston |- |[[Lêer:Monet_-_Wildenstein_1996,_1698.png|153x153px]] |''Waterlelies'' |1907 |W.1698 |93 x 89 | |- |[[Lêer:Monet_-_water-lilies-21.jpg|157x157px]] |''Waterlelies'' |1907 |W.1699 |93 x 99 |Pola Kunsmuseum, Kanagawa |- |[[Lêer:Monet_-_Wildenstein_1996,_1700.png|166x166px]] |''Waterlelies'' |1907 |W.1700 | | |- |[[Lêer:Monet_-_Wildenstein_1996,_1701.png|150x150px]] |''Waterlelies'' |1907 |W.1701 |Diam. 81&nbsp;cm |Musée d'art moderne (Saint-Étienne) |- |[[Lêer:Monet_-_Wildenstein_1996,_1702.png|150x150px]] |''Waterlelies'' |1907 |W.1702 |circular |Musée d'art moderne (Saint-Étienne) |- |[[Lêer:Monet,_Claude_-_Water_Lilies_(Nymphéas)_-_Google_Art_Project.jpg|171x171px]] |''Waterlelies'' |1907 |W.1703 |91 x 81 |Museum van Skone Kunste, Houston |- |[[Lêer:Monet_-_Wildenstein_1996,_1704.png|192x192px]] |''Waterlelies'' |1907 |W.1704 | | |- | |''Waterlelies'' |1907 |W.1705 | | |- |[[Lêer:Claude_Monet_-_Waterlilies_-_Google_Art_Project_(hgEnPzjBK2STHg).jpg|190x190px]] |''Waterlelies'' |1907 |W.1706 |73 x 92 | |- |[[Lêer:Monet_w1707.jpg|184x184px]] |''Waterlelies'' |1907 |W.1707 |100 x 82 | |- |[[Lêer:Monet_w1708.jpg|212x212px]] |''Waterlelies'' |1907 |W.1708 |100 x 73 |Privaatversameling<ref>{{Cite web|url=https://www.christies.com/lot/lot-6380425?ldp_breadcrumb=back&intObjectID=6380425&from=salessummary&lid=1|title=CLAUDE MONET (1840-1926)|website=www.christies.com|language=en|access-date=2022-07-04}}</ref> |- |[[Lêer:Monet_w1709.jpg|221x221px]] |''Waterlelies'' |1907 |W.1709 | |Privaatversameling |- |[[Lêer:Claude_Monet_-_Pond_with_Water_Lilies_-_Google_Art_Project.jpg|210x210px]] |''Waterlelies'' |1907 |W.1710 | |[[Israel-museum|Israel Museum]], Jerusalem |- |[[Lêer:Monet_-_Waterlilies,_1907,_Kuboso.jpg|185x185px]] |''Waterlelies'' |1907 |W.1713 |82 x 89 |"Kuboso Memorial Museum of Art", Osaka |- |[[Lêer:Monet_-_Wildenstein_1996,_1714.png|202x202px]] |''Waterlelies'' |1907 |W.1714 | |Musée Marmottan Monet, Paris |- |[[Lêer:Claude_Monet_-_Water-Lilies_(Bridgestone_Museum).jpg|206x206px]] |''Waterlelies'' |1907 |W.1715 | |Bridgestone Kunsmuseum, Tokyo |- |[[Lêer:Water_Lilies_(Claude_Monet)_-_Gothenburg_Museum_of_Art_-_GKM_2232.tif|217x217px]] |''Waterlelies'' |1907 |W.1716 | |Gothenburg Kunsmuseum |- |[[Lêer:Monet_-_Wildenstein_1996,_1717.png|220x220px]] |''Waterlelies'' |1907 |W.1717 | |Musée Marmottan Monet, Parys |- |[[Lêer:Monet_w1718.jpg|150x150px]] |''Waterlelies, Weerkaatsings op die water'' |1907 |W.1718 | |Musée A André, Bagnols-sur-Cèze |- |[[Lêer:Monet_-_Water-Lilies,_Setting_Sun.jpg|150x150px]] |''Waterlelies, Sonsondergang'' |1907 |W.1719 |73 x 93 |Nasionale Galery, Londen |- |[[Lêer:Monet_-_Wildenstein_1996,_1721.png|150x150px]] |''Waterlelies'' |1907 |W.1721 |90 x 92 | |- |[[Lêer:Monet_-_Wildenstein_1996,_1723.png|150x150px]] |''Waterlelies'' |1907 |W.1723 |100 x 100 |Privaatversameling |- |[[Lêer:Claude_Monet_-_Les_Nymphéas_-_Musée_de_Vernon.jpg|152x152px]] |''Waterlelies'' |1908 |W.1724 |Diam. 81 |Museum van Vernon |- |[[Lêer:Monet_-_Wildenstein_1996,_1725.png|167x167px]] |''Waterlelies'' |1908 |W.1725 |92 x 81 | |- |[[Lêer:Monet_w1726.jpg|193x193px]] |''Waterlelies'' |1908 |W.1726 |100 x 81 | |- |[[Lêer:Claude_Monet_-_Waterlilies_-_Nympheas_(1908).jpg|156x156px]] |''Waterlelies'' |1908 |W.1727 |92 x 89 | |- | |''Waterlelies'' |1908 |W.1728 |92 x 89 |Privaatversameling |- |[[Lêer:Claude_Monet_Water_Lilies_1908.jpg|154x154px]] |''Waterlelies'' |1908 |W.1729 |Diam. 80 |Dallas Kunsmuseum |- |[[Lêer:Monet_-_Wildenstein_1996,_1730.png|152x152px]] |''Waterlelies'' |1908 |W.1730 |100 x 81 | |- |[[Lêer:Claude Monet - Nymphéas (1908).jpg|168x168px]] |''Waterlelies'' |1908 |W.1731 |100 x 90 |Tokyo Fuji Kunsmuseum |- |[[Lêer:Monet_-_Waterlilies,_NMW_A_2480.jpg|183x183px]] |''Waterlelies'' |1908 |W.1732 |100 x 81 |Nasionale Museum van Wallis, Cardiff |- |[[Lêer:Water_Lilies,_Water_Landscape,_1908,_by_Claude_Monet_(1840-1926)_-_IMG_7168.JPG|156x156px]] |''Waterlelies'' |1908 |W.1733 |73 x 93 |Worcester Kunsmuseum |- |[[Lêer:Monet_-_Wildenstein_1996,_1734.png|150x150px]] |''Waterlelies'' |1908 |W.1734 |86 x 90 | |- | |''Waterlelies'' |1908 |W.1735 |100 x 81 | |- | |''Die Waterlelie dam, Roos Boë'' |1914–17 |W.1781 |73 x 100 | |- |[[Lêer:CLAUDE_MONET_1840_-_1926_NYMPHÉAS_AVEC_REFLETS_DE_HAUTES_HERBES.jpg|150x150px]] |''Waterlelies met weerkaatsings van Groen Grasse'' |1914–17 |W.1782 |130 x 200 |Privaatversameling |- |[[Lêer:Monet_-_Wildenstein_1996,_1783.png|150x150px]] |''Waterlelies'' |1914–17 |W.1783 |130 x 200 |Musée Marmottan Monet, Parys |- |[[Lêer:Monet_-_Wildenstein_1996,_1786.png|150x150px]] |''Waterlelies'' |1914–17 |W.1786 |130 x 150 | |- |[[Lêer:Monet_-_Wildenstein_1996,_1787.png|150x150px]] |''Waterlelies'' |1914–17 |W.1787 |135 x 145 | |- |[[Lêer:Water_Lilies_by_Claude_Monet,_California_Palace_of_the_Legion_of_Honor_1973.3.JPG|187x187px]] |''Waterlelies'' |1914–17 |W.1788 |180 x 146 |Skone Kunste Museum, San Francisco |- |[[Lêer:Monet_-_Wildenstein_1996,_1789.png|196x196px]] |''Waterlelies'' |1914–17 |W.1789 |175 x 135 | |- |[[Lêer:Claude_Monet_-_Nympheas_en_fleur.jpg|150x150px]] |''Waterlelies'' |1914–17 |W.1790 |160 x 180 |Privaatversameling |- |[[Lêer:Monet_water_lilies_w_1793.jpg|150x150px]] |''Waterlelies'' |1914–17 |W.1793 |152 x 200 |Asahi beer Oyamazaki Villa Kunsmuseum, Kyoto |- |[[Lêer:Monet_-_Water_Lilies_(Nympheas),_Gunma.jpg|208x208px]] |''Waterlelies'' |1914–17 |W.1794 |130 x 90 |Museum van Moderne Kuns, Gunma |- |[[Lêer:Waterlillies_by_Claude_Monet_c_1914_-_Portland_Art_Museum.JPG|150x150px]] |''Waterlelies'' |1915 |W. 1795 |160 x 180 |Portland Kunsmuseum, Oregon |- |[[Lêer:Batch_Mattes_20130310_NP_(13).JPG|150x150px]] |''Waterlelies'' |1915 |W.1796 |151 x 200 |Neue Pinakothek, Munchen |- |[[Lêer:Claude_Monet_Nympheas_1915_Musee_Marmottan_Paris.jpg|150x150px]] |''Waterleies'' |1914–17 |W.1797 |130 x 153 |Musée Marmottan Monet, Parys |- | |''Waterlelies'' |1914–17 |W.1798 |132 x 84 | |- | |''Waterlelies'' |1914–17 |W.1799 |170 x 122 | |- |[[Lêer:Claude_Monet_-_Water_Lilies_-_Google_Art_Project_(462013).jpg|150x150px]] |''Waterlelies'' |1916 |W.1800 |200 x 200 |Nasionale Museum van Westerse Kuns, Tokio |- |[[Lêer:Monet_-_Weiße_und_gelbe_Seerosen.jpeg|151x151px]] |''Wit en Geel Waterlelies'' |1914–17 |W.1801 |200 x 200 |Kunstverein, Winterthur |- |[[Lêer:Monet_-_Wildenstein_1996,_1802.png|150x150px]] |''Waterlelies'' |1914–17 |W.1802 |200 x 200 |Asahi beer Oyamazaki Villa Kunsmuseum, Kyoto |- |[[Lêer:Monet_-_Wildenstein_1996,_1803.png|150x150px]] |''Waterlelies'' |1914–17 |W.1803 | |Privaatversameling |- |[[Lêer:Claude_Monet_-_Water_Lilies_-_Google_Art_Project.jpg|150x150px]] |''Waterlelies'' |1914–17 |W.1804 |200 x 215 |Toledo Kunsmuseum |- |[[Lêer:Monet_-_Wildenstein_1996,_1805.png|150x150px]] |''Waterlelies'' |1914–17 |W.1805 |160 x 180 | |- |[[Lêer:Monet_-_Wildenstein_1996,_1806.png|150x150px]] |''Waterlelies'' |1914–17 |W.1806 |150 x 165 | |- |[[Lêer:Claude_Monet_-_Nymphéas_(Waterlilies)_-_Google_Art_Project.jpg|150x150px]] |''Waterlelies'' |1914–17 |W.1807 |180 x 200 |Nasionale Galery van Australië, Canberra |- |[[Lêer:Monet_-_Wildenstein_1996,_1808.png|150x150px]] |''Waterlelies'' |1914–17 |W.1808 |180 x 200 | |- |[[Lêer:Monet_w1809.jpg|150x150px]] |''Waterleies'' |1914–17 |W.1809 |135 x 145 | |- | |''Waterlelies'' |1914–19 |W.1810 |120 x 200 |Privaatversameling |- |[[Lêer:Claude_Monet_Nympheas_Marmottan.jpg|152x152px]] |''Waterlelies'' |1914–19 |W.1811 |200 x 200 |Musée Marmottan Monet, Parys |- |[[Lêer:Monet-Water-lilies-Chichu-museum.tif|150x150px]] |''Waterlelies'' |1914–17 |W.1812 |135 x 145 |Chichu Kunsmuseum, Naoshima |- |[[Lêer:Monet_-_Wildenstein_1996,_1813.png|150x150px]] |''Waterlelies'' |1914–17 |W.1813<br /><br />(lost in fire) |180 x 200 |Museum van Moderne Kunste, New York |- |[[Lêer:Monet_-_Wildenstein_1996,_1814.png|150x150px]] |''Waterlelies'' |1914–17 |W.1814 |150 x 200 |"Beyeler Foundation", Basel |- |[[Lêer:Monet_-_Wildenstein_1996,_1815.png|150x150px]] |''Waterlelies'' |1914–17 |W.1815 |180 x 200 |Wallraf-Richartz Museum, Keulen |- |[[Lêer:Monet_-_Wildenstein_1996,_1816.png|150x150px]] |''Waterlelies'' |1914–19 |W.1816 | |Musée Marmottan Monet, Parys |- |[[Lêer:Monet-Water-lilies-cluster-of-grass-Chichu-museum.tif|150x150px]] |''Waterlelies, Graspolle'' |1914–17 |W.1817 |200 x 213 |Chichu Kunsmuseum, Naoshima |- |[[Lêer:Claude_Monet_-_Nymphéas_W1852_-_Musée_Marmottan-Monet.jpg|150x150px]] |''Waterlelies'' |1916–19 |W.1852 |150 x 197 |Musée Marmottan Monet, Parys |- |[[Lêer:Claude_Monet_-_Blue_Water_Lilies_-_Google_Art_Project.jpg|150x150px]] |''Blou Waterlelies'' |1916–19 |W.1853 |200 x 200 |Musée d'Orsay, Parys |- |[[Lêer:Water_Lilies_by_Claude_Monet,_Fondation_Beyeler_03.2.JPG|167x167px]] |''Waterlelies'' |1916–19 |W.1854 |200 x 180 |"Beyeler Foundation", Basel |- |[[Lêer:Water_Lilies_by_Claude_Monet,_Musée_Marmottan_Monet_5119.JPG|166x166px]] |''Waterlelies, Weerkaatsing van 'n Wilgerboom'' |1916–19 |W.1855 |130 x 88 |Musée Marmottan Monet, Parys |- |[[Lêer:Monet_-_water-lilies-reflections-of-weeping-willows-left-half-1919.jpg|153x153px]] |''Waterlelies, Weerkaatsing van 'n Wilgerboom'' |1916–19 |W.1857<br /><br />(left half) | |Chichu Kunsmuseum, Naoshima |- | |''Waterlelies, Weerkaatsing van 'n Wilgerboom'' |1916–19 |W.1857<br /><br />(right half) | |Chichu Kunsmuseum, Naoshima |- |[[Lêer:Water_Lilies_MET_DT1856.jpg|150x150px]] |''Waterlelies, Weerkaatsing van 'n Wilgerboom'' |1916–19 |W.1858 |130 x 200 |[[Metropolitan Museum of Art]], New York |- |[[Lêer:Nymphéas_reflets_de_saule_1916-19.jpg|150x150px]] |''Waterlelies, Weerkaatsing van 'n Wilgerboom'' |1916–19 |W.1859 |200 x 200 |Musée Marmottan Monet, Parys |- |[[Lêer:Water_Lilies,_Reflections_of_Weeping_Willows_by_Claude_Monet,_c._1916-19.JPG|150x150px]] |''Waterlelies, Weerkaatsing van 'n Wilgerboom'' |1916–19 |W.1860 |130 x 200 |[[Metropolitan Museum of Art]], New York |- |[[Lêer:Claude_Monet_-_Nymphéas,_reflets_de_saule_(C_Monet_-_W_1861).jpg|150x150px]] |''Waterlelies, Weerkaatsing van 'n Wilgerboom'' |1916–19 |W.1861 |130 x 197 |Munisipale Kunsmusem, Kitakyushu |- |[[Lêer:Monet_-_water-lilies-reflection-of-a-weeping-willows-1919.jpg|153x153px]] |''Waterlelies, Weerkaatsing van 'n Wilgerboom'' |1916–19 |W.1862 |200 x 200 |Musée Marmottan Monet, Parys |- |[[Lêer:Los_nenúfares_(Monet).jpg|150x150px]] |''Waterlelies'' |1916–19 |W.1863 |130 x 200 |Kunsmuseum, San Antonio |- |[[Lêer:Monet_Marmottan_Nymphéas_(cropped).jpg|150x150px]] |''Waterlelies'' |1916–19 |W.1864 |130 x 152 |Musée Marmottan Monet, Parys |- |[[Lêer:Claude_Monet,_Water-Lily_Pond_and_Weeping_Willow.JPG|150x150px]] |''Vue du bassin aux nymphéas avec saule'' |1916–19 |W.1866 |140 x 150 |Privaatversameling |- | |''Die Waterlelie dam'' |1918–19 |W.1879 |120 x 89 |Musée d'Art et d'Histoire, Gene |- |[[Lêer:Claude_Monet_055.jpg|192x192px]] |''Jardin d'eau à Giverny'' |1920 |W.1878 |117 x 83 |Museum van Grenoble |- |[[Lêer:Corner_of_Water_Lily_Pond_by_Claude_Monet,_1918-1819,_private_collection.JPG|221x221px]] |''Die Waterlelie dam'' |1918–19 |W.1880 | | |- | |''Die Waterlelie dam'' |1918–19 |W.1882 |73 x 105 |Musée Marmottan Monet, Parys |- |[[Lêer:Monet_-_Le_bassin_aux_nymphéas,_um_1916.jpg|150x150px]] |''Die Waterlelie dam'' |1918–19 |W.1883 |130 x 200 |Museum Folkwang, Essen |- |[[Lêer:Monet_-_Wildenstein_1996,_1885.png|150x150px]] |''Die Waterlelie dam'' |1917–19 |W.1885 | | |- |[[Lêer:Monet-Nymphéas-Nantes.jpg|150x150px]] |''Die Waterlelie dam'' |1917–19 |W.1886 |100 x 200 |Musée d'Arts de Nantes |- |[[Lêer:Monet_-_Wildenstein_1996,_1887.png|150x150px]] |''Die Waterlelie dam'' |1917–19 |W.1887 | |Privaatversameling |- |[[Lêer:Claude_Monet_-_Le_bassin_aux_nymphéas_W1888(1)_-_Musée_Marmottan-Monet.jpg|163x163px]] |''Die Waterlelie dam'' |1917–19 |W.1888/1 | |Musée Marmottan Monet, Parys |- |[[Lêer:Monet_-_Water_Lily_Pond,_1917-19,_1982.825.jpg|150x150px]] |''Waterlelie dam'' |1917–1926 |W.1889 |130.2 × 201.9 |Kuns Instituut van Chicago |- |[[Lêer:Monet_-_Wildenstein_1996,_1890.png|150x150px]] |''Die Waterlelie dam'' |1917–19 |W.1890 |100 x 200 | |- |[[Lêer:Water-Lily_Pond_1919_Claude_Monet_Metropolitan.jpg|150x150px]] |''Die Waterlelie dam'' (linkerkantste paneel) |1917–19 |W.1891 |101 x 200 |[[Metropolitan Museum of Art]], New York |- |[[Lêer:Monet_-_Wildenstein_1996,_1892.png|150x150px]] |''Die Waterlelie dam'' (regterkantste paneel) |1917–19 |W.1892 |100 x 200 | |- |[[Lêer:Monet_-_Wildenstein_1996,_1893-1.png|158x158px]] |''Die Waterlelie dam''<br />(helfte van die oorspronklike) |1917–19 |W.1893-1 | | |- |[[Lêer:Monet_w1893_2_the_water_lily_pond.jpg|150x150px]] |''Die Waterlelie dam''<br />(helfte van die oorspronklike) |1917–19 |W.1893-2 |101 x 104 |Privaatversameling |- |[[Lêer:Monet_-_Wildenstein_1996,_1894.png|150x150px]] |''Waterlelies'' |1917–19 |W.1894 | | |- |[[Lêer:Claude_Monet_-_Water_Lilies,_1917-1919.JPG|150x150px]] |''Waterlelies'' |1917–19 |W.1895 |100 x 200 |Honolulu Kunsmuseum |- |[[Lêer:Monet-Water-lily-pond-Chichu-museum-2.tif|150x150px]] |''Die Waterlelie dam'' |1917–19 |W.1896 |100 x 200 |Chichu Kunsmuseum, Naoshima |- |[[Lêer:Monet_w1897.jpg|150x150px]] |''Die Waterlelie dam'' |1917–19 |W.1897 | | |- |[[Lêer:Claude_Monet_-_The_Water_Lily_Pond,_c._1917-19_-_Google_Art_Project.jpg|150x150px]] |''Waterlelie dam'' |1917–19 |W.1899 |100 x 200 |Albertina, Wene |- |[[Lêer:Monet_w1900.jpg|150x150px]] |''Die Waterlelie dam'' |1917–20 |W.1900 |100 x 200 | |- | |''Die Waterlelie dam (linkerkant)'' |1917–20 |W.1901/1 | |Onbekend |- |[[Lêer:Monet_w1901b_the_water_lily_pond.jpg|150x150px]] |''Die Waterlelie dam (regterkant)'' |1917–20 |W.1901/2 |98 x 130 |Privaatversameling |- |[[Lêer:Monet_-_Wildenstein_1996,_1901a.jpg|150x150px]] |''Die Waterlelie dam'' |1917–20 |W.1901a |46 x 56 | |- |[[Lêer:Monet_-_Wildenstein_1996,_1901b.png|150x150px]] |''Die Waterlelie dam'' |1917–20 |W.1901b | | |- |[[Lêer:Monet_-_Wildenstein_1996,_1902.png|150x150px]] |''Waterlelies'' |1919–20 |W.1902 | |Musée Marmottan Monet, Parys |- |[[Lêer:Claude_Monet_-_Le_Pont_japonais_W1913_-_Musée_Marmottan-Monet.jpg|150x150px]] |''Die Japanese Brug'' |1918 |W.1913 |100 x 200 |Musée Marmottan Monet, Parys |- |[[Lêer:Monet_w1915.jpg|150x150px]] |''Die Japanese Brug'' |1918 |W.1915 | | |- |[[Lêer:Monet_w1917.jpg|150x150px]] |''Die Japanese Brug'' |1918 |W.1917 | | |- |[[Lêer:Monet_-_Ponte_Japonesa.JPG|150x150px]] |''Le Pont japonais, sur le bassin aux nymphéas'' |1920–24 |W.1919 |89 x 92 |São Paulo Kunsmuseum |- |[[Lêer:Monet_w1920.jpg|150x150px]] |''Die Japanese Brug'' |1918 |W.1920 | | |- |[[Lêer:Claude_Monet_-_The_Japanese_Bridge_-_Google_Art_Project.jpg|150x150px]] |''Die Japanese Brug'' |1918–24 |W.1921 |115 x 89 |"Beyeler Foundation", Basel |- |[[Lêer:Claude_Monet_-_The_Japanese_bridge_-_Google_Art_Project.jpg|150x150px]] |''Die Japanese Brug'' |1917–20 |W.1921a | |Van Gogh Museum, Amsterdam |- |[[Lêer:Monet_w1922.jpg|150x150px]] |''Die Japanese Brug'' |1918 |W.1922 | | |- |[[Lêer:Claude_Monet_-_The_Japanese_Footbridge,_Giverny_-_Google_Art_Project.jpg|150x150px]] |''Le Pont japonais, Giverny'' |1920–24 |W.1925 |94 x 89 |Museum van Skone Kunste, Houston |- |[[Lêer:Monet_w1929.jpg|150x150px]] |''Die Japanese Brug'' |1918 |W.1929 | | |- |[[Lêer:Water_Lilies,_japanese_footbridge.JPG|150x150px]] |''Nymphéas et Pont japonais'' |1920–24 |W.1930 |89 x 91 |Philadelphia Kunsmuseum |- |[[Lêer:Claude_Monet_-_The_Japanese_Bridge_-_61.36.15_-_Minneapolis_Institute_of_Arts.jpg|150x150px]] |''Die Japanese Brug'' |1923–25 |W.1931 | |Minneapolis Instituut van die Kunste |- |[[Lêer:1920-22_Claude_Monet_The_Japanese_Footbridge_MOMA_NY_anagoria.JPG|150x150px]] |''Die Japanese Brug'' |1920–22 |W.1932 |89 x 116 |Museum van Moderne Kunste, New York |- |[[Lêer:Claude_Monet_-_Le_Pont_japonais_W1933_-_Musée_Marmottan-Monet.jpg|150x150px]] |''Die Japanese Brug'' |1920s |W.1933 |89 x 116 |Musée Marmottan Monet |- |[[Lêer:Monet_-_water-lily-pond-evening-left-panel-1926.jpg|150x150px]] |''Waterlelie dam, Aand'' (linkerkantste paneel) |1920–26 |W.1964 | |Kunsthaus Zurich |- |[[Lêer:Monet_-_water-lily-pond-evening-right-panel-1926.jpg|150x150px]] |''Waterlelie dam, aand'' (regterkantste paneel) |1920–26 |W.1965 | |Kunsthaus Zurich |- | rowspan="2" |[[Lêer:Monet-Water-lily-pond-Chichu-museum.tif|150x150px]] |''Waterlelie dam'' (linkerste helfte) |1920–26 |W.1966 |200 x 150 |Chichu Kunsmuseum, Naoshima |- |''Waterlelie dam'' (regterkantste helfte) |1920–26 |W.1967 |200 x 150 |Chichu Kunsmuseum, Naoshima |- | rowspan="3" |[[Lêer:Claude_Monet_-_The_Water-lily_Pond_-_Google_Art_Project.jpg|150x150px]] |''Waterlelie dam'' (drieluik, linkerkantste paneel) |1920–26 |W.1968 | |"Beyeler Foundation", Basel |- |''Waterlelie dam'' (drieluik, middelste paneel) |1920–26 |W.1969 | |"Beyeler Foundation", Basel |- |''Waterlelie dam'' (drieluik, regterkantste paneel) |1920–26 |W.1970 | |"Beyeler Foundation", Basel |- | rowspan="3" |[[Lêer:Monet_-_Water_Lilies,_1914-26.jpg|150x150px]] |''Weerkaatsings van Wolke op die Waterlelie dam (drieluik, linkerkantste paneel)'' |1920–26 |W.1972 |200 x 424 |Museum van Moderne Kunste, New York |- |''Weerkaatsings van Wolke op die Waterlelie dam (drieluik, middelste paneel)'' |1920–26 |W.1973 |200 x 424 |Museum van Moderne Kunste, New York |- |''Weerkaatsings van Wolke op die Waterlelie dam (drieluik, regterkantste paneel)'' |1920–26 |W.1974 |200 x 424 |Museum van Moderne Kunste, New York |- | rowspan="2" |[[Lêer:Monet_Water_Lilies_Agapanthus_Triptych_(23083782624).jpg|150x150px]] |''Waterlelies, Agapanthus'' (linkerkanste paneel) |1920–26 |W.1975 |200 x 425 |Cleveland Kunsmuseum |- |''Waterlelies, Agapanthus'' (middelste paneel) |1920–26 |W.1976 |200 x 425 |Saint Louis Kunsmuseum |- |[[Lêer:Claude_Monet_-_Water_Lilies_-_Google_Art_Project_(431238).jpg|150x150px]] |''Waterlelies, Agapanthus'' (regterkantste paneel) |1920–26 |W.1977 |200 x 425 |Nelson-Atkins Kunsmuseum, Kansas City |- |[[Lêer:Claude_Monet_044.jpg|150x150px]] |''Waterlelies'' |1920–26 |W.1978 |200 x 427 |Nasionale Galery, Londen |- | |''Die Waterlelie dam, Groen Weerkaatsings'' |1920–26 |W.1979 | |Kunsthaus Zurich |- |[[Lêer:Monet_-_Wildenstein_1996,_1980.png|150x150px]] |''Waterlelie dam met Irisse'' |1920–26 |W.1980 |200 x 600 |Kunsthaus Zurich |- |[[Lêer:Monet_-_Water_Lilies,_1914-26,_712.1959.jpg|skakel=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/66/Monet_-_Water_Lilies%2C_1914-26%2C_712.1959.jpg/147px-Monet_-_Water_Lilies%2C_1914-26%2C_712.1959.jpg|senter|raamloos|147x147px]] |''Waterlelies'' |1920–26 |W.1981 |200 x 600 |Museum van Moderne Kunste, New York |- |[[Lêer:Monet_-_Wildenstein_1996,_1982.png|150x150px]] |''Waterlelie dam'' |1920–26 |W.1982 |200 x 602<br /><br />(lost in fire) |Museum van Moderne Kunste, New York |- |[[Lêer:Claude_Monet_-_Nymphéas_-_Carnegie_Museum_of_Art,_Pittsburgh,_2019-12-11.jpg|150x150px]] |''Waterlelie dam'' |1920–26 |W.1983 |200 x 600 |Carnegie Museums van Pittsburgh |- |[[Lêer:Claude_Monet_-_The_Water_Lilies_-_Clear_Morning_with_Willows_-_Google_Art_Project.jpg|150x150px]] |''Nymphéas, le matin clair aux saules'' |1914–26 | |200 x 1257 |Musée de l'Orangerie, Parys |- |[[Lêer:Claude_Monet_-_The_Water_Lilies_-_Green_Reflections_-_Google_Art_Project.jpg|150x150px]] |''Nymphéas, reflets verts'' |1914–26 | |200 x 850 |Musée de l'Orangerie, Parys |- |[[Lêer:Claude_Monet_-_The_Water_Lilies_-_Setting_Sun_-_Google_Art_Project.jpg|150x150px]] |''Nymphéas, Soleil couchant'' |1914–26 | |200 x 600 |Musée de l'Orangerie, Parys |- |[[Lêer:Claude_Monet_-_The_Water_Lilies_-_The_Clouds_-_Google_Art_Project.jpg|150x150px]] |''Nymphéas, les nuages'' |1914–26 | |200 x 1275 |Musée de l'Orangerie, Parys |- |[[Lêer:Claude_Monet_-_The_Water_Lilies_-_The_Two_Willows_-_Google_Art_Project.jpg|150x150px]] |''Nymphéas, les deux saules'' |1914–26 | |200 x 1700 |Musée de l'Orangerie, Parys |- |[[Lêer:Claude_Monet_-_The_Water_Lilies_-_Tree_Reflections_-_Google_Art_Project.jpg|150x150px]] |''Nymphéas, reflets d'arbres'' |1914–26 | |200 x 850 |Musée de l'Orangerie, Parys |- |[[Lêer:Claude_Monet_038.jpg|150x150px]] |''Les Nymphéas'' |1920–26 | |219 x 602 |Musée de l'Orangerie, Parys |- |} == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [http://www.culturecommunication.gouv.fr/collections_locales/Search?rid=0&ref=1&type=facet&name=QUI&value=MONET%2C_CLAUDE&p=0&xsl=maisons_illustres Claude Monet, Ministère de la culture et de la communication] * [http://www.culture.gouv.fr/public/mistral/joconde_fr?ACTION=CHERCHER&FIELD_1=AUTR&VALUE_1=MONET%20Claude&REL_SPECIFIC=1&IMAGE_ONLY=CHECKED Claude Monet, Joconde, Portail des collections des musées de France] * [http://www.portlandartmuseum.us/mwebcgi/mweb.exe?request=record;id=11732;type=101 ''Waterlelies'' by die Portland Kunsmuseum] * [http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/85352 ''Monet's Years at Giverny: Beyond Impressionism''], uitstallingskatalogus volledig aanlyn as PDF van The Metropolitan Museum of Art, wat materiaal oor hierdie kunswerke bevat {{Normdata}} [[Kategorie:Skilderye]] [[Kategorie:Franse kunstenaars]] 16ge9mxbattm973pl2ijda60dicvy6u 0 417766 2970534 2967132 2026-09-24T16:03:19Z Suidpunt 13232 /* Ná die sluiting */ 2970534 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Tiger oats 01.jpg|duimnael|350px|Die Tiger Oats-gebou (2014)<br /><small>Erkenning: Christopher Murphy</small>]] [[Lêer:Tiger oats 02.jpg|duimnael|350px|Aansig op die hoek van Graan- en Corporationstraat (2014). Die mure van die voorste geboutjie met die trappie is ondertussen al afgebreek.<br /><small>Erkenning: Christopher Murphy</small>]] Die '''Tiger Oats-gebou''' is 'n bouval geleë langs die treinspoor, op die hoek van Graan- en Corporationstraat, [[Moorreesburg]].<ref name="Courant.2017.1feb" /> Dit staan sedert 1906. == Aanloop == In Julie 1886 word die Kaffrarian Steam Milling Company in [[King William’s Town]] gestig. Daniel Bolton Redler kom in Suid-Afrika aan om in 1903 (of 1904) John James Whitaker as besturende direkteur op te volg.<ref>Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, pp. 237-238</ref> Redler het hom as meulenaar bekwaam.<ref>Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 136</ref> In die 1890’s kom Frederick John Collier in Natal aan met sy £50 000 erfgeld om te belê. Sy pa was doenig in die meelbedryf in [[Somerset]], Engeland, waar Collier gebore is. Maar Frederick het self sy eie onderneming bedryf. In Durban ontmoet Collier vir Arthur May, van die meelinvoermaatskappy Arthur May & Co., wat oor vier takke en agente in [[New York]] en [[Londen]] beskik het. Collier koop by hierdie besigheid in en bemoei hom met die plaaslike bedrywighede. Hy bring ’n meul op die been wat later sou opgaan in Union Flour Mills, wat daarna deur Premier oorgeneem sou word.<ref name="Frankel.1988.134">Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 134</ref> Arthur May & Co. trek voordeel uit die [[Moorreesburg tydens die Anglo-Boereoorlog|Anglo-Boereoorlog]]. Maar Collier is glo ’n moeilike mens om mee saam te werk en die verhouding versuur; gevolglik besluit hy en Arthur May om die vennootskap enkele jare ná die oorlog maar te ontbind. Wie egter al die bates moet kry bly ’n netelige kwessie, en Isador Kahn, ’n hoogaangeskrewe graanmakelaar van Johannesburg, se hulp word ingeroep om die geskil te besleg. Daar is besluit dat Arthur May al die bates moet kry, maar Collier moet uitkoop. Op sy beurt moet Collier ’n ooreenkoms teken om nie met May in Natal mee te ding nie.<ref name="Frankel.1988.134" /> In die Staatskoerant van Natal word daar op 18 April 1905 te kenne gegee dat die vennootskap tussen Arthur George May en Frederick John Collier ontbind het. Arthur May and Co. Merchants en sy takke in Durban, Oos-Londen, Lourenço Marques, Johannesburg, Pretoria, Salisbury, New York, Montreal, Buenos Ayres en Melbourne (Australië) het op 30 November 1904 ontbind, en alle skuldeisers moet hul eise voor 30 Junie 1905 indien. May behou egter die takke in Durban, Oos-Londen, Johannesburg, Lourenço Marques, Montreal en Melbourne en gaan sy gang.<ref>[https://web.archive.org/web/20250515201512/https://www.thegazette.co.uk/London/issue/27861/page/8830/data.pdf ''The London Gazette''. 1905. p. 8830.]</ref> Arthur May & Co. word later omgedoop tot die Union Flour Milling Company.<ref name="Frankel.1988.134" /> Collier begeef hom in die wattelbedryf, waarvan hy absoluut geen ervaring het nie (wattelbas bevat tannien, wat in die [[Leer (stof)|leerlooiery]] gebruik word om die regte kleur en tekstuur te verkry).<ref name="Frankel.1988.134" /> Uiteindelik kom Moorreesburg nou ter sprake. == Collier neem African Compressed Fodder Company oor == === Agtergrond === Op Saterdag, 10 September 1904, verskyn daar op bladsy 3 van ''De Zuid Afrikaan'' die volgende kennisgewing:<ref>[https://web.archive.org/web/20250311161640/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4214/za-1904-09-10.pdf?sequence=5&isAllowed=y ''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 10 September:3]</ref> {{cquote| EEN PUBLIEKE VERGADERING zal te Moorreesburg gehouden worden op Vrijdag, 16 September, om 3 uur n.m., om de wenschelijkheid te bespreken ter oprichting eener Zuid Afrikansche Geperst Voeder Maatschappij om onze eigene graan te bewerken.<br /> D.W. Krynauw.}} Collier word deur Alfred Marshall genader. Marshall en Gustav Mauritz Ljungdahl het “kort na die oorlog” (dus, nadat die treinspoor gelê is en nadat bogenoemde vergadering plaasgevind het) ’n onderneminkie op Moorreesburg op die been gebring wat kuilvoer uit lusern, boontjies (waarskynlik gemaalde boontjiemeel van minderwaardige of kalanderbesmette boontjies, wat tog voedsaam is) en grashooi gemaak het. Dit het bekend gestaan as Manna. Hierdie Manna-kuilvoer is bedink deur John Martin Cuthbert O’Grady, 'n produktehandelaar van Commissionerstraat 139 in Johannesburg. Dit is op 13 Junie 1905 gepatenteer. Op 4 Augustus 1905 word die helfte van die patentereg afgestaan aan Ljungdahl, met ten doel dat laasgenoemde en Marshall op Moorreesburg die African Compressed Fodder Company kon bedryf.<ref name="Frankel.1988.134" /> O'Grady en die African Compressed Fodder Company kon dus albei Manna maak. Volgens Rudy Frankel kon geen aktes ná Oktober 1905 verder gevind word nie (betreffende Ljungdahl, Manna of die naam African Compressed Fodder Company). Marshall het teen dié tyd met Charles Stevens in vennootskap getree en noem die onderneming voortaan die "Cereal Manufacturing Company".<ref name="Frankel.1988.134" /> Dit wil voorkom of Collier bykans onmiddellik om finansiering gevra is, want hy moes om en by 1905/1906 die onderneming gekoop het. Terselfdertyd het Collier in vennootskap getree met Charles Stevens. Stevens het ’n veeplaas in Swaziland gehad, wat ’n moontlike afsetgebied vir die kuilvoer was. Deur hierdie vennootskap kon genoeg geld bekom word om die onderneming op Moorreesburg nou uit te koop. Omrede kalwer- en koeimeelformules steeds in 1913 onder die Tiger-naam geregistreer is, kan mens van die standpunt uitgaan dat die maatskappy vir ’n lang ruk nog kuilvoer (van welke aard dan ook) gemaak het.<ref name="Frankel.1988.134" /><ref name="Courant.2017.1feb" /> En tog, kyk mens na die staatsverslae, is die naam "African Compressed Fodder Company" nog gebruik in 1907/1908, toe daar die spoortariewe bespreek is wat die maatskappy benadeel het. Hier was Alfred Marshall die verteenwoordiger van die maatskappy. Onder die naam "African Compressed Fodder Company" is hawerprodukte gemaak.<ref name="Minutes1908">[https://www.google.co.za/books/edition/Minutes_of_Evidence_with_Index/5k8oVHh4qKUC?hl=af&gbpv=1&dq=%22african+compressed+fodder+company%22&pg=PA583&printsec=frontcover Custom Tariff Commission. 1908. Minutes of Evidence. 1907/1908, bl. 583]</ref> Ook by die maandelikse vergadering van die Malmesbury Afdelingsraad wat op 24 September 1907 gehou is, staan geskryf: "Brieven voorgelegd van de Afrikaanse geperst voeder maatschappij, te Moorreesburg, betreffende belastingen verschuldigd".<ref>[https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4164/za-1907-10-19.pdf?sequence=8&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1907. 19 Oktober:3, kolom 2]</ref> Nietemin, teen 1905/1906 was hawermout in Suid-Afrika nog ingevoer en veral geliefd as ontbyt. Die Engelse was nou nie juis besonder lief vir mieliepap nie. En net daar kry Collier ’n blink gedagte: hy gaan self hawermout maak. Op Moorreesburg. Kort na die oorname van die onderneming gaan Collier vir ’n paar jaar op sy wêreldtoer – op sy reis kyk hy bietjie na die masjinerie en meule wat in Amerika, Kanada, Australië, Hongarye, Rusland en Brittanje gebruik word.<ref name="Frankel.1988.134" /> === Aanbou === Op 21 Augustus 1905, byna 'n jaar ná die kennisgewing van die openbare vergadering om Moorreesburgers se belangstelling te peil, word 'n paar reëls deur 'n korrespondent geskryf aan ''De Zuid-Afrikaan'' (wat op 26 Augustus geplaas word), onder die hofie "Moorreesburg". Daar word melding gemaak van die reën, van 'n gebou van meneer Abrams wat voltooi is en 'n groter skool wat aangebou gaan word, asook meer rondom die sieleheil van die gemeenskap. Tussenin kry mens ook te lese (nouliks leesbaar):<ref>[https://web.archive.org/web/20250510095641/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4191/za-1905-08-26.pdf?sequence=11&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1905. 26 Augustus:7, kolom 1]</ref> {{cquote| [Maar wij] hopen van beter, daar er<br /> [........] groot gebouw opgericht<br /> [........] een kompagnie van Johan-<br /> [nesburg]. }} 'n Korrespondent se plasing verskyn in ''De Zuid-Afrikaan'' op 31 Augustus 1905, op bl. 4, kolom 4, waarin die grond voorberei word vir die fondasies. Ook was kuilvoer ("geperst voeder") die aanvanklik beoogde produk:<ref>[https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4191/za-1905-08-31.pdf?sequence=13&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1905. Moorreesburg. 31 Augustus:4]</ref> {{cquote| '''Moorreesburg''' Mijnheer, - Zo als u weet is er een maatschappij gevormd om '''geperst voeder''' te vervaardigen. Deze firma heeft hier grond aangekocht en is voornemens '''een vier verdieping fabriek te bouwen'''. Reeds is men begonnen de grond gereed te maken en de fondamenten te graven. Van het Spoorweg Departement is verkregen 't recht tot het aanleggen van een taklijntje naar het eigendom. Het plan is de trucks binnen de werken te laden en te ontladen. Maar om op hun eigendom te komen moeten zij een straat of weg kruisen en daartoe hadden zij het konsent van het plaatselik bestuur nodig. Het dorpsbestuur heeft geweigerd een kruising toe te laten op grond dat het een gevaarlik precedent mag blijken, daar andere firma's ook later kruisingen mogen vragen en het wagenverkeer zeer gestremd kan worden. Ook acht men het niet in het publiek belang, dat een siding (stopplek), gegeven worde aan een private maatschappij, die daar door bevoordeeld wordt boven andere firma's en private personen. Ook zou het toestaan van gerieven aan een grote firma het daarstellen van meer akkomodatie voor het publiek niet verhaasten, maar vertragen. Het gouvernement kan echter een "siding" geven op gouvernements grond, dat veel gerief zal geven aan het publiek, en de maatschappij op gelijke voet met de meeste bevoordeelde firma's plaatsen, n.l. dat zij slechts zal moeten laden en ontladen over een straat van 50 voet. Een publieke vergadering, die bijgewoond werd door een groot getal boeren en anderen, werd l.l. [laastleden] Zaterdag gehouden in verband met dezelfde zaak, toen de volgende resolutie (P. Basson – J.Lochner) met algemene stemmen werd aangenomen: "Aangezien het toestaan van een "siding" aan de Compressed Forage Company de deur zal openen voor andere bezigheden om ook sidings te vragen en alzo het wagenverkeer zal stremmen, acht deze vergadering het zeer onwenselik een "siding toe te staan en protesteert ten sterkste daar tegen". }} In ''De Zuid-Afrikaan'' verskyn die volgende uittreksel op 10 Februarie 1906, bladsy 7, kolom 1:<ref name="DeZuidafrikaan.1906.10feb.7">[https://web.archive.org/web/20250504203152/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4213/za-1906-02-10.pdf?sequence=5&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1906. Moorreesburg. 10 Februarie:7]</ref> {{cquote| 7 Februarie 1906.<br /> Gelieve zo goed te zijn onderstaand stukje in uw veel gelezen blad te plaatsen.<br /> Moorreesburg schijnt een grote plek te worden, want daar bouwt men dat huizen verrijzen als paddestoelen uit de grond. Ik denk, dat over twee maanden het mooie, nieuwe gebouw van de Compressed Fodder Company en die nieuwe school zullen klaar zijn. }} Moorreesburg is in rep en roer. Ekstra treine loop volop en is net nie daartoe in staat om goedere gou genoeg te vervoer nie. Daar is reeds al gepraat oor 'n daaglikse trein wat na die Kaap moet loop – maar dinge kom net nie tot 'n punt nie. Boonop word goedere op trokke wat swaar gelaai is dikwels by Malmesbury afgehaak, en dit moet maar daar bly staan tot daar weer 'n geskikte geleentheid kom om die goedere verder te vervoer. Daar is ook nie genoeg personeel op Moorreesburg se stasie om die goedere so spoedig moontlik af te laai nie. Die "neringdoenden" (winkeliers; kleinhandelaars), asook die "Kapenaren" wat aan die fabriek en skool bou, word hierdeur benadeel. Die werkers het die voorliefde om na werk 'n glas "ticky"-bier by een van die drie kroeë op die dorp te gaan drink, en die korrespondent vind dit erg rampsalig – veral gegewe die berugte Februarie-hitte op Moorreesburg – dat hierdie werkers dikwels vir drie dae nie 'n glas "ticky"-bier kan koop nie. Daar is na raming reeds 2&nbsp;000 blankes en net soveel bruin mense op Moorreesburg, lui die berig, maar die dorp bly steeds sonder sy eie munisipaliteit en ook sonder 'n landdros. Daar is maar een voetkonstabel wat wet en orde moet handhaaf.<ref name="DeZuidafrikaan.1906.10feb.7" /> 'n Paar maande later verskyn nog 'n korrespondensiebrief in ''De Zuid-Afrikaan'' op 7 Junie 1906, bladsy 3, kolom 2; die tersaaklike woorde is:<ref>[https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4229/za-1906-06-07.pdf?sequence=3&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1906. Moorreesburg. 7 Junie:3]</ref> {{cquote| 2 Junie, 1906.<br /> […]<br /> Ons dorpje verfraaid door ettelike nette private woonhuizen, een stevig uitziende fabriek voor het vervaardigen van geperst voeder, en 't laatst, doch niet 't minst, een schoolgebouw, krijgt nu een net en zindelik aanzien.<br /> […] }} === Impak === Op 11 Oktober 1904, byna 'n maand nadat 'n vergadering oor 'n voorgestelde kuilvoeraanleg gehou is, word nog geskryf: "Ons dorpie is taamlik aan die groei; vreemdelinge wat jare lank nie hier was nie staan verbaas wanneer hulle hier aankom en sien watter vooruitgang ons dorp gemaak het."<ref>[https://web.archive.org/web/20250510195451/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4215/za-1904-10-11.pdf?sequence=5&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan.'' 1904. Moorreesburg. 11 Oktober:4, kolom 8]</ref> Salig onbewus van 'n vierverdiepingfabriek wat nog sou kom. Die boujaar van die fabriek, 1906, val ook net te netjies saam met die petisie, gerig aan die goewerneur Sir Walters Francis Hely-Hutchingson, wat op bl. 2 verskyn in ''De Zuid-Afrikaan'' op 10 April 1906. Die inwoners en stemgeregtigdes wil nou, ingevolge Wet 45 van 1882, die dorpsraad tot munisipaliteit verhef, en die volgende redes word verstrek; Moorreesburg:<ref>[https://web.archive.org/web/20250508102657/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4222/za-1906-04-10.pdf?sequence=4&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1906. Petition. 10 April:2]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20250508134320/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4222/za-1906-04-14.pdf?sequence=6&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1906. Moorreesburg een municipaliteit. 14 April:5, kolom 7]</ref> * Is nou die tweede vernaamste dorp in die Afdeling Malmesbury * Maak nou die spilpunt van 'n welvarende graandistrik uit, met 'n snelgroeiende bevolking * Word met ander hoofdorpe deur spoorlyn verbind * Dien as trekpleister vir groot maatskappye, asook geboue met 'n duur erfwaarde. Derhalwe is die dorpsbestuur nie meer geskik of voldoende om in die behoeftes (van so 'n omvang) te voorsien nie. Die petisie is reeds onderteken deur 83 individue. Op 20 April 1906 stoot die dorpsbestuur die belasting op vaste eiendomme op; ingevolge Seksie 16 van Wet 29 van 1881. Betaalbaar is 'n pennie vir elke pond wat elke stuk grond werd is. Die belasting moet op die 25ste Mei 1906 inbetaal wees by die Kantoor van de Afdelingsraad te Malmesbury. Vergeleke hiermee was die Afdelingsraad Clanwilliam se heffing in dieselfde tydperk wel 1¼ pennie per pond. Clanwilliam sit net baie duideliker uiteen waarheen die geld gaan: 'n stuiwer (halfpennie) word vir die hoofweë gebruik, 'n stuiwer vir "de Afdelingswegen en andere doeleinden" en 'n oortjie (kwartpennie) word betaal aan die skoolraad van Clanwilliam vir skooldoeleindes.<ref>[https://web.archive.org/web/20250508171136/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4222/za-1906-04-21.pdf?sequence=9&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1906. Afdeling Malmesbury. 21 April:8, kolom 3 en 4]</ref>Aan die ander kant het die dorpsrade van Darling (1 pennie per pond) en Riebeek Kasteel (halfpennie per pond) ook hul belastings in Meimaand opgestoot. In dieselfde asem het die dorpsbestuur van Moorreesburg die oninbare belastings van 1904 (altesaam 5 pond 8 sjielings 1 pennie) afgeskryf.<ref>[https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4226/za-1906-05-29.pdf?sequence=13&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1906. Afdelingsraden: Malmesbury. 29 Mei, bl. 6, kolom 1]</ref> Hierdie gegewens is van belang, want op 30 Oktober 1906 word by die maandelikse vergadering van die Afdeling Malmesbury vermeld die African Compressed Fodder Company betwis die erfwaarde van sy grond: "De Afr. Compr. Fodder Co., van Moorreesburg, objekteerde tegen de schatting van £15,000 en vroeg, door middel van de prokureur Kotze, een reduktie aan. De valueerders werden opgeroepen om hun inzichten te kennen te geven en er werd eenparig besloten om de valuatie tot op £10,000 te stellen." <ref>[https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4237/za-1906-11-17.pdf?sequence=8&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1906. Malmesbury. 17 November:10, kolom 1]</ref> Seker die grootste ironie van Moorreesburg is dat sy welvaart en ontwikkeling binne so 'n kort bestek opgeskiet het, dat die treinwaens, die staat, die administrasie, die polisiediens, die regswese en selfs nie eens die poswese kon byhou nie. In Oktober 1909 word gestel [[Piketberg]] het nie eens 'n kwart van die handelskrag van Moorreesburg nie, maar daardie dorp kry elke dag pos. Moorreesburg, wat 'n paar maande tevore munisipale status gekry het, wat soveel te méér aanspraak kan maak op daaglikse pos, moet maar tevrede wees met pos drie maal per week. Dr. Du Toit, die plaaslike burgemeester en voorsitter, sê by een onderneming op die dorp is die posverkeer van so 'n aard dat die weeklikse besteding van die posseëls alleen £5 is. Versend mens 'n brief aan Kaapstad op 'n Saterdag vanaf Moorreesburg, dan sal jy geen antwoord kry voor Woensdag nie. Maar tussen die Kaap en Johannesburg, is dit 'n ander storie: pos jy jou brief op 'n Saterdagmôre, kan jy Woensdag 'n antwoord terugverwag. Die traagheid van die poswese werk absoluut stremmend in op die dorp se ekonomie. Die voorstel om 'n poskardiens in te voer het die owerhede summier geweier. Nou is die volgende stap om die parlementlede wat hul verteenwoordig te ontmoet, en hiervoor is daar drie afgevaardiges van die dorp gestuur: die here D. Krynauw, E. Starke en Collier.<ref>[https://web.archive.org/web/20250510184847/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4181/za-1909-10-19.pdf?sequence=8&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan.'' 1909. Moorreesburg. 19 Oktober:7, kolom 3]</ref> === Verdere ontwikkeling en uitdagings === Die Tiger-embleem kan besigtig word in die Staatskoerant van 7 Desember 1906. Daar staan ook onderaan die bladsy:<ref name="trademark">[https://play.google.com/books/reader?id=d8QzAQAAMAAJ&pg=GBS.PA1998 The Cape of Good Hope Government Gazette. 1906. Trade Marks Registration. 7 December. p. 1998]</ref> {| border=1 cellpadding=4 style="border-collapse: collapse; border: 1px solid var(--base-color);" |- style="vertical-align:top;text-align:left;" | | We hereby give notice that we intend, on and after the 11th of January, 1907, to apply to the Registrar of Deeds for the resignation of Alfred Marshall and Gustav Mauritz Ljungdahl, trading as The African Compressed Fodder Company, of Moorreesburg, Cape Colony, Merchants, as the Proprietors of the Trade Mark represented above, this day lodged and deposited by us in the Office of the said Registrar of Deeds in Cape Town, for inspection, according to the provisions of Act No. 22 of 1877; and we desire that the said Trade Mark shall be registered in respect of the following description of Goods, that is to say: All goods included in Class 12, except Tea. Dated at Cape Town, this 24th day of November, 1906. |} Die Tiger-naam kon nie op tee gebruik word nie, omdat "Tiger Tea" nog op 5 September 1906 bemark is deur gebroeders McDougall van Manchester, Engeland.<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=d8QzAQAAMAAJ&pg=GBS.PA1073 The Cape of Good Hope Government Gazette. 1906. Trade Marks Registration. 5 September. p. 1073]</ref> As daar na die embleem gekyk word, lyk die vollengte dier, met genoeg verbeelding (en sonder die strepe), nogal na ’n luiperd. Daar is ook diegene, soos die destydse besturende direkteur (Clive Apsey) van die Jungle Oats by Maitland, wat hartgrondig daarvan oortuig is dat die naam Tiger sy herkoms kan terugvoer na die ou Afrikaanse naam "tijger", later "tier" vir ’n [[Kaapse luiperd]]. Die kop-embleem wat vandag nog deur Tiger Brands Limited gebruik word, put sy inspirasie uit die tekening deur Charles Edward Turner van Engeland. Dit is op 25 Oktober 1910 op sy naam en Collier s’n by Stationers Hall registreer.<ref name="Frankel.1988.135">Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 135</ref> Collier het sy fabriek met van die modernste masjinerie toegerus; sodat geen mensehande hoegenaamd met die hawermout of hawermeel in aanraking sou kom nie – byna ondenkbaar vir daardie tyd. In die ''Cape Colony: It's History, Commerce, Industries and Resources'' (1910/1911), word die meul omskryf as 'n baksteengebou met vier verdiepings; 90 voet lank, 50 voet breed (ongeveer 27 meter x 15 meter). Die stoor is gebou op betonpylers met 'n houtvloer, wat aan beide kante 'n vierkant van 200 voet (omtrent 61 meter) beslaan.<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=hh5BAQAAIAAJ&pg=GBS.PA142 ''Cape Colony: It's History, Commerce, Industries and Resources''. 1910/1911. The Cereal Manufacturing Co, p. 142]</ref> Op bladsy 141 is daar ook foto's van die gebou en die skure te sien.<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=hh5BAQAAIAAJ&pg=GBS.PA141 ''Cape Colony: It's History, Commerce, Industries and Resources''. 1910/1911. The Cereal Manufacturing Co, p. 141]</ref> Frankel erken in sy outobiografie: toe die fabriek in die vroeë 1970’s heeltemal oorgedoen is, was die gehalte van die verpakkings- en etiketteermasjinerie volgens die eietydse standaarde nog so goed, dat daar geen rede was om hulle enigsins te vervang nie.<ref name="Frankel.1988.135" /> Ieder geval, op 1 Desember 1908 verskyn die volgende gedeelte in 'n artikel in ''De Zuid-Afrikaan'' (bl. 8, kolom 5), nadat die redakteur die korrespondent op die dorp bietjie gepols het wat op die dorp aangaan:<ref name="dezuidafrikaan.1908.1des.8">[https://web.archive.org/web/20250504142330/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4167/za-1908-12-01.pdf?sequence=1&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1908. Moorreesburg. 1 December:8]</ref> {{cquote| '''Handel en nijverheid''' Enige jaren reeds is een maatschappij bezig hier de nodige gebouwen en machinerie op te richten voor het vervaardigen van fijn gesnede, aangemaakt, geperst voeder, een ideaal veevoeder, geschikt voor uitvoer. Gedurende de laatste maanden heeft de maatschappij zich meer bepaaldelik toegelegd op het vervaardigen van havermeel en platgedrukte haver, om de plaats in te nemen van het ingevoerde artikel, dat aan de onbijttafel wordt gebruikt. Wanneer men bedenkt, dat het veel gemakkeliker is haver te produceren dan koren, en daarbij weet, dat haver een zeer gezond voedsel is, dan moeten wij de oprichting van zulk een haverfabriek toejuichen. Immers een markt wordt geopend voor onze haver, die als voeder te veel geproduceerd wordt, en een uitkomst wordt gevonden waar wij te min koren hebben, n.l., door haver in de plaats te kunnen eten. Is het artikel goed? Op deze vraag hebben sommigen reeds bevestigend geantwoord en anderen ontkennend. De heer Collier, die de onderneming geldelik steunt, maar vooral in de laatste tijd persoonlik met alle kracht tracht, de zaak een sukses te maken, zegt: "Tot hier toe hebben wij slechts proefnemingen gemaakt, maar binnenkort zullen wij een artikel leveren, beter dan 'Quaker Oats' of 'H.O.' of enige andere soort ingevoerde haver." Het nieuwe toestel tot het maken van de "Flaked Oats" is reeds in werking, en ik heb reeds een 100 lb. zak van de "Flaked Breakfast Oats" gezien. Het ziet er zo mals uit en verspreidt zulk een heerlike geur, dat de mond ervan watert. Behalve in zakken wordt het ook in 50 lb. vaten gelevered en in kisten, bevattende 7 lb. blikken, in kisten bevattende 2 lb. kartons en 2, 5, 7 en 10 lb. zakjes. De maatschappij maakt ook grof, middelmatig en fijn havermeel. Moorreesburg en het distrikt kunnen er dankbaar voor zijn, dat de fabriek hier opgericht is en werk verschaft aan een menigte gekleurde en blanke arbeiders, en de vervaardigers kunnen trots zijn op een artikel, dat niet behoeft onder te doen voor enig soortgelijk ingevoerd produkt. }} In 1908 begin die produksie van die hawerprodukte, en uitstallings vind plaas by die Randse Paasskou en die landbouskoue te Kimberley en Port Elizabeth. Collier het veral te kampe met die vooroordeel jeens goedere wat in Suid-Afrika vervaardig is (en die neerbuigende houding teenoor alles wat koloniaal is) en moes met aggressiewe bemarkingstrategieë uithaal en wys. Om daardie rede voer hy teen 1911 tog maar pêrelgort / pêrelgars in as die nuutste toevoeging tot sy reeks produkte.<ref name="Frankel.1988.135" /> Verder was dit nog 'n paar jaar voor [[Uniewording]] in 1910. Die Kaapkolonie kon netsowel 'n vreemde land gewees het: daar was nog geen eenvormige spoor- en vragtarief na die onderskeie 'provinsies' nie. En hierdie tariewe was voelbaar.<ref name="Minutes1908" /> Volgens Alfred Marshall kan die fabriek meer as genoeg hawermeel en hawermoutpap vir die ganse Suid-Afrika onder Britse vlag lewer. Die publiek verlang wel dat die produkte mooi verpak word in blikke en kartonne (wat wel in die kolonie vervaardig word en dus die binnelandse mark aanhelp) en nie in sakke of vate ("barrels") nie. Nou kom die spoorweë en sê nee, hulle vervoer goedere teen die 3de klastarief, bedoelende, die hawermout moet nou in sakke en vate verpak word, wat lomp is, maklik breek, mors en op die koop toe onnodige ruimte in beslag neem, bloot om die produk nou teen min of meer kosprys rond te karwei. Die maatskappy op Moorreesburg kom egter te staan voor die hoë lone in die Kaapkolonie, asook die aksynsbelasting wat goedere uit Europa bevoordeel.<ref name="Minutes1908" /> Marshall skets die volgende scenario:<ref name="Minutes1908" /><br /> Die vragvervoer van hawermeel en hawermout vanaf die fabriek op Moorreesburg tot in Johannesburg (verpak in blikke of karton) in kissies, kos 7 pond 15 sjielings per Britse ton of 2 000 lbs.<ref name="Minutes1908" /><br /> Sou dit in die sakke of vate verpak wees, soos die owerheid dit voorskryf, kos dit 3 pond, 5 sjielings 4 pennies per Britse ton of 2 000 lbs.<ref name="Minutes1908" /> Stel dit nou teenoor die ingevoerde hawermeel en Quaker Oats wat vanaf Delagoabaai in Mosambiek na Johannesburg versend word: selfs met aksynsbelasting ingesluit, kos dit 5 pond per 2 240 lbs.<ref name="Minutes1908" /> Marshall stel nou voor die tarief op die ingevoerde produk moet gehef word, en die Suid-Afrikaanse produk moet verpak en vervoer word soos die Suid-Afrikaanse verbruiker dit wil hê.<ref name="Minutes1908" /> Die uitsluitsel hiervan kom mens te wete in ''De Zuid-Afrikaan'' op 22 Julie 1909:<ref name="dezuidafrikaan.1909.22julie.7">[https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4178/za-1909-07-22.pdf?sequence=9&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. De Z.A. Nat Unie. 1909. 22 Julie:7, kolom 2.]</ref> Of daar enigsins 'n kansgelykheid bestaan vir die verkoop van koloniale hawermeel, wys Sir Pieter Bam daarop dat die spoorwegtariewe van die Westelike Provinsie na die Transvaal hoër was as vir die ingevoerde produk wat deur sekere hawens na Transvaal versend is. Die sekretaris van die Mafeking-sentrum, mnr. J.R. Algie, het hieroor aan die spoorwegdepartement geskryf. Hy kry ten antwoord dat die departement nie die tariewe gaan verminder nie. Die Mafeking-sentrum antwoord daarop aan die hawermeelfabriek te Moorreesburg, dat daar onder hierdie omstandighede geen kans is om die artikel in die distrik te verkoop nie, en dat die plaaslike handelaars in Transvaal geen ander keuse het as om terug te gryp na die ingevoerde produk nie.<ref name="dezuidafrikaan.1909.22julie.7" /> (En dit voorspel niks goeds vir Moorreesburg nie.) Dit verklaar waarskynlik waarom daar 'n pleidooi aan die regering en publiek gerig word op 3 Augustus 1909 in ''De Zuid-Afrikaan'':<ref>[https://web.archive.org/web/20250510141247/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4179/za-1909-08-03.pdf?sequence=1&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1909. Moorreesburg. 3 Augustus:8, kolom 3]</ref> {{cquote| '''Algemeen.'''<br /> […]<br /> De "Cereal Manufacturing Co." gaat nog voort haverhooi te verwerken in ideaal veevoeder, en wegens de mate van persing aangebracht en de zindelike wijze, waarop die opgemaakt wordt, is het ook gemakkelik en ekonomies om vervoerd te worden per spoor, schip of transportwagen. Men is nu begonnen gort te maken, die er goed uitziet, even smakelik is als de ingevoerde en die sneller zacht kookt. Van de gerolde haver en de verschillende soorten havermeel behoeft geen melding gemaakt te worden, daar die al genoegzaam bekend zijn. Vele handen vinden hier daardoor werk en de fabriek is, als het ware, een werkverschaffing voor vele armen, die anders werkeloos zouden zijn. De onderneming verdient gewis de ondersteuning van de regering en het publiek. }} Skaars 'n week sedert Bam se woorde op papier verewig is, verskyn daar sommer twee advertensies in die einste ''De Zuid-Afrikaan'' (29 Julie 1909). Die Cereal Manufacturing Company spits hom solank op die Kaapse mark toe en deel gratis resepteboeke saam met die proefpakkies uit. As die winkel in die buurt nie Tiger Brand-produkte verkoop nie, kon mens net hulle name en adresse stuur aan die "Cereal Manufacturing Company".<ref name="dezuidafrikaan.29julie.4.5">[https://web.archive.org/web/20250510164838/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4178/za-1909-07-29.pdf?sequence=12&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1909. 29 Julie: bl. 4 (kolom 8), bl. 6 (kolom 7)]</ref> Advertensie 1 lui so:<ref name="dezuidafrikaan.29julie.4.5" /> {{cquote| '''Havermeel, "Tiger Brand"'''<br /> De havermout, enz. gefabriceerd door de "Cereal Manufacturing Company," is een artiekel, dat grote opgang heeft gemaakt in Zuid-Afrika. Het leent er zich toe uitstekende havermeelkoekjes ervan te bakken, een eksellente soep ervan te koken en een ideale verfrissende zomerdrank ervan te breiden. De "Cereal Manufacturing Co." van Moorreesburg, K.K., heeft een recepteboek gepubliseerd en zal aan enige dame, die erom schrijft, een eksemplaar ervan, bevattende over de vijftig nieuwe en originele recepten voor het maken van soep, koeken, poddings en "entrees" gratis toezenden. Degenen van onze lezers, die nog niet het "Tiger Brand" Gerold Wit Ontbijt Havermeel beproefd hebben, worden uitgenodigd hun namen en adressen aan de "Cereal Manufacturing Co." Moorreesburg, K.K. te zenden, wanneer zij per ommegaande een goed monster van dit uitmuntend graan ontbijt voedsel zullen ontvangen. }} Advertensie 2 lui so:<ref name="dezuidafrikaan.29julie.4.5" /> {{cquote| '''Havermeel "Scones"'''<br /> Neem een bordvol koud havermeel porridge en kneed in zoveel meel tot het stijf genoeg is om uit te rollen; voeg erbij zout naar smaak. Vorm in ronde of drie-hoekige "scones", bak in een vrij warme oven en alvoren op te dissen, snijd zo in tweeën en besmeer so goed met boter. Dit is een ekonomiese manier om koude porridge op te gebruiken. De belangrijkste hoenigheid om van dit recept een sukses te maken, is om zorg te dragen, dat de "porridge" van "Tiger Brand" Havermeel gemaakt is. Indien uw plaatselike handelaar geen "Tiger Brand" Havermeel voorradig heeft, zend zijn naam en adres tezamen met uw eigen naam en adres aan de "Cereal Manufacturing Company," van Moorreesburg, K.K., en gij zult per ommegaande een ruim monster "Tiger Brand" Havermeel ontvangen, tezamen met een goed gedrukt boek met recepten, waarin aangegeven wordt hoe havermeel op drie-en-vijftig verschillende manieren gebruikt kan worden. }} == Collier kry ’n nuwe vennoot == Collier kry in 1910 nog ’n vennoot by: Daniel Bolton Redler. Frankel vermoed Collier het van Redler te hore gekom deur sy broer, Arnold Redler, hoof van Redler Patents Ltd. Sharpness te Gloucester, wat later moontlik die masjinerie kon verskaf het om die gort by Moorreesburg te kook en te steriliseer.<ref name="Frankel.1988.135" /> Hoe dan ook, in 1910 word Daniel Bolton Redler, nog voor hy enigsins kon bedank, deur die Kaffrarian Steam Milling Company in die pad gesteek, op grond van ontrouheid teenoor die onderneming. Moontlik het Collier vir Redler genader en die bestuur het snuf in die neus gekry.<ref name="Frankel.1988.136">Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 136</ref> In ''De Zuid-Afrikaan'' van onder meer 8 Februarie 1910, 24 Februarie 1910, 15 Maart 1910 en 31 Maart 1910 verskyn 'n advertensie wat as koerantberig verbloem is, getiteld 'De Opinie van Professor Hahn', wat ongetwyfeld skimp op 'Quaker Oats' wat 'n ingevoerde produk was: {{cquote| Professor P. Daniel Hahn, de welbekende professor in de scheikunde, heeft onlangs verscheidene monsters van "Tiger Oats" geanaliseerd, ten einde te zien of zij gelijk waren aan het ingevoerde havermeel. De geleerde professor somt de resultaten van de verskillende analysen, door hem gedaan, als volgt op: - Het is niet te verwonderen, dat de "Tiger Oats," gekweekt in dit zonnige land, allergunstigt vergeleken kan worden met het beste en rijkste geïmporterde havermeel, omdat de "Tiger Oats," zoveel als 85.55 percent (vijf-en-tachtig) en een halve delen in elke honderd delen) bestanddelen bevatten, die omgezet worden in bloed, vlees en vet. De "Tiger Brand" is bereid geworden met de grootste zorg, zoals bewezen wordt door de grote oplosbaarheid, opslorpingsvermogen en verteerbaarheid van het gekookte Havermeel. Het is dus een eksellent voedsel voor zuigelingen en invaliden, zowel als voor de gezonden en robusten, die hun fisiese kracht en sterkte moeten handhaven. Ik beschouw de "Tiger Brand" het best bereide Havermeel voor de ontbijttafel, en beveel ten sterkste aan dit merk als een hoogst voedzaam en gemakkelik verteerbaar voedsel – (Get.) P. Daniel Hahn, Ph.D., M.A. Professor in de Scheikunde. "Tiger Oats," waarvan Professor Hahn zo enthusiasties spreekt, is een volkomen Zuid-Afrikaans graan, daar het gekweekt en gemalen wordt in de voortdurende zonneschijn van Moorreesburg, K.K. Enigeen van onze lezers, die een volledige en komplete lijst van de analysen van Professor Hahn moge verlangen, kan het op aanvrage van de "Cereal Manufacturing Co." van Moorreesburg, K.K. verkrijgen. }} In antwoord daarop het die konkurrent, 'Quaker Oats', op 5 April 1910 in ''De Zuid-Afrikaan'' ook die stem laat hoor van "de hoogste mediese autoriteit over voedsels", Sir James Crichton Brown, LL.D.-FRS. van Londen (duidelik nie van hier rond nie), om hul ontbytpap te bemark. Boonop word die Skotte as voorbeeldverbruiker voorgehou – dalk doelbewus, omdat die waarskynlike leser, net soos die Skotte, tot die arbeidsmag behoort het en ook Calvinisties was. Vroeg in 1911 word die onderneming registreer met Collier as voorsitter en Redler as besturende direkteur. Dit gaan voor die wind.<ref name="Frankel.1988.136" /> In die jaar 1911 het die Cereal Manufacturing Company omtrent 200 000 sakke hawer per jaar benodig om aan die vraag en aanbod te voldoen. Benewens die duplisering van die bestaande aanleg, word ook 'n nuwe aanleg vir kuilvoer en pêrelgars-produksie monteer. Op hierdie stadium is uitvoere nog toekomsmusiek. Van die klagtes wat opklink (uit die boer se oogpunt) is die aankoop van nuwe en goeie gehaltesaad teen 'n billike prys – asook vakkundige kennis wat nie so geredelik beskikbaar is nie; op sy beurt het die handelaars weer gekla oor die verouderde en duur metodes wat by die ploeg, saai en oes aangewend word.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Papers/AJI-AQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=%22cereal+manufacturing+company%22+moorreesburg&pg=PA479&printsec=frontcover Union of South Africa Department of Agriculture. 1912. Report with Appendices for the period 31 May 1910 to 31st December 1911. p. 479]</ref> ''The South African Railways''-tydskrif van November 1911 vind dit verblydend hoe daar nou minder hawermout van die Unie van Suid-Afrika uitgevoer word (tekenend van 'n binnelandse mark wat aan die ontwikkel is), maar ook dat 'n onderneming by Moorreesburg tot stand kom waar hawermeel en hawerprodukte soos 'Tiger Oats' en 'Jungle Oats' aan die ontwikkel is.<ref>{{Cite web |url=https://railways.haarhoff.co.za/issue/113/page/54 |title=''The South African Railways Magazine''. 1911. The Principles of Railway Rates. November 5(11): 1784–1786. |access-date=17 Maart 2025 |archive-date=27 Maart 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250327100610/https://railways.haarhoff.co.za/issue/113/page/54 |url-status=dead }}</ref> Die meule trek ook die buiteland se aandag. Op 10 November 1913 staan daar in ''[[:fr:La Dépêche coloniale et maritime|La Dépêche coloniale et maritime]]'':<ref>{{fr}}[https://www.retronews.fr/journal/la-depeche-coloniale/10-novembre-1913/1989/5163968/2?from=%2Fsearch%23allTerms%3Dmoorreesburg%26sort%3Dscore%26publishedBounds%3Dfrom%26indexedBounds%3Dfrom%26page%3D1%26searchIn%3Dall%26total%3D19&index=3 ''La Dépêche coloniale''. 1913. Nouvelles Coloniales Anglaises. 10 novembre, p. 2]</ref> {| class=wikitable style="max-width:40em;" | valign="top" align="center"| '''Frans''' | valign="top" align="center"| '''Afrikaans''' |- | valign="top" align="left" style="background-color:#FFFFFF" | Bien que l'Afrique du Sud ne produise pas autant de céréales qu'elle en devrait fournir, il est agréable de constater qu'il existe aujourd'hui d'importants moulins bien aménagés à Moorreesburg, où se préparent la farine d'avoine, les farines de potage et l'orge perlé, en quantités considérables. | valign="top" align="left" style="background-color:#FFFFFF" | Al lewer Suid-Afrika nie soveel graan soos dit moet nie, is dit verblydend om te sien dat daar nou groot, goed toegeruste meulens in Moorreesburg staan, waar daar aansienlike hoeveelhede hawermout, sopmeel en pêrelgars verwerk word. |} In 1919 sluit Peter Murray King hom by hulle aan; hy moes ’n kantoor op Durban gaan oopmaak en beman. Toe hy eendag sy besoek op Moorreesburg kom aflê, ondervind hy ’n haaksheid tussen Collier en Redler.<ref name="Frankel.1988.136" /> In April 1920 word die Cereal Manufacturing Company genoop om tydelik te sluit, omdat die hawer te duur is. Na bewering kan dit toegeskryf word aan “the completion of a successful corner”, bedoelende, iemand, of ’n maatskappy, het op 'n manier al die hawer opgekoop.<ref name="Frankel.1988.136" /> Luidens 'n verslag gedateer 27 Januarie 1920, moes die owerheid ingryp en die produktehandelaar dwing om 30 000 sakke hawer (byna die helfte van sy voorraad) aan die Cereal Manufacturing Company op Moorreesburg te verkoop teen 13 sjielings, 1 pennie per sak, sonder enige spoorgeld wat bygevoeg sou word. Aanvanklik het die produktehandelaar die Cereal Manufacturing Company tussen 17 sjielings, 6 pennies tot 18 sjielings, 6 pennies per sak gevra. Rente is nie ingereken by die verkoopprysvasstelling deur die staat nie, aangesien die produktehandelaar reeds, te oordeel aan die geweldige vrag wat verkoop is, enorme wins gemaak het.<ref name="interim">[https://www.google.co.za/books/edition/Miscellaneous_Acts_and_Proclamations/PCsrAAAAYAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=%22cereal%20manufacturing%20company%22&pg=RA6-PA9&printsec=frontcover Interim Report: Cost of Living Commission. 27 Januarie 1920.]</ref> Uit die verbruiker se oogpunt is weer gevra hoekom die verkoopprys op die winkelrak nou maar net 'n skamele 3 sjielings minder per kissie hawermout beteken. Dit blyk dat die hawer in die fabriek reeds uitgeput was, maar nogtans was die verkoopprys van die Tiger Oats 11 sjielings goedkoper as die Quaker Oats wat 'n ingevoerde produk is.<ref name="interim" /> Wat hawerhooi betref, is 'n soortgelyke uitkopery begin Desember 1919 opgemerk (met die afleweringsdatum wat tot Oktober 1920 sou strek), maar met een verskil – daar was nog hoegenaamd geen hawerhooi in die verkoper se besit nie; dit was dus suiwer spekulasie op papierstrokies, en iemand sou net "ter goede trou" aan die vraag moes voldoen. Dit het die pryse die hoogte ingejaag. Sulke spekulasie het dikwels nie slegs by hawerhooi gebly nie, maar ook hawer, mielies, koring, ens.<ref name="interim" /> In November 1920 is die fabriek weer in bedryf.<ref name="Courant.2017.1feb" /> Redler het die hawermout aanvanklik as “babakos” afgemaak, maar die bovermelde krisis het hom anders laat besin. Jungle Oats was dan van die begin af ook ’n topverkoper.<ref name="Frankel.1988.136" /> == Collier en Redler se paaie skei == Collier begin weer sy ou streke uithaal wat Arthur May destyds moes verduur. Hierdie keer het die saak in die hof gaan draai. Dit skyn in 1911 het Collier die saak "Cereal Manufacturing Company" ten dorpe Moorreesburg voortgesit of oorgeneem ("carried on the business" is 'n vae omskrywing). Collier betrek teen die begin van 1911 vir Redler wat van nering 'n kenner in die meulenaarsbedryf was. Redler en Collier kom na onderhandeling skriftelik op 11 April 1911 ooreen dat Redler die bestuurder van die Cereal Manufacturing Company met ingang 12 April 1911 word. Redler word hiermee heelwat vrye teuels en baie aantreklike vergoedingsvoorwaardes belowe.<ref name="hofsaak1923">Redler v. Collier and The Cereal Manufacturing Co. Ltd. In: Russell, A.F, Swift, G.M., Gutsche, C, Sutton, G.G. 1924. ''South African Law Reports.'' Cape Town: Cape Provincial Division Decisions of the Supreme Court of South Africa (Cape of Good Hope Provincial Decision), pp. 458-466</ref> Ook, lui die ooreenkoms, sou Collier binne vier maande die Cereal Manufacturing Company in 'n aandelemaatskappy met beperkte aanspreeklikheid omskep. Uit die £100 000 nominale kapitaal {{voetnota|[[WAT]]: "die aandelekapitaal wat, kragtens sy oprigtingsakte deur 'n maatskappy uitgereik mag word"}} sou Collier ook 55 000 aandele ter beskikking stel teen 'n nominale waarde van £1 per aandeel; na agting van elkeen se belang. Redler sou ook besturende direkteur van die maatskappy word, teen 'n salaris van £50 per maand, asook toebedeel word met 'n 50 persent kommissie op die nettowins van die maatskappy. Hierdie kommissie sou egter weer in aandele van die maatskappy belê word, wat Collier ooreengekom het om aan Redler te verkoop, tot Redler se belange in die aandelekapitaal dié van Collier geëwenaar het.<ref name="hofsaak1923" /> Collier kon egter ter enige tyd, indien goeie rede hom voorgedoen het, die ooreenkoms sonder kennisgewing beëindig.<ref name="hofsaak1923" /> Die Cereal Manufacturing Company Limited is op 30 Junie 1911 ingelyf, met 'n nominale kapitaal ter waarde van £100 000, waarvan 55 000 aandele teen £1 per aandeel ter beskikking gestel is aan Collier of sy benoemdes. 200 hiervan is op aandrang van Collier aan ene Zingel toegesê. Die res van die aandele is aan enkelpersone toegewys om die getal lede vol te maak soos die maatskappywet dit vereis het. Daar moes drie direkteure dien – in hierdie geval Collier, Redler en Zingel. 'n Direkteur moes ten minste 200 aandele hê om in aanmerking te kom, en elke jaar moes een direkteur (wat nooit Collier sou wees nie – so is gestipuleer) uittree. In wese was daar net twee direkteure altyd aan die stuur van sake.<ref name="hofsaak1923" /> In Julie 1911 het die twee partye (Redler teenoor Collier en Zingel) 'n ooreenkoms gesluit wat baie ooreenstem met die ooreenkoms wat op 11 April 1911 aangegaan is.<ref name="hofsaak1923" /> Terselfdertyd het Collier en Redler hul eie ooreenkoms gesluit wat sou verseker dat Redler voorkeur sou geniet om aandele by Collier te koop. Dit sou egter net solank duur tot die meerderheid van die direkteure en/of aandeelhouers goeie rede kon vind om hierdie ooreenkoms tussen die Redler en Collier te beëindig. Op 12 Julie 1911 kom daar egter nog 'n voorwaardetjie by, waarmee Collier homself sou vasteken: Collier het in 'n brief aan Redler geskryf, solank as wat die maatskappy 'n skoon wins toon van ses persent, sou hy, wat Collier is, nie Redler se ooreenkoms met die maatskappy beëindig nie.<ref name="hofsaak1923" /> In die praktyk het al bogenoemde beteken dat Zingel as direkteur heraangestel is by die algemene jaarvergadering in Desember 1911, hoewel dit lyk of hy nie by enige direksievergadering opgedaag het nie. Daarom is hy ook nie herverkies nie. Met ander woorde, Collier en Redler word, en bly, die enigste direkteure tot 1922 toe.<ref name="hofsaak1923" /> Al het 'n brand 'n deel van die fabriek in 1914 beskadig, en al moes daar inderhaas 'n noodoplossing gesoek word, gaan die maatskappy van krag tot krag – die [[Eerste Wêreldoorlog]] bring groot wins mee.<ref name="hofsaak1923" /> In November 1918 word die dividende teen 'n 6%-koers per jaar vanaf 1 Julie 1911 tot 30 November 1917 bereken. Collier het 6 752 aandele aan Redler oorgedra. Hierdie nuwe aandele beteken 'n magdom meer geld vir Redler. Daarom vind mens op 20 Maart 1919 dat Redler in die 1918-jaar alleen (wat op 30 November 1918 geëindig het) £17 874 deur dividende verdien het. En hierdie geld word in nog meer aandele belê, soos die ooreenkoms was. Op 20 Maart 1919 word besluit die volgende winsverdeling moet op 31 Mei 1919 plaasvind. Hierdie tydperk alleen lewer vir Redler £23 606 op. Toe Redler dus, soos die ooreenkoms dit goedkeur, sy 5 231 aandele by Collier wou koop, wou Collier dit nie verkoop nie. Redler het iewers teen die einde van 1919 of begin 1920 'n klag teen Collier gaan indien, en Collier moes maar besgee.<ref name="hofsaak1923" /> Van daardie dag af woed daar gereeld geskille tussen die twee direkteure oor winsverdeling en hoe die fabriek opgeknap/herstel ("reconditioned") moes word. En hierdie magstryd sou hom kort voor lank in die hof uitwoed.<ref name="hofsaak1923" /> Toe Collier in April 1923 regstappe begin het om besluite van 'n aandeelhouersvergadering nietig te verklaar, het Redler 'n teenaansoek ingedien om die maatskappy te likwideer.<ref name="hofsaak1923" /> Die hof het Collier se aansoek toegestaan en Redler se aansoek vir eers uitgestel. Dit sou hierdie twee partye twee maande tyd gun om hul geskille uit te stryk of 'n skikkingsooreenkoms te bereik. Maar hulle het nie.<ref name="hofsaak1923" /> Hier volg 'n opsomming van die binnegevegte wat aanleiding gegee het tot die hofsaak op '''29 Mei 1923''':<ref name="hofsaak1923" /> * Die nominale kapitaal was £100 000. Daarvan is 55 000 aandele uitgereik en elke aandeel was £1. * Redler het 27 397 aandele besit en Collier (of die Financial Trust Company, waar hy aan die stuur was) 27 399 aandele. Die oorblywende aandele het so uitgesien: 200 aandele is toegewys aan iemand wat deur Collier benoem is (Zingel). Vier ander enkelpersone besit elkeen een aandeel. * Die hof bevind die maatskappy is streng gesproke 'n ''de facto'' vennootskap wat onder die dekmantel van 'n privaatmaatskappy bedryf word. * Redler en Collier kon die afgelope vier jaar geen ooreenkoms bereik betreffende die winsverdeling nie. * Redler en Collier praat nie met mekaar nie; daar is skynbaar ook geen vooruitsig dat hulle om die beswil van die maatskappy hul strydbyl gaan begrawe nie. * Die twee direkteure vertrou mekaar nie meer nie; elkeen wil aan die stuur van die maatskappy staan. * Die bestuur van die maatskappy het ondertussen tot stilstand geruk; die onderhandelings het 'n dooie punt bereik. Sonder die toestemming van die twee grootste aandeelhouers is Tiger Oats in wese stuurloos. * Collier het gepoog om Redler uit sy pos as direkteur te probeer werk, wat teenstrydig is met die ooreenkoms wat aangegaan is. * Collier het op onregmatige wyse die verklaring van dividende probeer verhoed en die funksionering van die maatskappy ontwrig. * Collier het geweier om sy toestemming vir die herstel/oordoen van die fabriek te gee, wat aansienlike verlies vir die fabriek en albei partye in die hand gewerk het. * Collier staan die aansoek om likwidasie teen. Die hof vind dit, deur uit 'n gevallestudie aan te haal, onnodig dat die twee partye mekaar deur lywige beëdigde verklarings probeer beswadder in 'n poging om die hof oor te haal om tussenbeide te tree. Al wat die hof wil hê is 'n blote aanduiding dat die twee partye vertroue in mekaar verloor het (of dat dit onmoontlik geword het), maar dat dit nie uit eiebelang spruit nie.<ref name="hofsaak1923" /> Die hof lig net die volgende hoofgeskilpunte tussen Collier en Redler in hierdie beëdigde verklarings uit:<ref name="hofsaak1923" /> : 1. Al is die oogmerk van die maatskappy om 'n wins te toon, en al is daar teen 30 November 1922 'n surplus van £81 201 op die boeke, en al is daar aansienlike wins sedert 1918 gemaak, kon Collier en Redler sedert 1919 nie tot 'n vergelyk kom oor die dividendverdeling nie. In paragraaf 6 van Collier se beëdigde verklaring van 5 Maart 1923 word aangevoer dat £50 000 uit hierdie £81 201 nodig is om die nuwe materiaal mee aan te koop en £40 000 om die voorgestelde fabriek by Maitland mee op te rig en toe te rus. : 2. Reeds in 1921 het Hudson die maatskappy aangeraai om die fabriek in orde te kry. Die enjin was in so 'n toestand dat dit 'n lewensgevaar vir die werknemers ingehou het, maar ook aan die winste begin knaag het. Redler het op 'n besluit aangedring, maar kon tot geen vergelyk met Collier kom om iets tot uitvoering te bring nie. : 3. In weerwil van sy brief gedateer 12 Julie 1911, wil Collier vir Redler uit sy pos as besturende direkteur verwyder. Bloot omdat hy aandring op meer administratiewe en bestuursbevoegdheid. Sedert 29 Januarie 1923 praat die twee glad nie met mekaar nie, en duur die vyandige gesindheid voort, al het die hof hulle ook twee maande grasie gegee om die saak te besleg. In sy beëdigde verklaring van 17 Mei 1923 stel Collier voor: indien Zingel as direkteur sou aanbly, kan 'n derde onafhanklike persoon as direkteur aangestel word; die naam mnr. Orpen het by die verhoor opgeklink. Vir die hof is hierdie besluit ter elfder ure geen aanduiding of mnr. Orpen daartoe sou instem om onder sulke gespanne en onuithoudbare omstandighede 'n pos te beklee nie. So 'n pos sou eintlik net geskep wees om 'n soort arbitrasie te probeer beding, maar Collier het self, soos reeds aangedui, ook skuld aan hierdie onderstrominge. Mnr. Davids benadruk namens Collier die gebeure tydens die vergaderings: toe Redler nie daarin kon slaag om op "onbehoorlike wyse" die beheer van die maatskappy oor te neem tydens die aandeelhouersvergaderings op 29 Januarie 1923 en direkteursvergadering op 2 Februarie 1923 nie, toe eers het hy aansoek gedoen om die maatskappy te likwideer – om sodoende sy sin te kry. Maar die hof bevind hierdie lange aanloop is op die spits gedryf by die vergaderings op 29 Januarie 1923 – Collier is hier ewe aandadig.<ref name="hofsaak1923" /> In paragraaf 7 van Redler se beëdigde verklaring gedagteken 7 Februarie 1923, stel hy dit uitdruklik dat hy geen direksie- of aandeelhouersvergadering meer sal belê of bywoon nie. Redler wil hê wat hom toekom, en as Collier homself deur sy eie kontrak en beloftes vasgeteken het, is dit nie Redler se skuld nie.<ref name="hofsaak1923" /> Mevrou Annie Pethick Redler het met haar eie aansoek gepoog om die likwidasie te keer, maar omdat sy slegs één aandeel in die maatskappy besit het, is haar aansoek van die hand gewys. Sy moes, op die koop toe, haar eie regskoste dra.<ref name="hofsaak1923" /> Die hof betreur dit dat so 'n winsgewende maatskappy, wat soveel vir die dorp beteken ("which is so useful to the community"), gelikwideer moet word, maar hy het geen ander keuse nie. Gerald D'Arcy Orpen en Harold William Abbott word hiermee as die likwidateurs aangewys.<ref name="hofsaak1923" /> Die hof het beslis: die Cereal Manufacturing Company moet likwideer word. Al die bates word toegewys aan die hoogste bieder tussen hierdie twee litigante<ref name="Frankel.1988.136" /> (of 'n derde party kon ook 'n aanbod maak).<ref name="hofsaak1923" /> Redler se aanbod was aansienlik hoër as Collier s'n. Hy tree as wenner uit die stryd en weer ondergaan die hawermoutfabriek ’n naamsverandering: “The Tiger Oats Company (Incorporating the Cereal Manufacturing Co.)” <ref name="Frankel.1988.136" /> Maar moenie glo Collier stap stert tussen die bene weg nie. In Kaapstad stig hy ’n konkurrent: die Western Cereal Company Limited, met ’n kapitaal van £100 000. Collier word die voorsitter, maar trek kort daarna Londen toe.<ref name="Frankel.1988.136" /> Onthou nou dat Collier nie in Natal met May mag meegeding het nie. Nie dat dit veel saak sou maak nie, want Natal is, net soos die Kaap, nou ’n provinsie van die Unie van Suid-Afrika, en nie meer ’n aparte kolonie nie. Maar die skade wat kon gevolg het, moet tog in ag geneem word. Collier se besturende direkteur hier te lande, William Henry Zingel, begin meedoënloos die pryse van hul Pioneer Oats te verlaag, véél laer as dié van Jungle Oats of dié van die ingevoerde Quaker Oats.<ref name="Frankel.1988.136" /> Radeloos gaan klop Redler aan by mnr. Reichman van die Old Church Grocer in Pleinstraat, Johannesburg.<ref name="Frankel.1988.136" /> Reichman telegrafeer Collier in Londen. Collier besef die skade wat hierdie praktyk van Zingel aan sy eie besigheid kon berokken en verkoop die Western Cereal Company Limited sonder meer aan Bokomo, oftewel De Boeren Ko-operatieve Molen Maatschappy Beperkt. Daarna staan die produk steeds bekend as Pioneer Oats.<ref name="Frankel.1988.137">Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 137</ref> == Die verskuiwing na Maitland == Geen, maar géén rede word deur Frankel in sy outobiografie verstrek waarom Redler in 1926 besluit het om 'n nuwe fabriek by [[Maitland]] in die Kaap te bou nie.<ref name="Frankel.1988.137" /> Ook nie hoekom, soos in die beëdigde verklaring van 5 Maart 1923 hierbo vermeld, daar reeds planne was om 'n nuwe fabriek daar op te rig nie.<ref name="hofsaak1923" /> Let wel: hierdie stuk grond is volgens Rudy Frankel, reeds "enkele jare" voor 1926 al aangeskaf. Uiteindelik sal daar die meul opgerig word, met bergplek by.<ref name="Frankel.1988.137" /> Daar word aangevoer dat die aanvraag na die produk die meule in Moorreesburg se kapasiteit in 1930 oorskry het.<ref name="Courant.2017.1feb" /> Iets wat min of meer in ’n bemarkingsartikel herhaal word.<ref>''Rapport''. 2024. Staatmakers bly boaan inkopielyste. 25 Februarie, bl. 15: ''[…] en teen 1930 is 'n tweede meul in Maitland in bedryf geneem toe die vraag té groot geword het.''</ref> Of was dit toe te skryf aan die [[Wet van die remmende voorsprong]]? Die grond op Maitland het 55 akker (of omtrent 22,3 hektaar) beslaan en is in 50 lappies grond opgedeel. 5 daarvan is vir die meule opsy gesit en heelwat van die grond was nog nie verkoop nie. Die meul is in 1929 voltooi en het oor die modernste graansuiers beskik: sy broer Arnold het die graansuiers ontwerp, asook die voerbande wat graan vanaf die treinwaens kon afskep. Die graansuiers se bergingskapasiteit was 10 000 (Engelse) ton elk. Die grootste op daardie stadium in die Unie. Die graansuiers is in bedryf geneem in 1930, maar die meul eers in 1931. Sonder probleme was die meul in Maitland ook nie – omrede hy so te sê op seevlak was, het die vog by die opslagplek (‘granary’) ingesypel.<ref name="Frankel.1988.137" /> Lochner glo in 1979 dit is die dorpsraad van Moorreesburg wat grootliks vir die verskuiwing verantwoordelik gehou moet word:<ref name="Lochner">Lochner, J.J. 1979. Die ontwikkeling van die dorp. In: ''Moorreesburg: 3-12-1879 tot 3-12-1979''. Moorreesburg: Nederduits Gereformeerde Kerk, bl. 72-73</ref> {| border=1 cellpadding=4 style="border-collapse: collapse; border: 1px solid var(--base-color);" |- style="vertical-align:top;text-align:left;" | | In September 1924 bied die Kerkraad die Stadsraad 'n stuk grond aan voor Huis van Heerde op voorwaarde dat dit tot 'n park ontwikkel moet word. Die aanbod is aanvaar. In die suidwestelike hoek van die grond is toe 'n boorgat geboor en 'n groot reservoir gebou om nie net die park nie, maar ook die sentrale deel van die dorp van water te voorsien. Ons mag dit vandag eienaardig vind dat die reservoir nie op 'n hoër geleë deel van die dorp gebou is om aan die hele dorp water te verskaf nie, maar ons moet in gedagte hou dat Steynsburg nog nie deel van die dorp was nie. Die skema is in 1925 voltooi en het ongeveer R2 000 gekos. Die reservoir staan vandag nog daar. Voordat hierdie skema aangepak is, het Tiger Oats aangebied om al die materiaal te verskaf as die Stadsraad sou inwillig om water van die Bergrivier af aan te lê, maar die aanbod is van die hand gewys. Die rede vir die aanbiedinge vir die verskaffing van krag en water was dat Tiger Oats se krag vir die fabriek deur stoomenjins ontwikkel moes word en die brak water van die dorp het die masjiene laat roes. In 1931 het Tiger Oats toe voor die probleem te staan gekom om nuwe masjiene te installeer of om hulle fabriek te verskuif. Die nuwe masjiene sou in elk geval weer oproes en toe het die direksie besluit om die fabriek na Maitland te verskuif en net 'n klein afdeling van die fabriek het hier agtergebly. Die verskuiwing was 'n geweldige ramp vir die dorp, want al die sektore van die gemeenskap het daaronder gely. Die Standard Bank alleen moes 10 van sy 16 personeellede prysgee. Wat sou dit nie vir Moorreesburg beteken het as die fabrieke in Maitland vandag hier gestaan het nie? Of wil ons liewer die rustige landelikheid van ons dorp behou? |} Ander glo weer die droogte en roes van die Depressiejare was hiervoor verantwoordelik, en tog is daar elemente in Lochner se siening hierbo wat deurslaan:<ref>Schoeman, C. 1998. ''100 Jaar van Rugby: Die verhaal van Moorreesburg Rugbyklub. 1898–1998.'' Moorreesburg: Moorreesburg Rugbyklub, bl. 28</ref> {{cquote| Gedurende die vroeë dertigerjare breek egter baie moeilike jare vir die land aan en Moorreesburg word ook nie gespaar nie, met droogte en roes in die koring wat die mense van die omgewing swaar getref het. Teen 1932 was die skrif reeds aan die muur; Tiger Oats se masjiene het begin roes as gevolg van die brak ondergrondse water en die kragvoorsiening was te swak vir die uitbreidende fabriek, en gevolglik is die grootste deel van die fabriek na Maitland verskuif. Die meeste van die werkers is saam met die fabriek na Maitland verplaas, plaaslike sakemanne moes verskeie werknemers afdank en Standard Bank moes tien van sy klerke prysgee. }} Albei bogenoemde sienings beskou die Depressiejare moontlik as die beginpunt van die Tiger Oats-fabriek se ondergang. Die Groot Depressie het egter almal geraak en die graanpryse moes laat sak word. Redler word in 1935 siek en sterf in 1940, terwyl die Tweede Wêreldoorlog oorsee woed. Al is daar reeds ’n ander besturende direkteur in die tuig met sy afsterwe, was die maatskappy sonder Redler so te sê koersloos. Dit begin later bietjie neuk, want die meeste van die aandele was in die eiendom self gesteek, wat beteken die eiendom moes verkoop word. Mnr. C.W.A. Coulter (prokureur en parlementslid vir Tuine, Kaapstad), die eksekuteur, was dus gretig om die onderneming (dus, Maitland én Moorreesburg se eiendomme saam) te verkoop om sodoende likiditeit te verkry en die laaste wense van die testateur uit te voer.<ref name="Frankel.1988.137" /> Coulter het Sir [[Ernest Oppenheimer]] van Anglo American in 1944 gekontak, om te hoor of hy dalk belang sou stel. Op sy beurt het Oppenheimer vir Rudy Frankel gekontak. Dit is hoe die Frankels by Tiger Oats betrokke geraak het.<ref name="Frankel.1988.131">Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 131</ref> == Verandering aan die makro-ekonomiese tendense vanaf die 1900’s tot die 1940’s == Tot en met die 1920-1930’s was alle ekonomiese bedrywighede so te sê heeltemal laissez-faire, of dan, heeltemal ’n vrye mark. Pryse het gewissel na gelang van vraag en aanbod, en of jy van die klant se gesig hou, al dan nie. Uit daardie verskil en spekulasie het die produktehandelaars (die veredelde naam vir 'n smous met 'n winkel) munt geslaan. Die boer was dus uitgelewer aan sy eie onkunde en algehele gebrek aan bemarkingsvermoë. Daar was wel graansuiers (van die Suid-Afrikaanse Spoorweë en Hawens) waar mens jou graan kon laat gradeer, weeg, skoonmaak en oppot en verseker het, waarna die boer ’n sertifikaat of bewyslewering verkry het om die graan enige tyd te gaan verkoop wanneer die tyd, die prys en die saak reg was. Teoreties gesproke. In die praktyk is die bewys net so weer by produktehandelaars ingelewer om so gou moontlik die skuld wat deur die jaar opgehoop het te gaan delg. Met hierdie sertifikaat het die produktehandelaars verder gewoeker.<ref name="Frankel.1988.34.35">Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 34-35.</ref> Ook het hierdie handelaars en meulenaars dikwels graan vanuit die binneland ingevoer om die valse indruk by die plaaslike en oningeligte boere te skep dat daar oorgenoeg, of liewer, ’n oorskot graan was. Sodoende het die boere maar die graan teen ’n lae prys verkoop, want hy was onder druk om sy skuld te delg. Kartelle onder die meulenaars wat saamgespan het teen watter prys die graan aangekoop sou word, is ook nie uitgesluit nie.<ref name="Richter" /> ’n Mens moet wel in ag neem dat die eerste Suid-Afrikaanse koöperasies eers ná 1902 ontstaan het, want teen 1907 was daar vyftig koöperasies in die Kaapkolonie alleen, vir onder meer wynkelders, suiwelfabrieke en wolondernemings, maar nog geen graankoöperasie nie. Eers in 1912 is die Westelike Graanboere Koöperatiewe Vereniging (Wesgraan) in die lewe geroep. Hulle sou ’n eie meul aankoop om hul eie lede se graan aan te koop. De Boeren Ko-operatieve Molen Maatschappy Beperk (Bokomo) is daarom op 6 Februarie 1919 gestig.<ref name="Richter">Richter, G. 2010. ''Geskiedenis van die Koringbedryf vanaf Tafelvallei tot die Rooi-Karoo'' (1652–2009) Stellenbosch: African Sun Media, p.35-36</ref> Die doel van die koöperasies was om ’n einde te maak aan hierdie lukrake prysskommelinge, sodat almal dieselfde prys vir dieselfde graad koring kon betaal. 'n Paar deskundiges is so die graanlande ingestuur, na die wolke laat kyk en dan is bereken hoeveel die graan se prys min of meer werd sou wees. Die einddoel was ook om die kloof te dig tussen die prys wat die verbruiker moet betaal, en die prys wat die boer vir sy produk betaal is.<ref name="Frankel.1988.35">Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 35</ref> Met die koms van die Groot Depressie en die groot droogte, het koöperasies toenemend boere probeer oorhaal om hul graan aan die koöperasie te verkoop en by hul graansuiers op te pot. [[Barry Hertzog|Generaal J.B.M. Hertzog]] het ook in 1930 die Minister van Landbou, generaal Jan Kemp, die opdrag gegee om die graanboere te help om hul produkte deur middel van koöperasies te beheer.<ref>Richter, G. 2010.''Geskiedenis van die Koringbedryf vanaf Tafelvallei tot die Rooi-Karoo (1652–2009)'' Stellenbosch: African Sun Media, p.73</ref><ref name="Frankel.1988.76.77">Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 76-77</ref> Die koöperasies was egter nie heeltemal onaantasbaar nie. 'n Boer kon vir ’n tyd lank steeds besluit die prys by 'n produktehandelaar is beter en sy graan daar gaan verkoop. As die Sentrale Agentskap vir Koöperatiewe Verenigings reeds ’n ooreenkoms gesluit het met die uitvoerders en die koöperasies het hul bietjie misgis met die lojaliteit van die boere (soos in 1934 gebeur het onder die mielies) en daar is skielik nie die berekende produk nie, dan was daar moeilikheid vir die koöperasies, wat weer afgewentel het na die lede toe.<ref name="Frankel.1988.76.77">Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 76-77</ref> Aangesien spekulasie deur die prysvasstelling van die graanpryse en die rustof nou so te sê tot ’n einde gekom het, ontstaan ’n nuwe geleentheid – nywerhede, die belegging in nywerhede, en die uitkoop van nywerhede.<ref name="Frankel.1988.111">Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 111</ref> Ernest Oppenheimer sou byvoorbeeld aandele in Frankel & Co. belê, wat tot voordeel vir die myne kon strek. Waar daar myne is, is daar myners, en myners moet voedsame kos eet. En hierdie voedsel kan dus teen baie billiker pryse bekom word.<ref name="Frankel.1988.182">Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 182</ref> Terselfdertyd kon Frankel & Co. steeds ander goedere aan groothandelaars voorsien en versprei. Oppenheimer was bereid om £60 000 in Frankel & Co. as aandele te belê, maar op twee voorwaardes: eerstens moes Frankel & Co. van Newtown, Johannesburg saamsmelt met Tiger Oats, in Maitland en tweedens moes die nuwe onderneming geregistreer word as ’n openbare maatskappy.<ref name="Frankel.1988.132">Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 132</ref> == Tiger Oats word gekoop == Al die bates van Maitland, wat ook die eiendom van die fabriek op Moorreesburg ingesluit het, voor die oorname, is in 1944 gewaardeer op £157&nbsp;000.<ref name="Frankel.1988.137" /> Coulter was bereid om £450&nbsp;000 van Anglo American te aanvaar, maar Anglo American se teenaanbod was £425&nbsp;000. Op die ou end het Coulter die aanbod van Anglo American op die 4de Julie 1944 aanvaar. Wat die naam betref het Rudy Frankel “National Milling Company & Tiger Oats Company” voorgestel. Anglo American het net die naam omgedraai: “Tiger Oats and National Milling Company Limited”,<ref name="Frankel.1988.139">Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 139-140</ref> duidend op 'n openbare maatskappy. Dit is wat die naam sou bly tot en met Frankel se aftrede in 1984, wat daarna Tiger Oats Limited geword het. En ook maar net omdat die handelsregister in die 1980’s van mening was “Tiger” kan slegs met hawermout vereenselwig word.<ref name="Frankel.1988.410">Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 410</ref> Vandag is Tiger Oats Limited natuurlik Tiger Brands Limited. Die samesmelting het op '''21 September 1944''' plaasgevind.<ref name="Frankel.1988.411">Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 411</ref> Anglo American sou sy aandele van kleiner ondernemings in 1958 begin verkoop om kontant los te maak; daaronder tel Tiger Oats ook.<ref name="Frankel.1988.193">Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 193</ref> In sy outobiografie in 1988 verskaf Frankel ook 'n briefhoof wat in 1944 gebruik is tydens die totstandkoming van die Tiger Oats and National Milling Company Limited. Op bl. 137 beeld dit [https://archive.is/iO4WU die fabriek uit].<ref name="Frankel.1988.137" /> == Verdere makro-ekonomiese veranderinge vanaf Republiekwording tot einde 1980's == Republiekwording in 1961 gaan met drastiese veranderinge in die daaropvolgende dekades gepaard. Groothandelaars en algemene handelaars word verdring deur supermarkte (Tiger se lewering aan Indiese groothandelaars in Natal eindig in 1967).<ref>Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 230; 320</ref> Die toeloop van nuwe intrekkers vanaf die platteland na die groot stede lyk onstuitbaar. Ook die inkomste onder swart stedelinge beteken groter verbruikersbesteding, en dus, 'n groter mark.<ref>Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 240</ref> Afgesien van die buitelandse sanksies weens Apartheid, het die maatskappy ook die oliekrisis om te trotseer; so ook die spoortariewe wat styg.<ref>Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 302</ref> Waar dit nog in die 1900’s heeltemal sin sou gemaak het om jou meul in die middel van die [[Swartland]] by die bron/grondstof op te rig, omrede die algemene bevolking nog yl oor die platteland versprei was, en spoorvervoer die gerieflikste vragvervoermiddel was, lyk dinge teen die middel van die 20ste eeu heelwat anders. Al hierdie faktore beteken nou dat die meulens, met die tonne meel tot hul beskikking, outomaties in dieselfde sin as bakkerye gebruik moet word,<ref>Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 242</ref> en hierdie bakkerye moet wees waar die grootste mark is om brandstof te bespaar. Net so sou dit onsinnig wees om Sunshine D, die kunsbotter, vanaf die Kaap elke keer spoorlangs Transvaal toe te stuur, omrede 40% van die mark juis in Transvaal te vinde was. Daarom is 'n aanleg in Randfontein oopgemaak.<ref>Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 333</ref> Verder word ‘rasionalisering’ die nuwe modewoord: Tiger het teen 1988 net 41 bakkerye oor waarvan party tot 100&nbsp;000 brode per dag bak. Die res moet sluit. Tiger se aandeel tot die Suid-Afrikaanse bakbedryf was in 1988 omtrent 20%.<ref>Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 373</ref> Ander omgewingsfaktore speel ook 'n rol. Reeds in 1967 word die kantoor in Newtown, waarin hul vader gewerk het, met groot sentimentele gevoel deur die Frankels gesluit, grootliks omrede die kantoor te klein geword het, Newtown 'n oorgangsone geword het, en die strate druk verkeer ervaar. Dit word 'n bergplek<ref>Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 250-251</ref> Heelwat veranderinge vind in die Kaap ook plaas. Rainbow Chicken ('n vertakking van Tiger Oats) maak 'n aanleg naby [[Worcester]] oop. Meadow Feeds (nog 'n vertakking van Tiger Oats) maak naby die [[Bergrivier]] buitekant die [[Paarl]] oop. Maitland was te naby aan die see en die uitbreiding is beperk. Rondom Maitland is heelwat van die omliggende plaasgrond vir woonbuurte aangewys; die boere is dus al verder uit die stadsgrense die binneland in, wat afleweringskoste duurder gemaak het. Meadow Feeds in die Paarl is ook 'n hanetreetjie van Rainbow Chicken af. Daar was sprake dat die [[Hugenotetonnel|Du Toit’s Kloof-tonnel]] binnekort sou oopmaak. En ook, soos die Wet van die Remmende Voorsprong dit wil hê, is dit dikwels makliker en goedkoper om groter en beter fasiliteite nuut aan te bou as om alles eers te sloop of stelselmatig te vervang. En dit sluit die installering en gebruik van rekenaars in.<ref>Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 290</ref> Hierdie ontwikkeling duur vanaf 1974 tot 1978.<ref>Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 290-291</ref> Wat dit vir Moorreesburg beteken het: Maitland is opgeknap in 1972 en 1973. Die ou hawermoutmeul daar is stuk-stuk oorgebou. In 1974 het Tiger se tegniese direkteur, Peter Thomas, te hore gekom van 'n koringmeul wat teen 'n appel en 'n ei in die Noord-Kaap te koop is. Die oorspronklike plan was toe om hierdie meul, met sy meulreg, na Moorreesburg toe te skuif. Om daarvoor plek te maak, is die gesplete ertjie- en gortaanlegte (wat Redler nog jare gelede daar by Moorreesburg agtergelaat het) verskuif na Maitland.<ref name="Frankel.1988.293">Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 293</ref> Maar weer – tye verander. Die koringmeul moes nou naby die verbruikers (lees: die meeste eters) wees. In 1977 word besluit om die koringmeul dus eerder na Maitland toe te skuif. Die fasiliteite was daar moderner, en die silo’s wat voorheen vir die voermeul gebruik is, aansienlik groter. Dit was die einde van die ontwikkelingsprogram vir Maitland.<ref name="Frankel.1988.293" /> In 1978 word die koringmeul in Maitland, wat oorspronklik vir Moorreesburg bestem was, in gebruik geneem.<ref name="Frankel.1988.293" /> Dit kan dus tereg beskou word as die jaar toe die doodsklok vir Moorreesburg se fabriek kliphard begin lui het. Nog 'n moontlike faktor: in 1982 koop Barlo Rand Limited vir Tiger Oats uit. Barlo is in die beginjare na die oorname nogal baie krities oor die doen en late van die onderskeie vertakkings van Tiger Oats, en staar hul blind teen korttermynwins op papier. Telkemale moes Frankel verduidelik dat die onderskeie fabrieke hul maer jare en hul vet jare beleef, net soos die natuur dit gewil het.<ref>Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 399.</ref> Dit spreek uit lewenservaring: Hy het eenmaal so 'n toets gedop toe hy 'n vis-inmaakfabriek gekoop en in 1955 weer verkoop het; twee jaar later was daar weer volop vis, en Frankel het spyt gekry dat hy die onderneming (met goedkeuring van die direksie) wel verkoop het.<ref>Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 197</ref> Rudy Frankel tree in 1984 op 76-jarige leeftyd af; dit is 40 jaar nadat hy Tiger Oats in 1944 gekoop het.<ref name="Frankel.1988.410" /><ref name="Frankel.1988.411" /> Jungle Oats by Maitland stel in Julie 1985 Oatso Easy bekend, 'n produk wat in die eerste drie jaar veral onder kinders baie gewild is. Hiervoor moes 'n spesiale aanleg van oorsee af ingevoer en installeer word, met die nodige lisensie.<ref>Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 294</ref> Dit kan as net nog 'n laaste geleentheid gesien word wat van die fabriek op Moorreesburg ontneem is. Blykbaar het die Tiger Oats-fabriek in die jaar 1987 gesluit.<ref name="Courant.2017.1feb">[https://issuu.com/diecourant/docs/die_courant_swartland_en_bergrivier_4d75fd1e5c7d70/3 ''Dié Courant''. 2017. 'Tier' van Moorreesburg onder die hamer. 1 Februarie, bl. 3.]</ref> == Ná die sluiting == In '''1998''' reik die gewese Nasionale Monumenteraad (nou die [[Suid-Afrikaanse Erfenishulpbronagentskap]], SAEHA) die volgende verklaring uit:<ref name="Murphy2014">[https://web.archive.org/web/20160817162730/http://www.heritagechroniclesa.org/projects.html Murphy, C. 2014. A request to have the works declared a Provincial Heritage Site. ''Heritage Chronicle SA.'' 26 September.]</ref><ref name="Murphy2016">[https://web.archive.org/web/20160317162245/http://theheritageportal.co.za/article/tiger-brands-heritage-danger Murphy, C. 2016. Tiger Brands Heritage in Danger. 3 March.]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20250512093055/https://www.weskusheritage.org/blog/tiger-oats-moorreesburg Murphy, C. 2016. Tiger Oats, Moorreesburg. Weskus Heritage. 28 October]</ref> {| class="wikitable" ! scope="col" style="width: 300px;" | Engels ! scope="col" style="width: 300px;" | Vertaalpoging |- |The National Monuments Council is most interested in the building complex as a whole, both the corrugated iron structure, as well as the permanent brick and stone building, and the chimney across the road. In our opinion the complex is as significant as some of the (few) remaining industrial buildings in Cape Town, and I refer particularly to the Old Castle Brewery in Woodstock and the historical buildings in the Breweries Complex in Newlands, which has been successfully restored by the well known architect, G Fagan, and is now a historical monument. Buildings of this type are becoming increasingly rare in this country and a fine example such as this is worthy of preservation. In many European countries as well as the United Kingdom and America, industrial buildings are highly valued and are re-used in a number of creative and exciting ways; these have proved to be an extremely valuable asset to local tourism. The NMC would certainly not be prepared to consider approving the demolition of the Old Tiger Oats buildings in Moorreesburg and would suggest that the potential for creative re-use and restoration/renovation of the complex be explored.<br />Signed: Laura Robinson<br /> Dated: 27 August 1998<br />||Die Nasionale Monumenteraad heg groot waarde aan die gebouekompleks in sy geheel; waaronder inbegrepe die vaste baksteengebou, die riffelsinkstruktuur daarnaas, asook die skoorsteen oorkant die straat. Ons meen die kompleks is van ewe wesenlike belang as enkele van die (weinig)oorblywende nywerheidsgeboue in Kaapstad; hiermee verwys ek spesifiek na die Old Castle-brouery te Woodstock en die historiese geboue binne die Brouery-kompleks in Newlands wat deur die vermaarde argitek, [[Gawie Fagan]], gerestoureer is en nou as historiese monument dien. Dwarsoor die land raak soortgelyke geboue al hoe skaarser – 'n mooi voorbeeld soos hierdie verdien om bewaar te word. Nywerheidsgeboue word in vele Europese lande, die Verenigde Koninkryk en Amerika hoog aangeslaan, weer op velerlei kreatiewe en opwindende wyse benut, en blyk 'n uiters waardevolle aanwins vir die plaaslike toerisme te wees. Die sloop van die Ou Tiger Oats-gebou te Moorreesburg kan dus geensins die goedkeuring van die NMR wegdra nie; derhalwe moet die potensiaal van die gebou liewer deur middel van sy restourasie, vernuwing en herbenutting ontsluit word. |} '''24 Maart 2000''': Luidens die ''Cape Times''-artikel op hierdie dag en datum is die Swartland Erfenisstigting "vroeër die maand" in die lewe geroep.<ref>[https://www.heritagechroniclesa.org/uploads/2/8/4/8/2848804/talisman_5.pdf ''Heritage Talisman''. 2009. Heritage Day: What do we have to celebrate in the Swartland? September:1]</ref> '''2001''': Wat Weskus-Beleggingsinisiatiewe betref, het die 1998-Beleggingskonferensie toe nie die groot geld van buite gelok soos daar gehoop is nie. Om daardie rede het kleinskaalse projekte ontstaan wat dan uit die omliggende omgewing self gefinansier sou word. Blykbaar was die Tiger Oats-gebou een van hulle. Die Tiger Oats Company het glo die Tiger Oats-gebou bewillig om omgebou te word in 'n erfenissentrum wat dan 'n soort nodale punt sou uitmaak binne die algehele Weskus-Toerismestreek. Boonop sou hier allerlei soorte handwerkies en snuisterytjies verkoop word.<ref>[https://web.archive.org/web/20240911165854/https://open.uct.ac.za/server/api/core/bitstreams/e8633c36-ac0c-4344-9e51-5c43310265d1/content Bek, D. & Taylor, I. 2001. Evaluation of Spatial Development Initiatives: Case Studies of the Maputo Development Corridor and the West Coast Investment Initiative. No 01/52. UCT: Development Policy Research Unit University of Cape Town, August, p. 21]: '''Moorreesburg regional craft centre/living heritage centre (Tiger Oats)''': The Tiger Oats company have made a historic building available for the development of a regional heritage centre which will be a "nodal point" within the wider West Coast tourism product range.</ref> In '''2002''' word die fabriek aan J.J. Dempers Meesterbouers van die Paarl verkoop.<ref name="Courant.2017.1feb" /> '''2004:''' In sy heel laaste (derde) uitgawe van ''The Old Buildings of the Cape'' lewer Hans Fransen die volgende kommentaar (as een van die enkele geboue uitgesonder wat vir bewaring oorweeg kan word): Net buitekant die beboude gebied staan die vervalle vierverdieping fabrieksgebou van baksteen, met daarnaas ’n drie- en tweeverdieping toevoeging. Elkeen skyn “Georgiaanse” afmetings te hê, met staalraamvensters wat eweredig gespasieer is. 'n Seldsame voorbeeld van die nywerheidsboukuns uit die begin van die vorige eeu. Die ouderdom is nog onbekend, maar die kompleks verskyn wel op ’n [https://archive.is/HUt9K panoramafoto van T.D. Ravenscroft].<ref>Fransen, H. et al. 2004. Moorreesburg. In: ''The Old Buildings of the Cape.'' Cape Town: Jonathan Ball Publishers, p. 345: TIGER MILLING. Just outside the built-up area and now derelict, the impressive brick-built four-storey factory building, with a three- and two-storeyed addition, all of somewhat 'Georgian' proportions with regularly spaced steel windows. It is a now rare example of early-century industrial architecture. Its precise age has not been established, but the complex appears on a Ravenscroft panorama.''</ref> In die September-uitgawe van die ''Heritage Talisman'' verbind die Swartland Erfenisstigting hul daartoe om op regskennisgewings, wat die kultuurerfenis van die streek kan skaad, te reageer. Onder die enkele voorbeelde wat uitgelig word, is die Tiger Oats-gebou. In 'n paragrafie word slegs vermeld die sloop van die gebou is reeds deur die SAEHA verbied. Nietemin word die kompleks nie onderhou nie en gaan agteruit. Die stigting sal die situasie bly monitor.<ref>[https://web.archive.org/web/20200924184759/https://www.heritagechroniclesa.org/uploads/2/8/4/8/2848804/talisman_1.pdf ''Heritage Talisman''. 2004. A different approach. September:1]</ref> Die Swartland Erfenisstigting het in hierdie jaar ook Erfenis Wes-Kaap en die SAEHA gevra om ondersoek in te stel en op te tree. Volgens die Swartland Erfenisstigting is hier duidelik van "opsetlike verwaarlosing" te sprake en die skuldige eienaar(s) moet voor stok gekry word. Die probleem is: daar bestaan reeds hierdie wanopvatting dat die Swartland geen belangrike boukuns van geskiedkundige aard te bied het nie, en hierdie verwaarlosing versterk net daardie denkbeeld. As die een eienaar eers aan die kaak gestel is, en tot verantwoording geroep word, dan sal die ander in hul spore trap.<ref name="Murphy2014" /> '''1 Desember 2005''': Die streekskoerant, ''[[Swartlander|Die Swartlander]]'', onthul die betreurenswaardige toestand van die gebou, maar ontlok feitlik geen reaksie nie.<ref name="Murphy2014" /> '''2006''': 'n Kolom word afgestaan in die Junie-uitgawe van die ''Heritage Talisman'', waarin vermeld word daar het geen verbetering ingetree nie. Die vandalisme, verwering, die stelselmatige aftakeling, stroping en verkoop van boumateriaal duur onverpoosd voort. Laura Robinson se verklaring hierbo word weer in oënskou geneem: as mense in Londen, New York en Parys hul bouvallige krotbuurte in woonstelle kan omskep – wat keer Moorreesburg? Of wat van die ontluikende filmbedryf in die Kaap wat altyd 'n filmstel soek wat goedkoop, gerieflik en ruimer is as wat die stad te bied het? Te oordeel aan wat Woodstock en Newlands al vermag het – waarom staan Moorreesburg agteruit? Voorts word die leser net weer ingelig dat SAEHA wel oor die "opsetlike verwaarlosing" genader is om die saak verder te voer.<ref>[https://web.archive.org/web/20200924165259/https://www.heritagechroniclesa.org/uploads/2/8/4/8/2848804/talisman_2.pdf ''Heritage Talisman''. 2006. Selected Project 2: The Old Tiger Oats Buildings, Moorreesburg. June:2]</ref> Volgens 'n beslissingsakte op 26 Junie 2006 van Erfenis Wes-Kaap sal die Beboude Omgewing- en Landskapkomitee (BelCom) enige sloping van die gebou weier. Aansoek moet ook gedoen word om tot Provinsiale Erfenisgebied verklaar te word en sodoende beskerming te geniet.<ref name="Murphy2014" /><ref name="Murphy2016" /> '''2007''': In die Maart-uitgawe van die ''Heritage Talisman'' word die leser meegedeel: op aandrang van die Swartland Erfenisstigting het die Erfenis Wes-Kaap voorlopig die gebou beskerm, en bied verdere beskerming deur die wet indien die saak verder gevoer wil word. Dit was in '''2006''' . Die Swartland Erfenisstigting is die opdrag gegee om die eienaars hiervan te verwittig.<ref>[https://web.archive.org/web/20200924172658/https://www.heritagechroniclesa.org/uploads/2/8/4/8/2848804/talisman_3.pdf ''Heritage Talisman''. 2007. Project Update. The Old Tiger Oats Buildings, Moorreesburg. March:3]</ref> In 2007 kom die Tiger Oats-gebou in die besit van Moorreesburgse Koringboere Beperk (MKB).<ref name="Courant.2017.1feb" /> In 'n Google Straataansig-beeld van April 2010 is daar 'n bordjie met die MKB-logo duidelik aangebring wat in al drie amptelike tale van die Wes-Kaap sê: ''Privaat eiendom. Oortreders sal vervolg word.''<ref>[https://www.google.com/maps/@-33.1524405,18.6703883,3a,18.6y,83.92h,94.46t/data=!3m8!1e1!3m6!1sNzHYwLXAFBdD_NoUY7_Aag!2e0!5s20100401T000000!6shttps:%2F%2Fstreetviewpixels-pa.googleapis.com%2Fv1%2Fthumbnail%3Fcb_client%3Dmaps_sv.tactile%26w%3D900%26h%3D600%26pitch%3D-4.464792136008796%26panoid%3DNzHYwLXAFBdD_NoUY7_Aag%26yaw%3D83.92457740298525!7i13312!8i6656?entry=ttu&g_ep=EgoyMDI1MDQyOS4wIKXMDSoASAFQAw%3D%3D Google Streetview, Graanstraat, Moorreesburg. April 2010]</ref> '''2014''': Die toestand, volgens Christopher Murphy, het sedert 1998 nie in die minste verbeter nie. Hy begin hom die vraag afvra of die stukture nie met opset verwaarloos word totdat daar geen ander keuse meer oorbly as om die geboue noodwendig te sloop nie. Maar kragtens die Nasionale Erfenishulpbronnewet is 'n permit wat deur die tersaaklike erfenisliggaam uitgereik is hiervoor nodig, andersins is dit onwettige praktyk. Verder betreur Murphy steeds hoe die Tiger Oats-gebou, maar so ook die spoorwegstasie, so erg vervalle raak dat dit onbruikbaar raak. Weer dink hy aan die geboue op die waterfront van Londen (dink [[Canary Wharf]]) en New York wat opgeknap, ingerig en gesogte blyplekke geword het.<ref name="Murphy2014" /> '''3 Maart 2016''': In ''The Heritage Portal'' skryf Murphy feitlik presies dieselfde woorde as in 2014 oor [wat veelseggend is], behalwe dat, sedert BelCom sy besluit duidelik uitgeklaar het, daar geen opvolgwerk gedoen is nie.<ref name="Murphy2014" /> '''18 Mei 2016''': 'n Uitstalling by die Koringbedryfmuseum op Moorreesburg is geopen wat die geskiedenis van die Tiger Oats-gebou uitbeeld.<ref>[https://issuu.com/diecourant/docs/368/12 ''Dié Courant''. 2016. Foto-onderskrif. 27 April: 12.]: […] Besoek gerus vanaf 18 Mei die Koringbedryfmuseum op Moorreesburg vir die Tiger Oats uitstalling.</ref><ref>[https://issuu.com/diecourant/docs/die_courant_swartland_25_mei_2016_3/4 ''Dié Courant''. 2016. Tiger Oats-gebou onder die vergrootglas. 25 Mei:4]: […] 'n Uitstalling oor die geskiedenis van die Tiger Oats-gebou in Moorreesburg is verlede week in die Koringbedryfmuseum op dié dorp geopen. Die gebou, deesdae in besit van Overberg Agri is geleë op die hoek van Graan- en Corporationstraat en op die munisipale waardasies as 'n bouval beskryf.</ref> Op '''15 Februarie 2017''' kom die Tiger Oats-gebou onder die hamer. Die veilingsmaatskappy van Somerset-Wes, die Michael James Organisation, waardeer die grondwaarde (wat ongeveer 7 000&nbsp;m² beslaan)<ref name="Courant.2017.22feb" /> alleen op R736 000.<ref name="Courant.2017.1feb" /> Daar was egter geen reserweprys ten tyde van die veiling nie, en daar was slegs een enkele bieër, 'n inwoner van Moorreesburg self. In die berig van ''Dié Courant'', gedagteken 22 Februarie, stel die voornemende koper dit duidelik dat hy nie wil hê die gebou tot niet moet gaan nie, en behoue moet bly. Hy was dus nie van plan om die gebou te laat sloop nie.<ref name="Courant.2017.22feb">[https://issuu.com/diecourant/docs/408_die_courant_bergrivier/2 ''Dié Courant''. 'Tier' se toekoms nou bepaal. 22 Februarie 2017, bl. 2]</ref> Murphy spreek die hoop uit van 'n nuwe hoofstuk wat aangebreek het, want dié gebou het al baie deurgemaak. Nie alleen is die deure, vloere en vensters al verkwansel nie, maar dit het al dwelmhandelaars getrek, en selfs plakkers het vantevore al hul intrek daar geneem.<ref name="Murphy2017">[https://web.archive.org/web/20170223070006/http://www.theheritageportal.co.za/notice/tiger-oats-complex-moorreesburg-sold-public-auction Murphy, C. 2017. Tiger Oats Complex in Moorreesburg Sold by Public Auction. ''The Heritage Portal.'' 16 February.]</ref> Daar was ook sprake van 'n moordsaak.<ref name="Murphy2014" /><ref name="Murphy2016" /><ref name="Murphy2017" /> Luitenant-kolonel Ricky van Schalkwyk was sedert 1 Oktober 2001 takbevelvoerder van die Moorreesburg-speurtak. Met sy vertrek in 2020 na die Vredendal-speurtak, onthou hy van die belangrikste sake in sy dienstyd op Moorreesburg: "Nog 'n saak was toe 'n man in die Tiger Oats-gebou dood aangetref is en vyf jeugdiges saam twee volwassenes vir die moord aangekeer is".<ref>[https://archive.is/mMqsq Swart, M. 2020. Ricky gereed vir nuwe taak. ''Netwerk24''. 23 Junie.]</ref> Die afslaer het wel te kenne gegee dat Erfenis Wes-Kaap deeglik ingelig is oor die erfeniswaarde van die gebou en vir enige veranderinge moet 'n permit by die organisasie verkry word. 'n Gebou moet egter 'n funksie hê – en hier lê die kruks, aldus Murphy.<ref name="Murphy2017" /> In '''April 2018''' was daar 'n Duitser wat saam met 'n spannetjie van Kaapstad 'n bietjie ''urbex'' (verkenning op verbode terreine) gaan doen het by die Tiger Oats-gebou (daar is ook foto's by).<ref>[https://archive.is/npbgX Reise Pionier: Urban Exploration in Kapstadt]</ref> Hier volg sy ondervindinge en insae hoe die plek daar uitsien: {{cquote| Die gebou is grotendeels afgebreek en in 'n verlate toestand. Dis jammer, want die baksteengebou met die skoorsteen is klassieke industriële argitektuur uit die laat-19de eeu. Die buitefasade staan nog, maar daar is geen vloere of trappe meer nie. 'n Paar staalpilare waarteen 'n groot vat met 'n volume van omtrent 5&nbsp;m³ vasgeval het – dit lyk nie veilig nie en herinner mens net hoe die produksieprosesse vroeër van bo na onder gevoer is. Alles wat selfs net naastenby lyk of dit as boumateriaal gebruik kon word, is verwyder. Pleks daarvan is daar graffiti teen die mure en oorblyfsels van klere, slaapplekke en vuurmaakplekke. Nadat die fabriek gesluit het, het 'n moord hier plaasgevind. En dis hoekom ons hier is. Verrassing! Daar is geen inligting hieroor op die internet nie. Gewapen met 'n foneemgenerator, SB7-radioskandeerder, K2- en trippelveld-EMF's, REM-pod, klankopnemer en infrarooikameras, probeer Shaun kontak maak met die gees van die afgestorwene en ander entiteite wat teenwoordig mag wees. Ons wag in spanning en met gemengde gevoelens. Daar is baie geleenthede om met ons te kommunikeer. Maar: geen vlermuise, geen bewegende voorwerpe of klopgeluide nie. Onverstaanbare stukkies woorde, 'n flikkerende flitslig en 'n paar verskrikte voëls. Oor die algemeen, niks wat werklik as "bonatuurlik" beskou kan word nie. Ons gesels bietjie met Kat, wat elke Vrydag oor paranormale onderwerpe op haar webwerf Goth in the Big City skryf. En toe gaan ons huis toe. }} '''31 Maart 2023''': In antwoord op Kennisgewing 53/2022/2023, waarin Munisipaliteit Swartland die publiek inlig omtrent die wysiging van sy Ruimtelike Ontwikkelingsraamwerk,<ref>[https://web.archive.org/web/20240701123518if_/http://www.swartland.org.za/media/docs/2023/Ontwikkelingsdienste_2023/Kennisgewings_20222023/Notice_55.pdf Munisipaliteit Swartland Kennisgewing 53/2022/2023]</ref> lewer die Moorreesburg Sakekamer die volgende kommentaar betreffende die Tiger Oats-gebou:<ref>[https://web.archive.org/web/20240821111450if_/https://www.moorreesburgsakekamer.co.za/laaiaf/Moorreesburg_Ruimtelike_Ontwikkeling_Kommentaar.pdf Moorreesburg Sakekamer repliek: Kommentaar ten opsigte van Swartland Ruimtelike Ontwikkelingsraamwerk met spesifieke verwysing na Moorreesburg.]</ref> {{cquote| K. Tiger Oats-gebou<br /> i. Die ou Tiger Oats-gebou is 'n bekende baken in Moorreesburg en het 'n baie ryke geskiedenis. Die gebou het oor die jare agteruitgegaan en onlangs is die gebou deur 'n privaatpersoon bekom om moontlik te ontwikkel.<br /> ii. Die sakekamer versoek dat SM [Swartland Munisipaliteit] enige voorstelle ten opsigte van die bewaring van hierdie landmerk met ons bespreek en waar moontlik enige advies gee t.o.v. ontwikkeling. SM is seker bekend met die Old Biscuit Mill in die Kaap wat ontwikkel is en baie gewild is vir plaaslike inwoners en toeriste. }} '''4 Mei 2025''': Tot op hierdie datum het mense hulle maar laat lei deur die uiterlike van die gebou self, of deur die skrywe van J. J. Lochner. Die geskatte datum het voorheen gewissel tussen "c. 1896"<ref>[https://web.archive.org/web/20250512081742/https://artefacts.co.za/main/Buildings/bldgframes_mob.php?bldgid=14880 Artefacts.co.za : Tiger Brands Complex.]</ref> en "1902". Lochner het byvoorbeeld die volgende geskryf (die opening van die spoorlyn is eweneens onjuis):<ref name="Lochner" /> {{cquote| In 1902 is die spoorweg verleng van Malmesbury na Moorreesburg en die eerste trein kon met groot opgewondenheid en gejuig verwelkom word. Dit was die eerste trein wat baie van die inwoners gesien het. In dieselfde jaar open die Tiger Oats Cereal Company, beter bekend as die Kompenie, die eerste fabriek op Moorreesburg. }} '''12 Junie 2026''': Christopher Murphy kondig sy uittrede aan as voorsitter van die Riebeekvallei-museumkomitee. Die voormalige voorsitter van die Swartland Erfenisstigting het sedert die vroeë 2000's hom daartoe verbind om die streek se historiese geboue te beskerm. Met sy uittrede herinner hy hom nog in die besonder aan die Tiger Oats-gebou op Moorreesburg. Al het erfenisopnames sedert 1998 die gebou se historiese waarde uitgewys, is die struktuur nooit formeel as amptelike erfenisterrein geregistreer of daartoe verklaar nie. Sodoende kon niks verhoed het dat die oorspronklike boumateriaal, soos die balke en vensters, op 'n plaaslike veiling verkoop is nie. Toe Murphy op 'n dag deur 'n oproep uit die Paarl van die veiling te hore kom, het hy hom na die terrein gehaas, maar dit was reeds gedane sake. Murphy het ook daarop gewys hoe streekserfenisprojekte oor die algemeen onder druk verkeer weens 'n kwynende aantal gemeenskapsvrywilligers. Teen Mei 2026 het die bestuurskomitee van die Riebeekvallei-museum tot slegs twee lede gekrimp, wat gelei het tot die tydelike sluiting van die fasiliteit toe geen nuwe bestuurslede gevind kon word nie.<ref>[https://diecourant.co.za/2026/06/12/murphy-wil-stokkie-oorhandig/ ''Die Courant''. 2026. Murphy wil stokkie oorhandig. 12 Junie.]</ref> '''14 tot 20 September 2026''': Hierdie Wikipedia-artikel was in Week 38 die voorbladartikel van die [[Afrikaanse Wikipedia]]. Op 16 September gee [[Gebruiker:Sobaka]] 'n opsomming daarvan op [[Radio Overberg]]. 'n Belangrike aspek belig hy: "Die Tiger Oats-gebou herinner ons daaraan dat geskiedenis nie net in monumente, parlemente en slagvelde geskryf word nie; so, dit word ook geskryf in fabrieke, 'n land se spoorlyne en selfs rondom die ontbyttafel."<ref>[Lêer:Radio Oveberg 16 September 2026.mp3 Radio Overberg. 2026. Ommi Tafel-podsending. 16 September.]</ref> === Nalatenskap === [[Lêer:Tigeroatsreklame1928.JPG|duimnael|150px|Advertensie waarin Moorreesburg Rugbyklub ondersteun word.<ref name="Schoeman15">Schoeman, C. 1998. ''100 Jaar van Rugby: Die verhaal van Moorreesburg Rugbyklub. 1898–1998.'' Moorreesburg: Moorreesburg Rugbyklub, bl. 15</ref>]] * Die Rugbyklub van Moorreesburg staan bekend as Die Tiere, vernoem na die Tiger Oats-fabriek. In die amptelike boek van die Moorreesburg Rugbyklub (1998) word die standpunt gehuldig, in strenge navolging van Lochner, dat die fabriek in 1902 gebou is:<ref>Schoeman, C. 1998. ''100 Jaar van Rugby: Die verhaal van Moorreesburg Rugbyklub. 1898–1998.'' Moorreesburg: Moorreesburg Rugbyklub, bl. 10-12</ref> {{cquote| Rugby is vir die eerste keer in Moorreesburg gespeel in dieselfde jaar dat die dorp formeel as 'n dorp geproklameer is, naamlik in 1898. […] Slegs vier jaar na die nederige begin van rugby op Moorreesburg het twee belangrike gebeurtenisse die ontwikkeling van die dorp en terselfdertyd die rugbyklub 'n groot hupstoot gegee, naamlik die opening van die spoorweg na die dorp en die oprigting van die Tiger Oats Cereal Company in Moorreesburg. […] Terselfdertyd het die stigting van die Tiger Oats Cereal Company baie bygedra tot die uitbouing van die dorp. Sy besturende direkteur, mnr. Wheeler het die belange van Moorreesburg op die hart gedra en die onderneming het 'n groot invloed op al die sektore van die gemeenskap uitgeoefen. Dit was dan ook na aanleiding van Tiger Oats dat Moorreesburg se spelers as Die Tiere bekend geword het en gou 'n krag in die streek geword het. }} Wat chronologie betref kan hierdie bewoording verwarring meebring. Die mnr. Wheeler hier ter sprake is William Henry Wheeler (almal het hom wel as "Mr. Wheeler" geken).<ref name="Frankel.1988.145.146">Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 145-146</ref> Hy is in Engeland gebore, word in sy vroeë twintigerjare die bestuurder van 'n meul in Londen, en ook later lektor in maaltegnologie, asook die tegniese redakteur van ''Trade Journal'' (waartoe hy heelwat artikels bydra). Op uitnodiging kom hy in November 1936 na Suid-Afrika en word besturende direkteur van Tiger Oats Co. in 1938.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Wie_is_wie_in_Suid_Afrika/l9buRILhMmMC?hl=af&gbpv=1&bsq=%22in%201938%20%2C%20after%20he%20had%20disposed%20of%20his%20interests%20in%20England%22&dq=%22in%201938%20%2C%20after%20he%20had%20disposed%20of%20his%20interests%20in%20England%22&printsec=frontcover Wie Was Wie? 1960. s.v. Wheeler, William Henry. Johannesburg: Vitae Uitgewers, bl. 542]</ref> Rudy Frankel en sy vrou, Nora, ontmoet Wheeler teen middel-1944 as die besturende direkteur van ''Maitland'', toe Tiger Oats aangekoop is. Wheeler het hom veral toegespits op die ensieme en om die meule so doeltreffend en seepglad moontlik te laat loop. Wheeler het in Maart 1961 afgetree, maar het nie sy vrou daarvan vertel nie en net elke dag oudergewoonte na sy kantoor toe gekom – nou as konsultant, tot en met 30 September 1966. Hy sterf in Februarie 1979. Frankel se indruk van sy persoonlikheid is egter dié van 'n "somber individu", vergeleke met die mense-mens en joviale Skot, Peter Murray King.<ref name="Frankel.1988.145.146" /> 'n Naam waarop eintlik ingegaan moet word, is Jim Shipp, want hy was jare lank die besturende direkteur van die Moorreesburg-tak.<ref>Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 190.</ref> In 1928 verskyn 'n advertensie in ''Die Burger'' met die volgende bewoording, wat direk na Die Tiere verwys:<ref name="Schoeman15" /> {{cquote| '''Die Onoorwinlikes''' Hierdie jaar het Moorreesburg – die huis van die beroemde Tiger-hawermout – 'n Rugby-span voortgebring wat ongeëwenaard in die plattelandse distrikte is. Ons, die vervaardigers van Tiger-hawermout, is nie min trots daarop om hul sukses bekend te maak nie, want ons voel dat hul sukses tot 'n sekere mate te danke is aan die feit dat hulle van die distrik kom waar die gesondste ontbytvoedsel in Afrika gekweek word. As dit die enigste oorwinning was waarna ons kan verwys, is ons nog meer geregverdig om trots te wees. Maar ons het ander oorwinnings op ons krediet. In 1906 het die beroemde Springbokspan deur die Britse Eilande getoer. Saam met hulle het hul genoeg Tiger-hawermout geneem wat vir elke man vir elke ontbyt gedurende die toer genoeg sou wees. Hulle sukses was merkwaardig en ons mag sê dat dit tot 'n groot mate te danke was aan hul uithoudingsvermoë, wat hulle elke dag uit Suid-Afrika se nasionale ontbytvoedsel verkry het. Vandag probeer ons om nog meer Onoorwinlike Springbokke groot te maak. Duisende klein Suid-Afrikanertjies verkry elke oggend gesondheid, krag en uithoudingsvermoë uit Tiger-hawermout. As u eie klein seuntjie – of is dit 'n dogtertjie! - nie onder die groot leër van eters van Tiger-hawermout is nie, wil ons hê dat u hom or haar moet inskryf vir die leër van onoorwinlikes. U sal die aanwerwingskantoor by u kruidenier vind. }} Soos die leë Tiger Oats-gebou, is ook die 1906-datum omgeef met enigma. Want sowel Frankel<ref name="Frankel.1988.135" /> as ''De Zuid-Afrikaan''<ref name="dezuidafrikaan.1908.1des.8" /> voer aan die eerste hawermoutprodukte is in 1908 gemaak. En tog, as mens in ag neem dat Alfred Marshall voor die tariewekommissie sy saak gestel het – 'n sitting wat byna drie weke sedert 3 tot 18 Desember 1907 vir alle nywerhede in die Kaapkolonie geduur het – dan moes die African Compressed Fodder Company reeds hawermoutprodukte voor 1908 gemaak het.<ref name="Minutes1908" /> Wat die Tiger-handelsmerk egter betref, is die aankondiging om registrasie eers November 1906 gemaak,<ref name="trademark" /> toe die Springboktoerspan lankal op September 1906 met die skip, ''The Gascon'', in South Hampton aangekom het.<ref>[https://worldrugbymuseum.com/from-the-vaults/international-rugby/the-1st-south-africa-tour-to-the-uk-and-france-1906-07 World Rugby Museum. 2019. The 1st South Africa Tour to the UK and France 1906-07. 20 September.]</ref> == Notas == {{notas}} == Verwysings == {{Verwysings|4}} {{Normdata}} {{Koördinate|33|09|08.8|S|18|40|14|O|region:ZA_type:city_source:afwiki|aansig=titel}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Geboue en strukture in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Moorreesburg]] ccx1ubgqssmp1iqhhqqm88llje22d4u 2970535 2970534 2026-09-24T16:05:01Z Suidpunt 13232 /* Ná die sluiting */ 2970535 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Tiger oats 01.jpg|duimnael|350px|Die Tiger Oats-gebou (2014)<br /><small>Erkenning: Christopher Murphy</small>]] [[Lêer:Tiger oats 02.jpg|duimnael|350px|Aansig op die hoek van Graan- en Corporationstraat (2014). Die mure van die voorste geboutjie met die trappie is ondertussen al afgebreek.<br /><small>Erkenning: Christopher Murphy</small>]] Die '''Tiger Oats-gebou''' is 'n bouval geleë langs die treinspoor, op die hoek van Graan- en Corporationstraat, [[Moorreesburg]].<ref name="Courant.2017.1feb" /> Dit staan sedert 1906. == Aanloop == In Julie 1886 word die Kaffrarian Steam Milling Company in [[King William’s Town]] gestig. Daniel Bolton Redler kom in Suid-Afrika aan om in 1903 (of 1904) John James Whitaker as besturende direkteur op te volg.<ref>Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, pp. 237-238</ref> Redler het hom as meulenaar bekwaam.<ref>Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 136</ref> In die 1890’s kom Frederick John Collier in Natal aan met sy £50 000 erfgeld om te belê. Sy pa was doenig in die meelbedryf in [[Somerset]], Engeland, waar Collier gebore is. Maar Frederick het self sy eie onderneming bedryf. In Durban ontmoet Collier vir Arthur May, van die meelinvoermaatskappy Arthur May & Co., wat oor vier takke en agente in [[New York]] en [[Londen]] beskik het. Collier koop by hierdie besigheid in en bemoei hom met die plaaslike bedrywighede. Hy bring ’n meul op die been wat later sou opgaan in Union Flour Mills, wat daarna deur Premier oorgeneem sou word.<ref name="Frankel.1988.134">Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 134</ref> Arthur May & Co. trek voordeel uit die [[Moorreesburg tydens die Anglo-Boereoorlog|Anglo-Boereoorlog]]. Maar Collier is glo ’n moeilike mens om mee saam te werk en die verhouding versuur; gevolglik besluit hy en Arthur May om die vennootskap enkele jare ná die oorlog maar te ontbind. Wie egter al die bates moet kry bly ’n netelige kwessie, en Isador Kahn, ’n hoogaangeskrewe graanmakelaar van Johannesburg, se hulp word ingeroep om die geskil te besleg. Daar is besluit dat Arthur May al die bates moet kry, maar Collier moet uitkoop. Op sy beurt moet Collier ’n ooreenkoms teken om nie met May in Natal mee te ding nie.<ref name="Frankel.1988.134" /> In die Staatskoerant van Natal word daar op 18 April 1905 te kenne gegee dat die vennootskap tussen Arthur George May en Frederick John Collier ontbind het. Arthur May and Co. Merchants en sy takke in Durban, Oos-Londen, Lourenço Marques, Johannesburg, Pretoria, Salisbury, New York, Montreal, Buenos Ayres en Melbourne (Australië) het op 30 November 1904 ontbind, en alle skuldeisers moet hul eise voor 30 Junie 1905 indien. May behou egter die takke in Durban, Oos-Londen, Johannesburg, Lourenço Marques, Montreal en Melbourne en gaan sy gang.<ref>[https://web.archive.org/web/20250515201512/https://www.thegazette.co.uk/London/issue/27861/page/8830/data.pdf ''The London Gazette''. 1905. p. 8830.]</ref> Arthur May & Co. word later omgedoop tot die Union Flour Milling Company.<ref name="Frankel.1988.134" /> Collier begeef hom in die wattelbedryf, waarvan hy absoluut geen ervaring het nie (wattelbas bevat tannien, wat in die [[Leer (stof)|leerlooiery]] gebruik word om die regte kleur en tekstuur te verkry).<ref name="Frankel.1988.134" /> Uiteindelik kom Moorreesburg nou ter sprake. == Collier neem African Compressed Fodder Company oor == === Agtergrond === Op Saterdag, 10 September 1904, verskyn daar op bladsy 3 van ''De Zuid Afrikaan'' die volgende kennisgewing:<ref>[https://web.archive.org/web/20250311161640/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4214/za-1904-09-10.pdf?sequence=5&isAllowed=y ''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 10 September:3]</ref> {{cquote| EEN PUBLIEKE VERGADERING zal te Moorreesburg gehouden worden op Vrijdag, 16 September, om 3 uur n.m., om de wenschelijkheid te bespreken ter oprichting eener Zuid Afrikansche Geperst Voeder Maatschappij om onze eigene graan te bewerken.<br /> D.W. Krynauw.}} Collier word deur Alfred Marshall genader. Marshall en Gustav Mauritz Ljungdahl het “kort na die oorlog” (dus, nadat die treinspoor gelê is en nadat bogenoemde vergadering plaasgevind het) ’n onderneminkie op Moorreesburg op die been gebring wat kuilvoer uit lusern, boontjies (waarskynlik gemaalde boontjiemeel van minderwaardige of kalanderbesmette boontjies, wat tog voedsaam is) en grashooi gemaak het. Dit het bekend gestaan as Manna. Hierdie Manna-kuilvoer is bedink deur John Martin Cuthbert O’Grady, 'n produktehandelaar van Commissionerstraat 139 in Johannesburg. Dit is op 13 Junie 1905 gepatenteer. Op 4 Augustus 1905 word die helfte van die patentereg afgestaan aan Ljungdahl, met ten doel dat laasgenoemde en Marshall op Moorreesburg die African Compressed Fodder Company kon bedryf.<ref name="Frankel.1988.134" /> O'Grady en die African Compressed Fodder Company kon dus albei Manna maak. Volgens Rudy Frankel kon geen aktes ná Oktober 1905 verder gevind word nie (betreffende Ljungdahl, Manna of die naam African Compressed Fodder Company). Marshall het teen dié tyd met Charles Stevens in vennootskap getree en noem die onderneming voortaan die "Cereal Manufacturing Company".<ref name="Frankel.1988.134" /> Dit wil voorkom of Collier bykans onmiddellik om finansiering gevra is, want hy moes om en by 1905/1906 die onderneming gekoop het. Terselfdertyd het Collier in vennootskap getree met Charles Stevens. Stevens het ’n veeplaas in Swaziland gehad, wat ’n moontlike afsetgebied vir die kuilvoer was. Deur hierdie vennootskap kon genoeg geld bekom word om die onderneming op Moorreesburg nou uit te koop. Omrede kalwer- en koeimeelformules steeds in 1913 onder die Tiger-naam geregistreer is, kan mens van die standpunt uitgaan dat die maatskappy vir ’n lang ruk nog kuilvoer (van welke aard dan ook) gemaak het.<ref name="Frankel.1988.134" /><ref name="Courant.2017.1feb" /> En tog, kyk mens na die staatsverslae, is die naam "African Compressed Fodder Company" nog gebruik in 1907/1908, toe daar die spoortariewe bespreek is wat die maatskappy benadeel het. Hier was Alfred Marshall die verteenwoordiger van die maatskappy. Onder die naam "African Compressed Fodder Company" is hawerprodukte gemaak.<ref name="Minutes1908">[https://www.google.co.za/books/edition/Minutes_of_Evidence_with_Index/5k8oVHh4qKUC?hl=af&gbpv=1&dq=%22african+compressed+fodder+company%22&pg=PA583&printsec=frontcover Custom Tariff Commission. 1908. Minutes of Evidence. 1907/1908, bl. 583]</ref> Ook by die maandelikse vergadering van die Malmesbury Afdelingsraad wat op 24 September 1907 gehou is, staan geskryf: "Brieven voorgelegd van de Afrikaanse geperst voeder maatschappij, te Moorreesburg, betreffende belastingen verschuldigd".<ref>[https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4164/za-1907-10-19.pdf?sequence=8&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1907. 19 Oktober:3, kolom 2]</ref> Nietemin, teen 1905/1906 was hawermout in Suid-Afrika nog ingevoer en veral geliefd as ontbyt. Die Engelse was nou nie juis besonder lief vir mieliepap nie. En net daar kry Collier ’n blink gedagte: hy gaan self hawermout maak. Op Moorreesburg. Kort na die oorname van die onderneming gaan Collier vir ’n paar jaar op sy wêreldtoer – op sy reis kyk hy bietjie na die masjinerie en meule wat in Amerika, Kanada, Australië, Hongarye, Rusland en Brittanje gebruik word.<ref name="Frankel.1988.134" /> === Aanbou === Op 21 Augustus 1905, byna 'n jaar ná die kennisgewing van die openbare vergadering om Moorreesburgers se belangstelling te peil, word 'n paar reëls deur 'n korrespondent geskryf aan ''De Zuid-Afrikaan'' (wat op 26 Augustus geplaas word), onder die hofie "Moorreesburg". Daar word melding gemaak van die reën, van 'n gebou van meneer Abrams wat voltooi is en 'n groter skool wat aangebou gaan word, asook meer rondom die sieleheil van die gemeenskap. Tussenin kry mens ook te lese (nouliks leesbaar):<ref>[https://web.archive.org/web/20250510095641/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4191/za-1905-08-26.pdf?sequence=11&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1905. 26 Augustus:7, kolom 1]</ref> {{cquote| [Maar wij] hopen van beter, daar er<br /> [........] groot gebouw opgericht<br /> [........] een kompagnie van Johan-<br /> [nesburg]. }} 'n Korrespondent se plasing verskyn in ''De Zuid-Afrikaan'' op 31 Augustus 1905, op bl. 4, kolom 4, waarin die grond voorberei word vir die fondasies. Ook was kuilvoer ("geperst voeder") die aanvanklik beoogde produk:<ref>[https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4191/za-1905-08-31.pdf?sequence=13&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1905. Moorreesburg. 31 Augustus:4]</ref> {{cquote| '''Moorreesburg''' Mijnheer, - Zo als u weet is er een maatschappij gevormd om '''geperst voeder''' te vervaardigen. Deze firma heeft hier grond aangekocht en is voornemens '''een vier verdieping fabriek te bouwen'''. Reeds is men begonnen de grond gereed te maken en de fondamenten te graven. Van het Spoorweg Departement is verkregen 't recht tot het aanleggen van een taklijntje naar het eigendom. Het plan is de trucks binnen de werken te laden en te ontladen. Maar om op hun eigendom te komen moeten zij een straat of weg kruisen en daartoe hadden zij het konsent van het plaatselik bestuur nodig. Het dorpsbestuur heeft geweigerd een kruising toe te laten op grond dat het een gevaarlik precedent mag blijken, daar andere firma's ook later kruisingen mogen vragen en het wagenverkeer zeer gestremd kan worden. Ook acht men het niet in het publiek belang, dat een siding (stopplek), gegeven worde aan een private maatschappij, die daar door bevoordeeld wordt boven andere firma's en private personen. Ook zou het toestaan van gerieven aan een grote firma het daarstellen van meer akkomodatie voor het publiek niet verhaasten, maar vertragen. Het gouvernement kan echter een "siding" geven op gouvernements grond, dat veel gerief zal geven aan het publiek, en de maatschappij op gelijke voet met de meeste bevoordeelde firma's plaatsen, n.l. dat zij slechts zal moeten laden en ontladen over een straat van 50 voet. Een publieke vergadering, die bijgewoond werd door een groot getal boeren en anderen, werd l.l. [laastleden] Zaterdag gehouden in verband met dezelfde zaak, toen de volgende resolutie (P. Basson – J.Lochner) met algemene stemmen werd aangenomen: "Aangezien het toestaan van een "siding" aan de Compressed Forage Company de deur zal openen voor andere bezigheden om ook sidings te vragen en alzo het wagenverkeer zal stremmen, acht deze vergadering het zeer onwenselik een "siding toe te staan en protesteert ten sterkste daar tegen". }} In ''De Zuid-Afrikaan'' verskyn die volgende uittreksel op 10 Februarie 1906, bladsy 7, kolom 1:<ref name="DeZuidafrikaan.1906.10feb.7">[https://web.archive.org/web/20250504203152/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4213/za-1906-02-10.pdf?sequence=5&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1906. Moorreesburg. 10 Februarie:7]</ref> {{cquote| 7 Februarie 1906.<br /> Gelieve zo goed te zijn onderstaand stukje in uw veel gelezen blad te plaatsen.<br /> Moorreesburg schijnt een grote plek te worden, want daar bouwt men dat huizen verrijzen als paddestoelen uit de grond. Ik denk, dat over twee maanden het mooie, nieuwe gebouw van de Compressed Fodder Company en die nieuwe school zullen klaar zijn. }} Moorreesburg is in rep en roer. Ekstra treine loop volop en is net nie daartoe in staat om goedere gou genoeg te vervoer nie. Daar is reeds al gepraat oor 'n daaglikse trein wat na die Kaap moet loop – maar dinge kom net nie tot 'n punt nie. Boonop word goedere op trokke wat swaar gelaai is dikwels by Malmesbury afgehaak, en dit moet maar daar bly staan tot daar weer 'n geskikte geleentheid kom om die goedere verder te vervoer. Daar is ook nie genoeg personeel op Moorreesburg se stasie om die goedere so spoedig moontlik af te laai nie. Die "neringdoenden" (winkeliers; kleinhandelaars), asook die "Kapenaren" wat aan die fabriek en skool bou, word hierdeur benadeel. Die werkers het die voorliefde om na werk 'n glas "ticky"-bier by een van die drie kroeë op die dorp te gaan drink, en die korrespondent vind dit erg rampsalig – veral gegewe die berugte Februarie-hitte op Moorreesburg – dat hierdie werkers dikwels vir drie dae nie 'n glas "ticky"-bier kan koop nie. Daar is na raming reeds 2&nbsp;000 blankes en net soveel bruin mense op Moorreesburg, lui die berig, maar die dorp bly steeds sonder sy eie munisipaliteit en ook sonder 'n landdros. Daar is maar een voetkonstabel wat wet en orde moet handhaaf.<ref name="DeZuidafrikaan.1906.10feb.7" /> 'n Paar maande later verskyn nog 'n korrespondensiebrief in ''De Zuid-Afrikaan'' op 7 Junie 1906, bladsy 3, kolom 2; die tersaaklike woorde is:<ref>[https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4229/za-1906-06-07.pdf?sequence=3&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1906. Moorreesburg. 7 Junie:3]</ref> {{cquote| 2 Junie, 1906.<br /> […]<br /> Ons dorpje verfraaid door ettelike nette private woonhuizen, een stevig uitziende fabriek voor het vervaardigen van geperst voeder, en 't laatst, doch niet 't minst, een schoolgebouw, krijgt nu een net en zindelik aanzien.<br /> […] }} === Impak === Op 11 Oktober 1904, byna 'n maand nadat 'n vergadering oor 'n voorgestelde kuilvoeraanleg gehou is, word nog geskryf: "Ons dorpie is taamlik aan die groei; vreemdelinge wat jare lank nie hier was nie staan verbaas wanneer hulle hier aankom en sien watter vooruitgang ons dorp gemaak het."<ref>[https://web.archive.org/web/20250510195451/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4215/za-1904-10-11.pdf?sequence=5&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan.'' 1904. Moorreesburg. 11 Oktober:4, kolom 8]</ref> Salig onbewus van 'n vierverdiepingfabriek wat nog sou kom. Die boujaar van die fabriek, 1906, val ook net te netjies saam met die petisie, gerig aan die goewerneur Sir Walters Francis Hely-Hutchingson, wat op bl. 2 verskyn in ''De Zuid-Afrikaan'' op 10 April 1906. Die inwoners en stemgeregtigdes wil nou, ingevolge Wet 45 van 1882, die dorpsraad tot munisipaliteit verhef, en die volgende redes word verstrek; Moorreesburg:<ref>[https://web.archive.org/web/20250508102657/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4222/za-1906-04-10.pdf?sequence=4&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1906. Petition. 10 April:2]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20250508134320/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4222/za-1906-04-14.pdf?sequence=6&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1906. Moorreesburg een municipaliteit. 14 April:5, kolom 7]</ref> * Is nou die tweede vernaamste dorp in die Afdeling Malmesbury * Maak nou die spilpunt van 'n welvarende graandistrik uit, met 'n snelgroeiende bevolking * Word met ander hoofdorpe deur spoorlyn verbind * Dien as trekpleister vir groot maatskappye, asook geboue met 'n duur erfwaarde. Derhalwe is die dorpsbestuur nie meer geskik of voldoende om in die behoeftes (van so 'n omvang) te voorsien nie. Die petisie is reeds onderteken deur 83 individue. Op 20 April 1906 stoot die dorpsbestuur die belasting op vaste eiendomme op; ingevolge Seksie 16 van Wet 29 van 1881. Betaalbaar is 'n pennie vir elke pond wat elke stuk grond werd is. Die belasting moet op die 25ste Mei 1906 inbetaal wees by die Kantoor van de Afdelingsraad te Malmesbury. Vergeleke hiermee was die Afdelingsraad Clanwilliam se heffing in dieselfde tydperk wel 1¼ pennie per pond. Clanwilliam sit net baie duideliker uiteen waarheen die geld gaan: 'n stuiwer (halfpennie) word vir die hoofweë gebruik, 'n stuiwer vir "de Afdelingswegen en andere doeleinden" en 'n oortjie (kwartpennie) word betaal aan die skoolraad van Clanwilliam vir skooldoeleindes.<ref>[https://web.archive.org/web/20250508171136/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4222/za-1906-04-21.pdf?sequence=9&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1906. Afdeling Malmesbury. 21 April:8, kolom 3 en 4]</ref>Aan die ander kant het die dorpsrade van Darling (1 pennie per pond) en Riebeek Kasteel (halfpennie per pond) ook hul belastings in Meimaand opgestoot. In dieselfde asem het die dorpsbestuur van Moorreesburg die oninbare belastings van 1904 (altesaam 5 pond 8 sjielings 1 pennie) afgeskryf.<ref>[https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4226/za-1906-05-29.pdf?sequence=13&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1906. Afdelingsraden: Malmesbury. 29 Mei, bl. 6, kolom 1]</ref> Hierdie gegewens is van belang, want op 30 Oktober 1906 word by die maandelikse vergadering van die Afdeling Malmesbury vermeld die African Compressed Fodder Company betwis die erfwaarde van sy grond: "De Afr. Compr. Fodder Co., van Moorreesburg, objekteerde tegen de schatting van £15,000 en vroeg, door middel van de prokureur Kotze, een reduktie aan. De valueerders werden opgeroepen om hun inzichten te kennen te geven en er werd eenparig besloten om de valuatie tot op £10,000 te stellen." <ref>[https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4237/za-1906-11-17.pdf?sequence=8&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1906. Malmesbury. 17 November:10, kolom 1]</ref> Seker die grootste ironie van Moorreesburg is dat sy welvaart en ontwikkeling binne so 'n kort bestek opgeskiet het, dat die treinwaens, die staat, die administrasie, die polisiediens, die regswese en selfs nie eens die poswese kon byhou nie. In Oktober 1909 word gestel [[Piketberg]] het nie eens 'n kwart van die handelskrag van Moorreesburg nie, maar daardie dorp kry elke dag pos. Moorreesburg, wat 'n paar maande tevore munisipale status gekry het, wat soveel te méér aanspraak kan maak op daaglikse pos, moet maar tevrede wees met pos drie maal per week. Dr. Du Toit, die plaaslike burgemeester en voorsitter, sê by een onderneming op die dorp is die posverkeer van so 'n aard dat die weeklikse besteding van die posseëls alleen £5 is. Versend mens 'n brief aan Kaapstad op 'n Saterdag vanaf Moorreesburg, dan sal jy geen antwoord kry voor Woensdag nie. Maar tussen die Kaap en Johannesburg, is dit 'n ander storie: pos jy jou brief op 'n Saterdagmôre, kan jy Woensdag 'n antwoord terugverwag. Die traagheid van die poswese werk absoluut stremmend in op die dorp se ekonomie. Die voorstel om 'n poskardiens in te voer het die owerhede summier geweier. Nou is die volgende stap om die parlementlede wat hul verteenwoordig te ontmoet, en hiervoor is daar drie afgevaardiges van die dorp gestuur: die here D. Krynauw, E. Starke en Collier.<ref>[https://web.archive.org/web/20250510184847/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4181/za-1909-10-19.pdf?sequence=8&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan.'' 1909. Moorreesburg. 19 Oktober:7, kolom 3]</ref> === Verdere ontwikkeling en uitdagings === Die Tiger-embleem kan besigtig word in die Staatskoerant van 7 Desember 1906. Daar staan ook onderaan die bladsy:<ref name="trademark">[https://play.google.com/books/reader?id=d8QzAQAAMAAJ&pg=GBS.PA1998 The Cape of Good Hope Government Gazette. 1906. Trade Marks Registration. 7 December. p. 1998]</ref> {| border=1 cellpadding=4 style="border-collapse: collapse; border: 1px solid var(--base-color);" |- style="vertical-align:top;text-align:left;" | | We hereby give notice that we intend, on and after the 11th of January, 1907, to apply to the Registrar of Deeds for the resignation of Alfred Marshall and Gustav Mauritz Ljungdahl, trading as The African Compressed Fodder Company, of Moorreesburg, Cape Colony, Merchants, as the Proprietors of the Trade Mark represented above, this day lodged and deposited by us in the Office of the said Registrar of Deeds in Cape Town, for inspection, according to the provisions of Act No. 22 of 1877; and we desire that the said Trade Mark shall be registered in respect of the following description of Goods, that is to say: All goods included in Class 12, except Tea. Dated at Cape Town, this 24th day of November, 1906. |} Die Tiger-naam kon nie op tee gebruik word nie, omdat "Tiger Tea" nog op 5 September 1906 bemark is deur gebroeders McDougall van Manchester, Engeland.<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=d8QzAQAAMAAJ&pg=GBS.PA1073 The Cape of Good Hope Government Gazette. 1906. Trade Marks Registration. 5 September. p. 1073]</ref> As daar na die embleem gekyk word, lyk die vollengte dier, met genoeg verbeelding (en sonder die strepe), nogal na ’n luiperd. Daar is ook diegene, soos die destydse besturende direkteur (Clive Apsey) van die Jungle Oats by Maitland, wat hartgrondig daarvan oortuig is dat die naam Tiger sy herkoms kan terugvoer na die ou Afrikaanse naam "tijger", later "tier" vir ’n [[Kaapse luiperd]]. Die kop-embleem wat vandag nog deur Tiger Brands Limited gebruik word, put sy inspirasie uit die tekening deur Charles Edward Turner van Engeland. Dit is op 25 Oktober 1910 op sy naam en Collier s’n by Stationers Hall registreer.<ref name="Frankel.1988.135">Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 135</ref> Collier het sy fabriek met van die modernste masjinerie toegerus; sodat geen mensehande hoegenaamd met die hawermout of hawermeel in aanraking sou kom nie – byna ondenkbaar vir daardie tyd. In die ''Cape Colony: It's History, Commerce, Industries and Resources'' (1910/1911), word die meul omskryf as 'n baksteengebou met vier verdiepings; 90 voet lank, 50 voet breed (ongeveer 27 meter x 15 meter). Die stoor is gebou op betonpylers met 'n houtvloer, wat aan beide kante 'n vierkant van 200 voet (omtrent 61 meter) beslaan.<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=hh5BAQAAIAAJ&pg=GBS.PA142 ''Cape Colony: It's History, Commerce, Industries and Resources''. 1910/1911. The Cereal Manufacturing Co, p. 142]</ref> Op bladsy 141 is daar ook foto's van die gebou en die skure te sien.<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=hh5BAQAAIAAJ&pg=GBS.PA141 ''Cape Colony: It's History, Commerce, Industries and Resources''. 1910/1911. The Cereal Manufacturing Co, p. 141]</ref> Frankel erken in sy outobiografie: toe die fabriek in die vroeë 1970’s heeltemal oorgedoen is, was die gehalte van die verpakkings- en etiketteermasjinerie volgens die eietydse standaarde nog so goed, dat daar geen rede was om hulle enigsins te vervang nie.<ref name="Frankel.1988.135" /> Ieder geval, op 1 Desember 1908 verskyn die volgende gedeelte in 'n artikel in ''De Zuid-Afrikaan'' (bl. 8, kolom 5), nadat die redakteur die korrespondent op die dorp bietjie gepols het wat op die dorp aangaan:<ref name="dezuidafrikaan.1908.1des.8">[https://web.archive.org/web/20250504142330/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4167/za-1908-12-01.pdf?sequence=1&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1908. Moorreesburg. 1 December:8]</ref> {{cquote| '''Handel en nijverheid''' Enige jaren reeds is een maatschappij bezig hier de nodige gebouwen en machinerie op te richten voor het vervaardigen van fijn gesnede, aangemaakt, geperst voeder, een ideaal veevoeder, geschikt voor uitvoer. Gedurende de laatste maanden heeft de maatschappij zich meer bepaaldelik toegelegd op het vervaardigen van havermeel en platgedrukte haver, om de plaats in te nemen van het ingevoerde artikel, dat aan de onbijttafel wordt gebruikt. Wanneer men bedenkt, dat het veel gemakkeliker is haver te produceren dan koren, en daarbij weet, dat haver een zeer gezond voedsel is, dan moeten wij de oprichting van zulk een haverfabriek toejuichen. Immers een markt wordt geopend voor onze haver, die als voeder te veel geproduceerd wordt, en een uitkomst wordt gevonden waar wij te min koren hebben, n.l., door haver in de plaats te kunnen eten. Is het artikel goed? Op deze vraag hebben sommigen reeds bevestigend geantwoord en anderen ontkennend. De heer Collier, die de onderneming geldelik steunt, maar vooral in de laatste tijd persoonlik met alle kracht tracht, de zaak een sukses te maken, zegt: "Tot hier toe hebben wij slechts proefnemingen gemaakt, maar binnenkort zullen wij een artikel leveren, beter dan 'Quaker Oats' of 'H.O.' of enige andere soort ingevoerde haver." Het nieuwe toestel tot het maken van de "Flaked Oats" is reeds in werking, en ik heb reeds een 100 lb. zak van de "Flaked Breakfast Oats" gezien. Het ziet er zo mals uit en verspreidt zulk een heerlike geur, dat de mond ervan watert. Behalve in zakken wordt het ook in 50 lb. vaten gelevered en in kisten, bevattende 7 lb. blikken, in kisten bevattende 2 lb. kartons en 2, 5, 7 en 10 lb. zakjes. De maatschappij maakt ook grof, middelmatig en fijn havermeel. Moorreesburg en het distrikt kunnen er dankbaar voor zijn, dat de fabriek hier opgericht is en werk verschaft aan een menigte gekleurde en blanke arbeiders, en de vervaardigers kunnen trots zijn op een artikel, dat niet behoeft onder te doen voor enig soortgelijk ingevoerd produkt. }} In 1908 begin die produksie van die hawerprodukte, en uitstallings vind plaas by die Randse Paasskou en die landbouskoue te Kimberley en Port Elizabeth. Collier het veral te kampe met die vooroordeel jeens goedere wat in Suid-Afrika vervaardig is (en die neerbuigende houding teenoor alles wat koloniaal is) en moes met aggressiewe bemarkingstrategieë uithaal en wys. Om daardie rede voer hy teen 1911 tog maar pêrelgort / pêrelgars in as die nuutste toevoeging tot sy reeks produkte.<ref name="Frankel.1988.135" /> Verder was dit nog 'n paar jaar voor [[Uniewording]] in 1910. Die Kaapkolonie kon netsowel 'n vreemde land gewees het: daar was nog geen eenvormige spoor- en vragtarief na die onderskeie 'provinsies' nie. En hierdie tariewe was voelbaar.<ref name="Minutes1908" /> Volgens Alfred Marshall kan die fabriek meer as genoeg hawermeel en hawermoutpap vir die ganse Suid-Afrika onder Britse vlag lewer. Die publiek verlang wel dat die produkte mooi verpak word in blikke en kartonne (wat wel in die kolonie vervaardig word en dus die binnelandse mark aanhelp) en nie in sakke of vate ("barrels") nie. Nou kom die spoorweë en sê nee, hulle vervoer goedere teen die 3de klastarief, bedoelende, die hawermout moet nou in sakke en vate verpak word, wat lomp is, maklik breek, mors en op die koop toe onnodige ruimte in beslag neem, bloot om die produk nou teen min of meer kosprys rond te karwei. Die maatskappy op Moorreesburg kom egter te staan voor die hoë lone in die Kaapkolonie, asook die aksynsbelasting wat goedere uit Europa bevoordeel.<ref name="Minutes1908" /> Marshall skets die volgende scenario:<ref name="Minutes1908" /><br /> Die vragvervoer van hawermeel en hawermout vanaf die fabriek op Moorreesburg tot in Johannesburg (verpak in blikke of karton) in kissies, kos 7 pond 15 sjielings per Britse ton of 2 000 lbs.<ref name="Minutes1908" /><br /> Sou dit in die sakke of vate verpak wees, soos die owerheid dit voorskryf, kos dit 3 pond, 5 sjielings 4 pennies per Britse ton of 2 000 lbs.<ref name="Minutes1908" /> Stel dit nou teenoor die ingevoerde hawermeel en Quaker Oats wat vanaf Delagoabaai in Mosambiek na Johannesburg versend word: selfs met aksynsbelasting ingesluit, kos dit 5 pond per 2 240 lbs.<ref name="Minutes1908" /> Marshall stel nou voor die tarief op die ingevoerde produk moet gehef word, en die Suid-Afrikaanse produk moet verpak en vervoer word soos die Suid-Afrikaanse verbruiker dit wil hê.<ref name="Minutes1908" /> Die uitsluitsel hiervan kom mens te wete in ''De Zuid-Afrikaan'' op 22 Julie 1909:<ref name="dezuidafrikaan.1909.22julie.7">[https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4178/za-1909-07-22.pdf?sequence=9&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. De Z.A. Nat Unie. 1909. 22 Julie:7, kolom 2.]</ref> Of daar enigsins 'n kansgelykheid bestaan vir die verkoop van koloniale hawermeel, wys Sir Pieter Bam daarop dat die spoorwegtariewe van die Westelike Provinsie na die Transvaal hoër was as vir die ingevoerde produk wat deur sekere hawens na Transvaal versend is. Die sekretaris van die Mafeking-sentrum, mnr. J.R. Algie, het hieroor aan die spoorwegdepartement geskryf. Hy kry ten antwoord dat die departement nie die tariewe gaan verminder nie. Die Mafeking-sentrum antwoord daarop aan die hawermeelfabriek te Moorreesburg, dat daar onder hierdie omstandighede geen kans is om die artikel in die distrik te verkoop nie, en dat die plaaslike handelaars in Transvaal geen ander keuse het as om terug te gryp na die ingevoerde produk nie.<ref name="dezuidafrikaan.1909.22julie.7" /> (En dit voorspel niks goeds vir Moorreesburg nie.) Dit verklaar waarskynlik waarom daar 'n pleidooi aan die regering en publiek gerig word op 3 Augustus 1909 in ''De Zuid-Afrikaan'':<ref>[https://web.archive.org/web/20250510141247/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4179/za-1909-08-03.pdf?sequence=1&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1909. Moorreesburg. 3 Augustus:8, kolom 3]</ref> {{cquote| '''Algemeen.'''<br /> […]<br /> De "Cereal Manufacturing Co." gaat nog voort haverhooi te verwerken in ideaal veevoeder, en wegens de mate van persing aangebracht en de zindelike wijze, waarop die opgemaakt wordt, is het ook gemakkelik en ekonomies om vervoerd te worden per spoor, schip of transportwagen. Men is nu begonnen gort te maken, die er goed uitziet, even smakelik is als de ingevoerde en die sneller zacht kookt. Van de gerolde haver en de verschillende soorten havermeel behoeft geen melding gemaakt te worden, daar die al genoegzaam bekend zijn. Vele handen vinden hier daardoor werk en de fabriek is, als het ware, een werkverschaffing voor vele armen, die anders werkeloos zouden zijn. De onderneming verdient gewis de ondersteuning van de regering en het publiek. }} Skaars 'n week sedert Bam se woorde op papier verewig is, verskyn daar sommer twee advertensies in die einste ''De Zuid-Afrikaan'' (29 Julie 1909). Die Cereal Manufacturing Company spits hom solank op die Kaapse mark toe en deel gratis resepteboeke saam met die proefpakkies uit. As die winkel in die buurt nie Tiger Brand-produkte verkoop nie, kon mens net hulle name en adresse stuur aan die "Cereal Manufacturing Company".<ref name="dezuidafrikaan.29julie.4.5">[https://web.archive.org/web/20250510164838/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4178/za-1909-07-29.pdf?sequence=12&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1909. 29 Julie: bl. 4 (kolom 8), bl. 6 (kolom 7)]</ref> Advertensie 1 lui so:<ref name="dezuidafrikaan.29julie.4.5" /> {{cquote| '''Havermeel, "Tiger Brand"'''<br /> De havermout, enz. gefabriceerd door de "Cereal Manufacturing Company," is een artiekel, dat grote opgang heeft gemaakt in Zuid-Afrika. Het leent er zich toe uitstekende havermeelkoekjes ervan te bakken, een eksellente soep ervan te koken en een ideale verfrissende zomerdrank ervan te breiden. De "Cereal Manufacturing Co." van Moorreesburg, K.K., heeft een recepteboek gepubliseerd en zal aan enige dame, die erom schrijft, een eksemplaar ervan, bevattende over de vijftig nieuwe en originele recepten voor het maken van soep, koeken, poddings en "entrees" gratis toezenden. Degenen van onze lezers, die nog niet het "Tiger Brand" Gerold Wit Ontbijt Havermeel beproefd hebben, worden uitgenodigd hun namen en adressen aan de "Cereal Manufacturing Co." Moorreesburg, K.K. te zenden, wanneer zij per ommegaande een goed monster van dit uitmuntend graan ontbijt voedsel zullen ontvangen. }} Advertensie 2 lui so:<ref name="dezuidafrikaan.29julie.4.5" /> {{cquote| '''Havermeel "Scones"'''<br /> Neem een bordvol koud havermeel porridge en kneed in zoveel meel tot het stijf genoeg is om uit te rollen; voeg erbij zout naar smaak. Vorm in ronde of drie-hoekige "scones", bak in een vrij warme oven en alvoren op te dissen, snijd zo in tweeën en besmeer so goed met boter. Dit is een ekonomiese manier om koude porridge op te gebruiken. De belangrijkste hoenigheid om van dit recept een sukses te maken, is om zorg te dragen, dat de "porridge" van "Tiger Brand" Havermeel gemaakt is. Indien uw plaatselike handelaar geen "Tiger Brand" Havermeel voorradig heeft, zend zijn naam en adres tezamen met uw eigen naam en adres aan de "Cereal Manufacturing Company," van Moorreesburg, K.K., en gij zult per ommegaande een ruim monster "Tiger Brand" Havermeel ontvangen, tezamen met een goed gedrukt boek met recepten, waarin aangegeven wordt hoe havermeel op drie-en-vijftig verschillende manieren gebruikt kan worden. }} == Collier kry ’n nuwe vennoot == Collier kry in 1910 nog ’n vennoot by: Daniel Bolton Redler. Frankel vermoed Collier het van Redler te hore gekom deur sy broer, Arnold Redler, hoof van Redler Patents Ltd. Sharpness te Gloucester, wat later moontlik die masjinerie kon verskaf het om die gort by Moorreesburg te kook en te steriliseer.<ref name="Frankel.1988.135" /> Hoe dan ook, in 1910 word Daniel Bolton Redler, nog voor hy enigsins kon bedank, deur die Kaffrarian Steam Milling Company in die pad gesteek, op grond van ontrouheid teenoor die onderneming. Moontlik het Collier vir Redler genader en die bestuur het snuf in die neus gekry.<ref name="Frankel.1988.136">Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 136</ref> In ''De Zuid-Afrikaan'' van onder meer 8 Februarie 1910, 24 Februarie 1910, 15 Maart 1910 en 31 Maart 1910 verskyn 'n advertensie wat as koerantberig verbloem is, getiteld 'De Opinie van Professor Hahn', wat ongetwyfeld skimp op 'Quaker Oats' wat 'n ingevoerde produk was: {{cquote| Professor P. Daniel Hahn, de welbekende professor in de scheikunde, heeft onlangs verscheidene monsters van "Tiger Oats" geanaliseerd, ten einde te zien of zij gelijk waren aan het ingevoerde havermeel. De geleerde professor somt de resultaten van de verskillende analysen, door hem gedaan, als volgt op: - Het is niet te verwonderen, dat de "Tiger Oats," gekweekt in dit zonnige land, allergunstigt vergeleken kan worden met het beste en rijkste geïmporterde havermeel, omdat de "Tiger Oats," zoveel als 85.55 percent (vijf-en-tachtig) en een halve delen in elke honderd delen) bestanddelen bevatten, die omgezet worden in bloed, vlees en vet. De "Tiger Brand" is bereid geworden met de grootste zorg, zoals bewezen wordt door de grote oplosbaarheid, opslorpingsvermogen en verteerbaarheid van het gekookte Havermeel. Het is dus een eksellent voedsel voor zuigelingen en invaliden, zowel als voor de gezonden en robusten, die hun fisiese kracht en sterkte moeten handhaven. Ik beschouw de "Tiger Brand" het best bereide Havermeel voor de ontbijttafel, en beveel ten sterkste aan dit merk als een hoogst voedzaam en gemakkelik verteerbaar voedsel – (Get.) P. Daniel Hahn, Ph.D., M.A. Professor in de Scheikunde. "Tiger Oats," waarvan Professor Hahn zo enthusiasties spreekt, is een volkomen Zuid-Afrikaans graan, daar het gekweekt en gemalen wordt in de voortdurende zonneschijn van Moorreesburg, K.K. Enigeen van onze lezers, die een volledige en komplete lijst van de analysen van Professor Hahn moge verlangen, kan het op aanvrage van de "Cereal Manufacturing Co." van Moorreesburg, K.K. verkrijgen. }} In antwoord daarop het die konkurrent, 'Quaker Oats', op 5 April 1910 in ''De Zuid-Afrikaan'' ook die stem laat hoor van "de hoogste mediese autoriteit over voedsels", Sir James Crichton Brown, LL.D.-FRS. van Londen (duidelik nie van hier rond nie), om hul ontbytpap te bemark. Boonop word die Skotte as voorbeeldverbruiker voorgehou – dalk doelbewus, omdat die waarskynlike leser, net soos die Skotte, tot die arbeidsmag behoort het en ook Calvinisties was. Vroeg in 1911 word die onderneming registreer met Collier as voorsitter en Redler as besturende direkteur. Dit gaan voor die wind.<ref name="Frankel.1988.136" /> In die jaar 1911 het die Cereal Manufacturing Company omtrent 200 000 sakke hawer per jaar benodig om aan die vraag en aanbod te voldoen. Benewens die duplisering van die bestaande aanleg, word ook 'n nuwe aanleg vir kuilvoer en pêrelgars-produksie monteer. Op hierdie stadium is uitvoere nog toekomsmusiek. Van die klagtes wat opklink (uit die boer se oogpunt) is die aankoop van nuwe en goeie gehaltesaad teen 'n billike prys – asook vakkundige kennis wat nie so geredelik beskikbaar is nie; op sy beurt het die handelaars weer gekla oor die verouderde en duur metodes wat by die ploeg, saai en oes aangewend word.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Papers/AJI-AQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=%22cereal+manufacturing+company%22+moorreesburg&pg=PA479&printsec=frontcover Union of South Africa Department of Agriculture. 1912. Report with Appendices for the period 31 May 1910 to 31st December 1911. p. 479]</ref> ''The South African Railways''-tydskrif van November 1911 vind dit verblydend hoe daar nou minder hawermout van die Unie van Suid-Afrika uitgevoer word (tekenend van 'n binnelandse mark wat aan die ontwikkel is), maar ook dat 'n onderneming by Moorreesburg tot stand kom waar hawermeel en hawerprodukte soos 'Tiger Oats' en 'Jungle Oats' aan die ontwikkel is.<ref>{{Cite web |url=https://railways.haarhoff.co.za/issue/113/page/54 |title=''The South African Railways Magazine''. 1911. The Principles of Railway Rates. November 5(11): 1784–1786. |access-date=17 Maart 2025 |archive-date=27 Maart 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250327100610/https://railways.haarhoff.co.za/issue/113/page/54 |url-status=dead }}</ref> Die meule trek ook die buiteland se aandag. Op 10 November 1913 staan daar in ''[[:fr:La Dépêche coloniale et maritime|La Dépêche coloniale et maritime]]'':<ref>{{fr}}[https://www.retronews.fr/journal/la-depeche-coloniale/10-novembre-1913/1989/5163968/2?from=%2Fsearch%23allTerms%3Dmoorreesburg%26sort%3Dscore%26publishedBounds%3Dfrom%26indexedBounds%3Dfrom%26page%3D1%26searchIn%3Dall%26total%3D19&index=3 ''La Dépêche coloniale''. 1913. Nouvelles Coloniales Anglaises. 10 novembre, p. 2]</ref> {| class=wikitable style="max-width:40em;" | valign="top" align="center"| '''Frans''' | valign="top" align="center"| '''Afrikaans''' |- | valign="top" align="left" style="background-color:#FFFFFF" | Bien que l'Afrique du Sud ne produise pas autant de céréales qu'elle en devrait fournir, il est agréable de constater qu'il existe aujourd'hui d'importants moulins bien aménagés à Moorreesburg, où se préparent la farine d'avoine, les farines de potage et l'orge perlé, en quantités considérables. | valign="top" align="left" style="background-color:#FFFFFF" | Al lewer Suid-Afrika nie soveel graan soos dit moet nie, is dit verblydend om te sien dat daar nou groot, goed toegeruste meulens in Moorreesburg staan, waar daar aansienlike hoeveelhede hawermout, sopmeel en pêrelgars verwerk word. |} In 1919 sluit Peter Murray King hom by hulle aan; hy moes ’n kantoor op Durban gaan oopmaak en beman. Toe hy eendag sy besoek op Moorreesburg kom aflê, ondervind hy ’n haaksheid tussen Collier en Redler.<ref name="Frankel.1988.136" /> In April 1920 word die Cereal Manufacturing Company genoop om tydelik te sluit, omdat die hawer te duur is. Na bewering kan dit toegeskryf word aan “the completion of a successful corner”, bedoelende, iemand, of ’n maatskappy, het op 'n manier al die hawer opgekoop.<ref name="Frankel.1988.136" /> Luidens 'n verslag gedateer 27 Januarie 1920, moes die owerheid ingryp en die produktehandelaar dwing om 30 000 sakke hawer (byna die helfte van sy voorraad) aan die Cereal Manufacturing Company op Moorreesburg te verkoop teen 13 sjielings, 1 pennie per sak, sonder enige spoorgeld wat bygevoeg sou word. Aanvanklik het die produktehandelaar die Cereal Manufacturing Company tussen 17 sjielings, 6 pennies tot 18 sjielings, 6 pennies per sak gevra. Rente is nie ingereken by die verkoopprysvasstelling deur die staat nie, aangesien die produktehandelaar reeds, te oordeel aan die geweldige vrag wat verkoop is, enorme wins gemaak het.<ref name="interim">[https://www.google.co.za/books/edition/Miscellaneous_Acts_and_Proclamations/PCsrAAAAYAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=%22cereal%20manufacturing%20company%22&pg=RA6-PA9&printsec=frontcover Interim Report: Cost of Living Commission. 27 Januarie 1920.]</ref> Uit die verbruiker se oogpunt is weer gevra hoekom die verkoopprys op die winkelrak nou maar net 'n skamele 3 sjielings minder per kissie hawermout beteken. Dit blyk dat die hawer in die fabriek reeds uitgeput was, maar nogtans was die verkoopprys van die Tiger Oats 11 sjielings goedkoper as die Quaker Oats wat 'n ingevoerde produk is.<ref name="interim" /> Wat hawerhooi betref, is 'n soortgelyke uitkopery begin Desember 1919 opgemerk (met die afleweringsdatum wat tot Oktober 1920 sou strek), maar met een verskil – daar was nog hoegenaamd geen hawerhooi in die verkoper se besit nie; dit was dus suiwer spekulasie op papierstrokies, en iemand sou net "ter goede trou" aan die vraag moes voldoen. Dit het die pryse die hoogte ingejaag. Sulke spekulasie het dikwels nie slegs by hawerhooi gebly nie, maar ook hawer, mielies, koring, ens.<ref name="interim" /> In November 1920 is die fabriek weer in bedryf.<ref name="Courant.2017.1feb" /> Redler het die hawermout aanvanklik as “babakos” afgemaak, maar die bovermelde krisis het hom anders laat besin. Jungle Oats was dan van die begin af ook ’n topverkoper.<ref name="Frankel.1988.136" /> == Collier en Redler se paaie skei == Collier begin weer sy ou streke uithaal wat Arthur May destyds moes verduur. Hierdie keer het die saak in die hof gaan draai. Dit skyn in 1911 het Collier die saak "Cereal Manufacturing Company" ten dorpe Moorreesburg voortgesit of oorgeneem ("carried on the business" is 'n vae omskrywing). Collier betrek teen die begin van 1911 vir Redler wat van nering 'n kenner in die meulenaarsbedryf was. Redler en Collier kom na onderhandeling skriftelik op 11 April 1911 ooreen dat Redler die bestuurder van die Cereal Manufacturing Company met ingang 12 April 1911 word. Redler word hiermee heelwat vrye teuels en baie aantreklike vergoedingsvoorwaardes belowe.<ref name="hofsaak1923">Redler v. Collier and The Cereal Manufacturing Co. Ltd. In: Russell, A.F, Swift, G.M., Gutsche, C, Sutton, G.G. 1924. ''South African Law Reports.'' Cape Town: Cape Provincial Division Decisions of the Supreme Court of South Africa (Cape of Good Hope Provincial Decision), pp. 458-466</ref> Ook, lui die ooreenkoms, sou Collier binne vier maande die Cereal Manufacturing Company in 'n aandelemaatskappy met beperkte aanspreeklikheid omskep. Uit die £100 000 nominale kapitaal {{voetnota|[[WAT]]: "die aandelekapitaal wat, kragtens sy oprigtingsakte deur 'n maatskappy uitgereik mag word"}} sou Collier ook 55 000 aandele ter beskikking stel teen 'n nominale waarde van £1 per aandeel; na agting van elkeen se belang. Redler sou ook besturende direkteur van die maatskappy word, teen 'n salaris van £50 per maand, asook toebedeel word met 'n 50 persent kommissie op die nettowins van die maatskappy. Hierdie kommissie sou egter weer in aandele van die maatskappy belê word, wat Collier ooreengekom het om aan Redler te verkoop, tot Redler se belange in die aandelekapitaal dié van Collier geëwenaar het.<ref name="hofsaak1923" /> Collier kon egter ter enige tyd, indien goeie rede hom voorgedoen het, die ooreenkoms sonder kennisgewing beëindig.<ref name="hofsaak1923" /> Die Cereal Manufacturing Company Limited is op 30 Junie 1911 ingelyf, met 'n nominale kapitaal ter waarde van £100 000, waarvan 55 000 aandele teen £1 per aandeel ter beskikking gestel is aan Collier of sy benoemdes. 200 hiervan is op aandrang van Collier aan ene Zingel toegesê. Die res van die aandele is aan enkelpersone toegewys om die getal lede vol te maak soos die maatskappywet dit vereis het. Daar moes drie direkteure dien – in hierdie geval Collier, Redler en Zingel. 'n Direkteur moes ten minste 200 aandele hê om in aanmerking te kom, en elke jaar moes een direkteur (wat nooit Collier sou wees nie – so is gestipuleer) uittree. In wese was daar net twee direkteure altyd aan die stuur van sake.<ref name="hofsaak1923" /> In Julie 1911 het die twee partye (Redler teenoor Collier en Zingel) 'n ooreenkoms gesluit wat baie ooreenstem met die ooreenkoms wat op 11 April 1911 aangegaan is.<ref name="hofsaak1923" /> Terselfdertyd het Collier en Redler hul eie ooreenkoms gesluit wat sou verseker dat Redler voorkeur sou geniet om aandele by Collier te koop. Dit sou egter net solank duur tot die meerderheid van die direkteure en/of aandeelhouers goeie rede kon vind om hierdie ooreenkoms tussen die Redler en Collier te beëindig. Op 12 Julie 1911 kom daar egter nog 'n voorwaardetjie by, waarmee Collier homself sou vasteken: Collier het in 'n brief aan Redler geskryf, solank as wat die maatskappy 'n skoon wins toon van ses persent, sou hy, wat Collier is, nie Redler se ooreenkoms met die maatskappy beëindig nie.<ref name="hofsaak1923" /> In die praktyk het al bogenoemde beteken dat Zingel as direkteur heraangestel is by die algemene jaarvergadering in Desember 1911, hoewel dit lyk of hy nie by enige direksievergadering opgedaag het nie. Daarom is hy ook nie herverkies nie. Met ander woorde, Collier en Redler word, en bly, die enigste direkteure tot 1922 toe.<ref name="hofsaak1923" /> Al het 'n brand 'n deel van die fabriek in 1914 beskadig, en al moes daar inderhaas 'n noodoplossing gesoek word, gaan die maatskappy van krag tot krag – die [[Eerste Wêreldoorlog]] bring groot wins mee.<ref name="hofsaak1923" /> In November 1918 word die dividende teen 'n 6%-koers per jaar vanaf 1 Julie 1911 tot 30 November 1917 bereken. Collier het 6 752 aandele aan Redler oorgedra. Hierdie nuwe aandele beteken 'n magdom meer geld vir Redler. Daarom vind mens op 20 Maart 1919 dat Redler in die 1918-jaar alleen (wat op 30 November 1918 geëindig het) £17 874 deur dividende verdien het. En hierdie geld word in nog meer aandele belê, soos die ooreenkoms was. Op 20 Maart 1919 word besluit die volgende winsverdeling moet op 31 Mei 1919 plaasvind. Hierdie tydperk alleen lewer vir Redler £23 606 op. Toe Redler dus, soos die ooreenkoms dit goedkeur, sy 5 231 aandele by Collier wou koop, wou Collier dit nie verkoop nie. Redler het iewers teen die einde van 1919 of begin 1920 'n klag teen Collier gaan indien, en Collier moes maar besgee.<ref name="hofsaak1923" /> Van daardie dag af woed daar gereeld geskille tussen die twee direkteure oor winsverdeling en hoe die fabriek opgeknap/herstel ("reconditioned") moes word. En hierdie magstryd sou hom kort voor lank in die hof uitwoed.<ref name="hofsaak1923" /> Toe Collier in April 1923 regstappe begin het om besluite van 'n aandeelhouersvergadering nietig te verklaar, het Redler 'n teenaansoek ingedien om die maatskappy te likwideer.<ref name="hofsaak1923" /> Die hof het Collier se aansoek toegestaan en Redler se aansoek vir eers uitgestel. Dit sou hierdie twee partye twee maande tyd gun om hul geskille uit te stryk of 'n skikkingsooreenkoms te bereik. Maar hulle het nie.<ref name="hofsaak1923" /> Hier volg 'n opsomming van die binnegevegte wat aanleiding gegee het tot die hofsaak op '''29 Mei 1923''':<ref name="hofsaak1923" /> * Die nominale kapitaal was £100 000. Daarvan is 55 000 aandele uitgereik en elke aandeel was £1. * Redler het 27 397 aandele besit en Collier (of die Financial Trust Company, waar hy aan die stuur was) 27 399 aandele. Die oorblywende aandele het so uitgesien: 200 aandele is toegewys aan iemand wat deur Collier benoem is (Zingel). Vier ander enkelpersone besit elkeen een aandeel. * Die hof bevind die maatskappy is streng gesproke 'n ''de facto'' vennootskap wat onder die dekmantel van 'n privaatmaatskappy bedryf word. * Redler en Collier kon die afgelope vier jaar geen ooreenkoms bereik betreffende die winsverdeling nie. * Redler en Collier praat nie met mekaar nie; daar is skynbaar ook geen vooruitsig dat hulle om die beswil van die maatskappy hul strydbyl gaan begrawe nie. * Die twee direkteure vertrou mekaar nie meer nie; elkeen wil aan die stuur van die maatskappy staan. * Die bestuur van die maatskappy het ondertussen tot stilstand geruk; die onderhandelings het 'n dooie punt bereik. Sonder die toestemming van die twee grootste aandeelhouers is Tiger Oats in wese stuurloos. * Collier het gepoog om Redler uit sy pos as direkteur te probeer werk, wat teenstrydig is met die ooreenkoms wat aangegaan is. * Collier het op onregmatige wyse die verklaring van dividende probeer verhoed en die funksionering van die maatskappy ontwrig. * Collier het geweier om sy toestemming vir die herstel/oordoen van die fabriek te gee, wat aansienlike verlies vir die fabriek en albei partye in die hand gewerk het. * Collier staan die aansoek om likwidasie teen. Die hof vind dit, deur uit 'n gevallestudie aan te haal, onnodig dat die twee partye mekaar deur lywige beëdigde verklarings probeer beswadder in 'n poging om die hof oor te haal om tussenbeide te tree. Al wat die hof wil hê is 'n blote aanduiding dat die twee partye vertroue in mekaar verloor het (of dat dit onmoontlik geword het), maar dat dit nie uit eiebelang spruit nie.<ref name="hofsaak1923" /> Die hof lig net die volgende hoofgeskilpunte tussen Collier en Redler in hierdie beëdigde verklarings uit:<ref name="hofsaak1923" /> : 1. Al is die oogmerk van die maatskappy om 'n wins te toon, en al is daar teen 30 November 1922 'n surplus van £81 201 op die boeke, en al is daar aansienlike wins sedert 1918 gemaak, kon Collier en Redler sedert 1919 nie tot 'n vergelyk kom oor die dividendverdeling nie. In paragraaf 6 van Collier se beëdigde verklaring van 5 Maart 1923 word aangevoer dat £50 000 uit hierdie £81 201 nodig is om die nuwe materiaal mee aan te koop en £40 000 om die voorgestelde fabriek by Maitland mee op te rig en toe te rus. : 2. Reeds in 1921 het Hudson die maatskappy aangeraai om die fabriek in orde te kry. Die enjin was in so 'n toestand dat dit 'n lewensgevaar vir die werknemers ingehou het, maar ook aan die winste begin knaag het. Redler het op 'n besluit aangedring, maar kon tot geen vergelyk met Collier kom om iets tot uitvoering te bring nie. : 3. In weerwil van sy brief gedateer 12 Julie 1911, wil Collier vir Redler uit sy pos as besturende direkteur verwyder. Bloot omdat hy aandring op meer administratiewe en bestuursbevoegdheid. Sedert 29 Januarie 1923 praat die twee glad nie met mekaar nie, en duur die vyandige gesindheid voort, al het die hof hulle ook twee maande grasie gegee om die saak te besleg. In sy beëdigde verklaring van 17 Mei 1923 stel Collier voor: indien Zingel as direkteur sou aanbly, kan 'n derde onafhanklike persoon as direkteur aangestel word; die naam mnr. Orpen het by die verhoor opgeklink. Vir die hof is hierdie besluit ter elfder ure geen aanduiding of mnr. Orpen daartoe sou instem om onder sulke gespanne en onuithoudbare omstandighede 'n pos te beklee nie. So 'n pos sou eintlik net geskep wees om 'n soort arbitrasie te probeer beding, maar Collier het self, soos reeds aangedui, ook skuld aan hierdie onderstrominge. Mnr. Davids benadruk namens Collier die gebeure tydens die vergaderings: toe Redler nie daarin kon slaag om op "onbehoorlike wyse" die beheer van die maatskappy oor te neem tydens die aandeelhouersvergaderings op 29 Januarie 1923 en direkteursvergadering op 2 Februarie 1923 nie, toe eers het hy aansoek gedoen om die maatskappy te likwideer – om sodoende sy sin te kry. Maar die hof bevind hierdie lange aanloop is op die spits gedryf by die vergaderings op 29 Januarie 1923 – Collier is hier ewe aandadig.<ref name="hofsaak1923" /> In paragraaf 7 van Redler se beëdigde verklaring gedagteken 7 Februarie 1923, stel hy dit uitdruklik dat hy geen direksie- of aandeelhouersvergadering meer sal belê of bywoon nie. Redler wil hê wat hom toekom, en as Collier homself deur sy eie kontrak en beloftes vasgeteken het, is dit nie Redler se skuld nie.<ref name="hofsaak1923" /> Mevrou Annie Pethick Redler het met haar eie aansoek gepoog om die likwidasie te keer, maar omdat sy slegs één aandeel in die maatskappy besit het, is haar aansoek van die hand gewys. Sy moes, op die koop toe, haar eie regskoste dra.<ref name="hofsaak1923" /> Die hof betreur dit dat so 'n winsgewende maatskappy, wat soveel vir die dorp beteken ("which is so useful to the community"), gelikwideer moet word, maar hy het geen ander keuse nie. Gerald D'Arcy Orpen en Harold William Abbott word hiermee as die likwidateurs aangewys.<ref name="hofsaak1923" /> Die hof het beslis: die Cereal Manufacturing Company moet likwideer word. Al die bates word toegewys aan die hoogste bieder tussen hierdie twee litigante<ref name="Frankel.1988.136" /> (of 'n derde party kon ook 'n aanbod maak).<ref name="hofsaak1923" /> Redler se aanbod was aansienlik hoër as Collier s'n. Hy tree as wenner uit die stryd en weer ondergaan die hawermoutfabriek ’n naamsverandering: “The Tiger Oats Company (Incorporating the Cereal Manufacturing Co.)” <ref name="Frankel.1988.136" /> Maar moenie glo Collier stap stert tussen die bene weg nie. In Kaapstad stig hy ’n konkurrent: die Western Cereal Company Limited, met ’n kapitaal van £100 000. Collier word die voorsitter, maar trek kort daarna Londen toe.<ref name="Frankel.1988.136" /> Onthou nou dat Collier nie in Natal met May mag meegeding het nie. Nie dat dit veel saak sou maak nie, want Natal is, net soos die Kaap, nou ’n provinsie van die Unie van Suid-Afrika, en nie meer ’n aparte kolonie nie. Maar die skade wat kon gevolg het, moet tog in ag geneem word. Collier se besturende direkteur hier te lande, William Henry Zingel, begin meedoënloos die pryse van hul Pioneer Oats te verlaag, véél laer as dié van Jungle Oats of dié van die ingevoerde Quaker Oats.<ref name="Frankel.1988.136" /> Radeloos gaan klop Redler aan by mnr. Reichman van die Old Church Grocer in Pleinstraat, Johannesburg.<ref name="Frankel.1988.136" /> Reichman telegrafeer Collier in Londen. Collier besef die skade wat hierdie praktyk van Zingel aan sy eie besigheid kon berokken en verkoop die Western Cereal Company Limited sonder meer aan Bokomo, oftewel De Boeren Ko-operatieve Molen Maatschappy Beperkt. Daarna staan die produk steeds bekend as Pioneer Oats.<ref name="Frankel.1988.137">Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 137</ref> == Die verskuiwing na Maitland == Geen, maar géén rede word deur Frankel in sy outobiografie verstrek waarom Redler in 1926 besluit het om 'n nuwe fabriek by [[Maitland]] in die Kaap te bou nie.<ref name="Frankel.1988.137" /> Ook nie hoekom, soos in die beëdigde verklaring van 5 Maart 1923 hierbo vermeld, daar reeds planne was om 'n nuwe fabriek daar op te rig nie.<ref name="hofsaak1923" /> Let wel: hierdie stuk grond is volgens Rudy Frankel, reeds "enkele jare" voor 1926 al aangeskaf. Uiteindelik sal daar die meul opgerig word, met bergplek by.<ref name="Frankel.1988.137" /> Daar word aangevoer dat die aanvraag na die produk die meule in Moorreesburg se kapasiteit in 1930 oorskry het.<ref name="Courant.2017.1feb" /> Iets wat min of meer in ’n bemarkingsartikel herhaal word.<ref>''Rapport''. 2024. Staatmakers bly boaan inkopielyste. 25 Februarie, bl. 15: ''[…] en teen 1930 is 'n tweede meul in Maitland in bedryf geneem toe die vraag té groot geword het.''</ref> Of was dit toe te skryf aan die [[Wet van die remmende voorsprong]]? Die grond op Maitland het 55 akker (of omtrent 22,3 hektaar) beslaan en is in 50 lappies grond opgedeel. 5 daarvan is vir die meule opsy gesit en heelwat van die grond was nog nie verkoop nie. Die meul is in 1929 voltooi en het oor die modernste graansuiers beskik: sy broer Arnold het die graansuiers ontwerp, asook die voerbande wat graan vanaf die treinwaens kon afskep. Die graansuiers se bergingskapasiteit was 10 000 (Engelse) ton elk. Die grootste op daardie stadium in die Unie. Die graansuiers is in bedryf geneem in 1930, maar die meul eers in 1931. Sonder probleme was die meul in Maitland ook nie – omrede hy so te sê op seevlak was, het die vog by die opslagplek (‘granary’) ingesypel.<ref name="Frankel.1988.137" /> Lochner glo in 1979 dit is die dorpsraad van Moorreesburg wat grootliks vir die verskuiwing verantwoordelik gehou moet word:<ref name="Lochner">Lochner, J.J. 1979. Die ontwikkeling van die dorp. In: ''Moorreesburg: 3-12-1879 tot 3-12-1979''. Moorreesburg: Nederduits Gereformeerde Kerk, bl. 72-73</ref> {| border=1 cellpadding=4 style="border-collapse: collapse; border: 1px solid var(--base-color);" |- style="vertical-align:top;text-align:left;" | | In September 1924 bied die Kerkraad die Stadsraad 'n stuk grond aan voor Huis van Heerde op voorwaarde dat dit tot 'n park ontwikkel moet word. Die aanbod is aanvaar. In die suidwestelike hoek van die grond is toe 'n boorgat geboor en 'n groot reservoir gebou om nie net die park nie, maar ook die sentrale deel van die dorp van water te voorsien. Ons mag dit vandag eienaardig vind dat die reservoir nie op 'n hoër geleë deel van die dorp gebou is om aan die hele dorp water te verskaf nie, maar ons moet in gedagte hou dat Steynsburg nog nie deel van die dorp was nie. Die skema is in 1925 voltooi en het ongeveer R2 000 gekos. Die reservoir staan vandag nog daar. Voordat hierdie skema aangepak is, het Tiger Oats aangebied om al die materiaal te verskaf as die Stadsraad sou inwillig om water van die Bergrivier af aan te lê, maar die aanbod is van die hand gewys. Die rede vir die aanbiedinge vir die verskaffing van krag en water was dat Tiger Oats se krag vir die fabriek deur stoomenjins ontwikkel moes word en die brak water van die dorp het die masjiene laat roes. In 1931 het Tiger Oats toe voor die probleem te staan gekom om nuwe masjiene te installeer of om hulle fabriek te verskuif. Die nuwe masjiene sou in elk geval weer oproes en toe het die direksie besluit om die fabriek na Maitland te verskuif en net 'n klein afdeling van die fabriek het hier agtergebly. Die verskuiwing was 'n geweldige ramp vir die dorp, want al die sektore van die gemeenskap het daaronder gely. Die Standard Bank alleen moes 10 van sy 16 personeellede prysgee. Wat sou dit nie vir Moorreesburg beteken het as die fabrieke in Maitland vandag hier gestaan het nie? Of wil ons liewer die rustige landelikheid van ons dorp behou? |} Ander glo weer die droogte en roes van die Depressiejare was hiervoor verantwoordelik, en tog is daar elemente in Lochner se siening hierbo wat deurslaan:<ref>Schoeman, C. 1998. ''100 Jaar van Rugby: Die verhaal van Moorreesburg Rugbyklub. 1898–1998.'' Moorreesburg: Moorreesburg Rugbyklub, bl. 28</ref> {{cquote| Gedurende die vroeë dertigerjare breek egter baie moeilike jare vir die land aan en Moorreesburg word ook nie gespaar nie, met droogte en roes in die koring wat die mense van die omgewing swaar getref het. Teen 1932 was die skrif reeds aan die muur; Tiger Oats se masjiene het begin roes as gevolg van die brak ondergrondse water en die kragvoorsiening was te swak vir die uitbreidende fabriek, en gevolglik is die grootste deel van die fabriek na Maitland verskuif. Die meeste van die werkers is saam met die fabriek na Maitland verplaas, plaaslike sakemanne moes verskeie werknemers afdank en Standard Bank moes tien van sy klerke prysgee. }} Albei bogenoemde sienings beskou die Depressiejare moontlik as die beginpunt van die Tiger Oats-fabriek se ondergang. Die Groot Depressie het egter almal geraak en die graanpryse moes laat sak word. Redler word in 1935 siek en sterf in 1940, terwyl die Tweede Wêreldoorlog oorsee woed. Al is daar reeds ’n ander besturende direkteur in die tuig met sy afsterwe, was die maatskappy sonder Redler so te sê koersloos. Dit begin later bietjie neuk, want die meeste van die aandele was in die eiendom self gesteek, wat beteken die eiendom moes verkoop word. Mnr. C.W.A. Coulter (prokureur en parlementslid vir Tuine, Kaapstad), die eksekuteur, was dus gretig om die onderneming (dus, Maitland én Moorreesburg se eiendomme saam) te verkoop om sodoende likiditeit te verkry en die laaste wense van die testateur uit te voer.<ref name="Frankel.1988.137" /> Coulter het Sir [[Ernest Oppenheimer]] van Anglo American in 1944 gekontak, om te hoor of hy dalk belang sou stel. Op sy beurt het Oppenheimer vir Rudy Frankel gekontak. Dit is hoe die Frankels by Tiger Oats betrokke geraak het.<ref name="Frankel.1988.131">Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 131</ref> == Verandering aan die makro-ekonomiese tendense vanaf die 1900’s tot die 1940’s == Tot en met die 1920-1930’s was alle ekonomiese bedrywighede so te sê heeltemal laissez-faire, of dan, heeltemal ’n vrye mark. Pryse het gewissel na gelang van vraag en aanbod, en of jy van die klant se gesig hou, al dan nie. Uit daardie verskil en spekulasie het die produktehandelaars (die veredelde naam vir 'n smous met 'n winkel) munt geslaan. Die boer was dus uitgelewer aan sy eie onkunde en algehele gebrek aan bemarkingsvermoë. Daar was wel graansuiers (van die Suid-Afrikaanse Spoorweë en Hawens) waar mens jou graan kon laat gradeer, weeg, skoonmaak en oppot en verseker het, waarna die boer ’n sertifikaat of bewyslewering verkry het om die graan enige tyd te gaan verkoop wanneer die tyd, die prys en die saak reg was. Teoreties gesproke. In die praktyk is die bewys net so weer by produktehandelaars ingelewer om so gou moontlik die skuld wat deur die jaar opgehoop het te gaan delg. Met hierdie sertifikaat het die produktehandelaars verder gewoeker.<ref name="Frankel.1988.34.35">Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 34-35.</ref> Ook het hierdie handelaars en meulenaars dikwels graan vanuit die binneland ingevoer om die valse indruk by die plaaslike en oningeligte boere te skep dat daar oorgenoeg, of liewer, ’n oorskot graan was. Sodoende het die boere maar die graan teen ’n lae prys verkoop, want hy was onder druk om sy skuld te delg. Kartelle onder die meulenaars wat saamgespan het teen watter prys die graan aangekoop sou word, is ook nie uitgesluit nie.<ref name="Richter" /> ’n Mens moet wel in ag neem dat die eerste Suid-Afrikaanse koöperasies eers ná 1902 ontstaan het, want teen 1907 was daar vyftig koöperasies in die Kaapkolonie alleen, vir onder meer wynkelders, suiwelfabrieke en wolondernemings, maar nog geen graankoöperasie nie. Eers in 1912 is die Westelike Graanboere Koöperatiewe Vereniging (Wesgraan) in die lewe geroep. Hulle sou ’n eie meul aankoop om hul eie lede se graan aan te koop. De Boeren Ko-operatieve Molen Maatschappy Beperk (Bokomo) is daarom op 6 Februarie 1919 gestig.<ref name="Richter">Richter, G. 2010. ''Geskiedenis van die Koringbedryf vanaf Tafelvallei tot die Rooi-Karoo'' (1652–2009) Stellenbosch: African Sun Media, p.35-36</ref> Die doel van die koöperasies was om ’n einde te maak aan hierdie lukrake prysskommelinge, sodat almal dieselfde prys vir dieselfde graad koring kon betaal. 'n Paar deskundiges is so die graanlande ingestuur, na die wolke laat kyk en dan is bereken hoeveel die graan se prys min of meer werd sou wees. Die einddoel was ook om die kloof te dig tussen die prys wat die verbruiker moet betaal, en die prys wat die boer vir sy produk betaal is.<ref name="Frankel.1988.35">Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 35</ref> Met die koms van die Groot Depressie en die groot droogte, het koöperasies toenemend boere probeer oorhaal om hul graan aan die koöperasie te verkoop en by hul graansuiers op te pot. [[Barry Hertzog|Generaal J.B.M. Hertzog]] het ook in 1930 die Minister van Landbou, generaal Jan Kemp, die opdrag gegee om die graanboere te help om hul produkte deur middel van koöperasies te beheer.<ref>Richter, G. 2010.''Geskiedenis van die Koringbedryf vanaf Tafelvallei tot die Rooi-Karoo (1652–2009)'' Stellenbosch: African Sun Media, p.73</ref><ref name="Frankel.1988.76.77">Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 76-77</ref> Die koöperasies was egter nie heeltemal onaantasbaar nie. 'n Boer kon vir ’n tyd lank steeds besluit die prys by 'n produktehandelaar is beter en sy graan daar gaan verkoop. As die Sentrale Agentskap vir Koöperatiewe Verenigings reeds ’n ooreenkoms gesluit het met die uitvoerders en die koöperasies het hul bietjie misgis met die lojaliteit van die boere (soos in 1934 gebeur het onder die mielies) en daar is skielik nie die berekende produk nie, dan was daar moeilikheid vir die koöperasies, wat weer afgewentel het na die lede toe.<ref name="Frankel.1988.76.77">Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 76-77</ref> Aangesien spekulasie deur die prysvasstelling van die graanpryse en die rustof nou so te sê tot ’n einde gekom het, ontstaan ’n nuwe geleentheid – nywerhede, die belegging in nywerhede, en die uitkoop van nywerhede.<ref name="Frankel.1988.111">Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 111</ref> Ernest Oppenheimer sou byvoorbeeld aandele in Frankel & Co. belê, wat tot voordeel vir die myne kon strek. Waar daar myne is, is daar myners, en myners moet voedsame kos eet. En hierdie voedsel kan dus teen baie billiker pryse bekom word.<ref name="Frankel.1988.182">Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 182</ref> Terselfdertyd kon Frankel & Co. steeds ander goedere aan groothandelaars voorsien en versprei. Oppenheimer was bereid om £60 000 in Frankel & Co. as aandele te belê, maar op twee voorwaardes: eerstens moes Frankel & Co. van Newtown, Johannesburg saamsmelt met Tiger Oats, in Maitland en tweedens moes die nuwe onderneming geregistreer word as ’n openbare maatskappy.<ref name="Frankel.1988.132">Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 132</ref> == Tiger Oats word gekoop == Al die bates van Maitland, wat ook die eiendom van die fabriek op Moorreesburg ingesluit het, voor die oorname, is in 1944 gewaardeer op £157&nbsp;000.<ref name="Frankel.1988.137" /> Coulter was bereid om £450&nbsp;000 van Anglo American te aanvaar, maar Anglo American se teenaanbod was £425&nbsp;000. Op die ou end het Coulter die aanbod van Anglo American op die 4de Julie 1944 aanvaar. Wat die naam betref het Rudy Frankel “National Milling Company & Tiger Oats Company” voorgestel. Anglo American het net die naam omgedraai: “Tiger Oats and National Milling Company Limited”,<ref name="Frankel.1988.139">Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 139-140</ref> duidend op 'n openbare maatskappy. Dit is wat die naam sou bly tot en met Frankel se aftrede in 1984, wat daarna Tiger Oats Limited geword het. En ook maar net omdat die handelsregister in die 1980’s van mening was “Tiger” kan slegs met hawermout vereenselwig word.<ref name="Frankel.1988.410">Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 410</ref> Vandag is Tiger Oats Limited natuurlik Tiger Brands Limited. Die samesmelting het op '''21 September 1944''' plaasgevind.<ref name="Frankel.1988.411">Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 411</ref> Anglo American sou sy aandele van kleiner ondernemings in 1958 begin verkoop om kontant los te maak; daaronder tel Tiger Oats ook.<ref name="Frankel.1988.193">Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 193</ref> In sy outobiografie in 1988 verskaf Frankel ook 'n briefhoof wat in 1944 gebruik is tydens die totstandkoming van die Tiger Oats and National Milling Company Limited. Op bl. 137 beeld dit [https://archive.is/iO4WU die fabriek uit].<ref name="Frankel.1988.137" /> == Verdere makro-ekonomiese veranderinge vanaf Republiekwording tot einde 1980's == Republiekwording in 1961 gaan met drastiese veranderinge in die daaropvolgende dekades gepaard. Groothandelaars en algemene handelaars word verdring deur supermarkte (Tiger se lewering aan Indiese groothandelaars in Natal eindig in 1967).<ref>Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 230; 320</ref> Die toeloop van nuwe intrekkers vanaf die platteland na die groot stede lyk onstuitbaar. Ook die inkomste onder swart stedelinge beteken groter verbruikersbesteding, en dus, 'n groter mark.<ref>Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 240</ref> Afgesien van die buitelandse sanksies weens Apartheid, het die maatskappy ook die oliekrisis om te trotseer; so ook die spoortariewe wat styg.<ref>Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 302</ref> Waar dit nog in die 1900’s heeltemal sin sou gemaak het om jou meul in die middel van die [[Swartland]] by die bron/grondstof op te rig, omrede die algemene bevolking nog yl oor die platteland versprei was, en spoorvervoer die gerieflikste vragvervoermiddel was, lyk dinge teen die middel van die 20ste eeu heelwat anders. Al hierdie faktore beteken nou dat die meulens, met die tonne meel tot hul beskikking, outomaties in dieselfde sin as bakkerye gebruik moet word,<ref>Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 242</ref> en hierdie bakkerye moet wees waar die grootste mark is om brandstof te bespaar. Net so sou dit onsinnig wees om Sunshine D, die kunsbotter, vanaf die Kaap elke keer spoorlangs Transvaal toe te stuur, omrede 40% van die mark juis in Transvaal te vinde was. Daarom is 'n aanleg in Randfontein oopgemaak.<ref>Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 333</ref> Verder word ‘rasionalisering’ die nuwe modewoord: Tiger het teen 1988 net 41 bakkerye oor waarvan party tot 100&nbsp;000 brode per dag bak. Die res moet sluit. Tiger se aandeel tot die Suid-Afrikaanse bakbedryf was in 1988 omtrent 20%.<ref>Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 373</ref> Ander omgewingsfaktore speel ook 'n rol. Reeds in 1967 word die kantoor in Newtown, waarin hul vader gewerk het, met groot sentimentele gevoel deur die Frankels gesluit, grootliks omrede die kantoor te klein geword het, Newtown 'n oorgangsone geword het, en die strate druk verkeer ervaar. Dit word 'n bergplek<ref>Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 250-251</ref> Heelwat veranderinge vind in die Kaap ook plaas. Rainbow Chicken ('n vertakking van Tiger Oats) maak 'n aanleg naby [[Worcester]] oop. Meadow Feeds (nog 'n vertakking van Tiger Oats) maak naby die [[Bergrivier]] buitekant die [[Paarl]] oop. Maitland was te naby aan die see en die uitbreiding is beperk. Rondom Maitland is heelwat van die omliggende plaasgrond vir woonbuurte aangewys; die boere is dus al verder uit die stadsgrense die binneland in, wat afleweringskoste duurder gemaak het. Meadow Feeds in die Paarl is ook 'n hanetreetjie van Rainbow Chicken af. Daar was sprake dat die [[Hugenotetonnel|Du Toit’s Kloof-tonnel]] binnekort sou oopmaak. En ook, soos die Wet van die Remmende Voorsprong dit wil hê, is dit dikwels makliker en goedkoper om groter en beter fasiliteite nuut aan te bou as om alles eers te sloop of stelselmatig te vervang. En dit sluit die installering en gebruik van rekenaars in.<ref>Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 290</ref> Hierdie ontwikkeling duur vanaf 1974 tot 1978.<ref>Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 290-291</ref> Wat dit vir Moorreesburg beteken het: Maitland is opgeknap in 1972 en 1973. Die ou hawermoutmeul daar is stuk-stuk oorgebou. In 1974 het Tiger se tegniese direkteur, Peter Thomas, te hore gekom van 'n koringmeul wat teen 'n appel en 'n ei in die Noord-Kaap te koop is. Die oorspronklike plan was toe om hierdie meul, met sy meulreg, na Moorreesburg toe te skuif. Om daarvoor plek te maak, is die gesplete ertjie- en gortaanlegte (wat Redler nog jare gelede daar by Moorreesburg agtergelaat het) verskuif na Maitland.<ref name="Frankel.1988.293">Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 293</ref> Maar weer – tye verander. Die koringmeul moes nou naby die verbruikers (lees: die meeste eters) wees. In 1977 word besluit om die koringmeul dus eerder na Maitland toe te skuif. Die fasiliteite was daar moderner, en die silo’s wat voorheen vir die voermeul gebruik is, aansienlik groter. Dit was die einde van die ontwikkelingsprogram vir Maitland.<ref name="Frankel.1988.293" /> In 1978 word die koringmeul in Maitland, wat oorspronklik vir Moorreesburg bestem was, in gebruik geneem.<ref name="Frankel.1988.293" /> Dit kan dus tereg beskou word as die jaar toe die doodsklok vir Moorreesburg se fabriek kliphard begin lui het. Nog 'n moontlike faktor: in 1982 koop Barlo Rand Limited vir Tiger Oats uit. Barlo is in die beginjare na die oorname nogal baie krities oor die doen en late van die onderskeie vertakkings van Tiger Oats, en staar hul blind teen korttermynwins op papier. Telkemale moes Frankel verduidelik dat die onderskeie fabrieke hul maer jare en hul vet jare beleef, net soos die natuur dit gewil het.<ref>Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 399.</ref> Dit spreek uit lewenservaring: Hy het eenmaal so 'n toets gedop toe hy 'n vis-inmaakfabriek gekoop en in 1955 weer verkoop het; twee jaar later was daar weer volop vis, en Frankel het spyt gekry dat hy die onderneming (met goedkeuring van die direksie) wel verkoop het.<ref>Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 197</ref> Rudy Frankel tree in 1984 op 76-jarige leeftyd af; dit is 40 jaar nadat hy Tiger Oats in 1944 gekoop het.<ref name="Frankel.1988.410" /><ref name="Frankel.1988.411" /> Jungle Oats by Maitland stel in Julie 1985 Oatso Easy bekend, 'n produk wat in die eerste drie jaar veral onder kinders baie gewild is. Hiervoor moes 'n spesiale aanleg van oorsee af ingevoer en installeer word, met die nodige lisensie.<ref>Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 294</ref> Dit kan as net nog 'n laaste geleentheid gesien word wat van die fabriek op Moorreesburg ontneem is. Blykbaar het die Tiger Oats-fabriek in die jaar 1987 gesluit.<ref name="Courant.2017.1feb">[https://issuu.com/diecourant/docs/die_courant_swartland_en_bergrivier_4d75fd1e5c7d70/3 ''Dié Courant''. 2017. 'Tier' van Moorreesburg onder die hamer. 1 Februarie, bl. 3.]</ref> == Ná die sluiting == In '''1998''' reik die gewese Nasionale Monumenteraad (nou die [[Suid-Afrikaanse Erfenishulpbronagentskap]], SAEHA) die volgende verklaring uit:<ref name="Murphy2014">[https://web.archive.org/web/20160817162730/http://www.heritagechroniclesa.org/projects.html Murphy, C. 2014. A request to have the works declared a Provincial Heritage Site. ''Heritage Chronicle SA.'' 26 September.]</ref><ref name="Murphy2016">[https://web.archive.org/web/20160317162245/http://theheritageportal.co.za/article/tiger-brands-heritage-danger Murphy, C. 2016. Tiger Brands Heritage in Danger. 3 March.]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20250512093055/https://www.weskusheritage.org/blog/tiger-oats-moorreesburg Murphy, C. 2016. Tiger Oats, Moorreesburg. Weskus Heritage. 28 October]</ref> {| class="wikitable" ! scope="col" style="width: 300px;" | Engels ! scope="col" style="width: 300px;" | Vertaalpoging |- |The National Monuments Council is most interested in the building complex as a whole, both the corrugated iron structure, as well as the permanent brick and stone building, and the chimney across the road. In our opinion the complex is as significant as some of the (few) remaining industrial buildings in Cape Town, and I refer particularly to the Old Castle Brewery in Woodstock and the historical buildings in the Breweries Complex in Newlands, which has been successfully restored by the well known architect, G Fagan, and is now a historical monument. Buildings of this type are becoming increasingly rare in this country and a fine example such as this is worthy of preservation. In many European countries as well as the United Kingdom and America, industrial buildings are highly valued and are re-used in a number of creative and exciting ways; these have proved to be an extremely valuable asset to local tourism. The NMC would certainly not be prepared to consider approving the demolition of the Old Tiger Oats buildings in Moorreesburg and would suggest that the potential for creative re-use and restoration/renovation of the complex be explored.<br />Signed: Laura Robinson<br /> Dated: 27 August 1998<br />||Die Nasionale Monumenteraad heg groot waarde aan die gebouekompleks in sy geheel; waaronder inbegrepe die vaste baksteengebou, die riffelsinkstruktuur daarnaas, asook die skoorsteen oorkant die straat. Ons meen die kompleks is van ewe wesenlike belang as enkele van die (weinig)oorblywende nywerheidsgeboue in Kaapstad; hiermee verwys ek spesifiek na die Old Castle-brouery te Woodstock en die historiese geboue binne die Brouery-kompleks in Newlands wat deur die vermaarde argitek, [[Gawie Fagan]], gerestoureer is en nou as historiese monument dien. Dwarsoor die land raak soortgelyke geboue al hoe skaarser – 'n mooi voorbeeld soos hierdie verdien om bewaar te word. Nywerheidsgeboue word in vele Europese lande, die Verenigde Koninkryk en Amerika hoog aangeslaan, weer op velerlei kreatiewe en opwindende wyse benut, en blyk 'n uiters waardevolle aanwins vir die plaaslike toerisme te wees. Die sloop van die Ou Tiger Oats-gebou te Moorreesburg kan dus geensins die goedkeuring van die NMR wegdra nie; derhalwe moet die potensiaal van die gebou liewer deur middel van sy restourasie, vernuwing en herbenutting ontsluit word. |} '''24 Maart 2000''': Luidens die ''Cape Times''-artikel op hierdie dag en datum is die Swartland Erfenisstigting "vroeër die maand" in die lewe geroep.<ref>[https://www.heritagechroniclesa.org/uploads/2/8/4/8/2848804/talisman_5.pdf ''Heritage Talisman''. 2009. Heritage Day: What do we have to celebrate in the Swartland? September:1]</ref> '''2001''': Wat Weskus-Beleggingsinisiatiewe betref, het die 1998-Beleggingskonferensie toe nie die groot geld van buite gelok soos daar gehoop is nie. Om daardie rede het kleinskaalse projekte ontstaan wat dan uit die omliggende omgewing self gefinansier sou word. Blykbaar was die Tiger Oats-gebou een van hulle. Die Tiger Oats Company het glo die Tiger Oats-gebou bewillig om omgebou te word in 'n erfenissentrum wat dan 'n soort nodale punt sou uitmaak binne die algehele Weskus-Toerismestreek. Boonop sou hier allerlei soorte handwerkies en snuisterytjies verkoop word.<ref>[https://web.archive.org/web/20240911165854/https://open.uct.ac.za/server/api/core/bitstreams/e8633c36-ac0c-4344-9e51-5c43310265d1/content Bek, D. & Taylor, I. 2001. Evaluation of Spatial Development Initiatives: Case Studies of the Maputo Development Corridor and the West Coast Investment Initiative. No 01/52. UCT: Development Policy Research Unit University of Cape Town, August, p. 21]: '''Moorreesburg regional craft centre/living heritage centre (Tiger Oats)''': The Tiger Oats company have made a historic building available for the development of a regional heritage centre which will be a "nodal point" within the wider West Coast tourism product range.</ref> In '''2002''' word die fabriek aan J.J. Dempers Meesterbouers van die Paarl verkoop.<ref name="Courant.2017.1feb" /> '''2004:''' In sy heel laaste (derde) uitgawe van ''The Old Buildings of the Cape'' lewer Hans Fransen die volgende kommentaar (as een van die enkele geboue uitgesonder wat vir bewaring oorweeg kan word): Net buitekant die beboude gebied staan die vervalle vierverdieping fabrieksgebou van baksteen, met daarnaas ’n drie- en tweeverdieping toevoeging. Elkeen skyn “Georgiaanse” afmetings te hê, met staalraamvensters wat eweredig gespasieer is. 'n Seldsame voorbeeld van die nywerheidsboukuns uit die begin van die vorige eeu. Die ouderdom is nog onbekend, maar die kompleks verskyn wel op ’n [https://archive.is/HUt9K panoramafoto van T.D. Ravenscroft].<ref>Fransen, H. et al. 2004. Moorreesburg. In: ''The Old Buildings of the Cape.'' Cape Town: Jonathan Ball Publishers, p. 345: TIGER MILLING. Just outside the built-up area and now derelict, the impressive brick-built four-storey factory building, with a three- and two-storeyed addition, all of somewhat 'Georgian' proportions with regularly spaced steel windows. It is a now rare example of early-century industrial architecture. Its precise age has not been established, but the complex appears on a Ravenscroft panorama.''</ref> In die September-uitgawe van die ''Heritage Talisman'' verbind die Swartland Erfenisstigting hul daartoe om op regskennisgewings, wat die kultuurerfenis van die streek kan skaad, te reageer. Onder die enkele voorbeelde wat uitgelig word, is die Tiger Oats-gebou. In 'n paragrafie word slegs vermeld die sloop van die gebou is reeds deur die SAEHA verbied. Nietemin word die kompleks nie onderhou nie en gaan agteruit. Die stigting sal die situasie bly monitor.<ref>[https://web.archive.org/web/20200924184759/https://www.heritagechroniclesa.org/uploads/2/8/4/8/2848804/talisman_1.pdf ''Heritage Talisman''. 2004. A different approach. September:1]</ref> Die Swartland Erfenisstigting het in hierdie jaar ook Erfenis Wes-Kaap en die SAEHA gevra om ondersoek in te stel en op te tree. Volgens die Swartland Erfenisstigting is hier duidelik van "opsetlike verwaarlosing" te sprake en die skuldige eienaar(s) moet voor stok gekry word. Die probleem is: daar bestaan reeds hierdie wanopvatting dat die Swartland geen belangrike boukuns van geskiedkundige aard te bied het nie, en hierdie verwaarlosing versterk net daardie denkbeeld. As die een eienaar eers aan die kaak gestel is, en tot verantwoording geroep word, dan sal die ander in hul spore trap.<ref name="Murphy2014" /> '''1 Desember 2005''': Die streekskoerant, ''[[Swartlander|Die Swartlander]]'', onthul die betreurenswaardige toestand van die gebou, maar ontlok feitlik geen reaksie nie.<ref name="Murphy2014" /> '''2006''': 'n Kolom word afgestaan in die Junie-uitgawe van die ''Heritage Talisman'', waarin vermeld word daar het geen verbetering ingetree nie. Die vandalisme, verwering, die stelselmatige aftakeling, stroping en verkoop van boumateriaal duur onverpoosd voort. Laura Robinson se verklaring hierbo word weer in oënskou geneem: as mense in Londen, New York en Parys hul bouvallige krotbuurte in woonstelle kan omskep – wat keer Moorreesburg? Of wat van die ontluikende filmbedryf in die Kaap wat altyd 'n filmstel soek wat goedkoop, gerieflik en ruimer is as wat die stad te bied het? Te oordeel aan wat Woodstock en Newlands al vermag het – waarom staan Moorreesburg agteruit? Voorts word die leser net weer ingelig dat SAEHA wel oor die "opsetlike verwaarlosing" genader is om die saak verder te voer.<ref>[https://web.archive.org/web/20200924165259/https://www.heritagechroniclesa.org/uploads/2/8/4/8/2848804/talisman_2.pdf ''Heritage Talisman''. 2006. Selected Project 2: The Old Tiger Oats Buildings, Moorreesburg. June:2]</ref> Volgens 'n beslissingsakte op 26 Junie 2006 van Erfenis Wes-Kaap sal die Beboude Omgewing- en Landskapkomitee (BelCom) enige sloping van die gebou weier. Aansoek moet ook gedoen word om tot Provinsiale Erfenisgebied verklaar te word en sodoende beskerming te geniet.<ref name="Murphy2014" /><ref name="Murphy2016" /> '''2007''': In die Maart-uitgawe van die ''Heritage Talisman'' word die leser meegedeel: op aandrang van die Swartland Erfenisstigting het die Erfenis Wes-Kaap voorlopig die gebou beskerm, en bied verdere beskerming deur die wet indien die saak verder gevoer wil word. Dit was in '''2006''' . Die Swartland Erfenisstigting is die opdrag gegee om die eienaars hiervan te verwittig.<ref>[https://web.archive.org/web/20200924172658/https://www.heritagechroniclesa.org/uploads/2/8/4/8/2848804/talisman_3.pdf ''Heritage Talisman''. 2007. Project Update. The Old Tiger Oats Buildings, Moorreesburg. March:3]</ref> In 2007 kom die Tiger Oats-gebou in die besit van Moorreesburgse Koringboere Beperk (MKB).<ref name="Courant.2017.1feb" /> In 'n Google Straataansig-beeld van April 2010 is daar 'n bordjie met die MKB-logo duidelik aangebring wat in al drie amptelike tale van die Wes-Kaap sê: ''Privaat eiendom. Oortreders sal vervolg word.''<ref>[https://www.google.com/maps/@-33.1524405,18.6703883,3a,18.6y,83.92h,94.46t/data=!3m8!1e1!3m6!1sNzHYwLXAFBdD_NoUY7_Aag!2e0!5s20100401T000000!6shttps:%2F%2Fstreetviewpixels-pa.googleapis.com%2Fv1%2Fthumbnail%3Fcb_client%3Dmaps_sv.tactile%26w%3D900%26h%3D600%26pitch%3D-4.464792136008796%26panoid%3DNzHYwLXAFBdD_NoUY7_Aag%26yaw%3D83.92457740298525!7i13312!8i6656?entry=ttu&g_ep=EgoyMDI1MDQyOS4wIKXMDSoASAFQAw%3D%3D Google Streetview, Graanstraat, Moorreesburg. April 2010]</ref> '''2014''': Die toestand, volgens Christopher Murphy, het sedert 1998 nie in die minste verbeter nie. Hy begin hom die vraag afvra of die stukture nie met opset verwaarloos word totdat daar geen ander keuse meer oorbly as om die geboue noodwendig te sloop nie. Maar kragtens die Nasionale Erfenishulpbronnewet is 'n permit wat deur die tersaaklike erfenisliggaam uitgereik is hiervoor nodig, andersins is dit onwettige praktyk. Verder betreur Murphy steeds hoe die Tiger Oats-gebou, maar so ook die spoorwegstasie, so erg vervalle raak dat dit onbruikbaar raak. Weer dink hy aan die geboue op die waterfront van Londen (dink [[Canary Wharf]]) en New York wat opgeknap, ingerig en gesogte blyplekke geword het.<ref name="Murphy2014" /> '''3 Maart 2016''': In ''The Heritage Portal'' skryf Murphy feitlik presies dieselfde woorde as in 2014 oor [wat veelseggend is], behalwe dat, sedert BelCom sy besluit duidelik uitgeklaar het, daar geen opvolgwerk gedoen is nie.<ref name="Murphy2014" /> '''18 Mei 2016''': 'n Uitstalling by die Koringbedryfmuseum op Moorreesburg is geopen wat die geskiedenis van die Tiger Oats-gebou uitbeeld.<ref>[https://issuu.com/diecourant/docs/368/12 ''Dié Courant''. 2016. Foto-onderskrif. 27 April: 12.]: […] Besoek gerus vanaf 18 Mei die Koringbedryfmuseum op Moorreesburg vir die Tiger Oats uitstalling.</ref><ref>[https://issuu.com/diecourant/docs/die_courant_swartland_25_mei_2016_3/4 ''Dié Courant''. 2016. Tiger Oats-gebou onder die vergrootglas. 25 Mei:4]: […] 'n Uitstalling oor die geskiedenis van die Tiger Oats-gebou in Moorreesburg is verlede week in die Koringbedryfmuseum op dié dorp geopen. Die gebou, deesdae in besit van Overberg Agri is geleë op die hoek van Graan- en Corporationstraat en op die munisipale waardasies as 'n bouval beskryf.</ref> Op '''15 Februarie 2017''' kom die Tiger Oats-gebou onder die hamer. Die veilingsmaatskappy van Somerset-Wes, die Michael James Organisation, waardeer die grondwaarde (wat ongeveer 7 000&nbsp;m² beslaan)<ref name="Courant.2017.22feb" /> alleen op R736 000.<ref name="Courant.2017.1feb" /> Daar was egter geen reserweprys ten tyde van die veiling nie, en daar was slegs een enkele bieër, 'n inwoner van Moorreesburg self. In die berig van ''Dié Courant'', gedagteken 22 Februarie, stel die voornemende koper dit duidelik dat hy nie wil hê die gebou tot niet moet gaan nie, en behoue moet bly. Hy was dus nie van plan om die gebou te laat sloop nie.<ref name="Courant.2017.22feb">[https://issuu.com/diecourant/docs/408_die_courant_bergrivier/2 ''Dié Courant''. 'Tier' se toekoms nou bepaal. 22 Februarie 2017, bl. 2]</ref> Murphy spreek die hoop uit van 'n nuwe hoofstuk wat aangebreek het, want dié gebou het al baie deurgemaak. Nie alleen is die deure, vloere en vensters al verkwansel nie, maar dit het al dwelmhandelaars getrek, en selfs plakkers het vantevore al hul intrek daar geneem.<ref name="Murphy2017">[https://web.archive.org/web/20170223070006/http://www.theheritageportal.co.za/notice/tiger-oats-complex-moorreesburg-sold-public-auction Murphy, C. 2017. Tiger Oats Complex in Moorreesburg Sold by Public Auction. ''The Heritage Portal.'' 16 February.]</ref> Daar was ook sprake van 'n moordsaak.<ref name="Murphy2014" /><ref name="Murphy2016" /><ref name="Murphy2017" /> Luitenant-kolonel Ricky van Schalkwyk was sedert 1 Oktober 2001 takbevelvoerder van die Moorreesburg-speurtak. Met sy vertrek in 2020 na die Vredendal-speurtak, onthou hy van die belangrikste sake in sy dienstyd op Moorreesburg: "Nog 'n saak was toe 'n man in die Tiger Oats-gebou dood aangetref is en vyf jeugdiges saam twee volwassenes vir die moord aangekeer is".<ref>[https://archive.is/mMqsq Swart, M. 2020. Ricky gereed vir nuwe taak. ''Netwerk24''. 23 Junie.]</ref> Die afslaer het wel te kenne gegee dat Erfenis Wes-Kaap deeglik ingelig is oor die erfeniswaarde van die gebou en vir enige veranderinge moet 'n permit by die organisasie verkry word. 'n Gebou moet egter 'n funksie hê – en hier lê die kruks, aldus Murphy.<ref name="Murphy2017" /> In '''April 2018''' was daar 'n Duitser wat saam met 'n spannetjie van Kaapstad 'n bietjie ''urbex'' (verkenning op verbode terreine) gaan doen het by die Tiger Oats-gebou (daar is ook foto's by).<ref>[https://archive.is/npbgX Reise Pionier: Urban Exploration in Kapstadt]</ref> Hier volg sy ondervindinge en insae hoe die plek daar uitsien: {{cquote| Die gebou is grotendeels afgebreek en in 'n verlate toestand. Dis jammer, want die baksteengebou met die skoorsteen is klassieke industriële argitektuur uit die laat-19de eeu. Die buitefasade staan nog, maar daar is geen vloere of trappe meer nie. 'n Paar staalpilare waarteen 'n groot vat met 'n volume van omtrent 5&nbsp;m³ vasgeval het – dit lyk nie veilig nie en herinner mens net hoe die produksieprosesse vroeër van bo na onder gevoer is. Alles wat selfs net naastenby lyk of dit as boumateriaal gebruik kon word, is verwyder. Pleks daarvan is daar graffiti teen die mure en oorblyfsels van klere, slaapplekke en vuurmaakplekke. Nadat die fabriek gesluit het, het 'n moord hier plaasgevind. En dis hoekom ons hier is. Verrassing! Daar is geen inligting hieroor op die internet nie. Gewapen met 'n foneemgenerator, SB7-radioskandeerder, K2- en trippelveld-EMF's, REM-pod, klankopnemer en infrarooikameras, probeer Shaun kontak maak met die gees van die afgestorwene en ander entiteite wat teenwoordig mag wees. Ons wag in spanning en met gemengde gevoelens. Daar is baie geleenthede om met ons te kommunikeer. Maar: geen vlermuise, geen bewegende voorwerpe of klopgeluide nie. Onverstaanbare stukkies woorde, 'n flikkerende flitslig en 'n paar verskrikte voëls. Oor die algemeen, niks wat werklik as "bonatuurlik" beskou kan word nie. Ons gesels bietjie met Kat, wat elke Vrydag oor paranormale onderwerpe op haar webwerf Goth in the Big City skryf. En toe gaan ons huis toe. }} '''31 Maart 2023''': In antwoord op Kennisgewing 53/2022/2023, waarin Munisipaliteit Swartland die publiek inlig omtrent die wysiging van sy Ruimtelike Ontwikkelingsraamwerk,<ref>[https://web.archive.org/web/20240701123518if_/http://www.swartland.org.za/media/docs/2023/Ontwikkelingsdienste_2023/Kennisgewings_20222023/Notice_55.pdf Munisipaliteit Swartland Kennisgewing 53/2022/2023]</ref> lewer die Moorreesburg Sakekamer die volgende kommentaar betreffende die Tiger Oats-gebou:<ref>[https://web.archive.org/web/20240821111450if_/https://www.moorreesburgsakekamer.co.za/laaiaf/Moorreesburg_Ruimtelike_Ontwikkeling_Kommentaar.pdf Moorreesburg Sakekamer repliek: Kommentaar ten opsigte van Swartland Ruimtelike Ontwikkelingsraamwerk met spesifieke verwysing na Moorreesburg.]</ref> {{cquote| K. Tiger Oats-gebou<br /> i. Die ou Tiger Oats-gebou is 'n bekende baken in Moorreesburg en het 'n baie ryke geskiedenis. Die gebou het oor die jare agteruitgegaan en onlangs is die gebou deur 'n privaatpersoon bekom om moontlik te ontwikkel.<br /> ii. Die sakekamer versoek dat SM [Swartland Munisipaliteit] enige voorstelle ten opsigte van die bewaring van hierdie landmerk met ons bespreek en waar moontlik enige advies gee t.o.v. ontwikkeling. SM is seker bekend met die Old Biscuit Mill in die Kaap wat ontwikkel is en baie gewild is vir plaaslike inwoners en toeriste. }} '''4 Mei 2025''': Tot op hierdie datum het mense hulle maar laat lei deur die uiterlike van die gebou self, of deur die skrywe van J. J. Lochner. Die geskatte datum het voorheen gewissel tussen "c. 1896"<ref>[https://web.archive.org/web/20250512081742/https://artefacts.co.za/main/Buildings/bldgframes_mob.php?bldgid=14880 Artefacts.co.za : Tiger Brands Complex.]</ref> en "1902". Lochner het byvoorbeeld die volgende geskryf (die opening van die spoorlyn is eweneens onjuis):<ref name="Lochner" /> {{cquote| In 1902 is die spoorweg verleng van Malmesbury na Moorreesburg en die eerste trein kon met groot opgewondenheid en gejuig verwelkom word. Dit was die eerste trein wat baie van die inwoners gesien het. In dieselfde jaar open die Tiger Oats Cereal Company, beter bekend as die Kompenie, die eerste fabriek op Moorreesburg. }} '''12 Junie 2026''': Christopher Murphy kondig sy uittrede aan as voorsitter van die Riebeekvallei-museumkomitee. Die voormalige voorsitter van die Swartland Erfenisstigting het sedert die vroeë 2000's hom daartoe verbind om die streek se historiese geboue te beskerm. Met sy uittrede herinner hy hom nog in die besonder aan die Tiger Oats-gebou op Moorreesburg. Al het erfenisopnames sedert 1998 die gebou se historiese waarde uitgewys, is die struktuur nooit formeel as amptelike erfenisterrein geregistreer of daartoe verklaar nie. Sodoende kon niks verhoed het dat die oorspronklike boumateriaal, soos die balke en vensters, op 'n plaaslike veiling verkoop is nie. Toe Murphy op 'n dag deur 'n oproep uit die Paarl van die veiling te hore kom, het hy hom na die terrein gehaas, maar dit was reeds gedane sake. Murphy het ook daarop gewys hoe streekserfenisprojekte oor die algemeen onder druk verkeer weens 'n kwynende aantal gemeenskapsvrywilligers. Teen Mei 2026 het die bestuurskomitee van die Riebeekvallei-museum tot slegs twee lede gekrimp, wat gelei het tot die tydelike sluiting van die fasiliteit toe geen nuwe bestuurslede gevind kon word nie.<ref>[https://diecourant.co.za/2026/06/12/murphy-wil-stokkie-oorhandig/ ''Die Courant''. 2026. Murphy wil stokkie oorhandig. 12 Junie.]</ref> '''14 tot 20 September 2026''': Hierdie Wikipedia-artikel was in Week 38 die voorbladartikel van die [[Afrikaanse Wikipedia]]. Op 16 September gee [[Gebruiker:Sobaka]] 'n opsomming daarvan op [[Radio Overberg]]. 'n Belangrike aspek belig hy: "Die Tiger Oats-gebou herinner ons daaraan dat geskiedenis nie net in monumente, parlemente en slagvelde geskryf word nie; so, dit word ook geskryf in fabrieke, 'n land se spoorlyne en selfs rondom die ontbyttafel."<ref>[[Lêer:Radio Oveberg 16 September 2026.mp3|Radio Overberg. 2026. Ommi Tafel-podsending. 16 September.]]</ref> === Nalatenskap === [[Lêer:Tigeroatsreklame1928.JPG|duimnael|150px|Advertensie waarin Moorreesburg Rugbyklub ondersteun word.<ref name="Schoeman15">Schoeman, C. 1998. ''100 Jaar van Rugby: Die verhaal van Moorreesburg Rugbyklub. 1898–1998.'' Moorreesburg: Moorreesburg Rugbyklub, bl. 15</ref>]] * Die Rugbyklub van Moorreesburg staan bekend as Die Tiere, vernoem na die Tiger Oats-fabriek. In die amptelike boek van die Moorreesburg Rugbyklub (1998) word die standpunt gehuldig, in strenge navolging van Lochner, dat die fabriek in 1902 gebou is:<ref>Schoeman, C. 1998. ''100 Jaar van Rugby: Die verhaal van Moorreesburg Rugbyklub. 1898–1998.'' Moorreesburg: Moorreesburg Rugbyklub, bl. 10-12</ref> {{cquote| Rugby is vir die eerste keer in Moorreesburg gespeel in dieselfde jaar dat die dorp formeel as 'n dorp geproklameer is, naamlik in 1898. […] Slegs vier jaar na die nederige begin van rugby op Moorreesburg het twee belangrike gebeurtenisse die ontwikkeling van die dorp en terselfdertyd die rugbyklub 'n groot hupstoot gegee, naamlik die opening van die spoorweg na die dorp en die oprigting van die Tiger Oats Cereal Company in Moorreesburg. […] Terselfdertyd het die stigting van die Tiger Oats Cereal Company baie bygedra tot die uitbouing van die dorp. Sy besturende direkteur, mnr. Wheeler het die belange van Moorreesburg op die hart gedra en die onderneming het 'n groot invloed op al die sektore van die gemeenskap uitgeoefen. Dit was dan ook na aanleiding van Tiger Oats dat Moorreesburg se spelers as Die Tiere bekend geword het en gou 'n krag in die streek geword het. }} Wat chronologie betref kan hierdie bewoording verwarring meebring. Die mnr. Wheeler hier ter sprake is William Henry Wheeler (almal het hom wel as "Mr. Wheeler" geken).<ref name="Frankel.1988.145.146">Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 145-146</ref> Hy is in Engeland gebore, word in sy vroeë twintigerjare die bestuurder van 'n meul in Londen, en ook later lektor in maaltegnologie, asook die tegniese redakteur van ''Trade Journal'' (waartoe hy heelwat artikels bydra). Op uitnodiging kom hy in November 1936 na Suid-Afrika en word besturende direkteur van Tiger Oats Co. in 1938.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Wie_is_wie_in_Suid_Afrika/l9buRILhMmMC?hl=af&gbpv=1&bsq=%22in%201938%20%2C%20after%20he%20had%20disposed%20of%20his%20interests%20in%20England%22&dq=%22in%201938%20%2C%20after%20he%20had%20disposed%20of%20his%20interests%20in%20England%22&printsec=frontcover Wie Was Wie? 1960. s.v. Wheeler, William Henry. Johannesburg: Vitae Uitgewers, bl. 542]</ref> Rudy Frankel en sy vrou, Nora, ontmoet Wheeler teen middel-1944 as die besturende direkteur van ''Maitland'', toe Tiger Oats aangekoop is. Wheeler het hom veral toegespits op die ensieme en om die meule so doeltreffend en seepglad moontlik te laat loop. Wheeler het in Maart 1961 afgetree, maar het nie sy vrou daarvan vertel nie en net elke dag oudergewoonte na sy kantoor toe gekom – nou as konsultant, tot en met 30 September 1966. Hy sterf in Februarie 1979. Frankel se indruk van sy persoonlikheid is egter dié van 'n "somber individu", vergeleke met die mense-mens en joviale Skot, Peter Murray King.<ref name="Frankel.1988.145.146" /> 'n Naam waarop eintlik ingegaan moet word, is Jim Shipp, want hy was jare lank die besturende direkteur van die Moorreesburg-tak.<ref>Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 190.</ref> In 1928 verskyn 'n advertensie in ''Die Burger'' met die volgende bewoording, wat direk na Die Tiere verwys:<ref name="Schoeman15" /> {{cquote| '''Die Onoorwinlikes''' Hierdie jaar het Moorreesburg – die huis van die beroemde Tiger-hawermout – 'n Rugby-span voortgebring wat ongeëwenaard in die plattelandse distrikte is. Ons, die vervaardigers van Tiger-hawermout, is nie min trots daarop om hul sukses bekend te maak nie, want ons voel dat hul sukses tot 'n sekere mate te danke is aan die feit dat hulle van die distrik kom waar die gesondste ontbytvoedsel in Afrika gekweek word. As dit die enigste oorwinning was waarna ons kan verwys, is ons nog meer geregverdig om trots te wees. Maar ons het ander oorwinnings op ons krediet. In 1906 het die beroemde Springbokspan deur die Britse Eilande getoer. Saam met hulle het hul genoeg Tiger-hawermout geneem wat vir elke man vir elke ontbyt gedurende die toer genoeg sou wees. Hulle sukses was merkwaardig en ons mag sê dat dit tot 'n groot mate te danke was aan hul uithoudingsvermoë, wat hulle elke dag uit Suid-Afrika se nasionale ontbytvoedsel verkry het. Vandag probeer ons om nog meer Onoorwinlike Springbokke groot te maak. Duisende klein Suid-Afrikanertjies verkry elke oggend gesondheid, krag en uithoudingsvermoë uit Tiger-hawermout. As u eie klein seuntjie – of is dit 'n dogtertjie! - nie onder die groot leër van eters van Tiger-hawermout is nie, wil ons hê dat u hom or haar moet inskryf vir die leër van onoorwinlikes. U sal die aanwerwingskantoor by u kruidenier vind. }} Soos die leë Tiger Oats-gebou, is ook die 1906-datum omgeef met enigma. Want sowel Frankel<ref name="Frankel.1988.135" /> as ''De Zuid-Afrikaan''<ref name="dezuidafrikaan.1908.1des.8" /> voer aan die eerste hawermoutprodukte is in 1908 gemaak. En tog, as mens in ag neem dat Alfred Marshall voor die tariewekommissie sy saak gestel het – 'n sitting wat byna drie weke sedert 3 tot 18 Desember 1907 vir alle nywerhede in die Kaapkolonie geduur het – dan moes die African Compressed Fodder Company reeds hawermoutprodukte voor 1908 gemaak het.<ref name="Minutes1908" /> Wat die Tiger-handelsmerk egter betref, is die aankondiging om registrasie eers November 1906 gemaak,<ref name="trademark" /> toe die Springboktoerspan lankal op September 1906 met die skip, ''The Gascon'', in South Hampton aangekom het.<ref>[https://worldrugbymuseum.com/from-the-vaults/international-rugby/the-1st-south-africa-tour-to-the-uk-and-france-1906-07 World Rugby Museum. 2019. The 1st South Africa Tour to the UK and France 1906-07. 20 September.]</ref> == Notas == {{notas}} == Verwysings == {{Verwysings|4}} {{Normdata}} {{Koördinate|33|09|08.8|S|18|40|14|O|region:ZA_type:city_source:afwiki|aansig=titel}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Geboue en strukture in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Moorreesburg]] 1e8fbr6e9pgk373vstpokcewjxtklpx 2970536 2970535 2026-09-24T16:07:45Z Suidpunt 13232 /* Ná die sluiting */ 2970536 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Tiger oats 01.jpg|duimnael|350px|Die Tiger Oats-gebou (2014)<br /><small>Erkenning: Christopher Murphy</small>]] [[Lêer:Tiger oats 02.jpg|duimnael|350px|Aansig op die hoek van Graan- en Corporationstraat (2014). Die mure van die voorste geboutjie met die trappie is ondertussen al afgebreek.<br /><small>Erkenning: Christopher Murphy</small>]] Die '''Tiger Oats-gebou''' is 'n bouval geleë langs die treinspoor, op die hoek van Graan- en Corporationstraat, [[Moorreesburg]].<ref name="Courant.2017.1feb" /> Dit staan sedert 1906. == Aanloop == In Julie 1886 word die Kaffrarian Steam Milling Company in [[King William’s Town]] gestig. Daniel Bolton Redler kom in Suid-Afrika aan om in 1903 (of 1904) John James Whitaker as besturende direkteur op te volg.<ref>Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, pp. 237-238</ref> Redler het hom as meulenaar bekwaam.<ref>Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 136</ref> In die 1890’s kom Frederick John Collier in Natal aan met sy £50 000 erfgeld om te belê. Sy pa was doenig in die meelbedryf in [[Somerset]], Engeland, waar Collier gebore is. Maar Frederick het self sy eie onderneming bedryf. In Durban ontmoet Collier vir Arthur May, van die meelinvoermaatskappy Arthur May & Co., wat oor vier takke en agente in [[New York]] en [[Londen]] beskik het. Collier koop by hierdie besigheid in en bemoei hom met die plaaslike bedrywighede. Hy bring ’n meul op die been wat later sou opgaan in Union Flour Mills, wat daarna deur Premier oorgeneem sou word.<ref name="Frankel.1988.134">Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 134</ref> Arthur May & Co. trek voordeel uit die [[Moorreesburg tydens die Anglo-Boereoorlog|Anglo-Boereoorlog]]. Maar Collier is glo ’n moeilike mens om mee saam te werk en die verhouding versuur; gevolglik besluit hy en Arthur May om die vennootskap enkele jare ná die oorlog maar te ontbind. Wie egter al die bates moet kry bly ’n netelige kwessie, en Isador Kahn, ’n hoogaangeskrewe graanmakelaar van Johannesburg, se hulp word ingeroep om die geskil te besleg. Daar is besluit dat Arthur May al die bates moet kry, maar Collier moet uitkoop. Op sy beurt moet Collier ’n ooreenkoms teken om nie met May in Natal mee te ding nie.<ref name="Frankel.1988.134" /> In die Staatskoerant van Natal word daar op 18 April 1905 te kenne gegee dat die vennootskap tussen Arthur George May en Frederick John Collier ontbind het. Arthur May and Co. Merchants en sy takke in Durban, Oos-Londen, Lourenço Marques, Johannesburg, Pretoria, Salisbury, New York, Montreal, Buenos Ayres en Melbourne (Australië) het op 30 November 1904 ontbind, en alle skuldeisers moet hul eise voor 30 Junie 1905 indien. May behou egter die takke in Durban, Oos-Londen, Johannesburg, Lourenço Marques, Montreal en Melbourne en gaan sy gang.<ref>[https://web.archive.org/web/20250515201512/https://www.thegazette.co.uk/London/issue/27861/page/8830/data.pdf ''The London Gazette''. 1905. p. 8830.]</ref> Arthur May & Co. word later omgedoop tot die Union Flour Milling Company.<ref name="Frankel.1988.134" /> Collier begeef hom in die wattelbedryf, waarvan hy absoluut geen ervaring het nie (wattelbas bevat tannien, wat in die [[Leer (stof)|leerlooiery]] gebruik word om die regte kleur en tekstuur te verkry).<ref name="Frankel.1988.134" /> Uiteindelik kom Moorreesburg nou ter sprake. == Collier neem African Compressed Fodder Company oor == === Agtergrond === Op Saterdag, 10 September 1904, verskyn daar op bladsy 3 van ''De Zuid Afrikaan'' die volgende kennisgewing:<ref>[https://web.archive.org/web/20250311161640/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4214/za-1904-09-10.pdf?sequence=5&isAllowed=y ''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 10 September:3]</ref> {{cquote| EEN PUBLIEKE VERGADERING zal te Moorreesburg gehouden worden op Vrijdag, 16 September, om 3 uur n.m., om de wenschelijkheid te bespreken ter oprichting eener Zuid Afrikansche Geperst Voeder Maatschappij om onze eigene graan te bewerken.<br /> D.W. Krynauw.}} Collier word deur Alfred Marshall genader. Marshall en Gustav Mauritz Ljungdahl het “kort na die oorlog” (dus, nadat die treinspoor gelê is en nadat bogenoemde vergadering plaasgevind het) ’n onderneminkie op Moorreesburg op die been gebring wat kuilvoer uit lusern, boontjies (waarskynlik gemaalde boontjiemeel van minderwaardige of kalanderbesmette boontjies, wat tog voedsaam is) en grashooi gemaak het. Dit het bekend gestaan as Manna. Hierdie Manna-kuilvoer is bedink deur John Martin Cuthbert O’Grady, 'n produktehandelaar van Commissionerstraat 139 in Johannesburg. Dit is op 13 Junie 1905 gepatenteer. Op 4 Augustus 1905 word die helfte van die patentereg afgestaan aan Ljungdahl, met ten doel dat laasgenoemde en Marshall op Moorreesburg die African Compressed Fodder Company kon bedryf.<ref name="Frankel.1988.134" /> O'Grady en die African Compressed Fodder Company kon dus albei Manna maak. Volgens Rudy Frankel kon geen aktes ná Oktober 1905 verder gevind word nie (betreffende Ljungdahl, Manna of die naam African Compressed Fodder Company). Marshall het teen dié tyd met Charles Stevens in vennootskap getree en noem die onderneming voortaan die "Cereal Manufacturing Company".<ref name="Frankel.1988.134" /> Dit wil voorkom of Collier bykans onmiddellik om finansiering gevra is, want hy moes om en by 1905/1906 die onderneming gekoop het. Terselfdertyd het Collier in vennootskap getree met Charles Stevens. Stevens het ’n veeplaas in Swaziland gehad, wat ’n moontlike afsetgebied vir die kuilvoer was. Deur hierdie vennootskap kon genoeg geld bekom word om die onderneming op Moorreesburg nou uit te koop. Omrede kalwer- en koeimeelformules steeds in 1913 onder die Tiger-naam geregistreer is, kan mens van die standpunt uitgaan dat die maatskappy vir ’n lang ruk nog kuilvoer (van welke aard dan ook) gemaak het.<ref name="Frankel.1988.134" /><ref name="Courant.2017.1feb" /> En tog, kyk mens na die staatsverslae, is die naam "African Compressed Fodder Company" nog gebruik in 1907/1908, toe daar die spoortariewe bespreek is wat die maatskappy benadeel het. Hier was Alfred Marshall die verteenwoordiger van die maatskappy. Onder die naam "African Compressed Fodder Company" is hawerprodukte gemaak.<ref name="Minutes1908">[https://www.google.co.za/books/edition/Minutes_of_Evidence_with_Index/5k8oVHh4qKUC?hl=af&gbpv=1&dq=%22african+compressed+fodder+company%22&pg=PA583&printsec=frontcover Custom Tariff Commission. 1908. Minutes of Evidence. 1907/1908, bl. 583]</ref> Ook by die maandelikse vergadering van die Malmesbury Afdelingsraad wat op 24 September 1907 gehou is, staan geskryf: "Brieven voorgelegd van de Afrikaanse geperst voeder maatschappij, te Moorreesburg, betreffende belastingen verschuldigd".<ref>[https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4164/za-1907-10-19.pdf?sequence=8&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1907. 19 Oktober:3, kolom 2]</ref> Nietemin, teen 1905/1906 was hawermout in Suid-Afrika nog ingevoer en veral geliefd as ontbyt. Die Engelse was nou nie juis besonder lief vir mieliepap nie. En net daar kry Collier ’n blink gedagte: hy gaan self hawermout maak. Op Moorreesburg. Kort na die oorname van die onderneming gaan Collier vir ’n paar jaar op sy wêreldtoer – op sy reis kyk hy bietjie na die masjinerie en meule wat in Amerika, Kanada, Australië, Hongarye, Rusland en Brittanje gebruik word.<ref name="Frankel.1988.134" /> === Aanbou === Op 21 Augustus 1905, byna 'n jaar ná die kennisgewing van die openbare vergadering om Moorreesburgers se belangstelling te peil, word 'n paar reëls deur 'n korrespondent geskryf aan ''De Zuid-Afrikaan'' (wat op 26 Augustus geplaas word), onder die hofie "Moorreesburg". Daar word melding gemaak van die reën, van 'n gebou van meneer Abrams wat voltooi is en 'n groter skool wat aangebou gaan word, asook meer rondom die sieleheil van die gemeenskap. Tussenin kry mens ook te lese (nouliks leesbaar):<ref>[https://web.archive.org/web/20250510095641/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4191/za-1905-08-26.pdf?sequence=11&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1905. 26 Augustus:7, kolom 1]</ref> {{cquote| [Maar wij] hopen van beter, daar er<br /> [........] groot gebouw opgericht<br /> [........] een kompagnie van Johan-<br /> [nesburg]. }} 'n Korrespondent se plasing verskyn in ''De Zuid-Afrikaan'' op 31 Augustus 1905, op bl. 4, kolom 4, waarin die grond voorberei word vir die fondasies. Ook was kuilvoer ("geperst voeder") die aanvanklik beoogde produk:<ref>[https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4191/za-1905-08-31.pdf?sequence=13&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1905. Moorreesburg. 31 Augustus:4]</ref> {{cquote| '''Moorreesburg''' Mijnheer, - Zo als u weet is er een maatschappij gevormd om '''geperst voeder''' te vervaardigen. Deze firma heeft hier grond aangekocht en is voornemens '''een vier verdieping fabriek te bouwen'''. Reeds is men begonnen de grond gereed te maken en de fondamenten te graven. Van het Spoorweg Departement is verkregen 't recht tot het aanleggen van een taklijntje naar het eigendom. Het plan is de trucks binnen de werken te laden en te ontladen. Maar om op hun eigendom te komen moeten zij een straat of weg kruisen en daartoe hadden zij het konsent van het plaatselik bestuur nodig. Het dorpsbestuur heeft geweigerd een kruising toe te laten op grond dat het een gevaarlik precedent mag blijken, daar andere firma's ook later kruisingen mogen vragen en het wagenverkeer zeer gestremd kan worden. Ook acht men het niet in het publiek belang, dat een siding (stopplek), gegeven worde aan een private maatschappij, die daar door bevoordeeld wordt boven andere firma's en private personen. Ook zou het toestaan van gerieven aan een grote firma het daarstellen van meer akkomodatie voor het publiek niet verhaasten, maar vertragen. Het gouvernement kan echter een "siding" geven op gouvernements grond, dat veel gerief zal geven aan het publiek, en de maatschappij op gelijke voet met de meeste bevoordeelde firma's plaatsen, n.l. dat zij slechts zal moeten laden en ontladen over een straat van 50 voet. Een publieke vergadering, die bijgewoond werd door een groot getal boeren en anderen, werd l.l. [laastleden] Zaterdag gehouden in verband met dezelfde zaak, toen de volgende resolutie (P. Basson – J.Lochner) met algemene stemmen werd aangenomen: "Aangezien het toestaan van een "siding" aan de Compressed Forage Company de deur zal openen voor andere bezigheden om ook sidings te vragen en alzo het wagenverkeer zal stremmen, acht deze vergadering het zeer onwenselik een "siding toe te staan en protesteert ten sterkste daar tegen". }} In ''De Zuid-Afrikaan'' verskyn die volgende uittreksel op 10 Februarie 1906, bladsy 7, kolom 1:<ref name="DeZuidafrikaan.1906.10feb.7">[https://web.archive.org/web/20250504203152/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4213/za-1906-02-10.pdf?sequence=5&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1906. Moorreesburg. 10 Februarie:7]</ref> {{cquote| 7 Februarie 1906.<br /> Gelieve zo goed te zijn onderstaand stukje in uw veel gelezen blad te plaatsen.<br /> Moorreesburg schijnt een grote plek te worden, want daar bouwt men dat huizen verrijzen als paddestoelen uit de grond. Ik denk, dat over twee maanden het mooie, nieuwe gebouw van de Compressed Fodder Company en die nieuwe school zullen klaar zijn. }} Moorreesburg is in rep en roer. Ekstra treine loop volop en is net nie daartoe in staat om goedere gou genoeg te vervoer nie. Daar is reeds al gepraat oor 'n daaglikse trein wat na die Kaap moet loop – maar dinge kom net nie tot 'n punt nie. Boonop word goedere op trokke wat swaar gelaai is dikwels by Malmesbury afgehaak, en dit moet maar daar bly staan tot daar weer 'n geskikte geleentheid kom om die goedere verder te vervoer. Daar is ook nie genoeg personeel op Moorreesburg se stasie om die goedere so spoedig moontlik af te laai nie. Die "neringdoenden" (winkeliers; kleinhandelaars), asook die "Kapenaren" wat aan die fabriek en skool bou, word hierdeur benadeel. Die werkers het die voorliefde om na werk 'n glas "ticky"-bier by een van die drie kroeë op die dorp te gaan drink, en die korrespondent vind dit erg rampsalig – veral gegewe die berugte Februarie-hitte op Moorreesburg – dat hierdie werkers dikwels vir drie dae nie 'n glas "ticky"-bier kan koop nie. Daar is na raming reeds 2&nbsp;000 blankes en net soveel bruin mense op Moorreesburg, lui die berig, maar die dorp bly steeds sonder sy eie munisipaliteit en ook sonder 'n landdros. Daar is maar een voetkonstabel wat wet en orde moet handhaaf.<ref name="DeZuidafrikaan.1906.10feb.7" /> 'n Paar maande later verskyn nog 'n korrespondensiebrief in ''De Zuid-Afrikaan'' op 7 Junie 1906, bladsy 3, kolom 2; die tersaaklike woorde is:<ref>[https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4229/za-1906-06-07.pdf?sequence=3&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1906. Moorreesburg. 7 Junie:3]</ref> {{cquote| 2 Junie, 1906.<br /> […]<br /> Ons dorpje verfraaid door ettelike nette private woonhuizen, een stevig uitziende fabriek voor het vervaardigen van geperst voeder, en 't laatst, doch niet 't minst, een schoolgebouw, krijgt nu een net en zindelik aanzien.<br /> […] }} === Impak === Op 11 Oktober 1904, byna 'n maand nadat 'n vergadering oor 'n voorgestelde kuilvoeraanleg gehou is, word nog geskryf: "Ons dorpie is taamlik aan die groei; vreemdelinge wat jare lank nie hier was nie staan verbaas wanneer hulle hier aankom en sien watter vooruitgang ons dorp gemaak het."<ref>[https://web.archive.org/web/20250510195451/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4215/za-1904-10-11.pdf?sequence=5&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan.'' 1904. Moorreesburg. 11 Oktober:4, kolom 8]</ref> Salig onbewus van 'n vierverdiepingfabriek wat nog sou kom. Die boujaar van die fabriek, 1906, val ook net te netjies saam met die petisie, gerig aan die goewerneur Sir Walters Francis Hely-Hutchingson, wat op bl. 2 verskyn in ''De Zuid-Afrikaan'' op 10 April 1906. Die inwoners en stemgeregtigdes wil nou, ingevolge Wet 45 van 1882, die dorpsraad tot munisipaliteit verhef, en die volgende redes word verstrek; Moorreesburg:<ref>[https://web.archive.org/web/20250508102657/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4222/za-1906-04-10.pdf?sequence=4&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1906. Petition. 10 April:2]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20250508134320/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4222/za-1906-04-14.pdf?sequence=6&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1906. Moorreesburg een municipaliteit. 14 April:5, kolom 7]</ref> * Is nou die tweede vernaamste dorp in die Afdeling Malmesbury * Maak nou die spilpunt van 'n welvarende graandistrik uit, met 'n snelgroeiende bevolking * Word met ander hoofdorpe deur spoorlyn verbind * Dien as trekpleister vir groot maatskappye, asook geboue met 'n duur erfwaarde. Derhalwe is die dorpsbestuur nie meer geskik of voldoende om in die behoeftes (van so 'n omvang) te voorsien nie. Die petisie is reeds onderteken deur 83 individue. Op 20 April 1906 stoot die dorpsbestuur die belasting op vaste eiendomme op; ingevolge Seksie 16 van Wet 29 van 1881. Betaalbaar is 'n pennie vir elke pond wat elke stuk grond werd is. Die belasting moet op die 25ste Mei 1906 inbetaal wees by die Kantoor van de Afdelingsraad te Malmesbury. Vergeleke hiermee was die Afdelingsraad Clanwilliam se heffing in dieselfde tydperk wel 1¼ pennie per pond. Clanwilliam sit net baie duideliker uiteen waarheen die geld gaan: 'n stuiwer (halfpennie) word vir die hoofweë gebruik, 'n stuiwer vir "de Afdelingswegen en andere doeleinden" en 'n oortjie (kwartpennie) word betaal aan die skoolraad van Clanwilliam vir skooldoeleindes.<ref>[https://web.archive.org/web/20250508171136/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4222/za-1906-04-21.pdf?sequence=9&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1906. Afdeling Malmesbury. 21 April:8, kolom 3 en 4]</ref>Aan die ander kant het die dorpsrade van Darling (1 pennie per pond) en Riebeek Kasteel (halfpennie per pond) ook hul belastings in Meimaand opgestoot. In dieselfde asem het die dorpsbestuur van Moorreesburg die oninbare belastings van 1904 (altesaam 5 pond 8 sjielings 1 pennie) afgeskryf.<ref>[https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4226/za-1906-05-29.pdf?sequence=13&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1906. Afdelingsraden: Malmesbury. 29 Mei, bl. 6, kolom 1]</ref> Hierdie gegewens is van belang, want op 30 Oktober 1906 word by die maandelikse vergadering van die Afdeling Malmesbury vermeld die African Compressed Fodder Company betwis die erfwaarde van sy grond: "De Afr. Compr. Fodder Co., van Moorreesburg, objekteerde tegen de schatting van £15,000 en vroeg, door middel van de prokureur Kotze, een reduktie aan. De valueerders werden opgeroepen om hun inzichten te kennen te geven en er werd eenparig besloten om de valuatie tot op £10,000 te stellen." <ref>[https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4237/za-1906-11-17.pdf?sequence=8&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1906. Malmesbury. 17 November:10, kolom 1]</ref> Seker die grootste ironie van Moorreesburg is dat sy welvaart en ontwikkeling binne so 'n kort bestek opgeskiet het, dat die treinwaens, die staat, die administrasie, die polisiediens, die regswese en selfs nie eens die poswese kon byhou nie. In Oktober 1909 word gestel [[Piketberg]] het nie eens 'n kwart van die handelskrag van Moorreesburg nie, maar daardie dorp kry elke dag pos. Moorreesburg, wat 'n paar maande tevore munisipale status gekry het, wat soveel te méér aanspraak kan maak op daaglikse pos, moet maar tevrede wees met pos drie maal per week. Dr. Du Toit, die plaaslike burgemeester en voorsitter, sê by een onderneming op die dorp is die posverkeer van so 'n aard dat die weeklikse besteding van die posseëls alleen £5 is. Versend mens 'n brief aan Kaapstad op 'n Saterdag vanaf Moorreesburg, dan sal jy geen antwoord kry voor Woensdag nie. Maar tussen die Kaap en Johannesburg, is dit 'n ander storie: pos jy jou brief op 'n Saterdagmôre, kan jy Woensdag 'n antwoord terugverwag. Die traagheid van die poswese werk absoluut stremmend in op die dorp se ekonomie. Die voorstel om 'n poskardiens in te voer het die owerhede summier geweier. Nou is die volgende stap om die parlementlede wat hul verteenwoordig te ontmoet, en hiervoor is daar drie afgevaardiges van die dorp gestuur: die here D. Krynauw, E. Starke en Collier.<ref>[https://web.archive.org/web/20250510184847/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4181/za-1909-10-19.pdf?sequence=8&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan.'' 1909. Moorreesburg. 19 Oktober:7, kolom 3]</ref> === Verdere ontwikkeling en uitdagings === Die Tiger-embleem kan besigtig word in die Staatskoerant van 7 Desember 1906. Daar staan ook onderaan die bladsy:<ref name="trademark">[https://play.google.com/books/reader?id=d8QzAQAAMAAJ&pg=GBS.PA1998 The Cape of Good Hope Government Gazette. 1906. Trade Marks Registration. 7 December. p. 1998]</ref> {| border=1 cellpadding=4 style="border-collapse: collapse; border: 1px solid var(--base-color);" |- style="vertical-align:top;text-align:left;" | | We hereby give notice that we intend, on and after the 11th of January, 1907, to apply to the Registrar of Deeds for the resignation of Alfred Marshall and Gustav Mauritz Ljungdahl, trading as The African Compressed Fodder Company, of Moorreesburg, Cape Colony, Merchants, as the Proprietors of the Trade Mark represented above, this day lodged and deposited by us in the Office of the said Registrar of Deeds in Cape Town, for inspection, according to the provisions of Act No. 22 of 1877; and we desire that the said Trade Mark shall be registered in respect of the following description of Goods, that is to say: All goods included in Class 12, except Tea. Dated at Cape Town, this 24th day of November, 1906. |} Die Tiger-naam kon nie op tee gebruik word nie, omdat "Tiger Tea" nog op 5 September 1906 bemark is deur gebroeders McDougall van Manchester, Engeland.<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=d8QzAQAAMAAJ&pg=GBS.PA1073 The Cape of Good Hope Government Gazette. 1906. Trade Marks Registration. 5 September. p. 1073]</ref> As daar na die embleem gekyk word, lyk die vollengte dier, met genoeg verbeelding (en sonder die strepe), nogal na ’n luiperd. Daar is ook diegene, soos die destydse besturende direkteur (Clive Apsey) van die Jungle Oats by Maitland, wat hartgrondig daarvan oortuig is dat die naam Tiger sy herkoms kan terugvoer na die ou Afrikaanse naam "tijger", later "tier" vir ’n [[Kaapse luiperd]]. Die kop-embleem wat vandag nog deur Tiger Brands Limited gebruik word, put sy inspirasie uit die tekening deur Charles Edward Turner van Engeland. Dit is op 25 Oktober 1910 op sy naam en Collier s’n by Stationers Hall registreer.<ref name="Frankel.1988.135">Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 135</ref> Collier het sy fabriek met van die modernste masjinerie toegerus; sodat geen mensehande hoegenaamd met die hawermout of hawermeel in aanraking sou kom nie – byna ondenkbaar vir daardie tyd. In die ''Cape Colony: It's History, Commerce, Industries and Resources'' (1910/1911), word die meul omskryf as 'n baksteengebou met vier verdiepings; 90 voet lank, 50 voet breed (ongeveer 27 meter x 15 meter). Die stoor is gebou op betonpylers met 'n houtvloer, wat aan beide kante 'n vierkant van 200 voet (omtrent 61 meter) beslaan.<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=hh5BAQAAIAAJ&pg=GBS.PA142 ''Cape Colony: It's History, Commerce, Industries and Resources''. 1910/1911. The Cereal Manufacturing Co, p. 142]</ref> Op bladsy 141 is daar ook foto's van die gebou en die skure te sien.<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=hh5BAQAAIAAJ&pg=GBS.PA141 ''Cape Colony: It's History, Commerce, Industries and Resources''. 1910/1911. The Cereal Manufacturing Co, p. 141]</ref> Frankel erken in sy outobiografie: toe die fabriek in die vroeë 1970’s heeltemal oorgedoen is, was die gehalte van die verpakkings- en etiketteermasjinerie volgens die eietydse standaarde nog so goed, dat daar geen rede was om hulle enigsins te vervang nie.<ref name="Frankel.1988.135" /> Ieder geval, op 1 Desember 1908 verskyn die volgende gedeelte in 'n artikel in ''De Zuid-Afrikaan'' (bl. 8, kolom 5), nadat die redakteur die korrespondent op die dorp bietjie gepols het wat op die dorp aangaan:<ref name="dezuidafrikaan.1908.1des.8">[https://web.archive.org/web/20250504142330/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4167/za-1908-12-01.pdf?sequence=1&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1908. Moorreesburg. 1 December:8]</ref> {{cquote| '''Handel en nijverheid''' Enige jaren reeds is een maatschappij bezig hier de nodige gebouwen en machinerie op te richten voor het vervaardigen van fijn gesnede, aangemaakt, geperst voeder, een ideaal veevoeder, geschikt voor uitvoer. Gedurende de laatste maanden heeft de maatschappij zich meer bepaaldelik toegelegd op het vervaardigen van havermeel en platgedrukte haver, om de plaats in te nemen van het ingevoerde artikel, dat aan de onbijttafel wordt gebruikt. Wanneer men bedenkt, dat het veel gemakkeliker is haver te produceren dan koren, en daarbij weet, dat haver een zeer gezond voedsel is, dan moeten wij de oprichting van zulk een haverfabriek toejuichen. Immers een markt wordt geopend voor onze haver, die als voeder te veel geproduceerd wordt, en een uitkomst wordt gevonden waar wij te min koren hebben, n.l., door haver in de plaats te kunnen eten. Is het artikel goed? Op deze vraag hebben sommigen reeds bevestigend geantwoord en anderen ontkennend. De heer Collier, die de onderneming geldelik steunt, maar vooral in de laatste tijd persoonlik met alle kracht tracht, de zaak een sukses te maken, zegt: "Tot hier toe hebben wij slechts proefnemingen gemaakt, maar binnenkort zullen wij een artikel leveren, beter dan 'Quaker Oats' of 'H.O.' of enige andere soort ingevoerde haver." Het nieuwe toestel tot het maken van de "Flaked Oats" is reeds in werking, en ik heb reeds een 100 lb. zak van de "Flaked Breakfast Oats" gezien. Het ziet er zo mals uit en verspreidt zulk een heerlike geur, dat de mond ervan watert. Behalve in zakken wordt het ook in 50 lb. vaten gelevered en in kisten, bevattende 7 lb. blikken, in kisten bevattende 2 lb. kartons en 2, 5, 7 en 10 lb. zakjes. De maatschappij maakt ook grof, middelmatig en fijn havermeel. Moorreesburg en het distrikt kunnen er dankbaar voor zijn, dat de fabriek hier opgericht is en werk verschaft aan een menigte gekleurde en blanke arbeiders, en de vervaardigers kunnen trots zijn op een artikel, dat niet behoeft onder te doen voor enig soortgelijk ingevoerd produkt. }} In 1908 begin die produksie van die hawerprodukte, en uitstallings vind plaas by die Randse Paasskou en die landbouskoue te Kimberley en Port Elizabeth. Collier het veral te kampe met die vooroordeel jeens goedere wat in Suid-Afrika vervaardig is (en die neerbuigende houding teenoor alles wat koloniaal is) en moes met aggressiewe bemarkingstrategieë uithaal en wys. Om daardie rede voer hy teen 1911 tog maar pêrelgort / pêrelgars in as die nuutste toevoeging tot sy reeks produkte.<ref name="Frankel.1988.135" /> Verder was dit nog 'n paar jaar voor [[Uniewording]] in 1910. Die Kaapkolonie kon netsowel 'n vreemde land gewees het: daar was nog geen eenvormige spoor- en vragtarief na die onderskeie 'provinsies' nie. En hierdie tariewe was voelbaar.<ref name="Minutes1908" /> Volgens Alfred Marshall kan die fabriek meer as genoeg hawermeel en hawermoutpap vir die ganse Suid-Afrika onder Britse vlag lewer. Die publiek verlang wel dat die produkte mooi verpak word in blikke en kartonne (wat wel in die kolonie vervaardig word en dus die binnelandse mark aanhelp) en nie in sakke of vate ("barrels") nie. Nou kom die spoorweë en sê nee, hulle vervoer goedere teen die 3de klastarief, bedoelende, die hawermout moet nou in sakke en vate verpak word, wat lomp is, maklik breek, mors en op die koop toe onnodige ruimte in beslag neem, bloot om die produk nou teen min of meer kosprys rond te karwei. Die maatskappy op Moorreesburg kom egter te staan voor die hoë lone in die Kaapkolonie, asook die aksynsbelasting wat goedere uit Europa bevoordeel.<ref name="Minutes1908" /> Marshall skets die volgende scenario:<ref name="Minutes1908" /><br /> Die vragvervoer van hawermeel en hawermout vanaf die fabriek op Moorreesburg tot in Johannesburg (verpak in blikke of karton) in kissies, kos 7 pond 15 sjielings per Britse ton of 2 000 lbs.<ref name="Minutes1908" /><br /> Sou dit in die sakke of vate verpak wees, soos die owerheid dit voorskryf, kos dit 3 pond, 5 sjielings 4 pennies per Britse ton of 2 000 lbs.<ref name="Minutes1908" /> Stel dit nou teenoor die ingevoerde hawermeel en Quaker Oats wat vanaf Delagoabaai in Mosambiek na Johannesburg versend word: selfs met aksynsbelasting ingesluit, kos dit 5 pond per 2 240 lbs.<ref name="Minutes1908" /> Marshall stel nou voor die tarief op die ingevoerde produk moet gehef word, en die Suid-Afrikaanse produk moet verpak en vervoer word soos die Suid-Afrikaanse verbruiker dit wil hê.<ref name="Minutes1908" /> Die uitsluitsel hiervan kom mens te wete in ''De Zuid-Afrikaan'' op 22 Julie 1909:<ref name="dezuidafrikaan.1909.22julie.7">[https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4178/za-1909-07-22.pdf?sequence=9&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. De Z.A. Nat Unie. 1909. 22 Julie:7, kolom 2.]</ref> Of daar enigsins 'n kansgelykheid bestaan vir die verkoop van koloniale hawermeel, wys Sir Pieter Bam daarop dat die spoorwegtariewe van die Westelike Provinsie na die Transvaal hoër was as vir die ingevoerde produk wat deur sekere hawens na Transvaal versend is. Die sekretaris van die Mafeking-sentrum, mnr. J.R. Algie, het hieroor aan die spoorwegdepartement geskryf. Hy kry ten antwoord dat die departement nie die tariewe gaan verminder nie. Die Mafeking-sentrum antwoord daarop aan die hawermeelfabriek te Moorreesburg, dat daar onder hierdie omstandighede geen kans is om die artikel in die distrik te verkoop nie, en dat die plaaslike handelaars in Transvaal geen ander keuse het as om terug te gryp na die ingevoerde produk nie.<ref name="dezuidafrikaan.1909.22julie.7" /> (En dit voorspel niks goeds vir Moorreesburg nie.) Dit verklaar waarskynlik waarom daar 'n pleidooi aan die regering en publiek gerig word op 3 Augustus 1909 in ''De Zuid-Afrikaan'':<ref>[https://web.archive.org/web/20250510141247/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4179/za-1909-08-03.pdf?sequence=1&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1909. Moorreesburg. 3 Augustus:8, kolom 3]</ref> {{cquote| '''Algemeen.'''<br /> […]<br /> De "Cereal Manufacturing Co." gaat nog voort haverhooi te verwerken in ideaal veevoeder, en wegens de mate van persing aangebracht en de zindelike wijze, waarop die opgemaakt wordt, is het ook gemakkelik en ekonomies om vervoerd te worden per spoor, schip of transportwagen. Men is nu begonnen gort te maken, die er goed uitziet, even smakelik is als de ingevoerde en die sneller zacht kookt. Van de gerolde haver en de verschillende soorten havermeel behoeft geen melding gemaakt te worden, daar die al genoegzaam bekend zijn. Vele handen vinden hier daardoor werk en de fabriek is, als het ware, een werkverschaffing voor vele armen, die anders werkeloos zouden zijn. De onderneming verdient gewis de ondersteuning van de regering en het publiek. }} Skaars 'n week sedert Bam se woorde op papier verewig is, verskyn daar sommer twee advertensies in die einste ''De Zuid-Afrikaan'' (29 Julie 1909). Die Cereal Manufacturing Company spits hom solank op die Kaapse mark toe en deel gratis resepteboeke saam met die proefpakkies uit. As die winkel in die buurt nie Tiger Brand-produkte verkoop nie, kon mens net hulle name en adresse stuur aan die "Cereal Manufacturing Company".<ref name="dezuidafrikaan.29julie.4.5">[https://web.archive.org/web/20250510164838/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4178/za-1909-07-29.pdf?sequence=12&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1909. 29 Julie: bl. 4 (kolom 8), bl. 6 (kolom 7)]</ref> Advertensie 1 lui so:<ref name="dezuidafrikaan.29julie.4.5" /> {{cquote| '''Havermeel, "Tiger Brand"'''<br /> De havermout, enz. gefabriceerd door de "Cereal Manufacturing Company," is een artiekel, dat grote opgang heeft gemaakt in Zuid-Afrika. Het leent er zich toe uitstekende havermeelkoekjes ervan te bakken, een eksellente soep ervan te koken en een ideale verfrissende zomerdrank ervan te breiden. De "Cereal Manufacturing Co." van Moorreesburg, K.K., heeft een recepteboek gepubliseerd en zal aan enige dame, die erom schrijft, een eksemplaar ervan, bevattende over de vijftig nieuwe en originele recepten voor het maken van soep, koeken, poddings en "entrees" gratis toezenden. Degenen van onze lezers, die nog niet het "Tiger Brand" Gerold Wit Ontbijt Havermeel beproefd hebben, worden uitgenodigd hun namen en adressen aan de "Cereal Manufacturing Co." Moorreesburg, K.K. te zenden, wanneer zij per ommegaande een goed monster van dit uitmuntend graan ontbijt voedsel zullen ontvangen. }} Advertensie 2 lui so:<ref name="dezuidafrikaan.29julie.4.5" /> {{cquote| '''Havermeel "Scones"'''<br /> Neem een bordvol koud havermeel porridge en kneed in zoveel meel tot het stijf genoeg is om uit te rollen; voeg erbij zout naar smaak. Vorm in ronde of drie-hoekige "scones", bak in een vrij warme oven en alvoren op te dissen, snijd zo in tweeën en besmeer so goed met boter. Dit is een ekonomiese manier om koude porridge op te gebruiken. De belangrijkste hoenigheid om van dit recept een sukses te maken, is om zorg te dragen, dat de "porridge" van "Tiger Brand" Havermeel gemaakt is. Indien uw plaatselike handelaar geen "Tiger Brand" Havermeel voorradig heeft, zend zijn naam en adres tezamen met uw eigen naam en adres aan de "Cereal Manufacturing Company," van Moorreesburg, K.K., en gij zult per ommegaande een ruim monster "Tiger Brand" Havermeel ontvangen, tezamen met een goed gedrukt boek met recepten, waarin aangegeven wordt hoe havermeel op drie-en-vijftig verschillende manieren gebruikt kan worden. }} == Collier kry ’n nuwe vennoot == Collier kry in 1910 nog ’n vennoot by: Daniel Bolton Redler. Frankel vermoed Collier het van Redler te hore gekom deur sy broer, Arnold Redler, hoof van Redler Patents Ltd. Sharpness te Gloucester, wat later moontlik die masjinerie kon verskaf het om die gort by Moorreesburg te kook en te steriliseer.<ref name="Frankel.1988.135" /> Hoe dan ook, in 1910 word Daniel Bolton Redler, nog voor hy enigsins kon bedank, deur die Kaffrarian Steam Milling Company in die pad gesteek, op grond van ontrouheid teenoor die onderneming. Moontlik het Collier vir Redler genader en die bestuur het snuf in die neus gekry.<ref name="Frankel.1988.136">Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 136</ref> In ''De Zuid-Afrikaan'' van onder meer 8 Februarie 1910, 24 Februarie 1910, 15 Maart 1910 en 31 Maart 1910 verskyn 'n advertensie wat as koerantberig verbloem is, getiteld 'De Opinie van Professor Hahn', wat ongetwyfeld skimp op 'Quaker Oats' wat 'n ingevoerde produk was: {{cquote| Professor P. Daniel Hahn, de welbekende professor in de scheikunde, heeft onlangs verscheidene monsters van "Tiger Oats" geanaliseerd, ten einde te zien of zij gelijk waren aan het ingevoerde havermeel. De geleerde professor somt de resultaten van de verskillende analysen, door hem gedaan, als volgt op: - Het is niet te verwonderen, dat de "Tiger Oats," gekweekt in dit zonnige land, allergunstigt vergeleken kan worden met het beste en rijkste geïmporterde havermeel, omdat de "Tiger Oats," zoveel als 85.55 percent (vijf-en-tachtig) en een halve delen in elke honderd delen) bestanddelen bevatten, die omgezet worden in bloed, vlees en vet. De "Tiger Brand" is bereid geworden met de grootste zorg, zoals bewezen wordt door de grote oplosbaarheid, opslorpingsvermogen en verteerbaarheid van het gekookte Havermeel. Het is dus een eksellent voedsel voor zuigelingen en invaliden, zowel als voor de gezonden en robusten, die hun fisiese kracht en sterkte moeten handhaven. Ik beschouw de "Tiger Brand" het best bereide Havermeel voor de ontbijttafel, en beveel ten sterkste aan dit merk als een hoogst voedzaam en gemakkelik verteerbaar voedsel – (Get.) P. Daniel Hahn, Ph.D., M.A. Professor in de Scheikunde. "Tiger Oats," waarvan Professor Hahn zo enthusiasties spreekt, is een volkomen Zuid-Afrikaans graan, daar het gekweekt en gemalen wordt in de voortdurende zonneschijn van Moorreesburg, K.K. Enigeen van onze lezers, die een volledige en komplete lijst van de analysen van Professor Hahn moge verlangen, kan het op aanvrage van de "Cereal Manufacturing Co." van Moorreesburg, K.K. verkrijgen. }} In antwoord daarop het die konkurrent, 'Quaker Oats', op 5 April 1910 in ''De Zuid-Afrikaan'' ook die stem laat hoor van "de hoogste mediese autoriteit over voedsels", Sir James Crichton Brown, LL.D.-FRS. van Londen (duidelik nie van hier rond nie), om hul ontbytpap te bemark. Boonop word die Skotte as voorbeeldverbruiker voorgehou – dalk doelbewus, omdat die waarskynlike leser, net soos die Skotte, tot die arbeidsmag behoort het en ook Calvinisties was. Vroeg in 1911 word die onderneming registreer met Collier as voorsitter en Redler as besturende direkteur. Dit gaan voor die wind.<ref name="Frankel.1988.136" /> In die jaar 1911 het die Cereal Manufacturing Company omtrent 200 000 sakke hawer per jaar benodig om aan die vraag en aanbod te voldoen. Benewens die duplisering van die bestaande aanleg, word ook 'n nuwe aanleg vir kuilvoer en pêrelgars-produksie monteer. Op hierdie stadium is uitvoere nog toekomsmusiek. Van die klagtes wat opklink (uit die boer se oogpunt) is die aankoop van nuwe en goeie gehaltesaad teen 'n billike prys – asook vakkundige kennis wat nie so geredelik beskikbaar is nie; op sy beurt het die handelaars weer gekla oor die verouderde en duur metodes wat by die ploeg, saai en oes aangewend word.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Papers/AJI-AQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=%22cereal+manufacturing+company%22+moorreesburg&pg=PA479&printsec=frontcover Union of South Africa Department of Agriculture. 1912. Report with Appendices for the period 31 May 1910 to 31st December 1911. p. 479]</ref> ''The South African Railways''-tydskrif van November 1911 vind dit verblydend hoe daar nou minder hawermout van die Unie van Suid-Afrika uitgevoer word (tekenend van 'n binnelandse mark wat aan die ontwikkel is), maar ook dat 'n onderneming by Moorreesburg tot stand kom waar hawermeel en hawerprodukte soos 'Tiger Oats' en 'Jungle Oats' aan die ontwikkel is.<ref>{{Cite web |url=https://railways.haarhoff.co.za/issue/113/page/54 |title=''The South African Railways Magazine''. 1911. The Principles of Railway Rates. November 5(11): 1784–1786. |access-date=17 Maart 2025 |archive-date=27 Maart 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250327100610/https://railways.haarhoff.co.za/issue/113/page/54 |url-status=dead }}</ref> Die meule trek ook die buiteland se aandag. Op 10 November 1913 staan daar in ''[[:fr:La Dépêche coloniale et maritime|La Dépêche coloniale et maritime]]'':<ref>{{fr}}[https://www.retronews.fr/journal/la-depeche-coloniale/10-novembre-1913/1989/5163968/2?from=%2Fsearch%23allTerms%3Dmoorreesburg%26sort%3Dscore%26publishedBounds%3Dfrom%26indexedBounds%3Dfrom%26page%3D1%26searchIn%3Dall%26total%3D19&index=3 ''La Dépêche coloniale''. 1913. Nouvelles Coloniales Anglaises. 10 novembre, p. 2]</ref> {| class=wikitable style="max-width:40em;" | valign="top" align="center"| '''Frans''' | valign="top" align="center"| '''Afrikaans''' |- | valign="top" align="left" style="background-color:#FFFFFF" | Bien que l'Afrique du Sud ne produise pas autant de céréales qu'elle en devrait fournir, il est agréable de constater qu'il existe aujourd'hui d'importants moulins bien aménagés à Moorreesburg, où se préparent la farine d'avoine, les farines de potage et l'orge perlé, en quantités considérables. | valign="top" align="left" style="background-color:#FFFFFF" | Al lewer Suid-Afrika nie soveel graan soos dit moet nie, is dit verblydend om te sien dat daar nou groot, goed toegeruste meulens in Moorreesburg staan, waar daar aansienlike hoeveelhede hawermout, sopmeel en pêrelgars verwerk word. |} In 1919 sluit Peter Murray King hom by hulle aan; hy moes ’n kantoor op Durban gaan oopmaak en beman. Toe hy eendag sy besoek op Moorreesburg kom aflê, ondervind hy ’n haaksheid tussen Collier en Redler.<ref name="Frankel.1988.136" /> In April 1920 word die Cereal Manufacturing Company genoop om tydelik te sluit, omdat die hawer te duur is. Na bewering kan dit toegeskryf word aan “the completion of a successful corner”, bedoelende, iemand, of ’n maatskappy, het op 'n manier al die hawer opgekoop.<ref name="Frankel.1988.136" /> Luidens 'n verslag gedateer 27 Januarie 1920, moes die owerheid ingryp en die produktehandelaar dwing om 30 000 sakke hawer (byna die helfte van sy voorraad) aan die Cereal Manufacturing Company op Moorreesburg te verkoop teen 13 sjielings, 1 pennie per sak, sonder enige spoorgeld wat bygevoeg sou word. Aanvanklik het die produktehandelaar die Cereal Manufacturing Company tussen 17 sjielings, 6 pennies tot 18 sjielings, 6 pennies per sak gevra. Rente is nie ingereken by die verkoopprysvasstelling deur die staat nie, aangesien die produktehandelaar reeds, te oordeel aan die geweldige vrag wat verkoop is, enorme wins gemaak het.<ref name="interim">[https://www.google.co.za/books/edition/Miscellaneous_Acts_and_Proclamations/PCsrAAAAYAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=%22cereal%20manufacturing%20company%22&pg=RA6-PA9&printsec=frontcover Interim Report: Cost of Living Commission. 27 Januarie 1920.]</ref> Uit die verbruiker se oogpunt is weer gevra hoekom die verkoopprys op die winkelrak nou maar net 'n skamele 3 sjielings minder per kissie hawermout beteken. Dit blyk dat die hawer in die fabriek reeds uitgeput was, maar nogtans was die verkoopprys van die Tiger Oats 11 sjielings goedkoper as die Quaker Oats wat 'n ingevoerde produk is.<ref name="interim" /> Wat hawerhooi betref, is 'n soortgelyke uitkopery begin Desember 1919 opgemerk (met die afleweringsdatum wat tot Oktober 1920 sou strek), maar met een verskil – daar was nog hoegenaamd geen hawerhooi in die verkoper se besit nie; dit was dus suiwer spekulasie op papierstrokies, en iemand sou net "ter goede trou" aan die vraag moes voldoen. Dit het die pryse die hoogte ingejaag. Sulke spekulasie het dikwels nie slegs by hawerhooi gebly nie, maar ook hawer, mielies, koring, ens.<ref name="interim" /> In November 1920 is die fabriek weer in bedryf.<ref name="Courant.2017.1feb" /> Redler het die hawermout aanvanklik as “babakos” afgemaak, maar die bovermelde krisis het hom anders laat besin. Jungle Oats was dan van die begin af ook ’n topverkoper.<ref name="Frankel.1988.136" /> == Collier en Redler se paaie skei == Collier begin weer sy ou streke uithaal wat Arthur May destyds moes verduur. Hierdie keer het die saak in die hof gaan draai. Dit skyn in 1911 het Collier die saak "Cereal Manufacturing Company" ten dorpe Moorreesburg voortgesit of oorgeneem ("carried on the business" is 'n vae omskrywing). Collier betrek teen die begin van 1911 vir Redler wat van nering 'n kenner in die meulenaarsbedryf was. Redler en Collier kom na onderhandeling skriftelik op 11 April 1911 ooreen dat Redler die bestuurder van die Cereal Manufacturing Company met ingang 12 April 1911 word. Redler word hiermee heelwat vrye teuels en baie aantreklike vergoedingsvoorwaardes belowe.<ref name="hofsaak1923">Redler v. Collier and The Cereal Manufacturing Co. Ltd. In: Russell, A.F, Swift, G.M., Gutsche, C, Sutton, G.G. 1924. ''South African Law Reports.'' Cape Town: Cape Provincial Division Decisions of the Supreme Court of South Africa (Cape of Good Hope Provincial Decision), pp. 458-466</ref> Ook, lui die ooreenkoms, sou Collier binne vier maande die Cereal Manufacturing Company in 'n aandelemaatskappy met beperkte aanspreeklikheid omskep. Uit die £100 000 nominale kapitaal {{voetnota|[[WAT]]: "die aandelekapitaal wat, kragtens sy oprigtingsakte deur 'n maatskappy uitgereik mag word"}} sou Collier ook 55 000 aandele ter beskikking stel teen 'n nominale waarde van £1 per aandeel; na agting van elkeen se belang. Redler sou ook besturende direkteur van die maatskappy word, teen 'n salaris van £50 per maand, asook toebedeel word met 'n 50 persent kommissie op die nettowins van die maatskappy. Hierdie kommissie sou egter weer in aandele van die maatskappy belê word, wat Collier ooreengekom het om aan Redler te verkoop, tot Redler se belange in die aandelekapitaal dié van Collier geëwenaar het.<ref name="hofsaak1923" /> Collier kon egter ter enige tyd, indien goeie rede hom voorgedoen het, die ooreenkoms sonder kennisgewing beëindig.<ref name="hofsaak1923" /> Die Cereal Manufacturing Company Limited is op 30 Junie 1911 ingelyf, met 'n nominale kapitaal ter waarde van £100 000, waarvan 55 000 aandele teen £1 per aandeel ter beskikking gestel is aan Collier of sy benoemdes. 200 hiervan is op aandrang van Collier aan ene Zingel toegesê. Die res van die aandele is aan enkelpersone toegewys om die getal lede vol te maak soos die maatskappywet dit vereis het. Daar moes drie direkteure dien – in hierdie geval Collier, Redler en Zingel. 'n Direkteur moes ten minste 200 aandele hê om in aanmerking te kom, en elke jaar moes een direkteur (wat nooit Collier sou wees nie – so is gestipuleer) uittree. In wese was daar net twee direkteure altyd aan die stuur van sake.<ref name="hofsaak1923" /> In Julie 1911 het die twee partye (Redler teenoor Collier en Zingel) 'n ooreenkoms gesluit wat baie ooreenstem met die ooreenkoms wat op 11 April 1911 aangegaan is.<ref name="hofsaak1923" /> Terselfdertyd het Collier en Redler hul eie ooreenkoms gesluit wat sou verseker dat Redler voorkeur sou geniet om aandele by Collier te koop. Dit sou egter net solank duur tot die meerderheid van die direkteure en/of aandeelhouers goeie rede kon vind om hierdie ooreenkoms tussen die Redler en Collier te beëindig. Op 12 Julie 1911 kom daar egter nog 'n voorwaardetjie by, waarmee Collier homself sou vasteken: Collier het in 'n brief aan Redler geskryf, solank as wat die maatskappy 'n skoon wins toon van ses persent, sou hy, wat Collier is, nie Redler se ooreenkoms met die maatskappy beëindig nie.<ref name="hofsaak1923" /> In die praktyk het al bogenoemde beteken dat Zingel as direkteur heraangestel is by die algemene jaarvergadering in Desember 1911, hoewel dit lyk of hy nie by enige direksievergadering opgedaag het nie. Daarom is hy ook nie herverkies nie. Met ander woorde, Collier en Redler word, en bly, die enigste direkteure tot 1922 toe.<ref name="hofsaak1923" /> Al het 'n brand 'n deel van die fabriek in 1914 beskadig, en al moes daar inderhaas 'n noodoplossing gesoek word, gaan die maatskappy van krag tot krag – die [[Eerste Wêreldoorlog]] bring groot wins mee.<ref name="hofsaak1923" /> In November 1918 word die dividende teen 'n 6%-koers per jaar vanaf 1 Julie 1911 tot 30 November 1917 bereken. Collier het 6 752 aandele aan Redler oorgedra. Hierdie nuwe aandele beteken 'n magdom meer geld vir Redler. Daarom vind mens op 20 Maart 1919 dat Redler in die 1918-jaar alleen (wat op 30 November 1918 geëindig het) £17 874 deur dividende verdien het. En hierdie geld word in nog meer aandele belê, soos die ooreenkoms was. Op 20 Maart 1919 word besluit die volgende winsverdeling moet op 31 Mei 1919 plaasvind. Hierdie tydperk alleen lewer vir Redler £23 606 op. Toe Redler dus, soos die ooreenkoms dit goedkeur, sy 5 231 aandele by Collier wou koop, wou Collier dit nie verkoop nie. Redler het iewers teen die einde van 1919 of begin 1920 'n klag teen Collier gaan indien, en Collier moes maar besgee.<ref name="hofsaak1923" /> Van daardie dag af woed daar gereeld geskille tussen die twee direkteure oor winsverdeling en hoe die fabriek opgeknap/herstel ("reconditioned") moes word. En hierdie magstryd sou hom kort voor lank in die hof uitwoed.<ref name="hofsaak1923" /> Toe Collier in April 1923 regstappe begin het om besluite van 'n aandeelhouersvergadering nietig te verklaar, het Redler 'n teenaansoek ingedien om die maatskappy te likwideer.<ref name="hofsaak1923" /> Die hof het Collier se aansoek toegestaan en Redler se aansoek vir eers uitgestel. Dit sou hierdie twee partye twee maande tyd gun om hul geskille uit te stryk of 'n skikkingsooreenkoms te bereik. Maar hulle het nie.<ref name="hofsaak1923" /> Hier volg 'n opsomming van die binnegevegte wat aanleiding gegee het tot die hofsaak op '''29 Mei 1923''':<ref name="hofsaak1923" /> * Die nominale kapitaal was £100 000. Daarvan is 55 000 aandele uitgereik en elke aandeel was £1. * Redler het 27 397 aandele besit en Collier (of die Financial Trust Company, waar hy aan die stuur was) 27 399 aandele. Die oorblywende aandele het so uitgesien: 200 aandele is toegewys aan iemand wat deur Collier benoem is (Zingel). Vier ander enkelpersone besit elkeen een aandeel. * Die hof bevind die maatskappy is streng gesproke 'n ''de facto'' vennootskap wat onder die dekmantel van 'n privaatmaatskappy bedryf word. * Redler en Collier kon die afgelope vier jaar geen ooreenkoms bereik betreffende die winsverdeling nie. * Redler en Collier praat nie met mekaar nie; daar is skynbaar ook geen vooruitsig dat hulle om die beswil van die maatskappy hul strydbyl gaan begrawe nie. * Die twee direkteure vertrou mekaar nie meer nie; elkeen wil aan die stuur van die maatskappy staan. * Die bestuur van die maatskappy het ondertussen tot stilstand geruk; die onderhandelings het 'n dooie punt bereik. Sonder die toestemming van die twee grootste aandeelhouers is Tiger Oats in wese stuurloos. * Collier het gepoog om Redler uit sy pos as direkteur te probeer werk, wat teenstrydig is met die ooreenkoms wat aangegaan is. * Collier het op onregmatige wyse die verklaring van dividende probeer verhoed en die funksionering van die maatskappy ontwrig. * Collier het geweier om sy toestemming vir die herstel/oordoen van die fabriek te gee, wat aansienlike verlies vir die fabriek en albei partye in die hand gewerk het. * Collier staan die aansoek om likwidasie teen. Die hof vind dit, deur uit 'n gevallestudie aan te haal, onnodig dat die twee partye mekaar deur lywige beëdigde verklarings probeer beswadder in 'n poging om die hof oor te haal om tussenbeide te tree. Al wat die hof wil hê is 'n blote aanduiding dat die twee partye vertroue in mekaar verloor het (of dat dit onmoontlik geword het), maar dat dit nie uit eiebelang spruit nie.<ref name="hofsaak1923" /> Die hof lig net die volgende hoofgeskilpunte tussen Collier en Redler in hierdie beëdigde verklarings uit:<ref name="hofsaak1923" /> : 1. Al is die oogmerk van die maatskappy om 'n wins te toon, en al is daar teen 30 November 1922 'n surplus van £81 201 op die boeke, en al is daar aansienlike wins sedert 1918 gemaak, kon Collier en Redler sedert 1919 nie tot 'n vergelyk kom oor die dividendverdeling nie. In paragraaf 6 van Collier se beëdigde verklaring van 5 Maart 1923 word aangevoer dat £50 000 uit hierdie £81 201 nodig is om die nuwe materiaal mee aan te koop en £40 000 om die voorgestelde fabriek by Maitland mee op te rig en toe te rus. : 2. Reeds in 1921 het Hudson die maatskappy aangeraai om die fabriek in orde te kry. Die enjin was in so 'n toestand dat dit 'n lewensgevaar vir die werknemers ingehou het, maar ook aan die winste begin knaag het. Redler het op 'n besluit aangedring, maar kon tot geen vergelyk met Collier kom om iets tot uitvoering te bring nie. : 3. In weerwil van sy brief gedateer 12 Julie 1911, wil Collier vir Redler uit sy pos as besturende direkteur verwyder. Bloot omdat hy aandring op meer administratiewe en bestuursbevoegdheid. Sedert 29 Januarie 1923 praat die twee glad nie met mekaar nie, en duur die vyandige gesindheid voort, al het die hof hulle ook twee maande grasie gegee om die saak te besleg. In sy beëdigde verklaring van 17 Mei 1923 stel Collier voor: indien Zingel as direkteur sou aanbly, kan 'n derde onafhanklike persoon as direkteur aangestel word; die naam mnr. Orpen het by die verhoor opgeklink. Vir die hof is hierdie besluit ter elfder ure geen aanduiding of mnr. Orpen daartoe sou instem om onder sulke gespanne en onuithoudbare omstandighede 'n pos te beklee nie. So 'n pos sou eintlik net geskep wees om 'n soort arbitrasie te probeer beding, maar Collier het self, soos reeds aangedui, ook skuld aan hierdie onderstrominge. Mnr. Davids benadruk namens Collier die gebeure tydens die vergaderings: toe Redler nie daarin kon slaag om op "onbehoorlike wyse" die beheer van die maatskappy oor te neem tydens die aandeelhouersvergaderings op 29 Januarie 1923 en direkteursvergadering op 2 Februarie 1923 nie, toe eers het hy aansoek gedoen om die maatskappy te likwideer – om sodoende sy sin te kry. Maar die hof bevind hierdie lange aanloop is op die spits gedryf by die vergaderings op 29 Januarie 1923 – Collier is hier ewe aandadig.<ref name="hofsaak1923" /> In paragraaf 7 van Redler se beëdigde verklaring gedagteken 7 Februarie 1923, stel hy dit uitdruklik dat hy geen direksie- of aandeelhouersvergadering meer sal belê of bywoon nie. Redler wil hê wat hom toekom, en as Collier homself deur sy eie kontrak en beloftes vasgeteken het, is dit nie Redler se skuld nie.<ref name="hofsaak1923" /> Mevrou Annie Pethick Redler het met haar eie aansoek gepoog om die likwidasie te keer, maar omdat sy slegs één aandeel in die maatskappy besit het, is haar aansoek van die hand gewys. Sy moes, op die koop toe, haar eie regskoste dra.<ref name="hofsaak1923" /> Die hof betreur dit dat so 'n winsgewende maatskappy, wat soveel vir die dorp beteken ("which is so useful to the community"), gelikwideer moet word, maar hy het geen ander keuse nie. Gerald D'Arcy Orpen en Harold William Abbott word hiermee as die likwidateurs aangewys.<ref name="hofsaak1923" /> Die hof het beslis: die Cereal Manufacturing Company moet likwideer word. Al die bates word toegewys aan die hoogste bieder tussen hierdie twee litigante<ref name="Frankel.1988.136" /> (of 'n derde party kon ook 'n aanbod maak).<ref name="hofsaak1923" /> Redler se aanbod was aansienlik hoër as Collier s'n. Hy tree as wenner uit die stryd en weer ondergaan die hawermoutfabriek ’n naamsverandering: “The Tiger Oats Company (Incorporating the Cereal Manufacturing Co.)” <ref name="Frankel.1988.136" /> Maar moenie glo Collier stap stert tussen die bene weg nie. In Kaapstad stig hy ’n konkurrent: die Western Cereal Company Limited, met ’n kapitaal van £100 000. Collier word die voorsitter, maar trek kort daarna Londen toe.<ref name="Frankel.1988.136" /> Onthou nou dat Collier nie in Natal met May mag meegeding het nie. Nie dat dit veel saak sou maak nie, want Natal is, net soos die Kaap, nou ’n provinsie van die Unie van Suid-Afrika, en nie meer ’n aparte kolonie nie. Maar die skade wat kon gevolg het, moet tog in ag geneem word. Collier se besturende direkteur hier te lande, William Henry Zingel, begin meedoënloos die pryse van hul Pioneer Oats te verlaag, véél laer as dié van Jungle Oats of dié van die ingevoerde Quaker Oats.<ref name="Frankel.1988.136" /> Radeloos gaan klop Redler aan by mnr. Reichman van die Old Church Grocer in Pleinstraat, Johannesburg.<ref name="Frankel.1988.136" /> Reichman telegrafeer Collier in Londen. Collier besef die skade wat hierdie praktyk van Zingel aan sy eie besigheid kon berokken en verkoop die Western Cereal Company Limited sonder meer aan Bokomo, oftewel De Boeren Ko-operatieve Molen Maatschappy Beperkt. Daarna staan die produk steeds bekend as Pioneer Oats.<ref name="Frankel.1988.137">Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 137</ref> == Die verskuiwing na Maitland == Geen, maar géén rede word deur Frankel in sy outobiografie verstrek waarom Redler in 1926 besluit het om 'n nuwe fabriek by [[Maitland]] in die Kaap te bou nie.<ref name="Frankel.1988.137" /> Ook nie hoekom, soos in die beëdigde verklaring van 5 Maart 1923 hierbo vermeld, daar reeds planne was om 'n nuwe fabriek daar op te rig nie.<ref name="hofsaak1923" /> Let wel: hierdie stuk grond is volgens Rudy Frankel, reeds "enkele jare" voor 1926 al aangeskaf. Uiteindelik sal daar die meul opgerig word, met bergplek by.<ref name="Frankel.1988.137" /> Daar word aangevoer dat die aanvraag na die produk die meule in Moorreesburg se kapasiteit in 1930 oorskry het.<ref name="Courant.2017.1feb" /> Iets wat min of meer in ’n bemarkingsartikel herhaal word.<ref>''Rapport''. 2024. Staatmakers bly boaan inkopielyste. 25 Februarie, bl. 15: ''[…] en teen 1930 is 'n tweede meul in Maitland in bedryf geneem toe die vraag té groot geword het.''</ref> Of was dit toe te skryf aan die [[Wet van die remmende voorsprong]]? Die grond op Maitland het 55 akker (of omtrent 22,3 hektaar) beslaan en is in 50 lappies grond opgedeel. 5 daarvan is vir die meule opsy gesit en heelwat van die grond was nog nie verkoop nie. Die meul is in 1929 voltooi en het oor die modernste graansuiers beskik: sy broer Arnold het die graansuiers ontwerp, asook die voerbande wat graan vanaf die treinwaens kon afskep. Die graansuiers se bergingskapasiteit was 10 000 (Engelse) ton elk. Die grootste op daardie stadium in die Unie. Die graansuiers is in bedryf geneem in 1930, maar die meul eers in 1931. Sonder probleme was die meul in Maitland ook nie – omrede hy so te sê op seevlak was, het die vog by die opslagplek (‘granary’) ingesypel.<ref name="Frankel.1988.137" /> Lochner glo in 1979 dit is die dorpsraad van Moorreesburg wat grootliks vir die verskuiwing verantwoordelik gehou moet word:<ref name="Lochner">Lochner, J.J. 1979. Die ontwikkeling van die dorp. In: ''Moorreesburg: 3-12-1879 tot 3-12-1979''. Moorreesburg: Nederduits Gereformeerde Kerk, bl. 72-73</ref> {| border=1 cellpadding=4 style="border-collapse: collapse; border: 1px solid var(--base-color);" |- style="vertical-align:top;text-align:left;" | | In September 1924 bied die Kerkraad die Stadsraad 'n stuk grond aan voor Huis van Heerde op voorwaarde dat dit tot 'n park ontwikkel moet word. Die aanbod is aanvaar. In die suidwestelike hoek van die grond is toe 'n boorgat geboor en 'n groot reservoir gebou om nie net die park nie, maar ook die sentrale deel van die dorp van water te voorsien. Ons mag dit vandag eienaardig vind dat die reservoir nie op 'n hoër geleë deel van die dorp gebou is om aan die hele dorp water te verskaf nie, maar ons moet in gedagte hou dat Steynsburg nog nie deel van die dorp was nie. Die skema is in 1925 voltooi en het ongeveer R2 000 gekos. Die reservoir staan vandag nog daar. Voordat hierdie skema aangepak is, het Tiger Oats aangebied om al die materiaal te verskaf as die Stadsraad sou inwillig om water van die Bergrivier af aan te lê, maar die aanbod is van die hand gewys. Die rede vir die aanbiedinge vir die verskaffing van krag en water was dat Tiger Oats se krag vir die fabriek deur stoomenjins ontwikkel moes word en die brak water van die dorp het die masjiene laat roes. In 1931 het Tiger Oats toe voor die probleem te staan gekom om nuwe masjiene te installeer of om hulle fabriek te verskuif. Die nuwe masjiene sou in elk geval weer oproes en toe het die direksie besluit om die fabriek na Maitland te verskuif en net 'n klein afdeling van die fabriek het hier agtergebly. Die verskuiwing was 'n geweldige ramp vir die dorp, want al die sektore van die gemeenskap het daaronder gely. Die Standard Bank alleen moes 10 van sy 16 personeellede prysgee. Wat sou dit nie vir Moorreesburg beteken het as die fabrieke in Maitland vandag hier gestaan het nie? Of wil ons liewer die rustige landelikheid van ons dorp behou? |} Ander glo weer die droogte en roes van die Depressiejare was hiervoor verantwoordelik, en tog is daar elemente in Lochner se siening hierbo wat deurslaan:<ref>Schoeman, C. 1998. ''100 Jaar van Rugby: Die verhaal van Moorreesburg Rugbyklub. 1898–1998.'' Moorreesburg: Moorreesburg Rugbyklub, bl. 28</ref> {{cquote| Gedurende die vroeë dertigerjare breek egter baie moeilike jare vir die land aan en Moorreesburg word ook nie gespaar nie, met droogte en roes in die koring wat die mense van die omgewing swaar getref het. Teen 1932 was die skrif reeds aan die muur; Tiger Oats se masjiene het begin roes as gevolg van die brak ondergrondse water en die kragvoorsiening was te swak vir die uitbreidende fabriek, en gevolglik is die grootste deel van die fabriek na Maitland verskuif. Die meeste van die werkers is saam met die fabriek na Maitland verplaas, plaaslike sakemanne moes verskeie werknemers afdank en Standard Bank moes tien van sy klerke prysgee. }} Albei bogenoemde sienings beskou die Depressiejare moontlik as die beginpunt van die Tiger Oats-fabriek se ondergang. Die Groot Depressie het egter almal geraak en die graanpryse moes laat sak word. Redler word in 1935 siek en sterf in 1940, terwyl die Tweede Wêreldoorlog oorsee woed. Al is daar reeds ’n ander besturende direkteur in die tuig met sy afsterwe, was die maatskappy sonder Redler so te sê koersloos. Dit begin later bietjie neuk, want die meeste van die aandele was in die eiendom self gesteek, wat beteken die eiendom moes verkoop word. Mnr. C.W.A. Coulter (prokureur en parlementslid vir Tuine, Kaapstad), die eksekuteur, was dus gretig om die onderneming (dus, Maitland én Moorreesburg se eiendomme saam) te verkoop om sodoende likiditeit te verkry en die laaste wense van die testateur uit te voer.<ref name="Frankel.1988.137" /> Coulter het Sir [[Ernest Oppenheimer]] van Anglo American in 1944 gekontak, om te hoor of hy dalk belang sou stel. Op sy beurt het Oppenheimer vir Rudy Frankel gekontak. Dit is hoe die Frankels by Tiger Oats betrokke geraak het.<ref name="Frankel.1988.131">Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 131</ref> == Verandering aan die makro-ekonomiese tendense vanaf die 1900’s tot die 1940’s == Tot en met die 1920-1930’s was alle ekonomiese bedrywighede so te sê heeltemal laissez-faire, of dan, heeltemal ’n vrye mark. Pryse het gewissel na gelang van vraag en aanbod, en of jy van die klant se gesig hou, al dan nie. Uit daardie verskil en spekulasie het die produktehandelaars (die veredelde naam vir 'n smous met 'n winkel) munt geslaan. Die boer was dus uitgelewer aan sy eie onkunde en algehele gebrek aan bemarkingsvermoë. Daar was wel graansuiers (van die Suid-Afrikaanse Spoorweë en Hawens) waar mens jou graan kon laat gradeer, weeg, skoonmaak en oppot en verseker het, waarna die boer ’n sertifikaat of bewyslewering verkry het om die graan enige tyd te gaan verkoop wanneer die tyd, die prys en die saak reg was. Teoreties gesproke. In die praktyk is die bewys net so weer by produktehandelaars ingelewer om so gou moontlik die skuld wat deur die jaar opgehoop het te gaan delg. Met hierdie sertifikaat het die produktehandelaars verder gewoeker.<ref name="Frankel.1988.34.35">Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 34-35.</ref> Ook het hierdie handelaars en meulenaars dikwels graan vanuit die binneland ingevoer om die valse indruk by die plaaslike en oningeligte boere te skep dat daar oorgenoeg, of liewer, ’n oorskot graan was. Sodoende het die boere maar die graan teen ’n lae prys verkoop, want hy was onder druk om sy skuld te delg. Kartelle onder die meulenaars wat saamgespan het teen watter prys die graan aangekoop sou word, is ook nie uitgesluit nie.<ref name="Richter" /> ’n Mens moet wel in ag neem dat die eerste Suid-Afrikaanse koöperasies eers ná 1902 ontstaan het, want teen 1907 was daar vyftig koöperasies in die Kaapkolonie alleen, vir onder meer wynkelders, suiwelfabrieke en wolondernemings, maar nog geen graankoöperasie nie. Eers in 1912 is die Westelike Graanboere Koöperatiewe Vereniging (Wesgraan) in die lewe geroep. Hulle sou ’n eie meul aankoop om hul eie lede se graan aan te koop. De Boeren Ko-operatieve Molen Maatschappy Beperk (Bokomo) is daarom op 6 Februarie 1919 gestig.<ref name="Richter">Richter, G. 2010. ''Geskiedenis van die Koringbedryf vanaf Tafelvallei tot die Rooi-Karoo'' (1652–2009) Stellenbosch: African Sun Media, p.35-36</ref> Die doel van die koöperasies was om ’n einde te maak aan hierdie lukrake prysskommelinge, sodat almal dieselfde prys vir dieselfde graad koring kon betaal. 'n Paar deskundiges is so die graanlande ingestuur, na die wolke laat kyk en dan is bereken hoeveel die graan se prys min of meer werd sou wees. Die einddoel was ook om die kloof te dig tussen die prys wat die verbruiker moet betaal, en die prys wat die boer vir sy produk betaal is.<ref name="Frankel.1988.35">Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 35</ref> Met die koms van die Groot Depressie en die groot droogte, het koöperasies toenemend boere probeer oorhaal om hul graan aan die koöperasie te verkoop en by hul graansuiers op te pot. [[Barry Hertzog|Generaal J.B.M. Hertzog]] het ook in 1930 die Minister van Landbou, generaal Jan Kemp, die opdrag gegee om die graanboere te help om hul produkte deur middel van koöperasies te beheer.<ref>Richter, G. 2010.''Geskiedenis van die Koringbedryf vanaf Tafelvallei tot die Rooi-Karoo (1652–2009)'' Stellenbosch: African Sun Media, p.73</ref><ref name="Frankel.1988.76.77">Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 76-77</ref> Die koöperasies was egter nie heeltemal onaantasbaar nie. 'n Boer kon vir ’n tyd lank steeds besluit die prys by 'n produktehandelaar is beter en sy graan daar gaan verkoop. As die Sentrale Agentskap vir Koöperatiewe Verenigings reeds ’n ooreenkoms gesluit het met die uitvoerders en die koöperasies het hul bietjie misgis met die lojaliteit van die boere (soos in 1934 gebeur het onder die mielies) en daar is skielik nie die berekende produk nie, dan was daar moeilikheid vir die koöperasies, wat weer afgewentel het na die lede toe.<ref name="Frankel.1988.76.77">Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 76-77</ref> Aangesien spekulasie deur die prysvasstelling van die graanpryse en die rustof nou so te sê tot ’n einde gekom het, ontstaan ’n nuwe geleentheid – nywerhede, die belegging in nywerhede, en die uitkoop van nywerhede.<ref name="Frankel.1988.111">Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 111</ref> Ernest Oppenheimer sou byvoorbeeld aandele in Frankel & Co. belê, wat tot voordeel vir die myne kon strek. Waar daar myne is, is daar myners, en myners moet voedsame kos eet. En hierdie voedsel kan dus teen baie billiker pryse bekom word.<ref name="Frankel.1988.182">Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 182</ref> Terselfdertyd kon Frankel & Co. steeds ander goedere aan groothandelaars voorsien en versprei. Oppenheimer was bereid om £60 000 in Frankel & Co. as aandele te belê, maar op twee voorwaardes: eerstens moes Frankel & Co. van Newtown, Johannesburg saamsmelt met Tiger Oats, in Maitland en tweedens moes die nuwe onderneming geregistreer word as ’n openbare maatskappy.<ref name="Frankel.1988.132">Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 132</ref> == Tiger Oats word gekoop == Al die bates van Maitland, wat ook die eiendom van die fabriek op Moorreesburg ingesluit het, voor die oorname, is in 1944 gewaardeer op £157&nbsp;000.<ref name="Frankel.1988.137" /> Coulter was bereid om £450&nbsp;000 van Anglo American te aanvaar, maar Anglo American se teenaanbod was £425&nbsp;000. Op die ou end het Coulter die aanbod van Anglo American op die 4de Julie 1944 aanvaar. Wat die naam betref het Rudy Frankel “National Milling Company & Tiger Oats Company” voorgestel. Anglo American het net die naam omgedraai: “Tiger Oats and National Milling Company Limited”,<ref name="Frankel.1988.139">Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 139-140</ref> duidend op 'n openbare maatskappy. Dit is wat die naam sou bly tot en met Frankel se aftrede in 1984, wat daarna Tiger Oats Limited geword het. En ook maar net omdat die handelsregister in die 1980’s van mening was “Tiger” kan slegs met hawermout vereenselwig word.<ref name="Frankel.1988.410">Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 410</ref> Vandag is Tiger Oats Limited natuurlik Tiger Brands Limited. Die samesmelting het op '''21 September 1944''' plaasgevind.<ref name="Frankel.1988.411">Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 411</ref> Anglo American sou sy aandele van kleiner ondernemings in 1958 begin verkoop om kontant los te maak; daaronder tel Tiger Oats ook.<ref name="Frankel.1988.193">Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 193</ref> In sy outobiografie in 1988 verskaf Frankel ook 'n briefhoof wat in 1944 gebruik is tydens die totstandkoming van die Tiger Oats and National Milling Company Limited. Op bl. 137 beeld dit [https://archive.is/iO4WU die fabriek uit].<ref name="Frankel.1988.137" /> == Verdere makro-ekonomiese veranderinge vanaf Republiekwording tot einde 1980's == Republiekwording in 1961 gaan met drastiese veranderinge in die daaropvolgende dekades gepaard. Groothandelaars en algemene handelaars word verdring deur supermarkte (Tiger se lewering aan Indiese groothandelaars in Natal eindig in 1967).<ref>Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 230; 320</ref> Die toeloop van nuwe intrekkers vanaf die platteland na die groot stede lyk onstuitbaar. Ook die inkomste onder swart stedelinge beteken groter verbruikersbesteding, en dus, 'n groter mark.<ref>Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 240</ref> Afgesien van die buitelandse sanksies weens Apartheid, het die maatskappy ook die oliekrisis om te trotseer; so ook die spoortariewe wat styg.<ref>Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 302</ref> Waar dit nog in die 1900’s heeltemal sin sou gemaak het om jou meul in die middel van die [[Swartland]] by die bron/grondstof op te rig, omrede die algemene bevolking nog yl oor die platteland versprei was, en spoorvervoer die gerieflikste vragvervoermiddel was, lyk dinge teen die middel van die 20ste eeu heelwat anders. Al hierdie faktore beteken nou dat die meulens, met die tonne meel tot hul beskikking, outomaties in dieselfde sin as bakkerye gebruik moet word,<ref>Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 242</ref> en hierdie bakkerye moet wees waar die grootste mark is om brandstof te bespaar. Net so sou dit onsinnig wees om Sunshine D, die kunsbotter, vanaf die Kaap elke keer spoorlangs Transvaal toe te stuur, omrede 40% van die mark juis in Transvaal te vinde was. Daarom is 'n aanleg in Randfontein oopgemaak.<ref>Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 333</ref> Verder word ‘rasionalisering’ die nuwe modewoord: Tiger het teen 1988 net 41 bakkerye oor waarvan party tot 100&nbsp;000 brode per dag bak. Die res moet sluit. Tiger se aandeel tot die Suid-Afrikaanse bakbedryf was in 1988 omtrent 20%.<ref>Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 373</ref> Ander omgewingsfaktore speel ook 'n rol. Reeds in 1967 word die kantoor in Newtown, waarin hul vader gewerk het, met groot sentimentele gevoel deur die Frankels gesluit, grootliks omrede die kantoor te klein geword het, Newtown 'n oorgangsone geword het, en die strate druk verkeer ervaar. Dit word 'n bergplek<ref>Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 250-251</ref> Heelwat veranderinge vind in die Kaap ook plaas. Rainbow Chicken ('n vertakking van Tiger Oats) maak 'n aanleg naby [[Worcester]] oop. Meadow Feeds (nog 'n vertakking van Tiger Oats) maak naby die [[Bergrivier]] buitekant die [[Paarl]] oop. Maitland was te naby aan die see en die uitbreiding is beperk. Rondom Maitland is heelwat van die omliggende plaasgrond vir woonbuurte aangewys; die boere is dus al verder uit die stadsgrense die binneland in, wat afleweringskoste duurder gemaak het. Meadow Feeds in die Paarl is ook 'n hanetreetjie van Rainbow Chicken af. Daar was sprake dat die [[Hugenotetonnel|Du Toit’s Kloof-tonnel]] binnekort sou oopmaak. En ook, soos die Wet van die Remmende Voorsprong dit wil hê, is dit dikwels makliker en goedkoper om groter en beter fasiliteite nuut aan te bou as om alles eers te sloop of stelselmatig te vervang. En dit sluit die installering en gebruik van rekenaars in.<ref>Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 290</ref> Hierdie ontwikkeling duur vanaf 1974 tot 1978.<ref>Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 290-291</ref> Wat dit vir Moorreesburg beteken het: Maitland is opgeknap in 1972 en 1973. Die ou hawermoutmeul daar is stuk-stuk oorgebou. In 1974 het Tiger se tegniese direkteur, Peter Thomas, te hore gekom van 'n koringmeul wat teen 'n appel en 'n ei in die Noord-Kaap te koop is. Die oorspronklike plan was toe om hierdie meul, met sy meulreg, na Moorreesburg toe te skuif. Om daarvoor plek te maak, is die gesplete ertjie- en gortaanlegte (wat Redler nog jare gelede daar by Moorreesburg agtergelaat het) verskuif na Maitland.<ref name="Frankel.1988.293">Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 293</ref> Maar weer – tye verander. Die koringmeul moes nou naby die verbruikers (lees: die meeste eters) wees. In 1977 word besluit om die koringmeul dus eerder na Maitland toe te skuif. Die fasiliteite was daar moderner, en die silo’s wat voorheen vir die voermeul gebruik is, aansienlik groter. Dit was die einde van die ontwikkelingsprogram vir Maitland.<ref name="Frankel.1988.293" /> In 1978 word die koringmeul in Maitland, wat oorspronklik vir Moorreesburg bestem was, in gebruik geneem.<ref name="Frankel.1988.293" /> Dit kan dus tereg beskou word as die jaar toe die doodsklok vir Moorreesburg se fabriek kliphard begin lui het. Nog 'n moontlike faktor: in 1982 koop Barlo Rand Limited vir Tiger Oats uit. Barlo is in die beginjare na die oorname nogal baie krities oor die doen en late van die onderskeie vertakkings van Tiger Oats, en staar hul blind teen korttermynwins op papier. Telkemale moes Frankel verduidelik dat die onderskeie fabrieke hul maer jare en hul vet jare beleef, net soos die natuur dit gewil het.<ref>Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 399.</ref> Dit spreek uit lewenservaring: Hy het eenmaal so 'n toets gedop toe hy 'n vis-inmaakfabriek gekoop en in 1955 weer verkoop het; twee jaar later was daar weer volop vis, en Frankel het spyt gekry dat hy die onderneming (met goedkeuring van die direksie) wel verkoop het.<ref>Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 197</ref> Rudy Frankel tree in 1984 op 76-jarige leeftyd af; dit is 40 jaar nadat hy Tiger Oats in 1944 gekoop het.<ref name="Frankel.1988.410" /><ref name="Frankel.1988.411" /> Jungle Oats by Maitland stel in Julie 1985 Oatso Easy bekend, 'n produk wat in die eerste drie jaar veral onder kinders baie gewild is. Hiervoor moes 'n spesiale aanleg van oorsee af ingevoer en installeer word, met die nodige lisensie.<ref>Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 294</ref> Dit kan as net nog 'n laaste geleentheid gesien word wat van die fabriek op Moorreesburg ontneem is. Blykbaar het die Tiger Oats-fabriek in die jaar 1987 gesluit.<ref name="Courant.2017.1feb">[https://issuu.com/diecourant/docs/die_courant_swartland_en_bergrivier_4d75fd1e5c7d70/3 ''Dié Courant''. 2017. 'Tier' van Moorreesburg onder die hamer. 1 Februarie, bl. 3.]</ref> == Ná die sluiting == In '''1998''' reik die gewese Nasionale Monumenteraad (nou die [[Suid-Afrikaanse Erfenishulpbronagentskap]], SAEHA) die volgende verklaring uit:<ref name="Murphy2014">[https://web.archive.org/web/20160817162730/http://www.heritagechroniclesa.org/projects.html Murphy, C. 2014. A request to have the works declared a Provincial Heritage Site. ''Heritage Chronicle SA.'' 26 September.]</ref><ref name="Murphy2016">[https://web.archive.org/web/20160317162245/http://theheritageportal.co.za/article/tiger-brands-heritage-danger Murphy, C. 2016. Tiger Brands Heritage in Danger. 3 March.]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20250512093055/https://www.weskusheritage.org/blog/tiger-oats-moorreesburg Murphy, C. 2016. Tiger Oats, Moorreesburg. Weskus Heritage. 28 October]</ref> {| class="wikitable" ! scope="col" style="width: 300px;" | Engels ! scope="col" style="width: 300px;" | Vertaalpoging |- |The National Monuments Council is most interested in the building complex as a whole, both the corrugated iron structure, as well as the permanent brick and stone building, and the chimney across the road. In our opinion the complex is as significant as some of the (few) remaining industrial buildings in Cape Town, and I refer particularly to the Old Castle Brewery in Woodstock and the historical buildings in the Breweries Complex in Newlands, which has been successfully restored by the well known architect, G Fagan, and is now a historical monument. Buildings of this type are becoming increasingly rare in this country and a fine example such as this is worthy of preservation. In many European countries as well as the United Kingdom and America, industrial buildings are highly valued and are re-used in a number of creative and exciting ways; these have proved to be an extremely valuable asset to local tourism. The NMC would certainly not be prepared to consider approving the demolition of the Old Tiger Oats buildings in Moorreesburg and would suggest that the potential for creative re-use and restoration/renovation of the complex be explored.<br />Signed: Laura Robinson<br /> Dated: 27 August 1998<br />||Die Nasionale Monumenteraad heg groot waarde aan die gebouekompleks in sy geheel; waaronder inbegrepe die vaste baksteengebou, die riffelsinkstruktuur daarnaas, asook die skoorsteen oorkant die straat. Ons meen die kompleks is van ewe wesenlike belang as enkele van die (weinig)oorblywende nywerheidsgeboue in Kaapstad; hiermee verwys ek spesifiek na die Old Castle-brouery te Woodstock en die historiese geboue binne die Brouery-kompleks in Newlands wat deur die vermaarde argitek, [[Gawie Fagan]], gerestoureer is en nou as historiese monument dien. Dwarsoor die land raak soortgelyke geboue al hoe skaarser – 'n mooi voorbeeld soos hierdie verdien om bewaar te word. Nywerheidsgeboue word in vele Europese lande, die Verenigde Koninkryk en Amerika hoog aangeslaan, weer op velerlei kreatiewe en opwindende wyse benut, en blyk 'n uiters waardevolle aanwins vir die plaaslike toerisme te wees. Die sloop van die Ou Tiger Oats-gebou te Moorreesburg kan dus geensins die goedkeuring van die NMR wegdra nie; derhalwe moet die potensiaal van die gebou liewer deur middel van sy restourasie, vernuwing en herbenutting ontsluit word. |} '''24 Maart 2000''': Luidens die ''Cape Times''-artikel op hierdie dag en datum is die Swartland Erfenisstigting "vroeër die maand" in die lewe geroep.<ref>[https://www.heritagechroniclesa.org/uploads/2/8/4/8/2848804/talisman_5.pdf ''Heritage Talisman''. 2009. Heritage Day: What do we have to celebrate in the Swartland? September:1]</ref> '''2001''': Wat Weskus-Beleggingsinisiatiewe betref, het die 1998-Beleggingskonferensie toe nie die groot geld van buite gelok soos daar gehoop is nie. Om daardie rede het kleinskaalse projekte ontstaan wat dan uit die omliggende omgewing self gefinansier sou word. Blykbaar was die Tiger Oats-gebou een van hulle. Die Tiger Oats Company het glo die Tiger Oats-gebou bewillig om omgebou te word in 'n erfenissentrum wat dan 'n soort nodale punt sou uitmaak binne die algehele Weskus-Toerismestreek. Boonop sou hier allerlei soorte handwerkies en snuisterytjies verkoop word.<ref>[https://web.archive.org/web/20240911165854/https://open.uct.ac.za/server/api/core/bitstreams/e8633c36-ac0c-4344-9e51-5c43310265d1/content Bek, D. & Taylor, I. 2001. Evaluation of Spatial Development Initiatives: Case Studies of the Maputo Development Corridor and the West Coast Investment Initiative. No 01/52. UCT: Development Policy Research Unit University of Cape Town, August, p. 21]: '''Moorreesburg regional craft centre/living heritage centre (Tiger Oats)''': The Tiger Oats company have made a historic building available for the development of a regional heritage centre which will be a "nodal point" within the wider West Coast tourism product range.</ref> In '''2002''' word die fabriek aan J.J. Dempers Meesterbouers van die Paarl verkoop.<ref name="Courant.2017.1feb" /> '''2004:''' In sy heel laaste (derde) uitgawe van ''The Old Buildings of the Cape'' lewer Hans Fransen die volgende kommentaar (as een van die enkele geboue uitgesonder wat vir bewaring oorweeg kan word): Net buitekant die beboude gebied staan die vervalle vierverdieping fabrieksgebou van baksteen, met daarnaas ’n drie- en tweeverdieping toevoeging. Elkeen skyn “Georgiaanse” afmetings te hê, met staalraamvensters wat eweredig gespasieer is. 'n Seldsame voorbeeld van die nywerheidsboukuns uit die begin van die vorige eeu. Die ouderdom is nog onbekend, maar die kompleks verskyn wel op ’n [https://archive.is/HUt9K panoramafoto van T.D. Ravenscroft].<ref>Fransen, H. et al. 2004. Moorreesburg. In: ''The Old Buildings of the Cape.'' Cape Town: Jonathan Ball Publishers, p. 345: TIGER MILLING. Just outside the built-up area and now derelict, the impressive brick-built four-storey factory building, with a three- and two-storeyed addition, all of somewhat 'Georgian' proportions with regularly spaced steel windows. It is a now rare example of early-century industrial architecture. Its precise age has not been established, but the complex appears on a Ravenscroft panorama.''</ref> In die September-uitgawe van die ''Heritage Talisman'' verbind die Swartland Erfenisstigting hul daartoe om op regskennisgewings, wat die kultuurerfenis van die streek kan skaad, te reageer. Onder die enkele voorbeelde wat uitgelig word, is die Tiger Oats-gebou. In 'n paragrafie word slegs vermeld die sloop van die gebou is reeds deur die SAEHA verbied. Nietemin word die kompleks nie onderhou nie en gaan agteruit. Die stigting sal die situasie bly monitor.<ref>[https://web.archive.org/web/20200924184759/https://www.heritagechroniclesa.org/uploads/2/8/4/8/2848804/talisman_1.pdf ''Heritage Talisman''. 2004. A different approach. September:1]</ref> Die Swartland Erfenisstigting het in hierdie jaar ook Erfenis Wes-Kaap en die SAEHA gevra om ondersoek in te stel en op te tree. Volgens die Swartland Erfenisstigting is hier duidelik van "opsetlike verwaarlosing" te sprake en die skuldige eienaar(s) moet voor stok gekry word. Die probleem is: daar bestaan reeds hierdie wanopvatting dat die Swartland geen belangrike boukuns van geskiedkundige aard te bied het nie, en hierdie verwaarlosing versterk net daardie denkbeeld. As die een eienaar eers aan die kaak gestel is, en tot verantwoording geroep word, dan sal die ander in hul spore trap.<ref name="Murphy2014" /> '''1 Desember 2005''': Die streekskoerant, ''[[Swartlander|Die Swartlander]]'', onthul die betreurenswaardige toestand van die gebou, maar ontlok feitlik geen reaksie nie.<ref name="Murphy2014" /> '''2006''': 'n Kolom word afgestaan in die Junie-uitgawe van die ''Heritage Talisman'', waarin vermeld word daar het geen verbetering ingetree nie. Die vandalisme, verwering, die stelselmatige aftakeling, stroping en verkoop van boumateriaal duur onverpoosd voort. Laura Robinson se verklaring hierbo word weer in oënskou geneem: as mense in Londen, New York en Parys hul bouvallige krotbuurte in woonstelle kan omskep – wat keer Moorreesburg? Of wat van die ontluikende filmbedryf in die Kaap wat altyd 'n filmstel soek wat goedkoop, gerieflik en ruimer is as wat die stad te bied het? Te oordeel aan wat Woodstock en Newlands al vermag het – waarom staan Moorreesburg agteruit? Voorts word die leser net weer ingelig dat SAEHA wel oor die "opsetlike verwaarlosing" genader is om die saak verder te voer.<ref>[https://web.archive.org/web/20200924165259/https://www.heritagechroniclesa.org/uploads/2/8/4/8/2848804/talisman_2.pdf ''Heritage Talisman''. 2006. Selected Project 2: The Old Tiger Oats Buildings, Moorreesburg. June:2]</ref> Volgens 'n beslissingsakte op 26 Junie 2006 van Erfenis Wes-Kaap sal die Beboude Omgewing- en Landskapkomitee (BelCom) enige sloping van die gebou weier. Aansoek moet ook gedoen word om tot Provinsiale Erfenisgebied verklaar te word en sodoende beskerming te geniet.<ref name="Murphy2014" /><ref name="Murphy2016" /> '''2007''': In die Maart-uitgawe van die ''Heritage Talisman'' word die leser meegedeel: op aandrang van die Swartland Erfenisstigting het die Erfenis Wes-Kaap voorlopig die gebou beskerm, en bied verdere beskerming deur die wet indien die saak verder gevoer wil word. Dit was in '''2006''' . Die Swartland Erfenisstigting is die opdrag gegee om die eienaars hiervan te verwittig.<ref>[https://web.archive.org/web/20200924172658/https://www.heritagechroniclesa.org/uploads/2/8/4/8/2848804/talisman_3.pdf ''Heritage Talisman''. 2007. Project Update. The Old Tiger Oats Buildings, Moorreesburg. March:3]</ref> In 2007 kom die Tiger Oats-gebou in die besit van Moorreesburgse Koringboere Beperk (MKB).<ref name="Courant.2017.1feb" /> In 'n Google Straataansig-beeld van April 2010 is daar 'n bordjie met die MKB-logo duidelik aangebring wat in al drie amptelike tale van die Wes-Kaap sê: ''Privaat eiendom. Oortreders sal vervolg word.''<ref>[https://www.google.com/maps/@-33.1524405,18.6703883,3a,18.6y,83.92h,94.46t/data=!3m8!1e1!3m6!1sNzHYwLXAFBdD_NoUY7_Aag!2e0!5s20100401T000000!6shttps:%2F%2Fstreetviewpixels-pa.googleapis.com%2Fv1%2Fthumbnail%3Fcb_client%3Dmaps_sv.tactile%26w%3D900%26h%3D600%26pitch%3D-4.464792136008796%26panoid%3DNzHYwLXAFBdD_NoUY7_Aag%26yaw%3D83.92457740298525!7i13312!8i6656?entry=ttu&g_ep=EgoyMDI1MDQyOS4wIKXMDSoASAFQAw%3D%3D Google Streetview, Graanstraat, Moorreesburg. April 2010]</ref> '''2014''': Die toestand, volgens Christopher Murphy, het sedert 1998 nie in die minste verbeter nie. Hy begin hom die vraag afvra of die stukture nie met opset verwaarloos word totdat daar geen ander keuse meer oorbly as om die geboue noodwendig te sloop nie. Maar kragtens die Nasionale Erfenishulpbronnewet is 'n permit wat deur die tersaaklike erfenisliggaam uitgereik is hiervoor nodig, andersins is dit onwettige praktyk. Verder betreur Murphy steeds hoe die Tiger Oats-gebou, maar so ook die spoorwegstasie, so erg vervalle raak dat dit onbruikbaar raak. Weer dink hy aan die geboue op die waterfront van Londen (dink [[Canary Wharf]]) en New York wat opgeknap, ingerig en gesogte blyplekke geword het.<ref name="Murphy2014" /> '''3 Maart 2016''': In ''The Heritage Portal'' skryf Murphy feitlik presies dieselfde woorde as in 2014 oor [wat veelseggend is], behalwe dat, sedert BelCom sy besluit duidelik uitgeklaar het, daar geen opvolgwerk gedoen is nie.<ref name="Murphy2014" /> '''18 Mei 2016''': 'n Uitstalling by die Koringbedryfmuseum op Moorreesburg is geopen wat die geskiedenis van die Tiger Oats-gebou uitbeeld.<ref>[https://issuu.com/diecourant/docs/368/12 ''Dié Courant''. 2016. Foto-onderskrif. 27 April: 12.]: […] Besoek gerus vanaf 18 Mei die Koringbedryfmuseum op Moorreesburg vir die Tiger Oats uitstalling.</ref><ref>[https://issuu.com/diecourant/docs/die_courant_swartland_25_mei_2016_3/4 ''Dié Courant''. 2016. Tiger Oats-gebou onder die vergrootglas. 25 Mei:4]: […] 'n Uitstalling oor die geskiedenis van die Tiger Oats-gebou in Moorreesburg is verlede week in die Koringbedryfmuseum op dié dorp geopen. Die gebou, deesdae in besit van Overberg Agri is geleë op die hoek van Graan- en Corporationstraat en op die munisipale waardasies as 'n bouval beskryf.</ref> Op '''15 Februarie 2017''' kom die Tiger Oats-gebou onder die hamer. Die veilingsmaatskappy van Somerset-Wes, die Michael James Organisation, waardeer die grondwaarde (wat ongeveer 7 000&nbsp;m² beslaan)<ref name="Courant.2017.22feb" /> alleen op R736 000.<ref name="Courant.2017.1feb" /> Daar was egter geen reserweprys ten tyde van die veiling nie, en daar was slegs een enkele bieër, 'n inwoner van Moorreesburg self. In die berig van ''Dié Courant'', gedagteken 22 Februarie, stel die voornemende koper dit duidelik dat hy nie wil hê die gebou tot niet moet gaan nie, en behoue moet bly. Hy was dus nie van plan om die gebou te laat sloop nie.<ref name="Courant.2017.22feb">[https://issuu.com/diecourant/docs/408_die_courant_bergrivier/2 ''Dié Courant''. 'Tier' se toekoms nou bepaal. 22 Februarie 2017, bl. 2]</ref> Murphy spreek die hoop uit van 'n nuwe hoofstuk wat aangebreek het, want dié gebou het al baie deurgemaak. Nie alleen is die deure, vloere en vensters al verkwansel nie, maar dit het al dwelmhandelaars getrek, en selfs plakkers het vantevore al hul intrek daar geneem.<ref name="Murphy2017">[https://web.archive.org/web/20170223070006/http://www.theheritageportal.co.za/notice/tiger-oats-complex-moorreesburg-sold-public-auction Murphy, C. 2017. Tiger Oats Complex in Moorreesburg Sold by Public Auction. ''The Heritage Portal.'' 16 February.]</ref> Daar was ook sprake van 'n moordsaak.<ref name="Murphy2014" /><ref name="Murphy2016" /><ref name="Murphy2017" /> Luitenant-kolonel Ricky van Schalkwyk was sedert 1 Oktober 2001 takbevelvoerder van die Moorreesburg-speurtak. Met sy vertrek in 2020 na die Vredendal-speurtak, onthou hy van die belangrikste sake in sy dienstyd op Moorreesburg: "Nog 'n saak was toe 'n man in die Tiger Oats-gebou dood aangetref is en vyf jeugdiges saam twee volwassenes vir die moord aangekeer is".<ref>[https://archive.is/mMqsq Swart, M. 2020. Ricky gereed vir nuwe taak. ''Netwerk24''. 23 Junie.]</ref> Die afslaer het wel te kenne gegee dat Erfenis Wes-Kaap deeglik ingelig is oor die erfeniswaarde van die gebou en vir enige veranderinge moet 'n permit by die organisasie verkry word. 'n Gebou moet egter 'n funksie hê – en hier lê die kruks, aldus Murphy.<ref name="Murphy2017" /> In '''April 2018''' was daar 'n Duitser wat saam met 'n spannetjie van Kaapstad 'n bietjie ''urbex'' (verkenning op verbode terreine) gaan doen het by die Tiger Oats-gebou (daar is ook foto's by).<ref>[https://archive.is/npbgX Reise Pionier: Urban Exploration in Kapstadt]</ref> Hier volg sy ondervindinge en insae hoe die plek daar uitsien: {{cquote| Die gebou is grotendeels afgebreek en in 'n verlate toestand. Dis jammer, want die baksteengebou met die skoorsteen is klassieke industriële argitektuur uit die laat-19de eeu. Die buitefasade staan nog, maar daar is geen vloere of trappe meer nie. 'n Paar staalpilare waarteen 'n groot vat met 'n volume van omtrent 5&nbsp;m³ vasgeval het – dit lyk nie veilig nie en herinner mens net hoe die produksieprosesse vroeër van bo na onder gevoer is. Alles wat selfs net naastenby lyk of dit as boumateriaal gebruik kon word, is verwyder. Pleks daarvan is daar graffiti teen die mure en oorblyfsels van klere, slaapplekke en vuurmaakplekke. Nadat die fabriek gesluit het, het 'n moord hier plaasgevind. En dis hoekom ons hier is. Verrassing! Daar is geen inligting hieroor op die internet nie. Gewapen met 'n foneemgenerator, SB7-radioskandeerder, K2- en trippelveld-EMF's, REM-pod, klankopnemer en infrarooikameras, probeer Shaun kontak maak met die gees van die afgestorwene en ander entiteite wat teenwoordig mag wees. Ons wag in spanning en met gemengde gevoelens. Daar is baie geleenthede om met ons te kommunikeer. Maar: geen vlermuise, geen bewegende voorwerpe of klopgeluide nie. Onverstaanbare stukkies woorde, 'n flikkerende flitslig en 'n paar verskrikte voëls. Oor die algemeen, niks wat werklik as "bonatuurlik" beskou kan word nie. Ons gesels bietjie met Kat, wat elke Vrydag oor paranormale onderwerpe op haar webwerf Goth in the Big City skryf. En toe gaan ons huis toe. }} '''31 Maart 2023''': In antwoord op Kennisgewing 53/2022/2023, waarin Munisipaliteit Swartland die publiek inlig omtrent die wysiging van sy Ruimtelike Ontwikkelingsraamwerk,<ref>[https://web.archive.org/web/20240701123518if_/http://www.swartland.org.za/media/docs/2023/Ontwikkelingsdienste_2023/Kennisgewings_20222023/Notice_55.pdf Munisipaliteit Swartland Kennisgewing 53/2022/2023]</ref> lewer die Moorreesburg Sakekamer die volgende kommentaar betreffende die Tiger Oats-gebou:<ref>[https://web.archive.org/web/20240821111450if_/https://www.moorreesburgsakekamer.co.za/laaiaf/Moorreesburg_Ruimtelike_Ontwikkeling_Kommentaar.pdf Moorreesburg Sakekamer repliek: Kommentaar ten opsigte van Swartland Ruimtelike Ontwikkelingsraamwerk met spesifieke verwysing na Moorreesburg.]</ref> {{cquote| K. Tiger Oats-gebou<br /> i. Die ou Tiger Oats-gebou is 'n bekende baken in Moorreesburg en het 'n baie ryke geskiedenis. Die gebou het oor die jare agteruitgegaan en onlangs is die gebou deur 'n privaatpersoon bekom om moontlik te ontwikkel.<br /> ii. Die sakekamer versoek dat SM [Swartland Munisipaliteit] enige voorstelle ten opsigte van die bewaring van hierdie landmerk met ons bespreek en waar moontlik enige advies gee t.o.v. ontwikkeling. SM is seker bekend met die Old Biscuit Mill in die Kaap wat ontwikkel is en baie gewild is vir plaaslike inwoners en toeriste. }} '''4 Mei 2025''': Tot op hierdie datum het mense hulle maar laat lei deur die uiterlike van die gebou self, of deur die skrywe van J. J. Lochner. Die geskatte datum het voorheen gewissel tussen "c. 1896"<ref>[https://web.archive.org/web/20250512081742/https://artefacts.co.za/main/Buildings/bldgframes_mob.php?bldgid=14880 Artefacts.co.za : Tiger Brands Complex.]</ref> en "1902". Lochner het byvoorbeeld die volgende geskryf (die opening van die spoorlyn is eweneens onjuis):<ref name="Lochner" /> {{cquote| In 1902 is die spoorweg verleng van Malmesbury na Moorreesburg en die eerste trein kon met groot opgewondenheid en gejuig verwelkom word. Dit was die eerste trein wat baie van die inwoners gesien het. In dieselfde jaar open die Tiger Oats Cereal Company, beter bekend as die Kompenie, die eerste fabriek op Moorreesburg. }} '''12 Junie 2026''': Christopher Murphy kondig sy uittrede aan as voorsitter van die Riebeekvallei-museumkomitee. Die voormalige voorsitter van die Swartland Erfenisstigting het sedert die vroeë 2000's hom daartoe verbind om die streek se historiese geboue te beskerm. Met sy uittrede herinner hy hom nog in die besonder aan die Tiger Oats-gebou op Moorreesburg. Al het erfenisopnames sedert 1998 die gebou se historiese waarde uitgewys, is die struktuur nooit formeel as amptelike erfenisterrein geregistreer of daartoe verklaar nie. Sodoende kon niks verhoed het dat die oorspronklike boumateriaal, soos die balke en vensters, op 'n plaaslike veiling verkoop is nie. Toe Murphy op 'n dag deur 'n oproep uit die Paarl van die veiling te hore kom, het hy hom na die terrein gehaas, maar dit was reeds gedane sake. Murphy het ook daarop gewys hoe streekserfenisprojekte oor die algemeen onder druk verkeer weens 'n kwynende aantal gemeenskapsvrywilligers. Teen Mei 2026 het die bestuurskomitee van die Riebeekvallei-museum tot slegs twee lede gekrimp, wat gelei het tot die tydelike sluiting van die fasiliteit toe geen nuwe bestuurslede gevind kon word nie.<ref>[https://diecourant.co.za/2026/06/12/murphy-wil-stokkie-oorhandig/ ''Die Courant''. 2026. Murphy wil stokkie oorhandig. 12 Junie.]</ref> [[Lêer:Radio Oveberg 16 September 2026.mp3|right|Radio Overberg. 2026. Ommi Tafel-podsending. 16 September.]] '''14 tot 20 September 2026''': Hierdie Wikipedia-artikel was in Week 38 die voorbladartikel van die [[Afrikaanse Wikipedia]]. Op 16 September gee [[Gebruiker:Sobaka]] 'n opsomming daarvan op [[Radio Overberg]]. 'n Belangrike aspek belig hy: "Die Tiger Oats-gebou herinner ons daaraan dat geskiedenis nie net in monumente, parlemente en slagvelde geskryf word nie; so, dit word ook geskryf in fabrieke, 'n land se spoorlyne en selfs rondom die ontbyttafel." === Nalatenskap === [[Lêer:Tigeroatsreklame1928.JPG|duimnael|150px|Advertensie waarin Moorreesburg Rugbyklub ondersteun word.<ref name="Schoeman15">Schoeman, C. 1998. ''100 Jaar van Rugby: Die verhaal van Moorreesburg Rugbyklub. 1898–1998.'' Moorreesburg: Moorreesburg Rugbyklub, bl. 15</ref>]] * Die Rugbyklub van Moorreesburg staan bekend as Die Tiere, vernoem na die Tiger Oats-fabriek. In die amptelike boek van die Moorreesburg Rugbyklub (1998) word die standpunt gehuldig, in strenge navolging van Lochner, dat die fabriek in 1902 gebou is:<ref>Schoeman, C. 1998. ''100 Jaar van Rugby: Die verhaal van Moorreesburg Rugbyklub. 1898–1998.'' Moorreesburg: Moorreesburg Rugbyklub, bl. 10-12</ref> {{cquote| Rugby is vir die eerste keer in Moorreesburg gespeel in dieselfde jaar dat die dorp formeel as 'n dorp geproklameer is, naamlik in 1898. […] Slegs vier jaar na die nederige begin van rugby op Moorreesburg het twee belangrike gebeurtenisse die ontwikkeling van die dorp en terselfdertyd die rugbyklub 'n groot hupstoot gegee, naamlik die opening van die spoorweg na die dorp en die oprigting van die Tiger Oats Cereal Company in Moorreesburg. […] Terselfdertyd het die stigting van die Tiger Oats Cereal Company baie bygedra tot die uitbouing van die dorp. Sy besturende direkteur, mnr. Wheeler het die belange van Moorreesburg op die hart gedra en die onderneming het 'n groot invloed op al die sektore van die gemeenskap uitgeoefen. Dit was dan ook na aanleiding van Tiger Oats dat Moorreesburg se spelers as Die Tiere bekend geword het en gou 'n krag in die streek geword het. }} Wat chronologie betref kan hierdie bewoording verwarring meebring. Die mnr. Wheeler hier ter sprake is William Henry Wheeler (almal het hom wel as "Mr. Wheeler" geken).<ref name="Frankel.1988.145.146">Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 145-146</ref> Hy is in Engeland gebore, word in sy vroeë twintigerjare die bestuurder van 'n meul in Londen, en ook later lektor in maaltegnologie, asook die tegniese redakteur van ''Trade Journal'' (waartoe hy heelwat artikels bydra). Op uitnodiging kom hy in November 1936 na Suid-Afrika en word besturende direkteur van Tiger Oats Co. in 1938.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Wie_is_wie_in_Suid_Afrika/l9buRILhMmMC?hl=af&gbpv=1&bsq=%22in%201938%20%2C%20after%20he%20had%20disposed%20of%20his%20interests%20in%20England%22&dq=%22in%201938%20%2C%20after%20he%20had%20disposed%20of%20his%20interests%20in%20England%22&printsec=frontcover Wie Was Wie? 1960. s.v. Wheeler, William Henry. Johannesburg: Vitae Uitgewers, bl. 542]</ref> Rudy Frankel en sy vrou, Nora, ontmoet Wheeler teen middel-1944 as die besturende direkteur van ''Maitland'', toe Tiger Oats aangekoop is. Wheeler het hom veral toegespits op die ensieme en om die meule so doeltreffend en seepglad moontlik te laat loop. Wheeler het in Maart 1961 afgetree, maar het nie sy vrou daarvan vertel nie en net elke dag oudergewoonte na sy kantoor toe gekom – nou as konsultant, tot en met 30 September 1966. Hy sterf in Februarie 1979. Frankel se indruk van sy persoonlikheid is egter dié van 'n "somber individu", vergeleke met die mense-mens en joviale Skot, Peter Murray King.<ref name="Frankel.1988.145.146" /> 'n Naam waarop eintlik ingegaan moet word, is Jim Shipp, want hy was jare lank die besturende direkteur van die Moorreesburg-tak.<ref>Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 190.</ref> In 1928 verskyn 'n advertensie in ''Die Burger'' met die volgende bewoording, wat direk na Die Tiere verwys:<ref name="Schoeman15" /> {{cquote| '''Die Onoorwinlikes''' Hierdie jaar het Moorreesburg – die huis van die beroemde Tiger-hawermout – 'n Rugby-span voortgebring wat ongeëwenaard in die plattelandse distrikte is. Ons, die vervaardigers van Tiger-hawermout, is nie min trots daarop om hul sukses bekend te maak nie, want ons voel dat hul sukses tot 'n sekere mate te danke is aan die feit dat hulle van die distrik kom waar die gesondste ontbytvoedsel in Afrika gekweek word. As dit die enigste oorwinning was waarna ons kan verwys, is ons nog meer geregverdig om trots te wees. Maar ons het ander oorwinnings op ons krediet. In 1906 het die beroemde Springbokspan deur die Britse Eilande getoer. Saam met hulle het hul genoeg Tiger-hawermout geneem wat vir elke man vir elke ontbyt gedurende die toer genoeg sou wees. Hulle sukses was merkwaardig en ons mag sê dat dit tot 'n groot mate te danke was aan hul uithoudingsvermoë, wat hulle elke dag uit Suid-Afrika se nasionale ontbytvoedsel verkry het. Vandag probeer ons om nog meer Onoorwinlike Springbokke groot te maak. Duisende klein Suid-Afrikanertjies verkry elke oggend gesondheid, krag en uithoudingsvermoë uit Tiger-hawermout. As u eie klein seuntjie – of is dit 'n dogtertjie! - nie onder die groot leër van eters van Tiger-hawermout is nie, wil ons hê dat u hom or haar moet inskryf vir die leër van onoorwinlikes. U sal die aanwerwingskantoor by u kruidenier vind. }} Soos die leë Tiger Oats-gebou, is ook die 1906-datum omgeef met enigma. Want sowel Frankel<ref name="Frankel.1988.135" /> as ''De Zuid-Afrikaan''<ref name="dezuidafrikaan.1908.1des.8" /> voer aan die eerste hawermoutprodukte is in 1908 gemaak. En tog, as mens in ag neem dat Alfred Marshall voor die tariewekommissie sy saak gestel het – 'n sitting wat byna drie weke sedert 3 tot 18 Desember 1907 vir alle nywerhede in die Kaapkolonie geduur het – dan moes die African Compressed Fodder Company reeds hawermoutprodukte voor 1908 gemaak het.<ref name="Minutes1908" /> Wat die Tiger-handelsmerk egter betref, is die aankondiging om registrasie eers November 1906 gemaak,<ref name="trademark" /> toe die Springboktoerspan lankal op September 1906 met die skip, ''The Gascon'', in South Hampton aangekom het.<ref>[https://worldrugbymuseum.com/from-the-vaults/international-rugby/the-1st-south-africa-tour-to-the-uk-and-france-1906-07 World Rugby Museum. 2019. The 1st South Africa Tour to the UK and France 1906-07. 20 September.]</ref> == Notas == {{notas}} == Verwysings == {{Verwysings|4}} {{Normdata}} {{Koördinate|33|09|08.8|S|18|40|14|O|region:ZA_type:city_source:afwiki|aansig=titel}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Geboue en strukture in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Moorreesburg]] ad6r0zlncn1rr5ly446myu9c6wx9tld 2 419639 2970577 2741420 2026-09-25T07:54:42Z Aliwal2012 39067 2970577 wikitext text/x-wiki __NOEDITSECTION__ === Wat is OutoModerator? === OutoModerator is 'n outomatiese stelsel wat 'n [[Masjienleer|masjienleermodel]] gebruik om potensiële swak wysigings te identifiseer en terug te rol om te verseker dat Wikipedia betroubaar en vertroulik bly. Omdat die model nie perfek is nie, rol dit soms goeie wysigings terug; hierdie terugstellings kan direk ongedaan gemaak word of as vals positiewe gerapporteer word. OutoModerator se gedrag word gestel deur [https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Spesiaal:Gebruikerslys&group=sysop die administrateurs] van hierdie Wikimedia-projek. === Stel op === Administrateurs kan '''OutoModerator''' enige tyd instel, insluitend om dit aan of af te skakel. [[Special:CommunityConfiguration/AutoModerator|<span class="mw-ui-button mw-ui-neutral" role="button" aria-disabled="false">Stel OutoModerator op</span>]] [[mw:Special:MyLanguage/Moderator_Tools/Automoderator|Leer meer]] oor die '''OutoModerator'''-projek en die spanne daaragter. <!-- Hierdie skakel gaan na Mediawiki. Hou asseblief hierdie skakel soos dit is --> === Help ons om OutoModerator te verbeter === <div style="display: flex; flex-wrap: wrap; gap: 1em;"> <div style="flex: 1 1 150px; padding: 14px 16px 14px 16px; border: 1px solid #c8ccd1; border-radius: 1px; text-align: align-left;"> <div style=" display: inline-block;"> [[Lêer:OOjs UI icon feedback-ltr.svg|frameless|18x18px|link=]]</div> '''Gee terugvoering''' Die "Moderator Tools"-span wil graag jou gedagtes hoor! Reik uit na ons deur <span class="plainlinks">[https://www.mediawiki.org/wiki/Talk:Moderator_Tools/Automoderator?action=edit&section=new&dtpreload=1&nosummary=true&preload=&preloadtitle=Feedback%20from%20%7B%7Bsubst:REVISIONUSER%7D%7D ons besprekingsbladsy]</span>. <!-- This link goes to Mediawiki. Please keep this link as it is --> </div> <div style="flex: 1 1 150px; padding: 14px 16px 14px 16px; border: 1px solid #c8ccd1; border-radius: 1px; text-align: align-left;"> <div style=" display: inline-block;"> [[Lêer:OOjs UI icon flag-ltr.svg|frameless|18px|link=]]</div> '''Rapporteer 'n vals positief''' As OutoModerator 'n wysiging teruggerol het wat jy dink '''nie''' teruggerol moes gewees het nie, [[Gebruiker:OutoModerator/Vals_positiewe|rapporteer asseblief 'n vals positief hier]]. <!-- Hierdie skakel gaan na die vals positiewe verslagbladsy by jou wiki. Wysig asseblief hierdie skakel dienooreenkomstig, wanneer die verslaggewingbladsy opgestel is. --> </div> </div> [[Kategorie:Wikipedia bots]] 8dq7dvt950jb4beeg7rwobud9dyygj1 0 457036 2970588 2964915 2026-09-25T09:09:54Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.6 2970588 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Virginia-Apgar-July-6-1959.jpg|duimnael|Virginia Apgar, Uitvinder van die APGAR-telling, 6 Julie 1959.]] '''Virginia Apgar''' (7 Junie 1909{{Spaced ndash}} 7 Augustus 1974) was 'n Amerikaanse [[Dokter|geneesheer]], obstetriese narkotiseur<ref name="bio">{{Cite web|url=https://profiles.nlm.nih.gov/spotlight/cp/feature/biographical-overview|title=Biographical Overview|date=2019-03-13|website=Virginia Apgar - Profiles in Science|language=en|access-date=2026-01-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20200729103820/https://profiles.nlm.nih.gov/spotlight/cp/feature/biographical-overview|archive-date=2020-07-29|url-status=dead}}</ref> en mediese navorser,<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2016/03/07/tech/gallery/women-in-science/index.html|title=These are the most important women in the history of science|last=Esra Gurkan|date=March 8, 2016|website=CNN.com|publisher=CNN official website|access-date=February 2, 2021}}</ref> veral bekend as die uitvinder van die Apgar-telling, 'n manier om die gesondheid van 'n pasgebore kind onmiddellik na geboorte vinnig te bepaal om sodoende babasterftes te bekamp.<ref name="ray">{{Cite journal |last=Ray |first=Andrew R. |last2=Haines |first2=Daniel |last3=Grell |first3=Ryan |last4=Ray |first4=Andrew R. |last5=Haines |first5=Daniel |last6=Grell |first6=Ryan |date=2024-05-26 |title=Virginia Apgar (1909-1974): The Mother of Neonatal Resuscitation |url=https://cureus.com/articles/259036-virginia-apgar-1909-1974-the-mother-of-neonatal-resuscitation |journal=Cureus |language=en |volume=16 |issue=5 |doi=10.7759/cureus.61115 |issn=2168-8184}}</ref> In 1952 het sy die 10-punt Apgar-telling ontwikkel om dokters en verpleegkundiges te help om die status van pasgebore babas te bepaal. Die Apgar-toets, wat een minuut en vyf minute na geboorte gegee word, meet 'n kind se asemhaling, velkleur, reflekse,<ref>{{Cite web|url=https://www.physio-pedia.com/Reflexes|title=Reflexes|website=Physiopedia|language=en|access-date=2022-04-20}}</ref> beweging en hartklop. 'n Vriend het gesê: "Sy het waarskynlik meer as enige ander geneesheer gedoen om die uitdagings van geboortedefekte uit die agterkamers te bring." Sy was 'n leier op die gebied van narkose en teratologie, en het obstetriese oorwegings in die gevestigde veld van neonatologie bekendgestel. == Vroeë lewe en opvoeding == [[Lêer:Virginia_Apgar_playing_her_violin.jpg|links|duimnael|237x237px|Apgar speel haar viool in 'n veld in 1920]] Apgar, die jongste van drie kinders, is gebore en getoë in Westfield, New Jersey, as die dogter van Helen May (Clarke) en Charles Emory Apgar.<ref name=":0">{{Cite journal |last=Calmes |first=Selma H |date=May 2015 |title=Dr. Virginia Apgar and the Apgar Score: How the Apgar Score Came to Be |journal=Anesthesia & Analgesia |volume=120 |issue=5 |pages=1060–4 |doi=10.1213/ANE.0000000000000659 |pmid=25899273 |doi-access=free}}</ref> Haar pa was 'n sakebestuurder en amateur-sterrekundige wie se [[Amateurradio|amateurradiowerk]] 'n spioenasienetwerk tydens die Eerste Wêreldoorlog blootgelê het.<ref>{{Cite web|url=http://www.apgarfamily.org/node/28|title=Charles Emory Apgar -- "The Wireless Wizard" {{!}} Apgar Family Association|website=www.apgarfamily.org|access-date=2026-01-03}}</ref> Haar ouer broer is vroeg aan [[tuberkulose]] oorlede, en haar ander broer het 'n chroniese siekte gehad.<ref>{{Cite web|url=https://alumnae.mtholyoke.edu/blog/the-life-and-legacy-of-virginia-apgar-29/|title=The Life and Legacy of Virginia Apgar ’29 – Alumnae Association|language=en|access-date=2026-01-03}}</ref> Sy het in 1925 aan die Westfield Hoërskool gegradueer, wetende van jongs af dat sy 'n dokter wou word.<ref name="papers">{{Cite web|url=https://profiles.nlm.nih.gov/CP/Views/Exhibit/narrative/biographical.html|title=The Virginia Apgar Papers: biographical information|website=Profiles in Science|publisher=National Library of Medicine|archive-url=https://archive.today/20061006182741/http://profiles.nlm.nih.gov/CP/Views/Exhibit/narrative/biographical.html|archive-date=October 6, 2006|access-date=May 17, 2014}}</ref> Apgar het in 1929 aan ''Mount Holyoke College'' gegradueer, waar sy dierkunde met fisiologie en chemie as byvakke gestudeer het.<ref>{{Cite journal |last=Elashmawy |first=Ahmed |last2=Haq |first2=Anas |last3=Federico |first3=Angelo |last4=Chokr |first4=Mohammadali |last5=Bazzi |first5=Ali J. |last6=Elashmawy |first6=Ahmed |last7=Haq |first7=Anas |last8=Federico |first8=Angelo |last9=Chokr |first9=Mohammadali |last10=Bazzi |first10=Ali J. |date=2024-09-12 |title=Scoring for Life: The Legacy of Virginia Apgar in Neonatal Medicine |url=https://cureus.com/articles/283069-scoring-for-life-the-legacy-of-virginia-apgar-in-neonatal-medicine |journal=Cureus |language=en |volume=16 |issue=9 |doi=10.7759/cureus.69281 |issn=2168-8184}}</ref> In 1933 het sy vierde in haar jaargroep aan die ''Columbia University College of Physicians and Surgeons'' (P&S) gegradueer<ref name="march">{{Cite web|url=https://www.marchofdimes.org/about-us/mission/history/virginia-apgar-md|title=Virginia Apgar, M.D.|website=www.marchofdimes.org|language=en|access-date=2026-01-03}}</ref> en in 1937 het sy 'n residensie in chirurgie by P&S voltooi. Sy is deur Allen Whipple, die voorsitter van chirurgie by die Columbia Presbiteriaanse Mediese Sentrum, ontmoedig om haar loopbaan as chirurg voort te sit. Hy het aangevoer dat hy baie vroue gesien het wat probeer het om suksesvolle chirurge te wees en uiteindelik misluk het. Hy het haar eerder aangemoedig om narkose te beoefen, omdat hy van mening was dat vooruitgang in narkose nodig was om insgelyks chirurgie verder te bevorder. Hy het gevoel dat sy die "energie en vermoë" gehad het om 'n beduidende bydrae te lewer.<ref name=":2">{{Cite web|url=https://cfmedicine.nlm.nih.gov/physicians/biography_12.html|title=Changing the Face of Medicine: Virginia Apgar|date=June 3, 2015|website=U.S. National Library of Medicine|access-date=April 24, 2018}}</ref> Nadat sy besluit het om haar loopbaan in narkose voort te sit, het sy ses maande lank onder Ralph Waters aan die Universiteit van Wisconsin-Madison studeer, waar hy die eerste sentrum in narkose in die Verenigde State gestig het.<ref>{{Cite web|url=https://rcoa.ac.uk/prof-ralph-milton-waters|title=Prof Ralph Milton Waters {{!}} The Royal College of Anaesthetists|website=rcoa.ac.uk|language=en|access-date=2026-01-03}}</ref> In 'n foto van Waters en sy interns uit 1937 is sy die enigste vrou tussen Waters en vyftien ander mans. Sy het toe vir 'n verdere ses maande onder Emery Rovenstine in New York by die Bellevue-hospitaal gestudeer.<ref name=":2" /> Sy het in 1937 'n sertifisering as 'n narkotiseur ontvang,<ref name="amschler">{{Cite book |last=Amschler |first=Denise |title=Women in World History: A biographical encyclopedia |title-link=Women in World History |publisher=Gale |year=1999 |isbn=0-7876-4071-9 |editor-last=Commire |editor-first=Anne |pages=415–418 |chapter=Apgar, Virginia (1909-1974)}}</ref> en in 1938 na P&S teruggekeer as direkteur van die nuutgestigte afdeling narkose.<ref name="changingface">{{Cite web|url=https://www.nlm.nih.gov/changingthefaceofmedicine/physicians/biography_12.html|title=Dr. Virginia Apgar|website=Changing the Face of Medicine|publisher=National Library of Medicine|archive-url=https://web.archive.org/web/20031016135656/http://www.nlm.nih.gov/changingthefaceofmedicine/physicians/biography_12.html|archive-date=October 16, 2003|access-date=May 23, 2014}}</ref> Sy het later 'n meestersgraad in openbare gesondheid aan die Johns Hopkins Skool vir Higiëne en Openbare Gesondheid ontvang en in 1959 gegradueer.<ref>{{Cite web|url=https://www.woodlibrarymuseum.org/archive/virginia-apgar/|title=The Virginia Apgar, M.D. Collection|website=Wood Library-Museum of Anesthesiology (WLM)|language=en-US|access-date=2026-01-03}}</ref> == Werk en navorsing == Apgar was die eerste vrou wat aan die hoof van 'n spesialis afdeling by die Columbia Presbiteriaanse Mediese Sentrum (nou New York-Presbiteriaanse Hospitaal) en die ''Columbia University College of Physicians and Surgeons'' gestaan het. In samewerking met Allen Whipple het sy P&S se narkose-afdeling begin. Sy is in beheer van die afdeling se administratiewe pligte geplaas en is ook getaak met die koördinering van die personeel van die afdeling en die gepaardgaande werksladings dwarsdeur die hospitaal. Gedurende 'n groot deel van die 1940's was sy 'n administrateur, onderwyser, werwer, koördineerder en praktiserende geneesheer.<ref>{{Cite web|url=https://joewilderarts.com/dr-virginia-apgar-the-pioneer-the-woman-changed-the-face-of-medicine/|title=Dr Virginia Apgar The Pioneer, The Woman, CHANGED THE FACE OF MEDICINE.|last=Bruce|date=2021-10-27|website=Joe Wilder MD|language=en-US|access-date=2026-01-03}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.vagelos.columbia.edu/departments-centers/faculty-initiatives/virginia-apgar-academy/virginia-apgar|title=Virginia Apgar|date=2018-02-05|website=Vagelos College of Physicians and Surgeons|language=en|access-date=2026-01-03}}</ref> [[Lêer:Virginia_Apgar.jpg|alt=Dr. Virginia Apgar, standing, facing right, examining baby with stethoscope.|regs|duimnael|313x313px|Apgar ondersoek 'n [[Baba|pasgebore baba]] in 1966]] Dit was dikwels moeilik om mediese personeel vir die program te vind, aangesien vooruitgang in die mediese veld toe eers redelik onlangs die blote toediening van narkose tot narkose as 'n volwaardige mediese spesialisgebied, beskou het. Nuwe narkotiseurs het ook die kritiese oog van ander dokters, veral chirurge, in die gesig gestaar wat nie daaraan gewoond was om 'n narkose-gespesialiseerde mediese dokter in die operasiesaal teenwoordig te hê nie. Hierdie probleme het gelei tot uitdagings met die verkryging van befondsing en ondersteuning vir die afdeling. Met Amerika se toetrede tot [[Tweede Wêreldoorlog|die Tweede Wêreldoorlog]] in 1941, het heelwat professionele persone in die mediese professie by die gewapende magte aangesluit om die oorlogspoging te ondersteun, wat toe 'n ernstige personeelprobleem vir plaaslike hospitale, insluitend Apgar se afdeling, geskep het.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://profiles.nlm.nih.gov/spotlight/cp/feature/biographical|title=The Virginia Apgar Papers|date=September 21, 2017|website=U.S. National Library of Medicine: National Institutes of Health|access-date=April 24, 2018}}</ref> Toe die oorlog in 1945 eindig, was daar hernude belangstelling in narkose onder terugkerende dokters, en die personeelprobleem vir Apgar se afdeling is vinnig opgelos. Die spesialisgebied se groeiende gewildheid en Apgar se ontwikkeling van die residensieprogram het P&S aangespoor om dit in 1949 as 'n amptelike akademiese departement te vestig. As gevolg van haar gebrek aan navorsingsuitsette (weens haar fokus op kliniese werk), is Apgar nie volgens verwagting as die hoof van die departement aangestel nie en is die pos aan haar kollega, Emmanuel Papper, gegee. Apgar is 'n fakulteitspos by P&S aangebied.<ref name="bio" /> === Verloskunde === In 1949 het Apgar die eerste vrou geword wat 'n [[Professor|vol professor]] by P&S geword het, waar sy tot 1959 aangebly het.<ref>{{Cite web|url=https://profiles.nlm.nih.gov/spotlight/cp/feature/biographical|title=Biographical Overview|date=2019-03-13|website=Virginia Apgar - Profiles in Science|language=en|access-date=2026-01-03}}</ref> Gedurende hierdie tyd het sy ook kliniese en navorsingswerk gedoen by die geaffilieerde Sloane-hospitaal vir vroue, wat steeds 'n afdeling van die New York-Presbiteriaanse-hospitaal is. In 1953 het sy die eerste toets, genaamd die Apgar-telling, bekendgestel om die gesondheid van pasgebore babas te bepaal. Tussen die 1930's en die 1950's het die kindersterftesyfer in die Verenigde State afgeneem, maar die aantal babasterftes binne die eerste 24 uur na geboorte het konstant gebly. Apgar het hierdie tendens opgemerk en begin om metodes te ondersoek om die babasterftesyfer spesifiek binne die eerste 24 uur van die baba se lewe te kan verlaag. In haar kapasiteit as obstetriese narkotiseur kon Apgar tendense raaksien en dokumenteer wat gesonde babas van babas in nood onderskei het.<ref>{{Cite web|url=http://www.smj.org.sg/article/virginia-apgar-1909%E2%80%931974-apgar-score-innovator|title=Virginia Apgar (1909–1974): Apgar score innovator {{!}} SMJ|website=www.smj.org.sg|language=en|access-date=2026-01-03}}</ref> Hierdie ondersoek het gelei tot 'n gestandaardiseerde punte toedeling stelsel wat gebruik word om 'n pasgeborene se gesondheid na geboorte te bepaal, na wat verwys word as die pasgeborene se "Apgar-telling". Elke pasgeborene kry naamlik 'n telling van 0, 1 of 2 (’n telling van 2 beteken dat die pasgeborene in optimale toestand is, 0 in nood) in elk van die volgende kategorieë: hartklop, asemhaling, kleur, spiertonus en refleksprikkelbaarheid. Saamgestelde tellings vir elke pasgeborene kan wissel tussen 0 en 10, met 10 as die beste moontlike toestand vir 'n pasgeborene. Die tellings moes een minuut na geboorte aan 'n pasgeborene toegeken word, en bykomende tellings kon in vyf-minuut-inkremente gegee word om behandeling te bepaal, indien die pasgeborene se toestand nie voldoende verbeter het nie. Teen die 1960's het verskeie hospitale in die Verenigde State die Apgar-telling konsekwent gebruik. In die 21ste eeu word die telling steeds gebruik om 'n aanvaarde en gerieflike metode te bied om die status van die pasgebore baba onmiddellik na geboorte vas te vang en te dokumenteer.<ref name=":16">{{Cite journal |last=Ehrenstein |first=V. |year=2009 |title=Association of Apgar scores with death and neurologic disability |journal=Clinical Epidemiology |volume=1 |pages=45–53 |doi=10.2147/CLEP.S4782 |pmc=2943160 |pmid=20865086 |doi-access=free}}</ref> In 1959 het Apgar Columbia verlaat en 'n Meestersgraad in Openbare Gesondheid aan die Johns Hopkins Skool vir Higiëne en Openbare Gesondheid verwerf.<ref name="cardio">{{Cite web|url=https://www.thecardiologyadvisor.com/features/virginia-apgar/|title=Virginia Apgar: Her Life and Career|last=Owrutsky|first=Zoe|last2=PhD|date=2025-03-21|website=The Cardiology Advisor|language=en-US|access-date=2026-01-03}}</ref> Van 1959 tot haar afsterwe in 1974 het Apgar vir die ''March of Dimes''-stigting gewerk, waar sy as visepresident vir mediese aangeleenthede gedien het en ook die navorsingsprogram vir die voorkoming en behandeling van [[Aangebore afwyking|geboortedefekte]], bestuur het.<ref name="march" /> Aangesien daar 'n direkte korrelasie tussen swangerskapouderdom en 'n baba se Apgar-telling is, was Apgar een van die eerstes by die ''March of Dimes'' wat aandag gevestig het op die uitdagings van voortydige geboorte, wat nou een van die ''March of Dimes'' se topprioriteite is.<ref name="Dezen2011">{{Cite press release|url=http://www.marchofdimes.org/news/march-of-dimes-honors-100th-anniversary-of-virginia-apgar.aspx|title=March of Dimes Honors 100th Anniversary Of Virginia Apgar|date=June 24, 2009|location=White Plains, New York}}</ref> Gedurende hierdie tydperk het sy breedvoerig geskryf en lesings gegee, artikels in gewilde tydskrifte gepubliseer, sowel as navorsingswerk gedoen. In 1967 het Apgar visepresident en direkteur van basiese navorsing by ''The National Foundation-March of Dimes'' geword.<ref>{{Cite web|url=https://profiles.nlm.nih.gov/spotlight/cp/feature/foundation|title=Second Career: The National Foundation-March of Dimes, 1959-1974|date=2019-03-13|website=Virginia Apgar - Profiles in Science|language=en|access-date=2026-01-03}}</ref> Tydens die rubella-pandemie van 1964–65 het Apgar 'n voorstander geword vir universele [[inenting]] om moeder-na-kind-oordrag van rubella te voorkom.<ref>{{Cite web|url=http://www.amightygirl.com/blog?p=15378|title=Virginia Apgar: The Doctor Who Saved Countless Newborn Babies By Inventing the Apgar Score|website=kwww.amightygirl.com|language=en|access-date=2026-01-03}}</ref> Rubella kan ernstige aangebore afwykings veroorsaak indien 'n vrou dit tydens swangerskap onderlede kry. Tussen 1964 en 1965 het die Verenigde State na raming 12,5 miljoen rubella-gevalle gehad, wat aanleiding gegee het tot 11 000 [[Miskraam|miskrame]] of [[Aborsie|terapeutiese aborsies]] en 20 000 gevalle van aangebore rubella-sindroom. Dit het gelei tot 2 100 sterftes in babajare, 12 000 gevalle van doofheid, 3 580 gevalle van blindheid as gevolg van [[Katarak|katarakte]] en/of mikroftalmie en 1 800 gevalle van intellektuele gestremdheid. In New York Stad alleen het aangebore rubella 1% van alle babas wat destyds gebore is, aangetas.<ref name="EPI1998">{{Cite journal |last=Pan American Health Organization |author-link=Pan American Health Organization |year=1998 |title=Public Health Burden of Rubella and CRS |url=http://www.ops-oms.org/english/ad/fch/im/nlrubella_PublicHealthBurdenRubellaCRS_Aug1998.pdf |url-status=dead |journal=EPI Newsletter |volume=XX |issue=4 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719123000/http://www.ops-oms.org/english/ad/fch/im/nlrubella_PublicHealthBurdenRubellaCRS_Aug1998.pdf |archive-date=July 19, 2011 |access-date=May 15, 2011}}</ref> Apgar het ook die effektiewe gebruik van Rh-toetsing bevorder, wat vroue kan identifiseer wat 'n risiko het vir die oordrag van moederlike teenliggaampies via die [[plasenta]] na die baba, waar dit later met [[Fetus|fetale]] [[Rooibloedsel|rooibloedselle]] kan bind, dit kan vernietig, en wat dan kan lei tot fetale hidrops of selfs [[miskraam]].<ref>{{Cite web|url=https://www.inverse.com/article/45693-virginia-apgar-3-ripple-effects-vaccine-advocacy|title=Dr. Virginia Apgar: 3 Ripple Effects of Her Vaccination Efforts|date=2018-06-07|website=Inverse|language=en|access-date=2026-01-03}}</ref> Apgar het elke jaar duisende kilometers gereis om met uiteenlopende gehore te praat oor die belangrikheid van vroeë identifisering van geboortedefekte en die belangrikheid van meer navorsing op hierdie gebied. Sy was 'n uitstekende ambassadeur vir die Nasionale Stigting. Die jaarlikse inkomste van die organisasie het meer as verdubbel gedurende haar ampstermyn. Sy het ook die Nasionale Stigting gedien as Direkteur van Basiese Mediese Navorsing (1967–1968) en vise-president vir Mediese Sake (1971–1974). Haar besorgdheid oor die welstand van kinders en gesinne is gekombineer met haar talent vir onderrig in die 1972-boek ''Is My Baby All Right?,'' geskryf saam met Joan Beck.<ref name="bio" /> [[Lêer:Virginia_Apgar_on_the_President's_Committee_on_Employment_of_the_Handicapped.jpg|regs|duimnael|300x300px|Apgar op die President se Komitee oor Indiensneming van Gestremdes (28 November 1973)]] Apgar was ook 'n dosent (1965–1971) en toe kliniese professor (1971–1974) in pediatrie aan Cornell Universiteit se Skool vir Geneeskunde, waar sy teratologie (die studie van geboortedefekte) doseer het. Sy was die eerste persoon wat 'n fakulteitspos in hierdie nuwe vakgebied van pediatrie beklee het. In 1973 is sy aangestel as dosent in mediese genetika aan die Johns Hopkins Skool vir Openbare Gesondheid.<ref>{{Cite web|url=https://embryo.asu.edu/pages/virginia-apgar-1909-1974|title=Virginia Apgar (1909–1974) {{!}} Embryo Project Encyclopedia|website=embryo.asu.edu|access-date=2026-01-03}}</ref> Apgar het gedurende haar loopbaan meer as sestig wetenskaplike artikels en talle korter essays vir koerante en tydskrifte gepubliseer, tesame met haar boek, ''Is My Baby All Right?.'' Sy het talle toekennings ontvang, insluitend eredoktorsgrade van die ''Woman's Medical College of Pennsylvania'' (1964) en ''Mount Holyoke College'' (1965), die Elizabeth Blackwell-toekenning van die ''American Medical Women's Association'' (1966), die ''Distinguished Service Awa''rd van die ''American Society of Anesthesiologists'' (1966), die ''Alumni Gold Medal for Distinguished Achievement'' van ''Columbia University College of Physicians and Surgeons'' (1973) en die Ralph M. Waters-toekenning van die ''American Society of Anesthesiologists'' (1973). Sy is ook in 1973 as Vrou van die Jaar in Wetenskap deur die ''Ladies Home Journal'' verkies. Apgar was ewe gemaklik om met tieners te gesels as met invloedryke mense in die samelewing. Sy het by die ''March of Dimes'' Jeugkonferensies oor [[tienerswangerskap]] en aangebore afwykings gepraat in 'n tyd toe beide hierdie onderwerpe as taboe beskou is.<ref name="march" /> == Die Apgar-telling == Die Apgar-telling het onstaan toe Apgar deur 'n verloskundige mediese intern gevra is wat sy pasgeborene-ondersoek moet dek. Sy het vyf kategorieë waaraan 'n pasgebore baba geëvalueer moet word op 'n servet neergeskryf, insluitend voorkoms, pols, refleksprikkelbaarheid (grimas), aktiwiteit en [[Respirasie (fisiologie)|respirasie]].<ref name="ray" /> Die Apgar-telling word twee keer uitgevoer, eers sestig sekondes na geboorte om te bepaal of resussitasie of intervensie benodig word, en dan weer vyf minute na geboorte. Elke afdeling van die vyfkategorie-skaal is 'n maksimum van twee punte werd. Apgar het opgemerk dat pasgeborenes wat kumulatiewe tellings van 0-2 ontvang het, 'n babasterftesyfer van 14% gehad het, babas wat 3-7 behaal het, 'n sterftesyfer van 1.1% gehad het, en die babas wat tellings van 8-10 ontvang het, 'n baie lae sterftesyfer van 0.13% gehad het.<ref>{{Cite web|url=https://www.ovid.com/jnls/anesthesiology/fulltext/10.1097/00000542-200504000-00022~the-apgar-score-has-survived-the-test-of-time|title=The Apgar Score Has Survived the Test of Time : Anesthesiology|website=Ovid|language=en|doi=10.1097/00000542-200504000-00022~the-apgar-score-has-survived-the-test-of-time?redirectionsource=fulltextview|access-date=2026-01-03}}</ref> Apgar het later die skaal ondersoek om die gevolge van geboorte op die baba te bepaal, en hulle het tot die gevolgtrekking gekom dat die algemene probleme wat pasgeborenes na geboorte affekteer, hipoksie en asidose is. Apgar het gehoop om ook die Apgar-telling te gebruik as 'n manier om onnodige intervensie met 'n gesonde baba te staak en hierdie effekte te verminder. Oor die jare is die Apgar-telling as 'n konsekwente en doeltreffende wyse om die algehele gesondheid van 'n pasgebore baba te evalueer, uitgewys. Dit het oor die algemeen 'n prosedure geword wat in die meeste Amerikaanse hospitale gebruik word. {| class="wikitable" |+ ! Kriteria ! 0 Punte ! 1 Punt ! 2 Punte |- | '''Voorkoms''' | Blou/Bleek | Pienk lyf, blou ledemate | Pienk oral/gesonde kleur |- | '''Pols''' | 0 | Onder 100 BPM | Bo 100 BPM |- | '''Grimas''' (reflekse) | Geen reaksie | Swak gehuil of gekoer | Duidelike huil of hoes |- | '''Aktiwiteit''' (spiertonus) | Geen reaksie op aanraking nie | Sommige reaksies op aanraking | Aktiewe/gesonde reaksie op stimulasie |- | '''Asemhaling''' | Afwesig | Onreëlmatige asemhaling/respirasie | Sterk gehuil, geen teken van obstruksie nie |} == Ander noemenswaardige neonatale ontdekkings == Apgar was ook verantwoordelik vir die ontdekkings en intervensies van talle ander [[Moeder|moeder-]] /babakwale.<ref name=":4">{{Cite web|url=https://doodles.google/doodle/dr-virginia-apgars-109th-birthday/|title=Dr. Virginia Apgar's 109th Birthday|date=June 7, 2018|access-date=June 7, 2018}} - Archived at [https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211212/RLnGi9n3gSA Ghostarchive] and the {{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=RLnGi9n3gSA|title=Dr. Virginia Apgar Google Doodle|date=6 June 2018|via=YouTube|access-date=June 7, 2018|archive-date= 9 Junie 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180609021350/https://www.youtube.com/watch?v=RLnGi9n3gSA|url-status=bot: unknown}}: {{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=RLnGi9n3gSA|title=Dr. Virginia Apgar Google Doodle|date=6 June 2018|via=YouTube|access-date=June 7, 2018}}</ref> * [[Narkose|Verdowingsmiddels]] soos meperidien en [[siklopropaan]] belemmer die [[plasenta]] se versperring op 'n ongesonde manier, wat stres veroorsaak en drukking op die baba uitoefen. * Die wyse waarop resussitasie gedurende daardie tyd op babas uitgeoefen is, was nie korrek nie, en het meer skade as goeie uitwerkings veroorsaak. * Babas wat deur middel van keisersnee onder spinale narkose gebore is, het 'n neiging getoon om beter Apgar-tellings te behaal in vergelyking met dié wat onder algemene narkose gebore is. * Daar is ontdek dat 55% van kinders wat met serebrale gestremdheid gediagnoseer is, 'n Apgar-telling van 7 uit 10 na een minuut ontvang het en 73% 'n Apgar-telling van 7 uit 10 na vyf minute. == Persoonlike lewe == [[Lêer:An_expert_on_the_violin,_Dr._Apgar_examines_an_instrument_fashioned_from_an_old_telephone_shelf._LCCN2002712241.jpg|regs|duimnael|269x269px|Apgar met 'n selfgemaakte viool (60's)]] Apgar het dwarsdeur haar loopbaan volgehou dat "vroue bevry word vanaf die oomblik dat hulle die baarmoeder verlaat" en dat vroulikheid nie beduidende beperkings op haar mediese loopbaan uitgeoefen het nie. Sy het meestal vroue-organisasies en -sake vermy. Alhoewel sy soms haar frustrasie met geslagsongelykhede in 'n private hoedanigheid uitgespreek het (veral wat salarisse betref), het sy dit bloot omseil deur voortdurend nuwe velde te betree waar daar ruimte was om haar aansienlike energie en talente te gebruik.<ref>{{Cite web|url=https://www.wimlf.org/blog/dr-virginia-apgar-a-trailblazer-in-newborn-health|title=Dr. Virginia Apgar, a Trailblazer in Newborn Health|date=2021-06-15|website=The Women in Medicine Legacy Foundation|language=en-US|access-date=2026-01-03}}</ref> Musiek was 'n integrale deel van haar gesinslewe as kind, met gereelde gesinsmusieksessies.<ref name="cardio" /> Apgar het viool gespeel en haar broer het klavier en orrel gespeel.<ref>{{Cite web|url=https://study.com/academy/lesson/virginia-apgar-biography-facts-quotes.html|title=Virginia Apgar {{!}} Biography, Facts & Accomplishments|website=study.com|language=en|access-date=2026-01-03}}</ref> Sy het met haar viool gereis en dikwels waar sy ookal was in amateur- kamerkwartette gespeel. Gedurende die 1950's het 'n vriend haar aan instrumentmaak bekendgestel, en saam het hulle twee viole, 'n altviool en 'n tjello gemaak. Sy was 'n entoesiastiese tuinier en het van vlieghengel, gholf en seëlversameling gehou. In haar vyftigerjare het Apgar vlieglesse begin neem en gesê dat haar doel was om eendag onder New York se George Washington-brug te vlieg.<ref>{{Cite web|url=https://compass.fivecolleges.edu/islandora/object/mtholyoke:29471|title=Letter from Virginia Apgar to Robert E. Sharkey {{!}} Five College Compass|website=compass.fivecolleges.edu|language=en|access-date=2026-01-03}}</ref> === Afsterwe === Apgar is nooit getroud of het kinders gehad nie. Sy is op 7 Augustus 1974 aan sirrose<ref name=":3">{{Cite book |last=Scrivener |first=Laurie |title=A Biographical Dictionary of Women Healers |url=https://archive.org/details/biographicaldict0000scri |last2=Barnes |first2=J. Suzanne |publisher=Oryx Press |year=2002 |isbn=978-1-57356-219-5 |location=Westport, CT |pages=[https://archive.org/details/biographicaldict0000scri/page/6 6]–7}}</ref> in die Columbia-Presbiteriaanse Mediese Sentrum oorlede. Sy is in die Fairview-begraafplaas in Westfield begrawe. == Nalatenskap == Apgar het steeds postume erkenning vir haar bydraes en prestasies ontvang. In 1994 is sy deur die [[United States Postal Service|Verenigde State se Posdiens]] vereer met 'n 20¢ ''Great Americans'' [[Posseël|-posseël]]. In November 1995 is sy in die ''National Women's Hall of Fame'' in Seneca Falls, New York, opgeneem. In 1999 het sy die ''National Women's History Project'' se ''Women's History Month''- eerbewys ontvang.<ref name="WHM">{{Cite web|url=http://nwhp.org/whm/honorees.php|title=Honorees: 2010 National Women's History Month|year=2010|website=Women's History Month|publisher=[[National Women's History Project]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20110624015034/http://www.nwhp.org/whm/honorees.php|archive-date=24 June 2011|access-date=14 November 2011}}</ref> Op 7 Junie 2018 het Google Apgar se 109de verjaardag met 'n [[Google Doodle]] gevier.<ref>{{Cite web|url=https://doodles.google/doodle/dr-virginia-apgars-109th-birthday/|title=Dr. Virginia Apgar’s 109th Birthday Doodle - Google Doodles|website=doodles.google|language=en|access-date=2026-01-03}}</ref> == Eerbewyse en toekennings == * Eredoktorsgraad, ''Women's Medical College of Pennsylvania'' (1964) * Eredoktorsgraad, Mount Holyoke Kollege (1965) * Toekenning vir Uitsonderlike Diens van die Amerikaanse Vereniging van Narkotiseurs (1966) * Elizabeth Blackwell-toekenning, van die Amerikaanse Mediese Vereniging vir Vroue (1966) * Eredoktorsgraad, New Jersey Kollege vir Geneeskunde en Tandheelkunde (1967) * Alumni Goue Medalje vir Uitsonderlike Prestasie, Columbia Universiteit Kollege van Geneeshere en Chirurge (1973) * Ralph M. Waters-toekenning, Amerikaanse Vereniging van Narkotiseurs (1973) * Vrou van die Jaar in Wetenskap, ''Ladies Home Journal'' (1973) * Lid van die ''New York Academy of Medicine, die American Public Health Association'', en die ''New York Academy of Sciences.'' * Opname in die ''New Jersey Hall of Fame'' (2020) == Geselekteerde werke == * {{Cite book |last=Apgar |first=Virginia |title=Is my baby all right? A guide to birth defect |url=https://archive.org/details/ismybabyallright00apga |last2=Beck |first2=Joan Wagner |publisher=Trident Press |year=1972 |isbn=9780671270957 |location=New York |oclc=578207}} * {{Cite journal |last=Apgar |first=Virginia |year=1953 |title=A proposal for a new method of evaluation of the newborn infant |url=http://apgar.net/virginia/Apgar_Paper.html |url-status=unfit |journal=Current Researches in Anesthesia & Analgesia |volume=32 |issue=4 |pages=260–267 |pmid=13083014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121130123020/http://apgar.net/virginia/Apgar_Paper.html |archive-date=November 30, 2012 |access-date=November 7, 2012}} == Verwysings == {{Verwysings}} == Verdere leeswerk == * Gerl, Ellen. " 'Out of the Back Rooms' Physician-publicist Virginia Apgar Makes Birth Defects a Popular Cause." ''Journalism History'' 42.3 (2016): 122-129 [http://www.ellengerl.com/wp-content/uploads/2012/10/Gerl_JH_October2016_Apgar.pdf online] * Rogers, Naomi. "Polio can be conquered: Science and health propaganda in the United States from polio polly to Jonas Salk." in ''Silent Victories: The History and Practice of Public Health in Twentieth-Century America'' (2006): 81-101. https://www.google.com/books/edition/Silent_Victories/5SDkvRBkQXAC?hl=en&gbpv=1&dq="+Polio+can+be+conquered"&pg=PA81& * {{Cite journal |last=Pearce, JM |year=2005 |title=Virginia Apgar (1909–1974): neurological evaluation of the newborn infant |journal=European Neurology |volume=54 |issue=3 |pages=132–34 |doi=10.1159/000089084 |pmid=16244485 |doi-access=free}} * {{Cite journal |last=Goodwin, JW |date=March 2002 |title=A personal recollection of Virginia Apgar |journal=Journal of Obstetrics and Gynaecology Canada |volume=24 |issue=3 |pages=248–49 |doi=10.1016/S1701-2163(16)30226-2 |pmid=12585247}} * {{Cite journal |vauthors=Goldman R, Blickstein I |date=February 2001 |title=Dr. Virginia Apgar – 1909–1974 |journal=Harefuah |language=he |volume=140 |issue=2 |pages=177–78 |pmid=11242930}} * {{Cite journal |last=Mazana Casanova, JS |date=November 11, 2000 |title=Virginia Apgar y su test posnatal medio siglo después |trans-title=Virginia Apgar and her postnatal test half a century later |url=http://www.elsevier.es/revistas/ctl_servlet?_f=7012&articuloid=12405 |url-status=dead |journal=Anales Españoles de Pediatría |language=es |volume=53 |issue=5 |page=469 |doi=10.1016/S1695-4033(00)78630-9 |pmid=11141369 |url-access=subscription |archive-url=https://archive.today/20130106225537/http://www.elsevier.es/revistas/ctl_servlet?_f=7012&articuloid=12405 |archive-date=6 January 2013}} * {{Cite journal |last=Baskett, TF |date=November 2000 |title=Virginia Apgar and the newborn Apgar score |journal=Resuscitation |volume=47 |issue=3 |pages=215–17 |doi=10.1016/S0300-9572(00)00340-3 |pmid=11114450}} * {{Cite journal |last=Jay, V |year=1999 |title=On a historical note: Dr. Virginia Apgar |journal=Pediatric and Developmental Pathology |volume=2 |issue=3 |pages=292–94 |doi=10.1007/s100249900126 |pmid=10191354 |s2cid=35491677}} * {{Cite book |last=Proffitt |first=Pamela |url=https://archive.org/details/notablewomenscie00pame |title=Notable women scientists |date=1999 |publisher=Gale Group |isbn=978-0787639006 |location=Detroit, Mich. |oclc=603291357}}  * {{Cite journal |last=Morishima, HO |date=November 1996 |title=Virginia Apgar (1909–1974) |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-pediatrics_1996-11_129_5/page/768 |journal=The Journal of Pediatrics |volume=129 |issue=5 |pages=768–70 |doi=10.1016/S0022-3476(96)70170-1 |pmid=8917248 |doi-access=free}} * {{Cite journal |vauthors=Shampo MA, Kyle RA |date=July 1995 |title=Virginia Apgar – the Apgar score |url=https://archive.org/details/sim_mayo-clinic-proceedings_1995-07_70_7/page/n85 |journal=Mayo Clinic Proceedings |volume=70 |issue=7 |page=680 |doi=10.4065/70.7.680 |pmid=7791393}} * {{Cite journal |last=Butterfield, LJ |date=September 1994 |title=Virginia Apgar, MD, MPhH |journal=Neonatal Network |volume=13 |issue=6 |pages=81–83 |pmid=7854290}} * {{Cite journal |last=Butterfield, LJ |year=1994 |title=Virginia Apgar, MD, MPhH (1909–1974) |journal=Journal of Perinatology |volume=14 |issue=4 |page=310 |pmid=7965228}} * {{Cite journal |last=Ignatius, J |year=1993 |title=Virginia Apgar 1909–1974 |journal=Duodecim |language=fi |volume=109 |issue=1 |pages=54–55 |pmid=8013307}} * {{Cite journal |last=Appelgren, L |date=April 1991 |title=The woman behind the Apgar score. Virginia Apgar. The woman behind the scoring system for quality control of the newborn |journal=Läkartidningen |language=sv |volume=88 |issue=14 |pages=1304–06 |pmid=2016983}} * {{Cite journal |last=Wilhelmson-Lindell, B |date=October 1990 |title=Virginia Apgar Award to Petter Karlberg. After 45 years of pioneering commission as a pediatrician, the research on body-soul-environment is tempting |journal=Läkartidningen |language=sv |volume=87 |issue=40 |pages=3198–200 |pmid=2232990}} * {{Cite journal |last=Kovács, J |date=September 1989 |title=In commemoration of Virginia Apgar |journal=Orvosi Hetilap |language=hu |volume=130 |issue=38 |pages=2049–50 |pmid=2677904}} * {{Cite journal |last=Calmes, SH |year=1984 |title=Virginia Apgar: a woman physician's career in a developing specialty |url=https://archive.org/details/sim_journal-american-medical-womens-association_november-december-1984_39_6/page/184 |journal=Journal of the American Medical Women's Association |volume=39 |issue=6 |pages=184–88 |pmid=6392395}} * {{Cite journal |vauthors=Schoenberg DG, Schoenberg BS |date=January 1977 |title=Eponym: yes, Virginia, there is an Apgar score |url=https://archive.org/details/sim_southern-medical-journal_1977-01_70_1/page/101 |journal=Southern Medical Journal |volume=70 |issue=1 |page=101 |doi=10.1097/00007611-197701000-00046 |pmid=320667}} * {{Cite journal |vauthors=Frey R, Bendixen H |date=January 1977 |title=In memoriam Virginia Apgar 1909–1974 |journal=Der Anaesthesist |language=de |volume=26 |issue=1 |page=45 |pmid=319701}} * {{Cite journal |last=James, LS |year=1976 |title=Dedication to Virginia Apgar, MD |journal=Birth Defects Original Article Series |volume=12 |issue=5 |pages=xx–xxi |pmid=782603}} * {{Cite journal |last=James, LS |date=January 1975 |title=Fond memories of Virginia Apgar |url=https://archive.org/details/sim_pediatrics_1975-01_55_1/page/1 |journal=Pediatrics |volume=55 |issue=1 |pages=1–4 |doi=10.1542/peds.55.1.1 |pmid=1089236 |s2cid=28483707}} * {{Cite journal |last=James, LW |date=December 1974 |title=Memories of Virginia Apgar |journal=Teratology |volume=10 |issue=3 |pages=213–15 |doi=10.1002/tera.1420100302 |pmid=4617325}} * {{Cite book |last=Windsor |first=Laura Lynn |title=Women in medicine: An encyclopedia |url=https://archive.org/details/womeninmedicinee0000wind_c3o2 |publisher=ABC-CLIO |year=2002 |isbn=9781576073933 |location=Santa Barbara, CA}} == Eksterne skakels == * [http://asteria.fivecolleges.edu/findaids/mountholyoke/mshm192_main.html Virginia Apgar-referate by Mount Holyoke College] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150317181439/http://asteria.fivecolleges.edu/findaids/mountholyoke/mshm192_main.html|date=2015-03-17}} * [http://c250.columbia.edu/c250_celebrates/remarkable_columbians/virginia_apgar.html Columbia-biografie] * [https://web.archive.org/web/20030225022830/http://web.mit.edu/invent/iow/apgar.html MIT-biografie] * [https://www.pbs.org/wgbh/theymadeamerica/whomade/apgar_hi.html PBS] * [https://web.archive.org/web/20020617080907/http://www.greatwomen.org/women.php?action=viewone&id=14 Nasionale Vroue se Heldesaal] * [http://www.whonamedit.com/doctor.cfm/204.html Volledige biografie] op [http://www.whonamedit.com WhoNamedIt.com] * [https://profiles.nlm.nih.gov/spotlight/cp Die Virginia Apgar-artikels] – Profiele in Wetenskap, Nasionale Biblioteek van Geneeskunde {{Normdata}} [[Kategorie:Sterftes in 1974]] [[Kategorie:Geboortes in 1909]] [[Kategorie:Vroue]] [[Kategorie:Mediese beroepe]] [[Kategorie:Akademici]] [[Kategorie:Verenigde State van Amerika]] [[Kategorie:Vroue van die 20ste eeu volgens beroep]] [[Kategorie:Mediese vakbegrippe]] [[Kategorie:Mediese prosedures]] [[Kategorie:Mediese vakbegrip]] [[Kategorie:Gesondheid]] [[Kategorie:Gesondheidsorg]] [[Kategorie:Kinders]] [[Kategorie:Gestremdheid]] [[Kategorie:Navorsing]] [[Kategorie:Siektes]] [[Kategorie:Geboortes]] [[Kategorie:Amerikaanse akademici]] [[Kategorie:Vertaalde bladsye wat nagegaan moet word]] khkgkzkbvmlzn50qc9jy39cdewwxyug 3 458094 2970575 2969660 2026-09-25T06:34:42Z Aliwal2012 39067 argiveer ou dele 2970575 wikitext text/x-wiki == Stulugturbine == {{ping|Gaius le Roux}}, ek het die artikel [[Stulugturbine]] uit Engels (Ram air turbine) vertaal maar is nie 100% of die naam korrek is nie. Jou opinie asb? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:43, 27 Februarie 2026 (UTC) :Daar is steun vir die vertaling "stulugturbine" in die Konseplys Vliegtuigbouterme wat ek het. Al die samestellings met "ram-air" en "turbine" word as "stulug-" en "turbine-" vertaal. :In die Terblanche- tegniese woordeboek wat ek het, word "ram jet" (die simpleks) as "stustraalenjin" OF 'stustraalvliegtuig" (ook "stustraler") vertaal. :As mens al hierdie terme as analoë gebruik, is daar steun vir "stu". :Ek het tot onlangs net in Engels gewerk wanneer ek met lugvaartterme gewerk het. Vandat ek op die Afrikaanse Wikipedia werk, werk ek met Afrikaanse lugvaartterme. Ek is dus nog aan die begin met Afrikaans wat die lugvaart betref en leer nog. Ek moet my ongelukkig op die bronne verlaat wat ek het omdat ek tans nie veel praktiese ervaring van Afrikaanse lugvaartterme het nie. Daarom moet ek soms heelwat navorsing doen wanneer ek lugvaartterme na Afrikaans moet vertaal. Soms omskryf ek 'n term in plaas daarvan om die Engelse term in Afrikaans te vertaal. :Groete [[Gebruiker:Gaius le Roux|Gaius le Roux]] ([[Gebruikerbespreking:Gaius le Roux|kontak]]) 14:41, 27 Februarie 2026 (UTC) == Name van die verskillende klappe == {{ping|Gaius le Roux}}, ek soek die korrekte name vir die volgende: * Plain flap * Split flap * Slotted flap * Fowler flap - ek dink Fowlerklap kan doen hier. * Junkers flap * Gouge flap * Fairey-Youngman flap * Zap flap * Krueger flap - bestaan reeds as [[Krueger-klap]] * Gurney flap * Leading edge flap (leirandklap)? * Blown flap Dink daaroor! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:47, 28 Februarie 2026 (UTC) :Middag, Oesjaar :Dis ongeveer 13:30 op Saterdag, was vanoggend in die winkels, gaan nou eers aan met eie projek. Môre kom die kleinkinders kuier; ek hoop om Maandag aan hierdie terme te werk. :Groete [[Spesiaal:Bydraes/&#126;2026-13155-32|&#126;2026-13155-32]] ([[Gebruikerbespreking:&#126;2026-13155-32|talk]]) 11:36, 28 Februarie 2026 (UTC) ::Dankie. Waardeer! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:38, 28 Februarie 2026 (UTC) :::{{ping|Gaius le Roux}}, staak asb die gewoonte om net in hoofletters te skryf. Ons volg standaard skryf reëls. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 14:25, 1 Maart 2026 (UTC) == Flaperon == {{ping|Gaius le Roux}}, wat sê jou slim boek is 'n Flaperon in Afrikaans? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 14:44, 1 Maart 2026 (UTC) == Ontmoet == {{ping|Gaius le Roux}}, kan ons more ontmoet? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:37, 30 Maart 2026 (UTC) :Ja, 10:00, maar waar? Groete [[Gebruiker:Gaius le Roux|Gaius le Roux]] ([[Gebruikerbespreking:Gaius le Roux|kontak]]) 12:41, 30 Maart 2026 (UTC) ::Goeie naand, @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]]. Ek het vergeet môre, Dinsdag, 31 Maart 2026, is wasdag - so ons sal nie kan ontmoet nie. Liewer op 'n ander dag, asseblief. Groete [[Gebruiker:Gaius le Roux|Gaius le Roux]] ([[Gebruikerbespreking:Gaius le Roux|kontak]]) 17:10, 30 Maart 2026 (UTC) ::: [[Gebruiker:Gaius le Roux|Gaius le Roux]], was agter die ore ook! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 17:12, 30 Maart 2026 (UTC) == Oefensessie == Hallo Gaius, jou "Oefensessies" kan liefs in die '''Sandput''' uitgevoer word. (Klik op die 6de duimnael in die linkerkantbalk). Daar kan jy na hartelus eksperimenteer, sonder om teks aan 'n bestaande artikel te verander. Groete, --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 17:21, 2 April 2026 (UTC) :Goeie dag, @[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]]. Ek het eers probeer om in die sandput te oefen voordat ek in die teks van die bestaande artikel geoefen het. Die sandput het my ongelukkig nie toegelaat om die stappe te volg wat ek op die ou end in die bestaande teks gevolg het nie. Dit is hoekom ek in die bestaande teks in plaas van in die sandput geoefen het. Groete [[Gebruiker:Gaius le Roux|Gaius le Roux]] ([[Gebruikerbespreking:Gaius le Roux|kontak]]) 05:02, 3 April 2026 (UTC) ::Jy moes 'n advokaat geword het, jy gee my grys hare! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 11:12, 3 April 2026 (UTC) == Redigeer van Lockheed Constellation == Hallo Gaius, klik asb op die artikel se "Wys geskiedenis" sodat jy kan sien wat daar (aanlyn) aangaan. Jy hoef nie "LET WEL: Ek is nog nie klaar nie - ek wil nog foto's byvoeg." te meld nie, ons kan sien jy is nog besig! Groete, --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 13:16, 2 Mei 2026 (UTC) :@[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]]en @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]]Ten spyte daarva dat julle gesien het ek is besig, het julle veranderings aangebring; gevolglik het my wysigings verlore geraak, en nou moet ek alles oordoen! Oesjaar het gesê hy gaan die "Die" uit die titel van die artikel uithaal. Het jy of Oesjaar dit gedoen? Ek het gehoop Oesjaar sal my bel voordat hy die wysiging aanbring. Ek is nie te kwaad nie, ek sal nie doodgaan nie en sal niks daarvan oorkom om die wysigings weer aan te bring nie! Groete [[Gebruiker:Gaius le Roux|Gaius le Roux]] ([[Gebruikerbespreking:Gaius le Roux|kontak]]) 13:42, 2 Mei 2026 (UTC) ::{{ping|Gaius le Roux}}, gaan kyk asb in die ''Wys Geskiedenis'' blad en jy sal sien dat ek nog nie EEN keer in jou artikel gekrap het nie. Ag nee... [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 17:05, 2 Mei 2026 (UTC) :::@[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]], ek het gaan kyk. Dit is Aliwal2012 wat die artikel geskuif het en sodoende die "Die" in die titel verwyder het. (Ek het hom daarvoor bedank.) Ek het jou naam genoem omdat jy gesê jy gaan later die middag (Satermiddag) die nodige doen om die "Die" te verwyder. Ek sien BurgerT het ook iets gewysig. :::My wysigings het waarskynlik verlore geraak toe Aliwal2012 die artikel geskuif het. MAAR, ek is nie meer kwaad nie en ek het in die proses om die wysigings oor te doen baie geleer, so dit het alles gehelp. :::In die stadium wat ek ontdek my wysigings is verlore, was ek gefrustreerd omdat ek toe reeds baie tyd aan die artikel gespandeer het. Maar nou is alles verby en dit is 'n nuwe dag en ek kan voortgaan! Groete [[Gebruiker:Gaius le Roux|Gaius le Roux]] ([[Gebruikerbespreking:Gaius le Roux|kontak]]) 05:27, 3 Mei 2026 (UTC) == Skryfwedstryd == Hallo. Ek hoop jy beplan om 'n artikel in te skryf vir die [[Wikipedia:Skryfwedstryd_2026|Skryfwedstryd]]. Dankie [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 06:25, 5 Mei 2026 (UTC) :Ja @[[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]], ek beoog om dit te doen. Ek is net nog besig om aan die artikel te skaaf. Groete [[Gebruiker:Gaius le Roux|Gaius le Roux]] ([[Gebruikerbespreking:Gaius le Roux|kontak]]) 07:25, 5 Mei 2026 (UTC) ::{{ping|Gaius le Roux}} Hallo, laat weet die gemeenskap asb dringend watter artikel(s) jy vir die skryfwedstryd wil inskryf. ::Die rede hiervoor is dat ander wiki-bydraers dan nie daaraan mag werk nie, tot na die beoordeling afgehandel is. ::Hoop jy vind dit in orde. Groete! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 09:28, 5 Mei 2026 (UTC) :::@[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]], ek wil die artikel Lockheed Constellation vir die kompetisie inskryf, maar jy en BurgertB het reeds op 2 Mei wysigings aan die artikel aangebring. Kan dit steeds ingeskryf word? Ek is ook besig om aan 'n DC-3-artikel te werk wat 'n ingrypende wysiging van die bestaande een sal wees en wil hom ook inskryf. Mag ek hom inskryf wanneer ek klaar is al is dit nie 'n splinternuwe artikel wat geskep sal word nie? Anders sal ek 'n ander, nuwe artikel moet skep. Groete [[Gebruiker:Gaius le Roux|Gaius le Roux]] ([[Gebruikerbespreking:Gaius le Roux|kontak]]) 09:58, 5 Mei 2026 (UTC) ::::Die reëls sê: dit moet 'n nuwe artikel wees (een wat nog nie bestaan nie), of 'n saadjie ('n baie kort artikel) wat uitgebrei word. ::::Noteer asb jou inskrywing by [[Wikipedia:Skryfwedstryd 2026#Inskrywing]], anders tel dit nie. [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 10:39, 5 Mei 2026 (UTC) :::::Dankie, @[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]], dit is gedoen. [[Gebruiker:Gaius le Roux|Gaius le Roux]] ([[Gebruikerbespreking:Gaius le Roux|kontak]]) 11:10, 5 Mei 2026 (UTC) == Lugvaartterme == {{ping|Gaius le Roux}}, loer asb na [[Lugvaartterme]] as jy nuwe terminilogie gebruik en opdateer waar moontlik. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:12, 11 Mei 2026 (UTC) :@[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]], ek sal so maak en die terme waaroor Viva terugvoer gegee het, byvoeg. Groete [[Gebruiker:Gaius le Roux|Gaius le Roux]] ([[Gebruikerbespreking:Gaius le Roux|kontak]]) 03:54, 12 Mei 2026 (UTC) == Ek het...ek het...ek het... == Jou aanhoudende sinsnede "ek het..." in jou wysigingsopsommings is regtig oorbodig. Ons publiseer verkieslik in die derde persoon, nie die eerste persoon (ek) nie. Terloops, geluk met jou tweede prys in die Skryfwedstryd, hou so aan! Groete--[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:45, 26 Junie 2026 (UTC) :Goeie dag, @[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] Ek sal ophou om te sê "ek het..." MAAR, hoe moet ek aandui ek is nog besig met die dokument? Die een waarmee ek nou besig is, is redelik lank. Hy sal my heeldag besig hou. :::Daar is 'n sjabloon {{sj|nog besig}} wat sê: {{nog besig}} :Dankie vir die gelukwensing; die artikel waarvoor ek die tweede prys gewen het, het besonder baie energie en tyd geverg. :Groete [[Gebruiker:Gaius le Roux|Gaius le Roux]] ([[Gebruikerbespreking:Gaius le Roux|kontak]]) 06:59, 26 Junie 2026 (UTC) ::Dankie, @[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] Dit is 'n sinvolle en praktiese antwoord! [[Gebruiker:Gaius le Roux|Gaius le Roux]] ([[Gebruikerbespreking:Gaius le Roux|kontak]]) 08:21, 26 Junie 2026 (UTC) == Vertaling van Engelse kleurterme == {{ping|Oesjaar|Aliwal2012|Rooiratel|Dumbassman|Sobaka|Suidpunt|Martinvl}} en enigiemand anders. Goeie middag almal. Waar kan ek op die internet die Afrikaans vir terme soos Deep Buff, Dark Earth, Dark Green, Azure Blue, ensovoorts kry? Groete [[Gebruiker:Gaius le Roux|Gaius le Roux]] 10:21, 8 Augustus 2026 (UTC) :Weet nie van ‘n enkele bron in die verband nie, maar hierdie terme klink soos amptelike Britse militêre, lugvaart- of voertuigverfkleure. Daar is waarskynlik nie ’n enkele internetbron met vaste Afrikaanse vertalings vir almal nie, omdat name soos ''Dark Earth'' en ''Deep Buff'' dikwels gestandaardiseerde kleurbenamings of verfspesifikasies is. :Vir jou voorbeelde kan die volgende moontlik werk :Engels Moontlike Afrikaans :''Deep Buff'' diep dofgeel of donker geelbruin :''Dark Earth'' donker aardbruin :''Dark Green '' donkergroen :''Azure Blue'' asuurblou :''Sky Blue'' hemelsblou :''Light Earth'' ligte aardbruin :''Middle Stone'' middelsteengrys of medium klipkleur :’n Belangrike onderskeid: wanneer dit ’n amptelike verfnaam is—byvoorbeeld ''RAF Dark Earth''—is nog ‘n opsie om die oorspronklike naam te behou en ’n Afrikaanse verklaring tussen hakies te gee: :''Dark Earth'' (donker aardbruin) :''Deep Buff'' (diep dofgeel) :Dit voorkom dat ’n vertaling verkeerdelik voorgee dat dit presies dieselfde gestandaardiseerde kleurskakering aandui. Vir ’n Wikipedia-artikel kan die Engelse naam dus by die eerste vermelding behou word en daarna die Afrikaanse beskrywing gebruik word. Hoop dit help. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 16:45, 8 Augustus 2026 (UTC) ::Goeie môre, @[[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]]. Die leiding wat jy verskaf het, help beslis! ::Die terme "Dark Earth" en "Deep Buff" word byvoorbeeld gebruik wanneer die kleurskema van die Suid-Afrikaanse Lugmag se Mirage IIICZ beskryf word. As die artikel vir modelvliegtuigbouers bedoel is, sal daar beslis van die amptelike terme gebruik gemaak moet word en kan Afrikaanse verklarings tussen hakies gebruik word. In die Wikipedia-artikel wat ek beoog om te skryf, sal "donker aardbruin" en "diep dofgeel" egter werk. Dit sal 'n algemene beskrywing van 'n spesifieke vliegtuig se kleurskema wees. ::Nogmaals dankie en groete, [[Gebruiker:Gaius le Roux|Gaius le Roux]] 05:34, 9 Augustus 2026 (UTC) ::Hier is nog 'n kleurterm wat ek in 'n Wikipedia-artikel wil gebruik: ''Olive Drab''. Kan "olyfgroen"/"dowwe olyfgroen" werk? Groete [[Gebruiker:Gaius le Roux|Gaius le Roux]] 05:14, 22 Augustus 2026 (UTC) :::Middag Gaius. ''Olive Drab'' kan in Afrikaans vertaal word as dowwe olyfgroen of miskien mat olyfgroen. :::In ’n lugvaartkonteks is dowwe olyfgroen waarskynlik die beste keuse, omdat dit verwys na die gedempte, groenbruin kamoefleerkleur wat veral op Amerikaanse militêre vliegtuie gedurende die Tweede Wêreldoorlog gebruik is. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 14:49, 22 Augustus 2026 (UTC) ::::Stem saam met dowwe olyfgroen. Uit 'n praktiese oogpunt verwys "drab" kleredrag na gemaks/loslit/slenteruitrustings. Groete [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 16:08, 22 Augustus 2026 (UTC) :::::Dankie, @[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]]. Groete. [[Gebruiker:Gaius le Roux|Gaius le Roux]] ([[Gebruikerbespreking:Gaius le Roux|kontak]]) 05:33, 23 Augustus 2026 (UTC) ::::Dankie, @[[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]], ek waardeer dit! Groete [[Gebruiker:Gaius le Roux|Gaius le Roux]] 05:21, 23 Augustus 2026 (UTC) == Nog Engelse kleurterme == Goeie middag, @[[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]], @[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] en Oesjaar. Vir 'n artikel wat ek iewers in die volgende paar dae wil publiseer, verlang ek die Afrikaans van Aircraft Blue en Arctic Blue. Die kleur wat daarmee saamgaan, is White (ek aanvaar dit is maar "wit"). Dit is die laaste kleurskema wat die Atlas Impalas van die Silwer Valke gehad het (met natuurlik silwer). Sover het ek in my artikel donker blou, lig blou en wit as algemene kleurterme gebruik. Dit is dan bloot 'n beskrywing van die kleure soos dit vir my lyk en nie die gestandaardiseerde terme nie. Groete [[Gebruiker:Gaius le Roux|Gaius le Roux]] ([[Gebruikerbespreking:Gaius le Roux|kontak]]) 10:14, 19 September 2026 (UTC) :Middag Gaius. Sover ek kon vastel lyk dit of ''Aircraft Blue'' en ''Arctic Blue'' na spesifieke verf- of kleurbenamings verwys en nie gewone kleurbeskrywings is nie. :*''Aircraft Blue'': letterlik vliegtuigblou, maar in ’n histories-tegniese artikel sou ek die oorspronklike naam behou. ''Aircraft Blue'' is inderdaad ’n gestandaardiseerde Britse kleur, BS 381C No. 108, en nie bloot ’n algemene term vir enige blou wat op vliegtuie gebruik word nie. Paintman identifiseer dit uitdruklik as ''Aircraft Blue – BS108.'' :*''Arctic Blue'': Arktiese blou is die natuurlike Afrikaanse vertaling. Dit is egter nie, sover ek kon vasstel, ’n universeel gestandaardiseerde lugvaartkleur nie; verskillende vervaardigers gebruik die naam vir verskillende skakerings. :Moontlike formuleering kan wees: :“Die laaste kleurskema het uit silwer, wit en die blouskakerings ''Aircraft Blue'' en ''Arctic Blue'' bestaan.” :‘n ander opsie kon wees “Die Impalas was in silwer, donkerblou (''Aircraft Blue''), ligblou (''Arctic Blue'') en wit geverf.” : Baie dankie vir al die werk op vliegtuie en die Lugmagerfenis-onderwerpe. Dit is baie uniek en maak 'n betekenisvolle bydrae tot ons kennisbasis. Groete. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 10:33, 19 September 2026 (UTC) ::Dankie, @[[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]], ek waardeer dit baie. Ek dink ek sal iets soos die beskrywing "Die Impalas was in silwer, donkerblou (Aircraft Blue), ligblou (Arctic Blue) en wit geverf." gebruik. ::Ek het sommer ook in die AWS gekyk oor die skryfwyse van donkerblou x donker blou EN ligblou x ligte blou en iets geleer! ::Groete [[Gebruiker:Gaius le Roux|Gaius le Roux]] ([[Gebruikerbespreking:Gaius le Roux|kontak]]) 10:58, 19 September 2026 (UTC) == Geluk met Silwer Valke == Geluk Gaius, jy het nou op [[20 September|een dag]] 'n volle artikel, '''[[Silwer Valke]]''', voltooi. Dit kom net met oefening en geduld! N.S. Ek kon sweer daai stertnommers is 1, 2, 3, 4 en 5!! Groete, [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 16:30, 20 September 2026 (UTC) :Dankie, @[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]], ek waardeer dit! Naskrif; Omdat ek die oorspronklike, volle byskrif gedoen het en die oorspronklike beeld op my rekenaar het, het ek geweet sy individuele nommer is 3. Groete [[Gebruiker:Gaius le Roux|Gaius le Roux]] ([[Gebruikerbespreking:Gaius le Roux|kontak]]) 17:44, 20 September 2026 (UTC) == Nuwe kleurterme en kleurskemabeskrywings == Goeie môre, @[[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]], @[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] en @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]]. Daar is nog 'n kleurterm en beskrywings van kleurskemas wat ek in 'n artikel oor Lugmagbasis Pietersburg wil gebruik. Hulp, asseblief! In 'n beskrywing van die Canadair Sabres se kamoefleerskerm (vanaf 1974) word die kleurterm "Light Admiralty Grey" vir die onderkante van die vliegtuie gebruik. Die Atlas Cheetahs van die SALM het kleurskemas gehad wat onder andere soos volg beskryf word: "a lowviz grey scheme with toned-down 89 Combat Flying School badge" '''''EN''''' "two-tone grey lowviz camo scheme". Vir ''lowviz scheme'' het ek voorheen "laesigbaarheidskema" gebruik. Vir ''two-tone grey scheme'' het ek voorheen "twee skakerings grys"/"grys met/van twee skakerings" gebruik. ''Toned down'' vir die eenheidwapen beteken dat dit dof is/nie so helder is/duidelik uitstaan nie. In die ou dae het eenheidwapens kleure en skakerings gehad wat absoluut uitgestaan het. Groete, [[Gebruiker:Gaius le Roux|Gaius le Roux]] ([[Gebruikerbespreking:Gaius le Roux|kontak]]) 09:36, 21 September 2026 (UTC) :Middag @[[Gebruiker:Gaius le Roux|Gaius le Roux]] Ek vermoed met kamoefleerskerm bedoel jy kamoefleerskema. Jou bestaande vertalings is in beginsel korrek. :Ek sou dit net effens gladder en konsekwenter formuleer. *''Light Admiralty Grey'' Dit is ’n gestandaardiseerde Britse militêre kleur, BS 381C nr. 697 (Sien: https://www.e-paint.co.uk/lab-hlc-rgb-lrv-values.asp?cRange=BS+381C&cRef=BS381C+697&cDescription=Light+admiralty+grey), en nie bloot enige liggrys kleur nie. Ek stel voor: ligte admiraliteitsgrys Omdat Admiralty hier na die Britse Admiraliteit en ’n amptelike kleurnaam verwys, kan dit by die eerste voorkoms verduidelik word: Die onderkante is in ligte admiraliteitsgrys (Light Admiralty Grey, BS 381C nr. 697) geverf. Daarna kan jy bloot ligte admiraliteitsgrys gebruik. “Admiraliteitsgrys” klink vreemd omdat dit ’n historiese Britse kleurnaam is, maar is semanties presies. *''A lowviz grey scheme with toned-down 89 Combat Flying School badge'' Jou laesigbaarheidskema is ’n goeie vertaling. Low visibility beteken hier dat die kleure, kentekens en kontraste doelbewus minder opvallend gemaak is. Vir toned-down badge is gedempte kenteken die beste bondige term. Ek sou die hele frase vertaal as: ’n grys laesigbaarheidskema met ’n gedempte kenteken van 89 Vegvliegskool of, ’n bietjie meer verklarend: ’n grys laesigbaarheidskema waarin die kenteken van 89 Vegvliegskool in gedempte kleure aangebring is Kenteken is hier waarskynlik beter as wapen, tensy die bron spesifiek na die heraldiese eenheidswapen verwys. Op vliegtuie praat mens meestal van ’n eenheids- of eskaderkenteken. *''Two-tone grey lowviz camo scheme'' Die natuurlikste vertaling is: ’n tweekleurige grys laesigbaarheidskamoefleerskema Dit is bondig, maar tweekleurige grys kan verkeerdelik suggereer dat grys met ’n ander kleur gekombineer is. Die duidelikste formulering vir ’n Wikipedia-:artikel is daarom: ’n laesigbaarheidskamoefleerskema in twee skakerings van grys Alternatiewelik: ’n tweeskakering-grys laesigbaarheidskamoefleerskema Laasgenoemde is tegnies kompak, maar minder idiomaties. Ek verkies dus “in twee skakerings van grys”. *Aanbevole finale teks “Vanaf 1974 het die Canadair Sabres ’n kamoefleerskema gehad waarvan die onderkante in ligte admiraliteitsgrys (Light Admiralty Grey, BS 381C nr. 697) geverf was. Die Atlas Cheetahs is later in verskillende laesigbaarheidskemas bedryf, waaronder ’n grys skema met die kenteken van 89 Vegvliegskool in gedempte kleure, en ’n laesigbaarheidskamoefleerskema in twee skakerings van grys.” Groete [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 10:07, 21 September 2026 (UTC) :Baie dankie, @[[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] vir hierdie volledige antwoord! Ja, ek het beslis "skema" bedoel en nie "skerm" nie - dowwe brein op 'n Maandagoggend! :Jou gebruik van "kenteken" vir ''badge'' is interessant. Ek het sover "kenteken" in die vorm van "nasionale kenteken" gebruik, soos in ''nine-pointed star roundel'' vir die SALM se jongste nasionale kenteken en gebruik dikwels "Arendkasteel" en "Springbokkasteel" (Engels ''Springbok Castle'' en ''Eagle Castle'') vir die nasionale kentekens wat in die verlede op SALM-vliegtuie gebruik is. Die gebruik van ''kenteken'' in hierdie geval word darem ook gewoonlik met foto's toegelig. Dit is vir die algemene Engelse term ''roundel''. Ek het al ''rondel''/''rondeel'' in Afrikaans teengekom, maar vir my lyk dit soos 'n taalgogga (subjektiewe siening!). [[Gebruiker:Gaius le Roux|Gaius le Roux]] ([[Gebruikerbespreking:Gaius le Roux|kontak]]) 11:11, 21 September 2026 (UTC) ::Plesier. Sien rondeel word in die meeste artikels oor lugmagte op die Afrikaanse Wikipedia gebruik. Kon dit nie in die HAT opspoor nie (heel ander betekenis). Nietemin mag moontlik gebruiklike Afrikaanse term vir die nasionale herkenningsteken op ’n militêre vliegtuig wees. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 11:27, 21 September 2026 (UTC) :::Dankie, @[[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]]. Sou jy eerder ''nasionale herkenningsteken'' as "Afrikaanse" term in plaas van die vreemde vorm ''rondeel'' gebruik? Soms verkies ek die Dietse vorm bo die Romaanse vorm. Groete, [[Gebruiker:Gaius le Roux|Gaius le Roux]] ([[Gebruikerbespreking:Gaius le Roux|kontak]]) 13:02, 21 September 2026 (UTC) :Goeie middag, @[[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]]. Wanneer ek na die eskaderwapen verwys, bedoel ek die wapen (''badge'') wat iewers op die vliegtuig verskyn. Daardie wapen sal die heraldies goedgekeurde wapen wees/die amptelike wapen wees soos dit deur die SALM se owerstes goedgekeur is. Ek sou reken dat 'n mens dan eerder van "wapen" as "kenteken" behoort te praat? Sover ek weet, sou net amptelik goedgekeurde wapens op die vliegtuie toegelaat word, met ander die heraldiese eenheidswapen word bedoel. Groete, [[Gebruiker:Gaius le Roux|Gaius le Roux]] ([[Gebruikerbespreking:Gaius le Roux|kontak]]) 13:20, 21 September 2026 (UTC) ::Ja Gaius, daar is soveel moontlike “merke” op ‘n militêre vliegtuig ek self is nou maar ook ietwat verward. Het bietjie rondgespeel met definisies op die internet en die volgende lys saamgestel. Ek dink jy is baie nader as ek aan die onderwerp en kan uiteraard gebruik wat vir jou reg voel. ::‘n Vliegtuig kon dus tegelykertyd verskeie soorte merke dra: ::Rondeel Dui nasionaliteit of lugmag aan ::Eenheidswapen Amptelike heraldiese identiteit van die skool, eskader of eenheid ::Eenheidskenteken/embleem Amptelike identiteit wat nie noodwendig heraldies is nie ::Neuskuns Informele of halfamptelike versiering van ’n individuele vliegtuig ::Operasionele merke Dui missies, oorwinnings of vernietigde teikens aan ::Stertnommer/reeksnommer Identifiseer die individuele vliegtuig administratief ::Groete [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 16:25, 21 September 2026 (UTC) :::Baie dankie, @[[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]], soos gewoonlik 'n volledige antwoord. Ek sal hou by "wapen" vir ''badge''; bedoelende die heraldiese identiteit van die eenheid (eskader, basis, skool, ensovoorts). Groete, [[Gebruiker:Gaius le Roux|Gaius le Roux]] ([[Gebruikerbespreking:Gaius le Roux|kontak]]) 17:35, 21 September 2026 (UTC) ==Illustrasie== Het na aanleiding van ons gesprek oor militêre vliegtuigmerke hierdie illustrasie met die hulp van KI geskep. Moontlik kan dit in die toekoms gebruik word. Sien tot my skok die generiese artikel Militêre Vliegtuig bestaan nog nie in die Afrikaanse Wikipedia nie. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 18:32, 21 September 2026 (UTC) :Dankie, @[[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]]. Dit lyk na 'n illustrasie wat gebruik sou kon word as mens 'n artikel met die titel "Militêre Vliegtuig" sou wou skep. Sal jy asseblief die beeld by my e-posadres gabrielleroux4@gmail.com aan my stuur? [[Gebruiker:Gaius le Roux|Gaius le Roux]] ([[Gebruikerbespreking:Gaius le Roux|kontak]]) 04:33, 22 September 2026 (UTC) :: So gedoen. groete [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 06:19, 22 September 2026 (UTC) :::Goeie middag, @[[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]]. Hoe verleen ek erkenning vir jou illustrasie? Is die debat rondom KI nou al uitgesorteer? As ek jou illustrasie gaan gebruik, sal ek dit op 'n ander plek oplaai as die gewone plek waar ek my eie beelde oplaai. Op daardie plek moet 'n mens die bron, daarsteller, datum en outeur van die foto noem. Vir 'n foto van die SALM gebruik ek byvoorbeeld bron as Gabriel le Roux-versameling en daarsteller as Gaius le Roux. Die outeur word as die Suid-Afrikaanse Lugmag aangedui. As die datum en outeur onbekend is, noem ek Datum en Outeur onbekend. Ek sal jou leiding in hierdie verband waardeer. As hulle wil, kan {{ping|Aliwal2012|Rooiratel|Oesjaar}} ook kommentaar lewer. Groete [[Gebruiker:Gaius le Roux|Gaius le Roux]] ([[Gebruikerbespreking:Gaius le Roux|kontak]]) 14:33, 22 September 2026 (UTC) ::::@[[Gebruiker:Gaius le Roux|Gaius]] Ek het dit op die Afrikaanse Wikipedia gelaai so dit is beskikbaar as (Merke-op-n-militere-vliegtuig.png) vir gebruik hier. Ek het dit nie op WikiCommons gelaai nie. Glo nie dit sal 'n probleem wees solank as wat dit duidelik gestel word dat dit met Chat GPT op 20 September 2026 geskep is nie. Nee die beleid oor KI is nog nie afgehandel nie en my voorstel oor beelde is dat dit tans te eng geformuleer is. Solank dit duidelik by oplaai as KI gegenereerd aangedui word, sal illustrasies soos hierdie volgens my aanvaarbaar wees. Die skep van illustrasies in Afrikaans met tradisionele metodes is so tydrowend dat jy weinig daarvan op hierdie Wiki gaan vind. Met KI is dit baie makliker maar die persoon wat dit skep moet baie seker maak want KI kan soms [[Hallusinasie (kunsmatige intelligensie)|hallusineer]] en feitelike foutiewe beelde en/of inligting genereer. Dit is juis waarom ek gekies het om die vliegtuig in die beeld generies te maak want as jy ‘n bestaande vliegtuig sou kies is jou kanse vir foute baie meer. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 14:57, 22 September 2026 (UTC) :::::Dankie, @[[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]], ek waardeer dit! Groete [[Gebruiker:Gaius le Roux|Gaius le Roux]] ([[Gebruikerbespreking:Gaius le Roux|kontak]]) 15:33, 22 September 2026 (UTC) [[Lêer:Merke-op-n-militere-vliegtuig.png|500px]] == [[Saxonwold]] == LET WEL: [[Saxonwold]] is definitief <u>in</u> Johannesburg, nie <u>naby</u> nie. Groete, --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:44, 22 September 2026 (UTC) :Dankie, @[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]]. Dit sal reggestel word as dit nog nie gedoen is nie. Groete [[Gebruiker:Gaius le Roux|Gaius le Roux]] ([[Gebruikerbespreking:Gaius le Roux|kontak]]) 06:51, 22 September 2026 (UTC) rb38qgdzbmm5av7r86030b8l095ds5u 2 458382 2970610 2969895 2026-09-25T11:56:16Z Zeetharr 203714 2970610 wikitext text/x-wiki My naam is Zeetharr [[Gebruiker:Zeetharr/Draft 1|Draft 1]] [[Gebruiker:Zeetharr/Draft 2|Draft 2]] [[Gebruiker:Zeetharr/Draft 3|Draft 3]] [[Gebruiker:Zeetharr/Draft 4|Draft 4]] [[Gebruiker:Zeetharr/Draft 5|Draft 5]] [[Gebruiker:Zeetharr/Draft 6|Draft 6]] [[Gebruiker:Zeetharr/Draft 7|Draft 7]] a8r53twcoxa7u8d8kxqv86mnduglsuq 0 469077 2970546 2969223 2026-09-24T17:55:12Z Oesjaar 7467 /* S */ Verbeter 2970546 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks |image = Helichrysum_sanguineum.jpg |image_caption = ''Helichrysum sanguineum'' |display_parents = 3 |taxon = Helichrysum |authority = Mill., (1754) |subdivision_ranks = Spesies |subdivision = <center>[[#Spesies|Sien teks]]</center> |synonyms =* ''Argyrocome'' <small>Gaertn.</small> * ''Cyttarium'' <small>Peterm.</small> * ''Euchloris'' <small>D.Don</small> * ''Leontonyx'' <small>Cass.</small> * ''Lepiscline'' <small>Cass.</small> * ''Mannopappus'' <small>Sch.Bip.</small> * ''Pentataxis'' <small>D.Don</small> * ''Spiralepis'' <small>D.Don</small> * ''Stoechas'' <small>Mill.</small> * ''Trichandrum'' <small>Neck.</small> * ''Virginea'' <small>(DC.) Nicoli</small> |range_map=Ареал распространения distribution Helichrysum POWO.jpg |range_map_caption= Verspreiding }} '''''Helichrysum''''' is 'n [[genus]] van blomdraende plante en [[struik]]e wat behoort tot die [[Familie (biologie)|familie]] Asteraceae. Die genus is [[inheems]] aan [[Afrika]], [[Asië]] en [[Australië]]. In Suid-Afrika staan die genus as ''strooiblomme'' bekend. Die naam Helichrysum is afgelei van die Griekse woorde *helios* (son) en *chrysos* (goud), aangesien daar baie spesies met geel blomkoppe is. == Spesies == Daar is 564 [[spesie]]s wat tot die genus hoort<ref>[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:331648-2 Plants of the World Online]</ref> en ongeveer 70 van hulle is deel van die [[fynbos]]. {{indeks}} === A === {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Helichrysum abbayesii]]'' <small>Humbert</small> * ''[[Helichrysum abietifolium]]'' <small>Humbert</small> * ''[[Helichrysum abietinum]]'' <small>O.Hoffm.</small> * ''[[Helichrysum acervatum]]'' <small>S.Moore</small> * ''[[Helichrysum achryroclinoides]]'' <small>Baker</small> * ''[[Helichrysum acrophilum]]'' <small>[[Harry Bolus|Bolus]]</small> * ''[[Helichrysum acutatum]]'' <small>DC.</small> * ''[[Helichrysum adenocarpum]]'' <small>DC.</small> * ''[[Helichrysum albanense]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Helichrysum albertense]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Helichrysum albiflorum]]'' <small>Moeser</small> * ''[[Helichrysum albilanatum]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Helichrysum albirosulatum]]'' <small>Killick</small> * ''[[Helichrysum albobrunneum]]'' <small>S.Moore</small> * ''[[Helichrysum album]]'' <small>N.E.Br.</small> * ''[[Helichrysum allioides]]'' <small>Less.</small> * ''[[Helichrysum alsinoides]]'' <small>DC.</small> * ''[[Helichrysum alticola]]'' <small>Bolus</small> * ''[[Helichrysum altigenum]]'' <small>Schltr. & Moeser</small> * ''[[Helichrysum alucense]]'' <small>García-Cas., S.Scholz & E.Hernandez</small> * ''[[Helichrysum × ambiguum]]'' <small>(Pers.) C.Presl</small> * ''[[Helichrysum amblyphyllum]]'' <small>Mattf.</small> * ''[[Helichrysum amboense]]'' <small>Schinz</small> * ''[[Helichrysum ambondrombeense]]'' <small>Humbert</small> * ''[[Helichrysum ambositrense]]'' <small>Humbert</small> * ''[[Helichrysum ammitophilum]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Helichrysum amorginum]]'' <small>Boiss. & Orph.</small> * ''[[Helichrysum amplectens]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Helichrysum andohahelense]]'' <small>Humbert</small> * ''[[Helichrysum angavense]]'' <small>Humbert</small> * ''[[Helichrysum angustifrondeum]]'' <small>S.Moore</small> * ''[[Helichrysum anomalum]]'' <small>Less.</small> * ''[[Helichrysum antandroi]]'' <small>Scott Elliot</small> * ''[[Helichrysum aphelexioides]]'' <small>DC.</small> * ''[[Helichrysum appendiculatum]]'' <small>(L.f.) Less.</small> * ''[[Helichrysum araxinum]]'' <small>Takht. ex Kirp.</small> * ''[[Helichrysum arbuscula]]'' <small>Chiov.</small> * ''[[Helichrysum archeri]]'' <small>Compton</small> * ''[[Helichrysum archimedeum]]'' <small>C.Brullo & Brullo</small> * ''[[Helichrysum arenarium]]'' <small>(L.) Moench</small> * ''[[Helichrysum arenicola]]'' <small>M.D.Hend.</small> * ''[[Helichrysum argentissimum]]'' <small>J.M.Wood</small> * ''[[Helichrysum argyranthum]]'' <small>O.Hoffm.</small> * ''[[Helichrysum argyrochlamys]]'' <small>Humbert</small> * ''[[Helichrysum argyrolepis]]'' <small>MacOwan</small> * ''[[Helichrysum argyrophyllum]]'' <small>DC.</small> * ''[[Helichrysum argyrosphaerum]]'' <small>DC.</small> * ''[[Helichrysum armenium]]'' <small>DC.</small> * ''[[Helichrysum arnicoides]]'' <small>Cordem.</small> * ''[[Helichrysum artemisioides]]'' <small>Boiss. & Hausskn.</small> * ''[[Helichrysum artvinense]]'' <small>P.H.Davis & Kupicha</small> * ''[[Helichrysum arussense]]'' <small>Chiov.</small> * ''[[Helichrysum arwae]]'' <small>J.R.I.Wood</small> * ''[[Helichrysum asperum]]'' <small>(Thunb.) Hilliard & B.L.Burtt</small> * ''[[Helichrysum athanaton]]'' <small>Georgiadou & Rech.f.</small> * ''[[Helichrysum athrixiifolium]]'' <small>(Kuntze) Moeser</small> * ''[[Helichrysum attenuatum]]'' <small>Humbert</small> * ''[[Helichrysum aucheri]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Helichrysum aurantiacum]]'' <small>Boiss. & A.Huet</small> * ''[[Helichrysum aureofolium]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Helichrysum aureolum]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Helichrysum aureum]]'' <small>(Houtt.) Merr.</small> * ''[[Helichrysum auriceps]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Helichrysum auronitens]]'' <small>Sch.Bip.</small> {{div col end}} == B == {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Helichrysum bachmannii]]'' <small>Klatt</small> * ''[[Helichrysum bakeri]]'' <small>Humbert</small> * ''[[Helichrysum bampsianum]]'' <small>Lisowski</small> * ''[[Helichrysum baronii]]'' <small>Humbert</small> * ''[[Helichrysum barorum]]'' <small>Humbert</small> * ''[[Helichrysum basalticum]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Helichrysum bellidiastrum]]'' <small>Moeser</small> * ''[[Helichrysum bellum]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Helichrysum benguellense]]'' <small>Hiern</small> * ''[[Helichrysum benoistii]]'' <small>Humbert</small> * ''[[Helichrysum benthamii]]'' <small>R.Vig. & Humbert</small> * ''[[Helichrysum betsiliense]]'' <small>Klatt</small> * ''[[Helichrysum biafranum]]'' <small>Hook.f.</small> * ''[[Helichrysum boiteaui]]'' <small>Humbert</small> * ''[[Helichrysum bracteiferum]]'' <small>Humbert</small> * ''[[Helichrysum brassii]]'' <small>Brenan</small> * ''[[Helichrysum brevifolium]]'' <small>Humbert</small> * ''[[Helichrysum brownei]]'' <small>S.Moore</small> * ''[[Helichrysum brunioides]]'' <small>Moeser</small> * ''[[Helichrysum buchananii]]'' <small>Engl.</small> * ''[[Helichrysum buddlejoides]]'' <small>DC.</small> * ''[[Helichrysum bujerianum]]'' <small>DC.</small> * ''[[Helichrysum buschii]]'' <small>Juz.</small> {{div col end}} == C == {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Helichrysum caespititium]]'' <small>(DC.) Sond.</small> * ''[[Helichrysum callicomum]]'' <small>Harv.</small> * ''[[Helichrysum calocephalum]]'' <small>Klatt</small> * ''[[Helichrysum calocladum]]'' <small>Humbert</small> * ''[[Helichrysum calvertianum]]'' <small>(F.Muell.) F.Muell.</small> * ''[[Helichrysum cameroonense]]'' <small>Hutch. & Dalziel</small> * ''[[Helichrysum campanulatum]]'' <small>Humbert</small> * ''[[Helichrysum camusianum]]'' <small>Humbert</small> * ''[[Helichrysum candolleanum]]'' <small>H.Buek</small> * ''[[Helichrysum capense]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Helichrysum cataractarum]]'' <small>Beentje</small> * ''[[Helichrysum catipes]]'' <small>Harv.</small> * ''[[Helichrysum cephaloideum]]'' <small>DC.</small> * ''[[Helichrysum cerastoides]]'' <small>DC.</small> * ''[[Helichrysum cespitosum]]'' <small>DC.</small> * ''[[Helichrysum chamaeyucca]]'' <small>Humbert</small> * ''[[Helichrysum chasei]]'' <small>Wild</small> * ''[[Helichrysum chasmolycium]]'' <small>P.H.Davis</small> * ''[[Helichrysum chermezonii]]'' <small>Humbert</small> * ''[[Helichrysum chionoides]]'' <small>Philipson</small> * ''[[Helichrysum chionophilum]]'' <small>Boiss. & Balansa</small> * ''[[Helichrysum chionosphaerum]]'' <small>DC.</small> * ''[[Helichrysum chrysargyrum]]'' <small>Moeser</small> * ''[[Helichrysum chrysophorum]]'' <small>S.Moore</small> * ''[[Helichrysum citricephalum]]'' <small>Hilliard & B.L.Burtt</small> * ''[[Helichrysum citrispinum]]'' <small>Delile</small> * ''[[Helichrysum cochinchinense]]'' <small>Spreng.</small> * ''[[Helichrysum cochleariforme]]'' <small>DC.</small> * ''[[Helichrysum compactum]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Helichrysum concursum]]'' <small>S.Moore</small> * ''[[Helichrysum confertifolium]]'' <small>Klatt</small> * ''[[Helichrysum confertum]]'' <small>N.E.Br.</small> * ''[[Helichrysum congolanum]]'' <small>Schltr. & O.Hoffm.</small> * ''[[Helichrysum cooperi]]'' <small>Harv.</small> * ''[[Helichrysum cordifolium]]'' <small>DC.</small> * ''[[Helichrysum coriaceum]]'' <small>Sond.</small> * ''[[Helichrysum coursii]]'' <small>Humbert</small> * ''[[Helichrysum crassifolium]]'' <small>(L.) D.Don ex G.Don</small> * ''[[Helichrysum cremnophilum]]'' <small>Humbert</small> * ''[[Helichrysum crispum]]'' <small>D.Don ex G.Don</small> * ''[[Helichrysum cryptomerioides]]'' <small>Baker</small> * ''[[Helichrysum cuspidatum]]'' <small>Mesfin & T.Reilly</small> * ''[[Helichrysum cutchicum]]'' <small>(C.B.Clarke) R.S.Rao & Deshp.</small> * ''[[Helichrysum cylindriflorum]]'' <small>(L.) Hilliard & B.L.Burtt</small> * ''[[Helichrysum cymosum]]'' <small>(L.) D.Don ex G.Don</small> {{div col end}} == D == {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Helichrysum danguyanum]]'' <small>Humbert</small> * ''[[Helichrysum dasyanthum]]'' <small>Sweet</small> * ''[[Helichrysum dasycephalum]]'' <small>O.Hoffm.</small> * ''[[Helichrysum dasymallum]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Helichrysum decaryi]]'' <small>Humbert</small> * ''[[Helichrysum decorum]]'' <small>DC.</small> * ''[[Helichrysum decrescentisquamatum]]'' <small>Humbert</small> * ''[[Helichrysum deltoideum]]'' <small>Humbert</small> * ''[[Helichrysum denae]]'' <small>Ponert</small> * ''[[Helichrysum depressum]]'' <small>(Hook.f.) Benth. & Hook.f.</small> * ''[[Helichrysum deserticola]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Helichrysum devium]]'' <small>J.Y.Johnson</small> * ''[[Helichrysum devredii]]'' <small>Lisowski</small> * ''[[Helichrysum dichotomum]]'' <small>Humbert</small> * ''[[Helichrysum dichroolepis]]'' <small>Brenan</small> * ''[[Helichrysum dichroum]]'' <small>Humbert</small> * ''[[Helichrysum difficile]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Helichrysum diffusum]]'' <small>DC.</small> * ''[[Helichrysum dimorphotrichum]]'' <small>Humbert</small> * ''[[Helichrysum diotoides]]'' <small>DC.</small> * ''[[Helichrysum doerfleri]]'' <small>Rech.f.</small> * ''[[Helichrysum dracaenifolium]]'' <small>Humbert</small> * ''[[Helichrysum drakensbergense]]'' <small>Killick</small> * ''[[Helichrysum dregeanum]]'' <small>Sond. & Harv.</small> * ''[[Helichrysum dubardii]]'' <small>R.Vig. & Humbert</small> * ''[[Helichrysum dunense]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Helichrysum duvigneaudii]]'' <small>Lisowski</small> {{div col end}} == E == {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Helichrysum ecklonis]]'' <small>Sond.</small> * ''[[Helichrysum edwardsii]]'' <small>Wild</small> * ''[[Helichrysum elegantissimum]]'' <small>DC.</small> * ''[[Helichrysum elephantinum]]'' <small>Cufod.</small> * ''[[Helichrysum ellipticifolium]]'' <small>Moeser</small> * ''[[Helichrysum ephelos]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Helichrysum erigavoanum]]'' <small>Mesfin & T.Reilly</small> * ''[[Helichrysum errerae]]'' <small>Tineo</small> * ''[[Helichrysum erubescens]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Helichrysum evansii]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Helichrysum excisum]]'' <small>Less.</small> {{div col end}} == F == {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Helichrysum faradifani]]'' <small>Scott Elliot</small> * ''[[Helichrysum felinum]]'' <small>Less.</small> * ''[[Helichrysum ferganicum]]'' <small>Lazkov & Sultanova</small> * ''[[Helichrysum filaginoides]]'' <small>Humbert</small> * ''[[Helichrysum filicaule]]'' <small>Hook.f.</small> * ''[[Helichrysum flagellare]]'' <small>Baker</small> * ''[[Helichrysum flammeiceps]]'' <small>Brenan</small> * ''[[Helichrysum flanaganii]]'' <small>Bolus</small> * ''[[Helichrysum foetidum]]'' <small>Moench</small> * ''[[Helichrysum foliosum]]'' <small>Humbert</small> * [[Helichrysum × fontqueri|''Helichrysum'' × ''fontqueri'']] <small>J.M.Aparicio, D.Mesa, J.Moro & F.Royo</small> * ''[[Helichrysum formosissimum]]'' <small>Sch.Bip.</small> * ''[[Helichrysum forskahlii]]'' <small>(J.F.Gmel.) Hilliard & B.L.Burtt</small> * ''[[Helichrysum forsythii]]'' <small>Humbert</small> * ''[[Helichrysum fourcadei]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Helichrysum foveolatum]]'' <small>Ponert</small> * ''[[Helichrysum fruticans]]'' <small>D.Don</small> * ''[[Helichrysum fulgens]]'' <small>Humbert & Staner</small> * ''[[Helichrysum fulvescens]]'' <small>DC.</small> * ''[[Helichrysum fulvum]]'' <small>N.E.Br.</small> * ''[[Helichrysum funereum]]'' <small>Chiov.</small> {{div col end}} == G == {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Helichrysum gaharoense]]'' <small>Moeser & Schltr.</small> * ''[[Helichrysum galpinii]]'' <small>N.E.Br.</small> * ''[[Helichrysum gariepinum]]'' <small>DC.</small> * ''[[Helichrysum geayi]]'' <small>Humbert & Humbert</small> * ''[[Helichrysum geminatum]]'' <small>Klatt</small> * ''[[Helichrysum geniorum]]'' <small>Humbert</small> * ''[[Helichrysum glaciale]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Helichrysum glanduliferum]]'' <small>Sch.Bip.</small> * ''[[Helichrysum glandulosum]]'' <small>Ledeb.</small> * ''[[Helichrysum globiferum]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Helichrysum globosum]]'' <small>Sch.Bip.</small> * ''[[Helichrysum glomeratum]]'' <small>Klatt</small> * ''[[Helichrysum gloria-dei]]'' <small>Chiov.</small> * ''[[Helichrysum glossophyllum]]'' <small>Humbert</small> * ''[[Helichrysum glumaceum]]'' <small>DC.</small> * ''[[Helichrysum goetzeanum]]'' <small>O.Hoffm.</small> * ''[[Helichrysum gofense]]'' <small>Cufod.</small> * ''[[Helichrysum gossypinum]]'' <small>Sch.Bip.</small> * ''[[Helichrysum goulandriorum]]'' <small>Georgiadou</small> * ''[[Helichrysum gradatum]]'' <small>Humbert</small> * ''[[Helichrysum grandibracteatum]]'' <small>M.D.Hend.</small> * ''[[Helichrysum grandiflorum]]'' <small>D.Don</small> * ''[[Helichrysum graniticola]]'' <small>Wild</small> * ''[[Helichrysum graveolens]]'' <small>(M.Bieb.) Sweet</small> * ''[[Helichrysum griseolanatum]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Helichrysum griseum]]'' <small>Sond.</small> * ''[[Helichrysum gymnocephalum]]'' <small>Humbert</small> * ''[[Helichrysum gymnocomum]]'' <small>DC.</small> {{div col end}} == H == {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Helichrysum hamulosum]]'' <small>DC.</small> * ''[[Helichrysum harennense]]'' <small>Mesfin</small> * ''[[Helichrysum harveyanum]]'' <small>Wild</small> * ''[[Helichrysum haygarthii]]'' <small>Bolus</small> * ''[[Helichrysum hebelepis]]'' <small>DC.</small> * ''[[Helichrysum hedbergianum]]'' <small>Mesfin & T.Reilly</small> * ''[[Helichrysum heldreichii]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Helichrysum helianthemifolium]]'' <small>D.Don ex G.Don</small> * ''[[Helichrysum heliotropifolium]]'' <small>DC.</small> * ''[[Helichrysum helvolum]]'' <small>Moeser</small> * ''[[Helichrysum herbaceum]]'' <small>(Andrews) Sweet</small> * ''[[Helichrysum herniarioides]]'' <small>DC.</small> * ''[[Helichrysum heterolasium]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Helichrysum heterotrichum]]'' <small>Humbert</small> * ''[[Helichrysum heywoodianum]]'' <small>P.H.Davis</small> * ''[[Helichrysum hilliardiae]]'' <small>Wild</small> * ''[[Helichrysum hirtum]]'' <small>Humbert</small> * ''[[Helichrysum homilochrysum]]'' <small>S.Moore</small> * ''[[Helichrysum hookerianum]]'' <small>Wight & Arn. ex DC.</small> * ''[[Helichrysum horridum]]'' <small>(Sch.Bip.) A.Rich.</small> * ''[[Helichrysum humbertii]]'' <small>Sillans</small> * ''[[Helichrysum humblotii]]'' <small>Klatt</small> * ''[[Helichrysum hyblaeum]]'' <small>Brullo</small> * ''[[Helichrysum hyphocephalum]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Helichrysum hypoleucum]]'' <small>Harv.</small> {{div col end}} == I == {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Helichrysum ibityense]]'' <small>R.Vig. & Humbert</small> * ''[[Helichrysum incarnatum]]'' <small>DC.</small> * ''[[Helichrysum indicum]]'' <small>(L.) Grierson</small> * ''[[Helichrysum indutum]]'' <small>Humbert</small> * ''[[Helichrysum ingomense]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Helichrysum inornatum]]'' <small>Hilliard & B.L.Burtt</small> * ''[[Helichrysum interjacens]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Helichrysum interzonale]]'' <small>Compton</small> * ''[[Helichrysum intricatum]]'' <small>DC.</small> * ''[[Helichrysum inyangense]]'' <small>Wild</small> * ''[[Helichrysum isalense]]'' <small>Humbert</small> * ''[[Helichrysum isolepis]]'' <small>Bolus</small> * ''[[Helichrysum italicum]]'' <small>(Roth) G.Don</small> * ''[[Helichrysum itremense]]'' <small>Humbert</small> {{div col end}} == J == {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Helichrysum jubilatum]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Helichrysum junodii]]'' <small>Moeser</small> {{div col end}} == K == {{div col|colwidth=20em}} *''[[Helichrysum kalandanum]]'' <small>Lisowski</small> *[[Helichrysum × kani-isikii|''Helichrysum'' × ''kani-isikii'']] <small>Semiz, Şenol & Günal</small> *''[[Helichrysum kashgaricum]]'' <small>C.H.An</small> *''[[Helichrysum keilii]]'' <small>Moeser</small> *''[[Helichrysum kermanicum]]'' <small>Mozaff. & Rajaei</small> *''[[Helichrysum kilimanjari]]'' <small>Oliv.</small> *''[[Helichrysum kirkii]]'' <small>Oliv. & Hiern</small> *''[[Helichrysum kitianum]]'' <small>Yıldız</small> *''[[Helichrysum korongoni]]'' <small>Beentje</small> *''[[Helichrysum kraussii]]'' <small>Sch.Bip.</small> *''[[Helichrysum krebsianum]]'' <small>Less.</small> *''[[Helichrysum krookii]]'' <small>Moeser</small> {{div col end}} == L == {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Helichrysum lacteum]]'' <small>Coss. & Durieu</small> * ''[[Helichrysum lambertianum]]'' <small>DC.</small> * ''[[Helichrysum lancifolium]]'' <small>Willd.</small> * ''[[Helichrysum lanuginosum]]'' <small>Humbert & Humbert</small> * ''[[Helichrysum lastii]]'' <small>Engl.</small> * ''[[Helichrysum lavanduloides]]'' <small>DC.</small> * ''[[Helichrysum lawalreeanum]]'' <small>Lisowski</small> * ''[[Helichrysum lecomtei]]'' <small>R.Vig. & Humbert</small> * ''[[Helichrysum leimanthium]]'' <small>Klatt</small> * ''[[Helichrysum lejolyanum]]'' <small>Lisowski</small> * ''[[Helichrysum leontonyx]]'' <small>DC.</small> * ''[[Helichrysum lepidissimum]]'' <small>S.Moore</small> * ''[[Helichrysum leptocephalum]]'' <small>(DC.) Humbert</small> * ''[[Helichrysum leptorhizum]]'' <small>DC.</small> * ''[[Helichrysum lesliei]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Helichrysum leucocephalum]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Helichrysum leucocladum]]'' <small>Humbert</small> * ''[[Helichrysum leucopsideum]]'' <small>DC.</small> * ''[[Helichrysum leucosphaerum]]'' <small>Baker</small> * ''[[Helichrysum lineare]]'' <small>DC.</small> * ''[[Helichrysum lineatum]]'' <small>Bolus</small> * ''[[Helichrysum lingulatum]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Helichrysum litorale]]'' <small>Bolus</small> * ''[[Helichrysum litoreum]]'' <small>Guss.</small> * ''[[Helichrysum longifolium]]'' <small>DC.</small> * ''[[Helichrysum longinquum]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Helichrysum longiramum]]'' <small>Moeser</small> * ''[[Helichrysum lucilioides]]'' <small>Less.</small> * ''[[Helichrysum luzulifolium]]'' <small>DC.</small> {{div col end}} == M == {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Helichrysum madagascariense]]'' <small>DC.</small> * ''[[Helichrysum maestum]]'' <small>Wild</small> * ''[[Helichrysum mahafaly]]'' <small>Humbert</small> * ''[[Helichrysum malaisseanum]]'' <small>Lisowski</small> * ''[[Helichrysum mandrarense]]'' <small>Humbert</small> * ''[[Helichrysum mangorense]]'' <small>Humbert</small> * ''[[Helichrysum mannii]]'' <small>Hook.f.</small> * ''[[Helichrysum manopappoides]]'' <small>Humbert</small> * ''[[Helichrysum maracandicum]]'' <small>Popov ex Kirp.</small> * ''[[Helichrysum maranguense]]'' <small>O.Hoffm.</small> * ''[[Helichrysum marginatum]]'' <small>DC.</small> * ''[[Helichrysum mariepscopicum]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Helichrysum marifolium]]'' <small>DC.</small> * ''[[Helichrysum marlothianum]]'' <small>O.Hoffm.</small> * ''[[Helichrysum marmarolepis]]'' <small>S.Moore</small> * ''[[Helichrysum marojejyense]]'' <small>Humbert</small> * ''[[Helichrysum massanellanum]]'' <small>Herrando, J.M.Blanco, L.Sáez & Galbany</small> * ''[[Helichrysum mauritianum]]'' <small>A.J.Scott</small> * ''[[Helichrysum mechowianum]]'' <small>Klatt</small> * ''[[Helichrysum melaleucum]]'' <small>Rchb. ex Holl</small> * ''[[Helichrysum melanacme]]'' <small>DC.</small> * ''[[Helichrysum membranaceum]]'' <small>Wild</small> * ''[[Helichrysum meyeri-johannis]]'' <small>Engl.</small> * ''[[Helichrysum miconiifolium]]'' <small>DC.</small> * ''[[Helichrysum microcephalum]]'' <small>DC.</small> * ''[[Helichrysum micropoides]]'' <small>DC.</small> * ''[[Helichrysum mildbraedii]]'' <small>Moeser</small> * ''[[Helichrysum milfordiae]]'' <small>Killick</small> * ''[[Helichrysum milleri]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Helichrysum milne-redheadii]]'' <small>Brenan</small> * ''[[Helichrysum mimetes]]'' <small>S.Moore</small> * ''[[Helichrysum minutiflorum]]'' <small>Humbert</small> * ''[[Helichrysum mirabile]]'' <small>Humbert</small> * ''[[Helichrysum mixtum]]'' <small>O.Hoffm.</small> * ''[[Helichrysum moeserianum]]'' <small>Thell.</small> * ''[[Helichrysum moggii]]'' <small>Wild</small> * ''[[Helichrysum molestum]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Helichrysum mollifolium]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Helichrysum monizii]]'' <small>Lowe</small> * ''[[Helichrysum monodianum]]'' <small>Quézel</small> * ''[[Helichrysum monogynum]]'' <small>B.L.Burtt & Sunding</small> * ''[[Helichrysum montanum]]'' <small>DC.</small> * ''[[Helichrysum monticola]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Helichrysum montis-cati]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Helichrysum mossamedense]]'' <small>(Hiern) Mendonça</small> * ''[[Helichrysum mundii]]'' <small>Harv.</small> * ''[[Helichrysum mussae]]'' <small>Nevski</small> * ''[[Helichrysum mutabile]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Helichrysum mutisiifolium]]'' <small>Less.</small> * ''[[Helichrysum myriocephalum]]'' <small>Humbert</small> {{div col end}} == N == {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Helichrysum nanum]]'' <small>Klatt</small> * ''[[Helichrysum natalitium]]'' <small>DC.</small> * ''[[Helichrysum nebrodense]]'' <small>Heldr.</small> * ''[[Helichrysum neoachyroclinoides]]'' <small>Humbert</small> * ''[[Helichrysum neocaledonicum]]'' <small>Schltr.</small> * ''[[Helichrysum neoisalense]]'' <small>Humbert</small> * ''[[Helichrysum nervicinctum]]'' <small>Humbert</small> * ''[[Helichrysum newii]]'' <small>Oliv. & Hiern</small> * ''[[Helichrysum nicolai]]'' <small>N.Kilian, Galbany & Oberpr.</small> * ''[[Helichrysum nimbicola]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Helichrysum nitens]]'' <small>Oliv. & Hiern</small> * ''[[Helichrysum niveum]]'' <small>Less.</small> * ''[[Helichrysum noeanum]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Helichrysum nogaicum]]'' <small>Tzvelev</small> * ''[[Helichrysum nudifolium]]'' <small>(L.) Less.</small> * ''[[Helichrysum nuratavicum]]'' <small>Krasch.</small> {{div col end}} == O == {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Helichrysum obconicum]]'' <small>DC.</small> * ''[[Helichrysum obductum]]'' <small>Bolus</small> * ''[[Helichrysum obtusum]]'' <small>Moeser</small> * ''[[Helichrysum ochraceum]]'' <small>Klatt</small> * ''[[Helichrysum odoratissimum]]'' <small>(L.) Sweet</small> * ''[[Helichrysum ogadense]]'' <small>Mesfin</small> * ''[[Helichrysum oligocephalum]]'' <small>DC.</small> * ''[[Helichrysum oligochaetum]]'' <small>F.Muell.</small> * ''[[Helichrysum oligopappum]]'' <small>Bolus</small> * ''[[Helichrysum onivense]]'' <small>Humbert</small> * ''[[Helichrysum oocephalum]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Helichrysum opacum]]'' <small>Klatt</small> * ''[[Helichrysum orbicularifolium]]'' <small>Sümbül, Göktürk & O.D.Düșen</small> * ''[[Helichrysum oreophilum]]'' <small>Klatt</small> * ''[[Helichrysum orientale]]'' <small>(L.) Gaertn.</small> * ''[[Helichrysum orothamnus]]'' <small>Humbert</small> * ''[[Helichrysum outeniquense]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Helichrysum oxybelium]]'' <small>DC.</small> {{div col end}} == P == {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Helichrysum pagophilum]]'' <small>M.D.Hend.</small> * ''[[Helichrysum paleatum]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Helichrysum pallasii]]'' <small>(Spreng.) Ledeb.</small> * ''[[Helichrysum pallens]]'' <small>S.Moore</small> * ''[[Helichrysum pallidum]]'' <small>DC.</small> * ''[[Helichrysum palustre]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Helichrysum pamphylicum]]'' <small>P.H.Davis & Kupicha</small> * ''[[Helichrysum panduratum]]'' <small>O.Hoffm. ex De Wild. & T.Durand</small> * ''[[Helichrysum pandurifolium]]'' <small>Schrank</small> * ''[[Helichrysum pannosum]]'' <small>DC.</small> * ''[[Helichrysum panormitanum]]'' <small>Guss.</small> * ''[[Helichrysum paronychioides]]'' <small>DC.</small> * ''[[Helichrysum pascuosum]]'' <small>S.Moore</small> * ''[[Helichrysum patulifolium]]'' <small>Baker</small> * ''[[Helichrysum patulum]]'' <small>D.Don</small> * ''[[Helichrysum paulayanum]]'' <small>Vierh.</small> * ''[[Helichrysum pawekiae]]'' <small>Wild</small> * ''[[Helichrysum pedunculatum]]'' <small>Hilliard & B.L.Burtt</small> * ''[[Helichrysum pendulum]]'' <small>(C.Presl) C.Presl</small> * ''[[Helichrysum pentzioides]]'' <small>Less.</small> * ''[[Helichrysum perlanigerum]]'' <small>Gamble</small> * ''[[Helichrysum perrieri]]'' <small>Humbert</small> * ''[[Helichrysum persicum]]'' <small>F.Ghahrem. & Noori</small> * ''[[Helichrysum peshmenianum]]'' <small>S.Erik</small> * ''[[Helichrysum petiolare]]'' <small>Hilliard & B.L.Burtt</small> * ''[[Helichrysum petraeum]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Helichrysum phylicifolium]]'' <small>DC.</small> * ''[[Helichrysum plantago]]'' <small>DC.</small> * ''[[Helichrysum platycephalum]]'' <small>Baker</small> * ''[[Helichrysum platypterum]]'' <small>DC.</small> * ''[[Helichrysum plebeium]]'' <small>DC.</small> * ''[[Helichrysum plicatum]]'' <small>DC.</small> * ''[[Helichrysum plinthocalyx]]'' <small>Sosn.</small> * ''[[Helichrysum pluriceps]]'' <small>K.Koch</small> * ''[[Helichrysum polhillianum]]'' <small>Lisowski</small> * ''[[Helichrysum polioides]]'' <small>B.L.Burtt</small> * ''[[Helichrysum polycladum]]'' <small>Klatt</small> * ''[[Helichrysum pomelianum]]'' <small>Greuter</small> * ''[[Helichrysum populifolium]]'' <small>DC.</small> * ''[[Helichrysum praecinctum]]'' <small>Klatt</small> * ''[[Helichrysum praecurrens]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Helichrysum proteoides]]'' <small>(Lam.) Baker</small> * ''[[Helichrysum pseudoanaxeton]]'' <small>Humbert</small> * ''[[Helichrysum psiadiifolium]]'' <small>Mesfin & T.Reilly</small> * ''[[Helichrysum psilolepis]]'' <small>Harv.</small> * ''[[Helichrysum psychrophilum]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Helichrysum pulchellum]]'' <small>DC.</small> * ''[[Helichrysum pumilio]]'' <small>(O.Hoffm.) Hilliard & B.L.Burtt</small> * ''[[Helichrysum pumilum]]'' <small>Hook.f.</small> * ''[[Helichrysum pygmaeum]]'' <small>Post</small> {{div col end}} == Q == {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Helichrysum qathlambanum]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Helichrysum quartinianum]]'' <small>A.Rich.</small> {{div col end}} == R == {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Helichrysum raynalianum]]'' <small>Quézel</small> * ''[[Helichrysum reflexum]]'' <small>N.E.Br.</small> * ''[[Helichrysum refractum]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Helichrysum retortoides]]'' <small>N.E.Br.</small> * ''[[Helichrysum retortum]]'' <small>(L.) Willd.</small> * ''[[Helichrysum retrorsum]]'' <small>DC.</small> * ''[[Helichrysum revolutum]]'' <small>(Thunb.) Less.</small> * ''[[Helichrysum rhodellum]]'' <small>Wild</small> *[[Helichrysum × rhodium|''Helichrysum'' × ''rhodium'']] <small>Rech.f.</small> * ''[[Helichrysum riparium]]'' <small>Brenan</small> * ''[[Helichrysum robbrechtianum]]'' <small>Lisowski</small> * ''[[Helichrysum roseoniveum]]'' <small>Marloth & O.Hoffm.</small> * ''[[Helichrysum rosum]]'' <small>Less.</small> * ''[[Helichrysum rotundatum]]'' <small>Harv.</small> * ''[[Helichrysum rotundifolium]]'' <small>Less.</small> * ''[[Helichrysum ruandense]]'' <small>Lisowski</small> * ''[[Helichrysum ruderale]]'' <small>Hilliard & B.L.Burtt</small> * ''[[Helichrysum rudolfii]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Helichrysum rugulosum]]'' <small>Less.</small> * ''[[Helichrysum rutilans]]'' <small>(L.) D.Don ex G.Don</small> {{div col end}} == S == {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Helichrysum saboureaui]]'' <small>Humbert</small> * ''[[Helichrysum salviifolium]]'' <small>Humbert</small> * ''[[Helichrysum sambiranense]]'' <small>Humbert</small> * ''[[Helichrysum sanguineum]]'' <small>(L.) Kostel.</small> * ''[[Helichrysum sarcolaenifolium]]'' <small>Humbert</small> * ''[[Helichrysum saxatile]]'' <small>Moris</small> * ''[[Helichrysum saxicola]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Helichrysum scabrum]]'' <small>Less.</small> * ''[[Helichrysum schimperi]]'' <small>(Sch.Bip. ex A.Rich.) Moeser</small> * ''[[Helichrysum scitulum]]'' <small>Hilliard & B.L.Burtt</small> * ''[[Helichrysum sclerochlaenum]]'' <small>Sch.Bip. ex Moeser</small> * ''[[Helichrysum semifertile]]'' <small>F.Muell.</small> * ''[[Helichrysum serotinum]]'' <small>(DC.) Boiss.</small> * ''[[Helichrysum serpentinicola]]'' <small>Wild</small> * ''[[Helichrysum sessile]]'' <small>DC.</small> * ''[[Helichrysum sessilioides]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Helichrysum setosum]]'' <small>Harv.</small> * ''[[Helichrysum sibthorpii]]'' <small>Rouy</small> * ''[[Helichrysum silvaticum]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Helichrysum simillimum]]'' <small>DC.</small> * ''[[Helichrysum simulans]]'' <small>Harv. & Sond.</small> * ''[[Helichrysum sivasicum]]'' <small>Kit Tan & Yıldız</small> * ''[[Helichrysum solitarium]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Helichrysum somalense]]'' <small>Baker f.</small> * ''[[Helichrysum sordidum]]'' <small>Humbert</small> * ''[[Helichrysum spencerianum]]'' <small>Wild</small> * ''[[Helichrysum sphaeroideum]]'' <small>Moeser</small> * ''[[Helichrysum spiciforme]]'' <small>DC.</small> * ''[[Helichrysum spiralepis]]'' <small>Hilliard & B.L.Burtt</small> * ''[[Helichrysum splendidum]]'' <small>Less.</small> * ''[[Helichrysum spodiophyllum]]'' <small>Hilliard & B.L.Burtt</small> * ''[[Helichrysum stellatum]]'' <small>Less.</small> * ''[[Helichrysum stenoclinoides]]'' <small>Humbert</small> * ''[[Helichrysum stenopterum]]'' <small>DC.</small> * ''[[Helichrysum stilpnocephalum]]'' <small>Humbert</small> * ''[[Helichrysum stoechas]]'' <small>(L.) Moench</small> * ''[[Helichrysum stoloniferum]]'' <small>(L.f.) Willd.</small> * ''[[Helichrysum stolzii]]'' <small>Mattf.</small> * ''[[Helichrysum stuhlmannii]]'' <small>O.Hoffm.</small> * ''[[Helichrysum subfalcatum]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Helichrysum subglobosum]]'' <small>Humbert</small> * ''[[Helichrysum subglomeratum]]'' <small>Less.</small> * ''[[Helichrysum subluteum]]'' <small>Burtt Davy</small> * ''[[Helichrysum subsimile]]'' <small>Rech.f.</small> * ''[[Helichrysum subumbellatum]]'' <small>Humbert</small> * ''[[Helichrysum sulphureofuscum]]'' <small>Baker</small> * ''[[Helichrysum summo-montanum]]'' <small>[[Inez Clare Verdoorn|I.Verd.]]</small> * ''[[Helichrysum sutherlandii]]'' <small>Harv.</small> * ''[[Helichrysum swynnertonii]]'' <small>S.Moore</small> * ''[[Helichrysum symoensianum]]'' <small>Lisowski</small> * ''[[Helichrysum syncephaloides]]'' <small>Humbert</small> {{div col end}} == T == {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Helichrysum taenari]]'' <small>Rothm.</small> * ''[[Helichrysum tanacetiflorum]]'' <small>Baker</small> * ''[[Helichrysum tanaiticum]]'' <small>P.A.Smirn.</small> * ''[[Helichrysum tardieuae]]'' <small>Humbert</small> * ''[[Helichrysum tenax]]'' <small>M.D.Hend.</small> * ''[[Helichrysum tenderiense]]'' <small>Umanets</small> * ''[[Helichrysum tenue]]'' <small>Humbert</small> * ''[[Helichrysum tenuiculum]]'' <small>DC.</small> * ''[[Helichrysum tenuifolium]]'' <small>Killick</small> * ''[[Helichrysum teretifolium]]'' <small>(L.) Sweet</small> * ''[[Helichrysum teydeum]]'' <small>(Wildpret & Greuter) Raus</small> * ''[[Helichrysum thapsus]]'' <small>O.Hoffm.</small> * ''[[Helichrysum theresae]]'' <small>Lisowski</small> * ''[[Helichrysum thianschanicum]]'' <small>Regel</small> * ''[[Helichrysum tillandsiifolium]]'' <small>O.Hoffm.</small> * ''[[Helichrysum tinctum]]'' <small>(Thunb.) Hilliard & B.L.Burtt</small> * ''[[Helichrysum tithonioides]]'' <small>Wild</small> * ''[[Helichrysum tomentosulum]]'' <small>(Klatt) Merxm.</small> * ''[[Helichrysum tomentosum]]'' <small>Humbert</small> * ''[[Helichrysum tongense]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Helichrysum translucidum]]'' <small>Humbert</small> * ''[[Helichrysum transmontanum]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Helichrysum traversii]]'' <small>Chiov.</small> * ''[[Helichrysum tricostatum]]'' <small>Less.</small> * ''[[Helichrysum trilineatum]]'' <small>DC.</small> * ''[[Helichrysum trinervatum]]'' <small>Baker</small> * ''[[Helichrysum triplinerve]]'' <small>DC.</small> * ''[[Helichrysum truncatum]]'' <small>Burtt Davy</small> * ''[[Helichrysum turbinatum]]'' <small>Fitzg.</small> * ''[[Helichrysum tysonii]]'' <small>Hilliard</small> {{div col end}} == U == {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Helichrysum umbellulatum]]'' <small>S.Moore</small> * ''[[Helichrysum umbraculigerum]]'' <small>Less.</small> * ''[[Helichrysum undulifolium]]'' <small>Hutch. & B.L.Burtt</small> * ''[[Helichrysum unicapitatum]]'' <small>Şenol, Seçmen & B.Öztürk</small> * ''[[Helichrysum uninervium]]'' <small>Burtt Davy</small> {{div col end}} == V == {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Helichrysum vaginatum]]'' <small>Humbert</small> *[[Helichrysum × valentinum|''Helichrysum'' × ''valentinum'']] <small>Rouy</small> * ''[[Helichrysum vernum]]'' <small>Hilliard</small> * ''[[Helichrysum versicolor]]'' <small>O.Hoffm. & Muschl.</small> * ''[[Helichrysum viguieri]]'' <small>Humbert</small> * ''[[Helichrysum virgineum]]'' <small>DC.</small> * ''[[Helichrysum vohimavense]]'' <small>Humbert</small> {{div col end}} == W == {{div col|colwidth=20em}} *''[[Helichrysum wightii]]'' <small>C.B.Clarke ex Hook.f.</small> *''[[Helichrysum wilmsii]]'' <small>Moeser</small> *''[[Helichrysum witbergense]]'' <small>Bolus</small> *''[[Helichrysum wittei]]'' <small>Hutch. & B.L.Burtt</small> *''[[Helichrysum woodii]]'' <small>N.E.Br.</small> {{div col end}} == X == {{div col|colwidth=20em}} *''[[Helichrysum xerochrysum]]'' <small>DC.</small> *''[[Helichrysum xylocladum]]'' <small>Baker</small> {{div col end}} == Y == {{div col|colwidth=20em}} *''[[Helichrysum yuccifolium]]'' <small>(Lam.) DC.</small> *''[[Helichrysum yuksekovaense]]'' <small>Yıld.</small> *''[[Helichrysum yurterianum]]'' <small>Gemici, Kit Tan, Yıldırım & M.Gemici</small> {{div col end}} == Z == {{div col|colwidth=20em}} *''[[Helichrysum zeyheri]]'' <small>Less.</small> *''[[Helichrysum zivojini]]'' <small>Černjavski & Soska</small> *''[[Helichrysum zwartbergense]]'' <small>Bolus</small> {{div col end}} == Verwysings == {{verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Helichrysum| ]] 3ag8v9tmz37i4yxmhqfbjn3lzn6dg7h 0 469090 2970501 2970442 2026-09-24T13:00:08Z Balenda 83524 /* Vrye oefening */ VO2 2970501 wikitext text/x-wiki {{Sportnuus}} [[Lêer:Formula One logo.svg|thumb|260px|Formule 1 logo]] {| class="infobox" align="right" cellpadding="2" style="float:right; width: 24em; " |+ style="font-size:85%;" | |- !colspan="3" bgcolor="#efefef" style="text-align:center;"| {{vlagikoon|AZE}} 2026 Formule 1 Qatar Airways<br/>Azerbeidjanse Grand Prix |- |colspan="3" style="text-align:center;" | |- |colspan="3" style="text-align:center;" | [[Lêer:Baku-F1-Street-Circuit-rev1.png|280px]] |- | style="width: 20%;" | '''<small>Datum</small>''' | <small>26 September 2026</small> |- | '''<small>Plek</small>''' |colspan=2| <small>[[Bakoe-straatrenbaan]]</small> |- !colspan="3" bgcolor="#efefef"| <small>Voorste wegspringplek</small> |- | '''<small>Renjaer</small>''' | <small></small> | <small></small> |- | '''<small>Tyd</small>''' |colspan=2| <small></small> |- !colspan="3" bgcolor="#efefef"| <small>Vinnigste rondte</small> |- | '''<small>Renjaer</small>''' | <small></small> | <small></small> |- | '''<small>Tyd</small>''' |colspan=2| <small></small> |- !colspan="3" bgcolor="#efefef"| <small>Podium</small> |-<!-- | '''<small>1</small>''' || <small>{{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]]</small>|| <small>[[Red Bull Racing|Red Bull]]</small> |- | '''<small>2</small>''' || <small></small>|| <small>[[Red Bull Racing|Red Bull]]</small> |- | '''<small>3</small>''' || <small></small> --> |} Die '''[[2026 Formule Een-seisoen|2026 Formule Een]] [[Azerbeidjanse Grand Prix]]''' sal op 26 September 2026 op die [[Bakoe-straatrenbaan]] in [[Bakoe]], die hoofstad van [[Azerbeidjan]], gehou word. Dit sal die vyftiende wedren van die kampioenskapseisoen wees. Op versoek van die organiseerders is die Grand Prix met een dag vervroeg weens die land se Herdenkingsdag op 27 September, en die wedren sal dus op Saterdag in plaas van Sondag plaasvind.<ref>{{nl}}{{Citeer web |url=https://racingnews365.nl/f1-past-kalender-2026-aan |titel=F1 past kalender 2026 aan |website=RacingNews365.nl |datum=30 Junie 2026}}</ref> == Bande == [[Pirelli]] het die volgende bande aan alle spanne verskaf: {| class="wikitable gauche" style="text-align:gauche;" |+ Bande vir gebruik te Bakoe |- !colspan=3 scope="col"| Bande vir 'n droë baan !colspan=2 scope="col"| Reënbande |- | align=center|[[Lêer:F1_tire_Pirelli_PZero_White.svg|55px]]<br/>Hard C3 | align=center|[[Lêer:F1_tire_Pirelli_PZero_Yellow.svg|55px]]<br/>Medium C4 | align=center|[[Lêer:F1_tire_Pirelli_PZero_Red.svg|55px]]<br/>Sag C5 | align=center|[[Lêer:F1 tire Pirelli Cinturato Green.svg|55px]]<br/>Tussen-in | align=center|[[Lêer:F1 tire Pirelli Cinturato Blue.svg|55px]]<br/>Reën |} {{clr}} == Vrye oefening == === Uitslag === {| class="wikitable" style="font-size:95%" !rowspan="6"|Vrye oefening 1<ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.formula1.com/en/results/2026/races/1295/azerbaijan/practice/1 |titel=Formula 1 Qatar Airways Azerbaijan Grand Prix 2026 – Practice 1 |uitgewer=Formula 1® - The Official F1® Website |datum=2026-09-24}}</ref> !Plek !Nr. !Renjaer !Vervaardiger !Tyd |- !1 | align=center|63 | {{GB-VLAG}} [[George Russell]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | 1:45.387 |- !2 | align=center|3 | {{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | 1:45.787 |- !3 | align=center|16 | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:45.791 |- !4 | align=center|44 | {{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:45.824 |- !5 | align=center|12 | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | 1:46.265 |-style="border-top:2px solid #808080" !rowspan="6"|Vrye oefening 2<ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.formula1.com/en/results/2026/races/1295/azerbaijan/practice/2 |titel=Formula 1 Qatar Airways Azerbaijan Grand Prix 2026 – Practice 2 |uitgever=Formula 1® - The Official F1® Website |datum=2026-09-24}}</ref> !Plek !Nr. !Renjaer !Vervaardiger !Tyd |- !1 | align=center|63 | {{GB-VLAG}} [[George Russell]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | 1:43.347 |- !2 | align=center|12 | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | 1:43.899 |- !3 | align=center|3 | {{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | 1:44.174 |- !4 | align=center|16 | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:44.473 |- !5 | align=center|44 | {{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:44.665 |-style="border-top:2px solid #808080" !rowspan="6"|Vrye oefening 3<!--<ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.formula1.com/en/results/2026/races/1295/azerbaijan/practice/3 |titel=Formula 1 Qatar Airways Azerbaijan Grand Prix 2026 – Practice 3 |uitgever=Formula 1® - The Official F1® Website |datum=2026-09-25}}</ref>--> !Plek !Nr. !Renjaer !Vervaardiger !Tyd |- !1 | align=center| | | | |- !2 | align=center| | | | |- !3 | align=center| | | | |- !4 | align=center| | | | |- !5 | align=center| | | | |} == Kwalifisering == {| class="wikitable" style="font-size:95%" {| class="wikitable sortable" !rowspan=2|Plek !rowspan=2|Nr. !rowspan=2|Renjaer !rowspan=2|Vervaardiger !colspan=3|Kwalifiseertyd !rowspan=2|Rooster |- !K1 !K2 !K3 |- |- !1 | align=center| | | | | | | align=center| 1 |- !2 | align=center| | | | | | | align=center| 2 |- !3 | align=center| | | | | | | align=center| 3 |- !4 | align=center| | | | | | | align=center| 4 |- !5 | align=center| | | | | | | align=center| 5 |- !6 | align=center| | | | | | | align=center| 6 |- !7 | align=center| | | | | | | align=center| 7 |- !8 | align=center| | | | | | | align=center| 8 |- !9 | align=center| | | | | | | align=center| 9 |- !10 | align=center| | | | | | | align=center| 10 |- !11 | align=center| | | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=11| | align=center| 11 |- !12 | align=center| | | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=12| | align=center| 12 |- !13 | align=center| | | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=13| | align=center| 13 |- !14 | align=center| | | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=14| | align=center| 14 |- !15 | align=center| | | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=15| | align=center| 15 |- !16 | align=center| | | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=16| | align=center| 16 |- !17 | align=center| | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=17| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=17| | align=center| 17 |- !18 | align=center| | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=18| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=18| | align=center| 18 |- !19 | align=center| | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=19| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=19| | align=center| 19 |- !20 | align=center| | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=20| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=20| | align=center| 20 |- !21 | align=center| | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=21| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=21| | align=center| 21 |- !22 | align=center| | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=22| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=22| | align=center| 22 |- !colspan="8"| K1 107% tyd: |} == Wedren == === Renuitslag === {| class="wikitable" style="font-size:95%" !Plek !Nr. !Renjaer !Vervaardiger !Rondes !Tyd/Oorsaak uitval !Rooster !Punte |- !1 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''25''' |- !2 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''18''' |- !3 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''15''' |- !4 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''12''' |- !5 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''10''' |- !6 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''8''' |- !7 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''6''' |- !8 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''4''' |- !9 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''2''' |- !10 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''1''' |- !11 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !12 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !13 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !14 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !15 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !16 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !17 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !18 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !19 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !20 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !21 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !22 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |} == Puntestand vóór die Grand Prix == {{BeginKolomme}} === Renjaers === {| class="wikitable" style="font-size:95%;" |- !Plek !Nr. !Renjaer !Span !Punte |- !1 | align=center|12 | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | align=center|292 |- !2 | align=center|63 | {{GB-VLAG}} [[George Russell]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | align=center|211 |- !3 | align=center|44 | {{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | align=center|191 |- !4 | align=center|1 | {{GB-VLAG}} [[Lando Norris]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|186 |- !5 | align=center|16 | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | align=center|167 |- !6 | align=center|3 | {{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|145 |- !7 | align=center|81 | {{AU-VLAG}} [[Oscar Piastri]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|120 |- !8 | align=center|6 | {{FR-VLAG}} [[Isack Hadjar]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|71 |- !9 | align=center|30 | {{NZ-VLAG}} [[Liam Lawson]] | [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|59 |- !10 | align=center|10 | {{FR-VLAG}} [[Pierre Gasly]] | [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|41 |- !11 | align=center|41 | {{GB-VLAG}} [[Arvid Lindblad]] | [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|31 |- !12 | align=center|43 | {{AR-VLAG}} [[Franco Colapinto]] | [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|27 |- !13 | align=center|87 | {{GB-VLAG}} [[Oliver Bearman]] | [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | align=center|18 |- !14 | align=center|5 | {{BR-VLAG}} [[Gabriel Bortoleto]] | [[Audi F1-span|Audi]] | align=center|10 |- !15 | align=center|27 | {{DE-VLAG}} [[Nico Hülkenberg]] | [[Audi F1-span|Audi]] | align=center|7 |- !16 | align=center|55 | {{ES-VLAG}} [[Carlos Sainz jr.]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|6 |- !17 | align=center|23 | {{TH-VLAG}} [[Alexander Albon]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|5 |- !18 | align=center|31 | {{FR-VLAG}} [[Esteban Ocon]] | [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | align=center|3 |- !19 | align=center|14 | {{ES-VLAG}} [[Fernando Alonso]] | [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Honda]] | align=center|3 |- !20 | align=center|22 | {{JP-VLAG}} [[Yuki Tsunoda]] | [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|1 |- !21 | align=center|18 | {{CA-VLAG}} [[Lance Stroll]] | [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Honda]] | align=center|0 |- !22 | align=center|77 | {{FI-VLAG}} [[Valtteri Bottas]] | [[Cadillac F1-span|Cadillac]]-[[Ferrari]] | align=center|0 |- !23 | align=center|11 | {{MX-VLAG}} [[Sergio Pérez]] | [[Cadillac F1-span|Cadillac]]-[[Ferrari]] | align=center|0 |- |} {{NuweKolom}} === Vervaardigers === {| class="wikitable" style="font-size:95%;" |- !Plek !Span !Punte |- !1 | {{DE-VLAG}} [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | align=center|503 |- !2 | {{IT-VLAG}} [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | align=center|358 |- !3 | {{GB-VLAG}} [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|306 |- !4 | {{AT-VLAG}} [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|230 |- !5 | {{IT-VLAG}} [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|77 |- !6 | {{FR-VLAG}} [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|68 |- !7 | {{US-VLAG}} [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | align=center|21 |- !8 | {{DE-VLAG}} [[Audi F1-span|Audi]] | align=center|17 |- !9 | {{GB-VLAG}} [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|11 |- !10 | {{GB-VLAG}} [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Honda]] | align=center|3 |- !11 | {{VS-VLAG}} [[Cadillac F1-span|Cadillac]]-[[Ferrari]] | align=center|0 |} {{EindeKolomme}} == Sien ook == * [[2026 Formule Een-seisoen]] * [[Lys van Formule Een Grands Prix]] == Verwysings == {{Verwysings}} {{F1GP 2020–2029}} [[Kategorie:Azerbeidjanse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 2026|Azerbeidjan]] [[Kategorie:Sport in Europa]] 9d58gnd1z6zmg8wxffbjpr112d21ouc 2970593 2970501 2026-09-25T09:51:39Z Aliwal2012 39067 /* Vrye oefening */ 2970593 wikitext text/x-wiki {{Sportnuus}} [[Lêer:Formula One logo.svg|thumb|260px|Formule 1 logo]] {| class="infobox" align="right" cellpadding="2" style="float:right; width: 24em; " |+ style="font-size:85%;" | |- !colspan="3" bgcolor="#efefef" style="text-align:center;"| {{vlagikoon|AZE}} 2026 Formule 1 Qatar Airways<br/>Azerbeidjanse Grand Prix |- |colspan="3" style="text-align:center;" | |- |colspan="3" style="text-align:center;" | [[Lêer:Baku-F1-Street-Circuit-rev1.png|280px]] |- | style="width: 20%;" | '''<small>Datum</small>''' | <small>26 September 2026</small> |- | '''<small>Plek</small>''' |colspan=2| <small>[[Bakoe-straatrenbaan]]</small> |- !colspan="3" bgcolor="#efefef"| <small>Voorste wegspringplek</small> |- | '''<small>Renjaer</small>''' | <small></small> | <small></small> |- | '''<small>Tyd</small>''' |colspan=2| <small></small> |- !colspan="3" bgcolor="#efefef"| <small>Vinnigste rondte</small> |- | '''<small>Renjaer</small>''' | <small></small> | <small></small> |- | '''<small>Tyd</small>''' |colspan=2| <small></small> |- !colspan="3" bgcolor="#efefef"| <small>Podium</small> |-<!-- | '''<small>1</small>''' || <small>{{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]]</small>|| <small>[[Red Bull Racing|Red Bull]]</small> |- | '''<small>2</small>''' || <small></small>|| <small>[[Red Bull Racing|Red Bull]]</small> |- | '''<small>3</small>''' || <small></small> --> |} Die '''[[2026 Formule Een-seisoen|2026 Formule Een]] [[Azerbeidjanse Grand Prix]]''' sal op 26 September 2026 op die [[Bakoe-straatrenbaan]] in [[Bakoe]], die hoofstad van [[Azerbeidjan]], gehou word. Dit sal die vyftiende wedren van die kampioenskapseisoen wees. Op versoek van die organiseerders is die Grand Prix met een dag vervroeg weens die land se Herdenkingsdag op 27 September, en die wedren sal dus op Saterdag in plaas van Sondag plaasvind.<ref>{{nl}}{{Citeer web |url=https://racingnews365.nl/f1-past-kalender-2026-aan |titel=F1 past kalender 2026 aan |website=RacingNews365.nl |datum=30 Junie 2026}}</ref> == Bande == [[Pirelli]] het die volgende bande aan alle spanne verskaf: {| class="wikitable gauche" style="text-align:gauche;" |+ Bande vir gebruik te Bakoe |- !colspan=3 scope="col"| Bande vir 'n droë baan !colspan=2 scope="col"| Reënbande |- | align=center|[[Lêer:F1_tire_Pirelli_PZero_White.svg|55px]]<br/>Hard C3 | align=center|[[Lêer:F1_tire_Pirelli_PZero_Yellow.svg|55px]]<br/>Medium C4 | align=center|[[Lêer:F1_tire_Pirelli_PZero_Red.svg|55px]]<br/>Sag C5 | align=center|[[Lêer:F1 tire Pirelli Cinturato Green.svg|55px]]<br/>Tussen-in | align=center|[[Lêer:F1 tire Pirelli Cinturato Blue.svg|55px]]<br/>Reën |} {{clr}} == Vrye oefening == === Uitslag === {| class="wikitable" style="font-size:95%" !rowspan="6"|Vrye oefening 1<ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.formula1.com/en/results/2026/races/1295/azerbaijan/practice/1 |titel=Formula 1 Qatar Airways Azerbaijan Grand Prix 2026 – Practice 1 |uitgewer=Formula 1® - The Official F1® Website |datum=2026-09-24}}</ref> !Plek !Nr. !Renjaer !Vervaardiger !Tyd |- !1 | align=center|63 | {{GB-VLAG}} [[George Russell]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | 1:45.387 |- !2 | align=center|3 | {{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | 1:45.787 |- !3 | align=center|16 | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:45.791 |- !4 | align=center|44 | {{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:45.824 |- !5 | align=center|12 | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | 1:46.265 |-style="border-top:2px solid #808080" !rowspan="6"|Vrye oefening 2<ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.formula1.com/en/results/2026/races/1295/azerbaijan/practice/2 |titel=Formula 1 Qatar Airways Azerbaijan Grand Prix 2026 – Practice 2 |uitgever=Formula 1® - The Official F1® Website |datum=2026-09-24}}</ref> !Plek !Nr. !Renjaer !Vervaardiger !Tyd |- !1 | align=center|63 | {{GB-VLAG}} [[George Russell]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | 1:43.347 |- !2 | align=center|12 | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | 1:43.899 |- !3 | align=center|3 | {{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | 1:44.174 |- !4 | align=center|16 | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:44.473 |- !5 | align=center|44 | {{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:44.665 |-style="border-top:2px solid #808080" !rowspan="6"|Vrye oefening 3<ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.formula1.com/en/results/2026/races/1295/azerbaijan/practice/3 |titel=Formula 1 Qatar Airways Azerbaijan Grand Prix 2026 – Practice 3 |uitgever=Formula 1® - The Official F1® Website |datum=2026-09-25}}</ref> !Plek !Nr. !Renjaer !Vervaardiger !Tyd |- !1 | align=center|3 | {{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | |- !2 | align=center|63 | {{GB-VLAG}} [[George Russell]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | |- !3 | align=center|44 | {{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | |- !4 | align=center|12 | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | |- !5 | align=center|16 | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | |} == Kwalifisering == {| class="wikitable" style="font-size:95%" {| class="wikitable sortable" !rowspan=2|Plek !rowspan=2|Nr. !rowspan=2|Renjaer !rowspan=2|Vervaardiger !colspan=3|Kwalifiseertyd !rowspan=2|Rooster |- !K1 !K2 !K3 |- |- !1 | align=center| | | | | | | align=center| 1 |- !2 | align=center| | | | | | | align=center| 2 |- !3 | align=center| | | | | | | align=center| 3 |- !4 | align=center| | | | | | | align=center| 4 |- !5 | align=center| | | | | | | align=center| 5 |- !6 | align=center| | | | | | | align=center| 6 |- !7 | align=center| | | | | | | align=center| 7 |- !8 | align=center| | | | | | | align=center| 8 |- !9 | align=center| | | | | | | align=center| 9 |- !10 | align=center| | | | | | | align=center| 10 |- !11 | align=center| | | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=11| | align=center| 11 |- !12 | align=center| | | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=12| | align=center| 12 |- !13 | align=center| | | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=13| | align=center| 13 |- !14 | align=center| | | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=14| | align=center| 14 |- !15 | align=center| | | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=15| | align=center| 15 |- !16 | align=center| | | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=16| | align=center| 16 |- !17 | align=center| | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=17| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=17| | align=center| 17 |- !18 | align=center| | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=18| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=18| | align=center| 18 |- !19 | align=center| | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=19| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=19| | align=center| 19 |- !20 | align=center| | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=20| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=20| | align=center| 20 |- !21 | align=center| | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=21| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=21| | align=center| 21 |- !22 | align=center| | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=22| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=22| | align=center| 22 |- !colspan="8"| K1 107% tyd: |} == Wedren == === Renuitslag === {| class="wikitable" style="font-size:95%" !Plek !Nr. !Renjaer !Vervaardiger !Rondes !Tyd/Oorsaak uitval !Rooster !Punte |- !1 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''25''' |- !2 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''18''' |- !3 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''15''' |- !4 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''12''' |- !5 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''10''' |- !6 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''8''' |- !7 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''6''' |- !8 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''4''' |- !9 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''2''' |- !10 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''1''' |- !11 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !12 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !13 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !14 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !15 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !16 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !17 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !18 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !19 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !20 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !21 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !22 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |} == Puntestand vóór die Grand Prix == {{BeginKolomme}} === Renjaers === {| class="wikitable" style="font-size:95%;" |- !Plek !Nr. !Renjaer !Span !Punte |- !1 | align=center|12 | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | align=center|292 |- !2 | align=center|63 | {{GB-VLAG}} [[George Russell]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | align=center|211 |- !3 | align=center|44 | {{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | align=center|191 |- !4 | align=center|1 | {{GB-VLAG}} [[Lando Norris]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|186 |- !5 | align=center|16 | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | align=center|167 |- !6 | align=center|3 | {{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|145 |- !7 | align=center|81 | {{AU-VLAG}} [[Oscar Piastri]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|120 |- !8 | align=center|6 | {{FR-VLAG}} [[Isack Hadjar]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|71 |- !9 | align=center|30 | {{NZ-VLAG}} [[Liam Lawson]] | [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|59 |- !10 | align=center|10 | {{FR-VLAG}} [[Pierre Gasly]] | [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|41 |- !11 | align=center|41 | {{GB-VLAG}} [[Arvid Lindblad]] | [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|31 |- !12 | align=center|43 | {{AR-VLAG}} [[Franco Colapinto]] | [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|27 |- !13 | align=center|87 | {{GB-VLAG}} [[Oliver Bearman]] | [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | align=center|18 |- !14 | align=center|5 | {{BR-VLAG}} [[Gabriel Bortoleto]] | [[Audi F1-span|Audi]] | align=center|10 |- !15 | align=center|27 | {{DE-VLAG}} [[Nico Hülkenberg]] | [[Audi F1-span|Audi]] | align=center|7 |- !16 | align=center|55 | {{ES-VLAG}} [[Carlos Sainz jr.]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|6 |- !17 | align=center|23 | {{TH-VLAG}} [[Alexander Albon]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|5 |- !18 | align=center|31 | {{FR-VLAG}} [[Esteban Ocon]] | [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | align=center|3 |- !19 | align=center|14 | {{ES-VLAG}} [[Fernando Alonso]] | [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Honda]] | align=center|3 |- !20 | align=center|22 | {{JP-VLAG}} [[Yuki Tsunoda]] | [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|1 |- !21 | align=center|18 | {{CA-VLAG}} [[Lance Stroll]] | [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Honda]] | align=center|0 |- !22 | align=center|77 | {{FI-VLAG}} [[Valtteri Bottas]] | [[Cadillac F1-span|Cadillac]]-[[Ferrari]] | align=center|0 |- !23 | align=center|11 | {{MX-VLAG}} [[Sergio Pérez]] | [[Cadillac F1-span|Cadillac]]-[[Ferrari]] | align=center|0 |- |} {{NuweKolom}} === Vervaardigers === {| class="wikitable" style="font-size:95%;" |- !Plek !Span !Punte |- !1 | {{DE-VLAG}} [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | align=center|503 |- !2 | {{IT-VLAG}} [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | align=center|358 |- !3 | {{GB-VLAG}} [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|306 |- !4 | {{AT-VLAG}} [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|230 |- !5 | {{IT-VLAG}} [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|77 |- !6 | {{FR-VLAG}} [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|68 |- !7 | {{US-VLAG}} [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | align=center|21 |- !8 | {{DE-VLAG}} [[Audi F1-span|Audi]] | align=center|17 |- !9 | {{GB-VLAG}} [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|11 |- !10 | {{GB-VLAG}} [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Honda]] | align=center|3 |- !11 | {{VS-VLAG}} [[Cadillac F1-span|Cadillac]]-[[Ferrari]] | align=center|0 |} {{EindeKolomme}} == Sien ook == * [[2026 Formule Een-seisoen]] * [[Lys van Formule Een Grands Prix]] == Verwysings == {{Verwysings}} {{F1GP 2020–2029}} [[Kategorie:Azerbeidjanse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 2026|Azerbeidjan]] [[Kategorie:Sport in Europa]] c40lkc5r1140wk0z18jisga2q9pxlzs 2970594 2970593 2026-09-25T10:21:55Z Aliwal2012 39067 /* Uitslag */ 2970594 wikitext text/x-wiki {{Sportnuus}} [[Lêer:Formula One logo.svg|thumb|260px|Formule 1 logo]] {| class="infobox" align="right" cellpadding="2" style="float:right; width: 24em; " |+ style="font-size:85%;" | |- !colspan="3" bgcolor="#efefef" style="text-align:center;"| {{vlagikoon|AZE}} 2026 Formule 1 Qatar Airways<br/>Azerbeidjanse Grand Prix |- |colspan="3" style="text-align:center;" | |- |colspan="3" style="text-align:center;" | [[Lêer:Baku-F1-Street-Circuit-rev1.png|280px]] |- | style="width: 20%;" | '''<small>Datum</small>''' | <small>26 September 2026</small> |- | '''<small>Plek</small>''' |colspan=2| <small>[[Bakoe-straatrenbaan]]</small> |- !colspan="3" bgcolor="#efefef"| <small>Voorste wegspringplek</small> |- | '''<small>Renjaer</small>''' | <small></small> | <small></small> |- | '''<small>Tyd</small>''' |colspan=2| <small></small> |- !colspan="3" bgcolor="#efefef"| <small>Vinnigste rondte</small> |- | '''<small>Renjaer</small>''' | <small></small> | <small></small> |- | '''<small>Tyd</small>''' |colspan=2| <small></small> |- !colspan="3" bgcolor="#efefef"| <small>Podium</small> |-<!-- | '''<small>1</small>''' || <small>{{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]]</small>|| <small>[[Red Bull Racing|Red Bull]]</small> |- | '''<small>2</small>''' || <small></small>|| <small>[[Red Bull Racing|Red Bull]]</small> |- | '''<small>3</small>''' || <small></small> --> |} Die '''[[2026 Formule Een-seisoen|2026 Formule Een]] [[Azerbeidjanse Grand Prix]]''' sal op 26 September 2026 op die [[Bakoe-straatrenbaan]] in [[Bakoe]], die hoofstad van [[Azerbeidjan]], gehou word. Dit sal die vyftiende wedren van die kampioenskapseisoen wees. Op versoek van die organiseerders is die Grand Prix met een dag vervroeg weens die land se Herdenkingsdag op 27 September, en die wedren sal dus op Saterdag in plaas van Sondag plaasvind.<ref>{{nl}}{{Citeer web |url=https://racingnews365.nl/f1-past-kalender-2026-aan |titel=F1 past kalender 2026 aan |website=RacingNews365.nl |datum=30 Junie 2026}}</ref> == Bande == [[Pirelli]] het die volgende bande aan alle spanne verskaf: {| class="wikitable gauche" style="text-align:gauche;" |+ Bande vir gebruik te Bakoe |- !colspan=3 scope="col"| Bande vir 'n droë baan !colspan=2 scope="col"| Reënbande |- | align=center|[[Lêer:F1_tire_Pirelli_PZero_White.svg|55px]]<br/>Hard C3 | align=center|[[Lêer:F1_tire_Pirelli_PZero_Yellow.svg|55px]]<br/>Medium C4 | align=center|[[Lêer:F1_tire_Pirelli_PZero_Red.svg|55px]]<br/>Sag C5 | align=center|[[Lêer:F1 tire Pirelli Cinturato Green.svg|55px]]<br/>Tussen-in | align=center|[[Lêer:F1 tire Pirelli Cinturato Blue.svg|55px]]<br/>Reën |} {{clr}} == Vrye oefening == === Uitslag === {| class="wikitable" style="font-size:95%" !rowspan="6"|Vrye oefening 1<ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.formula1.com/en/results/2026/races/1295/azerbaijan/practice/1 |titel=Formula 1 Qatar Airways Azerbaijan Grand Prix 2026 – Practice 1 |uitgewer=Formula 1® - The Official F1® Website |datum=2026-09-24}}</ref> !Plek !Nr. !Renjaer !Vervaardiger !Tyd |- !1 | align=center|63 | {{GB-VLAG}} [[George Russell]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | 1:45.387 |- !2 | align=center|3 | {{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|RB Ford]] | 1:45.787 |- !3 | align=center|16 | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:45.791 |- !4 | align=center|44 | {{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:45.824 |- !5 | align=center|12 | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | 1:46.265 |-style="border-top:2px solid #808080" !rowspan="6"|Vrye oefening 2<ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.formula1.com/en/results/2026/races/1295/azerbaijan/practice/2 |titel=Formula 1 Qatar Airways Azerbaijan Grand Prix 2026 – Practice 2 |uitgever=Formula 1® - The Official F1® Website |datum=2026-09-24}}</ref> !Plek !Nr. !Renjaer !Vervaardiger !Tyd |- !1 | align=center|63 | {{GB-VLAG}} [[George Russell]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | 1:43.347 |- !2 | align=center|12 | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | 1:43.899 |- !3 | align=center|3 | {{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|RB Ford]] | 1:44.174 |- !4 | align=center|16 | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:44.473 |- !5 | align=center|44 | {{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:44.665 |-style="border-top:2px solid #808080" !rowspan="6"|Vrye oefening 3<ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.formula1.com/en/results/2026/races/1295/azerbaijan/practice/3 |titel=Formula 1 Qatar Airways Azerbaijan Grand Prix 2026 – Practice 3 |uitgever=Formula 1® - The Official F1® Website |datum=2026-09-25}}</ref> !Plek !Nr. !Renjaer !Vervaardiger !Tyd |- !1 | align=center|3 | {{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|RB Ford]] | 1:43.922 |- !2 | align=center|63 | {{GB-VLAG}} [[George Russell]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | 1:44.021 |- !3 | align=center|44 | {{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:44.033 |- !4 | align=center|12 | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | 1:44.273 |- !5 | align=center|16 | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:44.544 |} == Kwalifisering == {| class="wikitable" style="font-size:95%" {| class="wikitable sortable" !rowspan=2|Plek !rowspan=2|Nr. !rowspan=2|Renjaer !rowspan=2|Vervaardiger !colspan=3|Kwalifiseertyd !rowspan=2|Rooster |- !K1 !K2 !K3 |- |- !1 | align=center| | | | | | | align=center| 1 |- !2 | align=center| | | | | | | align=center| 2 |- !3 | align=center| | | | | | | align=center| 3 |- !4 | align=center| | | | | | | align=center| 4 |- !5 | align=center| | | | | | | align=center| 5 |- !6 | align=center| | | | | | | align=center| 6 |- !7 | align=center| | | | | | | align=center| 7 |- !8 | align=center| | | | | | | align=center| 8 |- !9 | align=center| | | | | | | align=center| 9 |- !10 | align=center| | | | | | | align=center| 10 |- !11 | align=center| | | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=11| | align=center| 11 |- !12 | align=center| | | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=12| | align=center| 12 |- !13 | align=center| | | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=13| | align=center| 13 |- !14 | align=center| | | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=14| | align=center| 14 |- !15 | align=center| | | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=15| | align=center| 15 |- !16 | align=center| | | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=16| | align=center| 16 |- !17 | align=center| | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=17| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=17| | align=center| 17 |- !18 | align=center| | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=18| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=18| | align=center| 18 |- !19 | align=center| | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=19| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=19| | align=center| 19 |- !20 | align=center| | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=20| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=20| | align=center| 20 |- !21 | align=center| | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=21| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=21| | align=center| 21 |- !22 | align=center| | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=22| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=22| | align=center| 22 |- !colspan="8"| K1 107% tyd: |} == Wedren == === Renuitslag === {| class="wikitable" style="font-size:95%" !Plek !Nr. !Renjaer !Vervaardiger !Rondes !Tyd/Oorsaak uitval !Rooster !Punte |- !1 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''25''' |- !2 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''18''' |- !3 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''15''' |- !4 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''12''' |- !5 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''10''' |- !6 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''8''' |- !7 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''6''' |- !8 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''4''' |- !9 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''2''' |- !10 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''1''' |- !11 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !12 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !13 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !14 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !15 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !16 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !17 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !18 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !19 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !20 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !21 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !22 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |} == Puntestand vóór die Grand Prix == {{BeginKolomme}} === Renjaers === {| class="wikitable" style="font-size:95%;" |- !Plek !Nr. !Renjaer !Span !Punte |- !1 | align=center|12 | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | align=center|292 |- !2 | align=center|63 | {{GB-VLAG}} [[George Russell]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | align=center|211 |- !3 | align=center|44 | {{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | align=center|191 |- !4 | align=center|1 | {{GB-VLAG}} [[Lando Norris]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|186 |- !5 | align=center|16 | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | align=center|167 |- !6 | align=center|3 | {{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|145 |- !7 | align=center|81 | {{AU-VLAG}} [[Oscar Piastri]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|120 |- !8 | align=center|6 | {{FR-VLAG}} [[Isack Hadjar]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|71 |- !9 | align=center|30 | {{NZ-VLAG}} [[Liam Lawson]] | [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|59 |- !10 | align=center|10 | {{FR-VLAG}} [[Pierre Gasly]] | [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|41 |- !11 | align=center|41 | {{GB-VLAG}} [[Arvid Lindblad]] | [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|31 |- !12 | align=center|43 | {{AR-VLAG}} [[Franco Colapinto]] | [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|27 |- !13 | align=center|87 | {{GB-VLAG}} [[Oliver Bearman]] | [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | align=center|18 |- !14 | align=center|5 | {{BR-VLAG}} [[Gabriel Bortoleto]] | [[Audi F1-span|Audi]] | align=center|10 |- !15 | align=center|27 | {{DE-VLAG}} [[Nico Hülkenberg]] | [[Audi F1-span|Audi]] | align=center|7 |- !16 | align=center|55 | {{ES-VLAG}} [[Carlos Sainz jr.]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|6 |- !17 | align=center|23 | {{TH-VLAG}} [[Alexander Albon]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|5 |- !18 | align=center|31 | {{FR-VLAG}} [[Esteban Ocon]] | [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | align=center|3 |- !19 | align=center|14 | {{ES-VLAG}} [[Fernando Alonso]] | [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Honda]] | align=center|3 |- !20 | align=center|22 | {{JP-VLAG}} [[Yuki Tsunoda]] | [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|1 |- !21 | align=center|18 | {{CA-VLAG}} [[Lance Stroll]] | [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Honda]] | align=center|0 |- !22 | align=center|77 | {{FI-VLAG}} [[Valtteri Bottas]] | [[Cadillac F1-span|Cadillac]]-[[Ferrari]] | align=center|0 |- !23 | align=center|11 | {{MX-VLAG}} [[Sergio Pérez]] | [[Cadillac F1-span|Cadillac]]-[[Ferrari]] | align=center|0 |- |} {{NuweKolom}} === Vervaardigers === {| class="wikitable" style="font-size:95%;" |- !Plek !Span !Punte |- !1 | {{DE-VLAG}} [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | align=center|503 |- !2 | {{IT-VLAG}} [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | align=center|358 |- !3 | {{GB-VLAG}} [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|306 |- !4 | {{AT-VLAG}} [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|230 |- !5 | {{IT-VLAG}} [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|77 |- !6 | {{FR-VLAG}} [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|68 |- !7 | {{US-VLAG}} [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | align=center|21 |- !8 | {{DE-VLAG}} [[Audi F1-span|Audi]] | align=center|17 |- !9 | {{GB-VLAG}} [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|11 |- !10 | {{GB-VLAG}} [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Honda]] | align=center|3 |- !11 | {{VS-VLAG}} [[Cadillac F1-span|Cadillac]]-[[Ferrari]] | align=center|0 |} {{EindeKolomme}} == Sien ook == * [[2026 Formule Een-seisoen]] * [[Lys van Formule Een Grands Prix]] == Verwysings == {{Verwysings}} {{F1GP 2020–2029}} [[Kategorie:Azerbeidjanse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 2026|Azerbeidjan]] [[Kategorie:Sport in Europa]] cn1glgcsntpcvww78zoat2qagc2d1xq 14 469482 2970557 2969033 2026-09-24T19:21:52Z JMK 649 +kat 2970557 wikitext text/x-wiki {{broodkrummels}} {{commonskat|Cetshwayo}} [[Kategorie:Zoeloekonings]] [[Kategorie:Mense in die Anglo-Zoeloe-oorlog]] ryxcf3ew058eib1w8om2xx77cyxh2y7 5 469515 2970529 2970315 2026-09-24T15:37:24Z Pynappel 70858 /* Rolprente */ Antwoord 2970529 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} == Rolprente == {{cquote|Alle Afrikaanse en Nederlandse boeke word met kleinlettertjies geskryf, met die uitsondering van eiename en die begin van 'n sin.}} @[[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] geld hierdie reël ook vir rolprente? Ek sou so dink, maar ek dink nie dit staan iewers geskrywe nie. Dit sou gaaf wees as ons hierdie kan vasstel, want tans heers daar nie eenvormigheid met hoe Afrikaanse rolprenttitels geskryf word nie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 14:28, 21 September 2026 (UTC) :CC @[[Gebruiker:BurgertB|BurgertB]] @[[Gebruiker:Geebee100|Geebee100]] @[[Gebruiker:Elmarie Waltman|<bdi>Elmarie Waltman</bdi>]]. @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ek kan nie Maureen se gebruikernaam onthou nie. As jy haar kan merk, sal ek dankbaar wees. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 14:30, 21 September 2026 (UTC) :: Maureen van Helden by VivA? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 14:36, 21 September 2026 (UTC) :::Ja. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 14:48, 21 September 2026 (UTC) ::::Verwante bespreking: [[Bespreking:Die_avonture_van_Kuifie/Argief_1#Die Gebruik van Hoofletters in Titels en Opskrifte]] – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 20:20, 21 September 2026 (UTC) : [[Gebruiker:Maureen81]],vanaf my selfoon. Groete!{{ongeteken|~2026-50898-30}} :Ek skryf dit soos die Engelse dit skryf, met hoofletters. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 11:07, 22 September 2026 (UTC) :: @[[Gebruiker:BurgertB|BurgertB]] Afrikaanse rolprente ook? Ek weet in Engels gebruik hulle hoofletters, maar ek wonder spesifiek oor Afrikaanse rolprente. Moet ''[[Voortreflike familie Smit]]'' byvoorbeeld na ''[[Voortreflike Familie Smit]]'' geskuif word? Ek het tot dusver gedink kleinletters in Afrikaans is reg, maar ek mag verkeerd wees. Ek het in my AWS 11 gekyk en kon nie iets hieroor sien nie, maar dalk het ek dit misgekyk. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:56, 22 September 2026 (UTC) :::Ek dink dit ís kleinletters in Afrikaans. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 16:53, 22 September 2026 (UTC) :: Ek kon die volgende reël in AWS 9 (2002) opspoor ([https://www.oocities.org/afrikaanse_spelreels/09hoofletters.html hier] is 'n opsomming): :: {{cquote|Reël 9.31 : Die eerste woord van 'n publikasietitel begin met 'n hoofletter, tensy die woord met 'n afkappingsteken begin of 'n getal, syfer of simbool is. Die hoofwoorde (selfstandige naamwoorde, byvoeglike naamwoorde, bywoorde, hoofwerkwoorde) van die titel kan met 'n hoofletter of 'n kleinletter begin, byvoorbeeld: * ''Afrikaanse woordelys en spelreëls'' of ''Afrikaanse Woordelys en Spelreëls'', ''Die grondslae van politieke besluitneming'' of ''Die Grondslae van Politieke Besluitneming'', ''Leerboek vir plantkunde'' of ''Leerboek vir Plantkunde'', ''<nowiki>'</nowiki>n Oorsig van die historiese taalkunde'' of '''n Oorsig van die Historiese Taalkunde'', ''Tydskrif vir geesteswetenskappe'' of ''Tydskrif vir Geesteswetenskappe'' * ''Die geskiedenis van Heilbron'' of ''Die Geskiedenis van Heilbron'', ''Die lewe van Christus'' of ''Die Lewe van Christus''}} :: AWS 11 se hoofstuk 9: ''Hoof- en kleinletters'' eindig by reël 9.24 en ek kan geen reël oor publikasietitels in hierdie uitgawe vind nie. Maar, AWS 11 se hoofstuk 9 se inleiding sê: :: {{cquote|Die gebruik van hoof- en kleinletters berus grotendeels op konvensie en word dikwels ook bepaal deur stylvoorskrifte of vereistes wat vir individuele gebruikers of groepe gebruikers geld. Voorts moet gebruikers ook die konvensies wat vir bepaalde dissiplines geld, in ag neem. Gebruikers word aangeraai om altyd 'n konsekwente en verantwoordbare beleid oor die gebruik van hoof- en kleinletters te gebruik.}} :: Ek is nie bewus van 'n konvensie hieroor onder uitgewers van publikasies in Afrikaans nie, maar dit lyk wel of die Afrikaanse Wikipedia tans nie 'n konsekwente styl volg nie. :: Volgens die artikel [https://viva-afrikaans.org/lees-luister/blog/item/519-hoofbrekens-oor-hoofletters ''Hoofbrekens oor hoofletters''] deur Sophia Kapp op VIvA van 2020 is daar die volgende breë reël oor die gebruik van hoofletters in Afrikaans, maar ek weet nie of sy publikasietitels ook in gedagte gehad het nie: :: {{cquote|Hoofletters word in Afrikaans gebruik om twee goed te merk: sinsbegin en eienaamwoorde.}} :: Dus lyk dit vir my of ons net 'n styl moet kies, dit by die [[Wikipedia:Styl]] moet invoeg, en dit dan konsekwent moet toepas. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 16:43, 23 September 2026 (UTC) ::: Ek sien my AWS 9 en 11 gebruik beide die styl ''Afrikaanse woordelys en spelreëls'' op die voortitelblad. Kan dit wees dat hulle 'n voorkeur daardeur kommunikeer? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 17:04, 23 September 2026 (UTC) ::::My voorstel is: aangesien ons: ::::* beide style kan volg, en ::::* een styl konsekwent op die Afrikaanse Wikipedia wil toepas, en ::::* reeds die kleinletter styl in [[Wikipedia:Boekartikels]] het, en ::::* die AWS self hul eie titel met kleinletters skryf, ::::ons die kleinletterstyl vir publikasietitels by [[Wikipedia:Styl]] voeg en orals toepas: vir boeke, musiekalbums, tydskrifte, rolprente, ens. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 20:16, 23 September 2026 (UTC) :::::@[[Gebruiker:Morne|Morne]] dalk wil jy ook 'n stuiwer in die beurs gooi? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 15:37, 24 September 2026 (UTC) 9yt2ijfj90gkyd2l5q1gzcxzoe9e8he 2970530 2970529 2026-09-24T15:38:16Z Pynappel 70858 /* Rolprente */ 2970530 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} == Rolprente == {{cquote|Alle Afrikaanse en Nederlandse boeke word met kleinlettertjies geskryf, met die uitsondering van eiename en die begin van 'n sin.}} @[[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] geld hierdie reël ook vir rolprente? Ek sou so dink, maar ek dink nie dit staan iewers geskrywe nie. Dit sou gaaf wees as ons hierdie kan vasstel, want tans heers daar nie eenvormigheid met hoe Afrikaanse rolprenttitels geskryf word nie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 14:28, 21 September 2026 (UTC) :CC @[[Gebruiker:BurgertB|BurgertB]] @[[Gebruiker:Geebee100|Geebee100]] @[[Gebruiker:Elmarie Waltman|<bdi>Elmarie Waltman</bdi>]]. @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ek kan nie Maureen se gebruikernaam onthou nie. As jy haar kan merk, sal ek dankbaar wees. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 14:30, 21 September 2026 (UTC) :: Maureen van Helden by VivA? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 14:36, 21 September 2026 (UTC) :::Ja. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 14:48, 21 September 2026 (UTC) ::::Verwante bespreking: [[Bespreking:Die_avonture_van_Kuifie/Argief_1#Die Gebruik van Hoofletters in Titels en Opskrifte]] – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 20:20, 21 September 2026 (UTC) : [[Gebruiker:Maureen81]],vanaf my selfoon. Groete!{{ongeteken|~2026-50898-30}} :Ek skryf dit soos die Engelse dit skryf, met hoofletters. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 11:07, 22 September 2026 (UTC) :: @[[Gebruiker:BurgertB|BurgertB]] Afrikaanse rolprente ook? Ek weet in Engels gebruik hulle hoofletters, maar ek wonder spesifiek oor Afrikaanse rolprente. Moet ''[[Voortreflike familie Smit]]'' byvoorbeeld na ''[[Voortreflike Familie Smit]]'' geskuif word? Ek het tot dusver gedink kleinletters in Afrikaans is reg, maar ek mag verkeerd wees. Ek het in my AWS 11 gekyk en kon nie iets hieroor sien nie, maar dalk het ek dit misgekyk. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:56, 22 September 2026 (UTC) :::Ek dink dit ís kleinletters in Afrikaans. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 16:53, 22 September 2026 (UTC) :: Ek kon die volgende reël in AWS 9 (2002) opspoor ([https://www.oocities.org/afrikaanse_spelreels/09hoofletters.html hier] is 'n opsomming): :: {{cquote|Reël 9.31 : Die eerste woord van 'n publikasietitel begin met 'n hoofletter, tensy die woord met 'n afkappingsteken begin of 'n getal, syfer of simbool is. Die hoofwoorde (selfstandige naamwoorde, byvoeglike naamwoorde, bywoorde, hoofwerkwoorde) van die titel kan met 'n hoofletter of 'n kleinletter begin, byvoorbeeld: * ''Afrikaanse woordelys en spelreëls'' of ''Afrikaanse Woordelys en Spelreëls'', ''Die grondslae van politieke besluitneming'' of ''Die Grondslae van Politieke Besluitneming'', ''Leerboek vir plantkunde'' of ''Leerboek vir Plantkunde'', ''<nowiki>'</nowiki>n Oorsig van die historiese taalkunde'' of '''n Oorsig van die Historiese Taalkunde'', ''Tydskrif vir geesteswetenskappe'' of ''Tydskrif vir Geesteswetenskappe'' * ''Die geskiedenis van Heilbron'' of ''Die Geskiedenis van Heilbron'', ''Die lewe van Christus'' of ''Die Lewe van Christus''}} :: AWS 11 se hoofstuk 9: ''Hoof- en kleinletters'' eindig by reël 9.24 en ek kan geen reël oor publikasietitels in hierdie uitgawe vind nie. Maar, AWS 11 se hoofstuk 9 se inleiding sê: :: {{cquote|Die gebruik van hoof- en kleinletters berus grotendeels op konvensie en word dikwels ook bepaal deur stylvoorskrifte of vereistes wat vir individuele gebruikers of groepe gebruikers geld. Voorts moet gebruikers ook die konvensies wat vir bepaalde dissiplines geld, in ag neem. Gebruikers word aangeraai om altyd 'n konsekwente en verantwoordbare beleid oor die gebruik van hoof- en kleinletters te gebruik.}} :: Ek is nie bewus van 'n konvensie hieroor onder uitgewers van publikasies in Afrikaans nie, maar dit lyk wel of die Afrikaanse Wikipedia tans nie 'n konsekwente styl volg nie. :: Volgens die artikel [https://viva-afrikaans.org/lees-luister/blog/item/519-hoofbrekens-oor-hoofletters ''Hoofbrekens oor hoofletters''] deur Sophia Kapp op VIvA van 2020 is daar die volgende breë reël oor die gebruik van hoofletters in Afrikaans, maar ek weet nie of sy publikasietitels ook in gedagte gehad het nie: :: {{cquote|Hoofletters word in Afrikaans gebruik om twee goed te merk: sinsbegin en eienaamwoorde.}} :: Dus lyk dit vir my of ons net 'n styl moet kies, dit by die [[Wikipedia:Styl]] moet invoeg, en dit dan konsekwent moet toepas. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 16:43, 23 September 2026 (UTC) ::: Ek sien my AWS 9 en 11 gebruik beide die styl ''Afrikaanse woordelys en spelreëls'' op die voortitelblad. Kan dit wees dat hulle 'n voorkeur daardeur kommunikeer? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 17:04, 23 September 2026 (UTC) ::::My voorstel is: aangesien ons: ::::* beide style kan volg, en ::::* een styl konsekwent op die Afrikaanse Wikipedia wil toepas, en ::::* reeds die kleinletterstyl in [[Wikipedia:Boekartikels]] het, en ::::* die AWS self hul eie titel met kleinletters skryf, ::::ons die kleinletterstyl vir publikasietitels by [[Wikipedia:Styl]] voeg en orals toepas: vir boeke, musiekalbums, tydskrifte, rolprente, ens. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 20:16, 23 September 2026 (UTC) :::::@[[Gebruiker:Morne|Morne]] dalk wil jy ook 'n stuiwer in die beurs gooi? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 15:37, 24 September 2026 (UTC) lka87xmahmqd035nuy0419h8q2l63q7 0 469609 2970508 2970470 2026-09-24T15:02:47Z Gaius le Roux 203341 Foto's en fotogalerye is bygevoeg. 2970508 wikitext text/x-wiki {{Nog besig}} [[Lêer:Wapen 1990-03-24 FAPB 237b lias.jpg|duimnael|24 Maart 1990-voorstelling van Lugmagbasis Pietersburg-wapen]] '''Lugmagbasis Pietersburg''' was ’n basis van die [[Suid-Afrikaanse Lugmag]]. “Pietersburg” is die vorige naam van [[Polokwane]] en was in die noordelike deel van die ou Transvaalprovinsie (tabs die Limpopo) van Suid-Afrika geleë. Die status van die basis het oor die jare verander en die basis was die tuiste van verskillende eenhede. Verskeie lugskoue is by Pietersburg gehou. == Leuse van Lugmagbasis Pietersburg == Die leuse van Lugmagbasis Pietersburg was ''Defendemus Septemtrionem'', dit beteken “ons verdedig die noorde”. == Geskiedenis == Verskillende eenhede was oor die jare op Lugmagbasis Pietersburg gebaseer. In 1992 was die tuiseenhede 85 Gevegvliegskool (Atlas Impala Mk I’s en II’s) en 89 Gevegvliegskool (tweesitplek-[[Atlas Cheetah|Cheetahs]]). Die 25ste bestaansjaar van 85 Gevegvliegskool is op 19 September 1992 by wyse van ’n lugskou gevier. Vliegtuie van 85 Gevegvliegskool en 89 Gevegvliegskool asook ’n Boeing 707 van 60 Eskader te Waterkloof het aan die lugvertonings deelgeneem. Vyf-en-twintig vliegtuie van 85 Gevegvliegskool het ook ’n formasieverbyvlug gelewer. === Opedag by Lugmagstasie Pietersburg op 25 Januarie 1975 === [[Lêer:380 1 esk 149 814x486.tif|duimnael|Canadair CL-13B Sabre Mk 6 reeksnommer 380]] Om goeie verhoudings met die mense van die omgewing te handhaaf, is ’n opedag op 25 Januarie 1975 by Lugmagstasie Pietersburg gehou. Dit was ’n gewone roetinedag by die stasie. Die instrukteurs en leerlinge van 1 Eskader en 85 Gevorderde Vliegskool het hulle gebruiklike opleidingsprogramme uitgevoer. Statiese vertonings het ’n Buccaneer van 24 Eskader te Waterkloof, Sabre, Mirage IIIEZ, Canberra van 12 Eskader te Waterkloof en Impala ingesluit. Daar was tydens die vliegvertoning ’n solovertoning deur ’n Sabre en ’n vertoning deur ’n Puma-helikopter. Besoekende vliegtuie het ’n Mercurius van 21 Eskader te Swartkop en ’n Mirage IIIBZ van 2 Eskader te Waterkloof ingesluit. ’n Super Frelon-helikopter is ook by die basis gesien.<ref>{{Cite journal |last=Smy |first=Ken |date=March 1975 |title=Pietersburg Open Day |journal=Wings Over Africa}}</ref> == Infrastruktuur van Lugmagbasis Pietersburg == <gallery mode="packed"> Lêer:Beheertoring 1990-03-24 FAPB 975 LR her 800x486.jpg|Beheertoring van LMB Pietersburg 24 Maart 1990 Lêer:000 1992-09-19 FAPB flightline 763 ELshd 1200x728.jpg|Vluglyne en vier loodse 24 Maart 1990 Lêer:Vier loodse 1992-09-19 FAPB 315 LR her 800x486.jpg|Vier loodse 19 September 1992 Lêer:Agt loodse 1992-09-19 FAPB 777 LR 1008x612.jpg|Groep van agt loodse en vluglyn 19 September 1992 Lêer:Lang loods 1992-09-19 FAPB 773 shd50 1008x612.jpg|Die langs loods op 19 September 1992 </gallery> == Eenhede wat op Pietersburg gebaseer was == === 1 Eskader === Nommer 1 Eskader was van Januarie 1967 tot 1975 op Pietersburg gebaseer.<ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 – 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=26 |language=en}}</ref> === Lug Operasionele Skool/85 Gevorderde Vliegskool === Die Lug Operasionele Skool was van Oktober 1967 tot Januarie 1968 by Lugmagstasie Pietersburg gebaseer en is met ingang van 1 Februarie 1968 die Gevorderde Vliegskool hernoem, wat op sy beurt vanaf 1 Augustus 1972 nommer 85 Gevorderde Vliegskool geword het. Nommer 85 Gevorderde Vliegskool was op Lugmagbasis Pietersburg gebaseer. Die eenheid is in verskillende vlugte verdeel. Daar was ’n Impala Mk I-en-Mk II-vlug en Sabre-vlug. Die Mirage IIIEZ’s, DZ’s en D2Z’s het die Mirage-vlug gevorm. Hierdie Mirages het vanaf Oktober 1974 by 85 Gevorderde Vliegskool aangekom. Laasgenoemde eenheid is in Julie 1982 as 85 Gevegvliegskool herbenoem.<ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 – 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=404, 405 |language=en}}</ref><gallery mode="packed"> Lêer:849 1975-11-01 FALW ander 341 upsize her1 821x486.jpg|Mirage IIID2Z reeksnommer 849 op 1 November 1975 te Langebaanweg Lêer:350 1977-10-00 FALA 155 spot LR 800x486.jpg|Sabre Merk 6 reeksnommer 350 Oktober 1977 te Lanseria Lêer:839 1981-10-00 FALA 967 LR 800x486.jpg|Mirage IIIDZ reeksnommer 839 in Oktober 1977 te Lanseria </gallery> === 85 Gevegvliegskool === Nommer 85 Gevorderde Vliegskool is in Julie 1982 as 85 Gevegvliegskool herdoop. Die skool het in 1979, 1981 en 1983 aan oorgrensoperasies deelgeneem. Nadat Lugmagbasis Pietersburg in 1992 gesluit is, het 85 Gevegvliegskool met ingang van 1 Januarie 1993 na Lugmagbasis Hoedspruit verhuis.<ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 – 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=404 to 406, 413 |language=en}}</ref><gallery mode="packed"> Lêer:848 1984-08-00 FAWK DaveB 320e LR 800x486.jpg|Mirage IIID2Z reeksnommer 848 in Augustus 1984 te Waterkloof Lêer:848 1984-08-00 FAWK DaveB 321e LR her 486x800.jpg|85 Geveg-vliegskool-wapen Aug 1984 Mirage IIID2Z 848 Lêer:85 CFS 1992-09-19 Piet 322a 486x800.jpg|85 Geveg-vlieg-skool-wapen op Impala Mk I </gallery> ==== Vliegtuie van 85 Gevegvliegskool wat op 19 September 1992 op Pietersburg gesien is ==== <gallery mode="packed"> Lêer:489 1992-09-19 FAPB 771 shd50 800x486.jpg|Impala Mk I reeksnommer 489 Lêer:511 1992-09-19 FAPB 770 EL 600x364.jpg|Impala Mk I reeksnommer 511 Lêer:537 1992-09-19 FAPB 768 800x486.jpg|Impala Mk I reeksnommer 537 </gallery> ==== 85 Gevegvliegskool se 25ste herdenking op 19 September 1992 ==== Die 25ste herdenking van 85 Gevegvliegskool is op 19 September 1992 op Lugmagbasis Pietersburg gevier. Vliegtuie van 85 Gevegvliegskool en 89 Gevegvliegskool en ’n Boeing 707 van 60 Eskader by Waterkloof het aan die lugvertoning deelgeneem. Vyf-en-twintig vliegtuie van 85 Gevegvliegskool het ’n formasieverbyvlug uitgevoer. === 89 Gevegvliegskool === Die tweesitplek-Cheetah’s is aanvanklik deur 89 Gevegvliegskool bedryf, wat op 1 Julie 1986 gevorm is en op Pietersburg gebaseer was (die laaste parade is op 26 November 1992 by die basis gehou). Die eerste tweesitplek-Cheetah (die Atlas Cheetah D2 met die reeksnommer 845) het op 26 Julie 1986 op Pietersburg geland. Toe 89 Gevegvliegskool op 29 November 1992 gesluit is, is die vliegtuie van die eenheid met ingang van 28 Februarie 1993 deur die 2 Eskader-opleidingsvlug geabsorbeer.<ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 – 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=413 |language=en}}</ref> == Lugmagbasis Pietersburg-lugskou ’90, op 24 Maart 1990 == == Aantekeninge == In hierdie artikel word na die niegestandaardiseerde kleure diep dofgeel, donkergroen, donker olyfgroen, donker aarbruin, ligbou en ligte admiraliteitsgrys verwys. Hulle kom onderskeidelik met die gestandaardiseerde kleure ''Deep Buff'', ''Dark Green'', ''Olive Drab'', ''Dark Earth'', ''Light Blue'' en ''Light Admiralty Grey'' ooreen. == Verwysings == ohqvmf8io6btl7w32vee22vldzjvpre 2970523 2970508 2026-09-24T15:22:56Z Gaius le Roux 203341 Foto's en fotogalerye is bygevoeg. 2970523 wikitext text/x-wiki {{Nog besig}} [[Lêer:Wapen 1990-03-24 FAPB 237b lias.jpg|duimnael|24 Maart 1990-voorstelling van Lugmagbasis Pietersburg-wapen]] '''Lugmagbasis Pietersburg''' was ’n basis van die [[Suid-Afrikaanse Lugmag]]. “Pietersburg” is die vorige naam van [[Polokwane]] en was in die noordelike deel van die ou Transvaalprovinsie (tabs die Limpopo) van Suid-Afrika geleë. Die status van die basis het oor die jare verander en die basis was die tuiste van verskillende eenhede. Verskeie lugskoue is by Pietersburg gehou. == Leuse van Lugmagbasis Pietersburg == Die leuse van Lugmagbasis Pietersburg was ''Defendemus Septemtrionem'', dit beteken “ons verdedig die noorde”. == Geskiedenis == Verskillende eenhede was oor die jare op Lugmagbasis Pietersburg gebaseer. In 1992 was die tuiseenhede 85 Gevegvliegskool (Atlas Impala Mk I’s en II’s) en 89 Gevegvliegskool (tweesitplek-[[Atlas Cheetah|Cheetahs]]). Die 25ste bestaansjaar van 85 Gevegvliegskool is op 19 September 1992 by wyse van ’n lugskou gevier. Vliegtuie van 85 Gevegvliegskool en 89 Gevegvliegskool asook ’n Boeing 707 van 60 Eskader te Waterkloof het aan die lugvertonings deelgeneem. Vyf-en-twintig vliegtuie van 85 Gevegvliegskool het ook ’n formasieverbyvlug gelewer. === Opedag by Lugmagstasie Pietersburg op 25 Januarie 1975 === [[Lêer:380 1 esk 149 814x486.tif|duimnael|Canadair CL-13B Sabre Mk 6 reeksnommer 380]] Om goeie verhoudings met die mense van die omgewing te handhaaf, is ’n opedag op 25 Januarie 1975 by Lugmagstasie Pietersburg gehou. Dit was ’n gewone roetinedag by die stasie. Die instrukteurs en leerlinge van 1 Eskader en 85 Gevorderde Vliegskool het hulle gebruiklike opleidingsprogramme uitgevoer. Statiese vertonings het ’n Buccaneer van 24 Eskader te Waterkloof, Sabre, Mirage IIIEZ, Canberra van 12 Eskader te Waterkloof en Impala ingesluit. Daar was tydens die vliegvertoning ’n solovertoning deur ’n Sabre en ’n vertoning deur ’n Puma-helikopter. Besoekende vliegtuie het ’n Mercurius van 21 Eskader te Swartkop en ’n Mirage IIIBZ van 2 Eskader te Waterkloof ingesluit. ’n Super Frelon-helikopter is ook by die basis gesien.<ref>{{Cite journal |last=Smy |first=Ken |date=March 1975 |title=Pietersburg Open Day |journal=Wings Over Africa}}</ref> == Infrastruktuur van Lugmagbasis Pietersburg == <gallery mode="packed"> Lêer:Beheertoring 1990-03-24 FAPB 975 LR her 800x486.jpg|Beheertoring van LMB Pietersburg 24 Maart 1990 Lêer:000 1992-09-19 FAPB flightline 763 ELshd 1200x728.jpg|Vluglyne en vier loodse 24 Maart 1990 Lêer:Vier loodse 1992-09-19 FAPB 315 LR her 800x486.jpg|Vier loodse 19 September 1992 Lêer:Agt loodse 1992-09-19 FAPB 777 LR 1008x612.jpg|Groep van agt loodse en vluglyn 19 September 1992 Lêer:Lang loods 1992-09-19 FAPB 773 shd50 1008x612.jpg|Die langs loods op 19 September 1992 </gallery> == Eenhede wat op Pietersburg gebaseer was == === 1 Eskader === Nommer 1 Eskader was van Januarie 1967 tot 1975 op Pietersburg gebaseer.<ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 – 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=26 |language=en}}</ref> === Lug Operasionele Skool/85 Gevorderde Vliegskool === Die Lug Operasionele Skool was van Oktober 1967 tot Januarie 1968 by Lugmagstasie Pietersburg gebaseer en is met ingang van 1 Februarie 1968 die Gevorderde Vliegskool hernoem, wat op sy beurt vanaf 1 Augustus 1972 nommer 85 Gevorderde Vliegskool geword het. Nommer 85 Gevorderde Vliegskool was op Lugmagbasis Pietersburg gebaseer. Die eenheid is in verskillende vlugte verdeel. Daar was ’n Impala Mk I-en-Mk II-vlug en Sabre-vlug. Die Mirage IIIEZ’s, DZ’s en D2Z’s het die Mirage-vlug gevorm. Hierdie Mirages het vanaf Oktober 1974 by 85 Gevorderde Vliegskool aangekom. Laasgenoemde eenheid is in Julie 1982 as 85 Gevegvliegskool herbenoem.<ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 – 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=404, 405 |language=en}}</ref><gallery mode="packed"> Lêer:849 1975-11-01 FALW ander 341 upsize her1 821x486.jpg|Mirage IIID2Z reeksnommer 849 op 1 November 1975 te Langebaanweg Lêer:350 1977-10-00 FALA 155 spot LR 800x486.jpg|Sabre Merk 6 reeksnommer 350 Oktober 1977 te Lanseria Lêer:839 1981-10-00 FALA 967 LR 800x486.jpg|Mirage IIIDZ reeksnommer 839 in Oktober 1977 te Lanseria </gallery> === 85 Gevegvliegskool === Nommer 85 Gevorderde Vliegskool is in Julie 1982 as 85 Gevegvliegskool herdoop. Die skool het in 1979, 1981 en 1983 aan oorgrensoperasies deelgeneem. Nadat Lugmagbasis Pietersburg in 1992 gesluit is, het 85 Gevegvliegskool met ingang van 1 Januarie 1993 na Lugmagbasis Hoedspruit verhuis.<ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 – 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=404 to 406, 413 |language=en}}</ref><gallery mode="packed"> Lêer:848 1984-08-00 FAWK DaveB 320e LR 800x486.jpg|Mirage IIID2Z reeksnommer 848 in Augustus 1984 te Waterkloof Lêer:848 1984-08-00 FAWK DaveB 321e LR her 486x800.jpg|85 Geveg-vliegskool-wapen Aug 1984 Mirage IIID2Z 848 Lêer:85 CFS 1992-09-19 Piet 322a 486x800.jpg|85 Geveg-vlieg-skool-wapen op Impala Mk I </gallery> ==== Vliegtuie van 85 Gevegvliegskool wat op 19 September 1992 op Pietersburg gesien is ==== <gallery mode="packed"> Lêer:489 1992-09-19 FAPB 771 shd50 800x486.jpg|Impala Mk I reeksnommer 489 Lêer:511 1992-09-19 FAPB 770 EL 600x364.jpg|Impala Mk I reeksnommer 511 Lêer:537 1992-09-19 FAPB 768 800x486.jpg|Impala Mk I reeksnommer 537 </gallery> ==== 85 Gevegvliegskool se 25ste herdenking op 19 September 1992 ==== Die 25ste herdenking van 85 Gevegvliegskool is op 19 September 1992 op Lugmagbasis Pietersburg gevier. Vliegtuie van 85 Gevegvliegskool en 89 Gevegvliegskool en ’n Boeing 707 van 60 Eskader by Waterkloof het aan die lugvertoning deelgeneem. Vyf-en-twintig vliegtuie van 85 Gevegvliegskool het ’n formasieverbyvlug uitgevoer.<gallery mode="packed"> Lêer:220 1992-09-19 Piet 234 raw crop dust shd50 800x488.jpg|Mirage F1AZ reeksnommer 220 van 1 Eskader Lêer:842 1992-09-19 Piet 318 crop dust LR 800x486.jpg|Atlas Cheetah E reeksnommer 842 van 5 Eskader Lêer:1415 1992-09-19 FAPB 620 bit spot shd25 800x486.jpg|Boeing 707 reeksnommer 1415 van 60 Eskader Lêer:1063 1992-09-19 FAPB 764 crop dust shd25 800x486.jpg|Impala Mk II reeksnommer 1063 die “Malgas” Lêer:1992-09-19 FAPB 25ship 762 cr 1008x612.jpg|85 Gevegvliegskool-25-skip-formasie Lêer:847 1992-09-19 Piet 327a crop dust 800x486.jpg|Atlas Cheetah D2 en Cheetah B van 89 Gevegvliegskool Lêer:1992-09-19 FAPB cheetahs 761 cr 1008x612.jpg|Ses Cheetahs van 89 Gevegvliegskool </gallery> === 89 Gevegvliegskool === Die tweesitplek-Cheetah’s is aanvanklik deur 89 Gevegvliegskool bedryf, wat op 1 Julie 1986 gevorm is en op Pietersburg gebaseer was (die laaste parade is op 26 November 1992 by die basis gehou). Die eerste tweesitplek-Cheetah (die Atlas Cheetah D2 met die reeksnommer 845) het op 26 Julie 1986 op Pietersburg geland. Toe 89 Gevegvliegskool op 29 November 1992 gesluit is, is die vliegtuie van die eenheid met ingang van 28 Februarie 1993 deur die 2 Eskader-opleidingsvlug geabsorbeer.<ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 – 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=413 |language=en}}</ref><gallery mode="packed"> Lêer:840 1990-03-24 Piet 158 crop dust LR stof lias 800x486.jpg|Atlas Cheetah D reeksnommer 840 op 24 Maart 1990 Lêer:847 1992-09-19 Piet 330 crop dust LR lias 800x486.jpg|Atlas Cheetah D2 reeksnommer 847 op 19 September 1992 Lêer:840 1990-03-24 Piet 323 shd25 486x800.jpg|89 Geveg-vliegskool-wapen Cheetah D 840 op 24 Maart 1990 </gallery> == Lugmagbasis Pietersburg-lugskou ’90, op 24 Maart 1990 == <gallery mode="packed"> Lêer:Pietersburg 1990-03-24 FAPB 888 549x800.jpg|Afbeelding van lugskou-program se voorblad Lêer:840 1990-03-24 Piet 325 spot crop shd25 800x486.jpg|Atlas Cheetah D reeksnommer 840 Lêer:00b 1990-03-24 Piet 139 upsize 1200x729.jpg|Skymaster, Mirage IIIRZ, Hercules (stert) en Impala Mk II Lêer:166 1990-03-24 Piet 161 300dpi EL 1008x612.jpg|Aerospatiale Puma reeksnommer 166 Lêer:358 1990-03-24 FAPB 198 LR1 800x486.jpg|Canadair CL-13B Sabre Mk 6 reeksnommer 358 Lêer:416 1990-03-24 Piet 168 300dpi shd25 800x486.jpg|Buccaneer reeksnommer 416 van 24 Eskader Lêer:453 1990-03-24 FAPB 153 rot spot EL 800x486.jpg|Canberra reeksnommer 453 van 12 Eskader </gallery> == Aantekeninge == In hierdie artikel word na die niegestandaardiseerde kleure diep dofgeel, donkergroen, donker olyfgroen, donker aarbruin, ligbou en ligte admiraliteitsgrys verwys. Hulle kom onderskeidelik met die gestandaardiseerde kleure ''Deep Buff'', ''Dark Green'', ''Olive Drab'', ''Dark Earth'', ''Light Blue'' en ''Light Admiralty Grey'' ooreen. == Verwysings == odx43w2mselycwz5roth37tqgjb97xs 2970526 2970523 2026-09-24T15:26:16Z Gaius le Roux 203341 Geringe teksredigering 2970526 wikitext text/x-wiki {{Nog besig}} [[Lêer:Wapen 1990-03-24 FAPB 237b lias.jpg|duimnael|24 Maart 1990-voorstelling van Lugmagbasis Pietersburg-wapen]] '''Lugmagbasis Pietersburg''' was ’n basis van die [[Suid-Afrikaanse Lugmag]]. “Pietersburg” is die vorige naam van [[Polokwane]] en was in die noordelike deel van die ou Transvaalprovinsie (tabs die Limpopo) van Suid-Afrika geleë. Die status van die basis het oor die jare verander en die basis was die tuiste van verskillende eenhede. Verskeie lugskoue is by Pietersburg gehou. == Leuse van Lugmagbasis Pietersburg == Die leuse van Lugmagbasis Pietersburg was ''Defendemus Septemtrionem'', dit beteken “ons verdedig die noorde”. == Geskiedenis == Verskillende eenhede was oor die jare op Lugmagbasis Pietersburg gebaseer. In 1992 was die tuiseenhede 85 Gevegvliegskool (Atlas Impala Mk I’s en II’s) en 89 Gevegvliegskool (tweesitplek-[[Atlas Cheetah|Cheetahs]]). Die 25ste bestaansjaar van 85 Gevegvliegskool is op 19 September 1992 by wyse van ’n lugskou gevier. Vliegtuie van 85 Gevegvliegskool en 89 Gevegvliegskool asook ’n Boeing 707 van 60 Eskader te Waterkloof het aan die lugvertonings deelgeneem. Vyf-en-twintig vliegtuie van 85 Gevegvliegskool het ook ’n formasieverbyvlug gelewer. === Opedag by Lugmagstasie Pietersburg op 25 Januarie 1975 === [[Lêer:380 1 esk 149 814x486.tif|duimnael|Canadair CL-13B Sabre Mk 6 reeksnommer 380]] Om goeie verhoudings met die mense van die omgewing te handhaaf, is ’n opedag op 25 Januarie 1975 by Lugmagstasie Pietersburg gehou. Dit was ’n gewone roetinedag by die stasie. Die instrukteurs en leerlinge van 1 Eskader en 85 Gevorderde Vliegskool het hulle gebruiklike opleidingsprogramme uitgevoer. Statiese vertonings het ’n Buccaneer van 24 Eskader te Waterkloof, Sabre, Mirage IIIEZ, Canberra van 12 Eskader te Waterkloof en Impala ingesluit. Daar was tydens die vliegvertoning ’n solovertoning deur ’n Sabre en ’n vertoning deur ’n Puma-helikopter. Besoekende vliegtuie het ’n Mercurius van 21 Eskader te Swartkop en ’n Mirage IIIBZ van 2 Eskader te Waterkloof ingesluit. ’n Super Frelon-helikopter is ook by die basis gesien.<ref>{{Cite journal |last=Smy |first=Ken |date=March 1975 |title=Pietersburg Open Day |journal=Wings Over Africa}}</ref> == Infrastruktuur van Lugmagbasis Pietersburg == <gallery mode="packed"> Lêer:Beheertoring 1990-03-24 FAPB 975 LR her 800x486.jpg|Beheertoring van LMB Pietersburg 24 Maart 1990 Lêer:000 1992-09-19 FAPB flightline 763 ELshd 1200x728.jpg|Vluglyne en vier loodse 24 Maart 1990 Lêer:Vier loodse 1992-09-19 FAPB 315 LR her 800x486.jpg|Vier loodse 19 September 1992 Lêer:Agt loodse 1992-09-19 FAPB 777 LR 1008x612.jpg|Groep van agt loodse en vluglyn 19 September 1992 Lêer:Lang loods 1992-09-19 FAPB 773 shd50 1008x612.jpg|Die langs loods op 19 September 1992 </gallery> == Eenhede wat op Pietersburg gebaseer was == === 1 Eskader === Nommer 1 Eskader was van Januarie 1967 tot 1975 op Pietersburg gebaseer.<ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 – 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=26 |language=en}}</ref> === Lug Operasionele Skool/85 Gevorderde Vliegskool === Die Lug Operasionele Skool was van Oktober 1967 tot Januarie 1968 by Lugmagstasie Pietersburg gebaseer en is met ingang van 1 Februarie 1968 die Gevorderde Vliegskool hernoem, wat op sy beurt vanaf 1 Augustus 1972 nommer 85 Gevorderde Vliegskool geword het. Nommer 85 Gevorderde Vliegskool was op Lugmagbasis Pietersburg gebaseer. Die eenheid is in verskillende vlugte verdeel. Daar was ’n Impala Mk I-en-Mk II-vlug en Sabre-vlug. Die Mirage IIIEZ’s, DZ’s en D2Z’s het die Mirage-vlug gevorm. Hierdie Mirages het vanaf Oktober 1974 by 85 Gevorderde Vliegskool aangekom. Laasgenoemde eenheid is in Julie 1982 as 85 Gevegvliegskool herbenoem.<ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 – 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=404, 405 |language=en}}</ref><gallery mode="packed"> Lêer:849 1975-11-01 FALW ander 341 upsize her1 821x486.jpg|Mirage IIID2Z reeksnommer 849 op 1 November 1975 te Langebaanweg Lêer:350 1977-10-00 FALA 155 spot LR 800x486.jpg|Sabre Merk 6 reeksnommer 350 Oktober 1977 te Lanseria Lêer:839 1981-10-00 FALA 967 LR 800x486.jpg|Mirage IIIDZ reeksnommer 839 in Oktober 1977 te Lanseria </gallery> === 85 Gevegvliegskool === Nommer 85 Gevorderde Vliegskool is in Julie 1982 as 85 Gevegvliegskool herdoop. Die skool het in 1979, 1981 en 1983 aan oorgrensoperasies deelgeneem. Nadat Lugmagbasis Pietersburg in 1992 gesluit is, het 85 Gevegvliegskool met ingang van 1 Januarie 1993 na Lugmagbasis Hoedspruit verhuis.<ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 – 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=404 to 406, 413 |language=en}}</ref><gallery mode="packed"> Lêer:848 1984-08-00 FAWK DaveB 320e LR 800x486.jpg|Mirage IIID2Z reeksnommer 848 in Augustus 1984 te Waterkloof Lêer:848 1984-08-00 FAWK DaveB 321e LR her 486x800.jpg|Vliegskool-wapen Aug 1984 Mirage IIID2Z 848 Lêer:85 CFS 1992-09-19 Piet 322a 486x800.jpg|Vlieg-skool-wapen op Impala Mk I </gallery> ==== Vliegtuie van 85 Gevegvliegskool wat op 19 September 1992 op Pietersburg gesien is ==== <gallery mode="packed"> Lêer:489 1992-09-19 FAPB 771 shd50 800x486.jpg|Impala Mk I reeksnommer 489 Lêer:511 1992-09-19 FAPB 770 EL 600x364.jpg|Impala Mk I reeksnommer 511 Lêer:537 1992-09-19 FAPB 768 800x486.jpg|Impala Mk I reeksnommer 537 </gallery> ==== 85 Gevegvliegskool se 25ste herdenking op 19 September 1992 ==== Die 25ste herdenking van 85 Gevegvliegskool is op 19 September 1992 op Lugmagbasis Pietersburg gevier. Vliegtuie van 85 Gevegvliegskool en 89 Gevegvliegskool en ’n Boeing 707 van 60 Eskader by Waterkloof het aan die lugvertoning deelgeneem. Vyf-en-twintig vliegtuie van 85 Gevegvliegskool het ’n formasieverbyvlug uitgevoer.<gallery mode="packed"> Lêer:220 1992-09-19 Piet 234 raw crop dust shd50 800x488.jpg|Mirage F1AZ reeksnommer 220 van 1 Eskader Lêer:842 1992-09-19 Piet 318 crop dust LR 800x486.jpg|Atlas Cheetah E reeksnommer 842 van 5 Eskader Lêer:1415 1992-09-19 FAPB 620 bit spot shd25 800x486.jpg|Boeing 707 reeksnommer 1415 van 60 Eskader Lêer:1063 1992-09-19 FAPB 764 crop dust shd25 800x486.jpg|Impala Mk II reeksnommer 1063 die “Malgas” Lêer:1992-09-19 FAPB 25ship 762 cr 1008x612.jpg|85 Gevegvliegskool-25-skip-formasie Lêer:847 1992-09-19 Piet 327a crop dust 800x486.jpg|Atlas Cheetah D2 en Cheetah B van 89 Gevegvliegskool Lêer:1992-09-19 FAPB cheetahs 761 cr 1008x612.jpg|Ses Cheetahs van 89 Gevegvliegskool </gallery> === 89 Gevegvliegskool === Die tweesitplek-Cheetah’s is aanvanklik deur 89 Gevegvliegskool bedryf, wat op 1 Julie 1986 gevorm is en op Pietersburg gebaseer was (die laaste parade is op 26 November 1992 by die basis gehou). Die eerste tweesitplek-Cheetah (die Atlas Cheetah D2 met die reeksnommer 845) het op 26 Julie 1986 op Pietersburg geland. Toe 89 Gevegvliegskool op 29 November 1992 gesluit is, is die vliegtuie van die eenheid met ingang van 28 Februarie 1993 deur die 2 Eskader-opleidingsvlug geabsorbeer.<ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 – 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=413 |language=en}}</ref><gallery mode="packed"> Lêer:840 1990-03-24 Piet 158 crop dust LR stof lias 800x486.jpg|Atlas Cheetah D reeksnommer 840 op 24 Maart 1990 Lêer:847 1992-09-19 Piet 330 crop dust LR lias 800x486.jpg|Atlas Cheetah D2 reeksnommer 847 op 19 September 1992 Lêer:840 1990-03-24 Piet 323 shd25 486x800.jpg|89 Geveg-vliegskool-wapen Cheetah D 840 op 24 Maart 1990 </gallery> == Lugmagbasis Pietersburg-lugskou ’90, op 24 Maart 1990 == <gallery mode="packed"> Lêer:Pietersburg 1990-03-24 FAPB 888 549x800.jpg|Afbeelding van lugskou-program se voorblad Lêer:840 1990-03-24 Piet 325 spot crop shd25 800x486.jpg|Atlas Cheetah D reeksnommer 840 Lêer:00b 1990-03-24 Piet 139 upsize 1200x729.jpg|Skymaster, Mirage IIIRZ, Hercules (stert) en Impala Mk II Lêer:166 1990-03-24 Piet 161 300dpi EL 1008x612.jpg|Aerospatiale Puma reeksnommer 166 Lêer:358 1990-03-24 FAPB 198 LR1 800x486.jpg|Canadair CL-13B Sabre Mk 6 reeksnommer 358 Lêer:416 1990-03-24 Piet 168 300dpi shd25 800x486.jpg|Buccaneer reeksnommer 416 van 24 Eskader Lêer:453 1990-03-24 FAPB 153 rot spot EL 800x486.jpg|Canberra reeksnommer 453 van 12 Eskader </gallery> == Aantekeninge == In hierdie artikel word na die niegestandaardiseerde kleure diep dofgeel, donkergroen, donker olyfgroen, donker aarbruin, ligbou en ligte admiraliteitsgrys verwys. Hulle kom onderskeidelik met die gestandaardiseerde kleure ''Deep Buff'', ''Dark Green'', ''Olive Drab'', ''Dark Earth'', ''Light Blue'' en ''Light Admiralty Grey'' ooreen. == Verwysings == fvxngxjmjx4xm5wet0qln8p4pphmrfq 2970527 2970526 2026-09-24T15:31:36Z Gaius le Roux 203341 Geringe teksredigering 2970527 wikitext text/x-wiki {{Nog besig}} [[Lêer:Wapen 1990-03-24 FAPB 237b lias.jpg|duimnael|24 Maart 1990-voorstelling van Lugmagbasis Pietersburg-wapen]] '''Lugmagbasis Pietersburg''' was ’n basis van die [[Suid-Afrikaanse Lugmag]]. “Pietersburg” is die vorige naam van [[Polokwane]] en was in die noordelike deel van die ou Transvaalprovinsie (tabs die Limpopo) van Suid-Afrika geleë. Die status van die basis het oor die jare verander en die basis was die tuiste van verskillende eenhede. Verskeie lugskoue is by Pietersburg gehou. == Leuse van Lugmagbasis Pietersburg == Die leuse van Lugmagbasis Pietersburg was ''Defendemus Septemtrionem'', dit beteken “ons verdedig die noorde”. == Geskiedenis == Verskillende eenhede was oor die jare op Lugmagbasis Pietersburg gebaseer. In 1992 was die tuiseenhede 85 Gevegvliegskool (Atlas Impala Mk I’s en II’s) en 89 Gevegvliegskool (tweesitplek-[[Atlas Cheetah|Cheetahs]]). Die 25ste bestaansjaar van 85 Gevegvliegskool is op 19 September 1992 by wyse van ’n lugskou gevier. Vliegtuie van 85 Gevegvliegskool en 89 Gevegvliegskool asook ’n Boeing 707 van 60 Eskader te Waterkloof het aan die lugvertonings deelgeneem. Vyf-en-twintig vliegtuie van 85 Gevegvliegskool het ook ’n formasieverbyvlug gelewer. === Opedag by Lugmagstasie Pietersburg op 25 Januarie 1975 === [[Lêer:380 1 esk 149 814x486.tif|duimnael|Canadair CL-13B Sabre Mk 6 reeksnommer 380]] Om goeie verhoudings met die mense van die omgewing te handhaaf, is ’n opedag op 25 Januarie 1975 by Lugmagstasie Pietersburg gehou. Dit was ’n gewone roetinedag by die stasie. Die instrukteurs en leerlinge van 1 Eskader en 85 Gevorderde Vliegskool het hulle gebruiklike opleidingsprogramme uitgevoer. Statiese vertonings het ’n Buccaneer van 24 Eskader te Waterkloof, Sabre, Mirage IIIEZ, Canberra van 12 Eskader te Waterkloof en Impala ingesluit. Daar was tydens die vliegvertoning ’n solovertoning deur ’n Sabre en ’n vertoning deur ’n Puma-helikopter. Besoekende vliegtuie het ’n Mercurius van 21 Eskader te Swartkop en ’n Mirage IIIBZ van 2 Eskader te Waterkloof ingesluit. ’n Super Frelon-helikopter is ook by die basis gesien.<ref>{{Cite journal |last=Smy |first=Ken |date=March 1975 |title=Pietersburg Open Day |journal=Wings Over Africa}}</ref> == Infrastruktuur van Lugmagbasis Pietersburg == <gallery mode="packed"> Lêer:Beheertoring 1990-03-24 FAPB 975 LR her 800x486.jpg|Beheertoring van LMB Pietersburg 24 Maart 1990 Lêer:000 1992-09-19 FAPB flightline 763 ELshd 1200x728.jpg|Vluglyne en vier loodse 24 Maart 1990 Lêer:Vier loodse 1992-09-19 FAPB 315 LR her 800x486.jpg|Vier loodse 19 September 1992 Lêer:Agt loodse 1992-09-19 FAPB 777 LR 1008x612.jpg|Groep van agt loodse en vluglyn 19 September 1992 Lêer:Lang loods 1992-09-19 FAPB 773 shd50 1008x612.jpg|Die langs loods op 19 September 1992 </gallery> == Eenhede wat op Pietersburg gebaseer was == === 1 Eskader === Nommer 1 Eskader was van Januarie 1967 tot 1975 op Pietersburg gebaseer.<ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 – 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=26 |language=en}}</ref> === Lug Operasionele Skool/85 Gevorderde Vliegskool === Die Lug Operasionele Skool was van Oktober 1967 tot Januarie 1968 by Lugmagstasie Pietersburg gebaseer en is met ingang van 1 Februarie 1968 die Gevorderde Vliegskool hernoem, wat op sy beurt vanaf 1 Augustus 1972 nommer 85 Gevorderde Vliegskool geword het. Nommer 85 Gevorderde Vliegskool was op Lugmagbasis Pietersburg gebaseer. Die eenheid is in verskillende vlugte verdeel. Daar was ’n Impala Mk I-en-Mk II-vlug en Sabre-vlug. Die Mirage IIIEZ’s, DZ’s en D2Z’s het die Mirage-vlug gevorm. Hierdie Mirages het vanaf Oktober 1974 by 85 Gevorderde Vliegskool aangekom. Laasgenoemde eenheid is in Julie 1982 as 85 Gevegvliegskool herbenoem.<ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 – 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=404, 405 |language=en}}</ref><gallery mode="packed"> Lêer:849 1975-11-01 FALW ander 341 upsize her1 821x486.jpg|Mirage IIID2Z reeksnommer 849 op 1 November 1975 te Langebaanweg Lêer:350 1977-10-00 FALA 155 spot LR 800x486.jpg|Sabre Merk 6 reeksnommer 350 Oktober 1977 te Lanseria Lêer:839 1981-10-00 FALA 967 LR 800x486.jpg|Mirage IIIDZ reeksnommer 839 in Oktober 1977 te Lanseria </gallery> === 85 Gevegvliegskool === Nommer 85 Gevorderde Vliegskool is in Julie 1982 as 85 Gevegvliegskool herdoop. Die skool het in 1979, 1981 en 1983 aan oorgrensoperasies deelgeneem. Nadat Lugmagbasis Pietersburg in 1992 gesluit is, het 85 Gevegvliegskool met ingang van 1 Januarie 1993 na Lugmagbasis Hoedspruit verhuis.<ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 – 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=404 to 406, 413 |language=en}}</ref><gallery mode="packed"> Lêer:848 1984-08-00 FAWK DaveB 320e LR 800x486.jpg|Mirage IIID2Z reeksnommer 848 in Augustus 1984 te Waterkloof Lêer:848 1984-08-00 FAWK DaveB 321e LR her 486x800.jpg|Vlieg-skool-wapen Aug 1984 Mirage IIID2Z 848 Lêer:85 CFS 1992-09-19 Piet 322a 486x800.jpg|Vlieg-skool-wapen op Impala Mk I </gallery> ==== Vliegtuie van 85 Gevegvliegskool wat op 19 September 1992 op Pietersburg gesien is ==== <gallery mode="packed"> Lêer:489 1992-09-19 FAPB 771 shd50 800x486.jpg|Impala Mk I reeksnommer 489 Lêer:511 1992-09-19 FAPB 770 EL 600x364.jpg|Impala Mk I reeksnommer 511 Lêer:537 1992-09-19 FAPB 768 800x486.jpg|Impala Mk I reeksnommer 537 </gallery> ==== 85 Gevegvliegskool se 25ste herdenking op 19 September 1992 ==== Die 25ste herdenking van 85 Gevegvliegskool is op 19 September 1992 op Lugmagbasis Pietersburg gevier. Vliegtuie van 85 Gevegvliegskool en 89 Gevegvliegskool en ’n Boeing 707 van 60 Eskader by Waterkloof het aan die lugvertoning deelgeneem. Vyf-en-twintig vliegtuie van 85 Gevegvliegskool het ’n formasieverbyvlug uitgevoer.<gallery mode="packed"> Lêer:220 1992-09-19 Piet 234 raw crop dust shd50 800x488.jpg|Mirage F1AZ reeksnommer 220 van 1 Eskader Lêer:842 1992-09-19 Piet 318 crop dust LR 800x486.jpg|Atlas Cheetah E reeksnommer 842 van 5 Eskader Lêer:1415 1992-09-19 FAPB 620 bit spot shd25 800x486.jpg|Boeing 707 reeksnommer 1415 van 60 Eskader Lêer:1063 1992-09-19 FAPB 764 crop dust shd25 800x486.jpg|Impala Mk II reeksnommer 1063 die “Malgas” Lêer:1992-09-19 FAPB 25ship 762 cr 1008x612.jpg|85 Gevegvliegskool-25-skip-formasie Lêer:847 1992-09-19 Piet 327a crop dust 800x486.jpg|Atlas Cheetah D2 en Cheetah B van 89 Gevegvliegskool Lêer:1992-09-19 FAPB cheetahs 761 cr 1008x612.jpg|Ses Cheetahs van 89 Gevegvliegskool </gallery> === 89 Gevegvliegskool === Die tweesitplek-Cheetah’s is aanvanklik deur 89 Gevegvliegskool bedryf, wat op 1 Julie 1986 gevorm is en op Pietersburg gebaseer was (die laaste parade is op 26 November 1992 by die basis gehou). Die eerste tweesitplek-Cheetah (die Atlas Cheetah D2 met die reeksnommer 845) het op 26 Julie 1986 op Pietersburg geland. Toe 89 Gevegvliegskool op 29 November 1992 gesluit is, is die vliegtuie van die eenheid met ingang van 28 Februarie 1993 deur die 2 Eskader-opleidingsvlug geabsorbeer.<ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 – 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=413 |language=en}}</ref><gallery mode="packed"> Lêer:840 1990-03-24 Piet 158 crop dust LR stof lias 800x486.jpg|Atlas Cheetah D reeksnommer 840 op 24 Maart 1990 Lêer:847 1992-09-19 Piet 330 crop dust LR lias 800x486.jpg|Atlas Cheetah D2 reeksnommer 847 op 19 September 1992 Lêer:840 1990-03-24 Piet 323 shd25 486x800.jpg|89 Geveg-vliegskool-wapen Cheetah D 840 op 24 Maart 1990 </gallery> == Lugmagbasis Pietersburg-lugskou ’90, op 24 Maart 1990 == <gallery mode="packed"> Lêer:Pietersburg 1990-03-24 FAPB 888 549x800.jpg|Afbeelding van lugskou-program se voorblad Lêer:840 1990-03-24 Piet 325 spot crop shd25 800x486.jpg|Atlas Cheetah D reeksnommer 840 Lêer:00b 1990-03-24 Piet 139 upsize 1200x729.jpg|Skymaster, Mirage IIIRZ, Hercules (stert) en Impala Mk II Lêer:166 1990-03-24 Piet 161 300dpi EL 1008x612.jpg|Aerospatiale Puma reeksnommer 166 Lêer:358 1990-03-24 FAPB 198 LR1 800x486.jpg|Canadair CL-13B Sabre Mk 6 reeksnommer 358 Lêer:416 1990-03-24 Piet 168 300dpi shd25 800x486.jpg|Buccaneer reeksnommer 416 van 24 Eskader Lêer:453 1990-03-24 FAPB 153 rot spot EL 800x486.jpg|Canberra reeksnommer 453 van 12 Eskader </gallery> == Aantekeninge == In hierdie artikel word na die niegestandaardiseerde kleure diep dofgeel, donkergroen, donker olyfgroen, donker aarbruin, ligbou en ligte admiraliteitsgrys verwys. Hulle kom onderskeidelik met die gestandaardiseerde kleure ''Deep Buff'', ''Dark Green'', ''Olive Drab'', ''Dark Earth'', ''Light Blue'' en ''Light Admiralty Grey'' ooreen. == Verwysings == ndvdbfkqs3fffj8dpau4g5t3xfn9jso 2970528 2970527 2026-09-24T15:33:37Z Gaius le Roux 203341 Geringe teksredigering 2970528 wikitext text/x-wiki {{Nog besig}} [[Lêer:Wapen 1990-03-24 FAPB 237b lias.jpg|duimnael|24 Maart 1990-voorstelling van Lugmagbasis Pietersburg-wapen]] '''Lugmagbasis Pietersburg''' was ’n basis van die [[Suid-Afrikaanse Lugmag]]. “Pietersburg” is die vorige naam van [[Polokwane]] en was in die noordelike deel van die ou Transvaalprovinsie (tabs die Limpopo) van Suid-Afrika geleë. Die status van die basis het oor die jare verander en die basis was die tuiste van verskillende eenhede. Verskeie lugskoue is by Pietersburg gehou. == Leuse van Lugmagbasis Pietersburg == Die leuse van Lugmagbasis Pietersburg was ''Defendemus Septemtrionem'', dit beteken “ons verdedig die noorde”. == Geskiedenis == Verskillende eenhede was oor die jare op Lugmagbasis Pietersburg gebaseer. In 1992 was die tuiseenhede 85 Gevegvliegskool (Atlas Impala Mk I’s en II’s) en 89 Gevegvliegskool (tweesitplek-[[Atlas Cheetah|Cheetahs]]). Die 25ste bestaansjaar van 85 Gevegvliegskool is op 19 September 1992 by wyse van ’n lugskou gevier. Vliegtuie van 85 Gevegvliegskool en 89 Gevegvliegskool asook ’n Boeing 707 van 60 Eskader te Waterkloof het aan die lugvertonings deelgeneem. Vyf-en-twintig vliegtuie van 85 Gevegvliegskool het ook ’n formasieverbyvlug gelewer. === Opedag by Lugmagstasie Pietersburg op 25 Januarie 1975 === [[Lêer:380 1 esk 149 814x486.tif|duimnael|Canadair CL-13B Sabre Mk 6 reeksnommer 380]] Om goeie verhoudings met die mense van die omgewing te handhaaf, is ’n opedag op 25 Januarie 1975 by Lugmagstasie Pietersburg gehou. Dit was ’n gewone roetinedag by die stasie. Die instrukteurs en leerlinge van 1 Eskader en 85 Gevorderde Vliegskool het hulle gebruiklike opleidingsprogramme uitgevoer. Statiese vertonings het ’n Buccaneer van 24 Eskader te Waterkloof, Sabre, Mirage IIIEZ, Canberra van 12 Eskader te Waterkloof en Impala ingesluit. Daar was tydens die vliegvertoning ’n solovertoning deur ’n Sabre en ’n vertoning deur ’n Puma-helikopter. Besoekende vliegtuie het ’n Mercurius van 21 Eskader te Swartkop en ’n Mirage IIIBZ van 2 Eskader te Waterkloof ingesluit. ’n Super Frelon-helikopter is ook by die basis gesien.<ref>{{Cite journal |last=Smy |first=Ken |date=March 1975 |title=Pietersburg Open Day |journal=Wings Over Africa}}</ref> == Infrastruktuur van Lugmagbasis Pietersburg == <gallery mode="packed"> Lêer:Beheertoring 1990-03-24 FAPB 975 LR her 800x486.jpg|Beheertoring van LMB Pietersburg 24 Maart 1990 Lêer:000 1992-09-19 FAPB flightline 763 ELshd 1200x728.jpg|Vluglyne en vier loodse 24 Maart 1990 Lêer:Vier loodse 1992-09-19 FAPB 315 LR her 800x486.jpg|Vier loodse 19 September 1992 Lêer:Agt loodse 1992-09-19 FAPB 777 LR 1008x612.jpg|Groep van agt loodse en vluglyn 19 September 1992 Lêer:Lang loods 1992-09-19 FAPB 773 shd50 1008x612.jpg|Die langs loods op 19 September 1992 </gallery> == Eenhede wat op Pietersburg gebaseer was == === 1 Eskader === Nommer 1 Eskader was van Januarie 1967 tot 1975 op Pietersburg gebaseer.<ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 – 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=26 |language=en}}</ref> === Lug Operasionele Skool/85 Gevorderde Vliegskool === Die Lug Operasionele Skool was van Oktober 1967 tot Januarie 1968 by Lugmagstasie Pietersburg gebaseer en is met ingang van 1 Februarie 1968 die Gevorderde Vliegskool hernoem, wat op sy beurt vanaf 1 Augustus 1972 nommer 85 Gevorderde Vliegskool geword het. Nommer 85 Gevorderde Vliegskool was op Lugmagbasis Pietersburg gebaseer. Die eenheid is in verskillende vlugte verdeel. Daar was ’n Impala Mk I-en-Mk II-vlug en Sabre-vlug. Die Mirage IIIEZ’s, DZ’s en D2Z’s het die Mirage-vlug gevorm. Hierdie Mirages het vanaf Oktober 1974 by 85 Gevorderde Vliegskool aangekom. Laasgenoemde eenheid is in Julie 1982 as 85 Gevegvliegskool herbenoem.<ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 – 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=404, 405 |language=en}}</ref><gallery mode="packed"> Lêer:849 1975-11-01 FALW ander 341 upsize her1 821x486.jpg|Mirage IIID2Z reeksnommer 849 op 1 November 1975 te Langebaanweg Lêer:350 1977-10-00 FALA 155 spot LR 800x486.jpg|Sabre Merk 6 reeksnommer 350 Oktober 1977 te Lanseria Lêer:839 1981-10-00 FALA 967 LR 800x486.jpg|Mirage IIIDZ reeksnommer 839 in Oktober 1977 te Lanseria </gallery> === 85 Gevegvliegskool === Nommer 85 Gevorderde Vliegskool is in Julie 1982 as 85 Gevegvliegskool herdoop. Die skool het in 1979, 1981 en 1983 aan oorgrensoperasies deelgeneem. Nadat Lugmagbasis Pietersburg in 1992 gesluit is, het 85 Gevegvliegskool met ingang van 1 Januarie 1993 na Lugmagbasis Hoedspruit verhuis.<ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 – 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=404 to 406, 413 |language=en}}</ref><gallery mode="packed"> Lêer:848 1984-08-00 FAWK DaveB 320e LR 800x486.jpg|Mirage IIID2Z reeksnommer 848 in Augustus 1984 te Waterkloof Lêer:848 1984-08-00 FAWK DaveB 321e LR her 486x800.jpg|Vlieg-skool-wapen Aug 1984 Mirage IIID2Z 848 Lêer:85 CFS 1992-09-19 Piet 322a 486x800.jpg|Vlieg-skool-wapen op Impala Mk I </gallery> ==== Vliegtuie van 85 Gevegvliegskool wat op 19 September 1992 op Pietersburg gesien is ==== <gallery mode="packed"> Lêer:489 1992-09-19 FAPB 771 shd50 800x486.jpg|Impala Mk I reeksnommer 489 Lêer:511 1992-09-19 FAPB 770 EL 600x364.jpg|Impala Mk I reeksnommer 511 Lêer:537 1992-09-19 FAPB 768 800x486.jpg|Impala Mk I reeksnommer 537 </gallery> ==== 85 Gevegvliegskool se 25ste herdenking op 19 September 1992 ==== Die 25ste herdenking van 85 Gevegvliegskool is op 19 September 1992 op Lugmagbasis Pietersburg gevier. Vliegtuie van 85 Gevegvliegskool en 89 Gevegvliegskool en ’n Boeing 707 van 60 Eskader by Waterkloof het aan die lugvertoning deelgeneem. Vyf-en-twintig vliegtuie van 85 Gevegvliegskool het ’n formasieverbyvlug uitgevoer.<gallery mode="packed"> Lêer:220 1992-09-19 Piet 234 raw crop dust shd50 800x488.jpg|Mirage F1AZ reeksnommer 220 van 1 Eskader Lêer:842 1992-09-19 Piet 318 crop dust LR 800x486.jpg|Atlas Cheetah E reeksnommer 842 van 5 Eskader Lêer:1415 1992-09-19 FAPB 620 bit spot shd25 800x486.jpg|Boeing 707 reeksnommer 1415 van 60 Eskader Lêer:1063 1992-09-19 FAPB 764 crop dust shd25 800x486.jpg|Impala Mk II reeksnommer 1063 die “Malgas” Lêer:1992-09-19 FAPB 25ship 762 cr 1008x612.jpg|85 Gevegvliegskool-25-skip-formasie Lêer:847 1992-09-19 Piet 327a crop dust 800x486.jpg|Atlas Cheetah D2 en Cheetah B van 89 Gevegvliegskool Lêer:1992-09-19 FAPB cheetahs 761 cr 1008x612.jpg|Ses Cheetahs van 89 Gevegvliegskool </gallery> === 89 Gevegvliegskool === Die tweesitplek-Cheetah’s is aanvanklik deur 89 Gevegvliegskool bedryf, wat op 1 Julie 1986 gevorm is en op Pietersburg gebaseer was (die laaste parade is op 26 November 1992 by die basis gehou). Die eerste tweesitplek-Cheetah (die Atlas Cheetah D2 met die reeksnommer 845) het op 26 Julie 1986 op Pietersburg geland. Toe 89 Gevegvliegskool op 29 November 1992 gesluit is, is die vliegtuie van die eenheid met ingang van 28 Februarie 1993 deur die 2 Eskader-opleidingsvlug geabsorbeer.<ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 – 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=413 |language=en}}</ref><gallery mode="packed"> Lêer:840 1990-03-24 Piet 158 crop dust LR stof lias 800x486.jpg|Atlas Cheetah D reeksnommer 840 op 24 Maart 1990 Lêer:847 1992-09-19 Piet 330 crop dust LR lias 800x486.jpg|Atlas Cheetah D2 reeksnommer 847 op 19 September 1992 Lêer:840 1990-03-24 Piet 323 shd25 486x800.jpg|Vlieg-skool-wapen Cheetah D 840 op 24 Maart 1990 </gallery> == Lugmagbasis Pietersburg-lugskou ’90, op 24 Maart 1990 == <gallery mode="packed"> Lêer:Pietersburg 1990-03-24 FAPB 888 549x800.jpg|Afbeelding van lugskou-program se voorblad Lêer:840 1990-03-24 Piet 325 spot crop shd25 800x486.jpg|Atlas Cheetah D reeksnommer 840 Lêer:00b 1990-03-24 Piet 139 upsize 1200x729.jpg|Skymaster, Mirage IIIRZ, Hercules (stert) en Impala Mk II Lêer:166 1990-03-24 Piet 161 300dpi EL 1008x612.jpg|Aerospatiale Puma reeksnommer 166 Lêer:358 1990-03-24 FAPB 198 LR1 800x486.jpg|Canadair CL-13B Sabre Mk 6 reeksnommer 358 Lêer:416 1990-03-24 Piet 168 300dpi shd25 800x486.jpg|Buccaneer reeksnommer 416 van 24 Eskader Lêer:453 1990-03-24 FAPB 153 rot spot EL 800x486.jpg|Canberra reeksnommer 453 van 12 Eskader </gallery> == Aantekeninge == In hierdie artikel word na die niegestandaardiseerde kleure diep dofgeel, donkergroen, donker olyfgroen, donker aarbruin, ligbou en ligte admiraliteitsgrys verwys. Hulle kom onderskeidelik met die gestandaardiseerde kleure ''Deep Buff'', ''Dark Green'', ''Olive Drab'', ''Dark Earth'', ''Light Blue'' en ''Light Admiralty Grey'' ooreen. == Verwysings == mndo04p6vstjjlqict7ljx983o27inz 2970532 2970528 2026-09-24T15:50:59Z Gaius le Roux 203341 /* Aantekeninge */ 2970532 wikitext text/x-wiki {{Nog besig}} [[Lêer:Wapen 1990-03-24 FAPB 237b lias.jpg|duimnael|24 Maart 1990-voorstelling van Lugmagbasis Pietersburg-wapen]] '''Lugmagbasis Pietersburg''' was ’n basis van die [[Suid-Afrikaanse Lugmag]]. “Pietersburg” is die vorige naam van [[Polokwane]] en was in die noordelike deel van die ou Transvaalprovinsie (tabs die Limpopo) van Suid-Afrika geleë. Die status van die basis het oor die jare verander en die basis was die tuiste van verskillende eenhede. Verskeie lugskoue is by Pietersburg gehou. == Leuse van Lugmagbasis Pietersburg == Die leuse van Lugmagbasis Pietersburg was ''Defendemus Septemtrionem'', dit beteken “ons verdedig die noorde”. == Geskiedenis == Verskillende eenhede was oor die jare op Lugmagbasis Pietersburg gebaseer. In 1992 was die tuiseenhede 85 Gevegvliegskool (Atlas Impala Mk I’s en II’s) en 89 Gevegvliegskool (tweesitplek-[[Atlas Cheetah|Cheetahs]]). Die 25ste bestaansjaar van 85 Gevegvliegskool is op 19 September 1992 by wyse van ’n lugskou gevier. Vliegtuie van 85 Gevegvliegskool en 89 Gevegvliegskool asook ’n Boeing 707 van 60 Eskader te Waterkloof het aan die lugvertonings deelgeneem. Vyf-en-twintig vliegtuie van 85 Gevegvliegskool het ook ’n formasieverbyvlug gelewer. === Opedag by Lugmagstasie Pietersburg op 25 Januarie 1975 === [[Lêer:380 1 esk 149 814x486.tif|duimnael|Canadair CL-13B Sabre Mk 6 reeksnommer 380]] Om goeie verhoudings met die mense van die omgewing te handhaaf, is ’n opedag op 25 Januarie 1975 by Lugmagstasie Pietersburg gehou. Dit was ’n gewone roetinedag by die stasie. Die instrukteurs en leerlinge van 1 Eskader en 85 Gevorderde Vliegskool het hulle gebruiklike opleidingsprogramme uitgevoer. Statiese vertonings het ’n Buccaneer van 24 Eskader te Waterkloof, Sabre, Mirage IIIEZ, Canberra van 12 Eskader te Waterkloof en Impala ingesluit. Daar was tydens die vliegvertoning ’n solovertoning deur ’n Sabre en ’n vertoning deur ’n Puma-helikopter. Besoekende vliegtuie het ’n Mercurius van 21 Eskader te Swartkop en ’n Mirage IIIBZ van 2 Eskader te Waterkloof ingesluit. ’n Super Frelon-helikopter is ook by die basis gesien.<ref>{{Cite journal |last=Smy |first=Ken |date=March 1975 |title=Pietersburg Open Day |journal=Wings Over Africa}}</ref> == Infrastruktuur van Lugmagbasis Pietersburg == <gallery mode="packed"> Lêer:Beheertoring 1990-03-24 FAPB 975 LR her 800x486.jpg|Beheertoring van LMB Pietersburg 24 Maart 1990 Lêer:000 1992-09-19 FAPB flightline 763 ELshd 1200x728.jpg|Vluglyne en vier loodse 24 Maart 1990 Lêer:Vier loodse 1992-09-19 FAPB 315 LR her 800x486.jpg|Vier loodse 19 September 1992 Lêer:Agt loodse 1992-09-19 FAPB 777 LR 1008x612.jpg|Groep van agt loodse en vluglyn 19 September 1992 Lêer:Lang loods 1992-09-19 FAPB 773 shd50 1008x612.jpg|Die langs loods op 19 September 1992 </gallery> == Eenhede wat op Pietersburg gebaseer was == === 1 Eskader === Nommer 1 Eskader was van Januarie 1967 tot 1975 op Pietersburg gebaseer.<ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 – 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=26 |language=en}}</ref> === Lug Operasionele Skool/85 Gevorderde Vliegskool === Die Lug Operasionele Skool was van Oktober 1967 tot Januarie 1968 by Lugmagstasie Pietersburg gebaseer en is met ingang van 1 Februarie 1968 die Gevorderde Vliegskool hernoem, wat op sy beurt vanaf 1 Augustus 1972 nommer 85 Gevorderde Vliegskool geword het. Nommer 85 Gevorderde Vliegskool was op Lugmagbasis Pietersburg gebaseer. Die eenheid is in verskillende vlugte verdeel. Daar was ’n Impala Mk I-en-Mk II-vlug en Sabre-vlug. Die Mirage IIIEZ’s, DZ’s en D2Z’s het die Mirage-vlug gevorm. Hierdie Mirages het vanaf Oktober 1974 by 85 Gevorderde Vliegskool aangekom. Laasgenoemde eenheid is in Julie 1982 as 85 Gevegvliegskool herbenoem.<ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 – 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=404, 405 |language=en}}</ref><gallery mode="packed"> Lêer:849 1975-11-01 FALW ander 341 upsize her1 821x486.jpg|Mirage IIID2Z reeksnommer 849 op 1 November 1975 te Langebaanweg Lêer:350 1977-10-00 FALA 155 spot LR 800x486.jpg|Sabre Merk 6 reeksnommer 350 Oktober 1977 te Lanseria Lêer:839 1981-10-00 FALA 967 LR 800x486.jpg|Mirage IIIDZ reeksnommer 839 in Oktober 1977 te Lanseria </gallery> === 85 Gevegvliegskool === Nommer 85 Gevorderde Vliegskool is in Julie 1982 as 85 Gevegvliegskool herdoop. Die skool het in 1979, 1981 en 1983 aan oorgrensoperasies deelgeneem. Nadat Lugmagbasis Pietersburg in 1992 gesluit is, het 85 Gevegvliegskool met ingang van 1 Januarie 1993 na Lugmagbasis Hoedspruit verhuis.<ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 – 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=404 to 406, 413 |language=en}}</ref><gallery mode="packed"> Lêer:848 1984-08-00 FAWK DaveB 320e LR 800x486.jpg|Mirage IIID2Z reeksnommer 848 in Augustus 1984 te Waterkloof Lêer:848 1984-08-00 FAWK DaveB 321e LR her 486x800.jpg|Vlieg-skool-wapen Aug 1984 Mirage IIID2Z 848 Lêer:85 CFS 1992-09-19 Piet 322a 486x800.jpg|Vlieg-skool-wapen op Impala Mk I </gallery> ==== Vliegtuie van 85 Gevegvliegskool wat op 19 September 1992 op Pietersburg gesien is ==== <gallery mode="packed"> Lêer:489 1992-09-19 FAPB 771 shd50 800x486.jpg|Impala Mk I reeksnommer 489 Lêer:511 1992-09-19 FAPB 770 EL 600x364.jpg|Impala Mk I reeksnommer 511 Lêer:537 1992-09-19 FAPB 768 800x486.jpg|Impala Mk I reeksnommer 537 </gallery> ==== 85 Gevegvliegskool se 25ste herdenking op 19 September 1992 ==== Die 25ste herdenking van 85 Gevegvliegskool is op 19 September 1992 op Lugmagbasis Pietersburg gevier. Vliegtuie van 85 Gevegvliegskool en 89 Gevegvliegskool en ’n Boeing 707 van 60 Eskader by Waterkloof het aan die lugvertoning deelgeneem. Vyf-en-twintig vliegtuie van 85 Gevegvliegskool het ’n formasieverbyvlug uitgevoer.<gallery mode="packed"> Lêer:220 1992-09-19 Piet 234 raw crop dust shd50 800x488.jpg|Mirage F1AZ reeksnommer 220 van 1 Eskader Lêer:842 1992-09-19 Piet 318 crop dust LR 800x486.jpg|Atlas Cheetah E reeksnommer 842 van 5 Eskader Lêer:1415 1992-09-19 FAPB 620 bit spot shd25 800x486.jpg|Boeing 707 reeksnommer 1415 van 60 Eskader Lêer:1063 1992-09-19 FAPB 764 crop dust shd25 800x486.jpg|Impala Mk II reeksnommer 1063 die “Malgas” Lêer:1992-09-19 FAPB 25ship 762 cr 1008x612.jpg|85 Gevegvliegskool-25-skip-formasie Lêer:847 1992-09-19 Piet 327a crop dust 800x486.jpg|Atlas Cheetah D2 en Cheetah B van 89 Gevegvliegskool Lêer:1992-09-19 FAPB cheetahs 761 cr 1008x612.jpg|Ses Cheetahs van 89 Gevegvliegskool </gallery> === 89 Gevegvliegskool === Die tweesitplek-Cheetah’s is aanvanklik deur 89 Gevegvliegskool bedryf, wat op 1 Julie 1986 gevorm is en op Pietersburg gebaseer was (die laaste parade is op 26 November 1992 by die basis gehou). Die eerste tweesitplek-Cheetah (die Atlas Cheetah D2 met die reeksnommer 845) het op 26 Julie 1986 op Pietersburg geland. Toe 89 Gevegvliegskool op 29 November 1992 gesluit is, is die vliegtuie van die eenheid met ingang van 28 Februarie 1993 deur die 2 Eskader-opleidingsvlug geabsorbeer.<ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 – 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=413 |language=en}}</ref><gallery mode="packed"> Lêer:840 1990-03-24 Piet 158 crop dust LR stof lias 800x486.jpg|Atlas Cheetah D reeksnommer 840 op 24 Maart 1990 Lêer:847 1992-09-19 Piet 330 crop dust LR lias 800x486.jpg|Atlas Cheetah D2 reeksnommer 847 op 19 September 1992 Lêer:840 1990-03-24 Piet 323 shd25 486x800.jpg|Vlieg-skool-wapen Cheetah D 840 op 24 Maart 1990 </gallery> == Lugmagbasis Pietersburg-lugskou ’90, op 24 Maart 1990 == <gallery mode="packed"> Lêer:Pietersburg 1990-03-24 FAPB 888 549x800.jpg|Afbeelding van lugskou-program se voorblad Lêer:840 1990-03-24 Piet 325 spot crop shd25 800x486.jpg|Atlas Cheetah D reeksnommer 840 Lêer:00b 1990-03-24 Piet 139 upsize 1200x729.jpg|Skymaster, Mirage IIIRZ, Hercules (stert) en Impala Mk II Lêer:166 1990-03-24 Piet 161 300dpi EL 1008x612.jpg|Aerospatiale Puma reeksnommer 166 Lêer:358 1990-03-24 FAPB 198 LR1 800x486.jpg|Canadair CL-13B Sabre Mk 6 reeksnommer 358 Lêer:416 1990-03-24 Piet 168 300dpi shd25 800x486.jpg|Buccaneer reeksnommer 416 van 24 Eskader Lêer:453 1990-03-24 FAPB 153 rot spot EL 800x486.jpg|Canberra reeksnommer 453 van 12 Eskader </gallery> == Aantekeninge == In hierdie artikel word na die niegestandaardiseerde kleure diep dofgeel, donkergroen, donker olyfgroen, donker aardbruin, ligblou en ligte admiraliteitsgrys verwys. Hulle kom onderskeidelik met die gestandaardiseerde kleure ''Deep Buff'', ''Dark Green'', ''Olive Drab'', ''Dark Earth'', ''Light Blue'' en ''Light Admiralty Grey'' ooreen. == Verwysings == ikeeobq1nw9xm6df8myh0sgbikq3g6t 2970533 2970532 2026-09-24T15:51:57Z Gaius le Roux 203341 Die "Nog besig"-sjabloon is verwyder. 2970533 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Wapen 1990-03-24 FAPB 237b lias.jpg|duimnael|24 Maart 1990-voorstelling van Lugmagbasis Pietersburg-wapen]] '''ugmagbasis Pietersburg''' was ’n basis van die [[Suid-Afrikaanse Lugmag]]. “Pietersburg” is die vorige naam van [[Polokwane]] en was in die noordelike deel van die ou Transvaalprovinsie (tabs die Limpopo) van Suid-Afrika geleë. Die status van die basis het oor die jare verander en die basis was die tuiste van verskillende eenhede. Verskeie lugskoue is by Pietersburg gehou. == Leuse van Lugmagbasis Pietersburg == Die leuse van Lugmagbasis Pietersburg was ''Defendemus Septemtrionem'', dit beteken “ons verdedig die noorde”. == Geskiedenis == Verskillende eenhede was oor die jare op Lugmagbasis Pietersburg gebaseer. In 1992 was die tuiseenhede 85 Gevegvliegskool (Atlas Impala Mk I’s en II’s) en 89 Gevegvliegskool (tweesitplek-[[Atlas Cheetah|Cheetahs]]). Die 25ste bestaansjaar van 85 Gevegvliegskool is op 19 September 1992 by wyse van ’n lugskou gevier. Vliegtuie van 85 Gevegvliegskool en 89 Gevegvliegskool asook ’n Boeing 707 van 60 Eskader te Waterkloof het aan die lugvertonings deelgeneem. Vyf-en-twintig vliegtuie van 85 Gevegvliegskool het ook ’n formasieverbyvlug gelewer. === Opedag by Lugmagstasie Pietersburg op 25 Januarie 1975 === [[Lêer:380 1 esk 149 814x486.tif|duimnael|Canadair CL-13B Sabre Mk 6 reeksnommer 380]] Om goeie verhoudings met die mense van die omgewing te handhaaf, is ’n opedag op 25 Januarie 1975 by Lugmagstasie Pietersburg gehou. Dit was ’n gewone roetinedag by die stasie. Die instrukteurs en leerlinge van 1 Eskader en 85 Gevorderde Vliegskool het hulle gebruiklike opleidingsprogramme uitgevoer. Statiese vertonings het ’n Buccaneer van 24 Eskader te Waterkloof, Sabre, Mirage IIIEZ, Canberra van 12 Eskader te Waterkloof en Impala ingesluit. Daar was tydens die vliegvertoning ’n solovertoning deur ’n Sabre en ’n vertoning deur ’n Puma-helikopter. Besoekende vliegtuie het ’n Mercurius van 21 Eskader te Swartkop en ’n Mirage IIIBZ van 2 Eskader te Waterkloof ingesluit. ’n Super Frelon-helikopter is ook by die basis gesien.<ref>{{Cite journal |last=Smy |first=Ken |date=March 1975 |title=Pietersburg Open Day |journal=Wings Over Africa}}</ref> == Infrastruktuur van Lugmagbasis Pietersburg == <gallery mode="packed"> Lêer:Beheertoring 1990-03-24 FAPB 975 LR her 800x486.jpg|Beheertoring van LMB Pietersburg 24 Maart 1990 Lêer:000 1992-09-19 FAPB flightline 763 ELshd 1200x728.jpg|Vluglyne en vier loodse 24 Maart 1990 Lêer:Vier loodse 1992-09-19 FAPB 315 LR her 800x486.jpg|Vier loodse 19 September 1992 Lêer:Agt loodse 1992-09-19 FAPB 777 LR 1008x612.jpg|Groep van agt loodse en vluglyn 19 September 1992 Lêer:Lang loods 1992-09-19 FAPB 773 shd50 1008x612.jpg|Die langs loods op 19 September 1992 </gallery> == Eenhede wat op Pietersburg gebaseer was == === 1 Eskader === Nommer 1 Eskader was van Januarie 1967 tot 1975 op Pietersburg gebaseer.<ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 – 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=26 |language=en}}</ref> === Lug Operasionele Skool/85 Gevorderde Vliegskool === Die Lug Operasionele Skool was van Oktober 1967 tot Januarie 1968 by Lugmagstasie Pietersburg gebaseer en is met ingang van 1 Februarie 1968 die Gevorderde Vliegskool hernoem, wat op sy beurt vanaf 1 Augustus 1972 nommer 85 Gevorderde Vliegskool geword het. Nommer 85 Gevorderde Vliegskool was op Lugmagbasis Pietersburg gebaseer. Die eenheid is in verskillende vlugte verdeel. Daar was ’n Impala Mk I-en-Mk II-vlug en Sabre-vlug. Die Mirage IIIEZ’s, DZ’s en D2Z’s het die Mirage-vlug gevorm. Hierdie Mirages het vanaf Oktober 1974 by 85 Gevorderde Vliegskool aangekom. Laasgenoemde eenheid is in Julie 1982 as 85 Gevegvliegskool herbenoem.<ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 – 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=404, 405 |language=en}}</ref><gallery mode="packed"> Lêer:849 1975-11-01 FALW ander 341 upsize her1 821x486.jpg|Mirage IIID2Z reeksnommer 849 op 1 November 1975 te Langebaanweg Lêer:350 1977-10-00 FALA 155 spot LR 800x486.jpg|Sabre Merk 6 reeksnommer 350 Oktober 1977 te Lanseria Lêer:839 1981-10-00 FALA 967 LR 800x486.jpg|Mirage IIIDZ reeksnommer 839 in Oktober 1977 te Lanseria </gallery> === 85 Gevegvliegskool === Nommer 85 Gevorderde Vliegskool is in Julie 1982 as 85 Gevegvliegskool herdoop. Die skool het in 1979, 1981 en 1983 aan oorgrensoperasies deelgeneem. Nadat Lugmagbasis Pietersburg in 1992 gesluit is, het 85 Gevegvliegskool met ingang van 1 Januarie 1993 na Lugmagbasis Hoedspruit verhuis.<ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 – 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=404 to 406, 413 |language=en}}</ref><gallery mode="packed"> Lêer:848 1984-08-00 FAWK DaveB 320e LR 800x486.jpg|Mirage IIID2Z reeksnommer 848 in Augustus 1984 te Waterkloof Lêer:848 1984-08-00 FAWK DaveB 321e LR her 486x800.jpg|Vlieg-skool-wapen Aug 1984 Mirage IIID2Z 848 Lêer:85 CFS 1992-09-19 Piet 322a 486x800.jpg|Vlieg-skool-wapen op Impala Mk I </gallery> ==== Vliegtuie van 85 Gevegvliegskool wat op 19 September 1992 op Pietersburg gesien is ==== <gallery mode="packed"> Lêer:489 1992-09-19 FAPB 771 shd50 800x486.jpg|Impala Mk I reeksnommer 489 Lêer:511 1992-09-19 FAPB 770 EL 600x364.jpg|Impala Mk I reeksnommer 511 Lêer:537 1992-09-19 FAPB 768 800x486.jpg|Impala Mk I reeksnommer 537 </gallery> ==== 85 Gevegvliegskool se 25ste herdenking op 19 September 1992 ==== Die 25ste herdenking van 85 Gevegvliegskool is op 19 September 1992 op Lugmagbasis Pietersburg gevier. Vliegtuie van 85 Gevegvliegskool en 89 Gevegvliegskool en ’n Boeing 707 van 60 Eskader by Waterkloof het aan die lugvertoning deelgeneem. Vyf-en-twintig vliegtuie van 85 Gevegvliegskool het ’n formasieverbyvlug uitgevoer.<gallery mode="packed"> Lêer:220 1992-09-19 Piet 234 raw crop dust shd50 800x488.jpg|Mirage F1AZ reeksnommer 220 van 1 Eskader Lêer:842 1992-09-19 Piet 318 crop dust LR 800x486.jpg|Atlas Cheetah E reeksnommer 842 van 5 Eskader Lêer:1415 1992-09-19 FAPB 620 bit spot shd25 800x486.jpg|Boeing 707 reeksnommer 1415 van 60 Eskader Lêer:1063 1992-09-19 FAPB 764 crop dust shd25 800x486.jpg|Impala Mk II reeksnommer 1063 die “Malgas” Lêer:1992-09-19 FAPB 25ship 762 cr 1008x612.jpg|85 Gevegvliegskool-25-skip-formasie Lêer:847 1992-09-19 Piet 327a crop dust 800x486.jpg|Atlas Cheetah D2 en Cheetah B van 89 Gevegvliegskool Lêer:1992-09-19 FAPB cheetahs 761 cr 1008x612.jpg|Ses Cheetahs van 89 Gevegvliegskool </gallery> === 89 Gevegvliegskool === Die tweesitplek-Cheetah’s is aanvanklik deur 89 Gevegvliegskool bedryf, wat op 1 Julie 1986 gevorm is en op Pietersburg gebaseer was (die laaste parade is op 26 November 1992 by die basis gehou). Die eerste tweesitplek-Cheetah (die Atlas Cheetah D2 met die reeksnommer 845) het op 26 Julie 1986 op Pietersburg geland. Toe 89 Gevegvliegskool op 29 November 1992 gesluit is, is die vliegtuie van die eenheid met ingang van 28 Februarie 1993 deur die 2 Eskader-opleidingsvlug geabsorbeer.<ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 – 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=413 |language=en}}</ref><gallery mode="packed"> Lêer:840 1990-03-24 Piet 158 crop dust LR stof lias 800x486.jpg|Atlas Cheetah D reeksnommer 840 op 24 Maart 1990 Lêer:847 1992-09-19 Piet 330 crop dust LR lias 800x486.jpg|Atlas Cheetah D2 reeksnommer 847 op 19 September 1992 Lêer:840 1990-03-24 Piet 323 shd25 486x800.jpg|Vlieg-skool-wapen Cheetah D 840 op 24 Maart 1990 </gallery> == Lugmagbasis Pietersburg-lugskou ’90, op 24 Maart 1990 == <gallery mode="packed"> Lêer:Pietersburg 1990-03-24 FAPB 888 549x800.jpg|Afbeelding van lugskou-program se voorblad Lêer:840 1990-03-24 Piet 325 spot crop shd25 800x486.jpg|Atlas Cheetah D reeksnommer 840 Lêer:00b 1990-03-24 Piet 139 upsize 1200x729.jpg|Skymaster, Mirage IIIRZ, Hercules (stert) en Impala Mk II Lêer:166 1990-03-24 Piet 161 300dpi EL 1008x612.jpg|Aerospatiale Puma reeksnommer 166 Lêer:358 1990-03-24 FAPB 198 LR1 800x486.jpg|Canadair CL-13B Sabre Mk 6 reeksnommer 358 Lêer:416 1990-03-24 Piet 168 300dpi shd25 800x486.jpg|Buccaneer reeksnommer 416 van 24 Eskader Lêer:453 1990-03-24 FAPB 153 rot spot EL 800x486.jpg|Canberra reeksnommer 453 van 12 Eskader </gallery> == Aantekeninge == In hierdie artikel word na die niegestandaardiseerde kleure diep dofgeel, donkergroen, donker olyfgroen, donker aardbruin, ligblou en ligte admiraliteitsgrys verwys. Hulle kom onderskeidelik met die gestandaardiseerde kleure ''Deep Buff'', ''Dark Green'', ''Olive Drab'', ''Dark Earth'', ''Light Blue'' en ''Light Admiralty Grey'' ooreen. == Verwysings == 3nsbw9bo4axjzn9bfzxqh9kak9lp02c 2970568 2970533 2026-09-24T23:29:38Z Pynappel 70858 2970568 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Wapen 1990-03-24 FAPB 237b lias.jpg|duimnael|24 Maart 1990-voorstelling van Lugmagbasis Pietersburg-wapen]] '''ugmagbasis Pietersburg''' was ’n basis van die [[Suid-Afrikaanse Lugmag]]. “Pietersburg” is die vorige naam van [[Polokwane]] en was in die noordelike deel van die ou Transvaalprovinsie (tabs die Limpopo) van Suid-Afrika geleë. Die status van die basis het oor die jare verander en die basis was die tuiste van verskillende eenhede. Verskeie lugskoue is by Pietersburg gehou. == Leuse van Lugmagbasis Pietersburg == Die leuse van Lugmagbasis Pietersburg was ''Defendemus Septemtrionem'', dit beteken “ons verdedig die noorde”. == Geskiedenis == Verskillende eenhede was oor die jare op Lugmagbasis Pietersburg gebaseer. In 1992 was die tuiseenhede 85 Gevegvliegskool (Atlas Impala Mk I’s en II’s) en 89 Gevegvliegskool (tweesitplek-[[Atlas Cheetah|Cheetahs]]). Die 25ste bestaansjaar van 85 Gevegvliegskool is op 19 September 1992 by wyse van ’n lugskou gevier. Vliegtuie van 85 Gevegvliegskool en 89 Gevegvliegskool asook ’n Boeing 707 van 60 Eskader te Waterkloof het aan die lugvertonings deelgeneem. Vyf-en-twintig vliegtuie van 85 Gevegvliegskool het ook ’n formasieverbyvlug gelewer. === Opedag by Lugmagstasie Pietersburg op 25 Januarie 1975 === [[Lêer:380 1 esk 149 814x486.tif|duimnael|Canadair CL-13B Sabre Mk 6 reeksnommer 380]] Om goeie verhoudings met die mense van die omgewing te handhaaf, is ’n opedag op 25 Januarie 1975 by Lugmagstasie Pietersburg gehou. Dit was ’n gewone roetinedag by die stasie. Die instrukteurs en leerlinge van 1 Eskader en 85 Gevorderde Vliegskool het hulle gebruiklike opleidingsprogramme uitgevoer. Statiese vertonings het ’n Buccaneer van 24 Eskader te Waterkloof, Sabre, Mirage IIIEZ, Canberra van 12 Eskader te Waterkloof en Impala ingesluit. Daar was tydens die vliegvertoning ’n solovertoning deur ’n Sabre en ’n vertoning deur ’n Puma-helikopter. Besoekende vliegtuie het ’n Mercurius van 21 Eskader te Swartkop en ’n Mirage IIIBZ van 2 Eskader te Waterkloof ingesluit. ’n Super Frelon-helikopter is ook by die basis gesien.<ref>{{Cite journal |last=Smy |first=Ken |date=March 1975 |title=Pietersburg Open Day |journal=Wings Over Africa}}</ref> == Infrastruktuur van Lugmagbasis Pietersburg == <gallery mode="packed"> Lêer:Beheertoring 1990-03-24 FAPB 975 LR her 800x486.jpg|Beheertoring van LMB Pietersburg 24 Maart 1990 Lêer:000 1992-09-19 FAPB flightline 763 ELshd 1200x728.jpg|Vluglyne en vier loodse 24 Maart 1990 Lêer:Vier loodse 1992-09-19 FAPB 315 LR her 800x486.jpg|Vier loodse 19 September 1992 Lêer:Agt loodse 1992-09-19 FAPB 777 LR 1008x612.jpg|Groep van agt loodse en vluglyn 19 September 1992 Lêer:Lang loods 1992-09-19 FAPB 773 shd50 1008x612.jpg|Die langs loods op 19 September 1992 </gallery> == Eenhede wat op Pietersburg gebaseer was == === 1 Eskader === Nommer 1 Eskader was van Januarie 1967 tot 1975 op Pietersburg gebaseer.<ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 – 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=26 |language=en}}</ref> === Lug Operasionele Skool/85 Gevorderde Vliegskool === Die Lug Operasionele Skool was van Oktober 1967 tot Januarie 1968 by Lugmagstasie Pietersburg gebaseer en is met ingang van 1 Februarie 1968 die Gevorderde Vliegskool hernoem, wat op sy beurt vanaf 1 Augustus 1972 nommer 85 Gevorderde Vliegskool geword het. Nommer 85 Gevorderde Vliegskool was op Lugmagbasis Pietersburg gebaseer. Die eenheid is in verskillende vlugte verdeel. Daar was ’n Impala Mk I-en-Mk II-vlug en Sabre-vlug. Die Mirage IIIEZ’s, DZ’s en D2Z’s het die Mirage-vlug gevorm. Hierdie Mirages het vanaf Oktober 1974 by 85 Gevorderde Vliegskool aangekom. Laasgenoemde eenheid is in Julie 1982 as 85 Gevegvliegskool herbenoem.<ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 – 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=404, 405 |language=en}}</ref><gallery mode="packed"> Lêer:849 1975-11-01 FALW ander 341 upsize her1 821x486.jpg|Mirage IIID2Z reeksnommer 849 op 1 November 1975 te Langebaanweg Lêer:350 1977-10-00 FALA 155 spot LR 800x486.jpg|Sabre Merk 6 reeksnommer 350 Oktober 1977 te Lanseria Lêer:839 1981-10-00 FALA 967 LR 800x486.jpg|Mirage IIIDZ reeksnommer 839 in Oktober 1977 te Lanseria </gallery> === 85 Gevegvliegskool === Nommer 85 Gevorderde Vliegskool is in Julie 1982 as 85 Gevegvliegskool herdoop. Die skool het in 1979, 1981 en 1983 aan oorgrensoperasies deelgeneem. Nadat Lugmagbasis Pietersburg in 1992 gesluit is, het 85 Gevegvliegskool met ingang van 1 Januarie 1993 na Lugmagbasis Hoedspruit verhuis.<ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 – 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=404 to 406, 413 |language=en}}</ref><gallery mode="packed"> Lêer:848 1984-08-00 FAWK DaveB 320e LR 800x486.jpg|Mirage IIID2Z reeksnommer 848 in Augustus 1984 te Waterkloof Lêer:848 1984-08-00 FAWK DaveB 321e LR her 486x800.jpg|Vlieg-skool-wapen Aug 1984 Mirage IIID2Z 848 Lêer:85 CFS 1992-09-19 Piet 322a 486x800.jpg|Vlieg-skool-wapen op Impala Mk I </gallery> ==== Vliegtuie van 85 Gevegvliegskool wat op 19 September 1992 op Pietersburg gesien is ==== <gallery mode="packed"> Lêer:489 1992-09-19 FAPB 771 shd50 800x486.jpg|Impala Mk I reeksnommer 489 Lêer:511 1992-09-19 FAPB 770 EL 600x364.jpg|Impala Mk I reeksnommer 511 Lêer:537 1992-09-19 FAPB 768 800x486.jpg|Impala Mk I reeksnommer 537 </gallery> ==== 85 Gevegvliegskool se 25ste herdenking op 19 September 1992 ==== Die 25ste herdenking van 85 Gevegvliegskool is op 19 September 1992 op Lugmagbasis Pietersburg gevier. Vliegtuie van 85 Gevegvliegskool en 89 Gevegvliegskool en ’n Boeing 707 van 60 Eskader by Waterkloof het aan die lugvertoning deelgeneem. Vyf-en-twintig vliegtuie van 85 Gevegvliegskool het ’n formasieverbyvlug uitgevoer.<gallery mode="packed"> Lêer:220 1992-09-19 Piet 234 raw crop dust shd50 800x488.jpg|Mirage F1AZ reeksnommer 220 van 1 Eskader Lêer:842 1992-09-19 Piet 318 crop dust LR 800x486.jpg|Atlas Cheetah E reeksnommer 842 van 5 Eskader Lêer:1415 1992-09-19 FAPB 620 bit spot shd25 800x486.jpg|Boeing 707 reeksnommer 1415 van 60 Eskader Lêer:1063 1992-09-19 FAPB 764 crop dust shd25 800x486.jpg|Impala Mk II reeksnommer 1063 die “Malgas” Lêer:1992-09-19 FAPB 25ship 762 cr 1008x612.jpg|85 Gevegvliegskool-25-skip-formasie Lêer:847 1992-09-19 Piet 327a crop dust 800x486.jpg|Atlas Cheetah D2 en Cheetah B van 89 Gevegvliegskool Lêer:1992-09-19 FAPB cheetahs 761 cr 1008x612.jpg|Ses Cheetahs van 89 Gevegvliegskool </gallery> === 89 Gevegvliegskool === Die tweesitplek-Cheetah’s is aanvanklik deur 89 Gevegvliegskool bedryf, wat op 1 Julie 1986 gevorm is en op Pietersburg gebaseer was (die laaste parade is op 26 November 1992 by die basis gehou). Die eerste tweesitplek-Cheetah (die Atlas Cheetah D2 met die reeksnommer 845) het op 26 Julie 1986 op Pietersburg geland. Toe 89 Gevegvliegskool op 29 November 1992 gesluit is, is die vliegtuie van die eenheid met ingang van 28 Februarie 1993 deur die 2 Eskader-opleidingsvlug geabsorbeer.<ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 – 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=413 |language=en}}</ref><gallery mode="packed"> Lêer:840 1990-03-24 Piet 158 crop dust LR stof lias 800x486.jpg|Atlas Cheetah D reeksnommer 840 op 24 Maart 1990 Lêer:847 1992-09-19 Piet 330 crop dust LR lias 800x486.jpg|Atlas Cheetah D2 reeksnommer 847 op 19 September 1992 Lêer:840 1990-03-24 Piet 323 shd25 486x800.jpg|Vlieg-skool-wapen Cheetah D 840 op 24 Maart 1990 </gallery> == Lugmagbasis Pietersburg-lugskou ’90, op 24 Maart 1990 == <gallery mode="packed"> Lêer:Pietersburg 1990-03-24 FAPB 888 549x800.jpg|Afbeelding van lugskou-program se voorblad Lêer:840 1990-03-24 Piet 325 spot crop shd25 800x486.jpg|Atlas Cheetah D reeksnommer 840 Lêer:00b 1990-03-24 Piet 139 upsize 1200x729.jpg|Skymaster, Mirage IIIRZ, Hercules (stert) en Impala Mk II Lêer:166 1990-03-24 Piet 161 300dpi EL 1008x612.jpg|Aerospatiale Puma reeksnommer 166 Lêer:358 1990-03-24 FAPB 198 LR1 800x486.jpg|Canadair CL-13B Sabre Mk 6 reeksnommer 358 Lêer:416 1990-03-24 Piet 168 300dpi shd25 800x486.jpg|Buccaneer reeksnommer 416 van 24 Eskader Lêer:453 1990-03-24 FAPB 153 rot spot EL 800x486.jpg|Canberra reeksnommer 453 van 12 Eskader </gallery> == Aantekeninge == In hierdie artikel word na die niegestandaardiseerde kleure diep dofgeel, donkergroen, donker olyfgroen, donker aardbruin, ligblou en ligte admiraliteitsgrys verwys. Hulle kom onderskeidelik met die gestandaardiseerde kleure ''Deep Buff'', ''Dark Green'', ''Olive Drab'', ''Dark Earth'', ''Light Blue'' en ''Light Admiralty Grey'' ooreen. == Verwysings == 4ciiuyz6ypz1u5ukfnhbebw7fx6961x 2970574 2970568 2026-09-25T06:24:36Z Aliwal2012 39067 2970574 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Wapen 1990-03-24 FAPB 237b lias.jpg|duimnael|24 Maart 1990-voorstelling van Lugmagbasis Pietersburg-wapen]] '''Lugmagbasis Pietersburg''' was ’n basis van die [[Suid-Afrikaanse Lugmag]]. “Pietersburg” is die vorige naam van [[Polokwane]] en was in die noordelike deel van die ou Transvaalprovinsie (tans in Limpopo) van Suid-Afrika geleë. Die status van die basis het oor die jare verander en die basis was die tuiste van verskillende eenhede. Verskeie lugskoue is by Pietersburg gehou. == Leuse van Lugmagbasis Pietersburg == Die leuse van Lugmagbasis Pietersburg is ''Defendemus Septemtrionem'', wat beteken “ons verdedig die noorde”. == Geskiedenis == Verskillende eenhede was oor die jare op Lugmagbasis Pietersburg gestasioneer. In 1992 was die tuiseenhede 85 Gevegvliegskool (Atlas Impala Mk I’s en II’s) en 89 Gevegvliegskool (tweesitplek-[[Atlas Cheetah|Cheetahs]]). Die 25ste bestaansjaar van 85 Gevegvliegskool is op 19 September 1992 by wyse van ’n lugskou gevier. Vliegtuie van 85 Gevegvliegskool en 89 Gevegvliegskool asook ’n Boeing 707 van 60 Eskader te Waterkloof het aan die lugvertonings deelgeneem. Vyf-en-twintig vliegtuie van 85 Gevegvliegskool het ook ’n formasieverbyvlug gelewer. === Opedag by Lugmagstasie Pietersburg op 25 Januarie 1975 === [[Lêer:380 1 esk 149 814x486.tif|duimnael|Canadair CL-13B Sabre Mk 6 reeksnommer 380]] Om goeie verhoudings met die mense van die omgewing te handhaaf, is ’n opedag op 25 Januarie 1975 by Lugmagstasie Pietersburg gehou. Dit was ’n gewone roetinedag by die stasie. Die instrukteurs en leerlinge van 1 Eskader en 85 Gevorderde Vliegskool het hulle gebruiklike opleidingsprogramme uitgevoer. Statiese vertonings het ’n Buccaneer van 24 Eskader te Waterkloof, Sabre, Mirage IIIEZ, Canberra van 12 Eskader te Waterkloof en Impala ingesluit. Daar was tydens die vliegvertoning ’n solovertoning deur ’n Sabre en ’n vertoning deur ’n Puma-helikopter. Besoekende vliegtuie het ’n Mercurius van 21 Eskader te Swartkop en ’n Mirage IIIBZ van 2 Eskader te Waterkloof ingesluit. ’n Super Frelon-helikopter is ook by die basis gesien.<ref>{{Cite journal |last=Smy |first=Ken |date=March 1975 |title=Pietersburg Open Day |journal=Wings Over Africa}}</ref> == Infrastruktuur van Lugmagbasis Pietersburg == <gallery mode="packed"> Lêer:Beheertoring 1990-03-24 FAPB 975 LR her 800x486.jpg|Beheertoring van LMB Pietersburg 24 Maart 1990 Lêer:000 1992-09-19 FAPB flightline 763 ELshd 1200x728.jpg|Vluglyne en vier loodse 24 Maart 1990 Lêer:Vier loodse 1992-09-19 FAPB 315 LR her 800x486.jpg|Vier loodse 19 September 1992 Lêer:Agt loodse 1992-09-19 FAPB 777 LR 1008x612.jpg|Groep van agt loodse en vluglyn 19 September 1992 Lêer:Lang loods 1992-09-19 FAPB 773 shd50 1008x612.jpg|Die langs loods op 19 September 1992 </gallery> == Eenhede wat op Pietersburg gebaseer was == === 1 Eskader === Nommer 1 Eskader was van Januarie 1967 tot 1975 op Pietersburg gebaseer.<ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 – 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=26 |language=en}}</ref> === Lug Operasionele Skool/85 Gevorderde Vliegskool === Die Lug Operasionele Skool was van Oktober 1967 tot Januarie 1968 by Lugmagstasie Pietersburg gebaseer en is met ingang van 1 Februarie 1968 die Gevorderde Vliegskool hernoem, wat op sy beurt vanaf 1 Augustus 1972 nommer 85 Gevorderde Vliegskool geword het. Nommer 85 Gevorderde Vliegskool was op Lugmagbasis Pietersburg gebaseer. Die eenheid is in verskillende vlugte verdeel. Daar was ’n Impala Mk I-en-Mk II-vlug en Sabre-vlug. Die Mirage IIIEZ’s, DZ’s en D2Z’s het die Mirage-vlug gevorm. Hierdie Mirages het vanaf Oktober 1974 by 85 Gevorderde Vliegskool aangekom. Laasgenoemde eenheid is in Julie 1982 as 85 Gevegvliegskool herbenoem.<ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 – 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=404, 405 |language=en}}</ref><gallery mode="packed"> Lêer:849 1975-11-01 FALW ander 341 upsize her1 821x486.jpg|Mirage IIID2Z reeksnommer 849 op 1 November 1975 te Langebaanweg Lêer:350 1977-10-00 FALA 155 spot LR 800x486.jpg|Sabre Merk 6 reeksnommer 350 Oktober 1977 te Lanseria Lêer:839 1981-10-00 FALA 967 LR 800x486.jpg|Mirage IIIDZ reeksnommer 839 in Oktober 1977 te Lanseria </gallery> === 85 Gevegvliegskool === Nommer 85 Gevorderde Vliegskool is in Julie 1982 as 85 Gevegvliegskool herdoop. Die skool het in 1979, 1981 en 1983 aan oorgrensoperasies deelgeneem. Nadat Lugmagbasis Pietersburg in 1992 gesluit is, het 85 Gevegvliegskool met ingang van 1 Januarie 1993 na Lugmagbasis Hoedspruit verhuis.<ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 – 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=404 to 406, 413 |language=en}}</ref><gallery mode="packed"> Lêer:848 1984-08-00 FAWK DaveB 320e LR 800x486.jpg|Mirage IIID2Z reeksnommer 848 in Augustus 1984 te Waterkloof Lêer:848 1984-08-00 FAWK DaveB 321e LR her 486x800.jpg|Vlieg-skool-wapen Aug 1984 Mirage IIID2Z 848 Lêer:85 CFS 1992-09-19 Piet 322a 486x800.jpg|Vlieg-skool-wapen op Impala Mk I </gallery> ==== Vliegtuie van 85 Gevegvliegskool wat op 19 September 1992 op Pietersburg gesien is ==== <gallery mode="packed"> Lêer:489 1992-09-19 FAPB 771 shd50 800x486.jpg|Impala Mk I reeksnommer 489 Lêer:511 1992-09-19 FAPB 770 EL 600x364.jpg|Impala Mk I reeksnommer 511 Lêer:537 1992-09-19 FAPB 768 800x486.jpg|Impala Mk I reeksnommer 537 </gallery> ==== 85 Gevegvliegskool se 25ste herdenking op 19 September 1992 ==== Die 25ste herdenking van 85 Gevegvliegskool is op 19 September 1992 op Lugmagbasis Pietersburg gevier. Vliegtuie van 85 Gevegvliegskool en 89 Gevegvliegskool en ’n Boeing 707 van 60 Eskader by Waterkloof het aan die lugvertoning deelgeneem. Vyf-en-twintig vliegtuie van 85 Gevegvliegskool het ’n formasieverbyvlug uitgevoer.<gallery mode="packed"> Lêer:220 1992-09-19 Piet 234 raw crop dust shd50 800x488.jpg|Mirage F1AZ reeksnommer 220 van 1 Eskader Lêer:842 1992-09-19 Piet 318 crop dust LR 800x486.jpg|Atlas Cheetah E reeksnommer 842 van 5 Eskader Lêer:1415 1992-09-19 FAPB 620 bit spot shd25 800x486.jpg|Boeing 707 reeksnommer 1415 van 60 Eskader Lêer:1063 1992-09-19 FAPB 764 crop dust shd25 800x486.jpg|Impala Mk II reeksnommer 1063 die “Malgas” Lêer:1992-09-19 FAPB 25ship 762 cr 1008x612.jpg|85 Gevegvliegskool-25-skip-formasie Lêer:847 1992-09-19 Piet 327a crop dust 800x486.jpg|Atlas Cheetah D2 en Cheetah B van 89 Gevegvliegskool Lêer:1992-09-19 FAPB cheetahs 761 cr 1008x612.jpg|Ses Cheetahs van 89 Gevegvliegskool </gallery> === 89 Gevegvliegskool === Die tweesitplek-Cheetah’s is aanvanklik deur 89 Gevegvliegskool bedryf, wat op 1 Julie 1986 gevorm is en op Pietersburg gebaseer was (die laaste parade is op 26 November 1992 by die basis gehou). Die eerste tweesitplek-Cheetah (die Atlas Cheetah D2 met die reeksnommer 845) het op 26 Julie 1986 op Pietersburg geland. Toe 89 Gevegvliegskool op 29 November 1992 gesluit is, is die vliegtuie van die eenheid met ingang van 28 Februarie 1993 deur die 2 Eskader-opleidingsvlug geabsorbeer.<ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 – 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=413 |language=en}}</ref><gallery mode="packed"> Lêer:840 1990-03-24 Piet 158 crop dust LR stof lias 800x486.jpg|Atlas Cheetah D reeksnommer 840 op 24 Maart 1990 Lêer:847 1992-09-19 Piet 330 crop dust LR lias 800x486.jpg|Atlas Cheetah D2 reeksnommer 847 op 19 September 1992 Lêer:840 1990-03-24 Piet 323 shd25 486x800.jpg|Vlieg-skool-wapen Cheetah D 840 op 24 Maart 1990 </gallery> == Lugmagbasis Pietersburg-lugskou ’90, op 24 Maart 1990 == <gallery mode="packed"> Lêer:Pietersburg 1990-03-24 FAPB 888 549x800.jpg|Afbeelding van lugskou-program se voorblad Lêer:840 1990-03-24 Piet 325 spot crop shd25 800x486.jpg|Atlas Cheetah D reeksnommer 840 Lêer:00b 1990-03-24 Piet 139 upsize 1200x729.jpg|Skymaster, Mirage IIIRZ, Hercules (stert) en Impala Mk II Lêer:166 1990-03-24 Piet 161 300dpi EL 1008x612.jpg|Aerospatiale Puma reeksnommer 166 Lêer:358 1990-03-24 FAPB 198 LR1 800x486.jpg|Canadair CL-13B Sabre Mk 6 reeksnommer 358 Lêer:416 1990-03-24 Piet 168 300dpi shd25 800x486.jpg|Buccaneer reeksnommer 416 van 24 Eskader Lêer:453 1990-03-24 FAPB 153 rot spot EL 800x486.jpg|Canberra reeksnommer 453 van 12 Eskader </gallery> == Aantekeninge == In hierdie artikel word na die niegestandaardiseerde kleure diep dofgeel, donkergroen, donker olyfgroen, donker aardbruin, ligblou en ligte admiraliteitsgrys verwys. Hulle kom onderskeidelik met die gestandaardiseerde kleure ''Deep Buff'', ''Dark Green'', ''Olive Drab'', ''Dark Earth'', ''Light Blue'' en ''Light Admiralty Grey'' ooreen. == Verwysings == rqdn32lbvqdv7q06hh0lighxrjytygs 2970578 2970574 2026-09-25T08:11:40Z Gaius le Roux 203341 /* Opedag by Lugmagstasie Pietersburg op 25 Januarie 1975 */ 2970578 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Wapen 1990-03-24 FAPB 237b lias.jpg|duimnael|24 Maart 1990-voorstelling van Lugmagbasis Pietersburg-wapen]] '''Lugmagbasis Pietersburg''' was ’n basis van die [[Suid-Afrikaanse Lugmag]]. “Pietersburg” is die vorige naam van [[Polokwane]] en was in die noordelike deel van die ou Transvaalprovinsie (tans in Limpopo) van Suid-Afrika geleë. Die status van die basis het oor die jare verander en die basis was die tuiste van verskillende eenhede. Verskeie lugskoue is by Pietersburg gehou. == Leuse van Lugmagbasis Pietersburg == Die leuse van Lugmagbasis Pietersburg is ''Defendemus Septemtrionem'', wat beteken “ons verdedig die noorde”. == Geskiedenis == Verskillende eenhede was oor die jare op Lugmagbasis Pietersburg gestasioneer. In 1992 was die tuiseenhede 85 Gevegvliegskool (Atlas Impala Mk I’s en II’s) en 89 Gevegvliegskool (tweesitplek-[[Atlas Cheetah|Cheetahs]]). Die 25ste bestaansjaar van 85 Gevegvliegskool is op 19 September 1992 by wyse van ’n lugskou gevier. Vliegtuie van 85 Gevegvliegskool en 89 Gevegvliegskool asook ’n Boeing 707 van 60 Eskader te Waterkloof het aan die lugvertonings deelgeneem. Vyf-en-twintig vliegtuie van 85 Gevegvliegskool het ook ’n formasieverbyvlug gelewer. === Opedag by Lugmagstasie Pietersburg op 25 Januarie 1975 === [[Lêer:380 1 esk 149 814x486.tif|duimnael|Canadair CL-13B Sabre Mk 6 reeksnommer 380]] Om goeie verhoudings met die mense van die omgewing te handhaaf, is ’n opedag op 25 Januarie 1975 by Lugmagstasie Pietersburg gehou. Dit was ’n gewone roetinedag by die stasie. Die instrukteurs en leerlinge van 1 Eskader en 85 Gevorderde Vliegskool het hulle gebruiklike opleidingsprogramme uitgevoer. Statiese vertonings het ’n Buccaneer van 24 Eskader te Waterkloof, Sabre, Mirage IIIEZ, Canberra van 12 Eskader te Waterkloof en Impala ingesluit. Daar was tydens die vliegvertoning ’n solovertoning deur ’n Sabre en ’n vertoning deur ’n Puma-helikopter. Besoekende vliegtuie het ’n Mercurius van 21 Eskader te Swartkop en ’n Mirage IIIBZ van 2 Eskader te Waterkloof ingesluit. ’n Super Frelon-helikopter is ook by die stasie gesien.<ref>{{Cite journal |last=Smy |first=Ken |date=March 1975 |title=Pietersburg Open Day |journal=Wings Over Africa}}</ref> == Infrastruktuur van Lugmagbasis Pietersburg == <gallery mode="packed"> Lêer:Beheertoring 1990-03-24 FAPB 975 LR her 800x486.jpg|Beheertoring van LMB Pietersburg 24 Maart 1990 Lêer:000 1992-09-19 FAPB flightline 763 ELshd 1200x728.jpg|Vluglyne en vier loodse 24 Maart 1990 Lêer:Vier loodse 1992-09-19 FAPB 315 LR her 800x486.jpg|Vier loodse 19 September 1992 Lêer:Agt loodse 1992-09-19 FAPB 777 LR 1008x612.jpg|Groep van agt loodse en vluglyn 19 September 1992 Lêer:Lang loods 1992-09-19 FAPB 773 shd50 1008x612.jpg|Die langs loods op 19 September 1992 </gallery> == Eenhede wat op Pietersburg gebaseer was == === 1 Eskader === Nommer 1 Eskader was van Januarie 1967 tot 1975 op Pietersburg gebaseer.<ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 – 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=26 |language=en}}</ref> === Lug Operasionele Skool/85 Gevorderde Vliegskool === Die Lug Operasionele Skool was van Oktober 1967 tot Januarie 1968 by Lugmagstasie Pietersburg gebaseer en is met ingang van 1 Februarie 1968 die Gevorderde Vliegskool hernoem, wat op sy beurt vanaf 1 Augustus 1972 nommer 85 Gevorderde Vliegskool geword het. Nommer 85 Gevorderde Vliegskool was op Lugmagbasis Pietersburg gebaseer. Die eenheid is in verskillende vlugte verdeel. Daar was ’n Impala Mk I-en-Mk II-vlug en Sabre-vlug. Die Mirage IIIEZ’s, DZ’s en D2Z’s het die Mirage-vlug gevorm. Hierdie Mirages het vanaf Oktober 1974 by 85 Gevorderde Vliegskool aangekom. Laasgenoemde eenheid is in Julie 1982 as 85 Gevegvliegskool herbenoem.<ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 – 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=404, 405 |language=en}}</ref><gallery mode="packed"> Lêer:849 1975-11-01 FALW ander 341 upsize her1 821x486.jpg|Mirage IIID2Z reeksnommer 849 op 1 November 1975 te Langebaanweg Lêer:350 1977-10-00 FALA 155 spot LR 800x486.jpg|Sabre Merk 6 reeksnommer 350 Oktober 1977 te Lanseria Lêer:839 1981-10-00 FALA 967 LR 800x486.jpg|Mirage IIIDZ reeksnommer 839 in Oktober 1977 te Lanseria </gallery> === 85 Gevegvliegskool === Nommer 85 Gevorderde Vliegskool is in Julie 1982 as 85 Gevegvliegskool herdoop. Die skool het in 1979, 1981 en 1983 aan oorgrensoperasies deelgeneem. Nadat Lugmagbasis Pietersburg in 1992 gesluit is, het 85 Gevegvliegskool met ingang van 1 Januarie 1993 na Lugmagbasis Hoedspruit verhuis.<ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 – 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=404 to 406, 413 |language=en}}</ref><gallery mode="packed"> Lêer:848 1984-08-00 FAWK DaveB 320e LR 800x486.jpg|Mirage IIID2Z reeksnommer 848 in Augustus 1984 te Waterkloof Lêer:848 1984-08-00 FAWK DaveB 321e LR her 486x800.jpg|Vlieg-skool-wapen Aug 1984 Mirage IIID2Z 848 Lêer:85 CFS 1992-09-19 Piet 322a 486x800.jpg|Vlieg-skool-wapen op Impala Mk I </gallery> ==== Vliegtuie van 85 Gevegvliegskool wat op 19 September 1992 op Pietersburg gesien is ==== <gallery mode="packed"> Lêer:489 1992-09-19 FAPB 771 shd50 800x486.jpg|Impala Mk I reeksnommer 489 Lêer:511 1992-09-19 FAPB 770 EL 600x364.jpg|Impala Mk I reeksnommer 511 Lêer:537 1992-09-19 FAPB 768 800x486.jpg|Impala Mk I reeksnommer 537 </gallery> ==== 85 Gevegvliegskool se 25ste herdenking op 19 September 1992 ==== Die 25ste herdenking van 85 Gevegvliegskool is op 19 September 1992 op Lugmagbasis Pietersburg gevier. Vliegtuie van 85 Gevegvliegskool en 89 Gevegvliegskool en ’n Boeing 707 van 60 Eskader by Waterkloof het aan die lugvertoning deelgeneem. Vyf-en-twintig vliegtuie van 85 Gevegvliegskool het ’n formasieverbyvlug uitgevoer.<gallery mode="packed"> Lêer:220 1992-09-19 Piet 234 raw crop dust shd50 800x488.jpg|Mirage F1AZ reeksnommer 220 van 1 Eskader Lêer:842 1992-09-19 Piet 318 crop dust LR 800x486.jpg|Atlas Cheetah E reeksnommer 842 van 5 Eskader Lêer:1415 1992-09-19 FAPB 620 bit spot shd25 800x486.jpg|Boeing 707 reeksnommer 1415 van 60 Eskader Lêer:1063 1992-09-19 FAPB 764 crop dust shd25 800x486.jpg|Impala Mk II reeksnommer 1063 die “Malgas” Lêer:1992-09-19 FAPB 25ship 762 cr 1008x612.jpg|85 Gevegvliegskool-25-skip-formasie Lêer:847 1992-09-19 Piet 327a crop dust 800x486.jpg|Atlas Cheetah D2 en Cheetah B van 89 Gevegvliegskool Lêer:1992-09-19 FAPB cheetahs 761 cr 1008x612.jpg|Ses Cheetahs van 89 Gevegvliegskool </gallery> === 89 Gevegvliegskool === Die tweesitplek-Cheetah’s is aanvanklik deur 89 Gevegvliegskool bedryf, wat op 1 Julie 1986 gevorm is en op Pietersburg gebaseer was (die laaste parade is op 26 November 1992 by die basis gehou). Die eerste tweesitplek-Cheetah (die Atlas Cheetah D2 met die reeksnommer 845) het op 26 Julie 1986 op Pietersburg geland. Toe 89 Gevegvliegskool op 29 November 1992 gesluit is, is die vliegtuie van die eenheid met ingang van 28 Februarie 1993 deur die 2 Eskader-opleidingsvlug geabsorbeer.<ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 – 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=413 |language=en}}</ref><gallery mode="packed"> Lêer:840 1990-03-24 Piet 158 crop dust LR stof lias 800x486.jpg|Atlas Cheetah D reeksnommer 840 op 24 Maart 1990 Lêer:847 1992-09-19 Piet 330 crop dust LR lias 800x486.jpg|Atlas Cheetah D2 reeksnommer 847 op 19 September 1992 Lêer:840 1990-03-24 Piet 323 shd25 486x800.jpg|Vlieg-skool-wapen Cheetah D 840 op 24 Maart 1990 </gallery> == Lugmagbasis Pietersburg-lugskou ’90, op 24 Maart 1990 == <gallery mode="packed"> Lêer:Pietersburg 1990-03-24 FAPB 888 549x800.jpg|Afbeelding van lugskou-program se voorblad Lêer:840 1990-03-24 Piet 325 spot crop shd25 800x486.jpg|Atlas Cheetah D reeksnommer 840 Lêer:00b 1990-03-24 Piet 139 upsize 1200x729.jpg|Skymaster, Mirage IIIRZ, Hercules (stert) en Impala Mk II Lêer:166 1990-03-24 Piet 161 300dpi EL 1008x612.jpg|Aerospatiale Puma reeksnommer 166 Lêer:358 1990-03-24 FAPB 198 LR1 800x486.jpg|Canadair CL-13B Sabre Mk 6 reeksnommer 358 Lêer:416 1990-03-24 Piet 168 300dpi shd25 800x486.jpg|Buccaneer reeksnommer 416 van 24 Eskader Lêer:453 1990-03-24 FAPB 153 rot spot EL 800x486.jpg|Canberra reeksnommer 453 van 12 Eskader </gallery> == Aantekeninge == In hierdie artikel word na die niegestandaardiseerde kleure diep dofgeel, donkergroen, donker olyfgroen, donker aardbruin, ligblou en ligte admiraliteitsgrys verwys. Hulle kom onderskeidelik met die gestandaardiseerde kleure ''Deep Buff'', ''Dark Green'', ''Olive Drab'', ''Dark Earth'', ''Light Blue'' en ''Light Admiralty Grey'' ooreen. == Verwysings == jxjm12kavggu163u3t2g3ym28k9q8qk 2970579 2970578 2026-09-25T08:13:49Z Gaius le Roux 203341 /* 85 Gevegvliegskool se 25ste herdenking op 19 September 1992 */ 2970579 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Wapen 1990-03-24 FAPB 237b lias.jpg|duimnael|24 Maart 1990-voorstelling van Lugmagbasis Pietersburg-wapen]] '''Lugmagbasis Pietersburg''' was ’n basis van die [[Suid-Afrikaanse Lugmag]]. “Pietersburg” is die vorige naam van [[Polokwane]] en was in die noordelike deel van die ou Transvaalprovinsie (tans in Limpopo) van Suid-Afrika geleë. Die status van die basis het oor die jare verander en die basis was die tuiste van verskillende eenhede. Verskeie lugskoue is by Pietersburg gehou. == Leuse van Lugmagbasis Pietersburg == Die leuse van Lugmagbasis Pietersburg is ''Defendemus Septemtrionem'', wat beteken “ons verdedig die noorde”. == Geskiedenis == Verskillende eenhede was oor die jare op Lugmagbasis Pietersburg gestasioneer. In 1992 was die tuiseenhede 85 Gevegvliegskool (Atlas Impala Mk I’s en II’s) en 89 Gevegvliegskool (tweesitplek-[[Atlas Cheetah|Cheetahs]]). Die 25ste bestaansjaar van 85 Gevegvliegskool is op 19 September 1992 by wyse van ’n lugskou gevier. Vliegtuie van 85 Gevegvliegskool en 89 Gevegvliegskool asook ’n Boeing 707 van 60 Eskader te Waterkloof het aan die lugvertonings deelgeneem. Vyf-en-twintig vliegtuie van 85 Gevegvliegskool het ook ’n formasieverbyvlug gelewer. === Opedag by Lugmagstasie Pietersburg op 25 Januarie 1975 === [[Lêer:380 1 esk 149 814x486.tif|duimnael|Canadair CL-13B Sabre Mk 6 reeksnommer 380]] Om goeie verhoudings met die mense van die omgewing te handhaaf, is ’n opedag op 25 Januarie 1975 by Lugmagstasie Pietersburg gehou. Dit was ’n gewone roetinedag by die stasie. Die instrukteurs en leerlinge van 1 Eskader en 85 Gevorderde Vliegskool het hulle gebruiklike opleidingsprogramme uitgevoer. Statiese vertonings het ’n Buccaneer van 24 Eskader te Waterkloof, Sabre, Mirage IIIEZ, Canberra van 12 Eskader te Waterkloof en Impala ingesluit. Daar was tydens die vliegvertoning ’n solovertoning deur ’n Sabre en ’n vertoning deur ’n Puma-helikopter. Besoekende vliegtuie het ’n Mercurius van 21 Eskader te Swartkop en ’n Mirage IIIBZ van 2 Eskader te Waterkloof ingesluit. ’n Super Frelon-helikopter is ook by die stasie gesien.<ref>{{Cite journal |last=Smy |first=Ken |date=March 1975 |title=Pietersburg Open Day |journal=Wings Over Africa}}</ref> == Infrastruktuur van Lugmagbasis Pietersburg == <gallery mode="packed"> Lêer:Beheertoring 1990-03-24 FAPB 975 LR her 800x486.jpg|Beheertoring van LMB Pietersburg 24 Maart 1990 Lêer:000 1992-09-19 FAPB flightline 763 ELshd 1200x728.jpg|Vluglyne en vier loodse 24 Maart 1990 Lêer:Vier loodse 1992-09-19 FAPB 315 LR her 800x486.jpg|Vier loodse 19 September 1992 Lêer:Agt loodse 1992-09-19 FAPB 777 LR 1008x612.jpg|Groep van agt loodse en vluglyn 19 September 1992 Lêer:Lang loods 1992-09-19 FAPB 773 shd50 1008x612.jpg|Die langs loods op 19 September 1992 </gallery> == Eenhede wat op Pietersburg gebaseer was == === 1 Eskader === Nommer 1 Eskader was van Januarie 1967 tot 1975 op Pietersburg gebaseer.<ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 – 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=26 |language=en}}</ref> === Lug Operasionele Skool/85 Gevorderde Vliegskool === Die Lug Operasionele Skool was van Oktober 1967 tot Januarie 1968 by Lugmagstasie Pietersburg gebaseer en is met ingang van 1 Februarie 1968 die Gevorderde Vliegskool hernoem, wat op sy beurt vanaf 1 Augustus 1972 nommer 85 Gevorderde Vliegskool geword het. Nommer 85 Gevorderde Vliegskool was op Lugmagbasis Pietersburg gebaseer. Die eenheid is in verskillende vlugte verdeel. Daar was ’n Impala Mk I-en-Mk II-vlug en Sabre-vlug. Die Mirage IIIEZ’s, DZ’s en D2Z’s het die Mirage-vlug gevorm. Hierdie Mirages het vanaf Oktober 1974 by 85 Gevorderde Vliegskool aangekom. Laasgenoemde eenheid is in Julie 1982 as 85 Gevegvliegskool herbenoem.<ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 – 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=404, 405 |language=en}}</ref><gallery mode="packed"> Lêer:849 1975-11-01 FALW ander 341 upsize her1 821x486.jpg|Mirage IIID2Z reeksnommer 849 op 1 November 1975 te Langebaanweg Lêer:350 1977-10-00 FALA 155 spot LR 800x486.jpg|Sabre Merk 6 reeksnommer 350 Oktober 1977 te Lanseria Lêer:839 1981-10-00 FALA 967 LR 800x486.jpg|Mirage IIIDZ reeksnommer 839 in Oktober 1977 te Lanseria </gallery> === 85 Gevegvliegskool === Nommer 85 Gevorderde Vliegskool is in Julie 1982 as 85 Gevegvliegskool herdoop. Die skool het in 1979, 1981 en 1983 aan oorgrensoperasies deelgeneem. Nadat Lugmagbasis Pietersburg in 1992 gesluit is, het 85 Gevegvliegskool met ingang van 1 Januarie 1993 na Lugmagbasis Hoedspruit verhuis.<ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 – 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=404 to 406, 413 |language=en}}</ref><gallery mode="packed"> Lêer:848 1984-08-00 FAWK DaveB 320e LR 800x486.jpg|Mirage IIID2Z reeksnommer 848 in Augustus 1984 te Waterkloof Lêer:848 1984-08-00 FAWK DaveB 321e LR her 486x800.jpg|Vlieg-skool-wapen Aug 1984 Mirage IIID2Z 848 Lêer:85 CFS 1992-09-19 Piet 322a 486x800.jpg|Vlieg-skool-wapen op Impala Mk I </gallery> ==== Vliegtuie van 85 Gevegvliegskool wat op 19 September 1992 op Pietersburg gesien is ==== <gallery mode="packed"> Lêer:489 1992-09-19 FAPB 771 shd50 800x486.jpg|Impala Mk I reeksnommer 489 Lêer:511 1992-09-19 FAPB 770 EL 600x364.jpg|Impala Mk I reeksnommer 511 Lêer:537 1992-09-19 FAPB 768 800x486.jpg|Impala Mk I reeksnommer 537 </gallery> ==== 85 Gevegvliegskool se 25ste herdenking op 19 September 1992 ==== Die 25ste herdenking van 85 Gevegvliegskool is op 19 September 1992 op Lugmagbasis Pietersburg gevier. Vliegtuie van 85 Gevegvliegskool en 89 Gevegvliegskool en ’n Boeing 707 van 60 Eskader te Waterkloof het aan die lugvertoning deelgeneem. Vyf-en-twintig vliegtuie van 85 Gevegvliegskool het ’n formasieverbyvlug uitgevoer.<gallery mode="packed"> Lêer:220 1992-09-19 Piet 234 raw crop dust shd50 800x488.jpg|Mirage F1AZ reeksnommer 220 van 1 Eskader Lêer:842 1992-09-19 Piet 318 crop dust LR 800x486.jpg|Atlas Cheetah E reeksnommer 842 van 5 Eskader Lêer:1415 1992-09-19 FAPB 620 bit spot shd25 800x486.jpg|Boeing 707 reeksnommer 1415 van 60 Eskader Lêer:1063 1992-09-19 FAPB 764 crop dust shd25 800x486.jpg|Impala Mk II reeksnommer 1063 die “Malgas” Lêer:1992-09-19 FAPB 25ship 762 cr 1008x612.jpg|85 Gevegvliegskool-25-skip-formasie Lêer:847 1992-09-19 Piet 327a crop dust 800x486.jpg|Atlas Cheetah D2 en Cheetah B van 89 Gevegvliegskool Lêer:1992-09-19 FAPB cheetahs 761 cr 1008x612.jpg|Ses Cheetahs van 89 Gevegvliegskool </gallery> === 89 Gevegvliegskool === Die tweesitplek-Cheetah’s is aanvanklik deur 89 Gevegvliegskool bedryf, wat op 1 Julie 1986 gevorm is en op Pietersburg gebaseer was (die laaste parade is op 26 November 1992 by die basis gehou). Die eerste tweesitplek-Cheetah (die Atlas Cheetah D2 met die reeksnommer 845) het op 26 Julie 1986 op Pietersburg geland. Toe 89 Gevegvliegskool op 29 November 1992 gesluit is, is die vliegtuie van die eenheid met ingang van 28 Februarie 1993 deur die 2 Eskader-opleidingsvlug geabsorbeer.<ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 – 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=413 |language=en}}</ref><gallery mode="packed"> Lêer:840 1990-03-24 Piet 158 crop dust LR stof lias 800x486.jpg|Atlas Cheetah D reeksnommer 840 op 24 Maart 1990 Lêer:847 1992-09-19 Piet 330 crop dust LR lias 800x486.jpg|Atlas Cheetah D2 reeksnommer 847 op 19 September 1992 Lêer:840 1990-03-24 Piet 323 shd25 486x800.jpg|Vlieg-skool-wapen Cheetah D 840 op 24 Maart 1990 </gallery> == Lugmagbasis Pietersburg-lugskou ’90, op 24 Maart 1990 == <gallery mode="packed"> Lêer:Pietersburg 1990-03-24 FAPB 888 549x800.jpg|Afbeelding van lugskou-program se voorblad Lêer:840 1990-03-24 Piet 325 spot crop shd25 800x486.jpg|Atlas Cheetah D reeksnommer 840 Lêer:00b 1990-03-24 Piet 139 upsize 1200x729.jpg|Skymaster, Mirage IIIRZ, Hercules (stert) en Impala Mk II Lêer:166 1990-03-24 Piet 161 300dpi EL 1008x612.jpg|Aerospatiale Puma reeksnommer 166 Lêer:358 1990-03-24 FAPB 198 LR1 800x486.jpg|Canadair CL-13B Sabre Mk 6 reeksnommer 358 Lêer:416 1990-03-24 Piet 168 300dpi shd25 800x486.jpg|Buccaneer reeksnommer 416 van 24 Eskader Lêer:453 1990-03-24 FAPB 153 rot spot EL 800x486.jpg|Canberra reeksnommer 453 van 12 Eskader </gallery> == Aantekeninge == In hierdie artikel word na die niegestandaardiseerde kleure diep dofgeel, donkergroen, donker olyfgroen, donker aardbruin, ligblou en ligte admiraliteitsgrys verwys. Hulle kom onderskeidelik met die gestandaardiseerde kleure ''Deep Buff'', ''Dark Green'', ''Olive Drab'', ''Dark Earth'', ''Light Blue'' en ''Light Admiralty Grey'' ooreen. == Verwysings == 82nz70ivtoyhdo4gu2lw6nuqc1lntxm 2970580 2970579 2026-09-25T08:15:44Z Gaius le Roux 203341 /* Lug Operasionele Skool/85 Gevorderde Vliegskool */ 2970580 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Wapen 1990-03-24 FAPB 237b lias.jpg|duimnael|24 Maart 1990-voorstelling van Lugmagbasis Pietersburg-wapen]] '''Lugmagbasis Pietersburg''' was ’n basis van die [[Suid-Afrikaanse Lugmag]]. “Pietersburg” is die vorige naam van [[Polokwane]] en was in die noordelike deel van die ou Transvaalprovinsie (tans in Limpopo) van Suid-Afrika geleë. Die status van die basis het oor die jare verander en die basis was die tuiste van verskillende eenhede. Verskeie lugskoue is by Pietersburg gehou. == Leuse van Lugmagbasis Pietersburg == Die leuse van Lugmagbasis Pietersburg is ''Defendemus Septemtrionem'', wat beteken “ons verdedig die noorde”. == Geskiedenis == Verskillende eenhede was oor die jare op Lugmagbasis Pietersburg gestasioneer. In 1992 was die tuiseenhede 85 Gevegvliegskool (Atlas Impala Mk I’s en II’s) en 89 Gevegvliegskool (tweesitplek-[[Atlas Cheetah|Cheetahs]]). Die 25ste bestaansjaar van 85 Gevegvliegskool is op 19 September 1992 by wyse van ’n lugskou gevier. Vliegtuie van 85 Gevegvliegskool en 89 Gevegvliegskool asook ’n Boeing 707 van 60 Eskader te Waterkloof het aan die lugvertonings deelgeneem. Vyf-en-twintig vliegtuie van 85 Gevegvliegskool het ook ’n formasieverbyvlug gelewer. === Opedag by Lugmagstasie Pietersburg op 25 Januarie 1975 === [[Lêer:380 1 esk 149 814x486.tif|duimnael|Canadair CL-13B Sabre Mk 6 reeksnommer 380]] Om goeie verhoudings met die mense van die omgewing te handhaaf, is ’n opedag op 25 Januarie 1975 by Lugmagstasie Pietersburg gehou. Dit was ’n gewone roetinedag by die stasie. Die instrukteurs en leerlinge van 1 Eskader en 85 Gevorderde Vliegskool het hulle gebruiklike opleidingsprogramme uitgevoer. Statiese vertonings het ’n Buccaneer van 24 Eskader te Waterkloof, Sabre, Mirage IIIEZ, Canberra van 12 Eskader te Waterkloof en Impala ingesluit. Daar was tydens die vliegvertoning ’n solovertoning deur ’n Sabre en ’n vertoning deur ’n Puma-helikopter. Besoekende vliegtuie het ’n Mercurius van 21 Eskader te Swartkop en ’n Mirage IIIBZ van 2 Eskader te Waterkloof ingesluit. ’n Super Frelon-helikopter is ook by die stasie gesien.<ref>{{Cite journal |last=Smy |first=Ken |date=March 1975 |title=Pietersburg Open Day |journal=Wings Over Africa}}</ref> == Infrastruktuur van Lugmagbasis Pietersburg == <gallery mode="packed"> Lêer:Beheertoring 1990-03-24 FAPB 975 LR her 800x486.jpg|Beheertoring van LMB Pietersburg 24 Maart 1990 Lêer:000 1992-09-19 FAPB flightline 763 ELshd 1200x728.jpg|Vluglyne en vier loodse 24 Maart 1990 Lêer:Vier loodse 1992-09-19 FAPB 315 LR her 800x486.jpg|Vier loodse 19 September 1992 Lêer:Agt loodse 1992-09-19 FAPB 777 LR 1008x612.jpg|Groep van agt loodse en vluglyn 19 September 1992 Lêer:Lang loods 1992-09-19 FAPB 773 shd50 1008x612.jpg|Die langs loods op 19 September 1992 </gallery> == Eenhede wat op Pietersburg gebaseer was == === 1 Eskader === Nommer 1 Eskader was van Januarie 1967 tot 1975 op Pietersburg gebaseer.<ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 – 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=26 |language=en}}</ref> === Lug Operasionele Skool/85 Gevorderde Vliegskool === Die Lug Operasionele Skool was van Oktober 1967 tot Januarie 1968 by Lugmagstasie Pietersburg gebaseer en is met ingang van 1 Februarie 1968 die Gevorderde Vliegskool hernoem, wat op sy beurt vanaf 1 Augustus 1972 nommer 85 Gevorderde Vliegskool geword het. Nommer 85 Gevorderde Vliegskool was op Lugmagbasis Pietersburg gebaseer. Die eenheid is in verskillende vlugte verdeel. Daar was ’n Impala Mk I-en-Mk II-vlug en Sabre-vlug. Die Mirage IIIEZ’s, DZ’s en D2Z’s het die Mirage-vlug gevorm. Hierdie Mirages het vanaf Oktober 1974 by 85 Gevorderde Vliegskool aangekom. Laasgenoemde eenheid is in Julie 1982 as 85 Gevegvliegskool herbenoem.<ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 – 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=404, 405 |language=en}}</ref><gallery mode="packed"> Lêer:849 1975-11-01 FALW ander 341 upsize her1 821x486.jpg|Mirage IIID2Z reeksnommer 849 op 1 November 1975 te Langebaanweg Lêer:350 1977-10-00 FALA 155 spot LR 800x486.jpg|Sabre Merk 6 reeksnommer 350 in Oktober 1977 te Lanseria Lêer:839 1981-10-00 FALA 967 LR 800x486.jpg|Mirage IIIDZ reeksnommer 839 in Oktober 1977 te Lanseria </gallery> === 85 Gevegvliegskool === Nommer 85 Gevorderde Vliegskool is in Julie 1982 as 85 Gevegvliegskool herdoop. Die skool het in 1979, 1981 en 1983 aan oorgrensoperasies deelgeneem. Nadat Lugmagbasis Pietersburg in 1992 gesluit is, het 85 Gevegvliegskool met ingang van 1 Januarie 1993 na Lugmagbasis Hoedspruit verhuis.<ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 – 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=404 to 406, 413 |language=en}}</ref><gallery mode="packed"> Lêer:848 1984-08-00 FAWK DaveB 320e LR 800x486.jpg|Mirage IIID2Z reeksnommer 848 in Augustus 1984 te Waterkloof Lêer:848 1984-08-00 FAWK DaveB 321e LR her 486x800.jpg|Vlieg-skool-wapen Aug 1984 Mirage IIID2Z 848 Lêer:85 CFS 1992-09-19 Piet 322a 486x800.jpg|Vlieg-skool-wapen op Impala Mk I </gallery> ==== Vliegtuie van 85 Gevegvliegskool wat op 19 September 1992 op Pietersburg gesien is ==== <gallery mode="packed"> Lêer:489 1992-09-19 FAPB 771 shd50 800x486.jpg|Impala Mk I reeksnommer 489 Lêer:511 1992-09-19 FAPB 770 EL 600x364.jpg|Impala Mk I reeksnommer 511 Lêer:537 1992-09-19 FAPB 768 800x486.jpg|Impala Mk I reeksnommer 537 </gallery> ==== 85 Gevegvliegskool se 25ste herdenking op 19 September 1992 ==== Die 25ste herdenking van 85 Gevegvliegskool is op 19 September 1992 op Lugmagbasis Pietersburg gevier. Vliegtuie van 85 Gevegvliegskool en 89 Gevegvliegskool en ’n Boeing 707 van 60 Eskader te Waterkloof het aan die lugvertoning deelgeneem. Vyf-en-twintig vliegtuie van 85 Gevegvliegskool het ’n formasieverbyvlug uitgevoer.<gallery mode="packed"> Lêer:220 1992-09-19 Piet 234 raw crop dust shd50 800x488.jpg|Mirage F1AZ reeksnommer 220 van 1 Eskader Lêer:842 1992-09-19 Piet 318 crop dust LR 800x486.jpg|Atlas Cheetah E reeksnommer 842 van 5 Eskader Lêer:1415 1992-09-19 FAPB 620 bit spot shd25 800x486.jpg|Boeing 707 reeksnommer 1415 van 60 Eskader Lêer:1063 1992-09-19 FAPB 764 crop dust shd25 800x486.jpg|Impala Mk II reeksnommer 1063 die “Malgas” Lêer:1992-09-19 FAPB 25ship 762 cr 1008x612.jpg|85 Gevegvliegskool-25-skip-formasie Lêer:847 1992-09-19 Piet 327a crop dust 800x486.jpg|Atlas Cheetah D2 en Cheetah B van 89 Gevegvliegskool Lêer:1992-09-19 FAPB cheetahs 761 cr 1008x612.jpg|Ses Cheetahs van 89 Gevegvliegskool </gallery> === 89 Gevegvliegskool === Die tweesitplek-Cheetah’s is aanvanklik deur 89 Gevegvliegskool bedryf, wat op 1 Julie 1986 gevorm is en op Pietersburg gebaseer was (die laaste parade is op 26 November 1992 by die basis gehou). Die eerste tweesitplek-Cheetah (die Atlas Cheetah D2 met die reeksnommer 845) het op 26 Julie 1986 op Pietersburg geland. Toe 89 Gevegvliegskool op 29 November 1992 gesluit is, is die vliegtuie van die eenheid met ingang van 28 Februarie 1993 deur die 2 Eskader-opleidingsvlug geabsorbeer.<ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 – 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=413 |language=en}}</ref><gallery mode="packed"> Lêer:840 1990-03-24 Piet 158 crop dust LR stof lias 800x486.jpg|Atlas Cheetah D reeksnommer 840 op 24 Maart 1990 Lêer:847 1992-09-19 Piet 330 crop dust LR lias 800x486.jpg|Atlas Cheetah D2 reeksnommer 847 op 19 September 1992 Lêer:840 1990-03-24 Piet 323 shd25 486x800.jpg|Vlieg-skool-wapen Cheetah D 840 op 24 Maart 1990 </gallery> == Lugmagbasis Pietersburg-lugskou ’90, op 24 Maart 1990 == <gallery mode="packed"> Lêer:Pietersburg 1990-03-24 FAPB 888 549x800.jpg|Afbeelding van lugskou-program se voorblad Lêer:840 1990-03-24 Piet 325 spot crop shd25 800x486.jpg|Atlas Cheetah D reeksnommer 840 Lêer:00b 1990-03-24 Piet 139 upsize 1200x729.jpg|Skymaster, Mirage IIIRZ, Hercules (stert) en Impala Mk II Lêer:166 1990-03-24 Piet 161 300dpi EL 1008x612.jpg|Aerospatiale Puma reeksnommer 166 Lêer:358 1990-03-24 FAPB 198 LR1 800x486.jpg|Canadair CL-13B Sabre Mk 6 reeksnommer 358 Lêer:416 1990-03-24 Piet 168 300dpi shd25 800x486.jpg|Buccaneer reeksnommer 416 van 24 Eskader Lêer:453 1990-03-24 FAPB 153 rot spot EL 800x486.jpg|Canberra reeksnommer 453 van 12 Eskader </gallery> == Aantekeninge == In hierdie artikel word na die niegestandaardiseerde kleure diep dofgeel, donkergroen, donker olyfgroen, donker aardbruin, ligblou en ligte admiraliteitsgrys verwys. Hulle kom onderskeidelik met die gestandaardiseerde kleure ''Deep Buff'', ''Dark Green'', ''Olive Drab'', ''Dark Earth'', ''Light Blue'' en ''Light Admiralty Grey'' ooreen. == Verwysings == 0b8gi26q7t4c7roee449d8c5h7tkfew 2970586 2970580 2026-09-25T09:02:08Z Aliwal2012 39067 /* Infrastruktuur van Lugmagbasis Pietersburg */ 2970586 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Wapen 1990-03-24 FAPB 237b lias.jpg|duimnael|24 Maart 1990-voorstelling van Lugmagbasis Pietersburg-wapen]] '''Lugmagbasis Pietersburg''' was ’n basis van die [[Suid-Afrikaanse Lugmag]]. “Pietersburg” is die vorige naam van [[Polokwane]] en was in die noordelike deel van die ou Transvaalprovinsie (tans in Limpopo) van Suid-Afrika geleë. Die status van die basis het oor die jare verander en die basis was die tuiste van verskillende eenhede. Verskeie lugskoue is by Pietersburg gehou. == Leuse van Lugmagbasis Pietersburg == Die leuse van Lugmagbasis Pietersburg is ''Defendemus Septemtrionem'', wat beteken “ons verdedig die noorde”. == Geskiedenis == Verskillende eenhede was oor die jare op Lugmagbasis Pietersburg gestasioneer. In 1992 was die tuiseenhede 85 Gevegvliegskool (Atlas Impala Mk I’s en II’s) en 89 Gevegvliegskool (tweesitplek-[[Atlas Cheetah|Cheetahs]]). Die 25ste bestaansjaar van 85 Gevegvliegskool is op 19 September 1992 by wyse van ’n lugskou gevier. Vliegtuie van 85 Gevegvliegskool en 89 Gevegvliegskool asook ’n Boeing 707 van 60 Eskader te Waterkloof het aan die lugvertonings deelgeneem. Vyf-en-twintig vliegtuie van 85 Gevegvliegskool het ook ’n formasieverbyvlug gelewer. === Opedag by Lugmagstasie Pietersburg op 25 Januarie 1975 === [[Lêer:380 1 esk 149 814x486.tif|duimnael|Canadair CL-13B Sabre Mk 6 reeksnommer 380]] Om goeie verhoudings met die mense van die omgewing te handhaaf, is ’n opedag op 25 Januarie 1975 by Lugmagstasie Pietersburg gehou. Dit was ’n gewone roetinedag by die stasie. Die instrukteurs en leerlinge van 1 Eskader en 85 Gevorderde Vliegskool het hulle gebruiklike opleidingsprogramme uitgevoer. Statiese vertonings het ’n Buccaneer van 24 Eskader te Waterkloof, Sabre, Mirage IIIEZ, Canberra van 12 Eskader te Waterkloof en Impala ingesluit. Daar was tydens die vliegvertoning ’n solovertoning deur ’n Sabre en ’n vertoning deur ’n Puma-helikopter. Besoekende vliegtuie het ’n Mercurius van 21 Eskader te Swartkop en ’n Mirage IIIBZ van 2 Eskader te Waterkloof ingesluit. ’n Super Frelon-helikopter is ook by die stasie gesien.<ref>{{Cite journal |last=Smy |first=Ken |date=March 1975 |title=Pietersburg Open Day |journal=Wings Over Africa}}</ref> == Infrastruktuur van Lugmagbasis Pietersburg == <gallery mode="packed"> Lêer:Beheertoring 1990-03-24 FAPB 975 LR her 800x486.jpg|Beheertoring van LMB Pietersburg Lêer:000 1992-09-19 FAPB flightline 763 ELshd 1200x728.jpg|Vluglyne met bunkertoerusting en brandweerwaens in gereedheid. 24 Maart 1990 Lêer:Vier loodse 1992-09-19 FAPB 315 LR her 800x486.jpg|Groep van vier loodse agter Cheetah E reeksnommer 842 op 19 Sep 1992 Lêer:Agt loodse 1992-09-19 FAPB 777 LR 1008x612.jpg|Groep van agt loodse en twee Impalas op die vluglyn 19 Sep 1992 Lêer:Lang loods 1992-09-19 FAPB 773 shd50 1008x612.jpg|Die lang loods op 19 Sep 1992 </gallery> == Eenhede wat op Pietersburg gebaseer was == === 1 Eskader === Nommer 1 Eskader was van Januarie 1967 tot 1975 op Pietersburg gebaseer.<ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 – 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=26 |language=en}}</ref> === Lug Operasionele Skool/85 Gevorderde Vliegskool === Die Lug Operasionele Skool was van Oktober 1967 tot Januarie 1968 by Lugmagstasie Pietersburg gebaseer en is met ingang van 1 Februarie 1968 die Gevorderde Vliegskool hernoem, wat op sy beurt vanaf 1 Augustus 1972 nommer 85 Gevorderde Vliegskool geword het. Nommer 85 Gevorderde Vliegskool was op Lugmagbasis Pietersburg gebaseer. Die eenheid is in verskillende vlugte verdeel. Daar was ’n Impala Mk I-en-Mk II-vlug en Sabre-vlug. Die Mirage IIIEZ’s, DZ’s en D2Z’s het die Mirage-vlug gevorm. Hierdie Mirages het vanaf Oktober 1974 by 85 Gevorderde Vliegskool aangekom. Laasgenoemde eenheid is in Julie 1982 as 85 Gevegvliegskool herbenoem.<ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 – 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=404, 405 |language=en}}</ref><gallery mode="packed"> Lêer:849 1975-11-01 FALW ander 341 upsize her1 821x486.jpg|Mirage IIID2Z reeksnommer 849 op 1 November 1975 te Langebaanweg Lêer:350 1977-10-00 FALA 155 spot LR 800x486.jpg|Sabre Merk 6 reeksnommer 350 in Oktober 1977 te Lanseria Lêer:839 1981-10-00 FALA 967 LR 800x486.jpg|Mirage IIIDZ reeksnommer 839 in Oktober 1977 te Lanseria </gallery> === 85 Gevegvliegskool === Nommer 85 Gevorderde Vliegskool is in Julie 1982 as 85 Gevegvliegskool herdoop. Die skool het in 1979, 1981 en 1983 aan oorgrensoperasies deelgeneem. Nadat Lugmagbasis Pietersburg in 1992 gesluit is, het 85 Gevegvliegskool met ingang van 1 Januarie 1993 na Lugmagbasis Hoedspruit verhuis.<ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 – 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=404 to 406, 413 |language=en}}</ref><gallery mode="packed"> Lêer:848 1984-08-00 FAWK DaveB 320e LR 800x486.jpg|Mirage IIID2Z reeksnommer 848 in Augustus 1984 te Waterkloof Lêer:848 1984-08-00 FAWK DaveB 321e LR her 486x800.jpg|Vlieg-skool-wapen Aug 1984 Mirage IIID2Z 848 Lêer:85 CFS 1992-09-19 Piet 322a 486x800.jpg|Vlieg-skool-wapen op Impala Mk I </gallery> ==== Vliegtuie van 85 Gevegvliegskool wat op 19 September 1992 op Pietersburg gesien is ==== <gallery mode="packed"> Lêer:489 1992-09-19 FAPB 771 shd50 800x486.jpg|Impala Mk I reeksnommer 489 Lêer:511 1992-09-19 FAPB 770 EL 600x364.jpg|Impala Mk I reeksnommer 511 Lêer:537 1992-09-19 FAPB 768 800x486.jpg|Impala Mk I reeksnommer 537 </gallery> ==== 85 Gevegvliegskool se 25ste herdenking op 19 September 1992 ==== Die 25ste herdenking van 85 Gevegvliegskool is op 19 September 1992 op Lugmagbasis Pietersburg gevier. Vliegtuie van 85 Gevegvliegskool en 89 Gevegvliegskool en ’n Boeing 707 van 60 Eskader te Waterkloof het aan die lugvertoning deelgeneem. Vyf-en-twintig vliegtuie van 85 Gevegvliegskool het ’n formasieverbyvlug uitgevoer.<gallery mode="packed"> Lêer:220 1992-09-19 Piet 234 raw crop dust shd50 800x488.jpg|Mirage F1AZ reeksnommer 220 van 1 Eskader Lêer:842 1992-09-19 Piet 318 crop dust LR 800x486.jpg|Atlas Cheetah E reeksnommer 842 van 5 Eskader Lêer:1415 1992-09-19 FAPB 620 bit spot shd25 800x486.jpg|Boeing 707 reeksnommer 1415 van 60 Eskader Lêer:1063 1992-09-19 FAPB 764 crop dust shd25 800x486.jpg|Impala Mk II reeksnommer 1063 die “Malgas” Lêer:1992-09-19 FAPB 25ship 762 cr 1008x612.jpg|85 Gevegvliegskool-25-skip-formasie Lêer:847 1992-09-19 Piet 327a crop dust 800x486.jpg|Atlas Cheetah D2 en Cheetah B van 89 Gevegvliegskool Lêer:1992-09-19 FAPB cheetahs 761 cr 1008x612.jpg|Ses Cheetahs van 89 Gevegvliegskool </gallery> === 89 Gevegvliegskool === Die tweesitplek-Cheetah’s is aanvanklik deur 89 Gevegvliegskool bedryf, wat op 1 Julie 1986 gevorm is en op Pietersburg gebaseer was (die laaste parade is op 26 November 1992 by die basis gehou). Die eerste tweesitplek-Cheetah (die Atlas Cheetah D2 met die reeksnommer 845) het op 26 Julie 1986 op Pietersburg geland. Toe 89 Gevegvliegskool op 29 November 1992 gesluit is, is die vliegtuie van die eenheid met ingang van 28 Februarie 1993 deur die 2 Eskader-opleidingsvlug geabsorbeer.<ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 – 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=413 |language=en}}</ref><gallery mode="packed"> Lêer:840 1990-03-24 Piet 158 crop dust LR stof lias 800x486.jpg|Atlas Cheetah D reeksnommer 840 op 24 Maart 1990 Lêer:847 1992-09-19 Piet 330 crop dust LR lias 800x486.jpg|Atlas Cheetah D2 reeksnommer 847 op 19 September 1992 Lêer:840 1990-03-24 Piet 323 shd25 486x800.jpg|Vlieg-skool-wapen Cheetah D 840 op 24 Maart 1990 </gallery> == Lugmagbasis Pietersburg-lugskou ’90, op 24 Maart 1990 == <gallery mode="packed"> Lêer:Pietersburg 1990-03-24 FAPB 888 549x800.jpg|Afbeelding van lugskou-program se voorblad Lêer:840 1990-03-24 Piet 325 spot crop shd25 800x486.jpg|Atlas Cheetah D reeksnommer 840 Lêer:00b 1990-03-24 Piet 139 upsize 1200x729.jpg|Skymaster, Mirage IIIRZ, Hercules (stert) en Impala Mk II Lêer:166 1990-03-24 Piet 161 300dpi EL 1008x612.jpg|Aerospatiale Puma reeksnommer 166 Lêer:358 1990-03-24 FAPB 198 LR1 800x486.jpg|Canadair CL-13B Sabre Mk 6 reeksnommer 358 Lêer:416 1990-03-24 Piet 168 300dpi shd25 800x486.jpg|Buccaneer reeksnommer 416 van 24 Eskader Lêer:453 1990-03-24 FAPB 153 rot spot EL 800x486.jpg|Canberra reeksnommer 453 van 12 Eskader </gallery> == Aantekeninge == In hierdie artikel word na die niegestandaardiseerde kleure diep dofgeel, donkergroen, donker olyfgroen, donker aardbruin, ligblou en ligte admiraliteitsgrys verwys. Hulle kom onderskeidelik met die gestandaardiseerde kleure ''Deep Buff'', ''Dark Green'', ''Olive Drab'', ''Dark Earth'', ''Light Blue'' en ''Light Admiralty Grey'' ooreen. == Verwysings == lgb4n2ls8217o6jvuuo9l8ysqnqwxdz 2970589 2970586 2026-09-25T09:11:21Z Aliwal2012 39067 /* 85 Gevegvliegskool se 25ste herdenking */ 2970589 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Wapen 1990-03-24 FAPB 237b lias.jpg|duimnael|24 Maart 1990-voorstelling van Lugmagbasis Pietersburg-wapen]] '''Lugmagbasis Pietersburg''' was ’n basis van die [[Suid-Afrikaanse Lugmag]]. “Pietersburg” is die vorige naam van [[Polokwane]] en was in die noordelike deel van die ou Transvaalprovinsie (tans in Limpopo) van Suid-Afrika geleë. Die status van die basis het oor die jare verander en die basis was die tuiste van verskillende eenhede. Verskeie lugskoue is by Pietersburg gehou. == Leuse van Lugmagbasis Pietersburg == Die leuse van Lugmagbasis Pietersburg is ''Defendemus Septemtrionem'', wat beteken “ons verdedig die noorde”. == Geskiedenis == Verskillende eenhede was oor die jare op Lugmagbasis Pietersburg gestasioneer. In 1992 was die tuiseenhede 85 Gevegvliegskool (Atlas Impala Mk I’s en II’s) en 89 Gevegvliegskool (tweesitplek-[[Atlas Cheetah|Cheetahs]]). Die 25ste bestaansjaar van 85 Gevegvliegskool is op 19 September 1992 by wyse van ’n lugskou gevier. Vliegtuie van 85 Gevegvliegskool en 89 Gevegvliegskool asook ’n Boeing 707 van 60 Eskader te Waterkloof het aan die lugvertonings deelgeneem. Vyf-en-twintig vliegtuie van 85 Gevegvliegskool het ook ’n formasieverbyvlug gelewer. === Opedag by Lugmagstasie Pietersburg op 25 Januarie 1975 === [[Lêer:380 1 esk 149 814x486.tif|duimnael|Canadair CL-13B Sabre Mk 6 reeksnommer 380]] Om goeie verhoudings met die mense van die omgewing te handhaaf, is ’n opedag op 25 Januarie 1975 by Lugmagstasie Pietersburg gehou. Dit was ’n gewone roetinedag by die stasie. Die instrukteurs en leerlinge van 1 Eskader en 85 Gevorderde Vliegskool het hulle gebruiklike opleidingsprogramme uitgevoer. Statiese vertonings het ’n Buccaneer van 24 Eskader te Waterkloof, Sabre, Mirage IIIEZ, Canberra van 12 Eskader te Waterkloof en Impala ingesluit. Daar was tydens die vliegvertoning ’n solovertoning deur ’n Sabre en ’n vertoning deur ’n Puma-helikopter. Besoekende vliegtuie het ’n Mercurius van 21 Eskader te Swartkop en ’n Mirage IIIBZ van 2 Eskader te Waterkloof ingesluit. ’n Super Frelon-helikopter is ook by die stasie gesien.<ref>{{Cite journal |last=Smy |first=Ken |date=March 1975 |title=Pietersburg Open Day |journal=Wings Over Africa}}</ref> == Infrastruktuur van Lugmagbasis Pietersburg == <gallery mode="packed"> Lêer:Beheertoring 1990-03-24 FAPB 975 LR her 800x486.jpg|Beheertoring van LMB Pietersburg Lêer:000 1992-09-19 FAPB flightline 763 ELshd 1200x728.jpg|Vluglyne met bunkertoerusting en brandweerwaens in gereedheid. 24 Maart 1990 Lêer:Vier loodse 1992-09-19 FAPB 315 LR her 800x486.jpg|Groep van vier loodse agter Cheetah E reeksnommer 842 op 19 Sep 1992 Lêer:Agt loodse 1992-09-19 FAPB 777 LR 1008x612.jpg|Groep van agt loodse en twee Impalas op die vluglyn 19 Sep 1992 Lêer:Lang loods 1992-09-19 FAPB 773 shd50 1008x612.jpg|Die lang loods op 19 Sep 1992 </gallery> == Eenhede wat op Pietersburg gebaseer was == === 1 Eskader === Nommer 1 Eskader was van Januarie 1967 tot 1975 op Pietersburg gebaseer.<ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 – 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=26 |language=en}}</ref> === Lug Operasionele Skool/85 Gevorderde Vliegskool === Die Lug Operasionele Skool was van Oktober 1967 tot Januarie 1968 by Lugmagstasie Pietersburg gebaseer en is met ingang van 1 Februarie 1968 die Gevorderde Vliegskool hernoem, wat op sy beurt vanaf 1 Augustus 1972 nommer 85 Gevorderde Vliegskool geword het. Nommer 85 Gevorderde Vliegskool was op Lugmagbasis Pietersburg gebaseer. Die eenheid is in verskillende vlugte verdeel. Daar was ’n Impala Mk I-en-Mk II-vlug en Sabre-vlug. Die Mirage IIIEZ’s, DZ’s en D2Z’s het die Mirage-vlug gevorm. Hierdie Mirages het vanaf Oktober 1974 by 85 Gevorderde Vliegskool aangekom. Laasgenoemde eenheid is in Julie 1982 as 85 Gevegvliegskool herbenoem.<ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 – 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=404, 405 |language=en}}</ref><gallery mode="packed"> Lêer:849 1975-11-01 FALW ander 341 upsize her1 821x486.jpg|Mirage IIID2Z reeksnommer 849 op 1 November 1975 te Langebaanweg Lêer:350 1977-10-00 FALA 155 spot LR 800x486.jpg|Sabre Merk 6 reeksnommer 350 in Oktober 1977 te Lanseria Lêer:839 1981-10-00 FALA 967 LR 800x486.jpg|Mirage IIIDZ reeksnommer 839 in Oktober 1977 te Lanseria </gallery> === 85 Gevegvliegskool === Nommer 85 Gevorderde Vliegskool is in Julie 1982 as 85 Gevegvliegskool herdoop. Die skool het in 1979, 1981 en 1983 aan oorgrensoperasies deelgeneem. Nadat Lugmagbasis Pietersburg in 1992 gesluit is, het 85 Gevegvliegskool met ingang van 1 Januarie 1993 na Lugmagbasis Hoedspruit verhuis.<ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 – 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=404 to 406, 413 |language=en}}</ref><gallery mode="packed"> Lêer:848 1984-08-00 FAWK DaveB 320e LR 800x486.jpg|Mirage IIID2Z reeksnommer 848 in Augustus 1984 te Waterkloof Lêer:848 1984-08-00 FAWK DaveB 321e LR her 486x800.jpg|Vlieg-skool-wapen Aug 1984 Mirage IIID2Z 848 Lêer:85 CFS 1992-09-19 Piet 322a 486x800.jpg|Vlieg-skool-wapen op Impala Mk I </gallery> ==== Vliegtuie van 85 Gevegvliegskool wat op 19 September 1992 op Pietersburg gesien is ==== <gallery mode="packed"> Lêer:489 1992-09-19 FAPB 771 shd50 800x486.jpg|Impala Mk I reeksnommer 489 Lêer:511 1992-09-19 FAPB 770 EL 600x364.jpg|Impala Mk I reeksnommer 511 Lêer:537 1992-09-19 FAPB 768 800x486.jpg|Impala Mk I reeksnommer 537 </gallery> ==== 85 Gevegvliegskool se 25ste herdenking ==== Die 25ste herdenking van 85 Gevegvliegskool is op 19 September 1992 op Lugmagbasis Pietersburg gevier. Vliegtuie van 85 Gevegvliegskool en 89 Gevegvliegskool en ’n Boeing 707 van 60 Eskader te Waterkloof het aan die lugvertoning deelgeneem. Vyf-en-twintig vliegtuie van 85 Gevegvliegskool het ’n formasieverbyvlug uitgevoer. <gallery mode="packed"> Lêer:220 1992-09-19 Piet 234 raw crop dust shd50 800x488.jpg|Mirage F1AZ reeksnr 220 van 1 Eskader Lêer:842 1992-09-19 Piet 318 crop dust LR 800x486.jpg|Atlas Cheetah E reeksnr 842 van 5 Eskader Lêer:1415 1992-09-19 FAPB 620 bit spot shd25 800x486.jpg|Boeing 707 reeksnr 1415 van 60 Eskader Lêer:1063 1992-09-19 FAPB 764 crop dust shd25 800x486.jpg|Impala Mk II reeksnr 1063 die “Malgas” Lêer:1992-09-19 FAPB 25ship 762 cr 1008x612.jpg|85 Gevegvliegskool-25-skip-formasie Lêer:847 1992-09-19 Piet 327a crop dust 800x486.jpg|Atlas Cheetah D2 en Cheetah B van 89 Gevegvliegskool Lêer:1992-09-19 FAPB cheetahs 761 cr 1008x612.jpg|Ses Cheetahs van 89 Gevegvliegskool </gallery> === 89 Gevegvliegskool === Die tweesitplek-Cheetah’s is aanvanklik deur 89 Gevegvliegskool bedryf, wat op 1 Julie 1986 gevorm is en op Pietersburg gebaseer was (die laaste parade is op 26 November 1992 by die basis gehou). Die eerste tweesitplek-Cheetah (die Atlas Cheetah D2 met die reeksnommer 845) het op 26 Julie 1986 op Pietersburg geland. Toe 89 Gevegvliegskool op 29 November 1992 gesluit is, is die vliegtuie van die eenheid met ingang van 28 Februarie 1993 deur die 2 Eskader-opleidingsvlug geabsorbeer.<ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 – 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=413 |language=en}}</ref><gallery mode="packed"> Lêer:840 1990-03-24 Piet 158 crop dust LR stof lias 800x486.jpg|Atlas Cheetah D reeksnommer 840 op 24 Maart 1990 Lêer:847 1992-09-19 Piet 330 crop dust LR lias 800x486.jpg|Atlas Cheetah D2 reeksnommer 847 op 19 September 1992 Lêer:840 1990-03-24 Piet 323 shd25 486x800.jpg|Vlieg-skool-wapen Cheetah D 840 op 24 Maart 1990 </gallery> == Lugmagbasis Pietersburg-lugskou ’90, op 24 Maart 1990 == <gallery mode="packed"> Lêer:Pietersburg 1990-03-24 FAPB 888 549x800.jpg|Afbeelding van lugskou-program se voorblad Lêer:840 1990-03-24 Piet 325 spot crop shd25 800x486.jpg|Atlas Cheetah D reeksnommer 840 Lêer:00b 1990-03-24 Piet 139 upsize 1200x729.jpg|Skymaster, Mirage IIIRZ, Hercules (stert) en Impala Mk II Lêer:166 1990-03-24 Piet 161 300dpi EL 1008x612.jpg|Aerospatiale Puma reeksnommer 166 Lêer:358 1990-03-24 FAPB 198 LR1 800x486.jpg|Canadair CL-13B Sabre Mk 6 reeksnommer 358 Lêer:416 1990-03-24 Piet 168 300dpi shd25 800x486.jpg|Buccaneer reeksnommer 416 van 24 Eskader Lêer:453 1990-03-24 FAPB 153 rot spot EL 800x486.jpg|Canberra reeksnommer 453 van 12 Eskader </gallery> == Aantekeninge == In hierdie artikel word na die niegestandaardiseerde kleure diep dofgeel, donkergroen, donker olyfgroen, donker aardbruin, ligblou en ligte admiraliteitsgrys verwys. Hulle kom onderskeidelik met die gestandaardiseerde kleure ''Deep Buff'', ''Dark Green'', ''Olive Drab'', ''Dark Earth'', ''Light Blue'' en ''Light Admiralty Grey'' ooreen. == Verwysings == cogjxedqh74tv7qdv4s6rx7ywdkxttj 2970590 2970589 2026-09-25T09:14:48Z Aliwal2012 39067 /* 85 Gevegvliegskool se 25ste herdenking */ 2970590 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Wapen 1990-03-24 FAPB 237b lias.jpg|duimnael|24 Maart 1990-voorstelling van Lugmagbasis Pietersburg-wapen]] '''Lugmagbasis Pietersburg''' was ’n basis van die [[Suid-Afrikaanse Lugmag]]. “Pietersburg” is die vorige naam van [[Polokwane]] en was in die noordelike deel van die ou Transvaalprovinsie (tans in Limpopo) van Suid-Afrika geleë. Die status van die basis het oor die jare verander en die basis was die tuiste van verskillende eenhede. Verskeie lugskoue is by Pietersburg gehou. == Leuse van Lugmagbasis Pietersburg == Die leuse van Lugmagbasis Pietersburg is ''Defendemus Septemtrionem'', wat beteken “ons verdedig die noorde”. == Geskiedenis == Verskillende eenhede was oor die jare op Lugmagbasis Pietersburg gestasioneer. In 1992 was die tuiseenhede 85 Gevegvliegskool (Atlas Impala Mk I’s en II’s) en 89 Gevegvliegskool (tweesitplek-[[Atlas Cheetah|Cheetahs]]). Die 25ste bestaansjaar van 85 Gevegvliegskool is op 19 September 1992 by wyse van ’n lugskou gevier. Vliegtuie van 85 Gevegvliegskool en 89 Gevegvliegskool asook ’n Boeing 707 van 60 Eskader te Waterkloof het aan die lugvertonings deelgeneem. Vyf-en-twintig vliegtuie van 85 Gevegvliegskool het ook ’n formasieverbyvlug gelewer. === Opedag by Lugmagstasie Pietersburg op 25 Januarie 1975 === [[Lêer:380 1 esk 149 814x486.tif|duimnael|Canadair CL-13B Sabre Mk 6 reeksnommer 380]] Om goeie verhoudings met die mense van die omgewing te handhaaf, is ’n opedag op 25 Januarie 1975 by Lugmagstasie Pietersburg gehou. Dit was ’n gewone roetinedag by die stasie. Die instrukteurs en leerlinge van 1 Eskader en 85 Gevorderde Vliegskool het hulle gebruiklike opleidingsprogramme uitgevoer. Statiese vertonings het ’n Buccaneer van 24 Eskader te Waterkloof, Sabre, Mirage IIIEZ, Canberra van 12 Eskader te Waterkloof en Impala ingesluit. Daar was tydens die vliegvertoning ’n solovertoning deur ’n Sabre en ’n vertoning deur ’n Puma-helikopter. Besoekende vliegtuie het ’n Mercurius van 21 Eskader te Swartkop en ’n Mirage IIIBZ van 2 Eskader te Waterkloof ingesluit. ’n Super Frelon-helikopter is ook by die stasie gesien.<ref>{{Cite journal |last=Smy |first=Ken |date=March 1975 |title=Pietersburg Open Day |journal=Wings Over Africa}}</ref> == Infrastruktuur van Lugmagbasis Pietersburg == <gallery mode="packed"> Lêer:Beheertoring 1990-03-24 FAPB 975 LR her 800x486.jpg|Beheertoring van LMB Pietersburg Lêer:000 1992-09-19 FAPB flightline 763 ELshd 1200x728.jpg|Vluglyne met bunkertoerusting en brandweerwaens in gereedheid. 24 Maart 1990 Lêer:Vier loodse 1992-09-19 FAPB 315 LR her 800x486.jpg|Groep van vier loodse agter Cheetah E reeksnommer 842 op 19 Sep 1992 Lêer:Agt loodse 1992-09-19 FAPB 777 LR 1008x612.jpg|Groep van agt loodse en twee Impalas op die vluglyn 19 Sep 1992 Lêer:Lang loods 1992-09-19 FAPB 773 shd50 1008x612.jpg|Die lang loods op 19 Sep 1992 </gallery> == Eenhede wat op Pietersburg gebaseer was == === 1 Eskader === Nommer 1 Eskader was van Januarie 1967 tot 1975 op Pietersburg gebaseer.<ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 – 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=26 |language=en}}</ref> === Lug Operasionele Skool/85 Gevorderde Vliegskool === Die Lug Operasionele Skool was van Oktober 1967 tot Januarie 1968 by Lugmagstasie Pietersburg gebaseer en is met ingang van 1 Februarie 1968 die Gevorderde Vliegskool hernoem, wat op sy beurt vanaf 1 Augustus 1972 nommer 85 Gevorderde Vliegskool geword het. Nommer 85 Gevorderde Vliegskool was op Lugmagbasis Pietersburg gebaseer. Die eenheid is in verskillende vlugte verdeel. Daar was ’n Impala Mk I-en-Mk II-vlug en Sabre-vlug. Die Mirage IIIEZ’s, DZ’s en D2Z’s het die Mirage-vlug gevorm. Hierdie Mirages het vanaf Oktober 1974 by 85 Gevorderde Vliegskool aangekom. Laasgenoemde eenheid is in Julie 1982 as 85 Gevegvliegskool herbenoem.<ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 – 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=404, 405 |language=en}}</ref><gallery mode="packed"> Lêer:849 1975-11-01 FALW ander 341 upsize her1 821x486.jpg|Mirage IIID2Z reeksnommer 849 op 1 November 1975 te Langebaanweg Lêer:350 1977-10-00 FALA 155 spot LR 800x486.jpg|Sabre Merk 6 reeksnommer 350 in Oktober 1977 te Lanseria Lêer:839 1981-10-00 FALA 967 LR 800x486.jpg|Mirage IIIDZ reeksnommer 839 in Oktober 1977 te Lanseria </gallery> === 85 Gevegvliegskool === Nommer 85 Gevorderde Vliegskool is in Julie 1982 as 85 Gevegvliegskool herdoop. Die skool het in 1979, 1981 en 1983 aan oorgrensoperasies deelgeneem. Nadat Lugmagbasis Pietersburg in 1992 gesluit is, het 85 Gevegvliegskool met ingang van 1 Januarie 1993 na Lugmagbasis Hoedspruit verhuis.<ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 – 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=404 to 406, 413 |language=en}}</ref><gallery mode="packed"> Lêer:848 1984-08-00 FAWK DaveB 320e LR 800x486.jpg|Mirage IIID2Z reeksnommer 848 in Augustus 1984 te Waterkloof Lêer:848 1984-08-00 FAWK DaveB 321e LR her 486x800.jpg|Vlieg-skool-wapen Aug 1984 Mirage IIID2Z 848 Lêer:85 CFS 1992-09-19 Piet 322a 486x800.jpg|Vlieg-skool-wapen op Impala Mk I </gallery> ==== Vliegtuie van 85 Gevegvliegskool wat op 19 September 1992 op Pietersburg gesien is ==== <gallery mode="packed"> Lêer:489 1992-09-19 FAPB 771 shd50 800x486.jpg|Impala Mk I reeksnommer 489 Lêer:511 1992-09-19 FAPB 770 EL 600x364.jpg|Impala Mk I reeksnommer 511 Lêer:537 1992-09-19 FAPB 768 800x486.jpg|Impala Mk I reeksnommer 537 </gallery> ==== 85 Gevegvliegskool se 25ste herdenking ==== Die 25ste herdenking van 85 Gevegvliegskool is op 19 September 1992 op Lugmagbasis Pietersburg gevier. Vliegtuie van 85 Gevegvliegskool en 89 Gevegvliegskool en ’n Boeing 707 van 60 Eskader te Waterkloof het aan die lugvertoning deelgeneem. Vyf-en-twintig vliegtuie van 85 Gevegvliegskool het ’n formasieverbyvlug uitgevoer. <gallery mode="packed"> Lêer:220 1992-09-19 Piet 234 raw crop dust shd50 800x488.jpg|Mirage F1AZ reeksnommer 220 van 1&nbsp;Eskader Lêer:842 1992-09-19 Piet 318 crop dust LR 800x486.jpg|Atlas Cheetah E reeksnommer 842 van 5&nbsp;Eskader Lêer:1415 1992-09-19 FAPB 620 bit spot shd25 800x486.jpg|Boeing 707 reeksnommer 1415 van 60&nbsp;Eskader Lêer:1063 1992-09-19 FAPB 764 crop dust shd25 800x486.jpg|Impala Mk II reeksnommer 1063 die “Malgas” Lêer:1992-09-19 FAPB 25ship 762 cr 1008x612.jpg|85 Gevegvliegskool-25-skip-formasie Lêer:847 1992-09-19 Piet 327a crop dust 800x486.jpg|Atlas Cheetah D2 en Cheetah B van 89 Gevegvliegskool Lêer:1992-09-19 FAPB cheetahs 761 cr 1008x612.jpg|Ses Cheetahs van 89 Gevegvliegskool </gallery> === 89 Gevegvliegskool === Die tweesitplek-Cheetah’s is aanvanklik deur 89 Gevegvliegskool bedryf, wat op 1 Julie 1986 gevorm is en op Pietersburg gebaseer was (die laaste parade is op 26 November 1992 by die basis gehou). Die eerste tweesitplek-Cheetah (die Atlas Cheetah D2 met die reeksnommer 845) het op 26 Julie 1986 op Pietersburg geland. Toe 89 Gevegvliegskool op 29 November 1992 gesluit is, is die vliegtuie van die eenheid met ingang van 28 Februarie 1993 deur die 2 Eskader-opleidingsvlug geabsorbeer.<ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 – 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=413 |language=en}}</ref><gallery mode="packed"> Lêer:840 1990-03-24 Piet 158 crop dust LR stof lias 800x486.jpg|Atlas Cheetah D reeksnommer 840 op 24 Maart 1990 Lêer:847 1992-09-19 Piet 330 crop dust LR lias 800x486.jpg|Atlas Cheetah D2 reeksnommer 847 op 19 September 1992 Lêer:840 1990-03-24 Piet 323 shd25 486x800.jpg|Vlieg-skool-wapen Cheetah D 840 op 24 Maart 1990 </gallery> == Lugmagbasis Pietersburg-lugskou ’90, op 24 Maart 1990 == <gallery mode="packed"> Lêer:Pietersburg 1990-03-24 FAPB 888 549x800.jpg|Afbeelding van lugskou-program se voorblad Lêer:840 1990-03-24 Piet 325 spot crop shd25 800x486.jpg|Atlas Cheetah D reeksnommer 840 Lêer:00b 1990-03-24 Piet 139 upsize 1200x729.jpg|Skymaster, Mirage IIIRZ, Hercules (stert) en Impala Mk II Lêer:166 1990-03-24 Piet 161 300dpi EL 1008x612.jpg|Aerospatiale Puma reeksnommer 166 Lêer:358 1990-03-24 FAPB 198 LR1 800x486.jpg|Canadair CL-13B Sabre Mk 6 reeksnommer 358 Lêer:416 1990-03-24 Piet 168 300dpi shd25 800x486.jpg|Buccaneer reeksnommer 416 van 24 Eskader Lêer:453 1990-03-24 FAPB 153 rot spot EL 800x486.jpg|Canberra reeksnommer 453 van 12 Eskader </gallery> == Aantekeninge == In hierdie artikel word na die niegestandaardiseerde kleure diep dofgeel, donkergroen, donker olyfgroen, donker aardbruin, ligblou en ligte admiraliteitsgrys verwys. Hulle kom onderskeidelik met die gestandaardiseerde kleure ''Deep Buff'', ''Dark Green'', ''Olive Drab'', ''Dark Earth'', ''Light Blue'' en ''Light Admiralty Grey'' ooreen. == Verwysings == akpohdlnnd8uqdtc6qr5emm2n1e85l3 0 469611 2970519 2970460 2026-09-24T15:20:37Z Oesjaar 7467 /* Bibliografie */ Voorkom sintaksfout 2970519 wikitext text/x-wiki '''Moordenaarskop''' was die toneel van ‘n insident tydens die [[Oorlog van die Byl]], ook bekend as die [[Sewende Grensoorlog]], in die reeks van [[Kaapse grensoorloë]]. ==Ligging== Die kop is tussen [[Komga]] (Qumrha, langs die R63-pad) en [[Butterworth]] (Gcuwa, aan die N2-roete), by 32° 30′ 16″ suid, 27° 51′ 28″ oos, op die wesoewer en net stroomop van die brug oor die [[Groot-Keirivier]]. Hier verander die naam van die [[Tsomorivier]] na die Groot-Keirivier. ==Kop== In [[Xhosa]] staan die indrukwekkende berg bekend as “Sihota”, met die betekenis van “afgeslote en afgeleë plek”. Aan die rivier se kant het die kop ‘n besonder hoë loodregte krans van meer as ‘n honderd meter. ==Voorval== Op Saterdag 13 November 1847 het vyf Engelse soldate hulle basis by Komga verlaat om ‘n bietjie van die Oos-Kaapse natuurskoon te verken. Op hierdie bergtop is hulle deur ‘n groep Xhosas krygers oorval en oor die afgrond gedwing. Die stoflike oorskot van kapt. William Baker, luit. Carevaul Faunt, [[vaandrig]] William Burnoss, dr. Neill Campbell en dr. Richard Lock is in 1850 by die Holy Trinity Church in [[Kingwilliamstown]] begrawe. ==Let wel== Hierdie piek moet nie verwar word met die gelyknamige in die [[Hottentots-Hollandberge]]. ==Bibliografie== *Walters, Dennis: Bridging the Eastern Cape. The Life and Work of Joseph Newey. Oos-Londen: Coral Tree Press, 2014. ISBN 978-0-620-59478-3 *https://www.magzter.com/stories/Animals-and-Pets/Farmers-Weekly/Unravelling-The-Myths-Of-Moordenaars-Kop?srsltid=AU7gw4Xzo6WAVfdtbfzp6x3e1U38OKFTFhGp4vqC7VlG8o7AYUFI6gMy *https://www.sa-venues.com/attractionsec/kei-cuttings.php *https://wetanddustyroads.com/2024/09/09/great-kei-bridge-old-church-in-komga-wild-coast-south-africa/ [[Kategorie:Oos-Kaap]] r9ql926otilrc2wr846yumy4o6vj4dk 2970520 2970519 2026-09-24T15:21:24Z Oesjaar 7467 /* Ligging */ Skakel 2970520 wikitext text/x-wiki '''Moordenaarskop''' was die toneel van ‘n insident tydens die [[Oorlog van die Byl]], ook bekend as die [[Sewende Grensoorlog]], in die reeks van [[Kaapse grensoorloë]]. ==Ligging== Die kop is tussen [[Komga]] (Qumrha, langs die [[R63 (Suid-Afrika)|R63-streeksroete) en [[Butterworth]] (Gcuwa, aan die N2-roete), by 32° 30′ 16″ suid, 27° 51′ 28″ oos, op die wesoewer en net stroomop van die brug oor die [[Groot-Keirivier]]. Hier verander die naam van die [[Tsomorivier]] na die Groot-Keirivier. ==Kop== In [[Xhosa]] staan die indrukwekkende berg bekend as “Sihota”, met die betekenis van “afgeslote en afgeleë plek”. Aan die rivier se kant het die kop ‘n besonder hoë loodregte krans van meer as ‘n honderd meter. ==Voorval== Op Saterdag 13 November 1847 het vyf Engelse soldate hulle basis by Komga verlaat om ‘n bietjie van die Oos-Kaapse natuurskoon te verken. Op hierdie bergtop is hulle deur ‘n groep Xhosas krygers oorval en oor die afgrond gedwing. Die stoflike oorskot van kapt. William Baker, luit. Carevaul Faunt, [[vaandrig]] William Burnoss, dr. Neill Campbell en dr. Richard Lock is in 1850 by die Holy Trinity Church in [[Kingwilliamstown]] begrawe. ==Let wel== Hierdie piek moet nie verwar word met die gelyknamige in die [[Hottentots-Hollandberge]]. ==Bibliografie== *Walters, Dennis: Bridging the Eastern Cape. The Life and Work of Joseph Newey. Oos-Londen: Coral Tree Press, 2014. ISBN 978-0-620-59478-3 *https://www.magzter.com/stories/Animals-and-Pets/Farmers-Weekly/Unravelling-The-Myths-Of-Moordenaars-Kop?srsltid=AU7gw4Xzo6WAVfdtbfzp6x3e1U38OKFTFhGp4vqC7VlG8o7AYUFI6gMy *https://www.sa-venues.com/attractionsec/kei-cuttings.php *https://wetanddustyroads.com/2024/09/09/great-kei-bridge-old-church-in-komga-wild-coast-south-africa/ [[Kategorie:Oos-Kaap]] hq1q4hityaebdotb9uaivxwxsz5nd30 2970521 2970520 2026-09-24T15:21:39Z Oesjaar 7467 /* Ligging */ Ai! 2970521 wikitext text/x-wiki '''Moordenaarskop''' was die toneel van ‘n insident tydens die [[Oorlog van die Byl]], ook bekend as die [[Sewende Grensoorlog]], in die reeks van [[Kaapse grensoorloë]]. ==Ligging== Die kop is tussen [[Komga]] (Qumrha, langs die [[R63 (Suid-Afrika)|R63-streeksroete]]) en [[Butterworth]] (Gcuwa, aan die N2-roete), by 32° 30′ 16″ suid, 27° 51′ 28″ oos, op die wesoewer en net stroomop van die brug oor die [[Groot-Keirivier]]. Hier verander die naam van die [[Tsomorivier]] na die Groot-Keirivier. ==Kop== In [[Xhosa]] staan die indrukwekkende berg bekend as “Sihota”, met die betekenis van “afgeslote en afgeleë plek”. Aan die rivier se kant het die kop ‘n besonder hoë loodregte krans van meer as ‘n honderd meter. ==Voorval== Op Saterdag 13 November 1847 het vyf Engelse soldate hulle basis by Komga verlaat om ‘n bietjie van die Oos-Kaapse natuurskoon te verken. Op hierdie bergtop is hulle deur ‘n groep Xhosas krygers oorval en oor die afgrond gedwing. Die stoflike oorskot van kapt. William Baker, luit. Carevaul Faunt, [[vaandrig]] William Burnoss, dr. Neill Campbell en dr. Richard Lock is in 1850 by die Holy Trinity Church in [[Kingwilliamstown]] begrawe. ==Let wel== Hierdie piek moet nie verwar word met die gelyknamige in die [[Hottentots-Hollandberge]]. ==Bibliografie== *Walters, Dennis: Bridging the Eastern Cape. The Life and Work of Joseph Newey. Oos-Londen: Coral Tree Press, 2014. ISBN 978-0-620-59478-3 *https://www.magzter.com/stories/Animals-and-Pets/Farmers-Weekly/Unravelling-The-Myths-Of-Moordenaars-Kop?srsltid=AU7gw4Xzo6WAVfdtbfzp6x3e1U38OKFTFhGp4vqC7VlG8o7AYUFI6gMy *https://www.sa-venues.com/attractionsec/kei-cuttings.php *https://wetanddustyroads.com/2024/09/09/great-kei-bridge-old-church-in-komga-wild-coast-south-africa/ [[Kategorie:Oos-Kaap]] 60xomkxtwamyp5pnts1j9l07t07ec30 2970522 2970521 2026-09-24T15:22:43Z Oesjaar 7467 /* Ligging */ Skakel 2970522 wikitext text/x-wiki '''Moordenaarskop''' was die toneel van ‘n insident tydens die [[Oorlog van die Byl]], ook bekend as die [[Sewende Grensoorlog]], in die reeks van [[Kaapse grensoorloë]]. ==Ligging== Die kop is tussen [[Komga]] (Qumrha, langs die [[R63 (Suid-Afrika)|R63-streeksroete]]) en [[Butterworth]] (Gcuwa, aan die N2-roete), by 32° 30′ 16″ suid, 27° 51′ 28″ oos, op die wesoewer en net stroomop van die brug oor die [[Groot-Keirivier]]. Hier verander die naam van die [[Tsomorivier]] na die [[Groot-Keirivier]]. ==Kop== In [[Xhosa]] staan die indrukwekkende berg bekend as “Sihota”, met die betekenis van “afgeslote en afgeleë plek”. Aan die rivier se kant het die kop ‘n besonder hoë loodregte krans van meer as ‘n honderd meter. ==Voorval== Op Saterdag 13 November 1847 het vyf Engelse soldate hulle basis by Komga verlaat om ‘n bietjie van die Oos-Kaapse natuurskoon te verken. Op hierdie bergtop is hulle deur ‘n groep Xhosas krygers oorval en oor die afgrond gedwing. Die stoflike oorskot van kapt. William Baker, luit. Carevaul Faunt, [[vaandrig]] William Burnoss, dr. Neill Campbell en dr. Richard Lock is in 1850 by die Holy Trinity Church in [[Kingwilliamstown]] begrawe. ==Let wel== Hierdie piek moet nie verwar word met die gelyknamige in die [[Hottentots-Hollandberge]]. ==Bibliografie== *Walters, Dennis: Bridging the Eastern Cape. The Life and Work of Joseph Newey. Oos-Londen: Coral Tree Press, 2014. ISBN 978-0-620-59478-3 *https://www.magzter.com/stories/Animals-and-Pets/Farmers-Weekly/Unravelling-The-Myths-Of-Moordenaars-Kop?srsltid=AU7gw4Xzo6WAVfdtbfzp6x3e1U38OKFTFhGp4vqC7VlG8o7AYUFI6gMy *https://www.sa-venues.com/attractionsec/kei-cuttings.php *https://wetanddustyroads.com/2024/09/09/great-kei-bridge-old-church-in-komga-wild-coast-south-africa/ [[Kategorie:Oos-Kaap]] oujgupgmo25ekg9bxgs2ips5fhhcz94 2970524 2970522 2026-09-24T15:23:52Z Oesjaar 7467 /* Ligging */ Skakel 2970524 wikitext text/x-wiki '''Moordenaarskop''' was die toneel van ‘n insident tydens die [[Oorlog van die Byl]], ook bekend as die [[Sewende Grensoorlog]], in die reeks van [[Kaapse grensoorloë]]. ==Ligging== Die kop is tussen [[Komga]] (Qumrha, langs die [[R63 (Suid-Afrika)|R63-streeksroete]]) en [[Butterworth]] (Gcuwa, aan die [[N2 (Suid-Afrika)|N2-roete]]), by 32° 30′ 16″ suid, 27° 51′ 28″ oos, op die wesoewer en net stroomop van die brug oor die [[Groot-Keirivier]]. Hier verander die naam van die [[Tsomorivier]] na die [[Groot-Keirivier]]. ==Kop== In [[Xhosa]] staan die indrukwekkende berg bekend as “Sihota”, met die betekenis van “afgeslote en afgeleë plek”. Aan die rivier se kant het die kop ‘n besonder hoë loodregte krans van meer as ‘n honderd meter. ==Voorval== Op Saterdag 13 November 1847 het vyf Engelse soldate hulle basis by Komga verlaat om ‘n bietjie van die Oos-Kaapse natuurskoon te verken. Op hierdie bergtop is hulle deur ‘n groep Xhosas krygers oorval en oor die afgrond gedwing. Die stoflike oorskot van kapt. William Baker, luit. Carevaul Faunt, [[vaandrig]] William Burnoss, dr. Neill Campbell en dr. Richard Lock is in 1850 by die Holy Trinity Church in [[Kingwilliamstown]] begrawe. ==Let wel== Hierdie piek moet nie verwar word met die gelyknamige in die [[Hottentots-Hollandberge]]. ==Bibliografie== *Walters, Dennis: Bridging the Eastern Cape. The Life and Work of Joseph Newey. Oos-Londen: Coral Tree Press, 2014. ISBN 978-0-620-59478-3 *https://www.magzter.com/stories/Animals-and-Pets/Farmers-Weekly/Unravelling-The-Myths-Of-Moordenaars-Kop?srsltid=AU7gw4Xzo6WAVfdtbfzp6x3e1U38OKFTFhGp4vqC7VlG8o7AYUFI6gMy *https://www.sa-venues.com/attractionsec/kei-cuttings.php *https://wetanddustyroads.com/2024/09/09/great-kei-bridge-old-church-in-komga-wild-coast-south-africa/ [[Kategorie:Oos-Kaap]] qahyake7o8xghhdvfn9iq2gq9qgq7dy 2970525 2970524 2026-09-24T15:24:36Z Oesjaar 7467 /* Ligging */ My fout! 2970525 wikitext text/x-wiki '''Moordenaarskop''' was die toneel van ‘n insident tydens die [[Oorlog van die Byl]], ook bekend as die [[Sewende Grensoorlog]], in die reeks van [[Kaapse grensoorloë]]. ==Ligging== Die kop is tussen [[Komga]] (Qumrha, langs die [[R63 (Suid-Afrika)|R63-streeksroete]]) en [[Butterworth]] (Gcuwa, aan die [[N2 (Suid-Afrika)|N2-roete]]), by 32° 30′ 16″ suid, 27° 51′ 28″ oos, op die wesoewer en net stroomop van die brug oor die [[Groot-Keirivier]]. Hier verander die naam van die [[Tsomorivier]] na die Groot-Keirivier. ==Kop== In [[Xhosa]] staan die indrukwekkende berg bekend as “Sihota”, met die betekenis van “afgeslote en afgeleë plek”. Aan die rivier se kant het die kop ‘n besonder hoë loodregte krans van meer as ‘n honderd meter. ==Voorval== Op Saterdag 13 November 1847 het vyf Engelse soldate hulle basis by Komga verlaat om ‘n bietjie van die Oos-Kaapse natuurskoon te verken. Op hierdie bergtop is hulle deur ‘n groep Xhosas krygers oorval en oor die afgrond gedwing. Die stoflike oorskot van kapt. William Baker, luit. Carevaul Faunt, [[vaandrig]] William Burnoss, dr. Neill Campbell en dr. Richard Lock is in 1850 by die Holy Trinity Church in [[Kingwilliamstown]] begrawe. ==Let wel== Hierdie piek moet nie verwar word met die gelyknamige in die [[Hottentots-Hollandberge]]. ==Bibliografie== *Walters, Dennis: Bridging the Eastern Cape. The Life and Work of Joseph Newey. Oos-Londen: Coral Tree Press, 2014. ISBN 978-0-620-59478-3 *https://www.magzter.com/stories/Animals-and-Pets/Farmers-Weekly/Unravelling-The-Myths-Of-Moordenaars-Kop?srsltid=AU7gw4Xzo6WAVfdtbfzp6x3e1U38OKFTFhGp4vqC7VlG8o7AYUFI6gMy *https://www.sa-venues.com/attractionsec/kei-cuttings.php *https://wetanddustyroads.com/2024/09/09/great-kei-bridge-old-church-in-komga-wild-coast-south-africa/ [[Kategorie:Oos-Kaap]] 6jei0dozjcbf6hcrfmg5jjf1674lywu 6 469622 2970502 2026-09-24T13:47:21Z Gaius le Roux 203341 {{Beeldinligting |beskrywing=Nog ’n weergawe van die Mirage III wat deur 85 Gevegvliegskool bedryf is, was die D2Z. Hierdie vliegtuie het nommers in die reeks 843 tot 853 gehad. Hierdie variant van die Mirage III het nie die Doppler-stroomkap onder die neus gehad nie maar het ’n vanghaak onder die stert gehad. Mirage IIID2Z reeksnommer 848 word in Augustus 1984 op Waterkloof gesien. |bron=Gabriel le Roux-versameling |datum=Augustus 1984 |daarsteller=Gaius le Roux |outeur=Dave Becker |ander_we... 2970502 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=Nog ’n weergawe van die Mirage III wat deur 85 Gevegvliegskool bedryf is, was die D2Z. Hierdie vliegtuie het nommers in die reeks 843 tot 853 gehad. Hierdie variant van die Mirage III het nie die Doppler-stroomkap onder die neus gehad nie maar het ’n vanghaak onder die stert gehad. Mirage IIID2Z reeksnommer 848 word in Augustus 1984 op Waterkloof gesien. |bron=Gabriel le Roux-versameling |datum=Augustus 1984 |daarsteller=Gaius le Roux |outeur=Dave Becker |ander_weergawes= }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{cc-by-sa-4.0}} jo56zurdr3spf6rdig9yrfo0bay37bn 6 469623 2970503 2026-09-24T13:50:50Z Gaius le Roux 203341 {{Beeldinligting |beskrywing=Die 85 Gevegvliegskool-wapen word in Augustus 1984 op Mirage IIID2Z reeksnommer 848 gesien. Die leuse beteken “Ons het ten doel om skade te veroorsaak”/”Ons doel is om skade te veroorsaak”. |bron=Gabriel le Roux-versameling |datum=Augustus 1984 |daarsteller=Gaius le Roux |outeur=Dave Becker |ander_weergawes= }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> 2970503 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=Die 85 Gevegvliegskool-wapen word in Augustus 1984 op Mirage IIID2Z reeksnommer 848 gesien. Die leuse beteken “Ons het ten doel om skade te veroorsaak”/”Ons doel is om skade te veroorsaak”. |bron=Gabriel le Roux-versameling |datum=Augustus 1984 |daarsteller=Gaius le Roux |outeur=Dave Becker |ander_weergawes= }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{cc-by-sa-4.0}} 74ac4jcibiuuvz97u4pm0i05x4xdebb 6 469624 2970504 2026-09-24T14:09:57Z Gaius le Roux 203341 {{Beeldinligting |beskrywing=Afbeelding van lugskouprogram se voorblad |bron=Gabriel le Roux-versameling |datum=24 Maart 1990 |daarsteller=Gaius le Roux |outeur=Suid-Afrikaanse Lugmag |ander_weergawes= }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> 2970504 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=Afbeelding van lugskouprogram se voorblad |bron=Gabriel le Roux-versameling |datum=24 Maart 1990 |daarsteller=Gaius le Roux |outeur=Suid-Afrikaanse Lugmag |ander_weergawes= }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{cc-by-sa-4.0}} 8ppgpvnppgks5q7ettqabe7yoy3v67w 0 469625 2970507 2026-09-24T15:01:01Z HoneyyR 203616 Geskep deur die bladsy "[[:en:Special:Redirect/revision/1351870417|Troubridge Island Lighthouse]]" te vertaal 2970507 wikitext text/x-wiki {| class="infobox vcard" |+ class="infobox-title fn" id="7" |Troubridge-eiland vuurtoring<span class="qs" style="display: none;">&#x20;[[File:Commons_to_Wikidata_QuickStatements.svg|skakel=https://quickstatements.toolforge.org/#/v1=Q19880085%7CP31%7CQ39715%7C%7CQ19880085%7CP625%7C@-35.117000%2F137.827667%7CS143%7CQ328%7C%7CQ19880085%7CP571%7C%2B1856-00-00T00%3A00%3A00Z%2F9%7CS143%7CQ328%7C%7CQ19880085%7CP730%7C%2B2001-00-00T00%3A00%3A00Z%2F9%7CS143%7CQ328%7C%7CQ19880085%7CP793%7CQ24410992%7CP585%7C%2B1981-00-00T00%3A00%3A00Z%2F9%7CS143%7CQ328%7C%7CQ19880085%7CP2048%7C24U11573%7CS143%7CQ328%7C%7CQ19880085%7CP2923%7C25U11573%7CS143%7CQ328%7C%7CQ19880085%7CP3041%7Cwhite:U83216%7CS143%7CQ328%7C%7CQ19880085%7CP2929%7Cwhite:U93318%7CS143%7CQ328%7C%7CQ19880085%7CP1030%7C%22Fl%20WR%2010s.%20%28white%20with%20red%20sector%29%22%7CS143%7CQ328%7C%7CQ19880085%7CP18%7C%22Troubridge%20Island%20Lighthouse.jpg%22%7CS143%7CQ328|20x20px]]</span> | colspan="2" class="infobox-image" |[[File:Troubridge_Island_Lighthouse.jpg|raamloos]] |- | colspan="2" class="infobox-image" |<mapframe zoom="5" frameless="1" align="center" longitude="137.82766666667" latitude="-35.117" height="200" width="270">{"type":"Feature","geometry":{"coordinates":[137.82766666666666,-35.117],"type":"Point"},"properties":{"marker-color":"#5E74F3","title":"Troubridge Island Lighthouse","marker-symbol":"lighthouse"}}</mapframe><div class="infobox-caption"></div> |- ! class="infobox-label" scope="row" |Ligging | class="infobox-data label" |[[Troubridge Island|Troubridge-eiland]]<br /><br />Suid-Australië<br /><br /> Australië |- ! class="infobox-label" scope="row" |[[Geographic coordinate system|Koördinate]] | class="infobox-data" |<templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles><span class="geo-inline"><span class="plainlinks nourlexpansion">[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Troubridge_Island_Lighthouse&params=35_07_01.2_S_137_49_39.6_E_ <span class="geo-default"><span class="geo-dms" title="Maps, aerial photos, and other data for this location"><span class="latitude">35°07′01.2″S</span> <span class="longitude">137°49′39.6″O</span></span></span><span class="geo-multi-punct">&#xFEFF; / &#xFEFF;</span><span class="geo-nondefault"><span class="geo-dec" title="Maps, aerial photos, and other data for this location">35.117000°S 137.827667°E</span><span style="display:none">&#xFEFF; / <span class="geo">-35.117000; 137.827667</span></span></span>]</span></span><indicator name="coordinates"><span id="coordinates">[[Geographic coordinate system|Coordinates]]: {{#parsoid�fragment:17}}<span class="plainlinks nourlexpansion">[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Troubridge_Island_Lighthouse&params=35_07_01.2_S_137_49_39.6_E_ <span class="geo-default"><span class="geo-dms" title="Maps, aerial photos, and other data for this location"><span class="latitude">35°07′01.2″S</span> <span class="longitude">137°49′39.6″E</span></span></span><span class="geo-multi-punct">&#xfeff; / &#xfeff;</span><span class="geo-nondefault"><span class="geo-dec" title="Maps, aerial photos, and other data for this location">35.117000°S 137.827667°E</span><span style="display:none">&#xfeff; / <span class="geo">-35.117000; 137.827667</span></span></span>]</span>[[Category:Pages using gadget WikiMiniAtlas]]</span></indicator> |- style="background:#b9deed;color:inherit;" ! colspan="2" class="infobox-header" |Toring |- ! class="infobox-label" scope="row" |Toring gebou | class="infobox-data" |1856 |- ! class="infobox-label" scope="row" |Konstruksie | class="infobox-data" |Gietyster-toring<ref name="Rowlett" /> |- ! class="infobox-label" scope="row" |Geoutomatiseer | class="infobox-data" |1981 |- ! class="infobox-label" scope="row" |Hoogte | class="infobox-data" |24 metres (79&nbsp;voet)<ref name="Rowlett" /> |- ! class="infobox-label" scope="row" |Vorm | class="infobox-data" |Silindriese toring met balkon en lantern<ref name="Rowlett" /> |- ! class="infobox-label" scope="row" |Merktekens | class="infobox-data note" |Rooi toring met 'n wit horisontale band, wit lantern en reling<ref name="Rowlett" /> |- ! class="infobox-label" scope="row" |Kragbron | class="infobox-data" |Sonkrag&nbsp;<span class="penicon autoconfirmed-show">[[File:OOjs_UI_icon_edit-ltr-progressive.svg|skakel=https://www.wikidata.org/wiki/Q19880085?uselang=en#P618|teks-bo|raamloos|10x10px|Edit this on Wikidata]]</span> |- ! class="infobox-label" scope="row" |Operateur | class="infobox-data" |Deelstaatregering |- ! class="infobox-label" scope="row" |Erfenisstatus | class="infobox-data" |Deelstaaterfeniswerf sedert 23 September 1982 |- class="infobox-hiddenrow" style="display:none" | colspan="2" class="infobox-full-data" |<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> |- style="background:#FAF884; color:inherit;" ! colspan="2" class="infobox-header" |Lig |- ! class="infobox-label" scope="row" |Gadeaktiveer | class="infobox-data" |2001<ref name="Rowlett" /> |- ! class="infobox-label" scope="row" |Fokushoogte | class="infobox-data" |25 metres (82&nbsp;voet) |- ! class="infobox-label" scope="row" |Intensiteit | class="infobox-data" |Wit: 1800 cd<br /><br />Rooi: 360 cd |- ! class="infobox-label" scope="row" |Reikwydte | class="infobox-data" |Wit: 10 seemyl (19&nbsp;km; 12&nbsp;mi)<br /><br />Rooi: 7 seemyl (13&nbsp;km; 8.1&nbsp;mi)<ref name="Macdonald" /> |- ! class="infobox-label" scope="row" |Karakteristiek | class="infobox-data note" |Fl WR 10s. (wit met rooi sekte)<ref name="Macdonald" /> |- style="display:none" | colspan="2" | |} '''Die Troubridge-eilandvuurtoring''' is 'n buitewerkingstelde [[vuurtoring]] in die Australiese deelstaat [[Suid-Australië|Suid-Australië,]] geleë op Troubridge-eiland in die Gulf St Vincent, sowat {{Convert|74|km}} suidwes van die deelstaathoofstad Adelaide en sowat {{Convert|8|km|mi}} suidoos by oos van Edithburgh op die Yorke-skiereiland . == Geskiedenis == Die vuurtoring is in 1856 in werking gestel om die verlies van skepe wat op die Troubridge-sandbanke (Troubridge Shoals) strand, te verminder. Die Tsjeggies-gebore [[Surrealisme|surrealistiese]] kunstenaar Voitre Marek, wat in 1949 na [[Adelaide (Suid-Australië)|Adelaide]] gemigreer het, het van 1957 tot 1960 saam met sy vrou en jong kinders as vuurtoringwagter op Troubridge-eiland gewoon. Hulle het soontoe verhuis vanaf die Cape du Couedic-vuurtoring nadat die vuurtoring geoutomatiseer is en die personeel onttrek is.<ref name="conv2021">{{Cite web|url=http://theconversation.com/surrealists-at-sea-dusan-and-voitre-marek-finally-receive-their-place-in-the-pantheon-of-australian-surrealism-163249|title=Surrealists at Sea: Dušan and Voitre Marek finally receive their place in the pantheon of Australian surrealism|last=Speck|first=Catherine|date=27 June 2021|website=[[The Conversation (website)|The Conversation]]|access-date=1 September 2021}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://lighthouses.org.au/sa/cape-du-couedic-lighthouse/|title=Cape Du Couedic Lighthouse|date=29 January 2018|website=Lighthouses of Australia Inc.|access-date=1 September 2021}}</ref> Die vuurtoring is in 1981 na outomatiese werking oorgeskakel en in 2001 buite werking gestel. Sy rol as navigasie-hulpmiddel is vanaf 1980 geleidelik oorgeneem deur die nuwe Troubridge Hill-vuurtoring, wat op Troubridge Hill ten weste van die Troubridge-sandbanke (Troubridge Shoals) geleë is. <ref>{{Cite book |last=Coroneos |first=Cosmos |title=Shipwrecks of the Investigator Strait and the Lower Yorke Peninsula |last2=McKinnon |first2=Robert |date=1997 |publisher=Department of Environment and Natural Resources |isbn=0-9588496-3-3 |location=Adelaide |page=18}}</ref> Die vuurtoring is in 1978 op die nou afgeskafte Register van die Nasionale Estate opgeneem. Die voormalige Troubridge-eilandvuurtoring en die meegaande [[Troubridge Island Lighthouse Keepers' Cottages|Troubridge-Island Lighthouse Keepers' Cottages,]] wat op die Suid-Australian Heritage Register gelys is, vorm nou deel van die toeriste-attraksies wat binne die Troubridge-Island Conservation Park aangebied word. <ref>{{Cite book |url=http://www.environment.sa.gov.au/files/3fbcb962-2f67-4e9b-ae0d-9e4f00b16923/cons-gen-althorpe-goose-troubridge-parkmgmtplan-adopted.pdf |title=Management Plan – Althorpe Islands, Goose Island and Troubridge Island Conservation Parks |publisher=Department of Environment & Heritage (DEH) |year=2009 |isbn=978-1-921466-76-2 |location=Adelaide |pages=1–3, 7–8, 27, 35 & 36}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://apps.planning.sa.gov.au/HeritageSearch/HeritageItem.aspx?p_heritageno=8|title=Troubridge Island Lighthouse Keepers' Cottages, Troubridge Island Conservation Park|publisher=Department of Environment Water and Natural Resources|access-date=24 January 2015}}</ref> <ref>{{Cite news|location=Adelaide|accessdate=18 August 2014}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Robinson |first=A. C. |url=http://www.environment.sa.gov.au/files/5a7dbb25-70b9-4ceb-bbfd-a25800961994/offshore-islands-gen.pdf |title=South Australia's offshore islands |last2=Canty, P. |last3=Mooney, T. |last4=Rudduck, P. |publisher=Australian Heritage Commission |year=1996 |isbn=978-0-644-35011-2 |pages=290 & 292 |access-date=13 December 2013}}</ref> == Sien ook == * Lys van vuurtorings in Australië == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [http://www.amsa.gov.au/navigation/ Australiese Maritieme Veiligheidsowerheid] [[Kategorie:Koördinate op Wikidata]] 247fr6tvyex7udqzf1w6j0y7r5oh4ul 2970509 2970507 2026-09-24T15:03:14Z Oesjaar 7467 Gaan taal na. 2970509 wikitext text/x-wiki {{gaan taakl na}} {| class="infobox vcard" |+ class="infobox-title fn" id="7" |Troubridge-eiland vuurtoring<span class="qs" style="display: none;">&#x20;[[File:Commons_to_Wikidata_QuickStatements.svg|skakel=https://quickstatements.toolforge.org/#/v1=Q19880085%7CP31%7CQ39715%7C%7CQ19880085%7CP625%7C@-35.117000%2F137.827667%7CS143%7CQ328%7C%7CQ19880085%7CP571%7C%2B1856-00-00T00%3A00%3A00Z%2F9%7CS143%7CQ328%7C%7CQ19880085%7CP730%7C%2B2001-00-00T00%3A00%3A00Z%2F9%7CS143%7CQ328%7C%7CQ19880085%7CP793%7CQ24410992%7CP585%7C%2B1981-00-00T00%3A00%3A00Z%2F9%7CS143%7CQ328%7C%7CQ19880085%7CP2048%7C24U11573%7CS143%7CQ328%7C%7CQ19880085%7CP2923%7C25U11573%7CS143%7CQ328%7C%7CQ19880085%7CP3041%7Cwhite:U83216%7CS143%7CQ328%7C%7CQ19880085%7CP2929%7Cwhite:U93318%7CS143%7CQ328%7C%7CQ19880085%7CP1030%7C%22Fl%20WR%2010s.%20%28white%20with%20red%20sector%29%22%7CS143%7CQ328%7C%7CQ19880085%7CP18%7C%22Troubridge%20Island%20Lighthouse.jpg%22%7CS143%7CQ328|20x20px]]</span> | colspan="2" class="infobox-image" |[[File:Troubridge_Island_Lighthouse.jpg|raamloos]] |- | colspan="2" class="infobox-image" |<mapframe zoom="5" frameless="1" align="center" longitude="137.82766666667" latitude="-35.117" height="200" width="270">{"type":"Feature","geometry":{"coordinates":[137.82766666666666,-35.117],"type":"Point"},"properties":{"marker-color":"#5E74F3","title":"Troubridge Island Lighthouse","marker-symbol":"lighthouse"}}</mapframe><div class="infobox-caption"></div> |- ! class="infobox-label" scope="row" |Ligging | class="infobox-data label" |[[Troubridge Island|Troubridge-eiland]]<br /><br />Suid-Australië<br /><br /> Australië |- ! class="infobox-label" scope="row" |[[Geographic coordinate system|Koördinate]] | class="infobox-data" |<templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles><span class="geo-inline"><span class="plainlinks nourlexpansion">[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Troubridge_Island_Lighthouse&params=35_07_01.2_S_137_49_39.6_E_ <span class="geo-default"><span class="geo-dms" title="Maps, aerial photos, and other data for this location"><span class="latitude">35°07′01.2″S</span> <span class="longitude">137°49′39.6″O</span></span></span><span class="geo-multi-punct">&#xFEFF; / &#xFEFF;</span><span class="geo-nondefault"><span class="geo-dec" title="Maps, aerial photos, and other data for this location">35.117000°S 137.827667°E</span><span style="display:none">&#xFEFF; / <span class="geo">-35.117000; 137.827667</span></span></span>]</span></span><indicator name="coordinates"><span id="coordinates">[[Geographic coordinate system|Coordinates]]: {{#parsoid�fragment:17}}<span class="plainlinks nourlexpansion">[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Troubridge_Island_Lighthouse&params=35_07_01.2_S_137_49_39.6_E_ <span class="geo-default"><span class="geo-dms" title="Maps, aerial photos, and other data for this location"><span class="latitude">35°07′01.2″S</span> <span class="longitude">137°49′39.6″E</span></span></span><span class="geo-multi-punct">&#xfeff; / &#xfeff;</span><span class="geo-nondefault"><span class="geo-dec" title="Maps, aerial photos, and other data for this location">35.117000°S 137.827667°E</span><span style="display:none">&#xfeff; / <span class="geo">-35.117000; 137.827667</span></span></span>]</span>[[Category:Pages using gadget WikiMiniAtlas]]</span></indicator> |- style="background:#b9deed;color:inherit;" ! colspan="2" class="infobox-header" |Toring |- ! class="infobox-label" scope="row" |Toring gebou | class="infobox-data" |1856 |- ! class="infobox-label" scope="row" |Konstruksie | class="infobox-data" |Gietyster-toring<ref name="Rowlett" /> |- ! class="infobox-label" scope="row" |Geoutomatiseer | class="infobox-data" |1981 |- ! class="infobox-label" scope="row" |Hoogte | class="infobox-data" |24 metres (79&nbsp;voet)<ref name="Rowlett" /> |- ! class="infobox-label" scope="row" |Vorm | class="infobox-data" |Silindriese toring met balkon en lantern<ref name="Rowlett" /> |- ! class="infobox-label" scope="row" |Merktekens | class="infobox-data note" |Rooi toring met 'n wit horisontale band, wit lantern en reling<ref name="Rowlett" /> |- ! class="infobox-label" scope="row" |Kragbron | class="infobox-data" |Sonkrag&nbsp;<span class="penicon autoconfirmed-show">[[File:OOjs_UI_icon_edit-ltr-progressive.svg|skakel=https://www.wikidata.org/wiki/Q19880085?uselang=en#P618|teks-bo|raamloos|10x10px|Edit this on Wikidata]]</span> |- ! class="infobox-label" scope="row" |Operateur | class="infobox-data" |Deelstaatregering |- ! class="infobox-label" scope="row" |Erfenisstatus | class="infobox-data" |Deelstaaterfeniswerf sedert 23 September 1982 |- class="infobox-hiddenrow" style="display:none" | colspan="2" class="infobox-full-data" |<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> |- style="background:#FAF884; color:inherit;" ! colspan="2" class="infobox-header" |Lig |- ! class="infobox-label" scope="row" |Gadeaktiveer | class="infobox-data" |2001<ref name="Rowlett" /> |- ! class="infobox-label" scope="row" |Fokushoogte | class="infobox-data" |25 metres (82&nbsp;voet) |- ! class="infobox-label" scope="row" |Intensiteit | class="infobox-data" |Wit: 1800 cd<br /><br />Rooi: 360 cd |- ! class="infobox-label" scope="row" |Reikwydte | class="infobox-data" |Wit: 10 seemyl (19&nbsp;km; 12&nbsp;mi)<br /><br />Rooi: 7 seemyl (13&nbsp;km; 8.1&nbsp;mi)<ref name="Macdonald" /> |- ! class="infobox-label" scope="row" |Karakteristiek | class="infobox-data note" |Fl WR 10s. (wit met rooi sekte)<ref name="Macdonald" /> |- style="display:none" | colspan="2" | |} '''Die Troubridge-eilandvuurtoring''' is 'n buitewerkingstelde [[vuurtoring]] in die Australiese deelstaat [[Suid-Australië|Suid-Australië,]] geleë op Troubridge-eiland in die Gulf St Vincent, sowat {{Convert|74|km}} suidwes van die deelstaathoofstad Adelaide en sowat {{Convert|8|km|mi}} suidoos by oos van Edithburgh op die Yorke-skiereiland . == Geskiedenis == Die vuurtoring is in 1856 in werking gestel om die verlies van skepe wat op die Troubridge-sandbanke (Troubridge Shoals) strand, te verminder. Die Tsjeggies-gebore [[Surrealisme|surrealistiese]] kunstenaar Voitre Marek, wat in 1949 na [[Adelaide (Suid-Australië)|Adelaide]] gemigreer het, het van 1957 tot 1960 saam met sy vrou en jong kinders as vuurtoringwagter op Troubridge-eiland gewoon. Hulle het soontoe verhuis vanaf die Cape du Couedic-vuurtoring nadat die vuurtoring geoutomatiseer is en die personeel onttrek is.<ref name="conv2021">{{Cite web|url=http://theconversation.com/surrealists-at-sea-dusan-and-voitre-marek-finally-receive-their-place-in-the-pantheon-of-australian-surrealism-163249|title=Surrealists at Sea: Dušan and Voitre Marek finally receive their place in the pantheon of Australian surrealism|last=Speck|first=Catherine|date=27 June 2021|website=[[The Conversation (website)|The Conversation]]|access-date=1 September 2021}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://lighthouses.org.au/sa/cape-du-couedic-lighthouse/|title=Cape Du Couedic Lighthouse|date=29 January 2018|website=Lighthouses of Australia Inc.|access-date=1 September 2021}}</ref> Die vuurtoring is in 1981 na outomatiese werking oorgeskakel en in 2001 buite werking gestel. Sy rol as navigasie-hulpmiddel is vanaf 1980 geleidelik oorgeneem deur die nuwe Troubridge Hill-vuurtoring, wat op Troubridge Hill ten weste van die Troubridge-sandbanke (Troubridge Shoals) geleë is. <ref>{{Cite book |last=Coroneos |first=Cosmos |title=Shipwrecks of the Investigator Strait and the Lower Yorke Peninsula |last2=McKinnon |first2=Robert |date=1997 |publisher=Department of Environment and Natural Resources |isbn=0-9588496-3-3 |location=Adelaide |page=18}}</ref> Die vuurtoring is in 1978 op die nou afgeskafte Register van die Nasionale Estate opgeneem. Die voormalige Troubridge-eilandvuurtoring en die meegaande [[Troubridge Island Lighthouse Keepers' Cottages|Troubridge-Island Lighthouse Keepers' Cottages,]] wat op die Suid-Australian Heritage Register gelys is, vorm nou deel van die toeriste-attraksies wat binne die Troubridge-Island Conservation Park aangebied word. <ref>{{Cite book |url=http://www.environment.sa.gov.au/files/3fbcb962-2f67-4e9b-ae0d-9e4f00b16923/cons-gen-althorpe-goose-troubridge-parkmgmtplan-adopted.pdf |title=Management Plan – Althorpe Islands, Goose Island and Troubridge Island Conservation Parks |publisher=Department of Environment & Heritage (DEH) |year=2009 |isbn=978-1-921466-76-2 |location=Adelaide |pages=1–3, 7–8, 27, 35 & 36}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://apps.planning.sa.gov.au/HeritageSearch/HeritageItem.aspx?p_heritageno=8|title=Troubridge Island Lighthouse Keepers' Cottages, Troubridge Island Conservation Park|publisher=Department of Environment Water and Natural Resources|access-date=24 January 2015}}</ref> <ref>{{Cite news|location=Adelaide|accessdate=18 August 2014}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Robinson |first=A. C. |url=http://www.environment.sa.gov.au/files/5a7dbb25-70b9-4ceb-bbfd-a25800961994/offshore-islands-gen.pdf |title=South Australia's offshore islands |last2=Canty, P. |last3=Mooney, T. |last4=Rudduck, P. |publisher=Australian Heritage Commission |year=1996 |isbn=978-0-644-35011-2 |pages=290 & 292 |access-date=13 December 2013}}</ref> == Sien ook == * Lys van vuurtorings in Australië == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [http://www.amsa.gov.au/navigation/ Australiese Maritieme Veiligheidsowerheid] [[Kategorie:Koördinate op Wikidata]] 9ccm8ldwqpbezpwxb1fdbi6l84di3v0 2970510 2970509 2026-09-24T15:03:24Z Oesjaar 7467 Verbeter 2970510 wikitext text/x-wiki {{gaan taal na}} {| class="infobox vcard" |+ class="infobox-title fn" id="7" |Troubridge-eiland vuurtoring<span class="qs" style="display: none;">&#x20;[[File:Commons_to_Wikidata_QuickStatements.svg|skakel=https://quickstatements.toolforge.org/#/v1=Q19880085%7CP31%7CQ39715%7C%7CQ19880085%7CP625%7C@-35.117000%2F137.827667%7CS143%7CQ328%7C%7CQ19880085%7CP571%7C%2B1856-00-00T00%3A00%3A00Z%2F9%7CS143%7CQ328%7C%7CQ19880085%7CP730%7C%2B2001-00-00T00%3A00%3A00Z%2F9%7CS143%7CQ328%7C%7CQ19880085%7CP793%7CQ24410992%7CP585%7C%2B1981-00-00T00%3A00%3A00Z%2F9%7CS143%7CQ328%7C%7CQ19880085%7CP2048%7C24U11573%7CS143%7CQ328%7C%7CQ19880085%7CP2923%7C25U11573%7CS143%7CQ328%7C%7CQ19880085%7CP3041%7Cwhite:U83216%7CS143%7CQ328%7C%7CQ19880085%7CP2929%7Cwhite:U93318%7CS143%7CQ328%7C%7CQ19880085%7CP1030%7C%22Fl%20WR%2010s.%20%28white%20with%20red%20sector%29%22%7CS143%7CQ328%7C%7CQ19880085%7CP18%7C%22Troubridge%20Island%20Lighthouse.jpg%22%7CS143%7CQ328|20x20px]]</span> | colspan="2" class="infobox-image" |[[File:Troubridge_Island_Lighthouse.jpg|raamloos]] |- | colspan="2" class="infobox-image" |<mapframe zoom="5" frameless="1" align="center" longitude="137.82766666667" latitude="-35.117" height="200" width="270">{"type":"Feature","geometry":{"coordinates":[137.82766666666666,-35.117],"type":"Point"},"properties":{"marker-color":"#5E74F3","title":"Troubridge Island Lighthouse","marker-symbol":"lighthouse"}}</mapframe><div class="infobox-caption"></div> |- ! class="infobox-label" scope="row" |Ligging | class="infobox-data label" |[[Troubridge Island|Troubridge-eiland]]<br /><br />Suid-Australië<br /><br /> Australië |- ! class="infobox-label" scope="row" |[[Geographic coordinate system|Koördinate]] | class="infobox-data" |<templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles><span class="geo-inline"><span class="plainlinks nourlexpansion">[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Troubridge_Island_Lighthouse&params=35_07_01.2_S_137_49_39.6_E_ <span class="geo-default"><span class="geo-dms" title="Maps, aerial photos, and other data for this location"><span class="latitude">35°07′01.2″S</span> <span class="longitude">137°49′39.6″O</span></span></span><span class="geo-multi-punct">&#xFEFF; / &#xFEFF;</span><span class="geo-nondefault"><span class="geo-dec" title="Maps, aerial photos, and other data for this location">35.117000°S 137.827667°E</span><span style="display:none">&#xFEFF; / <span class="geo">-35.117000; 137.827667</span></span></span>]</span></span><indicator name="coordinates"><span id="coordinates">[[Geographic coordinate system|Coordinates]]: {{#parsoid�fragment:17}}<span class="plainlinks nourlexpansion">[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Troubridge_Island_Lighthouse&params=35_07_01.2_S_137_49_39.6_E_ <span class="geo-default"><span class="geo-dms" title="Maps, aerial photos, and other data for this location"><span class="latitude">35°07′01.2″S</span> <span class="longitude">137°49′39.6″E</span></span></span><span class="geo-multi-punct">&#xfeff; / &#xfeff;</span><span class="geo-nondefault"><span class="geo-dec" title="Maps, aerial photos, and other data for this location">35.117000°S 137.827667°E</span><span style="display:none">&#xfeff; / <span class="geo">-35.117000; 137.827667</span></span></span>]</span>[[Category:Pages using gadget WikiMiniAtlas]]</span></indicator> |- style="background:#b9deed;color:inherit;" ! colspan="2" class="infobox-header" |Toring |- ! class="infobox-label" scope="row" |Toring gebou | class="infobox-data" |1856 |- ! class="infobox-label" scope="row" |Konstruksie | class="infobox-data" |Gietyster-toring<ref name="Rowlett" /> |- ! class="infobox-label" scope="row" |Geoutomatiseer | class="infobox-data" |1981 |- ! class="infobox-label" scope="row" |Hoogte | class="infobox-data" |24 metres (79&nbsp;voet)<ref name="Rowlett" /> |- ! class="infobox-label" scope="row" |Vorm | class="infobox-data" |Silindriese toring met balkon en lantern<ref name="Rowlett" /> |- ! class="infobox-label" scope="row" |Merktekens | class="infobox-data note" |Rooi toring met 'n wit horisontale band, wit lantern en reling<ref name="Rowlett" /> |- ! class="infobox-label" scope="row" |Kragbron | class="infobox-data" |Sonkrag&nbsp;<span class="penicon autoconfirmed-show">[[File:OOjs_UI_icon_edit-ltr-progressive.svg|skakel=https://www.wikidata.org/wiki/Q19880085?uselang=en#P618|teks-bo|raamloos|10x10px|Edit this on Wikidata]]</span> |- ! class="infobox-label" scope="row" |Operateur | class="infobox-data" |Deelstaatregering |- ! class="infobox-label" scope="row" |Erfenisstatus | class="infobox-data" |Deelstaaterfeniswerf sedert 23 September 1982 |- class="infobox-hiddenrow" style="display:none" | colspan="2" class="infobox-full-data" |<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> |- style="background:#FAF884; color:inherit;" ! colspan="2" class="infobox-header" |Lig |- ! class="infobox-label" scope="row" |Gadeaktiveer | class="infobox-data" |2001<ref name="Rowlett" /> |- ! class="infobox-label" scope="row" |Fokushoogte | class="infobox-data" |25 metres (82&nbsp;voet) |- ! class="infobox-label" scope="row" |Intensiteit | class="infobox-data" |Wit: 1800 cd<br /><br />Rooi: 360 cd |- ! class="infobox-label" scope="row" |Reikwydte | class="infobox-data" |Wit: 10 seemyl (19&nbsp;km; 12&nbsp;mi)<br /><br />Rooi: 7 seemyl (13&nbsp;km; 8.1&nbsp;mi)<ref name="Macdonald" /> |- ! class="infobox-label" scope="row" |Karakteristiek | class="infobox-data note" |Fl WR 10s. (wit met rooi sekte)<ref name="Macdonald" /> |- style="display:none" | colspan="2" | |} '''Die Troubridge-eilandvuurtoring''' is 'n buitewerkingstelde [[vuurtoring]] in die Australiese deelstaat [[Suid-Australië|Suid-Australië,]] geleë op Troubridge-eiland in die Gulf St Vincent, sowat {{Convert|74|km}} suidwes van die deelstaathoofstad Adelaide en sowat {{Convert|8|km|mi}} suidoos by oos van Edithburgh op die Yorke-skiereiland . == Geskiedenis == Die vuurtoring is in 1856 in werking gestel om die verlies van skepe wat op die Troubridge-sandbanke (Troubridge Shoals) strand, te verminder. Die Tsjeggies-gebore [[Surrealisme|surrealistiese]] kunstenaar Voitre Marek, wat in 1949 na [[Adelaide (Suid-Australië)|Adelaide]] gemigreer het, het van 1957 tot 1960 saam met sy vrou en jong kinders as vuurtoringwagter op Troubridge-eiland gewoon. Hulle het soontoe verhuis vanaf die Cape du Couedic-vuurtoring nadat die vuurtoring geoutomatiseer is en die personeel onttrek is.<ref name="conv2021">{{Cite web|url=http://theconversation.com/surrealists-at-sea-dusan-and-voitre-marek-finally-receive-their-place-in-the-pantheon-of-australian-surrealism-163249|title=Surrealists at Sea: Dušan and Voitre Marek finally receive their place in the pantheon of Australian surrealism|last=Speck|first=Catherine|date=27 June 2021|website=[[The Conversation (website)|The Conversation]]|access-date=1 September 2021}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://lighthouses.org.au/sa/cape-du-couedic-lighthouse/|title=Cape Du Couedic Lighthouse|date=29 January 2018|website=Lighthouses of Australia Inc.|access-date=1 September 2021}}</ref> Die vuurtoring is in 1981 na outomatiese werking oorgeskakel en in 2001 buite werking gestel. Sy rol as navigasie-hulpmiddel is vanaf 1980 geleidelik oorgeneem deur die nuwe Troubridge Hill-vuurtoring, wat op Troubridge Hill ten weste van die Troubridge-sandbanke (Troubridge Shoals) geleë is. <ref>{{Cite book |last=Coroneos |first=Cosmos |title=Shipwrecks of the Investigator Strait and the Lower Yorke Peninsula |last2=McKinnon |first2=Robert |date=1997 |publisher=Department of Environment and Natural Resources |isbn=0-9588496-3-3 |location=Adelaide |page=18}}</ref> Die vuurtoring is in 1978 op die nou afgeskafte Register van die Nasionale Estate opgeneem. Die voormalige Troubridge-eilandvuurtoring en die meegaande [[Troubridge Island Lighthouse Keepers' Cottages|Troubridge-Island Lighthouse Keepers' Cottages,]] wat op die Suid-Australian Heritage Register gelys is, vorm nou deel van die toeriste-attraksies wat binne die Troubridge-Island Conservation Park aangebied word. <ref>{{Cite book |url=http://www.environment.sa.gov.au/files/3fbcb962-2f67-4e9b-ae0d-9e4f00b16923/cons-gen-althorpe-goose-troubridge-parkmgmtplan-adopted.pdf |title=Management Plan – Althorpe Islands, Goose Island and Troubridge Island Conservation Parks |publisher=Department of Environment & Heritage (DEH) |year=2009 |isbn=978-1-921466-76-2 |location=Adelaide |pages=1–3, 7–8, 27, 35 & 36}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://apps.planning.sa.gov.au/HeritageSearch/HeritageItem.aspx?p_heritageno=8|title=Troubridge Island Lighthouse Keepers' Cottages, Troubridge Island Conservation Park|publisher=Department of Environment Water and Natural Resources|access-date=24 January 2015}}</ref> <ref>{{Cite news|location=Adelaide|accessdate=18 August 2014}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Robinson |first=A. C. |url=http://www.environment.sa.gov.au/files/5a7dbb25-70b9-4ceb-bbfd-a25800961994/offshore-islands-gen.pdf |title=South Australia's offshore islands |last2=Canty, P. |last3=Mooney, T. |last4=Rudduck, P. |publisher=Australian Heritage Commission |year=1996 |isbn=978-0-644-35011-2 |pages=290 & 292 |access-date=13 December 2013}}</ref> == Sien ook == * Lys van vuurtorings in Australië == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [http://www.amsa.gov.au/navigation/ Australiese Maritieme Veiligheidsowerheid] [[Kategorie:Koördinate op Wikidata]] mnat1emkaobach5es6hdzucql9wy24f 2970531 2970510 2026-09-24T15:49:30Z HoneyyR 203616 vaste sinstrukture 2970531 wikitext text/x-wiki </ref>{{gaan taal na}} {| class="infobox vcard" |+ class="infobox-title fn" id="7" |Troubridge-eiland vuurtoring<span class="qs" style="display: none;">&#x20;[[File:Commons_to_Wikidata_QuickStatements.svg|skakel=https://quickstatements.toolforge.org/#/v1=Q19880085%7CP31%7CQ39715%7C%7CQ19880085%7CP625%7C@-35.117000%2F137.827667%7CS143%7CQ328%7C%7CQ19880085%7CP571%7C%2B1856-00-00T00%3A00%3A00Z%2F9%7CS143%7CQ328%7C%7CQ19880085%7CP730%7C%2B2001-00-00T00%3A00%3A00Z%2F9%7CS143%7CQ328%7C%7CQ19880085%7CP793%7CQ24410992%7CP585%7C%2B1981-00-00T00%3A00%3A00Z%2F9%7CS143%7CQ328%7C%7CQ19880085%7CP2048%7C24U11573%7CS143%7CQ328%7C%7CQ19880085%7CP2923%7C25U11573%7CS143%7CQ328%7C%7CQ19880085%7CP3041%7Cwhite:U83216%7CS143%7CQ328%7C%7CQ19880085%7CP2929%7Cwhite:U93318%7CS143%7CQ328%7C%7CQ19880085%7CP1030%7C%22Fl%20WR%2010s.%20%28white%20with%20red%20sector%29%22%7CS143%7CQ328%7C%7CQ19880085%7CP18%7C%22Troubridge%20Island%20Lighthouse.jpg%22%7CS143%7CQ328|20x20px]]</span> | colspan="2" class="infobox-image" |[[File:Troubridge_Island_Lighthouse.jpg|raamloos]] |- | colspan="2" class="infobox-image" |<mapframe zoom="5" frameless="1" align="center" longitude="137.82766666667" latitude="-35.117" height="200" width="270">{"type":"Feature","geometry":{"coordinates":[137.82766666666666,-35.117],"type":"Point"},"properties":{"marker-color":"#5E74F3","title":"Troubridge Island Lighthouse","marker-symbol":"lighthouse"}}</mapframe><div class="infobox-caption"></div> |- ! class="infobox-label" scope="row" |Ligging | class="infobox-data label" |[[Troubridge Island|Troubridge-eiland]]<br /><br />Suid-Australië<br /><br /> Australië |- ! class="infobox-label" scope="row" |[[Geographic coordinate system|Koördinate]] | class="infobox-data" |<templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles><span class="geo-inline"><span class="plainlinks nourlexpansion">[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Troubridge_Island_Lighthouse&params=35_07_01.2_S_137_49_39.6_E_ <span class="geo-default"><span class="geo-dms" title="Maps, aerial photos, and other data for this location"><span class="latitude">35°07′01.2″S</span> <span class="longitude">137°49′39.6″O</span></span></span><span class="geo-multi-punct">&#xFEFF; / &#xFEFF;</span><span class="geo-nondefault"><span class="geo-dec" title="Maps, aerial photos, and other data for this location">35.117000°S 137.827667°E</span><span style="display:none">&#xFEFF; / <span class="geo">-35.117000; 137.827667</span></span></span>]</span></span><indicator name="coordinates"><span id="coordinates">[[Geographic coordinate system|Coordinates]]: {{#parsoid�fragment:17}}<span class="plainlinks nourlexpansion">[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Troubridge_Island_Lighthouse&params=35_07_01.2_S_137_49_39.6_E_ <span class="geo-default"><span class="geo-dms" title="Maps, aerial photos, and other data for this location"><span class="latitude">35°07′01.2″S</span> <span class="longitude">137°49′39.6″E</span></span></span><span class="geo-multi-punct">&#xfeff; / &#xfeff;</span><span class="geo-nondefault"><span class="geo-dec" title="Maps, aerial photos, and other data for this location">35.117000°S 137.827667°E</span><span style="display:none">&#xfeff; / <span class="geo">-35.117000; 137.827667</span></span></span>]</span>[[Category:Pages using gadget WikiMiniAtlas]]</span></indicator> |- style="background:#b9deed;color:inherit;" ! colspan="2" class="infobox-header" |Toring |- ! class="infobox-label" scope="row" |Toring gebou | class="infobox-data" |1856 |- ! class="infobox-label" scope="row" |Konstruksie | class="infobox-data" |Gietyster-toring<ref name="Rowlett" /> |- ! class="infobox-label" scope="row" |Geoutomatiseer | class="infobox-data" |1981 |- ! class="infobox-label" scope="row" |Hoogte | class="infobox-data" |24 metres (79&nbsp;voet)<ref name="Rowlett" /> |- ! class="infobox-label" scope="row" |Vorm | class="infobox-data" |Silindriese toring met balkon en lantern<ref name="Rowlett" /> |- ! class="infobox-label" scope="row" |Merktekens | class="infobox-data note" |Rooi toring met 'n wit horisontale band, wit lantern en reling<ref name="Rowlett" /> |- ! class="infobox-label" scope="row" |Kragbron | class="infobox-data" |Sonkrag&nbsp;<span class="penicon autoconfirmed-show">[[File:OOjs_UI_icon_edit-ltr-progressive.svg|skakel=https://www.wikidata.org/wiki/Q19880085?uselang=en#P618|teks-bo|raamloos|10x10px|Edit this on Wikidata]]</span> |- ! class="infobox-label" scope="row" |Operateur | class="infobox-data" |Deelstaatregering |- ! class="infobox-label" scope="row" |Erfenisstatus | class="infobox-data" |Deelstaaterfeniswerf sedert 23 September 1982 |- class="infobox-hiddenrow" style="display:none" | colspan="2" class="infobox-full-data" |<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> |- style="background:#FAF884; color:inherit;" ! colspan="2" class="infobox-header" |Lig |- ! class="infobox-label" scope="row" |Gadeaktiveer | class="infobox-data" |2001<ref name="Rowlett" /> |- ! class="infobox-label" scope="row" |Fokushoogte | class="infobox-data" |25 metres (82&nbsp;voet) |- ! class="infobox-label" scope="row" |Intensiteit | class="infobox-data" |Wit: 1800 cd<br /><br />Rooi: 360 cd |- ! class="infobox-label" scope="row" |Reikwydte | class="infobox-data" |Wit: 10 seemyl (19&nbsp;km; 12&nbsp;mi)<br /><br />Rooi: 7 seemyl (13&nbsp;km; 8.1&nbsp;mi)<ref name="Macdonald" /> |- ! class="infobox-label" scope="row" |Karakteristiek | class="infobox-data note" |Fl WR 10s. (wit met rooi sekte)<ref name="Macdonald" /> |- style="display:none" | colspan="2" | |} '''Die Troubridge-eiland-vuurtoring''' is 'n buitebedryfgestelde [[vuurtoring]] vuurtoring op Troubridge-eiland in Gulf St. Vincent in die Australiese deelstaat Suid-Australië. Dit is ongeveer 74 km suidwes van die deelstaathoofstad Adelaide geleë, en sowat 8 km suidoos-by-oos van Edithburgh op die Yorke-skiereiland. == Geskiedenis == Die vuurtoring is in 1856 in gebruik geneem om te keer dat nog skepe op die Troubridge-sandbanke (Troubridge Shoals) strand. Die Tsjeggies-gebore [[Surrealisme|surrealistiese]] kunstenaar Voitre Marek, wat in 1949 na [[Adelaide (Suid-Australië)|Adelaide]] verhuis het, het van 1957 tot 1960 saam met sy vrou en jong kinders as vuurtoringwagter op Troubridge-eiland gewoon. Hulle het soontoe verhuis vanaf die Cape du Couedic-vuurtoring nadat die vuurtoring geoutomatiseer is en die personeel onttrek is.<ref name="conv2021">{{Cite web|url=http://theconversation.com/surrealists-at-sea-dusan-and-voitre-marek-finally-receive-their-place-in-the-pantheon-of-australian-surrealism-163249|title=Surrealists at Sea: Dušan and Voitre Marek finally receive their place in the pantheon of Australian surrealism|last=Speck|first=Catherine|date=27 June 2021|website=[[The Conversation (website)|The Conversation]]|access-date=1 September 2021}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://lighthouses.org.au/sa/cape-du-couedic-lighthouse/|title=Cape Du Couedic Lighthouse|date=29 January 2018|website=Lighthouses of Australia Inc.|access-date=1 September 2021}}</ref> Die vuurtoring is in 1981 geoutomatiseer en in 2001 buite bedrfy gestel. Sy rol as navigasiehulpmiddel is vanaf 1980 geleidelik oorgeneem deur die nuwe Troubridge Hill-vuurtoring, wat op Troubridge Hill ten wes van die Troubridge-sandbanke (Troubridge Shoals) geleë is. <ref>{{Cite book |last=Coroneos |first=Cosmos |title=Shipwrecks of the Investigator Strait and the Lower Yorke Peninsula |last2=McKinnon |first2=Robert |date=1997 |publisher=Department of Environment and Natural Resources |isbn=0-9588496-3-3 |location=Adelaide |page=18}}</ref> Die vuurtoring is in 1978 op die nou afgeskafte Register of the National Estate opgeneem. Die voormalige Troubridge-eiland-vuurtoring en die meegaande vuurtoringwagtershuisies, wat op die Suid-Australian Heritage Register gelys is, vorm nou deel van die toeriste-attraksies binne die Troubridge-Eiland-bewaringspark. (Troubridge-Island Conservation Park).<ref>{{Cite book |url=http://www.environment.sa.gov.au/files/3fbcb962-2f67-4e9b-ae0d-9e4f00b16923/cons-gen-althorpe-goose-troubridge-parkmgmtplan-adopted.pdf |title=Management Plan – Althorpe Islands, Goose Island and Troubridge Island Conservation Parks |publisher=Department of Environment & Heritage (DEH) |year=2009 |isbn=978-1-921466-76-2 |location=Adelaide |pages=1–3, 7–8, 27, 35 & 36}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://apps.planning.sa.gov.au/HeritageSearch/HeritageItem.aspx?p_heritageno=8|title=Troubridge Island Lighthouse Keepers' Cottages, Troubridge Island Conservation Park|publisher=Department of Environment Water and Natural Resources|access-date=24 January 2015}}</ref> <ref>{{Cite news|location=Adelaide|accessdate=18 August 2014}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Robinson |first=A. C. |url=http://www.environment.sa.gov.au/files/5a7dbb25-70b9-4ceb-bbfd-a25800961994/offshore-islands-gen.pdf |title=South Australia's offshore islands |last2=Canty, P. |last3=Mooney, T. |last4=Rudduck, P. |publisher=Australian Heritage Commission |year=1996 |isbn=978-0-644-35011-2 |pages=290 & 292 |access-date=13 December 2013}}</ref> == Sien ook == * Lys van vuurtorings in Australië == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [http://www.amsa.gov.au/navigation/ Australiese Maritieme Veiligheidsowerheid] [[Kategorie:Koördinate op Wikidata]] emnjk5squs7utrbs2d0kjwntls2s1jb 0 469626 2970511 2026-09-24T15:03:25Z KabouterBot 89467 Skep saadjie oor nedersetting uit Wikidata ([[d:Q2428058]]) 2970511 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Nedersetting | amptelike_naam = Ouadda | nedersetting_tipe = Nedersetting | onderafdelingtipe = [[Land]] | onderafdelingnaam = {{vlag|Sentraal-Afrikaanse Republiek}} | onderafdelingtipe1 = Prefektuur | onderafdelingnaam1 = [[Haute-Kotto]] | koördinate = {{Koördinate|8.07181|22.39563|display=inline,title}} | hoogte_m = 710 }} '''Ouadda''' is 'n nedersetting in die prefektuur [[Haute-Kotto]], [[Sentraal-Afrikaanse Republiek]]. Die nedersetting lê 710&nbsp;m bo seevlak. Die terrein rondom Ouadda is plat.<ref name="copernicus">{{Cite web |url=https://doi.org/10.5270/ESA-c5d3d65 |title=Copernicus Global Digital Elevation Model GLO-90 |publisher=[[Europese Ruimtevaartorganisasie]]}}</ref>{{Efn|1=Die terrein is uit Copernicus GLO-90 se hoogtes binne 'n straal van 10&nbsp;km bereken.}} Die hoogste punt in die omgewing is 841&nbsp;m bo seevlak, 10&nbsp;km noordoos van Ouadda. == Notas == {{Notelist}} == Verwysings == {{Verwysings}} {{Saadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Nedersettings in die Sentraal-Afrikaanse Republiek]] kxe81bgsdmhvffsf1sndczozv6u0zz5 0 469627 2970513 2026-09-24T15:14:11Z Oesjaar 7467 Nuwe spesie met foto's. 2970513 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Helichrysum setosum | authority = Harv., (1865) | synonyms =* ''Gnaphalium setosum'' <small>Kuntze</small> }} '''''Helichrysum setosum''''' is 'n blomdraende [[struik]] wat deel van die Asteraceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan [[Mosambiek]], [[Suid-Afrika]], [[Zambië]] en [[Zimbabwe]]. In Suid-Afrika kom die spesie in [[Gauteng]], [[KwaZulu-Natal]], [[Limpopo]], [[Mpumalanga]], [[Noordwes]] en die [[Vrystaat]] voor. == Gallery == <gallery> Helichrysum setosum 5Dsr 1-0065.jpg Helichrysum setosum 1DS-II 1-6449.jpg Helichrysum setosum 1DS-II 1-6447.jpg Helichrysum setosum 5Dsr 1-0066.jpg </gallery> == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=3240-383 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:213326-1 Plants of the World] * [https://biodiversityadvisor.sanbi.org/search/detail/2546384b-92a4-4628-8e5c-84f78430d390 Biodiversityadvisor] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Helichrysum|setosum]] [[Kategorie:Flora van Mosambiek]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Flora van Zambië]] [[Kategorie:Flora van Zimbabwe]] hlqkqyvppyf6nqpp23lwx6dsuc7gdzg 2970514 2970513 2026-09-24T15:14:49Z Oesjaar 7467 Verbeter 2970514 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Helichrysum setosum | authority = Harv., (1865) | synonyms =* ''Gnaphalium setosum'' <small>Kuntze</small> }} '''''Helichrysum setosum''''' is 'n klein blomdraende [[struik]] wat deel van die Asteraceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan [[Mosambiek]], [[Suid-Afrika]], [[Zambië]] en [[Zimbabwe]]. In Suid-Afrika kom die spesie in [[Gauteng]], [[KwaZulu-Natal]], [[Limpopo]], [[Mpumalanga]], [[Noordwes]] en die [[Vrystaat]] voor. == Gallery == <gallery> Helichrysum setosum 5Dsr 1-0065.jpg Helichrysum setosum 1DS-II 1-6449.jpg Helichrysum setosum 1DS-II 1-6447.jpg Helichrysum setosum 5Dsr 1-0066.jpg </gallery> == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=3240-383 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:213326-1 Plants of the World] * [https://biodiversityadvisor.sanbi.org/search/detail/2546384b-92a4-4628-8e5c-84f78430d390 Biodiversityadvisor] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Helichrysum|setosum]] [[Kategorie:Flora van Mosambiek]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Flora van Zambië]] [[Kategorie:Flora van Zimbabwe]] 4020s3nspkodljktk6djdhgpzm2f5ii 1 469628 2970515 2026-09-24T15:16:16Z Oesjaar 7467 Verbeter 2970515 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 1 469629 2970518 2026-09-24T15:20:10Z Oesjaar 7467 Verbeter 2970518 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 6 469630 2970538 2026-09-24T16:49:39Z JMK 649 {{Beeldinligting |beskrywing= {{af|1= Die Wonderboom}} |bron= ''Pretoria Historia'' (facebook), met ChatGPT-aanhef vir realistiese herskepping van hierdie [https://www.facebook.com/photo/?fbid=1095404479671438&set=a.181313287747233 foto] as bron |datum=ca 1880s |daarsteller= Pretoria Historia, [[Gebruiker:JMK|JMK]] met ChatGPT |outeur=Henri Ferdinand Gros (H.F. Gros), Switsersgebore pionierfotograaf en eerste residente fotograaf in Pretoria, waar hy van 1875 en 1890 aktief was |ander_weergawe... 2970538 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing= {{af|1= Die Wonderboom}} |bron= ''Pretoria Historia'' (facebook), met ChatGPT-aanhef vir realistiese herskepping van hierdie [https://www.facebook.com/photo/?fbid=1095404479671438&set=a.181313287747233 foto] as bron |datum=ca 1880s |daarsteller= Pretoria Historia, [[Gebruiker:JMK|JMK]] met ChatGPT |outeur=Henri Ferdinand Gros (H.F. Gros), Switsersgebore pionierfotograaf en eerste residente fotograaf in Pretoria, waar hy van 1875 en 1890 aktief was |ander_weergawes= Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> [[Kategorie:KI-gegenereerde beelde]] [[Kategorie:Geskiedenis van Pretoria]] == Lisensiëring == {{PD-SA}} bti8pr9gpfh68nsk81aavdjn44zqsb4 2970558 2970538 2026-09-24T19:24:19Z JMK 649 /* Opsomming */ beskr 2970558 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing= {{af|1=KI-konsep van die Wonderboom te Pretoria tydens die laat 19de eeu}} {{en|1=AI concept of the Wonderboom at Pretoria during the late 19th century}} |bron= ''Pretoria Historia'' (facebook), met ChatGPT-aanhef vir realistiese herskepping van hierdie [https://www.facebook.com/photo/?fbid=1095404479671438&set=a.181313287747233 foto] as bron |datum=ca 1880s |daarsteller= Pretoria Historia, [[Gebruiker:JMK|JMK]] met ChatGPT |outeur=Henri Ferdinand Gros (H.F. Gros), Switsersgebore pionierfotograaf en eerste residente fotograaf in Pretoria, waar hy van 1875 en 1890 aktief was |ander_weergawes= Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> [[Kategorie:KI-gegenereerde beelde]] [[Kategorie:Geskiedenis van Pretoria]] == Lisensiëring == {{PD-SA}} fl88sxize757b8et5euw3o82qhhdg0v 2970559 2970558 2026-09-24T19:25:23Z JMK 649 /* Opsomming */ 2970559 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing= {{af|1=KI-konsep van die Wonderboom te Pretoria tydens die laat 19de eeu}} {{en|1=AI concept of the Wonderboom at Pretoria during the late 19th century}} |bron= ''Pretoria Historia'' (facebook), met ChatGPT-aanhef vir realistiese herskepping van hierdie [https://www.facebook.com/photo/?fbid=1095404479671438&set=a.181313287747233 foto] as bron |datum=ca 1880s |daarsteller= Pretoria Historia, [[Gebruiker:JMK|JMK]] met ChatGPT |outeur=Henri Ferdinand Gros (H.F. Gros), Switsersgebore pionierfotograaf en eerste residente fotograaf in Pretoria, waar hy van 1875 tot 1890 aktief was |ander_weergawes= Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> [[Kategorie:KI-gegenereerde beelde]] [[Kategorie:Geskiedenis van Pretoria]] == Lisensiëring == {{PD-SA}} pahabgudn0i5exmkphm6h3t6pdmhrla 0 469631 2970539 2026-09-24T17:28:31Z HoneyyR 203616 Geskep deur die bladsy "[[:en:Special:Redirect/revision/1354631402|Morris Michtom]]" te vertaal 2970539 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon|image=Morris Michtom in New York.png|image_size=250px|caption=Michtom in [[New York (deelstaat)|New York]]|birth_name=|birth_date={{Geboortedatum|1869|9|12}}|birth_place=[[Russiese Keiserryk]]|death_date={{Sterftedatum en ouderdom|1938|7|21|1869|9|12}}|death_place=[[Brooklyn, New York|Brooklyn]]|occupation=Uitvinder, Sakeman|education=|nationality=|spouse=Rose|partner=|children=Emily (1897–1986) en Joseph (1890–1951)|signature=|website=|footnotes=}} '''Morris Michtom''' (12 September 1869 &#x2013; 21 Julie 1938) <ref name="Johns1981">{{Cite book |last=Stephanie Bernardo Johns |url=https://books.google.com/books?id=3Xaor66VeTQC |title=The ethnic almanac |publisher=Doubleday |year=1981 |isbn=978-0-385-14143-7 |page=260 |access-date=1 October 2011}}</ref> <ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=1YLmAAAAMAAJ |title=The Rubber age |publisher=Palmerton Pub. Co. |year=1938 |access-date=1 October 2011}}</ref> was 'n Russies-gebore sakeman en uitvinder wat, saam met sy vrou Rose (ook 'n Russies-Joodse immigrant wat in Brooklyn gewoon het), die Ideal Novelty and Toy Company gestig het. Michtom het die in 1902 met die idee vir teddiebeer vorendag gekom het (terselfdertyd toe Richard Steiff in Duitsland met 'n idee vorendag gekom het vir 'n opgestopte speelgoedbeer met beweegbare ledemate). <ref name="JVLMichtom">{{Cite web|url=http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/biography/Michtoms.html|title=Rose and Morris Michtom and the Invention of the Teddy Bear|website=American Jewish Historical Society|access-date=20 March 2011}}</ref> Na Michtom se dood het die onderneming die grootste popvervaardigingsmaatskappy in die Verenigde State geword. == Biografie == [[File:TheodoreRooseveltTeddyBear.jpg|links|duimnael| 'n Politieke spotprent wat in 1902 in ''The Washington Post'' verskyn het, het aanleiding gegee tot die naam "teddiebeer"]] Michtom is op 12 September 1869 in 'n Joodse gesin <ref>{{Cite book |last=Lawrence J. Epstein |url=https://books.google.com/books?id=TVTgKbrdINkC&q=Morris+Michtom&pg=PA138 |title=At the Edge of a Dream: ''The Story of Jewish Immigrants on New York's Lower East Side, 1880-1920'' |date=2007 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=9780787986223 |page=138}}</ref> <ref name="JVLMichtom" /> gebore en het in 1887 na New York geëmigreer, waartydens hy ook getroud is met sy vrou, Rose Katz (1867–1937), wat in [[Roemenië]] gebore is. Hy het bedags lekkergoed verkoop in sy winkel by Tompkinslaan 404 in Bedford-Stuyvesant,[[Brooklyn, New York|Brooklyn,]] en snags saam met haar opgestopte diere gemaak. Die teddiebeer is geïnspireer deur 'n spotprent van [[Pulitzerprys|die Pulitzerprys-winnende]] spotprenttekenaar Clifford K. Berryman. Die spotprent het uitgebeeld hoe [[President van die Verenigde State van Amerika|die Amerikaanse president]] [[Theodore Roosevelt]] – wat dikwels "Teddy" genoem is – deerins betoon het aan 'n beer aan die einde van 'n onsuksesvolle jagtog in [[Mississippi]] in 1902. Michtom het die tekening gesien en 'n klein pluisbeerjie gemaak wat hy aan Roosevelt gestuur het. Michtom het 'n pluisbeerjie gemaak wat hy aan Roosevelt gestuur het. Michtom het 'n pluisbeer in die winkelvenster gesit met 'n bordjie waarop "Teddy's bear" getsaan het. Na die skepping van die beer in 1902 was die verkope van die beertjies so goed dat Michtom in 1907 die Ideal Novelty and Toy Company gestig het. Michtom is op 21 Julie 1938 in ouderdom van 68 jaar in [[Brooklyn, New York|Brooklyn]], [[New York]], oorlede. == Sien ook == * Margarete Steiff == Verwysings == <templatestyles src="Reflist/styles.css" /> <references /> {{Verwysings}} [[Kategorie:Amerikaanse Jode]] [[Kategorie:Sterftes in 1938]] [[Kategorie:Geboortes in 1870]] [[Kategorie:Artikels met hCards]] j82vwrdu1k5qqraxivkr42hnlvlsdne 2970540 2970539 2026-09-24T17:32:59Z HoneyyR 203616 Verwysingsfout reggestel. 2970540 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon|image=Morris Michtom in New York.png|image_size=250px|caption=Michtom in [[New York (deelstaat)|New York]]|birth_name=|birth_date={{Geboortedatum|1869|9|12}}|birth_place=[[Russiese Keiserryk]]|death_date={{Sterftedatum en ouderdom|1938|7|21|1869|9|12}}|death_place=[[Brooklyn, New York|Brooklyn]]|occupation=Uitvinder, Sakeman|education=|nationality=|spouse=Rose|partner=|children=Emily (1897–1986) en Joseph (1890–1951)|signature=|website=|footnotes=}} '''Morris Michtom''' (12 September 1869 &#x2013; 21 Julie 1938) <ref name="Johns1981">{{Cite book |last=Stephanie Bernardo Johns |url=https://books.google.com/books?id=3Xaor66VeTQC |title=The ethnic almanac |publisher=Doubleday |year=1981 |isbn=978-0-385-14143-7 |page=260 |access-date=1 October 2011}}</ref> <ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=1YLmAAAAMAAJ |title=The Rubber age |publisher=Palmerton Pub. Co. |year=1938 |access-date=1 October 2011}}</ref> was 'n Russies-gebore sakeman en uitvinder wat, saam met sy vrou Rose (ook 'n Russies-Joodse immigrant wat in Brooklyn gewoon het), die Ideal Novelty and Toy Company gestig het. Michtom het die in 1902 met die idee vir teddiebeer vorendag gekom het (terselfdertyd toe Richard Steiff in Duitsland met 'n idee vorendag gekom het vir 'n opgestopte speelgoedbeer met beweegbare ledemate). <ref name="JVLMichtom">{{Cite web|url=http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/biography/Michtoms.html|title=Rose and Morris Michtom and the Invention of the Teddy Bear|website=American Jewish Historical Society|access-date=20 March 2011}}</ref> Na Michtom se dood het die onderneming die grootste popvervaardigingsmaatskappy in die Verenigde State geword. == Biografie == [[File:TheodoreRooseveltTeddyBear.jpg|links|duimnael| 'n Politieke spotprent wat in 1902 in ''The Washington Post'' verskyn het, het aanleiding gegee tot die naam "teddiebeer"]] Michtom is op 12 September 1869 in 'n Joodse gesin <ref>{{Cite book |last=Lawrence J. Epstein |url=https://books.google.com/books?id=TVTgKbrdINkC&q=Morris+Michtom&pg=PA138 |title=At the Edge of a Dream: ''The Story of Jewish Immigrants on New York's Lower East Side, 1880-1920'' |date=2007 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=9780787986223 |page=138}}</ref> <ref name="JVLMichtom" /> gebore en het in 1887 na New York geëmigreer, waartydens hy ook getroud is met sy vrou, Rose Katz (1867–1937), wat in [[Roemenië]] gebore is. Hy het bedags lekkergoed verkoop in sy winkel by Tompkinslaan 404 in Bedford-Stuyvesant,[[Brooklyn, New York|Brooklyn,]] en snags saam met haar opgestopte diere gemaak. Die teddiebeer is geïnspireer deur 'n spotprent van [[Pulitzerprys|die Pulitzerprys-winnende]] spotprenttekenaar Clifford K. Berryman. Die spotprent het uitgebeeld hoe [[President van die Verenigde State van Amerika|die Amerikaanse president]] [[Theodore Roosevelt]] – wat dikwels "Teddy" genoem is – deerins betoon het aan 'n beer aan die einde van 'n onsuksesvolle jagtog in [[Mississippi]] in 1902. Michtom het die tekening gesien en 'n klein pluisbeerjie gemaak wat hy aan Roosevelt gestuur het. Michtom het 'n pluisbeerjie gemaak wat hy aan Roosevelt gestuur het. Michtom het 'n pluisbeer in die winkelvenster gesit met 'n bordjie waarop "Teddy's bear" getsaan het. Na die skepping van die beer in 1902 was die verkope van die beertjies so goed dat Michtom in 1907 die Ideal Novelty and Toy Company gestig het. Michtom is op 21 Julie 1938 in ouderdom van 68 jaar in [[Brooklyn, New York|Brooklyn]], [[New York]], oorlede. == Sien ook == * Margarete Steiff == Verwysings == <references /> {{Verwysings}} [[Kategorie:Amerikaanse Jode]] [[Kategorie:Sterftes in 1938]] [[Kategorie:Geboortes in 1870]] [[Kategorie:Artikels met hCards]] b8oibh80ma7uum7g7wso32qlm1uqiaz 2970541 2970540 2026-09-24T17:34:54Z Dumbassman 62009 2970541 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon|image=Morris Michtom in New York.png|image_size=250px|caption=Michtom in [[New York (deelstaat)|New York]]|birth_name=|birth_date={{Geboortedatum|1869|9|12}}|birth_place=[[Russiese Keiserryk]]|death_date={{Sterftedatum en ouderdom|1938|7|21|1869|9|12}}|death_place=[[Brooklyn, New York|Brooklyn]]|occupation=Uitvinder, Sakeman|education=|nationality=|spouse=Rose|partner=|children=Emily (1897–1986) en Joseph (1890–1951)|signature=|website=|footnotes=}} '''Morris Michtom''' (12 September 1869 &#x2013; 21 Julie 1938) <ref name="Johns1981">{{Cite book |last=Stephanie Bernardo Johns |url=https://books.google.com/books?id=3Xaor66VeTQC |title=The ethnic almanac |publisher=Doubleday |year=1981 |isbn=978-0-385-14143-7 |page=260 |access-date=1 October 2011}}</ref> <ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=1YLmAAAAMAAJ |title=The Rubber age |publisher=Palmerton Pub. Co. |year=1938 |access-date=1 October 2011}}</ref> was 'n Russies-gebore sakeman en uitvinder wat, saam met sy vrou Rose (ook 'n Russies-Joodse immigrant wat in Brooklyn gewoon het), die Ideal Novelty and Toy Company gestig het. Michtom het die in 1902 met die idee vir teddiebeer vorendag gekom het (terselfdertyd toe Richard Steiff in Duitsland met 'n idee vorendag gekom het vir 'n opgestopte speelgoedbeer met beweegbare ledemate). <ref name="JVLMichtom">{{Cite web|url=http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/biography/Michtoms.html|title=Rose and Morris Michtom and the Invention of the Teddy Bear|website=American Jewish Historical Society|access-date=20 March 2011}}</ref> Na Michtom se dood het die onderneming die grootste popvervaardigingsmaatskappy in die Verenigde State geword. == Biografie == [[File:TheodoreRooseveltTeddyBear.jpg|links|duimnael| 'n Politieke spotprent wat in 1902 in ''The Washington Post'' verskyn het, het aanleiding gegee tot die naam "teddiebeer"]] Michtom is op 12 September 1869 in 'n Joodse gesin <ref>{{Cite book |last=Lawrence J. Epstein |url=https://books.google.com/books?id=TVTgKbrdINkC&q=Morris+Michtom&pg=PA138 |title=At the Edge of a Dream: ''The Story of Jewish Immigrants on New York's Lower East Side, 1880-1920'' |date=2007 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=9780787986223 |page=138}}</ref> <ref name="JVLMichtom" /> gebore en het in 1887 na New York geëmigreer, waartydens hy ook getroud is met sy vrou, Rose Katz (1867–1937), wat in [[Roemenië]] gebore is. Hy het bedags lekkergoed verkoop in sy winkel by Tompkinslaan 404 in Bedford-Stuyvesant,[[Brooklyn, New York|Brooklyn,]] en snags saam met haar opgestopte diere gemaak. Die teddiebeer is geïnspireer deur 'n spotprent van [[Pulitzerprys|die Pulitzerprys-winnende]] spotprenttekenaar Clifford K. Berryman. Die spotprent het uitgebeeld hoe [[President van die Verenigde State van Amerika|die Amerikaanse president]] [[Theodore Roosevelt]] – wat dikwels "Teddy" genoem is – deerins betoon het aan 'n beer aan die einde van 'n onsuksesvolle jagtog in [[Mississippi]] in 1902. Michtom het die tekening gesien en 'n klein pluisbeerjie gemaak wat hy aan Roosevelt gestuur het. Michtom het 'n pluisbeerjie gemaak wat hy aan Roosevelt gestuur het. Michtom het 'n pluisbeer in die winkelvenster gesit met 'n bordjie waarop "Teddy's bear" getsaan het. Na die skepping van die beer in 1902 was die verkope van die beertjies so goed dat Michtom in 1907 die Ideal Novelty and Toy Company gestig het. Michtom is op 21 Julie 1938 in ouderdom van 68 jaar in [[Brooklyn, New York|Brooklyn]], [[New York]], oorlede. == Verwysings == {{Verwysings}} [[Kategorie:Amerikaanse Jode]] [[Kategorie:Sterftes in 1938]] [[Kategorie:Geboortes in 1870]] [[Kategorie:Artikels met hCards]] bhxw6la4w270548d4ulu551ode13mlq 2970542 2970541 2026-09-24T17:39:12Z Oesjaar 7467 Gaan taal na! 2970542 wikitext text/x-wiki {{gaan taal na}} {{Inligtingskas Persoon|image=Morris Michtom in New York.png|image_size=250px|caption=Michtom in [[New York (deelstaat)|New York]]|birth_name=|birth_date={{Geboortedatum|1869|9|12}}|birth_place=[[Russiese Keiserryk]]|death_date={{Sterftedatum en ouderdom|1938|7|21|1869|9|12}}|death_place=[[Brooklyn, New York|Brooklyn]]|occupation=Uitvinder, Sakeman|education=|nationality=|spouse=Rose|partner=|children=Emily (1897–1986) en Joseph (1890–1951)|signature=|website=|footnotes=}} '''Morris Michtom''' (12 September 1869 &#x2013; 21 Julie 1938) <ref name="Johns1981">{{Cite book |last=Stephanie Bernardo Johns |url=https://books.google.com/books?id=3Xaor66VeTQC |title=The ethnic almanac |publisher=Doubleday |year=1981 |isbn=978-0-385-14143-7 |page=260 |access-date=1 October 2011}}</ref> <ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=1YLmAAAAMAAJ |title=The Rubber age |publisher=Palmerton Pub. Co. |year=1938 |access-date=1 October 2011}}</ref> was 'n Russies-gebore sakeman en uitvinder wat, saam met sy vrou Rose (ook 'n Russies-Joodse immigrant wat in Brooklyn gewoon het), die Ideal Novelty and Toy Company gestig het. Michtom het die in 1902 met die idee vir teddiebeer vorendag gekom het (terselfdertyd toe Richard Steiff in Duitsland met 'n idee vorendag gekom het vir 'n opgestopte speelgoedbeer met beweegbare ledemate). <ref name="JVLMichtom">{{Cite web|url=http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/biography/Michtoms.html|title=Rose and Morris Michtom and the Invention of the Teddy Bear|website=American Jewish Historical Society|access-date=20 March 2011}}</ref> Na Michtom se dood het die onderneming die grootste popvervaardigingsmaatskappy in die Verenigde State geword. == Biografie == [[File:TheodoreRooseveltTeddyBear.jpg|links|duimnael| 'n Politieke spotprent wat in 1902 in ''The Washington Post'' verskyn het, het aanleiding gegee tot die naam "teddiebeer"]] Michtom is op 12 September 1869 in 'n Joodse gesin <ref>{{Cite book |last=Lawrence J. Epstein |url=https://books.google.com/books?id=TVTgKbrdINkC&q=Morris+Michtom&pg=PA138 |title=At the Edge of a Dream: ''The Story of Jewish Immigrants on New York's Lower East Side, 1880-1920'' |date=2007 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=9780787986223 |page=138}}</ref> <ref name="JVLMichtom" /> gebore en het in 1887 na New York geëmigreer, waartydens hy ook getroud is met sy vrou, Rose Katz (1867–1937), wat in [[Roemenië]] gebore is. Hy het bedags lekkergoed verkoop in sy winkel by Tompkinslaan 404 in Bedford-Stuyvesant,[[Brooklyn, New York|Brooklyn,]] en snags saam met haar opgestopte diere gemaak. Die teddiebeer is geïnspireer deur 'n spotprent van [[Pulitzerprys|die Pulitzerprys-winnende]] spotprenttekenaar Clifford K. Berryman. Die spotprent het uitgebeeld hoe [[President van die Verenigde State van Amerika|die Amerikaanse president]] [[Theodore Roosevelt]] – wat dikwels "Teddy" genoem is – deerins betoon het aan 'n beer aan die einde van 'n onsuksesvolle jagtog in [[Mississippi]] in 1902. Michtom het die tekening gesien en 'n klein pluisbeerjie gemaak wat hy aan Roosevelt gestuur het. Michtom het 'n pluisbeerjie gemaak wat hy aan Roosevelt gestuur het. Michtom het 'n pluisbeer in die winkelvenster gesit met 'n bordjie waarop "Teddy's bear" getsaan het. Na die skepping van die beer in 1902 was die verkope van die beertjies so goed dat Michtom in 1907 die Ideal Novelty and Toy Company gestig het. Michtom is op 21 Julie 1938 in ouderdom van 68 jaar in [[Brooklyn, New York|Brooklyn]], [[New York]], oorlede. == Verwysings == {{Verwysings}} [[Kategorie:Amerikaanse Jode]] [[Kategorie:Sterftes in 1938]] [[Kategorie:Geboortes in 1870]] [[Kategorie:Artikels met hCards]] ppkt6c1rnya9cf94qkl68k5dj4er3t1 0 469632 2970543 2026-09-24T17:48:57Z Oesjaar 7467 Nuwe spesie met foto's. 2970543 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Helichrysum sessilioides | authority = Hilliard, (1973) | synonyms =* ''Helichrysum aretioides'' <small>Thell.</small> }} '''''Helichrysum sessilioides''''' is 'n klein blomdraende [[struik]] wat deel van die Asteraceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan [[Lesotho]] en [[Suid-Afrika]]. In Suid-Afrika kom die spesie in [KwaZulu-Natal]] en die [[Oos-Kaap]] voor en blom van Julie tot Desember. == Gallery == <gallery> Helichrysum sessilioides 1.JPG </gallery> == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=3240-380 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:213324-1 Plants of the World] * [https://biodiversityadvisor.sanbi.org/search/detail/6a6feca9-d9f4-4d0f-b587-c5c411291f57 Biodiversityadvisor] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Helichrysum|sessilioides]] [[Kategorie:Flora van Lesotho]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] 8c3wlzm7jywuv2g9kqlf65n7i3feml8 2970544 2970543 2026-09-24T17:49:10Z Oesjaar 7467 Verbeter 2970544 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Helichrysum sessilioides | authority = Hilliard, (1973) | synonyms =* ''Helichrysum aretioides'' <small>Thell.</small> }} '''''Helichrysum sessilioides''''' is 'n klein blomdraende [[struik]] wat deel van die Asteraceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan [[Lesotho]] en [[Suid-Afrika]]. In Suid-Afrika kom die spesie in [[KwaZulu-Natal]] en die [[Oos-Kaap]] voor en blom van Julie tot Desember. == Gallery == <gallery> Helichrysum sessilioides 1.JPG </gallery> == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=3240-380 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:213324-1 Plants of the World] * [https://biodiversityadvisor.sanbi.org/search/detail/6a6feca9-d9f4-4d0f-b587-c5c411291f57 Biodiversityadvisor] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Helichrysum|sessilioides]] [[Kategorie:Flora van Lesotho]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] b7mxi2lwgx0aqn0aohqbd48j8w321dl 1 469633 2970545 2026-09-24T17:51:25Z Oesjaar 7467 Verbeter 2970545 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 469634 2970547 2026-09-24T18:00:19Z Oesjaar 7467 Nuwe spesie met foto's. 2970547 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Helichrysum serotinum | authority = (DC.) Boiss., (1840) | synonyms =* ''Helichrysum angustifolium subsp. serotinum'' <small>(DC.) Sudre<small> * ''Helichrysum angustifolium proles serotinum'' <small>(DC.) Rouy<small> * ''Helichrysum italicum subsp. serotinum'' <small>(DC.) P.Fourn.<small> * ''Helichrysum italicum var. serotinum'' <small>(DC.) O.Bolòs & Vigo<small> * ''Helichrysum stoechas var. serotinum'' <small>DC.<small> }} '''''Helichrysum serotinum''''' is 'n klein blomdraende [[struik]] wat deel van die Asteraceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan [[Lesotho]] en [[Suid-Afrika]]. In Suid-Afrika kom die spesie in [[KwaZulu-Natal]] en die [[Oos-Kaap]] voor en blom van Julie tot Desember. == Infraspesies == Die spesie het twee [[Infraspesifieke naam|infraspesies:]] * ''Helichrysum serotinum subsp. picardii'' <small>(Boiss. & Reut.) Galbany, L.Sáez & Benedí</small> * ''Helichrysum serotinum subsp. serotinum'' == Gallery == <gallery> Helichrysum serotinum subsp. picardii kz01.jpg </gallery> == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=3240-380 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:213324-1 Plants of the World] * [https://biodiversityadvisor.sanbi.org/search/detail/6a6feca9-d9f4-4d0f-b587-c5c411291f57 Biodiversityadvisor] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Helichrysum|serotinum]] [[Kategorie:Flora van Lesotho]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] qyy7llmneavja6dwaf3rsb04etaqgvd 2970548 2970547 2026-09-24T18:00:45Z Oesjaar 7467 Verbeter 2970548 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Helichrysum serotinum | authority = (DC.) Boiss., (1840) | synonyms =* ''Helichrysum angustifolium subsp. serotinum'' <small>(DC.) Sudre</small> * ''Helichrysum angustifolium proles serotinum'' <small>(DC.) Rouy</small> * ''Helichrysum italicum subsp. serotinum'' <small>(DC.) P.Fourn.</small> * ''Helichrysum italicum var. serotinum'' <small>(DC.) O.Bolòs & Vigo</small> * ''Helichrysum stoechas var. serotinum'' <small>DC.</small> }} '''''Helichrysum serotinum''''' is 'n klein blomdraende [[struik]] wat deel van die Asteraceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan [[Lesotho]] en [[Suid-Afrika]]. In Suid-Afrika kom die spesie in [[KwaZulu-Natal]] en die [[Oos-Kaap]] voor en blom van Julie tot Desember. == Infraspesies == Die spesie het twee [[Infraspesifieke naam|infraspesies:]] * ''Helichrysum serotinum subsp. picardii'' <small>(Boiss. & Reut.) Galbany, L.Sáez & Benedí</small> * ''Helichrysum serotinum subsp. serotinum'' == Gallery == <gallery> Helichrysum serotinum subsp. picardii kz01.jpg </gallery> == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=3240-380 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:213324-1 Plants of the World] * [https://biodiversityadvisor.sanbi.org/search/detail/6a6feca9-d9f4-4d0f-b587-c5c411291f57 Biodiversityadvisor] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Helichrysum|serotinum]] [[Kategorie:Flora van Lesotho]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] 0hl8x2zk2wl0nwzpytm5j9io18gi5jr 2970550 2970548 2026-09-24T18:18:54Z Oesjaar 7467 Verbeter 2970550 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Helichrysum serotinum | authority = (DC.) Boiss., (1840) | synonyms =* ''Helichrysum angustifolium subsp. serotinum'' <small>(DC.) Sudre</small> * ''Helichrysum angustifolium proles serotinum'' <small>(DC.) Rouy</small> * ''Helichrysum italicum subsp. serotinum'' <small>(DC.) P.Fourn.</small> * ''Helichrysum italicum var. serotinum'' <small>(DC.) O.Bolòs & Vigo</small> * ''Helichrysum stoechas var. serotinum'' <small>DC.</small> }} '''''Helichrysum serotinum''''' is 'n klein blomdraende [[struik]] wat deel van die Asteraceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan die [[Baleariese Eilande]], [[Frankryk]], [[Marokko]], [[Portugal]] en [[Spanje]]. == Infraspesies == Die spesie het twee [[Infraspesifieke naam|infraspesies:]] * ''Helichrysum serotinum subsp. picardii'' <small>(Boiss. & Reut.) Galbany, L.Sáez & Benedí</small> * ''Helichrysum serotinum subsp. serotinum'' == Gallery == <gallery> Helichrysum serotinum subsp. picardii kz01.jpg </gallery> == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=3240-380 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:213324-1 Plants of the World] * [https://biodiversityadvisor.sanbi.org/search/detail/6a6feca9-d9f4-4d0f-b587-c5c411291f57 Biodiversityadvisor] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Helichrysum|serotinum]] [[Kategorie:Flora van die Baleariese Eilande]] [[Kategorie:Flora van Frankryk]] [[Kategorie:Flora van Marokko]] [[Kategorie:Flora van Portugal]] [[Kategorie:Flora van Spanje]] 5c7x4zely07kf8vo1e3yep4mw42ys99 2970553 2970550 2026-09-24T18:32:01Z Oesjaar 7467 Verbeter 2970553 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Helichrysum serotinum | authority = (DC.) Boiss., (1840) | synonyms =* ''Helichrysum angustifolium subsp. serotinum'' <small>(DC.) Sudre</small> * ''Helichrysum angustifolium proles serotinum'' <small>(DC.) Rouy</small> * ''Helichrysum italicum subsp. serotinum'' <small>(DC.) P.Fourn.</small> * ''Helichrysum italicum var. serotinum'' <small>(DC.) O.Bolòs & Vigo</small> * ''Helichrysum stoechas var. serotinum'' <small>DC.</small> }} '''''Helichrysum serotinum''''' is 'n klein blomdraende [[struik]] wat deel van die Asteraceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan die [[Baleariese Eilande]], [[Frankryk]], [[Marokko]], [[Portugal]] en [[Spanje]]. == Infraspesies == Die spesie het twee [[Infraspesifieke naam|infraspesies:]] * ''Helichrysum serotinum subsp. picardii'' <small>(Boiss. & Reut.) Galbany, L.Sáez & Benedí</small> * ''Helichrysum serotinum subsp. serotinum'' == Gallery == <gallery> Helichrysum serotinum subsp. picardii kz01.jpg </gallery> == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=3240-380 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:213324-1 Plants of the World] * [https://biodiversityadvisor.sanbi.org/search/detail/6a6feca9-d9f4-4d0f-b587-c5c411291f57 Biodiversityadvisor] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Helichrysum|serotinum]] [[Kategorie:Flora van die Baleariese Eilande]] [[Kategorie:Flora van Frankryk]] [[Kategorie:Flora van Marokko]] [[Kategorie:Flora van Portugal]] [[Kategorie:Flora van Spanje]] dh59j2amnnrrz1yt2c46nwu8o8pmw46 1 469635 2970549 2026-09-24T18:02:57Z Oesjaar 7467 Verbeter 2970549 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 469636 2970551 2026-09-24T18:30:00Z Oesjaar 7467 Nuwe spesie met foto's. 2970551 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Helichrysum sanguineum | authority = (L.) Kostel., (1833) | synonyms =* ''Gnaphalium sanguineum'' <small>L.</small> }} '''''Helichrysum sanguineum''''' is 'n klein blomdraende [[struik]] wat deel van die Asteraceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan [[Israel]], [[Libanon]], [[Palestina]], [[Sirië]] en [[Turkye]] (Asië). == Gallery == <gallery> Dam Hamacabim8837.jpg Helichrysum sanguineum 4.jpg Helichrysum sanguineum 5.JPG PikiWiki Israel 37090 Plants of Israel.jpg Helichrysum sanguineum kz01.jpg </gallery> == Bronnelys == * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:213290-1 Plants of the World] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Helichrysum|sanguineum]] [[Kategorie:Flora van Israel]] [[Kategorie:Flora van Libanon]] [[Kategorie:Flora van Palestina]] [[Kategorie:Flora van Sirië]] [[Kategorie:Flora van Turkye]] cql41wy3xe42j8qtr7bkhwmt1y1oidu 1 469637 2970552 2026-09-24T18:31:20Z Oesjaar 7467 Verbeter 2970552 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 469638 2970554 2026-09-24T18:44:39Z Oesjaar 7467 Nuwe spesie met foto's. 2970554 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Helichrysum rugulosum | authority = Less., (1832) | synonyms =* ''Gnaphalium rugulosum'' <small>Sch.Bip.</small> * ''Helichrysum galactosphaerum'' <small>Sch.Bip.</small> }} '''''Helichrysum rugulosum''''' is 'n meerjarige [[kruid]] wat deel van die Asteraceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan [[Eswatini]], [[Lesotho]] en [[Suid-Afrika]]. In Suid-Afrika kom die spesie in [[Gauteng]], [[KwaZulu-Natal]], [[Limpopo]], [[Mpumalanga]], [[Noordwes]], [[Oos-Kaap]], [[Vrystaat]] en die [[Wes-Kaap]] voor. Die spesie blom van November tot April. == Galery == <gallery> Helichrysum rugulosum 1DS-II 1-1880.jpg Helichrysum rugulosum 1DS-II 1-1881.jpg Helichrysum rugulosum 1DS-II 1-5778.jpg Helichrysum rugulosum 1DS-II 1-5779.jpg </gallery> == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=3240-358 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:213275-1 Plants of the World] * [https://biodiversityadvisor.sanbi.org/search/detail/71132284-67a5-4211-9fa2-f45a8d0ebe97 Biodiversityadvisor] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Helichrysum|rugulosum]] [[Kategorie:Flora van Eswatini]] [[Kategorie:Flora van Lesotho]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] t5bywiec12zclwicrj1ai6gsr9jm5pc 1 469639 2970555 2026-09-24T18:45:54Z Oesjaar 7467 Verbeter 2970555 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 469640 2970561 2026-09-24T20:32:14Z KabouterBot 89467 Skep saadjie oor nedersetting uit Wikidata ([[d:Q2428110]]) 2970561 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Nedersetting | amptelike_naam = Ippy | nedersetting_tipe = Nedersetting | onderafdelingtipe = [[Land]] | onderafdelingnaam = {{vlag|Sentraal-Afrikaanse Republiek}} | onderafdelingtipe1 = Prefektuur | onderafdelingnaam1 = [[Ouaka]] | onderafdelingtipe2 = Distrik | onderafdelingnaam2 = Ippy District | koördinate = {{Koördinate|6.26278|21.19806|display=inline,title}} | hoogte_m = 596 | bevolking_totaal = 15196 | population_as_of = 2003 }} '''Ippy''' is 'n nedersetting in die prefektuur [[Ouaka]], [[Sentraal-Afrikaanse Republiek]]. == Geografie == Die nedersetting lê 596&nbsp;m bo seevlak. Die terrein rondom Ippy is plat.<ref name="copernicus">{{Cite web |url=https://doi.org/10.5270/ESA-c5d3d65 |title=Copernicus Global Digital Elevation Model GLO-90 |publisher=[[Europese Ruimtevaartorganisasie]]}}</ref>{{Efn|1=Die terrein is uit Copernicus GLO-90 se hoogtes binne 'n straal van 10&nbsp;km bereken.}} Die hoogste punt in die omgewing is 649&nbsp;m bo seevlak, 8,3&nbsp;km suidoos van Ippy. == Bevolking == Ippy het 15&nbsp;196 inwoners in 2003 gehad. == Notas == {{Notelist}} == Verwysings == {{Verwysings}} {{Saadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Nedersettings in die Sentraal-Afrikaanse Republiek]] dy9m56j36a84rniw6pzritsfcv4ous0 0 469641 2970562 2026-09-24T20:34:42Z KabouterBot 89467 Skep saadjie oor nedersetting uit Wikidata ([[d:Q2428213]]) 2970562 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Nedersetting | amptelike_naam = Kembé | nedersetting_tipe = Nedersetting | beeld_stadsilhoeët = Kotto waterfall stamp.jpg | onderafdelingtipe = [[Land]] | onderafdelingnaam = {{vlag|Sentraal-Afrikaanse Republiek}} | onderafdelingtipe1 = Prefektuur | onderafdelingnaam1 = [[Basse-Kotto]] | koördinate = {{Koördinate|4.61611|21.88583|display=inline,title}} | hoogte_m = 499 | bevolking_totaal = 9166 }} '''Kembé''' is 'n nedersetting in die prefektuur [[Basse-Kotto]], [[Sentraal-Afrikaanse Republiek]]. == Geografie == Die nedersetting lê 499&nbsp;m bo seevlak. Die terrein rondom Kembé is plat.<ref name="copernicus">{{Cite web |url=https://doi.org/10.5270/ESA-c5d3d65 |title=Copernicus Global Digital Elevation Model GLO-90 |publisher=[[Europese Ruimtevaartorganisasie]]}}</ref>{{Efn|1=Die terrein is uit Copernicus GLO-90 se hoogtes binne 'n straal van 10&nbsp;km bereken.}} Na die ooste toe is dit effens heuwelagtig. Die hoogste punt in die omgewing is 624&nbsp;m bo seevlak, 9,9&nbsp;km oos van Kembé. == Bevolking == Kembé het 9&nbsp;166 inwoners. == Notas == {{Notelist}} == Verwysings == {{Verwysings}} {{Saadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Nedersettings in die Sentraal-Afrikaanse Republiek]] arw4ew3jyfrqiakhhet4ljh5q4ckpkg 6 469642 2970563 2026-09-24T20:37:44Z JMK 649 {{Beeldinligting |beskrywing= {{af|1=KI-konsep van waterverfskildery: Die gevangename van Cetshwayo, koning van die Zoeloes, deur majoor Richard J.C. Marter van die Koninklike Dragonderwagte op 28 Augustus 1879}} {{en|1=AI concept of watercolour: The capture of Cetawayo, King of the Zulus by Major Richard J. C. Marter, King's Dragoon Guards on 28 August 1879}} |bron= National Army Museum: Study collection, met ChatGPT-aanhef vir realistiese herskepping van hierdie [https://collection.nam.ac.u... 2970563 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing= {{af|1=KI-konsep van waterverfskildery: Die gevangename van Cetshwayo, koning van die Zoeloes, deur majoor Richard J.C. Marter van die Koninklike Dragonderwagte op 28 Augustus 1879}} {{en|1=AI concept of watercolour: The capture of Cetawayo, King of the Zulus by Major Richard J. C. Marter, King's Dragoon Guards on 28 August 1879}} |bron= National Army Museum: Study collection, met ChatGPT-aanhef vir realistiese herskepping van hierdie [https://collection.nam.ac.uk/detail.php?acc=1965-06-46-1 foto] as bron |datum=1881 |daarsteller= National Army Museum, [[Gebruiker:JMK|JMK]] met ChatGPT |outeur=Anonieme waterverf |ander_weergawes= Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> [[Kategorie:KI-gegenereerde beelde]] [[Kategorie:Cetchwayo]] == Lisensiëring == {{PD-SA}} 2r2ob9s8gykienpalxvylnze7qwp7nj 2970564 2970563 2026-09-24T20:39:39Z JMK 649 2970564 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing= {{af|1=KI-konsep van waterverfskildery: Die gevangename van Cetshwayo, koning van die Zoeloes, deur majoor Richard J.C. Marter van die Koninklike Dragonderwagte op 28 Augustus 1879}} {{en|1=AI concept of watercolour: The capture of Cetawayo, King of the Zulus by Major Richard J. C. Marter, King's Dragoon Guards on 28 August 1879}} |bron= National Army Museum: Study collection, met ChatGPT-aanhef vir realistiese herskepping van hierdie [https://collection.nam.ac.uk/detail.php?acc=1965-06-46-1 foto] as bron |datum=1881 |daarsteller= National Army Museum, [[Gebruiker:JMK|JMK]] met ChatGPT |outeur=Anonieme illustrasie |ander_weergawes= Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> [[Kategorie:KI-gegenereerde beelde]] [[Kategorie:Cetshwayo]] == Lisensiëring == {{PD-SA}} ad2f5pevdllp74xrzxmod7kke0gx7gv 3 469643 2970566 2026-09-24T21:29:58Z Lentokonefani 96560 Lentokonefani het bladsy [[Gebruikerbespreking:1Mmarek]] na [[Gebruikerbespreking:Cxivo]] geskuif: Bladsy is outomaties geskuif na hernoeming van gebruiker "[[Spesiaal:CentralAuth/1Mmarek|1Mmarek]]" na "[[Spesiaal:CentralAuth/Cxivo|Cxivo]]" 2970566 wikitext text/x-wiki #AANSTUUR [[Gebruikerbespreking:Cxivo]] lv7kb25mfgktih97ejsrdc5rkdbrgmb 3 469644 2970573 2026-09-25T05:57:27Z OutoModerator 183924 Kennisgewing van outomatiese terugrol op [[Oseanië]] 2970573 wikitext text/x-wiki == September 2026 : OutoModerator het jou wysiging teruggerol == Hallo! Ek is [[User:OutoModerator|OutoModerator]], 'n outomatiese stelsel wat 'n [[Masjienleer|masjienleermodel]] gebruik om potensiële slegte wysigings te identifiseer en terug te rol om te verseker dat Wikipedia vertroubaar en betroubaar bly. Ongelukkig het ek een van jou [[Special:Diff/2970572|onlangse wysigings]] teruggestel na [[Oseanië]]. * Omdat die model wat ek gebruik nie perfek is nie, rol dit soms goeie wysigings terug. As jy glo dat die verandering wat jy gemaak het konstruktief was, [[//af.wikipedia.org/wiki/Gebruiker:OutoModerator/Vals_positiewe?action=edit&section=new&nosummary=true&preload=Gebruiker:OutoModerator/Vals_positiewe/Preload&preloadparams%5B%5D=2970571&preloadparams%5B%5D=Oseanië|rapporteer dit asseblief hier]]. * [[:mw:Moderator Tools/Automoderator|Leer meer]] oor my sagteware. [[Gebruiker:OutoModerator|OutoModerator]] ([[Gebruikerbespreking:OutoModerator|kontak]]) 05:57, 25 September 2026 (UTC) 6yexzrp54u35j9v67yadhcrybhf8rk6 0 469645 2970602 2026-09-25T11:47:02Z Zeetharr 203714 Nuwe bladsy geskep met '= Kerrievis = '''Kerrievis''' is ’n Suid-Afrikaanse visgereg wat veral met die Wes-Kaap en Kaapse Maleise kookkuns verbind word. Die gereg word ook as ingelegde vis beskryf en is bekend vir sy soet-suur smaak en die gebruik van kerrie en ander speserye. Kerrievis word gewoonlik koud geëet en is veral gewild tydens Paasfees. <ref>{{cite web |url=https://www.namibian.com.na/the-culture-of-kaapse-kerrievis/ |title=The Culture Of Kaapse Kerrievis |website=The Nami...' 2970602 wikitext text/x-wiki = Kerrievis = '''Kerrievis''' is ’n Suid-Afrikaanse visgereg wat veral met die Wes-Kaap en Kaapse Maleise kookkuns verbind word. Die gereg word ook as ingelegde vis beskryf en is bekend vir sy soet-suur smaak en die gebruik van kerrie en ander speserye. Kerrievis word gewoonlik koud geëet en is veral gewild tydens Paasfees. <ref>{{cite web |url=https://www.namibian.com.na/the-culture-of-kaapse-kerrievis/ |title=The Culture Of Kaapse Kerrievis |website=The Namibian |date=3 April 2020}}</ref> Die gereg word gemaak deur vis eers gaar te maak en dit daarna met ’n sous van asyn, suiker, uie en speserye te bedek. Speserye wat algemeen gebruik word, sluit borrie, koljander, komyn en lourierblare in. Verskillende resepte gebruik verskillende soorte vis, maar stokvis, snoek en geelstert word gereeld gebruik. <ref>{{cite web |url=https://taste.co.za/recipes/cape-malay-style-pickled-fish/ |title=Homemade Cape Malay-style pickled fish |website=TASTE |date=23 March 2020}}</ref> Kerrievis het ’n lang geskiedenis in die Kaap en word met die Kaapse Maleise gemeenskap verbind. Die presiese oorsprong van die gereg is egter nie heeltemal duidelik nie. In die tyd voordat verkoeling algemeen beskikbaar was, is ingelegde vis gebruik om vis langer te bewaar. Die gebruik van speserye en die manier waarop die vis voorberei word, het mettertyd deel van die Kaapse kooktradisie geword. <ref>{{cite web |url=https://www.malaymail.com/news/eat/drink/2016/03/22/south-africas-pickled-fish-a-sweet-and-sour-treat/1084875 |title=South Africa’s pickled fish: A sweet and sour treat |website=Malay Mail |date=22 March 2016}}</ref> Die gebruik van kerrievis tydens Paasfees het ’n belangrike deel van die gereg se kulturele betekenis geword. Dit word veral in die Wes-Kaap tydens die Paastyd voorberei en word dikwels saam met brood of Paasbolletjies geëet. Die tradisie kom in verskillende gemeenskappe voor en word van een geslag na die volgende oorgedra. <ref>{{cite web |url=https://www.sabcnews.com/sabcnews/celebrating-the-easter-weekend-with-pickled-fish-and-hot-cross-buns/ |title=Celebrating the Easter weekend with pickled fish and hot cross buns |website=SABC News |date=8 April 2023}}</ref> Daar is nie net een vaste resep vir kerrievis nie. Die bestanddele en speserye kan tussen families en streke verskil. Sommige resepte gebruik meer suiker of asyn, terwyl ander verskillende speserye of soorte vis verkies. Die vis word gewoonlik vir ’n tyd in die sous gelos sodat dit die geure kan absorbeer. <ref>{{cite web |url=https://www.woolworths.co.za/content/recipe/cape-malay-pickled-fish/_/A-cmp204782 |title=Cape Malay-Style pickled fish |website=Woolworths South Africa}}</ref> Kerrievis word vandag steeds as ’n bekende Suid-Afrikaanse gereg beskou. Alhoewel dit sterk met die Kaap en Paasfees verbind word, word dit ook op ander tye van die jaar geëet. Die gereg is deel van ’n breër Suid-Afrikaanse koskultuur waarin verskillende kulturele invloede oor baie jare saamgekom het. <ref>{{cite web |url=https://www.foodformzansi.co.za/taste-the-magic-of-easter-with-pickled-fish-rooted-in-tradition/ |title=Taste the magic of Easter with pickled fish rooted in tradition |website=Food For Mzansi |date=22 March 2024}}</ref> ==Verwysings== 021rjq69pft6mfum1udae4jfo4e8u7a 2970603 2970602 2026-09-25T11:48:54Z Zeetharr 203714 Zeetharr het bladsy [[Gebruiker:Zeetharr/Draft 6]] na [[Zeetharr/Draft 6]] geskuif 2970602 wikitext text/x-wiki = Kerrievis = '''Kerrievis''' is ’n Suid-Afrikaanse visgereg wat veral met die Wes-Kaap en Kaapse Maleise kookkuns verbind word. Die gereg word ook as ingelegde vis beskryf en is bekend vir sy soet-suur smaak en die gebruik van kerrie en ander speserye. Kerrievis word gewoonlik koud geëet en is veral gewild tydens Paasfees. <ref>{{cite web |url=https://www.namibian.com.na/the-culture-of-kaapse-kerrievis/ |title=The Culture Of Kaapse Kerrievis |website=The Namibian |date=3 April 2020}}</ref> Die gereg word gemaak deur vis eers gaar te maak en dit daarna met ’n sous van asyn, suiker, uie en speserye te bedek. Speserye wat algemeen gebruik word, sluit borrie, koljander, komyn en lourierblare in. Verskillende resepte gebruik verskillende soorte vis, maar stokvis, snoek en geelstert word gereeld gebruik. <ref>{{cite web |url=https://taste.co.za/recipes/cape-malay-style-pickled-fish/ |title=Homemade Cape Malay-style pickled fish |website=TASTE |date=23 March 2020}}</ref> Kerrievis het ’n lang geskiedenis in die Kaap en word met die Kaapse Maleise gemeenskap verbind. Die presiese oorsprong van die gereg is egter nie heeltemal duidelik nie. In die tyd voordat verkoeling algemeen beskikbaar was, is ingelegde vis gebruik om vis langer te bewaar. Die gebruik van speserye en die manier waarop die vis voorberei word, het mettertyd deel van die Kaapse kooktradisie geword. <ref>{{cite web |url=https://www.malaymail.com/news/eat/drink/2016/03/22/south-africas-pickled-fish-a-sweet-and-sour-treat/1084875 |title=South Africa’s pickled fish: A sweet and sour treat |website=Malay Mail |date=22 March 2016}}</ref> Die gebruik van kerrievis tydens Paasfees het ’n belangrike deel van die gereg se kulturele betekenis geword. Dit word veral in die Wes-Kaap tydens die Paastyd voorberei en word dikwels saam met brood of Paasbolletjies geëet. Die tradisie kom in verskillende gemeenskappe voor en word van een geslag na die volgende oorgedra. <ref>{{cite web |url=https://www.sabcnews.com/sabcnews/celebrating-the-easter-weekend-with-pickled-fish-and-hot-cross-buns/ |title=Celebrating the Easter weekend with pickled fish and hot cross buns |website=SABC News |date=8 April 2023}}</ref> Daar is nie net een vaste resep vir kerrievis nie. Die bestanddele en speserye kan tussen families en streke verskil. Sommige resepte gebruik meer suiker of asyn, terwyl ander verskillende speserye of soorte vis verkies. Die vis word gewoonlik vir ’n tyd in die sous gelos sodat dit die geure kan absorbeer. <ref>{{cite web |url=https://www.woolworths.co.za/content/recipe/cape-malay-pickled-fish/_/A-cmp204782 |title=Cape Malay-Style pickled fish |website=Woolworths South Africa}}</ref> Kerrievis word vandag steeds as ’n bekende Suid-Afrikaanse gereg beskou. Alhoewel dit sterk met die Kaap en Paasfees verbind word, word dit ook op ander tye van die jaar geëet. Die gereg is deel van ’n breër Suid-Afrikaanse koskultuur waarin verskillende kulturele invloede oor baie jare saamgekom het. <ref>{{cite web |url=https://www.foodformzansi.co.za/taste-the-magic-of-easter-with-pickled-fish-rooted-in-tradition/ |title=Taste the magic of Easter with pickled fish rooted in tradition |website=Food For Mzansi |date=22 March 2024}}</ref> ==Verwysings== 021rjq69pft6mfum1udae4jfo4e8u7a 2970606 2970603 2026-09-25T11:51:09Z Zeetharr 203714 Zeetharr het bladsy [[Zeetharr/Draft 6]] na [[Kerrievis]] geskuif: Korrekte titel 2970602 wikitext text/x-wiki = Kerrievis = '''Kerrievis''' is ’n Suid-Afrikaanse visgereg wat veral met die Wes-Kaap en Kaapse Maleise kookkuns verbind word. Die gereg word ook as ingelegde vis beskryf en is bekend vir sy soet-suur smaak en die gebruik van kerrie en ander speserye. Kerrievis word gewoonlik koud geëet en is veral gewild tydens Paasfees. <ref>{{cite web |url=https://www.namibian.com.na/the-culture-of-kaapse-kerrievis/ |title=The Culture Of Kaapse Kerrievis |website=The Namibian |date=3 April 2020}}</ref> Die gereg word gemaak deur vis eers gaar te maak en dit daarna met ’n sous van asyn, suiker, uie en speserye te bedek. Speserye wat algemeen gebruik word, sluit borrie, koljander, komyn en lourierblare in. Verskillende resepte gebruik verskillende soorte vis, maar stokvis, snoek en geelstert word gereeld gebruik. <ref>{{cite web |url=https://taste.co.za/recipes/cape-malay-style-pickled-fish/ |title=Homemade Cape Malay-style pickled fish |website=TASTE |date=23 March 2020}}</ref> Kerrievis het ’n lang geskiedenis in die Kaap en word met die Kaapse Maleise gemeenskap verbind. Die presiese oorsprong van die gereg is egter nie heeltemal duidelik nie. In die tyd voordat verkoeling algemeen beskikbaar was, is ingelegde vis gebruik om vis langer te bewaar. Die gebruik van speserye en die manier waarop die vis voorberei word, het mettertyd deel van die Kaapse kooktradisie geword. <ref>{{cite web |url=https://www.malaymail.com/news/eat/drink/2016/03/22/south-africas-pickled-fish-a-sweet-and-sour-treat/1084875 |title=South Africa’s pickled fish: A sweet and sour treat |website=Malay Mail |date=22 March 2016}}</ref> Die gebruik van kerrievis tydens Paasfees het ’n belangrike deel van die gereg se kulturele betekenis geword. Dit word veral in die Wes-Kaap tydens die Paastyd voorberei en word dikwels saam met brood of Paasbolletjies geëet. Die tradisie kom in verskillende gemeenskappe voor en word van een geslag na die volgende oorgedra. <ref>{{cite web |url=https://www.sabcnews.com/sabcnews/celebrating-the-easter-weekend-with-pickled-fish-and-hot-cross-buns/ |title=Celebrating the Easter weekend with pickled fish and hot cross buns |website=SABC News |date=8 April 2023}}</ref> Daar is nie net een vaste resep vir kerrievis nie. Die bestanddele en speserye kan tussen families en streke verskil. Sommige resepte gebruik meer suiker of asyn, terwyl ander verskillende speserye of soorte vis verkies. Die vis word gewoonlik vir ’n tyd in die sous gelos sodat dit die geure kan absorbeer. <ref>{{cite web |url=https://www.woolworths.co.za/content/recipe/cape-malay-pickled-fish/_/A-cmp204782 |title=Cape Malay-Style pickled fish |website=Woolworths South Africa}}</ref> Kerrievis word vandag steeds as ’n bekende Suid-Afrikaanse gereg beskou. Alhoewel dit sterk met die Kaap en Paasfees verbind word, word dit ook op ander tye van die jaar geëet. Die gereg is deel van ’n breër Suid-Afrikaanse koskultuur waarin verskillende kulturele invloede oor baie jare saamgekom het. <ref>{{cite web |url=https://www.foodformzansi.co.za/taste-the-magic-of-easter-with-pickled-fish-rooted-in-tradition/ |title=Taste the magic of Easter with pickled fish rooted in tradition |website=Food For Mzansi |date=22 March 2024}}</ref> ==Verwysings== 021rjq69pft6mfum1udae4jfo4e8u7a 2 469646 2970604 2026-09-25T11:48:54Z Zeetharr 203714 Zeetharr het bladsy [[Gebruiker:Zeetharr/Draft 6]] na [[Zeetharr/Draft 6]] geskuif 2970604 wikitext text/x-wiki #AANSTUUR [[Zeetharr/Draft 6]] e4teyuhpd4m5pmyd7mitsjy55eqkdkc 0 469647 2970607 2026-09-25T11:51:09Z Zeetharr 203714 Zeetharr het bladsy [[Zeetharr/Draft 6]] na [[Kerrievis]] geskuif: Korrekte titel 2970607 wikitext text/x-wiki #AANSTUUR [[Kerrievis]] 61oyw9sxyp5i9wgiosih66q93zrnopb 0 469648 2970608 2026-09-25T11:54:55Z BurgertB 2401 Nuwe artikel 2970608 wikitext text/x-wiki [[Beeld:Langkloof Mountains.jpg|thumb|300px|Die Langkloofberge van die [[N2 (Suid-Afrika)|N2]] tussen [[Plettenbergbaai]] en [[Knysna]] af.]] Die '''Langkloofberge''' is 'n kort [[bergreeks]] in die [[Kaapse Plooigordel]] in die [[Wes-Kaap]], [[Suid-Afrika]]. Hulle verbind die [[Outeniekwaberge|Outeniekwa-]] en die [[Tsitsikammaberge]] noord van [[Plettenbergbaai]] aan die [[Tuinroete]]. Die naam is van [[Nederlands]]e afkoms.<ref name="dict">{{cite book |last1=Raper |first1=Peter E. |last2=Moller |first2=Lucie A. |last3=Plessis |first3=Theodorus L. du |title=Dictionary of Southern African Place Names |date=8 December 2014 |publisher=Jonathan Ball Publishers |isbn=978-1-86842-550-1 |url=https://books.google.com/books?id=7cbnDwAAQBAJ |access-date=7 February 2024 |language=en}}</ref> Die boonste Langkloofberge lê tussen die Outeniekwa- en die [[Kammanassieberge]], terwyl die onderste Langkloofberge tussen die [[Kougaberge|Kouga-]] en die Tsitsikammaberge geleë is.<ref name="nasou">{{cite book |title=Standard Encyclopaedia of Southern Africa |date=1974 |publisher=NASOU |isbn=978-0-625-00326-6 |page=135 |url=https://books.google.com/books?id=4FDjAAAAMAAJ |language=en}}</ref> Hulle strek van [[Prins Alfredspas]] in die weste tot net noord van [[Nature's Valley]] en suid van [[Joubertina]]. ==Verwysings== {{Verwysings}} ==Skakels== {{vertaaluit| taalafk = en | il = Langkloof Mountains}} {{coord|33|50|S|23|26|E|display=title|region:ZA_type:mountain_source:GNS-enwiki|aansig=inlyn,titel}} [[Kategorie:Berge van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Wes-Kaap]] 3ev16du3v5zmsujats6lxnci1gefuu6 1 469649 2970609 2026-09-25T11:55:37Z BurgertB 2401 Nuwe bladsy geskep met '{{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}}' 2970609 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv